12A11700-3_4-2
author: Menochio, Giovanni Stefano

d-

-

—

S ORE s T.

il

p

b

R

ia

s

-

m

D

—

—

N

t

u

i

La

m

ENS

N

n

s

vt i

g

:

M

t

$s

a

x

eE

a

[

N-

L.

p

3

-

.

x

2

s

N

:

E

w

x

h.

E

23

T

g

x

n

j

A

*

*E

L

L

d

GU

cu

—

j

*

E

.

ATUN

b

LC

u

d

z

i

x

d

La

.

W&

x

e

s

A

^E

-

-

s

AE

YR

B

AE

r

-

RUAL

a

a d

s

d encs

i

EU

a

A

N

M

AO

N

O

j

As

m

ts

m

[2

2

*

E

d

U.

N

av

o

N

-

p

um

z

*

--

-

b

"^

x

É

$

U.

iyvtE

d

a

us

RT.

a

E

3

TE

*

r

MR

230

e

ccnaemi

n

us

x

A*

EC

"

D

x

*

AS

$

A

t

P

A

s

s

h

d

u

"h

Ms

x

E

Est

Dd

«1

As

«

X

i.

E

»

J

74

x

A

od

-s

"

db

e

ia

z

um

s

-

-

-,.r

Es

d)

x

"

At

-

"*

$

:

E

X

4

p

E

5

n

i

-t

ïw:u

2

ZH

d

e:

M.

AE

3

E

*

A

/m

s.

n

p

-

*

E

-

r

-

:

x

ES

(s

as

R

:

M

-

»

d

-

28

st

s

E

Pa

0s

u

*

P

s

E

spaf

$

iv

M

i

R

.

a

rus

E

5

*

[

r

B

x

$

d

g

P

m

:

3

La

1

m

-

z

Ts

W

es

i

E

A du

X

Wu

p

j

$

J

5

Es

2

u

»

d

eS

w

M

EC

,U

4*

€e

3

*

UE

Y

E

.

TX

d

v

&

E

$s

*

-

u*

EM

x

ü

p

*

v

A

3.

d

RY

SR

A

.W

W

E

TEb)

£5

VE

".

z

S

EY

2

-

Ed

&

pE

3*

D

s

1

s.,

53

VN

*

W

R

z

&

E.

ex

9

UP

TA

:

N

m

u

E

r

COEA :

*

E

-

CU

a.

*s

R«

EY

d

x

x

aM

d

- E

A u

*

*

ER

PA

.:

w

3

Y*

M

x

5

&T

EX

^

.M

a

mw. JpALtwy mer Og

hs

P

*

j

Ms

5

E

21

d.

n

MO

z

E

Cs

E

v

A i

æw

iv

J;.

&

OM

Ls

A.

Yoxx

W.

$

$

*

E.

3

H

T

^

z

R

m

Eu

zi

z.

n

AR

s

AE

E

Q

x*

s

"r

.

.

r

..H.

À

d

*

E

d

*

x M.

TM

es

MF

n

«-

«

g x

1515

E

od

*

:

"

P

.n.,

AA

a

s

*

u

A

d

YUs

L

d

At

AE

g

m

T

n

N

As

x

Ws

EE

s

D

d

E

»

ss

n

r

z

X

g

s

E

PA

:

z

P

A.

X

E

la

Y

-

N

z

x

7

B

EX

£s

L.

Ms

z

^i

w

E

ECS

i

oU

v

z

RD

^

R

—

&v

s

2

L co

E

Zs

as

s

P

D

^

A

3

As

n

3.

n

$

Y

T

2

E

MO

AAE

z

a

d

u

M

MA

»d

*

d

a

.W

N

2

-

U

6

TA

E

r

-

A

p

t

P.

-

(

p

es

La

Y

^

z

s

d

»:

-

5

LE

És

5

*

e

G

s

i2

x

s

'.w.n.v

d

n

2*

:

v

d

A

4,,

t

9-

E

^

as

i

*

u

d

Es

i

E

m

M

DN

-

Rs

sw

p

)

*

-s

RAT

AE L.

É

B

DX

p

^i

"

&

*s

s

R

A

:

V

* .

2

.u,,

k

m

A

E

E

d.

2

P.

4

x

DA

aR t

i

ET

d

r

À

r

D5

a

at

d

J

E

o

.

A

pE

I

um

m

x

t

p

z

T

-

du

vX

J

:

s

N

TE

*

^

:

xe

d

E

2

xX

-

E

s

.

i

pé

&

s

db

Vr

(*5

E

»

:À

z

-

n

xv

xX

AX

z

o

UE

El

u

s

2

»

"

)

?

d

AT

j

x

d

UA

e

2

E

Pa

.

ä&.

A

-

E

s

Es

Á

.,VG.WM

H

db

N

zP

j

"4

2

&

2

d

&

M

VE

r

-

5

a

a

aE

d

m

M

*

EE

v

d

du

j

T

*

W

DT

&

T

i5

L

—

.

et

wk

E

s

INS

;

u

DN

"

A

T

D

"

n

P5

cS

C

*s

-

-

E

a

STUN

i

L d

x

E

E

nE

usl

z

?är

m;

T

BA

E

( l

-

42

.

.

u

$

455

u ME

ag

£s

2

ECS

M

b

b

N

T*

t

R

-

"d

m

^

d

ii

Y

ES

Ym

d

i.

*

s

m

:

3

-

u

s

i*

s

A

m

n

n

p

r

P

T

L

"

ss

BR

o

Bo

i

P

i

L

-

Ó

m

z

i

K

d «

2

j

X

g«

s

d

A

3

u

z

?

2

E

"

n

-

V

"

h

a

L AU

EU

x

*

i

V u

Y NI

d

2 f

5

B

g

a j

al

x

v

/.

p

al

2

qem

n

pen

d

j2

41

[ o

M

QUX

:

j

M

*

s

T

:

M

w

a

r

x

E

"

RP AD

"PA

M

Pect

S P(Wv(

i

2

NG

e»ss

iE

L

d

"

us

CA

R

««

u

E

u

yy

a

CY

Jus

$s

v

A

ERE

Y

s

z

d

7B

E

t

«

J

u

P E

o

2

vt

2

"

p

,

W

2

s

u

"r

z

T

fs

s

*

L,æwä

,

v

d

A,

3

^

d

Z

i

7

n.

C

s

XEPGR.

I

Aj

ts

F

M

i

o« T

H

m

Bo

o^f

*

G

.m

-

i

w

n m

u

4

L

"o

L5

g.

u

a

&r.,... ;

[*

d

at

z

^i

"i

b

$i

$

EH

*

d

as

Y

d

dafes

4

jout

2

""

Mu

b

zi

21

Y x

.

ltl

«

Iu

2

m

x

cES

m

u

pUne

n

nE T

d

2

o

gt d

v

X

VET

m

E

v

ao

43

E

s

3

.

r

RA

j

a.

je

n

2

25

af n

2

-

155

CEO WA

f

5

DA

; ä&h/

E

-

d

A

us

HU

u

H PT

EUR

TE

r

t

a

2

hs

at

-

"

AO

v

uj

sss

"

.

"

.

"d

A MR

u

a

2j

aE

u

u

T d

UM

t

"

vt

u

Af

(

gf

N

$s

fX

-

$*

N-

n

R

A

Es

a s

w

$

n

"

$s

K ors

v

M

651

a

.MV.

n

^.

É

h

u

e

n

u o t

s

R

KC

d

Va

j

f

ld

u

Hs

z

a

d

r d

u

a

-

Al

ETU

La

M

b fu.

r

Dd

)j

koePse.

d

po

LU

p RI

N

Es

I

,h

3

P

d

,a

K

d

Pa

zi

P

4

Ts

b

dC 3

A

i

P

u

N

i

AC

D

"h

M:WLK«

c

...M

z

u

-

v

aE

/ CL LE

n

i

od

f

É

-

.

t

&t

h

D

7

B

E

*

m

J

q

d

e

r

J

5

lat

DAT

D2

"i

J5

z

,

zi

D »W*m

n

E

Qu

abf

N

t

g

£*

2

T

p

"

z

&

t

o

45 jl

A

N

m

dT E

L

i

L

Ed

s

B E

o p PT R

À

n

M&nq

wmw.

*

*

r

d*

2

i

2j

u

A d

r

A

d

-

ag

26

ao

hd- 7 u

r

1.

2

.cmwf

P

a

La

de

v

—

x

as

u d

aE era

o

Dd

/

dl

A

r

e

o

o

« pf

z

a

ais

J m

at al

25

E

P

E

if

Y

D

I

-

d

--

2

at

EE

A URH

p

T

E

W

n .

ia s irige

p

z .

*

" ARRTU p AREMEMS,

Nl

E s

s.

4 ts

u-

EE

j

.

r

L

N

DK

7 pnai

[ IN i

x

3 ao

d ass

ERSUS As

DMRT

Qu

u)

iNS

R

o2

JIETPST pI

pf

$

s

zi

t

T.

D L N

s m

PA r RL

C ia

-

m

—

ponc

D]

ec d

2

g

.

*

vtl

A

—

ais

än.eu.-

m

auegq7 Is

j

od

x

2

ho

AR

AU

21

"

r

TE

N

X

Z

"d

--

|

hN

l

VT -

T',

xx

yixt

z

— TA

T

PA

£^

X u

UM

^

ss R.

l

4.

/'-:"——

II menaID

h:

N

*

MÓ

A

—

M»

E

— —

)

-—

CUR

,

m um m

-

* m

[

N

/

-- m

-—ECGC

" p

& 4

N

T a

-N

n

N

H

"Rs .-

ia

A

PT d

-* eg]« .ä)

!

74

ER

U

v

N

36 .

il

Ms o

«

[

f

z -

[

fs

|

N

r

r d

*

VE

'/E

of

Ai,,lez7'

C d

'l"

N

.u

E

) g7

,.

2j

—:

^

SNNN

".

p

21

N

sf

"4

;

/

U

ig'

,

//

u N

!y

k.'

gx'

N

pZ

r Z

/

v*

P«

s

t

"

——

9.

? L

74

Pv L

-

w

Qï

i

r d

;

N

N

A

WN

Pi

-

m

N

p

4

P d

M

—— p tm-

5;

«;—-*

bS i

m

N

-

«

—-:

W

,/ääzï:;feäii-r"

-

N

SN

4

—— a—JóÓÁ—— Á

NT

I -

lab »:

LI

-

pm r

b Q

us 9-

d

"m

x

*:

-

;s

..x

-

v

.

dÀ

* w

Y

Á

s

i RCS

N——:

^A

MÉA-

*

M L -

U

:

A

"

yi

d

wv

l

A N

v ;

J z

Ts

—

hN

s

"w

-',l,l'

-*

R.

NN

N

w

1

'——ä

N

(v

Y

- - W M REO

XXx

/

TT

EE a.

N

.Q.'

N

x

W

|

177

Il

-

NX

ho RUl

/A,

!

Z

r s

Z u

— —

M.

A

N

D

D. QUNE

g

xu

// ,/,' :

g,

— À

BN

4

55

-

*

ä

od

A i

R. 3j

"$h

,/

"a

d s

d

—.

l

?,

Y 4

od

—

:a

8

L

'6, f»f

,

u

2

M

s£-

'/1/6

—

:',

-

P d

as

/;//

E

4

d

—

'.

£,

r

/////

s

u

N

2 d

f

:

;--

R

N xxxx N

hs

XK

*

j/ü/

w

d du

*Li

Y

E

N.

'- P

$

-0

p T.

L odl a

N

——

£ g—' -.*x,

;

DP

e

,

N12«509480147 021

o T m

.1

LO

d

-9 -

i

BSS

'/

T a i

ia

r

j Á

ka

"7

has

m

QUOAV

Z

2 d

Z

p od

UB Tübingen

7

i

:

-

$

d

s

D nsntiii:

N

[

—

—

— B-

SN

,

--

-x*x

-

LA

e.€

m

m m

Ws — -

—

U

?

É

'-

f/

d

u^ L

P us

,;-'

9.

hm

D a

li

m um

^

",( f

!*g

í ii :

!

-7

7À

m ii

Va

*l/,/

L

//

,/

MR

|

CNQ

NS

r

ll//

:

-;

5

h

4

;/l

|

3

) P

ERE

k:

P A

w w

—

m

.14

..,,

E. ïl.xk

-— ——

-

7 d

i

71

—

xNxX

*

M

P

—

"E

M

/4

27

WE -

-

5j

»^

EU

du 7- ^6

p

P

XNX

E

A Yi

EM

-

-

«l

E 2

2

9.

— —X

L3

L

//

E

.Wm&ï

NY

OM

N

fd/

*€

VA

"

L d

..d*

e

»

u

h..

b

NONN

x

owg

*

E

*

h]

/

*y

bw

"

r

wf

.

du

'

N

TE*

R d

-x

.h

...

"

aC

:a.

VN

-

El

x

2 s

Ssxx

N

P*

H

tl.

.,.

Va

n

M

[

u

*

d.

J

3-

X

-*

$

M OR

P

L:

E d

$

-

-.

l

—

*

—

um

*

d J 64

——

á

NS

" -us i

hn

m d

M

N

N —— o

r

HH

hx

p

ANS //

N

I.-

/

x..

N

—

E

?

j

N

w

N

-

m

.IMI

-

,

"

l-

h.

,

À

"

" Es

P ORUROA

q,,,

T

7

xubx.

X

x—. É

—É

OM

N

PA À

g

/

24

E

*

uN

hu.x

N

i.

dÀ

U

à

N

x..&

u- .

m

Ps

..,.,,

1

xxx.ïï

'J-..

li

—

L

A

Ü

z

ETE

H

',

AA

P

"

.»l'.

s

"

ANS

SN

.-.

Q *

'-

n

|

MA

—

E d

...0:![?

)

6 t

Y

E

*

N

1

y a

,:

o - m

$.

s

1*

(

U .

T5

Y

^

"

N

NX

w

h

DW

D*

a

n

z.

A

ONSCSSE

A*

99 ..

$

dÀ

d

N

^R *

po EO

M

/ X

|

NSS

m w

P x

;

G.

M.'

v*

j

Y

N

E

D

N

N

ä,

m

*

IH.

N

OU

5

ia

/,

à

M

4

i

iM

l

3.

D

9

VWU C

. &

l

.U.

CR

[

p

*

"

N

*

e? -*

j

N

BNN

RE

2*

Shà,

9

]

E

o.

WU

N NU

sis

$x

E

D*

Il'

* 5

é

/ S

b

B.

I)

PA

j

S

!

ho

UM

at

x.x E,

e2-.

RC

W

" ,'/ » *

H

x

IN

í

//,

N*

w

w

iEX

W,

j

;

Y

B 3

l

$.

V

Xx

ro 4 i ,.,,

/

N

N*

a*

l

^ f,

.N

/N

A

N

Y

XX

j

; ö.

,

;

CO

Hr

»

NY

4 L

A.

3N

|

)

/

AN

/l

N

j

AhN

'/

d

U

*«

i

i

j

—u

45

i

N

g

1

NSOW

//

h

n

b

4

*

$

^

J

x //,

9

N

w

N

3

j

K

$^*

t

M t

NN

EL

'

H

E

í(/4 8

E

:

N

|

"ag

4

*xx

;

"

u

( .*

DO d

d

£5

—.-

-— 2

N

N

"Y

b

$)f

M

um

-

N

4//

Ó

UP

*

j

-

^C

t

Lv d

?

ä "

X N

-N

N

r

N

!

W

f

*

M.

/

E

|

w

[

d

A

NS

hCY

Ws

-

!

.*»,

N

x—

U

v

"o*

æ/

D Y

2

N

N

B

:

ia h

Y

*

ää

N

U NI

TA

*

,.x'd.-

2:d

1

N

NA

n/l

À

r d

j

.

H,

2

: w

E

a

j

N

E

y

Eb t

.

p

Q*

N

..Hþh

-

X mX

E

M

x

MY

.

v

VN

ais Y

M aA aa :

]

h.

N

-

J

Il

BIB

LX

?'m

lI$

r

SACRA

CVM

P.MENOCHII E 3. J

COMMENTARIIS

EDITIO NOFITER - KEFLS A

ul

A EE m us ) um ass ) ERE - ERE GE ) REU ERE ) st2

feu

ur

q OM VSs- IY

In

C ONÀM.I.I. N-E N

n

(

Li13RvM PSALMORVM

CANTICVM CANTICORVM

1Ü

PROVERBIA SALOMONIS

LIBRVM SAPIENTIAE

J

ECCLESIASTEN

ECCLESIASTICVM

a :

TEN:

VIENN A|E-AVSTRTAE

TvPIs ET SvMTIBVS JoaN. THoMag TRATTNER ,

CAES. REC

MAJ. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE

MDCCLV

z

n eea !

— £. 025

1»

EX

b d r d

£ÉP——

[ nce.

r

— — —

MABNOEE ir LAE LE

Whurdwïü.fh.w&

E5

x

nbm

T

CaA.8

E

c

e

-T r

£.

h.uræ Á —

w c

-

£—E

Mw

&

- 09 Zz— e£

[DYBE R

PSALMORU

-

PSALMUS L

l.

Eatus vit, qui'nön abiit in confilio impiorum, & in via

peccatorum non ftetit : & in cathedra pefüilentize non fedit.

2.* Sed in lege Domini voluntas ejus, & in lege ejus

* Jot.

: NU

meditabitur die, ac no&e.

E*b

bet generatim dicatur, ex quo factum,

Eztus. ) I*Iebt*l.. Í"»w zfere, Pa-

ut vocem Hebream aliter fint inter-

gninus & alii vertunt, Beatitu-

pretati; nam LXX. Ae«4óv. poffilentem,

dines, quafi dicat, multis modis

effe beatum eum, qui, qu& füb-

aut utepuQowo» fuüperbum . verterunt ;

Aquilas eyAcvasqv deriforem, Symma.

duntur, praftare ftudet.

Alii, quos

fequitur Bellarmin. putant vocem il-

chus«éziDSizzv impofforem , quinta &

lam eífe indeclinabilem, & fignificare

fexta editio ïæp:x'voyov iniquum , feu

tum beatum, tum beatitudinem.

legeg transgredientem.

"res hoc verfu

Non abit im conflio impiorum.) Non

notantur pradus male viventium, fci-

eft fecutus confilia impiorum.

licet eorum , qui incipiunt, qui per-

lmpiorum.) Impii proprie dicuntur

ftant, & eorum, qui plane jam in

contemptores Dei, & religionis, qui

mala vita acquiefcunt , abeunt, ftant,

Deum non colunt, vel plures colunt

fedent. Ejeganter Joachimus Hoppe-

in Hebraic. t»ywym refcbaim, que

rus gradationem hanc his verbis ex-

vox inquietos animo, & confcientia

prefht : ddmirabilis gradatzo , qua per

fignificat, quafi inconflantes in fide,

tres quafi gradus a malo receditur nempe

& religione.

xonm abeundo , duod fupseflionis eff ; mom

Ín wia peccatorum mom fletit.) Non

flando, quod deleflationis j mom fedendo,

inftitit viam, per quam peccatores, &

quod eonfenfus.

Ip confilio, quod principii

impii ambulant, nec eos fecutus elt.

efo ; im vid , quod progreffronis 3 6 n cae

E repetitio, fed aliis verbis, prioris

Fbedra , quod perfeilionis, kmpiorum, qui

hemiftichii.

male de Deo fentiupt'$ peccatorum , qui

- In cathedra pefüilentie.) ln confeffu

male erga fe agunt 3. €9. deriforum, qui pro-

impiorum, & peccatorum, quorum

ximum.Ledumt,

peftilens eft confuetudo, cum rectam

2..]n lege Domini,) Præceptis DO;-

fidem, & bonos mores corrumpat.

tnini.

Pefiilentie.) Yn Hebr. eft -u5 7-

Voluptas ejus.) V oluptas, deleGatio,

zim, Deriforum 5 fed fenfus idem efít;

ftudium, defiderium, negotium, amor,

& propenfio,

nam nulla deterior eft peflilentia; quam

deridere legem Dei, & cos, qui jufte,

Meditabitur.) Se exercebit, cogït;-

& pie vivereftudent, quamquam etiam

tione fcilicet, voce, & opere; hocenim

ip lez ab FHlebrgis, & ^o(408 peffilens

Latina vox, Graca etiam &4eAsTáctp

a LXX. interpretibus fceleratus quili-

& Hebraa r /rghe figmificant.

Bibl, cum Com. Menoch. T. IV, -

E

-

^

LIBRIPSALMORUM

*

er

d Eterit tamquam lignum, quod'pïantatüän eft fecus Acïeeuf»»-

ady

17. $ fus aquarum, quod fru&tum fuum dabit in tempore fuo.

4. Et folium ejus non

*

d/efiuet:3 & omnia, quacumque fa?ïety

profperabuntur.

pui

$. Non ficimpii, non fic: fed tamquam pul

vis, quem pröw

bit

jicit ventus a facie terrae.

6. Ideo non refurgent

impii ;n judicio : neque peccator"es

tür

in concilio juftorum.

7. Quoniam novit Domin

us viam juftorum : & iter impio-

f

rum peribit.

PSALMUS IL

i

^

1 funt 1nania?

4

öïf;l i. Q'Uare fremuerunt gentes, & p?puïi meditat

2. Aíli-

Til

Joi

3. Lignum.) iMrbor. Hebrai enim

fequentibus, hoc fenfu: Merito non

arbores zv y ez» ligna appellant.

refurgent, &c. qiüia viam juftorum

1'7'24

Secus decurfus aquarum. ) . Wadem

novit Dominus, non autem impio-

metaphora utitur Jerem. c. 17. $. cum

rum, fed potius illam odit, & exe-

ait: Et erzt quafü lignum, quod tran[-

cratur.

4

€01

In Concilio.-). Concilium hic

cætu&;g

plentatur fiper aquas , quod. ad bumorem

mitlit vadices fias, (5 non timel:;'t, cum

& congregationem fignificat , -& per

&

venerit &ffus.

Et erit. folium ejus viride,

c. fcribi debet ,'ut Elebreo m4y 2«-

10»

&6 n tempore . fiecitatis mom erit folicitum,

datb refpondeat, Verfu primo fcriben-

[

eec aliquamde definet- facere fructum.

dum per s.

Eit enim alia vox yxy

4. Folium ejus nom defluet.) Sunt enim

bazatb, etfi Graece fit eadem vox licet

Tk

aliqua arbores fru&ifere, quarum fo-

ambigua Q gAx.

lu

lià autumno decidunt , alie, qu& co-

6. Novit Dominus viam juftorum.) Pro-

marum honorem femper retinent, ut

bat Dominus vias juftorum , hoc eft,

yl

pinus, palma, olea: his juftum com-

parat David.

mores, & agendi, vivendique ratio-

Bene etiam

tiu

ut

nem, quam fequuntur.

k Tesqwam pulvis.) Sicut gzluma,

fortunat, & muneratur, ltalice dici-

ful

vertit Pagninus; nam vox llebraica

mus, Ricano/äcre.

) "nóz proprie paleam fignificat mi-

Peribit.) Infelicem , & infauftum

eh

nutiffimam & leviffimam, quam facile

exitum fortietur : iter hocq ig exitium

lQ

ventus raptat, quales fünt aceres, glu-

impios ducet.

tn

ma, & alia hujusmodi quifquili&.

$. ldeo nom refürgent impii im judicio

L, fj Remuerunt. ) Aliqui Hebrzum

juflorum.) INon fefe offerent, non eri-

"(s regefca vertunt, congrega-

qu

gent caput, non audebunt prodire co-

E

ram Dei tribunali.

Vel, non con-

bant fe , alii, tumultuate funt gentes.

Gentes.) Nox Hebrea p»*3i gem

tur

fiftent cum juftis; inter juftos locum

non habebunt. . Quod autem fpectat

paffim in Sacris Literis accipitur pro

/&d particulam illativam , 14eo ; varie

ethnicis, five gentilibus.

Nam vel deducitur ex fu-

Pepuli.) Per populos intelliguntur

accipitur.

Qu

pradidis, hoc modo: Quia impii fi-

Hebrzi, ut patet ex AGt. cap. 4« n. 27-

"ere

£X

u

- rniles funt pulveri, ideo ftare non po-

ubi legimus :

Conveserunt

r

civitate ifa . adverfum fantium puerum

terunt in judicio : Vel necütur cum

vj

PSALMUS IL

3

W

2. Afüiteruntreges terrae, & principes convenerunt in unum

adverfus Dominum, & adverfus Chriftum ejus.

Je

z

3. Dirumpamus vincula eorum : & projiciamus

: nobis ju-

eum ipforum.

-

: & Dominus fubfänna«

4. Qui habitat in coelis, irridebit eos

bit eos.

JT?S

$. Tunc loquetur ad eos in ira fua, & in furore fuo con-

i

turbabit eos.

pio

6. Ego autem conftitutus fum rex ab eo fuper Sion montem

fanctum ejus: praedicans praeceptum ejus.

*

A&

L

7.* Dominus dixitad me: Filius meusestu, ego hodiegenuite.

A9

8. Po-

133

1ia:

Hebr

tsum Jefum, quem unxiffi , Herodes ,. &5

etiam potefít, tunc ad eos ïocmuls,ïl-f.&

Pontius Pilatus, cum gentibus, €$ populis

cum per Apoftolos, aliosque Sanctos

f*

00

divino fpiritu inftin&os illos acritec

)u

Ifracl, facerey que manus tua , B.

Inania.) Inanes conatus adhibuerunt.

voluit objurgari: fic $. Stephanus di-

qpio«

^

-

cebat: Dura cervice, ($ incircumcifís cor-

5 qe

Afliterunt.) In. unum coierunt,

dibus, 65 auribus "vos femper Spiritui Santio

confpirarunt.

!tü!ï!;

Reges terr& & Principes.) Flerodes,

refflitis, &c. A&.7. $1.

& Pilatus ; fic enim explicare videtur

Conturbabit.) "Lerrebit, wt vertit

p

Paguinus.

Vbt

locus ex Apoftolorum adis proxime

ibeft«

citatus.

6. Ego autem.) Particula, awtem, ob«

"Advuerfus Dominum.) Adverfus ipfum

jurgationi adjunctam emphafim habet.

ny

Idem enim eít, ac fi diceretur : Vos

ficet

Deum, qui Regem conflituit Chri-

ftum.

&

rnihi adverfamini, & tamen ego con-

Cbriflum ejus.) Tefum Chriftum,

flitutus füm Rex, &c.

Pro

gb

4b eo.) À. Deo.

ipfo un&um in. Regem.

o 0

3. Dirumpamus.) Sunt voces gen-

Super Sien.) Super Ecclefiam , que

1tio-

tium , & populotum Chrfti ju

eft civitas in monte pofita, & cujus

j

fubire recufantium.

gum

typus fuit Terufalem , cujus pars pra-

dic*

Vincula eorum.) Impiis divina pra-

cipua, & magis a Deo dile&a, & ían-

cepta vincula videntur, & compedes,

&ificata eft S1on, juxta illud : DiZgz

flura

Dominus portas Siom fuüper emmia taber-

laqueus, & jugum duriffimum ; cum

nacula j4cob. Pfalm. 86. 2.

tium

tamen fit jucum fuave, & onus leve,

4. Qui babitat im calis.) Deus.

Pradicans preceptum ejus.) Nox Heb-

rsa p3W c2e4, decretum, five flatu-

lrridebit eos.) Significatur fecuritas

tum fignificat : nimirum decretum,

tum

quedam Dei nihil timentis, ne forte

"a

ab impiis con(ilii fui decretum irrite-

quo Deus ftatuit Chrifti regnum in

tur.

totum orbem propagandum.

Hoc

autem decretum Chriftus Dominus

gm?

$« Tunc.) Cum Deo adverfabuntur,

& conabuntur illtus jugum excutere.

fua pr&dicatione hominibus patefecit.

| pIO

«« Log tetur ad eos in ira fa. Quid di-

»

s d

Genui te.) "Triplex eft hujus loci

ntut

&urus fit Chriftus , habes verficulo

fenfus literalis, ut patet ex aliis pre-

proxime fequenti.

Vel etiam loque-

fertim Scripturz locis; ad literam enim

h]

tur non verbis, fed verberibus, gra-

fermo eft de &terna Verbi generatio-

íU

d

viffimis poenis illos admonens. Dici

ne, ex D. Paulo ad Ilebr.z;. de na-

4

LïBRfPSALM;O*RU-M'

$. Poftula a me: & dabo tibi gentes haereditatem tuam, &

du

poffeifionem tuam terminos terrae.

'Avoc . 9. * Reges eos in virga ferrea: & tamquam vas figuli cofi«

?. ?7.Íringes eos.

;

N

19.15

ijo. Etnuncregesinte

Higiteä erudimini, qui judicatisferram.

j

ir. Servite Domino in timore: & exultate e! cum tremore. -

-12. Apprehendite difciplinam, ne q

-

nus, & pereatis de via jufta.

uando irafcatur Domiw

ä

15. Cum

&

tivitate Chrifti fecundum carnem, ex

&um, ad juflitiam inflexibile, & po-

tens.

fipm

fanctorum Patrum interpretatione, &

idet

accommodatione Ecclefis. | "l'andem

Jdauquam 'vas figuli.) Quod commi-

de refürredione corporis Chrifli ex

nutum refici non poteít, — 1ta iis acci-

pI

Cht

fepulcro, qua eft quedam regeneratio,

dit, qui ad a&terna damnantur füppli-

lii

ex eodem D. Paulo A&, 15.

Ccia

Poteft etiam intelligi de vafis

9. Pofiua a me, t$c.) Llac verba

nondum fornace excoQis, que ite-

& 1

fide

humanz. Chrifti naturz tantum aptari

rum aqua macérari poflunt, fübigi,

poffunt; in hac enim oravit, & ac-

& formari.

Hoc Deus in iis facit,

pi

cepit gentes hareditatem fuam ; in

in quibus confringit infidelitatem, &

Id

thin

divina enim zqualis eft. cum Patre

ex vafis contumelig , v

x

afa "honoris.

Vun

majellatis.

Patris autem proprium

format.

eft hereditatem filiis relinquere; ideo-

10. NWsc.) '"lempellive, mature,

1no:

per

que apte, poftquam illum filium ap-

dum peenitentie. locus, « tempus

pellavit , hareditatis mentionem in-

conceditur.

licq

duxit.

.

Intelligite.) Sapite, prudenter agite,

(rt$

n

Hareditatem tuam.) ln hzreditatem

refipifcite, & hunc regem agnofoate.

tuam, nt fcilicet fit poffeffio tua, ut

Erudimini.) E4t ejufdem hemiftichi

p

flatim fubditur.

INomen enim hzre-

ufitata repetitio : quare idem eft era-

bor

ditatis in Scripturis accipitur pro qua-

dimini, quod, zstelligite, quemadmo-

cunque re, qu& poffidetur, ut pro-

dum, Qwi judicatis terram, idenlï eft

&te

pria, etiamfl proprie non fit relicta a

quod , Aeges,

»

tun

patre defun&to , & ideo tam populus

It. Timore.) In Hebreo eft 4

Dei dicitur hereditas Dei, quam ipfe

jirab, qu& vos pietatém, fcu amorem

Dor

Deus hzreditas populi fui.

et

filialem fignificat.

dter

Jerminos terr.) Omnes enim pra-

Exultate.) Ut amantes filii faciunt.

cipuas orbis partes etiam longe diffitas

Itaque eft ejufdem fenfus repetitio in

n [ü

pervafit Evangelii predicatio, & Ec-

fecunda parte verficuli , fed aliis ver-

&Eh

clefia in iis fundata elft..

- bis, acfi di&um fuiffet : fervite, &

9. Reges eos. ) 'X X.habent, Wo:uævef&,

timete cum amore, exultate, & amate

dere

cum timore.

iC N]

paftoraliter repes, quam lecionem,

iT

& interpretationem fequitur D. [oan-

12. éfpprehendite , difciplinzm, ) Hunc

nes Apocal. c. 2. & c. 19.

locum ex Hebreo alii reddunt, O/ca-

ER

amini füium, ali, 4dorate felium , ali

Ip "virga ferrea,;) Sceptro, pedo,

Ur

Paftorali baculo ferreo fignificatur hac

"dorate p p()fï'et etiam reddi Com.

Vide

metaphora non folum vindida fcele-

piettimisi puritatem.

Senfus eft: Ado.

QV

rum, & fontium punitio, fed etiam

rate filium , fcilicet Chriftum Domi-

li

num in fubjecionis , & obedientis

Tnus

regimen totius Ecckfüæ juftum , re-

-

PSALMUS Il

$

,€

13. Cum exarferit in brevi ira ejus: beati omnes, qui confi

duntin eo.

C0f

1. Pfalmus David, cum fugeret a facie Abfalom fxm

7 fu. ( z. Reg. 15. 14,) 1.

at

2.

$.

Omine, quid multiplicati funt, qui tribulant me? mult:d

mfurgunt adverfum me.

'orti-

3 Multi dicunt animae meae; Non eft falusipfi in Deoejus-

Cum

. Tu autem, Domine, fufceptor meus es, gloria mea, &

exa!tans caput meum.

.Ag

s. VO-

& po«

"

ügnum, & àllius legzes admittite, quod

-

Quid multzplicati fimnt ? ) Qu?ntur

idem eft,

hoftium numerum auctum effe; nam,

te

atque apprebemdite difcmlii-

dotà

3 AC*

*?Am..

Func enim vere filium, five

ut habetur loco indicato n. 15.

corde univerfus Ifrael fe q;uwtur Abfk!on.

thpll

Chriftum , quem hoc vaticinio intel-

qui omnium

: valis

lieit Propheta, colimus, ofculamur,

Idem accidit Chrifto ,

& ador

aik,

DES

jus, cum ejus difciplinam,

ordinum homines adveríarios pallus

$1

r

3^

ubl

fidemque

w

ecipimus..

Non dixit ac-

eft, Hebraos, & Gentiles, facros, &

m

cipite ,

el admittite difciplinam ,

profanos, &c.

fähf,

*m, u

/2

fed apprehendite, id eft, compledi-

3. Multi dicunt anime mea , öï'.)

mini, & magno affe&ufufcipite. INo-

Muiti mihi, vel de anima, vitaque

OBOHS

vum Reü «.m

Ofcuio venerari vetus

mea, de me loquentes dicunt , &c.

InOoS erat.

Sie Samuel Saulem in Ke-

Bellarm. putat hoc etiam referri pofle

tute,

adinternas tentationes, d& mone inte-

empus

gem inunctum ofculatur 1. ixeg EO. d.

fic quod Genefis 41. 4o. legimüs: 44

rius fugo erente wgltatlones diffidentig.

oerisiui imperium cumüus Z"apzllus obedzet,

Non eff fxlus ipfiim Deo ejus.) NOon

1 lte,

Hic

in Hebraeo eit

d os Luum . cuntius

f

Do-

illum juvabit, aut eripiet Deus.

(oite

in textu Hebrao additur vox m95p /-

(üich

pulus. ofculabitur

De "Uzajllld) De via ]Ll&ltlæ &a

l4b, quam aliqui putant ilgmficate

f at

bonorum remuneratione, & felicitate

elevatiozem, quod fcrilicet hic .cantores

:dmo

&terna excidatis

vocem intenderent ad exprimendam

)me

13. lp E ) o

Significat cito ven-

rei mdlgmtatem

feu . calamitatem .

Ó

ravem calamitatem,

U

turum diem IULm terribilem , quo

quafi dicat :

1

N!

Dominus mortales omnes judicaturus

LXX.

'[Cheodotio; & Svmmachus

T

efti, & pro meritis bona , aut mala

QjyaleAua

interpretantur , hoc eft,

ætemi eftredditurus;s nam milleanni

ciutto

P/al!e,mz Zgtervallum y quod ibi effet

inconfpe&u Domini, ficut dies he-

interquiefcendum , & animus ad rei

Ed

tam

fterna, que& preteriit.

magnitudinem (,um attentxone adver-

; yd-

ui confidumt im eo.) Qm merito fi-

tendus.

Aquila vertit «& femper , ut

g, V

dere poffunt, quia Dei amicitiam, &

fervitutem fancte coluerunt

etiam Chaldeus, quod D, Hierony-

mus probat Epiftola ad Marcellam ;

É, Itulus : P/abnus David.) -N ox Das-

I

quafi dicatur, falus femper erit in

vid ePc dativi (m*u», ut.patet ex

Deo.

Alii putant hanc notam adfcri-

/;;:;.

(Jl &co T./J

A2v;0 Da "Vid,

fcn fus effe

| alii

bi, cum fententiz, rhythmi, aut per-

(Uf.

videtur ; Píalmus a D:.o infpiratus

fong mutatio inducitur, aut cum chori

Davidi.

Mo-

prafectus reliquam Pfalmi partem al-

Cum. f'ugeret

t$c 7 Hiftonam habe-

terum chorum canere jubet.

jor

mus 2. Reg. 15

161"51?5

A. Sufceptor meus.) lo Elebr. eft eJ

-

6

UIBXEI PS'AL,MORVUM

$. Voce mea ad Dominum clamavi: & cxaudivit me de

monte fancto fuo.

é. Ego dormivi ,

LE

& foporatus fum: & exurgexi, quia Do-

minus fufcepit me.

*

llia populi circumdantis me: exur ge, Do-

D

7. Non timebo mi

mine, falvum me fac, Deus meus.

Va

- $. Quoniamtu percuffifti omnes adverfantes mihi fine caufa :

dentes peccatorum contrivifti.

9. Domini eft

f

alus: & fuper populum tuum benedi&iö tua.

por

at

1. In finem in carminibus, Pfalmus David. IV.

Vel

2. f( !Um invocarem, exaudivit me Deus juíftitio mese, in tri-

&118

aQ

bulatione dilatafti mihi.

dus

E

Mïferere

[ r

Is,

peus meus.. "Tu Domine me protegen-

7. Non tünebe milla populi, &c.)

eul

dum füfcepifti contra hoftium tela.

Millia populi, Iífraelitas intelligit, quz

po

Gloria mea.) Caufa glorie mez.

fere univerfi erant cum Abfalom. Chri-

f

Exaltans caput meun.) Erigens caput

fto hec conveniunt; quem multa po-

TiCa

meum ; qui eorum habitus eít, qui-

puli millia poftularunt ad negem.

pet

bus res profpere fuccedunt.

Exurge Aoeiue.) Ita di&um, quaiï

phe

&. De monte fautlo fue,) De ccelo

Dominus jaceret, fegnis quodammo-

do eífet, nec quidquam opts afferret.

lin

füblimi & alto, fan&itati ejus dicato,

& de füblimi throno glorie fuz: Ce-

g. Adverfantes mibi fine caufa.) Quä

in

lum enim ab Apo!tolo ad Hebr. 12.

me nihil tale meritum perfequuntur.

C0

Dentes peccatorum.) Eorum vim,

32. VOcatur mons Sion, & Jerufalem

pu

cceleftis.

Vel de monte S10n, in quo

quam ad me perdendum excrunt.

ho

erat propitiatorium , & arca in ten-

ft

torio ibi a Davide conftrudo , ut ha-

g. Doriíni eff falus 6$c-). Domini eft

f0l

falvare , & benedicere populo. fuo.

bemus 1. Paral. 15.

Benedi&io autem favórem ,. & bono-

Wu

6. Dormivi, 65 foperatus fum.

) Qü*ia

eti

latebam fub alis divine proteQionis,

rum copiam fignificat.

non timui, fed quieto, & fedato ani-

N fiem.)In Hebrmeo elt n5

al

mo fui

"Timor, & folcitudo fo-

E.]

mnium- mihi non abfítulerunt.

Mel

E

lamnazeacb, id eft, vi&ori. No-

mine autem vi&oris cantorum magi-

i

fenfus eft;, jacui quodammodo quafi

fter, aut optimus cantor fignificatur,

oppreffus effem, & inimicis cederem.

IHzc optime Chrifto conveniunt, qui

is fc. qui hymnis, & Pfíàlmis canen-

h

dis preefe&tus ett.

Ítalice appellamus;

tri

obdormivit in Cruce, & in fepulcro.

il maeflro di capella, &fenfus eft, Pfal-

hat

. Exurrexi.) ln hoftes me perfequen-

mum hunc vi&ori datum fuiffe, ut

in

tes.

Vel, f de Chrifto explicemus,

a morte furrexi.

-

caneretur.,

LXX. in Hebrzo lege-

tel

runt r5 lzzmzez/wþ » in figem , vel ut

li

Quia Domiszus /itfcjepz't me.) Dominus

?u

adjuvit me.

Vide di&a num. 5. Bene

ipfi Graece dicunt ec roz&oc, & fen-

hac Chrifto conveniunr, qui non' hu-

fus eft, Pfalmum canendum elfe uf-

il

d

mano fretusauxilio furrexit a mortuis,

que.in finem , id eft, perpetuo, five

frequentiffime, non flatis tantum tem-

fedinnixus potentia infinita divinitatis,

4

PSALMUS IV

7

de

Mifei*ere mei, & exaudi orationem meam. -

3. Filii hominum, ufquequo gravi corde? ut quid diligitis

Do.

vanitatem . & quaeritis mendacium ?

4» Scitote , quoniam mirificavit Dominus SanCtum fuum:

Do-

Dominus exaudiet me, cum clamavero ad eum.

s. * Irafcimini, & nolite peccare : quae dicitis in cordibus "Epft.

Ui

vei'tris,, in cubilibus yeftris compungimini.

& '*Gi

6. Sacri-

J

poribus, aut certis diebu$;, þuta Sab-

Metaphora de exercitu fumpta.'

bato, aut prima Sabbati, fed affidue.

Miferere mei.) Qui fubinde .iifdem,

Vel, quia affidue ufque ad finem fa-

aut confimilibus premor anguftiis.

1,

onvertit

crficüi, vel dum affiduum, & juge

3. Filii bemimwm, Gc.)

f:crificium celebrabatur.

Genebrar-

fermonem ad eos, a quibus oppugna-

'ete

dus putat dici 47 fzem, hoc eít, de

batur.

sl

is, quae ad finem, & extremum fax-

Gravi «:or(z'e?) Obtufo, craffo, car-

£«)

culorum referuntur, id- elt, ad. tem-

nali, animali, gravi, quod ad ima,

, qui

pora Chriftiana, que i. ]oan, 2. 18.

& vilia fertur, non fpirituali, fubtili

hri-

noviffima appellantur. Myftice figni-

& levi, quod tendat ad colellia.

1po-

ficatur, Pfalmufm hunc ad Chriftum

Vanitatem

20 mendacium.) Kes

pertinere, qui eft finis legum, & Pro-

vanas, & mendaces, quz folida, &

qui

phetarum.

vera bona non funt, fed infana, &

1mo.

Ip carminitus.) Tlebraice eft 3333

fucata.

re

&inghbinetb , quod etiam verti poílet

4, Mirifcavit.) Mirum fecit, miris

Qui

in pulfatione infirumentorum mufi-

beneficiis affecit, admirabilem, & ce-

tr.

corum ; fiquidem 133 zagz» fignificat

lebrem reddidit.

V

m

pulfare infirumentum, unde dedu&um

!Santium fhum.) Se ipfufn intelligit,

nomen femininum n3*33 zeg5izz pul-

qui a Deo fanctificatus fuerat per un-

fatio, cujus plurale elt. 3333 zegé;-

Vox

1l d

Verum 1la-

&ionem, ut effet Rex lírael.

fu.

&oth, quod hie habemus.

Hebraica *»pr c2a/( pium, beneficum,

ong»

tius h£c vox accipitur, ut laudem

bonum fignificat. LXX. eodem fenfu

etiam, carmen, aut hymnum fignificet.

9moy vertunt , Pium.

"Theodoretus

Pf/almus David.) Vide di&a 1n expli-

innocentem intelligit, qui fcilicet ni-

catione tituli Pfalmi tertii.

hil criminis contra hoftes admiferit.

,

2. Deus juflitie mes.) Qui mez ju-

Q^

füti« auctor eft, & defeníor.

Optime hzc Chriflo conveniunt.

nat

Dilatafi mibi.) klebraica phrafis ,

Domintis exaudiet se £5 c.) Tam mul-

Atf

pro Zlazafli me.) 'Tu Deus non folum

tis me Dominus beneficiis ornavit,

nan-

ut merito fperare

tribuifi, ut patienter, fed etiam hi-

2

um.

ofim, me, cum

T105)

lariter ferrem adverfa : ex anguítiis

Oravero, exaudier

pfal

in latitudinem latitie eduxifti me,

; u

&, Irefcimini, 6 molte peccare.) $i

2

relaxafti.cordis mei anguílias. Vel,

mihi irafcimini, nolite peccare, id eft,

e

dilata[!i inibi, viam fcilicet, ut ex an-

perficere, quod iratus animus fugge-

el ut

rit; iram cohibete,

guílo, & periculofo tramite evade-

fet

rem. Dicebatilleleautontimorumeno

üut dicitis im cordibus veflvis, im ct-

u

"Terentii.

bilibus, t£c.) Qui interdiu, vel no-

ht

In gæg*ï'g?ü?fï

epbido uunc mes eogune

&u contra me, & Deum cogitatis, ea

tne

rFi!r copid.

nolite perficere, imo de iis compun-

LIBRXI PSALMORUM

E

$

2

]

&. Sacrificate facrificium juftitize &

fpäl*ate in -Domino:

mult dicunt: Quisoftendit nobis bona *

7. Signatum eft fuper nos lumen vultus tui, Domine: de-

difti lzetitiam in corde meo.

1

2

L

9. A fru&u frumenti, vini

, & oleifui, multiplicati fünt.

9. In pace in

idipfum dormiam, & requiefcam. .

1 me;.'

10. Quoniam tu,

Domine; üng-ulariter in fpe conftituift

ffica

zi

IA. In

;

imini, dolete,. & peenitentiam agite.

fignum, ut vexillum. Latini inter-

Aliqui z» cubilibus veftzis jungunt cum

pretes fere intelligunt de rationis lus

itiq

mine fignato, imprefTo, & quafi in-

6

fequentibus ,. hoc fenfü, cum quiete,

& otio dolete.

fculpto in animis noíiris, cujus bene-

inju

6. Sacrificate f[aevificium juft

Pitie.) Bo-

ficio malaa nobis petenda a fugiendis

1

nis, & jullis Operibus vos exercete,

poffümus internofcere. Aliqui hunc

qui

verficulum ex Hebrao ita vertunt:

quod gratiiïilnuxn eft Deo facrificium.

Si exruleris faper mos lumem vului :ui

Et fperate im Domino.) Deus enim

Domine, (id eft, nos benignus afþe;-

M

füfe

pietatem , & virtutem colentes po-

& bona illorum

xeris) dabis Leritiam cordi meo,

tiffimum adjuvat ,

la re

opera large muneratur.

Dedifli leritiam in. corde meo,) Kle-

TET

vatione vexilli favoris tui; quoad bo-

Multi dicunt : quis of endit zobis boza?)

fïduti,

Eft impiorum objedio , quafi dicant,

nam fpem, erigor.

quis oftendet, vel, ubinam funt hec

g. 4 frullu frumenti , 6$c.) Quafi

et,

li

bona, qu& promittis? vel, qus offez-

dicat: quzrant alii divitias , & bona

tedi

dit nobis boza, hoc eft, juftitiam hanc,

temporalia, iifque augeri velint, ut

inimici mei faciunt, qui iis fe abun-

mall

& pietatem , quam nobis tantopere

commendatis? vel, funt verba focio-

are letantur; ego z pace im idrpfuma

rum David, qui cum viderent Rezem

dormiam K'Bfz.

Senfus etiam

eífe

"

fuum urbe pulfum periclitari , dice-

poteft : majorem capiam ex hoc vo-

)

bant: Quis oftendet nobis bona, id

luptatem , quam efle foleat, ubi fru-

It [

eft , redibitne aliquando leta rerum

mentum , vinum, & oleum ubertim

Zü!,y,

facies , quando in priftinum flatum

proveniunt,

In Hebrxo eft, Frzsez-

muf

reftituemur !

um eorum, C mufum eorum multipii-

fOnu

[a 727

BZf.

9. Signatum eft füper nos lumen vultus

fd;'g :

tui.) Quafi dicat: fatis apparet, meri-

9. [» pace.) Securus, & divino fa-

7)62;5.";(

to nos bona a Domino expectare, a

vore tutus dormiam, in ejus prote-

Qunt

quo tam multis beneficiis ornati fu-

Gione acquiefcens,

Tedit;

mus, & qui nos favore fuo mirum

In idipfum.) Grmce i7i vó &vrb,

&br

quantum profecutus efl. ^ Lwzez vat-

inidem, in eodem loco; ubi hoftes

Mi

£us hilaritatem fignificat, & favorem,

mei degunt, quafi dicat: vel in me-

tll

fic Proverb. 16. 15. ubi habemus

Iz

dio inimicorum divina protecione

Yd ]

bilaritate vultus Regis, vwitz , in Hebr.

fretus, fecurus dormiam.

Ael, im-

eft.

Àz lumime vultus Regis ,

vita.

fmt [

idipftm, idem eft, ac, ea fpe anima-

fiuti

Quod dicitur, fgeatum, in klebr. eft

tus, dormiam fcilicet fecurus.

brlS (

"D2 ze2, el:va, ícilicet quafi fignum,

10. Singularirer.) In Graco xera

& vexillum favorem tuum ; nam apud

Gof

1L0VoL 6 fälit:zrie, id eH, ita me cullo.

D «l

Hebr. pj ae: vexillum fignificat. Ita-

18 qr

Qies, acíi me tantum cuftodiendum

que /gnaltuma eyit ; quaf,i elevaturr?- ut

li

P 6d .

3

0*

I. In—üneæm prio ea, que hs

;'editatem confequitur ,

de-

Pfalmus. David. V.

2. X 7 Erba mea auribus percipe, Domine : intellige clamorem

u

meum,.

: 3. Intende voci orationis meze, rex meus, & Deus meus.

(£,

4. Quoniam ad te orabo, Domine, mane exaudies vocem

. Ín

meam.

12«

s. Mane aftabo tibi, & videbo, quoniam non Deus vplens

$ hla

iniquita*em tu es.

Hl

6. Neque habitabit juxta te malignus, neque permanebunt

i

£nc

injufti ante oculos tuos.

E

E

J. Odifti omnes, qui operantur 1

nt

hiquitatem - Aperdes omnes,

dd

qui loquuntur 1n?ndac1um:

TET

9. Vi-

Qloe

fufcepiffes, quem fenfum etiam Aqui-

. Pfaleus David.) Wide di&a in

?tio

la reprafentat, qui habet ««v iS/ev es

Pfalmi tertii,

Ele

2. Auribus percipe , &c.) Omnia,

| bo-

qemoíduaw xoOíesie Mto fimgulariter in

quz obflare folent, ne quis audiatur,

fíducia federe facies me , feorfim fcili-

fublata cupit David. Primum impe-

Juit

Cet, & peculiari fludio cuftoditum.

dimentum efL, cum quis vocis fonum

1n fpe confiitwifli me.) 'Tua hac pro-

non percipit : fecundum, cum fieni-

bona

tedione bona fpe me plane confr-

Qu

malli.

ficationem non intelligit ; tertium,

cum licet hec duo adfint, animus ta-

men ad alia intentus, ad ea, que di-

finem.) Nide dicta füpra in ex-

CUv

licatione tituli Pfalmi quarti.

cuntur, non attendit. Llis triarefpon-

Cv

Pro ea bareditarem confequitur. )

dent, perczpe : imtellige: intende.

Im Hebr. nY*»nm bf*', el banmnechi-

Clamorem meum.) in Hebr. eft * bb ha

bagigi, meditationem meam.

"

m

loeb, kHlebrai dicunt me»n vecPila;

muficum efle inftrumentum ,

quod

4- Mane exaudies vocem meam.) Quia,

^l

fonum reddat ei perfimilem , quem

ut ftatim additur, matutino tempore

tibi adftabo fufus in preces.

Non

edit volans apis, quem fibilum 5*m3

necbil, ea lingua appellant.

LXX. ie-

ero minus folicitus, quam matutini

gunt myor3 sechslozb , qu& vox ha-

falutatores apud dominos fuos efle

foleant.

reditates fignificat , & de populo

Hebraico intellexerunt, cui dicdum

s. Er videbo, (£c.) Et hoc erit ora-

oftes

efíi: Tiài dabo rerram Chamaam, fuai-

tionis, five meditationis argumentum,

ceulum bareditatis vefire. Pfal. 104. 11.

quod fcilicet peccatum oderis.

m

Neque bab:tabst juxta re mal;gnus. )

vel potius de IEcclefia, cujus typus

Peccantes enim a tua fubmoves ami-

[

fuit populus ille, & qua hareditatem

falutis eterne quotidie in fuis mem-

citia.

j

bris confequitur, & infine mundi tota

7. Mendacium. ) Perniciofum.

confequetur.

Poteft etiam, e«, qu«

Virum. fanguinum.) Crudelem, fan-

'(:4:'-«'5

bereditazem. confequitur, effe periphra«

guïnarium.

Etam antiquitas natu--

ylle

fis animz fidelis, & pia.

re lumine percuffores Diis invifos

yium

Bibl. cum Com. Menocb. T. IV.

16

LIBRI PSALMORUM

$. Virum fanguinum, & dolofum abominabitur Dominus .

ego autem in mult itudine mifericordize tuae,

£

Introibo in domüm tuam : adorabo ad,templum fan&um

tuum 1in timore tuo.

:

9. Domine, deduc me in juftitia tua propter Immlcos meos

dlrïqe in confpe&tu tuo viam meam.

m

iO

uoniam non eft in oreeorum Verltas cor eorum vanum eff

* Pfil.

1r. * Sepulchrum patens eft guttur eorum,

linguis fuis do-

15* j

Rom.

lose agebant, judica illos Deus.

ne

Decidanta cogitationibus fuis, fecundum multitudinem i impie-

3

13-

tatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te Domine.

eut

12. Et laetentur omnes, qui fperant in te, in eeternum ex-

ultabunt :

& habitabis in eis.

13. Et gloriabuntur in te omnes, qui diligunt nomen tuum,

quoniam tu benedices jufto,

J

Domine, ut fcuto bonae valuntatis tu2e 4 coronafti nos.

I. In

POR I

exiftimavit, & a facris arcuit

j ulius

mones proferens ; - ut enim mors e

Es

Pollux lib. 8.

fepuleris erumpere videtur , in qui-

E'/pyovro iepo , z a/oaxr oi iv

bus cenfetur habere domicilium ;5 ita

:

ex impiorum faucibus verba mortem

üe

yærryop:oc qQos.

afferentia.

"ercebantur a f[acris, & a foro, 7»;

Dolofz.) Blande , ut fignificant He-

de cede caufam dicerent.

Dolofum.) Qui aliis fuis dolis nocet,

brea, &ad decipiendum, & dolo fal-

an-

aut nocere ftudet.

Jendum apte.

Ju4ica illes Deus.) Damna eos, &

9. In multitudime mifericordie tu&.)

mulé&a.

Vel,

damnabis, & mulécta-

Confifus tue mifericordia.

Domum tuam. T'abernaculum intelli-

bis; non emm odientis, & execran-

it; nondum enim excitaàtum erat tem-

tis animo, fed pradicentis not1t1a hzc

V

dicitur.

lum

plum, quod poftea Satomon excitavit.

C7

In timore 40.) 'l'imens,& reverens te.

Decidant a cagzmtzomäus þm* ) Que

n

cogitant, & optant, non confequan-

E

9. Deduc me im Ju/ilfm tu4. ) Per

tur, fed fpe fua fruftrentur.

femitas re&as juftitie tuz.

Propter inimicos meos.) Ut inimico-

Expelle eos. ) E.xclude ab hereditatetua.

z. Habitabis im es$.) Cum eis, ut

rum meorum infidias poffim evadere

€0s protegas.

Hebraus, obumbrabis eos.

Dir;ge

L]

viam meam.) AGio-

nes meas

13. Nomentuum.) Cuuigloriam tuam,

& te ipfum diligunt.

Ponitur enim

In confpetiu tu0,) Ut oculis tuis pla-

[j//1;

ceant, & ego meminerim me femper

frpe, Nemen, pro re ipfa.

Deuter.

verfari in confpec&u tuo.

18. 1$. Ut miniffrer namxm Domini, &

alibi fzpe.

AL

1o. Cor eorum vamum eff.) Hebr. ix-

fimus eoruma pra'v:mtes

Benedices.) Benedicendo benefacies.

ol R. Sepulcrum patens eff guzzur eoruga.)

Eru&ans virulentiam ,. fetidos ,

de-

U: fcuto bon& vvoluntatis tu& coronaft «

2o5.) Armatura favoris, benignitatif-

teflandos, aut etiam mortzferos fer-

que tuz circumdedifti, & vallafti nos.

ho

PSALM-US V1.

11

1. Infinemin carminibus, Pfalmus David, pro octava VI.

— -

Wi

Omine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua

'Q.D

corripiás me.

4. Miferere mei, Domine , quoniam infirmus fum : íana

me, Domine, quoniam conturbata funt offa mea.

4. Etanimameaturbata eft valde: fedtu, Domine, ufquequo.

s. Convertere, Domine, & eripe agimam meam : falvum

PA

me fac propter mifericordiam tuam.

2

am non eft in morte, qui memor fittui: in inferno

6. Quoni

autem quis confitebitur tibi?

B2

/ 4. Labo-

—

d

4- dnuima mea mrä;m ei.) Anime

i. Nþ)zem n M;tminiäus.) WVide di&a

Pro oetba-

initio Píalmi quarti.

vigor debilitatus eft, vis fcilicet nu-

"UZ

NNonnulli ex Hebrais fpeciem

triendi, alendique corporis : fic pec-

catum animam turbat, óc rerum fpi-

cithare effe volunt, qux odto cordis

ritualium faftidium inducit, ut de iis,

effet inflru&a, quam fententiam Chal-

daus fecutus eft, & probatur ex prio-

qui ita funt affedi, ufuürpari poffit. il-

re libro Paral. cap.1$. num.21. ubi

lud, quod legimus Pfalm. 106. 1g.

Omnem efcam abuminata eff anima eo-

defcribuntur varia inftrumenta , qui-

bus canendi erant Píalmi, & inter

rum , 65 appropinquaverunt ufaue . ad

o otizvA, vide ;

portas mortzs.

-

alia ponitur czthara pr

"Sed tz Domine z

E

f

7:;::7;;& 7) Quamdiu

quae ibi notavimus. Alü, carminis

m

cenus, quod tonis octo conftar

et, aut

permittes me hifce malis contlidari?

àd o&avum tonum caneretur. INoftri

s. Comvertese Domine.) Quimihi ira*

fere omnes tum Grzci, tum Latini

tus es, & propterea vultum avertis?

de myílerio refurrecionis octavam

mihi placare, & ad me redi.

accipiunt, quaz, ( cum prafens Sacu-

Eripe amnimam mtam.) Vitam meam

lum feptem diebus circumagatur )

a mortis difcrimine, animam a pec-

oGavo die tanquam illius fine contin-

cati malis eripe.

13

eet,

Prior Hebreor. opinio valde

6. Nom efl im morte, qui memor fft

ïrobabäiis eft, & expedita, & nihilomi-

t4j.) Sermo eít de confeffione , &

nus refurre&tionis myfterium retinet.

laude illa, que Deo exhibetur corpo-

2. 4:guas mc.) lncrepes, objurges,

ris adminiculo ; hanc enim mortui

flaryellum fimul intentando , & ca-

exercere non poffunt.

Eos vero, qui

dendo. Sic Job. 53. 19. legimus: 1»-

xterne morti traditi funt , non efi

LL

erepat quoque per dolorem im letiule, &5

dubium Dei memores non efie, nec

folicitos ad eup laudandum ;

funt

emia c[fa ejus marcefcere facit..

Corribias me.) Efft ejufdem hemifti-

enimibi voces blafphemantium Deum;

4

non celebrantium , & hic fenfus po-

chii ufitata repetitio.

s

3. Conturbata funt offa mta.) Vis

tior eft, & fublimior.

lz inferno.) Yn fepulcro, vel in in-

enim morbi ad ipfa pervafit offa, &

Be-

vires meas imminuit, & affligit.

ferno damnatorum , juxta ea , qua

ne morbi allegoria peccatum fignifi-

diximus in prioris hemiflichii expli-

catione.

catur, quo fpiritus vjres franguntur.

is

LIBRI PSALMORUM

7. Laboraviingemitu meo, lavabo per fingulasnoétes le&um

meum : lacrymis meis ftratum meum rigabo.

9. Turbatüs eft a furore oculus meus : inveteravi inter

Cï:

omnes inimicos meos.

)

Matth

9. * Difcedite a me omnes, quioperamini iniquitatem: quo-

7- ?3- niam exaudivit Dominus vocem fletus mei.

Iul

25.41.

Lucs.

Io. Exaudivit Dominus de

precationem meam, Dominus ora-

ii

fi

tionem meam fufcepit,

Ir. Erubefcant, & conturbentur vehementer omnes inimici

ded

méi: convertantur, & erubefcant valde velociter.

fhi(i

1. Pfalmus David, quem cantavit Domino pro vet-

bis Chufi filii Jemini. ( 2. Rez. z6.) VII.

Omine Deus meus , in te fperavi: íalvum me fac ex

quod

D

lam

omnibus perfequentibus me, & lïbera me.

tnus

3. Ne

YOc

Qs cozftzebitur tibz'?) Quäs þalam, &

Leveteravi, €$e.) Jam fenex fa&us

radi

publice celebrabit, laudabit, efferet te?

fum, ne ulla vite mez pars hoftium

ägnï

7. Laberavi.) NFatigatus fum ge-

infeftationibus vaeavit. Indignor, &

i

M

mendo, & fufpirando. Fatifco pre

doleo, quod jam fenuerim, & anime

£Qt

gemitibus , & fufpiriis.

mez hoftes demones, vitia, pravos

H

Lavato, 6c.) Madefaciam largiter,

habitus non vicerim. Fortaffe etiam

inite

adeo ut pre copia lacrymarum lavari

poffit fletu meo.

fignificat mala, & curas fenium acce-

&

In Hebrzo eft ele-

lerare: fic apud Homer. legimusOdylf.

&rat

gans hyperbole.

Natare faciam qua-

l. 19.

dem

Lléet zolle lum mem.

AWx yxp i» xaxécuri /Gio.oro.'*

N( j

Per fingulas ZoWles.) Verti etiam po-

XGTOyussecks i.

QCC

teft EXHebræg per totamnotlem. Utrum-

que fortaffé verum fuit; qualibet no&te,

Quippe repente homznes cxgrifquc ^

qua

& pertotam no&tem lacr

malisque fenefcmnt.

/(1

ymisindulfit.

9. Difiite 4 me ommes , &c.) Jam

/H*A

8. Tzrbatus q/zz) in He

br. eft mpvy

bd./ä./';ä erofus B./;,

caligavit. S ymma-

voti compos factus inimicis infultat.

1'0,-'/

dX0. Sufcepzt.) .Acce

af

chus vertit iQACyuaivv o 7À TT XpaL iA

tam labuit.

ptam, & gra-

Toc

inflammatus of propter. exacerbationem,

nem

acrimoniam fcilicet lacrymarum ocu-

11. Erabefeant.) Pudeat illos irriti

Dl

lum erodentium.

,

conatus.

bi

Contirbentnur. ) '"Timeant etiam eum,

erat

4 furore.) Mel intelligit divinum

quem tam prefenti ope juyat Domi-

Cum

urorem, quo morbus immiffus eft,

nus.

liis

ut initio Pfalmi.

Ic furare ÉhO ATEUAS

Corvertantur , 65 erubefcant , &c. )

lub

v*. Mel fuum; quafi dicat, pre in-

Tantus illos pudor occupet, ut in pu-

l'j

dignatione mea , pre ira e maximo

,lþ!

morore a me concepta.

'Nel furo-

blico ne ad breve quidem tempus ver-

fari audeant.

Sic Pfalm. 69. 4. le-

178

rem inimicorum, quafi dicat, propter

gimus , zfverzantur. fLatina erubefcentes.

furorem inimicorum. meorum turba-

£us fum.

Secunda explicatio magis

I.P

Salzius Da*uidi) In Hebr. non eft

eft genuina, & liters convenientior.

Pfalmus , fed ry3y Sigaren,

pia

*

P*S ALNMUS-VII

15

um

3. Ne quando rapiat ut leo animam mcam, wdum non eft qui

^ n

redi

Aici

t, neque qui falvum faciat.

InLer

4. Domine Deus meus, fi feci iftud, fi eft iniquitas in ma-

nibus meis:

i

quo-

s. Si reddidi retribuentibus mihi mala , decidam nierito ab

inimicis meis inanis.

r

6. Perfequatur inimicus animam meam, & comprehendat, &

(

conculcet in terra vitam meam

mici

; & gloriam meam in pulverem

.

deducat.

7. Exurge, Domine

; n ira Fua: & exaltare in finibus ini-

ye

egicorum meo:-:um.

1 Bg

9. Et

u

quod proprie Igeezzstiam fignificat. joan. 1o. 11. cum dicitur : Bezws P^-

T'amen , quia LXX. & D. Hierony-

ffor animam füans dat pro ovibus fuis. Y07

mus reddiderunt, P/z5zus, dicendium

dem etiam fenfu hec vox a profanis

.Ne

ml

radus

vocem illam utrumque fignificare ;

fcriptoribus «furpatur, Juven. Sat. 8.

radix enim Hebraica nyw /zg4, &

Sumimum erede uefas Aanimam pre-

um

ignorare fignificit, & objectare, hoc

Q ferre pudori. .

y, &

autem Pfalmo, qui cani folet, bene

* Qu reäi:äzat,) Qiui me atanto gxi»«

dma

&onvenit.

"

mat difcrimines

qvos

Pro verius Chufi, ). S. Hier. Saulem

itam

4 Si feci ifud,) Quod mihi im-

intellizit, qui vocatur Chus, id eft,

:

ponitur, & in me jactatur,

a

[tthiops ob nigredinem morum, &

)dyiï

erat de tribu Benjamin , feu , quod i-

Àniquitas.)(àuam de me fufpicaturSaul

. aut quam mihi impingit Semei.

dem eft, filius Jemini 1. Reg. 9. 1.

Verba autem Saulis, quze Pfal. huic

$- Retribuentibus,) inferentibus mi-

igmi

occaftonem dediffe videntur, illa funt

hi malum, nocentibus mihi,

quz habemus 1. Reg. z2. 8. Non eff,

Decidam merito &c. ) Non recufo ,

fq;;: :

qui "Vicem meam doleat. .... eo quod fu-

quin me inimici mei a patria extor-

fcitaverit. filius meus fervum. meum sad-

rem , omnium rerum egentem, & va-

J

zferþu m infidiantem mihi ufauc. bodie.

cuum ejiciant.

at

Hanc ergo calumniam refutat David

6. Anisap meam.) Me.

g(rl

! Cozculcet im ferra vitam mezmz.u) Me

nem.

hoc Pfalm. juxta D. Hier. opinio-

Bellarminus putat eque pro-

pedibus tamdiu proterat , donec vitam

riti

babile Semei hoc Pfal. perftringi, qui

eripiat.

erat ex tribu Benjamin, & Davidem,

Gloriims maxa im pulverem deducat.)

ii

cum Abfolonem fugeret, contume-

Deprimat, & dejiciat ignominiofifli-

mi-

liis infe&atus eft ; dicebat enim, ut

me, & velut in. nihilum redigat.

habemus 2. Reg. 16. n. 7. Egredere

" 'Exzzrguc Domize.) Dicit, txurge.,

(3

vi; fangninum , 65 vir Belial: reddidir

quafi prius remiffe ageret, & inimico-

p*

friái Domisus untrverfmomn fangnimem: do-

yit-

rum Davidis iniquitatem diffinularet.

(mus Saplyquontam amvafifli regmum pro eo,

lg ra tua.) Yra tua quafi cote, po-

je

X.

E quazdo rapiat. ) Saul & Ab-

tentiam , & fortitudinem tuam exa-

ID

- folon.

cuens.

dninam meam.)Ne mihi vitam eri-

Ex altare i. fenibus ipimicorum meorums. Y

T2

piat-

j

Sic anima pro vita accipitur

Appare fublimis in fïniþuas inimicæ

L

i

"

LIBRI PSALMORUM.

L

g. E exurge, Domine Deus meus, in praecepto, quod man-

Il

daíti : & fynagoga populorum circumdabit te.

t

9. Et propter hanc in altum regredere : Dominus judicat

z

populos.

qua

ro. Ju

dica me, Domine, fecundum juftitiam meam, &

s

cundum innocentiam meam fuüper me.

iil

^;Por 11. Confummetur nequitia peccatorum , & diriges juftum,

28. 9. * fcrutanis corda, & renes, Deus.

*

f0f

Jerem

uftum adjutorium meum a Domt

no , qui falvos facit re-

1120 G. 885 corde.

17.10.

12. Deus judex juftus, fortis, & patiens : numquid

irafci-

It

20:12.

tur per fingulos dies ?

13. Nifi converfi fueritis, gladium fuum vib-rabit ;

arcum

i

fuum tetendit, & paravit illum.

I4. Et

ini

rum, utomnes té videant ; id eft, ut

verfis impios; quafi dicat , jam peena

expediat, & infligatur impiis.

omnes prezfentiam tuam fentiant, eof-

exit

que mihi fubde, fterne, in terram dejice.

Et diriges juflum.) Benefacies jufto,

eumque in bono ftabilies , quod vox

fX'P(

Exurge .... i2 pracepto , quod matts

Hebraica 1335 /Zecozez. fignificat.

daffli.)

Nimirum fervans id, quod a-

tis,

liis, ut facerent , mand

afti , ut fcili-

Serutans corda , 65 rezes Deus. 2 Qua-

fi dicat hoc preftare, & juftos ab in-

pit

cet neminem injufte opprimi permit-

juftis fecernere tibi dithcile non eft ;

Wt

tant.

Vel in precepto; quod man-

5

enem.

cui omne cor patet , & nihil latet.

M

dafti, ut ego pro Saul re

i. Juflum adjutorium nmeum a Domi-

.

g. Synagog^ pepulorum ;

&c.) Hocfi

zo.) Jure auxilium a Domino poftu-

preftiteris , multi fe tibi adiungent,

lo, & expecto.

e

potentiam tuam , & curam videntes,

z. Nunquid irafeitur per fingulos dies?)

fim

quam de tuis fufcipis.

Idem eít ,-ac fine inteirogatione di-

Circumdabit te. ) Se.tibi adjunget;

Gum elfet, &5 zoz zraféitur. per fizgulos

YU

vel circa tabernaculum in preces fu-

dies , non facile, & paffim irafcitur.

fa laudabit te.

lo

Eit propter bane im altum regredere.)

Referri hoc pocefï: ad feram Numi-

Cot

nis vindictam , de qua egregie dictum

Ad fublime judicii tui tribunal rever-

a Val. Maximo : Lezzogradz ad vinds-

ti,

tere, in eo fede, & pro tuorum fy-

lg

Gamfumi drvima procedzt ira, tardita-

Ch

nagoga pronuncia contra infurgen-

femqsue þ;p;licii gra'vz'.t;ztc com;;e;:-/.ïzt. Íta

t

tes in eam injufte.

illé lib. 1. cap. 12. Sapiens etiam Ec-

i

&

10. Super ;ne.) Secundum juftitiam,

V

« eft in me.

clefiaftici $. 4.. Ne dixeis peecavi, &

dil.

qu

quid mibi accidit trifle Y Mrifknans enim

te

11. Corfumietur. ) E.t Emperativus ;

eft patiens redditor.

P)x

in Greco enim eft ävaäf'aääü*nzw per-

13.. Niff comverfi fueritis , &c.) La-

)u

ficiatur.

cet Deus tardus fit ad irafcendum, &

Nequitia.) Non fignificat peccatum,

ád condonandum pronus, tamen, ni-

ba

fed pcccati)pænam. Clare Syxmhgghus

fi aliam agendi rationem inftituatis ,

änæp'reaa*n"rw XOXAGIC KO TO. TXV QbO Eu

& mores mutetis, &c.

:

&

l

Arcium. fumm. tetendit.) Jam vobis

fev, Perficiatur mleum, f affittio u-

Íí$

PSALMUS VII. & Vill.

Ti

14. Etin eoparavitvafa mortis, fagittas fuas ardentibus effecit.

15. * Ecce parturiit in

juftitiame* concepit dok—lkorem, & pepe-* Job.

dicat

rit iniquitatem.

15.33

lfaia.

16. Lacum aperuit, & e

ffudit etdlm'l;v & incidit in foveam,

59- 4-

ife

quam fecit :

17. Convertetur

dolor ejusin caput ejüs,* & inverticem ipfius

iniquitas ejus defcendet.

E

U

.18. Confitebor Domino fecundum juftitiam ejus: & pfallam

[ 16

nomini Domini altiffimi.

t. In finem pro torcularibus, Pfalmus David. VIIT.

alci

t.TYOmine! Dominus nofter, quam admirabile eft nomen

tuum in univerfa terra'!

Cum

3. Quoniam elevata eft magnificentia tua fuper coelos.

4. Ex ore infantium, & lattentium perfecifti laudem propter

E

inimicos tuos, ut deftruas inimicum, & ultorem. -

u n

$. Quo-

fto

exitium impendere animadverto ; nam

17. Dolerejus.) Malum, quod ipfe

mihi parabar.

| 0X

lexpedivit arcum , &c.

19, Sc-*cimd;mzjufiriam ejsus., ) ntme-

Ar

14. Vafa mortis.) Inftrumenta mor-

I

tis.

Nomen enim vafis paffim acci-

retur juftitia ejus.

Nomini Domint, ) Vide dicta Pfal.

) it

pitur in Scriptura pro inftrumento ,

5

-9

gi

ut Pf. 7o. 22.. In vafís pfalmi lfa. 2

itet.

x4. Vasamefcorum. Jerem. $0.23. Vafa

t ]N

ïnfm.) Vide di&ta ad"titul-um

Pfalmi quarti. -

L

)u

$r4, & cap. $1. 20. Vafz belii,

Pro forcHlaribus) Aliqui putant effe

oftu

Ardentibus effecit. ) Exx ardenti ma-

teria , ita ut fint tela ignita velocif-

mnomen muflci inftrumenti. Alii Pfal-

mos, qui gro foremlaribus infcribun-

j

fima & nocentiffima.

tur; exiftimant , ufurpari folitos in

; th

19. Parturiüit injuj?itidm.) Eft in

DUH

fefto Scenopegiz, quod incidit in au-

verficulo hujus membri hyfterologia ,

tumnale tempus, & vindemiam, cum

CUT

hoc eftinverfus ordo ; prius enim eft

fcilicet grati agende funt Deo pro

j

concipere, deinde parturire, fiveeni-

uo-

um

BRemota al-

colle&is frugibus, & uvarum li

(k

ti, tandem vero parere.

re, quo redundant torcularia.

.gr ïi'

i

legoria idem eft, acfi diceretur: ma-

hil eft certi.

P

Jl

chinatus eft malum , & in externum

2. Nomen tuum.) Famanominis tui.

[ta

Utitur

hac eadem

opus erupit.

Vel, quafi dicat; valde mirabilis ap-

Ec

metaphora Job. cap. 13.3 $. Cezcepzz

paret potentia tua iis, qui terrz mo-

?

dolorem , 65 peperit iniquitdt:m, t z-

lem confiderant.

terus ejus praparat dolos.

Ifaias etiam

7À

.3- Elevata eft ..

P j?;;e;' eclos. ) Al-

€ap. $9. 4. cozceperunt laborem , & pe-

tior eft colo, nec illo capitur. Nam

l

peverunt iniquitarem.

ut ait Abacuc in cantico fuo : Ope-

A

16. Lacum.) Cippum, foveam, fcro-

vuit celos gloria ejus, $ laudis ejus plena

| Jl*

bem.

eft zerra.

Abac. 33.

D

In fovean.

4. Ex ore infantiaum , &e )

Adeö

2liis ftruxit.

) In '—perdicionem, quam

pexf;aicua eft gloria tua, ut eam etiam

QUl

LIBRI pPtAIT MORUM.

16

L)

uoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum .

g.i

i

:

junam, & ftellas, quze tu fundafu.

*

?

9

6. Quid eft homo, quod

memor es €j

us? aut filius hominis,

1O

quoniam vifitas eum ?

tüur

*Hebr

7.* Minuifti eum paulo minus ab Angelis, gloria; & honore co-

Ev .

ronafti eum: & conftituifti eum fuper opera manuum tuarum.

I

8. ^ Omnia

(

infantes & la&entes quodammodo

rum. Vel dicit digitorum ad often-

videre, & celebrare poflint.

Per-

dendum, quam facile Deus hec om-

nia molitus fit, vel, ut oflendat ea

contatur Arnobius lib. r. adverfus

gentes : sz

Ü

Jfquamne eff hominum » qui

effe nobilia, & pretiofa , qualia ea

Principis zofi0me diem

J

funt , que& dicitis elaborantur.

Ifïd—

ür,

mon cum ifhins

cit verficulus hic contra eos Hzreti-

T

prime, natiuitatis InfraUerit, CHE n0m fít

cos, qui Anzelorum minifterio hec

füpe

simgenitum, mom affxum j uno Ipfi pene

vifibilia creata fuiffe afferebant.

n genitaiiäm matids impre[[ums, on m

fíts effe Regemy ac Dominum cuntlo-

Lunam, & flellas.) Solis non memi-

nit, vel quia David no&urno tem-

rum, quacumque féent » mederatorem 2

di &

Vel Hgnifïgat David Deum non ab

;ore hec contemplabatur , vel quia

qle

omnibus , ut par efíet, laudari pro-

cum ftellarum meminiffe vellet , So-

éjunt

pter [5

pera admirabilia , que fecit ,

lis mentionem quodamodo facere non

um

quia

abfeondit bac 4 fapieutióz

f;fjþïu-

poterat ,

uia fimul non lucent. Vel

dent:i

quia cum

ung, & Stellarum lumen

.

b1t$, & revelavtt ea lt:zr'vuli:, Matt.

celebrat, celebrat etiam lumen Solis ,

bom;

11.25. Vel, non nobiles , non poten-

tes,

fedinfirmos, ignobiles, & contein-

a quo hzc habent, ut fplendeant.

ür?;l

Qne tu fundafii.) A fundamentis fe-

pcib

iles Chriftum confeffos fuifle, &

ad a

lios per prxdicationem detuliite.

cifti, cum priusillorum nihil cífet. V el

Vel zandem nomine infantium homi-

idem eft, ac firmiter ftabilifli, fixifti.

pu

'Tam fta-

I

nes quilibet intelligi poffunt, qui Àn-

6. Qnuoniam wftm eum.

&I

diofe curas , actanta providentia pro-

gelorum comp;ujatione infantes funt

'fequeris.

g

uoad fapientiam, &c.

Perfeciftt lande. j In Hebr. eft Fzz-

72. Minuifii, eum baulo minus. ab Amn-

gels. ) Aliquantulum intra Angelo-

dafi; , fabilivifti, firmafti , ut incon-

3

cuffa , firmaque effet , nec ullis perfi-

rum honorem, & gradum eum' con-

j

ftituifti.

dorum vetbis, aut minis cpncuti pot-

Gloria , 6 bonore coronaffi eum. ) Do-

[

fet.

Qu

t deþrüdä. ) In Hebr. z qztieþere

nis fingularibus, imagine , & fimili-

ftultam faciendo fapientiam hu-

tudine tui, filiorum adoptione , vit&

obf

f«cias,

fi

lu

jus mundi ,

ut loquitur Apoftolus 1.

beate, & immortalis participatione,

"

me]

Cor. *.

&c.

Inimicum , f5 ultorem-) Sapientes hu-

Cakjhïuij?i eun , &c. ) Dominum

put

D

jus mundi, intelligit, & defenfores

eum conftituifti omnium, qux funt

m

in terra.

Nam, eelum celi Domino ,

ipforum.

Nam

terram autem dedit fílüis hominum , V fal.

las

$. Videbo.

) Confiderabo.

t

ut infra dicitur Pfal. 18. CeZ ezr-

113. 16.

Idem etism luminis nà-

turz ducta fenferunt olim Stoici tefte

VQ)

rant gloriam Deis $ opera manuum cjus

N

annuntiat frmamentum.

TLa&tantio lib, de ira Dei cap. 13.. 55

inquit, eezfideret. ais univerfam munm-

Digitarn?n tuerum. ) Manuum tua-

N

/

PSALMUS VIL

17

Fu

8. * Omnia fubjecifti fub pe

.

dibus ejus, oves, & bovesuniver- *Gen.

I25«

fas: infuper & pecora campti.

*

1 Cor.

Iitis,

9. Volucres coeli,& pifces mari

s: qui pefambuïant femitas maris.

426

10. Domine Dominus nofter, quam admirabile eft nomen ?

P

€(0

tuum in univerfa terra:

utm,

fnia

1. [n finem pro occultis filii,

Pfalmus David. IX.

2.

Onfitebor tibiy, Domine, in toto corde meo : nar

yabc

omnia mirabilia tua.

often

c om

4. Laetabor, & exultabo in te: píallam nomini tuo

z

Altiiïïme.

i ea

4. In convertendo inimicum meum retrorfum, infirmabun-

[|à &

tur, & peribunt a facie tua.

F

z

s. Quoniam fecifti judicium meum, & caufam meam: fedifti

h

fuper thronum, qui jadicas' ju&itiam,

6. In-

fermt

em

di adminiflratiionem ,. inte "ligit profetto ,

mufiíco inflrumento, quod H35oy ^«-

ia

,

quam "vera ff S:eicorum fenzentia y qui

lamoth appellabant, & eccs/rum no-

ejunt noffra canfa mundem effe confira-

fter interpretatus eft. Vide, qux di.

£ 00f

0n

Gum.

Omnia enim, quibus conflat,qua-

xiloco citat. 1. Paral. 15. n. 20. cum

Vd

1mefi

que geRerat ex fe mundus , ad utilitatem

explicarem verba illa: & Banajas im

bominis accommoda:a fant.

mablts arcana . féu oceulta canebar.. Alii

015 y

$. Pecora campi.) Animantia fylve-

3 Bez , nonputant efle nomen appel-

nt

ftria, & feras.

Is fe

lativum, fed proprium cantoris , cu-

Q. Peraméulamt fomitas maris, ) Qui

jüs mentio 1. Par. 15. n. 1g. cui tra-

per aquas maris natatu feruntur, vel

ditus fit Pfalmus concinendus. ^ Ni-

xtfi

repunt in ejus fundo, & circa littora

hil eft certi.

A

& fcopulos.

pIO

10. Nomen :;;zmz.) Vide d

-i&a n. 2.

-

ufitcbor t1b;.) Laudabo te.

CC

lm toio corde meo.) INonremif-

j n

fenez. ) Nide di

X

&a initi9 Pfal-

fe, acnegligenter, fed alacri animo,

xdo-

1,-[N

ml 4

& fummo ftudio totisque animi viri-

Con.

Pro occuizis Fi/ii.) Quid fit ; þro ot-

bus.

epfzis , diximus 1. Paralip. 15. n. 20.

4. lg comvertendo jnimicum meum re-

Do-

Quid vero fignificet vox addita /f/;,

tror[fum. ) Cum inimicum meum in

ul

Obfcurum eft. Aliqui Chriftum Dei

fugam egeris.

vll

Alii Nabal Car-

filium intelligunt.

dnfrmabantur.) lnfirmi , & debiles

Y

(s

meli; eft enim in Hebr. $35 /abéen,

reddentur.

putantque €fle pofitas literas ordine

4 facie fa. ) Coram te, faciem

um

inverfo , & retrogrado pro 533 Na-

tuam, & indignationem tuam fufli-

jus

baf.

Sed fi literas hoc modo ordina-

nere non va!entes.

1 s

tas dicamus , vero propius efle vi-

$. Fccgüz'jw/ici;zm "menum. ) Abfolvi-

fjl

fti judicium, & litem iihi, atque

detur,ut 533 Aeée/ legendum fit, que

('ll

vox Nablum muficum inftrumentum

caufam adjudicafti : pro me fenten-

CU

fignificat , & fociari folet cum alio

tiam pronunciaíti.

N

(

Bibl, cum Com, Menoch. T. IV.

C

77,47/

d

1$

LIBRI PSALMdRUM

1f

.. 6. Increpafti gentes, & periit impius: nomen eorum deleft

in eternum, & in fzeculuf fzeculi.

qUö

[n

7. Inimici defec

erunt framea in finem : & civitates eorum

deftruxift.

£on

8. Periit memoria eorum cum fonitu: & Dominus in zeter-

'xi

num permancet.

jl

9. Paravit in judicio thronum fuum, & ipfe judicabit orbem

I

obli

terrae in sequitate, judicabit populos in juítitia.

10. Et fattus ett Dominus refugium pauperi adjutor in op-

I(

portunitatibus, in tribulatione.

paur

j

11. Etfperent in te, qui noverunt nomen tuum : quoniam

non dereliquifti queerentes te, Domine.

pen

2i

12. Pfallte Domino, qui habitat in Sion: annuntiate inter

gentes ftudia ejus.

en

I

L

uoniam requirens fanguinem eorum recordatus eft:

I;

non eft oblitus clamorem pauperum.

ve

14. Miferere mei, D

omine: vide humilitatem meam de inj—

fnus

micis meis;

1Ó

tuo

15. Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes

li

laudationes tuas. in portis filiee Sion ,

que

16. Ex-

mo

etu

. dDperepaféi gentes.) Perdidifti; Deus

opera, voluntatem

d

; & gefta ejus inf

fun

1gnia.

hii

ne gravium poenarum.

enim increpat , & objurgat immiffio-

13. Requiren: fanguimem corum.) Ul-

tén

INomen eorum.) Memoriam illorum.

cifcens, & puniens propter fangui-

I€ 1

7. duiwuci.) VWft genitivi cafus;

nem fufum.

Sic in Genefi legimus,

I

nam in Grzco eft éodoy

Defecerumt

fangumem enum animarum veflzarimve-

qmrzzm P cap. $

D

i

p,

frames im fises.) Gladii , & arma ,

ego

qux in nos exacuebant, ceflarunt in

Eorum. ) lfraeliti

ci populi, Hd;alis

l

perpetuum.

populi.

14. Vide hwmilitatem mesm-) Affli-

que

g. Cum fomitu. ) Cum ftrepitu, ut

&ionem meam.

bh

accidit , cum magna aliqua moles fu-

bita ruina procumbit.

De inimicis meis.) Quam patior,

ho

qua ab inimicis ineis premor.

9. Paravir in judicio tbronum fumm.)

mk]

In Hebr. ad verbum eft , Parevir 44

1$. Exaltas me. ) Exuis , educis me

ju

jedictun: tbronum fuum.

de portis mortis, qui me a limine

10. Inequizate.) Idem eft, quod in

mortis revocas.

Iter

juftitia, quod mox additur.

Porris mortis.) Port& mortis funt

luu

11. Qui moverWut nomen ruum.) Vi-

extrema pcericula, cum ab ipfa mor-

deles tai.

te proxime abfumus.

Vr

In-pertis Filia Sion.)1n maxima fre-

12. Qui babitat im Siop. ) 1n quo

tür

imente colitur. Eíft autem monsSion

quentia Jerufalem , qualis effe folet

liy

£ypus Ecclefiz.

in portis , ubi pretorium eft, & ju-

dicia exercentur.

p

Srudia.) Adinventiones, confilia,

9

ä

PSALMU

IX

19

Ideft

16. Exultabo in falutari tuo: infixee funt gentes in interitu,

uem fecerunt.

QTUI

In laqueo iíto , quem abfconderunt, comprehenfus eft pes

eorum.

&tet«

17. Cognofcetur Dominus judicia faciens: in operibus ma«

nuum fuarum comprehenfus eft peccator.

yrbera

18. Convertantur peccatoresin mf ernum, omnes gentes, quæ

oblivifcuntur Deum.

TA

n0p-

I9. Quoniam non in finem oblivio erit pauperis: patientia

pauperum non peribit in finem.

Jniaffi

20. Exurge, Domine, non confortetur homo :

Jud1cen ur

gentes in confpectu tuo.

tntet'

21. Conftitue, Domine, legislatorem fuper eos : ut fcmnt

gentes,

quoniam homines funt.

C 4

Pjalm.

3

Fjli2 Sion. ) Filia Sion eft populus,

In infernum. ): Sepulcrum.

Vel

vel civitas Sion.

Hanc autem dixi-

etiam eft ejus, quod peccatoribus ac-

emr

mus Ecclefiam fignificare.

cidit, predicio ; qui enim peccare

16. lp falutari tuo. )1n falute,quam

pergunt

tandem ultricibus inferni

tuo beneficio confecutus fum.

flammis traduntur. Non enim fepul-

11165

crum tantum fignificatur hoc loco

lofixa f[unt gentes. , &c.) Hocquo-

que ad laudem Dei pertinet, quod non

nomine interni, fed etiain penarum

I*

inodo falutem illi tribuerit , verum

locus.

Infixe

Gentes , qut oä!t"w/c"mztm' Demm. ).L.t:

etiam hoftes prodw averit.

jus u

funt; hoc eíi in foveam ,

quam mi-

ad idola, & vitia convertuntur, qui-

hi todexaqt, funt delate, & ibi adeo:

bus illud ex. Cantico Moyfis occini

Pomt Deum, qu: ze genwt, de; e: zqm/h

»u

tenaciter luto implicate, ut emerge-

Angll

re non queant.

E$. oblizus es Domini cyeatoris tut. Ueutv

tmus ,

In inttifh, quem fecerami. ) In cip-

32. I8.

19. Ip fizem.) Perpetuum.

M

po, inítovea,

quam aperuerunt , ut

ego peream i illa.

Pdæþerzs ) EJuS qut a potentmrs.-

fdelis

L: daqseo, &c.) Eadem fententia,

bus premitur, & vexatur.

Patsentia non peribat. ) Spc fua per-

quz fupe' ioris verficuli, fed aliis ver-

Afl-

bis r epetlc a.

peétuo non fruftrabitur, fed tandem ,

17. Cyza]cetfzr Domtnus, &c. ) Ex

Quod expc&at, & poüuldt ; obtinebit.

hoc juc licio, & vindicta fum

ot

ade inti-

20. Exwrge.) Exurge Domine , o-

atl

! Dx

OImninutn

micis.meis cognofcetur,

ftende vires, & potentiam tuam.

juftum effe, " & jufte judicare.

Nozn cmfowemr bemo. ) Non preva-

j5 1ne

I2 operibus manuwum fuaram, &c.

leat contra me inimicus meus,

qui

que

mihi malum molitur.

-

Iterum inculeat, quod vurücuhs fu-

perioribus r5. & 16. dixerat.

J«dicenta m gentes. ) Ple&antur, pu-

font

19. Comvertantur , &c. ) Hebr. re-

niantur, vim tuam experxantur

mor

lo 'cozfpetiu 140.) te, te vindice,

ver£eztor , pereant, fepulcro condan-

tür, & revertantur ad terram , in il-

& pexcuiïore

ire

lamque folvantur

Sic Pfalm. 103

21.

Legislatorem. ) ]n Hebr. eft

folel

K u

29. dicitur , 6 iz pulverem faum . con-

335 mereb, quod doctorem, & etiam

UT a

terrorem ü"nlficat, ut vertit D. Hiez.

t2

[:

LIBRI PSALMORUM

Pfahn.. X. [ecundum . Hebraos.

)

r. Ut quïd", Domine, receffifti longe, defpicis in opportu-

nitatibus ) in tribulatione ?

gen

2. Dum fuperbit impius, incenditur pauper : comprehen-

duntur in confiliis, quibus cogitant.

dol7(

4. Quoniam laudatur

iniquus benedicitur.

peccator inA defideriis animse fuze) &

.

i

tor-, fe&undmh multitudi-

Q

4. Exacerbavit Dominum pecca

nem irae fuze non quaeret.

ditjc

». Non eft Deus in confpettu ejus : inquinatze funt vize il-

14

tral

lius in omni tempqre.

Auferun-

w& quia Propheta IOQilitlir de doétore

confiliis,de quibus cogerant ,Vc'iqim cogi-

Q

terribili, qui imperio precipit, & do-

fAZÍ.

Senfus ergo eít, uterque tam

cet, ideo re&te legislatorem dixerunt

impius gloriofus, quam juftus pauper

r

LXX. interpretes. — Senfus ergo eft:

comprehenditur, & illaqueatur confi-

impone illis , fufcita illis potentem

lio, id eft, cogitatione fua.

Namim-

legislatorem, & Principem, qui il-

pius cogitat fibi deberi felicitatem il-

nf

los terrore coerceat, & id, quod nol-

lam, & ipfe fe decipit : juftus vero vi-

lent, timore ponz facere compellat.

densimpium profpere agere , cogitat,

if

6;

o

.onsam funt. bomines. ) lmbecilli,

quid hoc fibi velit, & cum quaftionem

]'.l.S

n

& nullarum virium, qui proinde cum

folvere non poffit, magis , ac magis fe

Deo pugnare non debent.

implicat, & involvit.

1. U quid Domine.) Hic decnmus 1a-

3. Qwoniam laudatur peccator, &c..

eipm P[alpysus juxta Hebraorum partitio-

Incipit ea commemorare, quz jufti a-

LU

366H2.

nimum urunt, & cruciant.

Laudatur

qtl

la opporzunttatibss^) Cumauxilium

enim peccator in defideriis animz fuz,

ff

tuum maxime eft opportunum , hoc

cum fcilicet cupiditatibus fuis obfe-

4

quitur, avarus eft, & impurus , lau-

Ter

eft, cum nos urget tribulatio.

2. Dum [uperbit &mpius.) Profpere

dem refert , quafi bene ageret.

(PH

agit; & gloriofus apparet.

4. Exacerbawir. ) Irritavit peccatis

r

fuis.

À4pcenditur. pasuper.) Scandalizatur,

pe

& uritur aflu cogitationum juítus

Secundum mz/titudin&m ir& fme.) II..!

pauper, & prope abeft, ut divinam

Hebr. eft, fecundnum elationem factety

[

requirat providentiam.

fs id eftpropter fuperbiam fuam,quia

. Comprehenduntur 12 con[ilits , quiäzu

tumidus, inflatus , Dei contemptor.

d

cogizazt,) Referri. poteft. tantum ad

Noz quartt. ) Non curabit, nec que-

impios, ut fenfus fit: dum fuperbit**

ret Deo reconciliari.

Ampius, cruciatur quidem pauper, at

$. Nenm efl Deus im con[petlu ejus. )

T

Ita fe gerit , ac (i Deus non effez:

b

impii ceompreheaduntur in confiliis

uis , quz in ipforum caput yertuntur,

Inquimate.) Ynmunde, profang, fce-

n

& illis funt perniciofa. Bellarminus

lerat& funt acttones, & cogitationes

xefert ad utrosque , potentes fcilicet

ejus.

u

impios, & pauperes pios, pro quo

Auferuntur judicia tua a facie ejus. )

notandum, cur dicitur, zz. cozfitzzs ,

Longe funt ab illius animo, & cogi-

P

quibus cogitant , Gxgcifmum eíle , pro

tatione pr&cepta tua, & ponarum

2

PSALMUS IX

7 a"n

Auferuntur judicia tua a facie ejus: omnium inimicor

um

ort

fuorum dominabitur.

D

6. Dixit enim in corde fuo: Non movebor a gencratione in

generationem , fine malo.

eh

.* Cujus maledi&ctione os plenum eft, & amaritudine, & g.

dolor: fub lingua ejus labor, & dolor.

13. 3.

n

g. Sedet in infidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat Rom.

innocentem.

5.14»

itudi«

9. Oculi ejus in pauperem re

fpiciunt : inüdiz;tur in abfcon-

dito , quafi leo in fpelunca fua:

$ il

Infidiatur, ut rapiat pauperem : rapere pauperem dum at-

trahit eum.

erutt«

—

10. In laqueo fuo humil

iabit eum, inclinabit fe, & cadet,

4 cagi-

- €um dominatus fuerit pauperum.

i& tam

1r. Dixit enim in corde fuo :

Oblitus eft Deus, avertit äa«

paupet

Coni

ciem fuam, ne videat in finem

m m

Ms

I"..EX*'

tem l-

9. lg pauperem reflþicïþnt.) Ut inil.

10 Yi-

non recordatur » Quas ea violántibus

]um violenti cooriantur.

:

infligis.

Contra faciebat David, cu-

ypitit,

jus illa funt verba Pfalm. 17. 23- «o-

Quaft leo in fpelumca f2a.) In qu

ala-;'

jonenm

tet aliis feris infidians.

g f;

ZIAHRA OUWARIA j!ædie'izz ejos n co;zfþe(fïumeo,

65jnfitim* ejus non repuli a me.

Rapere pauperemy dum 4ttrkhif*"eum.)*

Ontum mimicorim [norum dominala-

Nectendum cum verbo , zzfídiatur, hoc

, &c

fenfu.

Infidiatur, & conatur rapere,

atié

fur.) "lyrannice opprimet omnes,

adatur

quos inimicos putat. - Pro de»zuzabi-

& predam fuam facere pauperem,

£ur.Symmachus vcr:it; änQW'bZa ex-

dum attrahit eum in rete fuum.

K fus,

I0. In lagmeo [uo.) "Auxilio laquei

obft-

fefflat , ventilat, quod vel ad iram re-

fui.

, la

ferri poteft; fic enim Saulus in a&is

C. 9. 1. dicitur , fpzrams sminarum ,

Humiliabit eum. ) Eum dejicietin

Vel ad fu-

terram.

Coatis

cadis 49 di[cipssles Domias.

perbiam, & contemptum..

Inclinabit f2. ) Impius infidiator ad

6. Nom meovebor. ) Nunquam exci-

colligendam prxdam , utaucupes fa-.

, ) It

ciunt cum aviculam ceperint. * WVel

f;;l[/'i/.;

ä).;nn de hoc felici ftatu. Symmach.

S gépTpATcoUci» non evertar, non

etiam antequam capiant , dum illi in-

n,qui-ll

deturbabor.

fidias ftruunt ; incurvant eniim fe, ne

JPEOFe

confpiciantur, & aliquando manibus.

quzc

/ Sine malo. ) Exro imunis ab 6mni

genibusque nixi prorepunt.

malo. Symach. gx Ecouan ävxmtï-ü;-

Cadet. ) Idem tere eft, atque zzcelz-

jf )

c& , neque ero in malo, quo fcilicet

zalit fé , irruet , infiliet.

Sic quod

[5

habemus job. 1. zrrwerwmz Sabsi , in

Ó fCe*

premar, & affligar.

i

Hebr. eft cecidir Saba.

7. marttudine.)

Verborum acer'bi-

065

tate , contumeliis, decractionibus, &c.

p domin atus fuerit pauperum.) Cum

i. )

Labor, C$ doler.

) Quem aliis infe-

pauperem in fuam poteftatem rede-

zunt mali.

gerit.

coti

i. Ob q9 Dems.) Humananon

la[üm

g. Cum divirilw.) Cum potentibug

22

LIBRI PSALMOARIUM.

T. Exurge, Domine Deus, exaltetur manus tua: ne obli-

vifcaris pauperum.

3.

13. Propter quid irritavit impius Deum ? dixitenim in corde

uo

Non requiret.

14. Vides, quoniam tu laborem, & dolorem confideras: ut

$

ä

tradas eos in manus tuas.

"Tibi dereli&tus eft pauper: orphano tu

-eris adjutor.

u

15. Contere brachium peccatoris, & maligni: quaeretur pec-

catum illius, & non invenietur.

& irjlffæculum fzeculi

16. Dominus regnabit in ceternum,

ïg

peribitis gentes de terra illius. -

17. Defiderium pauperum exaudivit Dominus : præparatio-

2

nem cordis eorum audivit auris tua.

j

18. Judicare pupillo, & humili, ut non apponat ultra ma-

rit;

gnificare fe homo fuper terram.

i

In

l,

eurat, non vider, que aguntur, aut

catum ejus, & impietas, & non in-

fi videt , oblivifcitur,

venietur, qui a te per vindictam ex-

cifa nufquam apparebit.

Sic. Pfal.

Pf

Averdit faciem fuam, ) Qui habitus

36. 36. de pectore dicitur; Trazffvi ,

eorum eft, quidataopera aliquid co-

peece ao2 erat , auafrvi eum , 6 noneft

gnofcere nolunt.

iventus locus ejus,. *

Vel fenfus eft:

fllï

ln

Ne videat in ffmem. ) Chald. & D:

fi quzítio de ejus pietate habeatur,

H

Hier. zz perpetuum , quafi dicat nun-

non fiftet fe in confpectum improbi-

t0

quam effe curaturum.

tatis fue confcius.

Sic Pfalm. 1. 6.

fü

12. Mamus fu4,) Potentia tua.

Non re[urgent tmpii in judicio, neque pec-

catores 1m comcilio ju/?o,' HAR.

13. Proprer quia irritavit, &c.) lte-

rum repetit caufam , cur impius

16. Peribitis gentes de terra d. )

räp

Deum irritet peccando, quia fcilicet

Gentes impiz peribunt de terra Do-

E

mini, hoc eft de univerfo terrarum

$u

cogitat Deum ifta non requirere.

iT4

14. Vides.) Quafi dicat : Fallitur

orbe; nam Domia; eff zerra , &. pleni-

Immo vides, & confideras

£zdo ejze:.

AC

impius.

17. Preparaiionem o cordi:

€OoYAm.

laborem , & dolorem, quo impius

Preparationem ad orandum , defide-

v

juftum premit.

rium, quod orationem przcedere folet.

D

bn]

Us tradas eos in mauus tu25.) Utfuo

lic

tempore illis manus tuas ultrices in-

tTus.

Symmach. vertit 7pó9ecw » — Pjopofi-

i

iicias,

19. Judicare pupillo , $ bwnili. ) Ut

l

judicet, & fententiam ferat pro hu-

tat

tix

; Tz"bz'.) Tvuæ cure£ , & providen-

mili, & pupillo.

l]x:

1s$. Brachium.) Potentiam , violen-

U son apponar, &c.) Uthomo hu-

Hl

tiam comprime.

milis, & imbecillus in fuperbiam am-

Quaeretur peccatum ejus , Ef mon imve-

plius non erigatur, impius in Deum,

e

nictur.) Moc fifeceris , quearetur pee-

& injuftus in proxinpos.

f

PSALUObEUS X

2j

obii-

x. In finem , Pfalmus David. X.

orde

3. IN Domino confido: quomodo dicitis animze

migra in montem ficut pafíer?

Vr-peäe : 'Trant-

:

3.Quoniam ecce peccatores intenderuntarcum, p

aräverunt fa-

n

Ut

gittas fuas in pharetra; ut fagittent in obfcuro rectos corde.

4. Quoniam

quae perfecifti ,-—deüruxer'unt; juftus autem

quid fecit ?

pec

*Hab,

5.* Dominusin templo fan&to fuo, Dominusin coclo fedes ejus.

Oculi ejus in paupereni refpiciunt : palpebrae ejus interro-

2. 20-

culi

gant filios hominum.

iO«

6. Dominus interrogat juftum, & impium: qui autem dili-

git iniquitatem, odit animam fuam.

7. Pluet fuper peccatores laqueos: ignis, & fulphur, & fpi-

ff

titus procellarum, pars calicis eorum.

8. Qüo-

In

I,

N fmnem.) Mide dicta initio Pfal-

eft, & denfiores ienäræ ; & caligo

[ if

mi 4.

noécturna.

| 6X«

P[zhmu David,) WMide di&ta initio

A. Qu perfecifH. ) Leges tuas, fan-

Pfa.

Pfalmi 3.

Giones, & confilia tua. — Symmach.

B

2. Qmopodo dicitis, &C) Alloqui-

óvi01 Üccuo) xartAvuOYWGcOW ,

MOEÍAHL

T

tur vel dumones tentantes , velipfas

decreta , feu flatuta deffrutia, feu Ziffo-

d

internas cogitationes, & fuggeítio-

luta [nnt.

tlb ,

nes ab ipfis immiffas, veletiam ami-

ælil f&('if .?

) Nil tale fecit, cum

obt-

cos fugam fuadentes, ut fe e Saulis

"

fit legum tenax, & reverens.

manibus eriperet,

$. Dopaintusin templofzmäo],;;o.) Hoc

d

Anis& mcs.) Miht.

eft, in celo, quaft dicat: licet Do-

Szcut paffer.) N ox Hebraica 335v

minüs longe pofitus videatur, ubique

Ml/

4fpor quamlibet aviculam fignificat.

tamen eít,. & humilia refpicit, &al-

Do-

Eadem aviculze fimilitudine ufus eft

ta a longe cognofcit.

Salomon Prov. 27. g. feuz avis,inquit

qui

Palpebra ejus. ) Oculi ejus.

en

£ran|[migrans de nide fuo , fic wir ) qui

Inzerrogant fflios h&minum.) EXPIO-*

dcreli;—;qu-z't locum f;»um.

rant, dijudicant, probant.

ltac

ogno-

3

^

Àz pharetra.) In Hebr. eft, ;

j

»)

fcunt, & omnia illi patent , ac fi mi-

lde

&ervo, quod prefentius difcrimen fi-

nutim interroganti ,' quid actum fit,

gnificat.

Magnam tamen vim figni-

refponderent.

let;

if

ficandi habet vulgata lectio, qua in-

6. Odit animam [uam.) Se ipfum

nuitur Davidis , ' & cujuslibet jufti

odit , cum plurima, & graviffima ma-

hoftes magna teneri nocendi cupidi-

Ó

la fibi accerfat, cum peccat.

U

hi

tate , ideoque pharetram fagittis com-

6. Plaet.) Dominus.

plefle; ne tela defint, qux fubinde

Laqueos, &c.) His omnibus nomi-

in innocentem dirigant.

nibus iram, & ultionem divinam de-

hü-

-

um

Ín objcuro.) x infidiis in Gr&co

fignant.

eft, wxom. *7lvy quafi dicat in odfcz-

*odgui,

& fulphur- Vindi&am di-

If

rilunio, quando fcilicet luna obfcura vinam coclitus demiffam , ut in punif

^

Ed

4

LIBRI

PSALMORUM

8. Quoniam juftus Dominus, &

juftitias dilexit: | æquitatem

Vïdit vultus ejus.

fl

1. In finem pro Octava, Pfalmus David. Xï

ä«

2.Q'Alvum me fac, Domine, quoniam defecit fan£tus:z quo-

tic

niam diminutae funt veritates a filiis hominum.

4. Vana locuti funt unufquifque ad proximum fuum: labia

H

dolofa, in corde, & corde locuti funt.

4. Difperdat Dominus

univerfa labia dolofa, & linguam

magniloquam.

5. Qui dixerunt :

Linguam noftram magnificabimus, labia

L

noftra a nobis funt, quis nofter Dominus eft?

6. Propter miferiam inopum, & gemitum pauperum nunc

H

exürgam , dicit Dominus.

Pö nam

DASABIS R

tione Sodomz, & Gornorrhz , impiis

ExOjs yxp Bo xeivos 5((4;;;

Q

minatur.

eidae TUAXCIV

1

PC

Pars calicis eorum.) Hxc funt eorum

11

üoc;ö, g'ïäpov uty X£UO a Ui Qpf

69 /

fors, hec portio , qua illis debetur:

hxec veluti hereditate confequentur.

atv , oZ'AAofää Bace,

n

Metaphora ducitur a fympofiacis, &

Hand [ecms atque Drei portas bo-

lC

i

modimperatoribus, qui quantum quis-

minem execror slum ,

que vini haurire deberet , prafcribe-

S'Zui:qui: corde 4lized celans algud

bant, atque ita vim, aut calicis par-

fonat ore.

hi

tem affignare videbantur.

4. Lingnam magnilaquam.) Loquen-

I

9. Quontamju[fus Dominus, &c.)H ec

tem fuperbe, infolenter fe efferen-

mala illis evenient ; quia Dominus

tem contra probos , & fua merit1,

e

juftus eft, nec mala inulta abire per-

[2

aliorumque peccata augentem. apud

qnittit.

rincipem, ut deprimat adverfarios.

Vul;us ejus.) Oculi ejus.

V

el linguam magniloquam intelligit

m

N fnem.) Wide Pfalm. 4

1.]

juxtaid, quod fequitur proximo ver-

Pro otiava.) Vide Pfalm. 6.

ficulo.

o. Defecit fautius,. ) Defecit fan&titas,

$. Lingnam nofiram magnificalimus,)

L

Eadem Michezquze-

Roboravimus, invalefcere faciemus.

pietas ; veritas.

rela cap. 7- 2- Perist fantlus de terra ;

Itali dicerent, C? faremo valere comia

u

&6 retlus 1 Lhoginibus nom eft.

sofira [2 [

Grecus quidam inter.

Pll

Diminut& [unt veritates.) Crefcen-

tibus dolis,, mendaciis , fraudibus.

pres in fcholis Vaticanis habet 3u.

li

toriai.

VASSUTOUASV .. dominabimur.

at

3. Vana.) Falfa dec

Yt

In corde , & corde. )

b

uplici corde

Labia noffra a uobis [ent.) Pxo no-

locuti. funt , aliud loquentes, aliul

bis funt labia noftra, eloquentia no-

I

fira.

Y

t

fentientes. ?* Infra Pfal. E. s Qui

lequumtur pacem cum proximo fpo, mala

Quis nofler Dominus eff ") Quis con-

p

antem. in cordibus eorum , & Pfal. 61,

tra nos tanto przfíidio munitos pr&-

/:

valere poterit ?

4]

«. Ore [uo Lbenedicebamt , 9 corde fuo

waledicebant. Mlomer. Dliad. 9.-

6. Ponam m falzgmri.)

Juftum ia la-

PSALMUS,XL&XH.

item

Ponam in falutari: fiducialiter agam in eo.

7.* Eloquia Domini, eloquia cafta: argentum igne exami- 'Prov

;

Q5b

natum, probatum terrse, purgatum feptuplum.

*

-

8$. Tu, Domine, fervabi

quy

s nos: & cuüodieg nos a genera-

,

tione hac in aeternum.

abia

9. In circuitu impii ambulant, fec

undum aïtitudigem tuam

multiplicafti filios hominum.

Qam

1. In finem, Pfalmus David. XII,

1bia

"TSquequo, Domine, oblivifceris me in finem ? vaquequo

B

avertis faciem tuam a me?

ünc

2. Quamdiu ponam confilia in anima mea, dolorem in corde

meo per diem.

a

3. Ufque-

u

co tute conftituam, in quo ab impii

Pz)rgatum feptupium.) Septies , five

petitionibus falvus fit.

Sic Job. $

&pius purgatum.

11. dicitur: Q« pomit bumziles im fa-

8« 4 generatioue bac.

Vel fenfus

b

blime, 6 marentes eri git 12 fa]þit:sz,quoä

eft, ab hoc tempore ufque in «ter-

in Hebrao' eft, Iz. [;luze, tanquam fci-

num: vel a pravis hujus feculi ho-

licet in edito loco, ad quem peccato-

minibus.

A

l

rum tela nomn perveniant.

9. In circuitu im-;;ii 4;:761114772'.) Ad no-

7

Fiducialster agam i2 e07) INemo mi-

cendum undique circumdant probos.

Secuzpdum aliismdinem Umm.) Secun-

hi refiftere poterit audacter , & libe-

jet«

re agam hac in re; hoc enim fignifi-

dum alta, & profunda tua judicia.

Mulriplicafli felios bopzinum.) Nlultos,

tetl-

care videtur Gracum TO29101 g2

& potentes effe pateris homines im-

1.

£y & uT,

pios, quibus pii, & innocentes op-

lpud

9. Elequia Domini.-)verba, 6( prox;.

pugnantur.

Alii,]?lz'os boginum, n

-103.

bonum accipiunt , hoc fenfu : Impii

igit

miíta Domini.

Vele

Cafz) Pura , fincera , nihil falfita-

quidem omnia circumquaque . obti-

nent adjuftos opprimendos; at tu mul-

$is, aut idoli admixtum habentia.

tiplicas, foves, & bonis omnibus au-

l] .)

Probarum £err2J) 1n Gr&co eft 9ox/

iU.

ges filios hominum, humiles quidem/?,

ulà

puoy r5 ?s quod fignificare videtur ;

& pauperes, fed fub tua . protectione

probatum populis terrs, hominibus fci-

latentes.

S

Dr-

h.

licet metaliorum peritis , qui purum

argentum a mixto, vel adulterino no-

1. 03

/óFojfceris we n figez?,) Plane,

verunt internofcere,

Hieron. vertit,

in perpetuum oblivifceris?

4tvertis faciem tuam. ) Ut iratus.

y»

/ '-ep:zr/:tzzm 4 terra,

Genebrardus pu-

10

tat illud T;NWN terrz , pofitum effe

2. Ünamdin ponam «en[ia im anima

ze4 ? ) Quamdiu cogar rationes exco-

prdf &v T.*ï y zmterra, hoc efï' in va-

gitare, aut nova confilia comminifci,

Ui

Íe, vel camino terreo

I

argiïlacea.

) H fornace

quibus inimicis meis refiftam , vel

ab eorum manibus effugiam ?

Bill.cum Com, Mezecb. -T. IF.

D

lo

25

LiBRI PSALMORUM

p

4. Ufquequo exaltabitur inimicus meus fuper me?

deat

4. Reípice , & exaudi me, Domine Deus meus.

5. illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte :

3.

ne quando dicat inimicus meus : Praevalui adverfus eum.

qui

$

6. Qui tribulant me, exultabunt, fi motus fuero: ego autem

in mifericordia tua fperavi.

bani

Exultabitcor meum in falutari tuo : cantabo Domino, qui

Q

bona tribuit mihi, & pfallam nomini Domini altiffimi.

Ü

I. In finem, Pfíalmus David. XIII.

800

it infipiens in corde fuo : Non eft Deus.

DIX

Corrupti funt,. & abominabiles fa&ti funt in ftudiis fuis:

dev

non eft, qui faciat bonum, non eft ufque ad unum.

t

2. Do-

vbi

Minad

Dolorem in ca)-ale meo, ) Que eva-

tatione- ; 'agnicione , & amore tui.

dendi folicitudo timorem affert & do-

** Mortui dormientes appellantur in

lib

lorem.

?

lmP

facris Literis.

Sic Chrifbus Lazarum

Per diem. ) Quod tempus a&ioni

mortuum dormire dixit.

Mlagna atfi-

qui

li,

potius tribuendum eft, quam conful-

nitas fomni, & mortis. Somnus quip-

Tnan

tationi , & inveftigationi rationum ,

pe brevis mors eífe videtur , mors au

quibus nobis confulamus.

In textu,

tem fomnus diuturnus

itaque Ho-

tet

mi

Greco additur, &6 per zoem.

merus fomnum dixit Kdv!'yöü'rav du-

Cr

3. Exaltabitur ... fisper zme.) Ele-

VOO"Z'OIO.

lliad. r4. ut etiam H efiodus

vabitur contra me; torq

la

met me, infultabit mihi.

vebit, d(f:pri-

in "Theogonia, quod imitatur Virgi-

N

lius 6. /En. cum ait:

E

il

*

lnmunma oculos "260$. ) Videtur

enim petere, quod Pfalmo 3o. 17.

Tum confznguimens lethe fopor , ..2

ten

S; motus fuero.) Si impingam ,

eft

cum ait ; iemuna facióm fuam früper

cet

fervum tunm.

Benigno me, & hila-

titubem , cadam. $i res improfpere

cedant, fi in peccatum lapfus fuero.

ri vultu afpice, mihi, rebusque meis

tatt

/ atllidtis fave.

6. In mif[ericordiz tua fperavi.)Que

Ne unqmam obdormiam im zorte, )

me labentem fu&inebit.

Íta etiam

tot

Ne a te defertus jaceam moftitie, &

l

Pfalm. 93. 19. $; dicebam , motus ejt

bus

doloris tenebris obvolutus. ^ Neani-

pes eeu ; mzl/ärz'carä'zq Iu Domine d-

mus calamitatibus victus , malis fuc-

ju'vzzäat me.

"

cumbat , quod eft obdormire in mor-

Ie [alutari tuo.)

In falüte, quäm

te. Hoc fignificare videtur verficu-

; tuo beneficio confecutus fuero: vel

[

lus hic juxta litere corticem.

Hoc

falutarelocum tutum ab inimicorum

Zga

autem pofito , fublimiorem fenfum

infidiis, & petitionibus fignificat, ut

l

offumus inveftigare , ut fcilicet il-

fuperiori Pfalmo numer. 6.

009

i

uminatio oculorum fit divina infpi-

Caztabo Dogno.) Hymnum eucha-

ratio, vel auxilium coeleftis gratiz,

rifticum in gratiarum actionem.

qua a peccati confenfu ferventur, qui

Q

lethalis animz fomnus cft.

Vel ut

Ü Ix;t in[fpiens im corde fuo.) CO;-

feafus fit , illumina oculos meos, ne

gitavit; namore proloquitam

k

fim velut mortuus, fine fenfu, cogi-

LUT

impia verba npþ eft aufus. * Platg

l

PSALMUS XIIL

27

2. Dominus de ccelo profpexit fuþer filios hominum

; ut vi-

deat, fi eft.intelligens, aut requirens Deum.

Otte v

3. Omnes declinaverunt, fimul inutiles fa&ti funt: non eft,

qui faciat bonum , non eft ufque ad unum.

(Utetm

. Sepulchrum patens eft guttur eorum: linguis fuis do

ïofeage-

bant, venenum afpidum fub labiis eorum.

; qui

Quorum os maledictione, & amaritudine plenum eft: velo-

ces pedes eorum ad effundendum fanguinem.

Contritio, & infelicitas in viis eorum, viam pacis non co-

gnoverunt: non eft timor Dei ante oculos eorum.

4. Nonne cognofcent omnes, qui operantur iniquitatem, qui

l;

devorant plebem meam ficut eícam panis?

RT

$. Dominum non invocaverunt, illip trepi

daverunt timöre,

Do-

ubi non erat timor.

-

."Dlz

.6. Quo-

t ul,

tur Ia

lib. 16. de legibus tripliciter inDeum

funt hujusmodi, inutilia funt, ( pro-

impiel peccari docet.

Primo, ab iis,

jiciuntur.

jnm

nf

qui Deum eífe negant : fecundo ab

Sepulchrum patezs , &c.

) Videdi&a

iis, qui fi Deum eile concedant, hu-

n

11. Pfalm.

ïquip-

mnana tamen curare non arbitrantur:

Venenmum afpidum fumh lahus eorum.)

qI5au

: Ho-

tertio , ab iis, qui profligatorum ho-

Id eft peftifera loquuntur.

minum muneribus, aut precibus pla-

Quorum os maleditlione , &c.) Mide

] Ju

cari poífe putant, ut ad eorum fce-

dicta Píalmo g. five 1o.

lera conniveat.

ercundum.

flodus

Hebr&zos numero 7.

Virgi-

Non efó Deus.) Yn Hebr. eft D*nlpæ

Con£ritio , €$ isfelicitas,) AGive fu-

Elobiz, , que vóx Deum fienificat, qua-

mitur, quafidicat : toti funt in con-

gt*

tenus judex, moderator, & providens

terendis, & ad infelicitatem redigen-

eft, quafi dicat : impune pecccare li-

disiis, quibus adverfantur.

pam ,

cet, lJeus humana non curat.

Is viis eorum.) ln eorum vite in-

li]mre

Jiero,

Corrüpii funt.) Intelle&u, volun-

ftituto, in eorum actionibus, & ftudiis.

tate: pravis doctrinis , & omni vi-

4- Nomme cognuofienz.) Me iramque

yque

tiorum genere.

!

otram

'

meam adverfum peccata; divinam ul-

tionem.

In fidiis f2i.) |Confiliis, actioni-

i d

bus.

Qw devorant blebem meam, &c.)

t u-

2. Profpextz)) In Grzco eft Szänugf/;v,

Hosgraphice defcribit SalomonProv.

exerto. aliquantulum capite profpexit,

O. Gemerat;o inquit, que pro deztiéus

Iuam

gladio baber , €3 commandir molariius

d

ut ii faciunt, qui videre volunt,quid

agatur, fed ipíi videri nolunt.

fmss , u£ comedat inopes de teyra , 21

yrum

lIutelligens. ) Deum intelligens, &

peuperes ex Lbominibus.

X DeRe-

1f u

cognofcens ; ut illi obediat.

gibus populum plus jufto oneranti-

Requirezs.) Quumrens.

bus loquens Hamerus , Iliad. lib. 1.

ydite

3- Declinaverunt.) . À xecto tramite,

vocat , 877;'/.0,-90'9009 '/ïgcw?nvfæs". nge:

quem tenere debuiffent.

voratoyes popzlz.

Inutiles fath; fum*,) Hebr. ',n',px.N)

Sicus efeuro panis. ) Avide, cupide,

(o-

ANeclachza , toctüerunt, vel ut alii ver-

ac fi fapidus admodum ibus effet.

itam

tunt , ráucidi fatla funz , qua aütem

$- Dominue non 4nvegaverunt.) Mi-

ht

n

^

^-

$

LIBRIPSALMORUM

6. Quoniam Dominus in generatione jufta eft, confilium

inopis confudiftis: quoniam Dominus fpes ejus eft.

f0n

7. Quis dabit ex Sion falutare Ifrael? cum averterit Dominus

captivitatem plebis fuse, exultabit Jacob, & laetabitur Ifrael.

i. Pfalmus David, XIV.

Omine quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requie-

[

D

fcet in monte fan€to tuo?

2. Qui ingreditur fine macula, & operatur ju»üitiam:

tite

3. Qui loquitur veritatem in corde fuo, qui non egit dolum

in lingua fua :

08 -

Nec fecit proximo fuo malum, & opprobrium non accepit

Vr

adverfus proximos fuos.

fami

4. Ad nihilum dedu&tus eft in confpeQu ejus malignus : ti-

3701 6

fï"m

mentes autem Dominum glorificat :

mni

s. Qui

i

10

rum non eít Dom—imun'. non invo-

dei in Babylohem, & Affvrios rever-

4

care, qui dixit in corde fuo , «ez ef

f; fuerint.

V«el fenfus eft, cum Chri-

ptus

Dezus.

-

Tevel

ftus venerit, vitiorum , & demonis

Ilic trepidaverunt zweeore, &c) 'Fi-

captivitate, & fervitute liberabun-

do |

mere debuiffent Deum, & eternz fa-

tur Ifraelite, non iitantum, qui car-

lutis damnum ; at illi bona tempora-

ne habent Abrahamum generis fui au-

h

lia amittere timent , quorum ja&ura

&orem, fed ii etiam, qui ex centibus,

tem

comparatione «terni

fidei communione , in Abrahz ftipi-

N

non effet.

: mali metuenda

tem inferti funt.

Quat

6. Quoniam Dominus in generatione

1. [N taberzaculo f& ) lm do;no

Anor

jf« eft.) "Fiment impii , ubi timen-

dum non eft, quia divino lumine ca-

tua, in cclo , quod etiam in-

I r

ftar habet tabernaculi ; nam de colo

rent, quo petenda , & fügienda in-

dicitur Pf. 103. 3. exzendifli celum ft-

notefcant; hoc enim lumen divinum

]S-'i;'/,r

in generatione juftorum eft , & illis

cut pellem.

datur; impii autem in tenebris ver-

I monte famtdo tuo;) Eft ejusdem

g

^

hemiftichii repetitio aliis verbis.

IÍn

flfügli4

antur, quas magis amant, quam lu-

Àag

cem.

locafti.

monte cclefti , in quo fedem tuam

Confilism imepis confudifiüs.) Quafi

Tà 7TE

—2. Qui ingreditur fine. macula. ) In

Ü in,

inanem fpem defpexiftis, & irrififtis,

Grzco eft, embulans perfetius , qui nul-

ut illum erubefcere faceretis.

inter

7. Quis dabit ex Sion falurare I/raely)

lam Jabem peccati admittit.

14') d

(Quafi dicat: o utinam daret Deus fa-

In corde f[uo.) Ex corde , fincere.

lhunw

Opprobrium non Accepit adver[us pro-

lutem Ifrael, & falutare Domini Mef-

Qu

p

fiam , qui non folum exSion civitate

xinos- [uo:. ) NNon admifit calumnias,

|

lo

David, fed ex ejusdem familia nafci-

detractiones &c.. de proximis, inGra-

turus eft.

—

co e

a

D]

oveidepaüy Sx ÉN Oey bmi oi6

LXy

Lälx

Cum; averterit Domints caprtivitatem ,

gyyigo;; OZUTS-; Oppraäriftm 72032 fzzj?i-

Qu

&c.) Éveniet hoc, poftquam ex c:-

nust propter proximo: [nos:qui ita ipfe

l

$

i

ptivitatibus, quibus adducti funt Tu-

vixit, & ita fuos filios, & domefti-

lll

Qug

—————————P——ÁÁ

*

l

PSALMUS XV.

29

i

|

lum

| g Qui jurat proximo fuo, & non decipit, qui pecuniam fuam

non dedit ad ufuram, & munera füper innocentem non accepit.

titus

Qui facit haec, non movebitur in s&eternum.

el

I. Tituli Infcriptio ipfi David. XV. -

9. ( XOnferva me,Domine,quoniam fperaviin te. DixiDomino:

quie-

Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges.

3. San&tis, qui funt in terra ejus, mirificavit omnes volun-

tatgs qneas in eis.

"

lum

D5

2

.4. Mul-

cos inílituit, ut nullus quidquam ob-

i

ultimz literz mutatione,

Et fenfu?

cepit

jicere poffet , nec obloqui de illius

erit, Pfalmum hunc Scripturam con*

familia.

In Hebreo eft; Opprobrium

tinere in marmorea tabula, aut wrea

zon detulit fuper propiaquum fuums quod

infculpendam ad &ternam rei memo-

|

fignificare videtur, non fuiffe calu-

riam. Hoc enim fignificat vox Grz-

mniatum proximum , nec finiftros de

ca 51Ao0yeoOio , quzidem eft ac fcri-

illo fermones fparfiffe.

213

tura literarum in columna exarata.

[eyer-

4 nibilum deduttus eff. ) Contem-

N

vec aliud fignificatur a vulgata la-

Chri-

ptus, quamvis potens fit, aut dives;

tina, cum dicitur, 77zz/; in[crzpzzo; namt

Feverentes autem Deum, etiamfi mun-

monis

tituli folidiori alicui materiz , quale

abut-

do fint contemptui , honore atfficit.

eft marmor, aut ws incidi folent. *

j car-

Maligaus.) M al,fu g.

$» Super innocentem.) Ut innocen-

Videtur optare David , ut qux hoc

iil al*

Pfalmo eft dicturus , titulo alicui,

tibus

tem , aut jus illius violet.

id eft, marmorez columelle infcri-

Non movebitur 42 4teruum. ) 'Nun-

f'tipi-

bantur ad perennem rei memoriam.

quam felici ftatu excidet , quem in

Idem Jobi votum cap. 19. 24.

3nonte fan&to fuerit adeptus.

Ipfi David.) Mide di&a in explica-

doxho

tione tituli Pfalmi tertii.

1 ii

I.

Jtuli in[cfiptio ipfi David. ) In

a. Con/ärvd;) eræce eft Cþu'iwzfov $

cælO

"

Hebrzo eft 4345 r2 225 wid-

um [

bam le David ,

uod aliqui vertunt

cuflodi , fcilicet ab inimicis meis.

Denus meus es u, quontam bonorum meo-

I;Ásne aureorum , 9. Hier. Hemilis &

edem

femplicis David, Kq uilavamevé, x vt-

rum mon eges.) M ox quoniam abundat,

E

vel pofita eft pro particula conjecti-

a

Aeis $ bumilis, E$ perfell , Symmachus

ToTeyÓQaovoe ) Àj EU.

Huziis,

va, O. fenfus ergo eft: Dominus

meus es tu, a quo ego pendeo in omni-

jIh

& L imuaculati David.

Harum autem

bus ;-'cum interiimn tu mea opera, aut

interpretationum

rationes

quzrere

nl«

meis bonis plane non indigeas. * Bo-

longuur effet, & ab inítituto no(tro

num , quod undique perfectum eft,

re.

alienum.

Alii vocem Hebraicam,

ipfum per fe fatis eft, nullamque rem

quippe obfcuram , immutatam reli-

dl

externam defiderat, inquit Arif.1, r.

1113

querunt, ur quarta, & quinta editio.

Ethic. cap. 5.

t

LXX. verterunt ssAoypaQio v Aa-

3. Sanüis, &c. ) Videtur effe He-

r

vi3 id e&, 27772 P. i;zjäriptia, ilþþ' Dzvid.

braica tranfpofitio. verborum , qus

Quamquam non r5nm55 »bam l-

hoc pa&o ordinanda funt.

Miriftca-

h

giffe videntur , fed- 98935 s bb ,

vi;, ( Deus fcilicet) ezzes wolumtates

)

fe

qu& vox Serrpturam figniticat, exigua

I2

moeas 4 [antlis , qui. fuat js terra ejus ]

Pt

"

2 i

30

LIBRI PSALMORUM,

4.Multiplicatze funt infirmitates corum : poftea acceleraverunt.

Non congregabo convenücula eorum de íanguinibu

iaf .

F : nec

memor ero nominum eorum per labia mea.

j

s, Dominus pars hareditatis meze, & cal

.es, qui

Ia ;

;cis mel: tu

10

reftitues haereditatem meam mihi.

6. Funes ceciderunt mihi in pr&eclaris : etenim haer

* neC

Qditas

mea praclara eft mihi.

No

intelle&um : infu-

7. Benedicam Dominum, qui tribuit mihi

u)

per, & ufqug ad nottem increpuerunt me renes mei.

P

In

G

.* Pro-

ec /2emor ero mominum eorsm.) Adeo

X

quafï dicät: mire perfecit Oonmnes vo-

luntates meas , &c.

Íta fexe Gene-

mihi cctus illi, & facrificia difpli-

f

brardus.

Bellarminus vero putat ne-

cent, ut ne nomen quidem illorum

A

xum cum. fuperiori verficulo effe hu-

ufurpare fuftineam quafi timens , ne

2.

jusmodi.

Quando quidem, Domine,

os meum contaminet.

bonorum meorum non indiges , bene-

$. Dominus pars bareditatis mese, &c.)

aqu

ficus ero , & mifericors in fanctos,

Dixerat fe deteftari idola , & pecca-

J

qui in terra funt. — Et bene convenit

ta , jam addit hujus rei rationém, quod:

D

fcilicet omnia bona fua in Deo col-

hzc interpretatio um textu Hebrzo,

quam

in quo habemus: Sazülzs, qui 2 rerra

lata habeat, quem hereditatem fuam

ipris

effe velit.

Pars bereditatis mee,idem

In: [

22 €zis.

apfí , & magniffcts , ommis voluntas mea

Quuod ergo dicitur, Mzrzfrca-

eft, ac pars ea hareditatis , que mi«

tT0

7 04

v;£ , &c. hunc fenfum exhibet: Deus

hi obvenit.

Er calicis mei,) Mide dicta Pfalmo

p

miris modis juvit, fovit, & promo-

^

K

vit voluntates, & ítudia mea circa

Iio. m 7.

1681

fideles, ac fanctos.

Reflitmes bereditatem | meam mz/n )

f)e

4- Meulrzplicate funt , &c. ) EXPH—-

Chrifto quidem reftituta, id eft, tri-

af

TC

eatur effeétus benevolentiz Chrifti in

buta eft in die refurredtionis ;. nobis

erat

Íuos.

Horum enim cum prius mul-

autem in novilfimo die, cum beati

8'

tzx eifent fpirituales infirmitates; id

erimus animo, & corpore.

interiin

meo

£ít, peccata, non modo per Chriftum

enim hzreditas hwc, fiye pars illius

convaluerunt, fed etiam fortes adeo

0cu]

quafi depofita eft apud Deum , nec ea.

facti funt ; ut currere. poflént viam

nifi altera ex parte , licet potiori fruun-

mandatorum, & confiliorum ejusdem

juxta

Chrifli.

tur beati, qui corpore nondum funt

"Ne

'Pec.c:tta jzfrautates wO-

glorificito.

Impi

cat etiam D. Paulus ad. Rom. 5. 6.

6. Fumes cecidertzut mibi £m pracla-

cum ait: Z quid emue Chrifws cume

dtm

7i3.) QOlim enim Pal«ftini funibug

«dhuc tnfira effemus. [coundum . tempms

agros metiebantur.

pro papis mortuns eff-

lz praclaris.) Locis eximiis, quafi

ficia

Cd

Nom congregabo comventicula de fam-

dicat, hgreditatem egregiam nactus

W g

guinibus. ) Non placebunt mihi con-

fum, quod fequenti hemiftichio . ex-

gregationes eoruim ad facrificia cruen-

plicatur.

BIN

ta celebranda , qualia primum, cum

7« Qus tribust mebs imtelletbum.) Ut

fcilicet infirinitates eorum multipli-

fcilicet optimam partem eligerem ,

&te

vl

& vellem Deum ef

-

ie hagreditatem

K

cabantur, offerebant idolis; proinde

DAT

non congregabo eas, nec €ro aucbor,

meam.-

ut hujusmodi cotus fiant.

Ufque ad notun.) '"lam diutuxn

qu

N

PS AULOMOUS XWe€XVLhs !

3Y

retutt

98. * Providebam Dominum in confpe&tu meo femper, quo-* 4a.

11«

niam a dextris eft mihi, ne commovear.

20 '.'.Sa

9. Propter hoc laetatum eft cor meum, & exultavit lingua-

5 qui

mea: infuper, & caro mea requiefcet in fpe.

teditas

10. * Quoniam non derelinques animam meam in inferno:*Aa&;

* nec dabis Santtum tuum videre corruptionem.

5« Tf«

Notas mihi fecifti vias vitee, adimplebis me leetitia cum vultu '?:35

- inft-

tuo: dele&tationes in dextera tua ufque in finem.,

* Pro-

-

I. Oratio David. Pfalmus XVI.

— À

) Adeo

F^ Xaudi, Domin(-:f9 Pj—uftitiam meam : intende däpfebationem

-

difpli

meam.

ulorum

Ó5, ne

Auribus percipe orationem meam, non in labiis dolofis.-

3. De vultu tuo judicium meum prodeat :

ocumli. tui videant

4 &c)

aequitates.

pecca.-

5. Pro-

, quod

0 Col-

quam noré&tuno gempore; tam in pro-

meum , divinitati unitum. -Hic eft

Vfüam

Íperis, quam in adverüs.

hujus verficuli fenfus literalis, ut pa-

(,idem

Increpuerunz me.) Docuerunt me ;

ter ex Apoftolorum Petri & Pauli

28 T.

t7o/:004*, eyudierunt, inftituerunt

explicatione , Actor. cap. 2. 31. &

cap. I3. 3$-

ad pietatem , &c.

11. Nozas mithi fecifls vias vire.) Do-

Yal

Rezes mei.) Cór meum —per faluta-

res infpirationes a Deo immiffas, Re-

cuifti me modum redeundi ad vitam

poft mortem.

mii. )

nes in fcriptura pro mente, & ejus

Adimplebis me latitza cum valts £A0.)

F

affectibus fumuntur. Sic alibi dicitur,

nObiS

fertans corda, &$ renes Dens.

Beatum me faciendo oftenfione fa-

beati

€iei tuz.

g. Providebam Dominum in conjþe&u

Deletlatiomes m dextera tua u]iyze

aterim

meo femper.) Dominum femper prx

ilius

oculis habebam.

-

£2 fenem.) E.ftenim coleftis patria pa-

necea

4 dextris eff mibi.) Adeft mihi, &

radifus fvaviífimis, & fanciflimis re-

dundans voluptitibus , quas imanus

TUl*

juxta me eft.

y funt

Ne eommuwovvear.

Ne tentationum

tua, non adtempus, fedin eternum

impulfu vacillem, fed ftabilis in eo-

beatis. ibi communicat.

vidt-

dem ftatu, & gradu perfeverem.

Vi-

mibus

9. Propter boc.) Propter hec bene-

I.D

vid, ) Eft dativi cafus.

ficia , divinamque tutelam.

de dicta ad titulum Pfalmi

tertii.

aof

Caro mea 7'eqm'c/'&ct n /17261) Cafo ipfa

TL

id elt, corpus fopietur. morte placi-

gufiriam meam.) Jus menm, ut ver-

)

da , & fecura ob certam expectatio-

tit Aquila, qui habet: T /xouty.

nem refurre&tionis ,

& felicitatis

Nom im lalis dalofit.) Quam fundo

Ut

eterngc.

fincero animo, & citra omne men-

[em s

lO. Nom derelinques animam meam

dacium.

item

im imferno. ) In lymbo Patrum , ad

o. Dt vultu ru40.) . te, ex ore

quem defcendit anima Chriíti.

tuo.

',

n

gudicinm meun.) . Jus meum, defen-

|Santlum tuume ) Corpus fandum

-

a

LÍBRIPSALMORUM

j

dv

.. 3. Probafti cor meum, & vifitafti no&te: igne me examinafti

fiat

& non eft inventa in me iniquitas.

4. Ut nonloquatur os meum opera hominum: propter verba

at

labiorum tuorum ego cuftodivi vias duras.

s. Perfice greílus meos in femitis tuis : ut non moveantut

n

II

veltizia mea.

L

6. Ego clamav!

, quoniam exaudiifi me Deus: ,inclinaïaurem

E

tuam mihi, & exaudi verba mea.

". Mirifica mifericordiastuas, qui

falvos facis fþerantes inte,

Indi

9. A refiftentibus dexterae tuce cuftodi me, ut pupillam oculi,

Jau

9. Sub umbra alarum tuarum protege me: afacie impiorum,

o5ef

qui me afflixerunt.

bent

10. Inimici mei animam meam circumdederunt , adipem

$

fuum concluferunt: os eorum locutum eft fuperbiam.

H

1I. Pro-

i

ei,

proj

fio mea, & pro me pronunciata fen-

$. Perfie greffus meos.): In H

lebr. eft,

bon

sentia, ultio etiam de inimicis, qui

f'ftenta gre[fus. meos.

me vexant.

at

Moveantur.) Labent, deficiapt, fa-

Videaut &quitates. ) Faveant iis,

tigentur pedes mei.

qux &qua'funt, wequze caufz mez,

6. Quoniam exaudifli me.)

In Hebr.

afpi

juri meo, appareatque te videre om-

elt, exaudies me.

Is |

nia, & probare , quod juíftum eft.

7. Mirifica miféricordias tuas. ) Mi-

3. Vifítafli.) Kxaminafti, dijudica-

rabiliter oftende, miris utere miferae

Tuni

tionibus tuisad me eruendum. Nunc

fti, diligenter actiones meas fcruta-

&

tuS es.

opus eft eximia mifericordia tua, quia

Note. ) Xix improvifo, repente ,

periculum eft maximum.

c

8. 4 rej

[

Jeentibus dextere tuæ.) Servas

im

vel, cum remotis arbitris , facultas

€rat impune peccandi.

fperantes 1in te, & eos ab inimicis tuis;

qui tibi refiflere conantur, eripis.

E

M

Igze.) 'Yribulationum. Sic Pf. 6s,

Ut pupillam oculi.) Diligentiflima, &

€un

10. eadem ignis metaphora tribula-

5

tiones fiznificavit.

lgme uos examm-

intentifima cura. Sumptum eft hoc

ex Deut. 32. n. 1c.

W

nefli ficut examtaatur argentum , :2da-

Sub umbra alarum tuarum. ) Quafi

&p

vfís nos ia laquemum ; po/zäz-'/zlz' tribulatio-

tuo;

zes im der[o moflro.

Vel feníus eft

potens aquila, quzfimilitudo eft eti-

am in Deuteronomii loco indicato.

l.

examine acri & rigido.

9

dnimam meam.) Me.

verl

L

4. Opera bominum.) Vrava, carna-

lo. Z4iper fuum canc/ujärukt.)Vifcem

lia, qualia funt plerumque hominum

fuà clauferunt , nec ulla mifericordia

opera , qua(i dicat, a via perverfo-

mei tanguntur. Similitudo ab adipe

p

rum ego mihi tempero , & a pravis

fumpta rem bene explicat.

Quem-

U

illorum ftudiis, & actionibus,

admodum enim adeps in corporibus

d

claudit vifcera; ita divitie cum augen-

aj

Verba - labiorum .tuowm.') Præceptxa

;

,

tua.

tur, mentem in fuperbiam elevant,

p

Viasduras.) À

f

& mifericordiz vifcera obflruunt.

Vel

pe

les funt femit& virtutis.

peras, & arduas, quaxi

fententia efl; ego ab inimicis meis

[* 5 ALMUs ngr.

33

mindti

1I. Projicientes me nunc circumdederunt me ^*

ftatuerunt declinare in terram.

*

chïos fuos

Vetba

I2. Sufceperunt me ficut leo

paratus ad preedam: & ficut

catülus leonis habitans in abditis.

'antut

13. Exurge, Domine, praeveni eum; & füpplanta eum: eripe

animam meam ab impio, frameam tuam ab inimicis manus tuse.

Ayrem

14. Domine, a paucis de terra dividé eos in vita eorum: de

abíconditis tuis adimpletus eft venter eorum.

5 Inie,

Saturati

oculi,

ihdiänis modis tra&or ; illi interim

JIn vita cemm.) Brevius facien's'tema

lorum,

laute vivunt, cutem curant, pingues

pus vit£ eorum ; ita ut moriantur, &

obefi, & adipem ubique inclufum ha-

exfcindantur, cum adhuc multum vi-

bent.

vere polfent, fi pietatem colerent,

diper

Superbiam.) Superbe.

ideoque ut alibi loquitur idem Pfl-

iL Piqu'a*z'wtes; me.-) In Greco eft

LeS, non dimidicnt dies fuos,

À!

.. Pto-

x nAdvree uc , eum me projeeifent, id

De abfconditis tuis.) Bonis terrm a

eft, cum antea fua: confüetudine me

projeciffent, ne fruerer communibus

Deo creatis, & confervatis, & qua

&r, ell,

veluti de thefíauro abfcondito fingulis

bonis, nunc iterum quzrunt me, &

annis emanant , adimplent ventrem

circumdant, ut malis afficiant.

fuum.

l]ta commwuünis inter

pretatio.

Declinare in terram. ) Celum enim

Sed fortaíle dicere

poffimus partici-

j Her,

afpicere nolunt, nec Deum pra ocu-

pium vav kexpup.uéyoy abfconditerum,

lis habere, nec &rumnas meas.

12. Su[ctperunt m ficut leo.) Excepes

non effe neutrius generis, fed mafcu-

)Me

lini, ut fenfus fit, eos vexaíle, & de-

milerde

runt me quafi leones,

vorafle Sanétos, fic Pfalm. 13. 4. di-

Nunc

Habztans in 4ädz'fi5.) In infidiis, Sic

Pí. 9. 28.. quafi Íeo in fpelunca fua.

Xerat j qui devorant plebem meam ffeuz

y, quià

13. Pravemi eum.

efcam panis, fic quod Pfalm 82. 4, ha-

) Antequam in me

bemus , cogitaverunt adverfus. fantias

Serras

impcetum faciat.

Supplanta eum.) Supplantare eft ob-

uos, Pagninus vertit, abfcomnditos tuos s

d fl

funt enim fan&i Deo fe

pofiti, & fub

pi

je&u pedis in terram dejicere, Sterne

ejus tutela abfconditi.

eum, in terram affige , abjice.

lïmä,

Frameam tuam.) Scicet eripe ab

Saterati fzut filiis.) Prole abundant.,

t hor

inimicis manus tugz.

Vel, juxta proxime dicta, idem erit

Erpe gladium,

& poteflatem de mahibus inimicorum

faturatum effe filiis, quod ventrem

| QMH

tuorum, quia illa abutuntur,

impleife de abfconditis, filiis fcilicet

dl etie

populi tui.

Vitio fcriptorum fa-

,'MO ?

14 Jpimicis mauus tus.) li funt, quos

verficulo g. appellavit, Refiffemzes dex-

&um eft, ut pro vicv, filiorum, vel

432 i)C't.c

ut vulgata editio legit, //5, irreperet;

! v

Yoeri

.cordid

- paucis de terva divide eos, ) Se-

Ug & percorum , vel perezs ,. id elt

para multitudinem impiorum a pufillo

carne fuilla ,

quod &

in

Roma-

; p*

grege piorum tuorum,

Vel a mo-

yem

dica illa rerum terrenarum portione,

num fpfalterium fluxerat ,

eftque

joriots

ejus corrupte ledionis mentio

apud

cujus poffeffione fuperbiunt. . Eft pro-

fan&os Paulinum,

& Auguflinum, &

jupen

phetica imprecatio , id eft, pradiádio

apud Arnobium.

eyafll

per modum imprecationis.

, Vd

Reliquias fua:.) Bona fua filiis fuis.

Bibl.cums Com. Menocb. T. IV,

j I!!Cis

3*

-EïBR:IPSALMORUM

Satutati funt filiis, & dimiferunt reliquias fuas parvulis fuis:

8'

Cont

1;. Ego autem in juftitia app

Est

—arei,bo- confpe&tui tuo: fatiabor

.€um apparuerit gloria tua,

eal

Domino wärbd

z, dn finem puero Domini Davvid, qui locutus eft

I

cantici bujus, in. die , qua eripuit eum Dominus de mami

Il

omnium inimicorum ejus, €? de manu Saul , & dixit, (2.

peni

l

Reg.22. 2.) XVAL -

2

zam te, Domine , fortitudo mea:

?

le

IT

2. DIH

. Domi

nus firmamentum meum, & refugium meum,

w

& liberator meus,

&c

*Teb.

[

* Deus meus adjutor meus, & fperabo in eum.

?. 13 Prote&tor meus, & cornu falutis meze, & fufceptor meus.

foan

Y

4. Laudansinvocabo Dominum, & ab inimicis meisfalvus ero;.

s, Circumdederunt me dolores mortis: & torrentes iniqui.

CàY|

tatis conturbaverunt me,

r u

Q

lo

6. Dolores inferni circumdederunt me : preeoccupaverunt

quií

me laquei mortis,

delr

7. In tribulatione mea inv

L

meum clamavi:

^

:

ogavi,Dominum ; & ad Deum

tem

mit

Et exaudivit de templo fan

&o fuo vocem meam: & clamor

I

8

meus in gonfpe&u ejus, introivit in aures eju

v

pote

Eft autem

& x

V3bfenfs ent, quod |eones hi non

dixerunt ó^«vpwj4a Mov,

t

lacerarunt, aut vallarunt, leunculis fi-

d« Upepia arx , locus munitus, mu-

lis fuis potellatis, & fcelerum fuc-

ris cincus, &c.

ceíToribus, lacerandum, & perdendum

enu

reliquerunt.

Corpu falutis mea.) Cornu falutife-

fint

rum, firmitas, & robur invidtum ad

1S. dp Juffitia apparebe coz y/þ,cäm' ZH0. )

me falvandum : metaphora fumpta ab

H

]uüe coràm te vivere ftudebo.

fis animantibus, qu& cornibus infiru&a

Cum apparuerit gloria ttta.) Cum ocu-

funt, & in iis robur habent,

p

lis meis fcena

A

glorie tu& revelabitur

Su[ieptor.) Nide di&a Pfalm. 3. 4.

jn ccelis.

5. Deleres morzis.) Maximi

, quales il:i

Diub

vnorte effe folent.

Ya

qorrenztes iniquihzti:.) Impetusk, é

3

fnem. ) Nide diäca init:ïö Pf. 4.

violentia iniquorum.

Qua

Puero Domini.) Servo Domini.

auti

3. Firmamentws meum.) D. Hieron.

Conturbaverunt.) Terruerunt , Ut €x

bil

& LXX. lib.». Reg. cap.22. 2. ubi

Hebr. vertit D. Hieron.

Ti

hic idem Píalmus habetur, pro Ez-

6. Doeleres inferzi.) Dolores mortis;

r

id et, vehementiffimi.

szamentum petram werterunt , Dominus

£l

petr'a mtA,

Itaque firmamentum fir-

Praoccupaveruns me. ) Circumflete-

ium, & editum locum fignificat,

runt me, exceperunt me.

H

quales funt rupes, & faxa ardua.

Laquei morti;.) Periculaad mortem,

dl

g. Dt templo jévdto fvo.) D taberna-

Af ugium meufn.) In a. Reg. LXX.

h

PSALMUS XVH./

33

sftne.

g. Commota eft, & contremuit terra; fundamenta montium

Xabor

conturbata funt, & commota funt, quoniam iratus eft eis.

9. Afcendit fumus in ira ejus, & ignis a facie ejus exarfit,

| *veibz!

carbones fuccenfi funt ab eo.

Bu

10. Inclinavit coelos, & defcendit: & caligo fub pedibus ejus.

1r. Et afcendit fuper cherub

h(

'im, & volavi.t, volavit fuper

pennas ventorum.

12, Et pofuit tenebras latibul

um fuum, in circuitu ejus ta-

bernaculum ejus: tenebrofa aqua in nubibus aeris.

D6Ut,

15. Pree fulgore in confpe&tu ejus nubestranfierunt, grando,

& carbones ignis.

. 14, Et intonuit de coelo Dominus

, & altiffimus dedit vocem

Us,

fuam, grando, & carbones ignis.

IN €I'0';

r15. Et mifit fagittas faas, & diffipavit eos, fulgura m

ultipli-

ipiqui

cavit, & conturbavit eos;

t z

Ig. Et

culo, vel de colo, in quo fedem, &

tantur, ipfe vero excelfo throno, in

verutit

quafi tabernaculum fuum fixit.

eo füublimis refidet,

Eadem currus

9. Comumota tf , &c.) Eft poetica

allegoria utitur Plato in Phedro, cum

Deutn

defcriptio vehementis ; & horribilis

at de Jove r GuUAQ S$AeUV

tempeítatis, que vindicem Deum co-

mitatur.

mopeUeraa QiaRouuy TYTA , KU VTi-

Jattot

BeAovJAeYOE,

Alatum agens eürrum

Iratus eff ei;.) Meis 1nimicis.

fertur , omnia componens , & erdizans ,

9. [ ira éjus.) Ex lHebreo verti

Com-

potefl, Is zafo jus. — Spiravit fumum,

6 omnium curam . gerens,

—

& ignem e naribus pre ir& vehemen-

Super pennas venrorum.) Qui poe-

; autem

tia contra hoftes meos.

tico fchemate alati finguntur, ut cut-

rum velociffime traherent.

TRU

Carbones fuccenfi funt.) "Tantus ignis

erupit e naribus ejus, ut cacbones ex-

12. Pofuiz tenebras latibulum fuum.)

eiutifee

tindàii potuerint fuccendi.

Ípfe quidem Deus erat in curru, fed

te&us circumfufis nubibus, que& quafi

um 4

-b eo.) lgne, vel Deo.

tabernaculi fpeciem referebant.

t d

O. Jleclinavit cæ!o:.) Demïfit, de-

lia

prefüt. Inclinari ccli videntur, cum

Tenebro[z. aqua, &c.) Nubes ha ta-

apparent nubes terrz viciniores.

bernaculum conficientes denís.erant,

& obfcurz, quales funt ez, qu& mul-

h4

Caligo.) Caliginofus aer, nimbus,

viles if

nubes. Vel fignificatur celeritas ad-

tis aquis gravide pluviam afferunt.

ventus Domini, & gradus incitatus ,

13. Pr« f*lgore I2 co

z[peciu cjm o

qualis iratorum effe folet. Kxcitatur

bes framfermunt.) Cum

Ü

ominus nubé

HU5 &

prius te&us voluit erumpere, divinus

autem pulvis, & quaft caligo, & ne-

fulgor viam aperuit per nubes, qu&

u d

bula ex motu pedum in folo pulve-

zulento.

Sic NNahum. cap. r. 0 3

confeftim foluta furt.

Domizus ia tenpeflate, €$ rurbime ia

Grando , E9 carbones ignis.) Scilicet

qmorte

e nube proceffit erando, & fulmina

eju: ; & nebula pm"vz'f pedum ejm.

emicuerunt.

i. Afcendis fuper Cherubim.) n

Hebr. eít, equzavir.

Vox Cherubiza

i4. Vocem. fuam.) Idem eft, quod

. pnam fan&i hi

ante dixerat, igtonuit.

yortem

eft pluralis numeri ;

'aþgrnä.

Angdi ewrum gloris Dei comie

15. SAgrttas fnas, &c.). Fulmina ja-

u-

36

LIBRI PSALMORUM

ïi

16. Et apparuerunt fontes aquarum , & revelata funt fundas

menta orbis terrarum,

^

&i

e

rum

. Abincrepatione tua, Domine, ab infpiratione fpiritusirszetuae,

17, Mifit de fummo , & accepit me , & affumpfit me de

16

aquis multis,

18. Eripuit me de

inimicis meis fortiffimis, & ab his, qui

28

oderunt me: quoniam confortati funt fuper me,

los !

I9. Praevenerunt me in die affliCtionis meae : & fa

A&us -eft

Dominus protetctor meus.

ie

20. Et eduxit me in latitudinem: falvum me fecit) quoniam

P

:

voluit me.

gt«

21. Et retribuet mibi Dominus fecundum juftitiam meam, &

fecundum puritatem manuum mearum retribuet mihi :

at

22. Quia cuftodivi vias Domini, nec inmipie geffi a Deo meo,

. 23. Quoniam omnia judicia ejus in confpe&tu meo ; & jufti«

pta

tias ejus non repuli a me.

tam

24. Et ero immaculatus cum €o : & obférvabo me ab ini-

guitate mea,

25. Et

€X

tum, & nihil ab illis timentem adorti

gulatus eft, & Crcbr;z , corufcatione

funt,

abf

terruit hofles. IlJec omnia poetice

defcribuntur, & per continuatam tem-

20. Eduxit me im latitudinem.j Ex

rel

peftatis allegoriam.

Nubes, grando,

anguítiis in locum fpatiofum.

eri

p

carbones igniti, tonitru, fulgura, &c.

Quontam voluit me.) Me dilexit , &

pcene funt, & fupplicia graviífima ;

acceptum habuit.

quz Deus fceleratis infligit.

ol. Rerzribue mibi Dominmus , Ge,)

ell

16. Jpparuerunt fomtes AqRATH 2j c.)

Aitíe etiam in futurum perpetuo li-

9y

Montibus fulmine abruptis occult&

berandum, nequeid ex fola mifericor-

p

aquarum fcatebre rete&te funt, & terrze

dia, fed etiam ex juílitia futurum ,

ima fundamenta per terrz hiatum pa-

propterea quod jufte vixerit, & vi«

n

tuerunt, Poetica hyperbole,

vere deinceps i animo habeat.

Q

Ab i?;'c?rejvatione £ Dominc.) Perin-

Secundum juflitiam meam.) Utmeree-

f«

crepationem , & minas tuas.

tur

juflitia mea.

Sic Matth, cap.

(0

4b in[piratione , €$c.) Vlatu venti

16, dicitur: F/Lzs ezima bominis ventu-

vehementis a te immiffi,

vas eff :m gloria Patris [ut, eum Angee

iu

€0

17. Mi(t de [umme.) Auxiliatricem

Hs [nis y 6 zunc reddet. unicuimque. fecune

manum fuam, & ex aquis, & elu-

dum opera ejus, INon enim juxtaStoi-

vione illa extraxit.

Eduxit me ex pe-

cos peccata apud Deum zqualia funt;

fe

riculis, & imundantibus calamitatibus.

H

fed rerum geflarum pr&mia, aut pce-

18. Quomiam comfortati [unt — faper

nas unufquifque pro merito fuo con-

[

ae.) Chald. /zva/uerun?,

D. Hieron,

fequitur.

-

robufuores me eranz ; nam illud, fuper

22. 41 Deo m

£0.) Con&a Deum meum;

mt, idem ell, ac pra »e,

vel, a Deo meo recedens.

I9. Prawvenzerzunzt me.) Nulla fcilicet

23. Judicia ejus.) Pracepta, leges.

à me injuria laceffiti.

Yel, me incay-

24« Leusacnlatus.) Purum me , &

ma

PSALMUS XVIL

37

funds

45. F't retribuet

mihi Dominus fecundum juflitiam meam :

& fecundum pur

&e,

rum ejus.

itatem manuum mearum in confpe&u oculo-

:

Te de

26.Cum fan£to fanctus eris,& cum viro innocenteinnocens eris:

27. Et cum ele£to elettus eris: & cum perverfo perverteris.

5 qui

28. Quoniam tu populum humilem falvum facies : & ocu-

los fuperborum humiliabis.

us eft

29. Quoniam tu illuminas luc

]

ernam meam: Domine: Deus

ieus, illumina tenebras meas.

tuam

50. Quoniam in te eri

piara tent:ati.ornge9 & in Deo meo tranf-

grediar murum.

m &

31. Deus meus impolluta via ejus: eloquia Domini i

gne ?X-s

aminata : protector eft omnium fperantium in fe.

160,

33;

u

oniam quis Deus

)Hük

Db

pretter Dominum? aut quis Deus

proeter :

eum nofktrum ?

33. Deus, qui pracinxit me virtute: & pofuit immacula-

) Itl

tam vjiam meam.

£

.. 34. * Qui perfecit pedes: meos tamquam cervorum , & fuper

—

j Et

2

3

ä.,

excelía fpaïue-ns me.

LE

35* Qui

«morti

abfque labe pe"ccati fervabo. Videtur

20. Tu Hbpgmuma: lucermam "iEAL, )

JE:

refpicere illud. Deut. 19. 13. Pezfedtzs

Quia de fe maghifice locutus videba-

eris, £5 abfanue énacula cnm Domino

tur David, oftendit , unde habuerit

JDeo fu.

Itaque £z

n

juftitiam , & alia dona.

- 2$« g^ confpellz 1acz;lorum ej«s, ) ld

Mleminas lucernam , eam , idem efle

eft, quam videt, & probat. Clare

videtur, ac tu mihi lumen impertiris;

d)

o Ti

Symmacäu-*s, TÓV ayTiXp0 TOY 0O aA

quo fugienda a qua&rendis, & perfe-

"|cofe

(J,a;v QguTS 9 qu4 in canjfbec?u oczlorz

quendis apnofam. —Vel generatim fa-

rüm,

vorem divinum fignificat, quafi di-

.t:.jfgs c:/lz, vel fuih

cat, profperas res meas , felicitate

t ia

26. Cum [antlo fanüus eris ,. $c.))

me

Quafi dicat : reddis enim unicuique

allicis s

prítinum fplendorem

jerte

reddis.

Corde mifericors es.

fecundum opera fua, & cum miferi-

3o. I» e.) 'Tuo auxilio,

ap

Vox enim /zz-

lts

£lu; Hebr. -ppr chafid proprie miferi-

Tran(erediar murtm.) Süperabo, &

Ifte

«ordem, & pium fignificat.

tranfiliam murum, domitis difficulta-

(wil

IN

'on nocebis , nec

tibus omnibus, quaz fefe objiciunt.

Innocems erií.) i

ol«

fevies in eum , qui innocens efl, &

31. Lepolista via ejui.) Pura, cafta

unt;

ab aliorum injuria abfiinet.

& omni labe carens eft via, quam no-

a7. Chüz eltlo,) Sincero, puro, hoc

p

bis Deus proponit, ut per eam am-

of«

enim fignificat Hebraum 333 za^zr.

bulemus.

^ Perverteris.) Llra&abis eum, ut ejus

Elaquia» Donini, 5(*.) Vide di&ca

um

perverfitas meretur.,

Pfal. i1. d. 7.

28. Oculos. fuperborum.) Superbiam,

33. Pracinxit me virtute)) Roborans,

o

qu& in oculis , & elato fupercilio

& confirmans me.

eminet,

34. Perfecir.) Neloces reddidit,

LIBRI PSALMORUM

30

.T

Reg |.35.* Qui docet manus meas ad praelium: &l pofuifti, ut ar-

/

auris ol

22.3:.cu m eereum , brachia mea.

»

46- l

&ionem falutis tuze: & 'dexteraxtua'

46. Et dedifti mih

ikpx"ote

& C

fuícepit me.

rexit me in finem : & diíciplina tua ipfa

g |

Et difciplina tua cor

Da:f

me docebit.

j 1

537. Dilatafti greffu

s meos fuxb-tusv me, & non funt infirmata

liberatt

veftigia mea.

L

i. !

38. Perfequar 1

nimicos meos , & comprehendam illos; &

eripics

non convertar donec deficiant.

E

39. Confringam illos, nec poterunt ftare: cadent fubtus pe-

tuni

des meos.

L. ]

4o. Et priecinxifti me virtute ad bellum: & fupplanitafti in-

Chofk

furgentes in me fubtus me.

'& odientes me

k

4t. Et inimicos meos dedifti mihi dorfum,

) (

difperdidifti. -

42. Clamaverunt, necera

t, qui falvos faceret ad Dominum,

nec exaudivit eos.

x

43. Et comminuam eo

s, ut pulverem ahte faciem venti: ut

barbara

lutum platearum delebo eos.

Conterr

44. Eripies me de contradictionibus populi : conftitues me

tunt fu

in caput gentium.

4j

45 DN

de r

It at

Super excel[m. fLatuens ge.) Sic Píal.

38- Non comvertar.) pedem non ree

um 1

59. 3- 8 fLatuiz [upra petram pedes meos.

feram.

3$. r arcim areum.) Xdeo magaum

Deonec defítiant.) Donec eos plan

ftm;

robur-brachiis meis indidifli, ut arcus

deleam.

E

Cation

af

ferreus viderentur.

39. Confringam.) Cadam, percutiam.

36. Prorellionem [alutis tua.) Prote

.-

4O. Pracizxifli me 'uz'rtute.) Fortitu-

brgi f

étionem falutarem tuam.

dine me roborafti, & confirmafti.

Gate

Sulcepit me.) Juvit, tutata eft me.

- Tíraeli

.Suppldntafi.) Cadere fecifti, profira-

fmäar

Et Difezplina tua, fjc,) Pro toto hoc

1

D. Hieron. vertit, zzcurvafti.

d f

verficulo in Hebrao tantum eft, Mas-

fuerudo tua muitiplicaMis me.. N ox Kleb-

4l« Dedzj*i mibi dorjum.) In Hebr.

Obfeqt

raica -33y Z4z4v4, humiliationem ,

eft, Ipnipucorum meorum dedifli mibi cer-

Inte

i

vicem, quod accidit, cum inimici fu-

tet b

& maníuetudinem fignificat, & fenfus

gientes terga vertunt.

timor

erit : Correptio , qua me affiicioni-

bus humiliafti , ipfa me multis auxit

43. Deieboe.) In Graco eft Acavzs

diunt

bonis.

4

molam, conteram.

fübje

44. Contraditlionibus.) Seditionibus,

ln

In finem.) Semper.

Xd

37. Dilazaflz greffas meos.

) Idem eft,

contentionibus ; rixis , rebellionibus.

quod fupra dixit n. 20.

Eduxit me m

Populi.) ]n 2. Reg. C« 22. 44. dici-

(

dalitudimmeme

tur.

Populi zuei.

udp

Vofigiamea.) Pedes, vel greffus mel,

Geztitm. ) Gentilium ; intelbge de

Wt

-

PSALMUS XVII. &— XVIH.-

39

ü)« Ut 3

&*. Populus, quem non cognovi, fervivit mïhi : in auditu

auris obedivit mih:.

Xteta tua

46. Fili alieni mentiti funt mihi, filii alieni inveterati funt,

& claudicaverunt a femitis fuis.

,

47. Vivit Dominus, & benedictus D

euä meus, & exaltetur

at p

N

Deus falutis meze.

nftrmat

48. Deus qui das vindi&tas mihi, & fubdis populos fub me,

liberator meus de inimicis meis iracundis. -

llos; &

3

49. Et ab infurgentibus in me exaltabis me a viro iniquo

eripies me.

*;Reg

btus pe-

5o. * Propterea confitebor tibiin nationib-usDGmine: & no-

tni tuo pfalmum dicam..

22. 49

*Reg.

fitati if«

5r. Magnificans falutes regis ejus, & faciens mifericordiam

22. $O

Chrifto fuo David, & femini ejus ufque in fzeculum.

Rom.

nte5 t

t. [In finem, Pilalmus David. XVIIL,

IS- gu

Oeli enarrant gloriam Dei, & opera manuum ejus annun-

z-C

tiat firmamentum.

Yninuh,

4. Dies

vertit: Mizerabuut de pratortis f u

enti: W

C'hrifïi regno fpirituali , cui gentes

Davidi etiam

barbare fubjecerunt fe.

viti deferent domicilia füa magnifica,

contermini gentiles tributa pepende-

& mihi famulabuntur.

itues f

runt fubditi & fuerunt.

47. Vrvit Damiaus.) Vivat;non enim

- 4$- Quem anon cognovi.) Quinon erat

eft jurantis.

gt

&e gente mea Judaica.

Salutis mez.) Scilicet auctor.

-'/

ln audisa auris.) iXd primum audi-

48- Das vindillas mibi.) Qui tribuis

3 100 r

tum, ad folum nominis mei rumo-

ulcifcendi poteftatem , fi velim.

49. Exaltalis me.) Superiorem me

rem ;; cum primam Evangelii predi-

illis faciens.

eos philf

cationem audit.

46. Fild alieni) Sic sppellant He-

&0. Cozfrtebor tbrie n:ztiwziäu-f.) Con-

Jercutïäm-

brzifpurios, & nothos.

Seníus eft:

fitetur, hoc eft, laudat Deum David

QGentes prompte mihi paruerunt, at

in nationibus, hoc eft, in omnibus

Fortt

Mfraelite filü. meretricii, & nothi, re-

populis, quia ubique recitantur, &

fra&ari fuerunt, mentiti funt, hoc

canuntur ejus Pfíalmi.

f, profïrl'

eft, fidem mihi negarunt, & debitum

$1. Magzficans. ) Quafi dicat. O

W'W//;

Obfequium.

Vel per filios alienos

Domine, qui magnificas falutem Re-

In Hebr.

m

igiht Cf

intelligit alienigenas fubditos, fervili-

gistui, qui falvas, & liberas Rege

€er blandientes , & mentientes prz

tuum magnifice , qui magnam, &

jmici

timore, utiifaciunt, qui coadi obe-

multiplicem falutem impertis.

Semini ejus.) Salomoni, & Chrifto;

diunt. Seníus ergo eft : Alienigeng

i mmg

fubjedi mihi fünt tanquam fervi.

qui de femine ejus ortus eit.

ipveterati (unt.) Wlihi fervientes.

Ufyue in faculum.) Namregni Chrifü

ffoibusy

WVel, fenuerunt in pravitatibus fuis.

nullus erit finis:

jon1D0s

Claudicawverunt dfzmitis J(hz's.) In fuis

I.IN

feeim.) Vide Pfalm. 4

j P

fludüs, & ratione agendi non redte,

Pj;zfl/l'luf Dd'vid- Vide Pfïiïm. 2.

nt p:fr erat, fe geflerunt. — Chaldaus

2. Ena;-flfznt.) Ed profopopcii;

guige d

40

LIBRI PSALMOR/UM

3. Diesdiei eru&tat verbum, & nox no&i indicat fcientiam.

|

gLe

4. Non funt loquele , fieque fermones, quorum non au«

Donin

diantur voces eorum.

Rom

9]

5. * In omnem terram exivit fonus eorum; & in fines orbis

Dömïn

20. 18

terrae verba eorum,

* Luc.

10

24. 46

6. Infole pofuittabernaculum fuum: * &ipfe tamquam fpon-

judi

fus procedens|de thalamo fuo.

m

Exultavit ut gigas ad curr endam vumn9 a fümmo coelo egref-

tum: (

fio ejus.

"

7. Et occurfus ejus ufque ad fummum eJus

nec eft qui fe

t

abfcondat a calore ejus:

*

[

9. Lex

ab al

1p(1 enim non enarrant, fed hommes

bræo.

INon funt populi, quantumvis

excitant ad narrandum, hoc eít, cele-

linguis & moribus dlfFercntes, quan-

diat,

bravdam Dei potentiam, & faplen-

teram,,

tla"ï'l

tumvis barbari, qui fi coelum contem-

Occur

Itaque Chatd. pro voce ea/,

plentur, ad ejus opihicis notiaam non

dixit ,

g j?'jþ»-,»b!-/ll' celos.

trabantur.

Dic. Hb i.

de legxbm,

füs, 6

Opéra manuwum ejus, 6$c.) Sentus eft:

Naella, inquit, gezs eff neque tAm n-

Nac (

enim

Firmamentum oftendit, quam egre-

man[ueta, neque tam fera , quas etiamfi

fovet

eia fint opera Domini.

Zgnoret , qualem. Deua /m&e!e dectat, bas

l*;rmammfum,) de fhit Hrmamen—

bendum tamen e[fe nefciat.

trilibus

tum, diximus Gen. 1. n.6.

tür p

g. Ex/vit.) Pervagatus eft.

3- Duzes diei eruétat fueräm?z) V* lerl-

Sonas eorum.) N ox eorum, per pro-

1 "

tudo tam rata , & conllans dierum,

fopopejam,; ut didum eft n.

In

P"ff&;

d o

ac nocium;, diefque diei fuccedens ,

C

Hebrao eft Zzea eorum Co0p qbzr*u:mz,

erroril

& nox nodi oflendit divinam vim,

id eft,

firu&ura eorum ad: lmeam €X-

& poteftatem.

Vel fenfus eít: Dies,

acta.

LXX videntur legiife **w*;w

teduce

cum finitur, tradit alteri diei verbum

7»;0//722, quod eü fmz; eoru//z

Vel

fuäatk

laudis

quod

divineg, ut etiam nox fequenti

ut fufpicatur Genebmidus , pofitum

noQi fcientiam laudandi Deum, at-

elt 4p 4444 , pro '7-;7 quol, per poe-

confc

que ita Dei laus perpetua eft, nec un-

ticam apocopen.

lituit

quam intermiffa,

Vel,

ea, qua die-

Tf;

6.. lz fb/E pofmt t.uermzcl»f/um j;mm.)

bus , & nocibus contmgunt, ut pro-

Pofuit folem in tabernaculo fuo, hoc

Cs v

fpera, & adverfa, variaque alia Dei

eft, in celis. Eft hypallage.

Hunc

Fide

judicia, verbum Dei declarant, & de

fenfum exhibet textus Hebraus, qui

Pa

eo fermonem faciunt,

habet :

Solz ponzft fORÍIOYIMHL 4M eis.

cmnus

Noz jïmt !,'qu'c J 5(.) Vel fen-

Bellarm. putat Vulgate Latinz edi-

tur »

4'us eft, in omnibus populis, cujufzum-

tionis fenfum effe, Deum pofuifle in

Pid f

que tandem fint nationis, aut lingug,

foletabernaculum fuum, quia fol tan-

QUm

voces has ccclorum audiri, & percipi.

quam praftantiffima ceeli pars, Deum;

j

dtaque «à Qworem pofitum erit pro

& ejus glorlam enarrat.

P&Pm

M

Quibss per antiptofin.

Vel fenfus eit,

Trznqz;zm jporzj;zs,) DCCOI'US fcülcet,

quafi dicat :

nec vero funt ejufmodl

nitidus ornatus.

Chte:

voces hz, que ab omnibus non in-

Ü; gigas.) Ut vir fortis, & fire-

l

r

telligantur, juxta quam interpretatio-

nuus. Pagninus vertit, zr porezs

Rem YOX, cerwm, abundat more He—

z. d fmmo elo,) Ab oriente, quafi

h()ml

B'þ

PSALBIUS XVIil.

41

entiam,

S. Lex Domml immaculata conver:ensanimas: teüxmomum

T0f qui

Domini fidele, fapientiam przseftans parvulis.

65 0rbis

9. Juftinae Domini rectae,

ldetificantes corda, præceptum

Domini lucidum, 1hummans oculos.

1o. Timor Domini fan&tus, permanens in fzeculum fzeculi:

m fpot«

judicia Domini vera, juftificata in femetipfa.

11, Defiderabilia fuper aurum, & lapidem pretlofum mul-

0 egref

tum: & dulciora fuper mel & favum.

12. Etenim fervus tuus cuftodit E in cu&odïendls ilhs re-

t quife

tributio multa.

9 Lex

13. Delié&ta quis intelligit? ab occultis meis munda me : &

ab alienis parcé fervo tuo.

14. Si

-

antumvis

s, quin

dicat, ab una coli extremitate ad al-

0. Tmor Dommz) Praecepta Do-

| COntelTie

teram,

tandemque in eamdem.

mini docentia Dei timorem ,

caíta

Ou,uþu ) Procurfus ,. feu recur-

tam Don

fus ,

& revolutio.

funt, pura, & fanda.

lelï bLJa

Permamenus in [fcazlum.) Quoad— fru-

M??" 1771

Nec eft, u jc' 4/:fcondztt Ua) Omma

&um fuum, qui eft perpetuus ; nam

enim caloris fui vi penetrat, omnia

durat in ccelo, & hinc migrantem ho-

,, etinji

ermt, la

fovet, etiam quz funt in terre pene-

minem fequitur.

trahbus , in quibus plurima generan-

judicia.) Pracepta, vel decreta, &

tur pretioí2, folis vi, & efficientia.

a&a Domini, & exempla mifericor-

pat plO"

7- Inzm;zcüldm ) Hebr. & Chald.

dig, & irz, quibus punit fcelera, &

,^ dü

perfetfïzt

virtutes compenfàt,

Comvertens muma:) A malo, & ab

In /ämetsza) Per fe

& fuapte na-

qmwm,

tura

Ia a

erroribus revocans in v1am, COI'FlgGDS,

Vel pariter , feu omnia, vel

reducens.

Vox Hebraica n »e-

omnibus modis. Chald. fzzu/.

.

JE: bath ,

verti potelft ,

Tmm]z,zllzms ;

il.

Defiderabilua. ) Amabilia.

7A Vel

quod 1eg1 divine bene convenit, quz

* Super aurtm.) Cujus defiderio multi

po(' ia

confcientiam tranquillat, & pácat, re-

capiuntur, undea Xenophonte vocatur

x pe

ftituit,

& reficit.

zoAviuxTO , lib. 1. Cyropad. id- eft,

Teþ;mamum ) Precepta Domini, qua

ennlium defiderazum.

] ];Wo

ejus voluntatem teftantur.

Mulrum.) INon efl adverblum fed

( ho

Fideie.) Certum, verax, non fallens.

Hunu

nomen, cum in Greco fit 7roAuv,

Jf qm

Parvulis.) Sinceris, fimplicibus, do-

& in- Hebr. 45 mä

cilibus, qu! enim ell hujufmodi, dici-

lh

Seruzs tuas

g 6H

tur »^985 perlj, a 315 perha, quod in

Ésgo, qui fervus

g e

tuus fum. n Hebr eü

etiam lervmus

iflei

Piel fignificat fuadere, & in partem,

ZUHus zl/u/zlrpztur z m, clarus fit, Caue-

quam velis , inclinare.

tus, fedulus in illis fervandis.

]tm

9. J«flitis. ) Pr&cepta, ut vertit

[Jeuttiy

Pagninus.

Re,rwmza) Merces, premium.

I3. Delilla.) Erreres , ut vertit D.

R T Redum iter ad vitam do-

cilicehy

centes.

Hier. Chald. & Pagninus.

L,;c:dum) Pmum mundum,

Qus inteliigit ?) Quis poten enume-

, It

rire, cum tot, & tanti fint.

Qczios. ) Intelhocntlam , mentem

H

bominis.

Occelzis.) Qua me latent,

Biil, cum Com; Menech. T. IV.

gl

4s

LIBRI PSALMORUM.

Exu

14. Si mei non fuerint dominati

, tunc immaculatus"ero:l & !

emundabor a delicto maximo.

terg e

g. I

15. Et erunt ut complaceant eloquia oris mei; & meditatio

ordis meiin confpe£tu tuo femper.

Domi

9 T

Domine adjutor meus, & redemptor meus.

& erd

1. In. finem, Pfalmus David. XIX.

1o. ]

2. 7 Xaudiat te Dominus in die tribulationis : protegat te no-

invoca

d

men Dei Jacob.

L

&o.: & de Sion tueatur te.

.. Mittat tibi auxilium de fan

2

4. Memor fit omnis facrificii tui; & holocauftum tuum pin-

*

gue fiat.

$. Tribuat tibi fecundum cor tuum ; & omne confilium

&D

tuum confirmet.

*

9

u$ no

6. Laetabimur in falutari tuo : & in nomine Dei noílri ma-

l C

pofuil

gnificabimur.

7. Impleat Dominus .omnes petitiones tuas: nunc cognovi

Salum

quoniam falvum fecit Dominus Chriftum fuum.

E xasdiat

filvum |

hi PW!

41. Zb alzezis. ) Ab aliä;xis hominibus

men idem eíl, ac virtus, & poteltas

enfüs

DeiTacob. Vel, »omen Dez phrafi Scri-

pravis, & perverfis , quorum alieni

falus fi

funt mores.

pturz idem eft, quod Dezs.

vel da

Parce fervo :uo) Parcendo remove

3. Defan&o.) Defan&uario, de loco

a me, & ferva me ab illis,

eum p

fan&to,in quo fervatur arca. Vel deccelo,

etis p

Mer.) Eft genitivi cafüs , uov.

|De Sioz.) |In quo monte erat arca

o dua

Tunc mmmaculatus ero.) Nam quando

tempore Davidis.

Mons autem Sion

princip

improbi imperant, coguntur probi

terreftris figura, & typus eft celeftis.

Quare |

multa facere per impatientiam, exem-

4. Piegue fizt.) Acceptum fit, ut

fenfus ;

plum, adulationem, &c. ne gravius

ab eis vexentur.

holocaufta pinguia. Quare Dan. 3.

tuendis

4o. habemus : Sicat g sullibus agno-

Celforia

multo.

Maxime.) In Hebr. eft 34 54

rum pingenm ,. fíe fiat faerificiem. no-

j H

firem £m con[peiu tuo bodie , wt. pla-

'Cfmüdel

1$. Ef erant,þ st caiffïäïdcednt elogm'd

ceat tibi.

m *

Órií .mei.) In Hebr. eft , Erunt ad vo-

* 85. Secundum cor tu;;'m-) Ut optas.

lorum 4

luntarem cloquia oris mei , id elt, ora-

Con/ïrmet.) Hieron. imþledi.

QU£ dix

fio mena tibi erit grata, & accepta.

perfeiar.

þChal'd.

1t. He

Meditatio, 6c.) Sic etiam tibi pro-

6. In

fdlufd;'z' £4o.), In falute, quam

ftchius.

babitur cogitatio mentis mez.

attuleis, cum incolumis, & vi&or ex

Cnjec

Adjuter meus.) In Hebr. Perza mezs.

bello redieris..

"Vide dicta Pf. 17. 5

:

Íp» nosmine Dei mofri.) ln pbtentia

ml;wlu,

at 4

1. [JN die.)) In tempore tribulationis.

€

divina: vel, in Deo,

Prot.

Magnificabimtr.) Magnos nos effe

ti!ïm ;M.n

Hebr. vertit Pagninus.

gat :e.) Elever te, utr ex

ducemus, & dicemus.

Nomenm Dei Jacob.) Deus nomina-

7. Mwnc cognov.

IVQg

certo habeo.

"

;.). Quafi dïvcat, pre

fill' Qu

tus, é& invocatus a Jacob. |Vel n

N

E

-

-

PSALMUS'XLX.&XX.

43

Is eto: &

Exaudiatillum de coelo fan

&o' fuo : inxpotentati/bus falqs dex-

terae ejus. .

mediatio

$. Hiin curribus, & hi in equis, nos autem in nomine

Domini Dei noftri invocabimus.

9. Ipfi obligati funt, & ceciderunt: nos autem füurreximus,

& ercéeti fumus.

1co. Domine, falvum

.

fat ( no-

invocaverimus te.

fac regem: & exaudi nos in die.fT qua

tur te,

i. In finem , Pfalmus David. XX.

2. [ YOmine, in virtute tua laetabitur rex : & fuper falutare

Uum pite

tuum exultabit vehementer.

.5. Defiderium cordis ejus tribuifti ei:

& Voluhtate labiorum

confilium

ejus non fraudaíti eum.

yoftri ma-

1. 4. Quoniam praevenifli eum in benedi&tionibus dulcedinis :

pofuifti in capite ejus coronam de lapide pretiofo. -

i.2

'Tribuat

: Cognori

r

e

Salvum fecit.) Salvum faciet ; vel

9. Obigati funt.) MinQi, inflexi,

Fxaudiat

falvum facere conflituit.

conílri&i, proftrati, viribus deftituti,.

In potemtatibus falus denteve ejus.)

Hebr. jseurvari fuüm?, fuccubuerunt:

& potellas

Senfus eft: Potentia, & viribus Dei

f'

quare quidam exiftimant in Vulgata

falus fit dextere ejus, feilicet R egis,

noflra legendum, o5/iqua£i, qui tamen

f

Phraü&cri-

vel dextera ejus (fcilicet Dei) falvet

falluntur.; nam vulgata noftra inter-

eum potentiffime.

Vel fententia eft,

pretatio exprimit LXX. verfionem,

1o, deloco

Deus potenter falvet.

In Graco eft

Je| dectlo,

in qua habemus , owvtzodíec9ucar,

Pent a

t Óvvasicie, qu& vox potentatus

3

id eít, colligati funt quafi compe-

dibus.

uten Son

principatus ; & imperia fignificat ;

quare Gr&co vocabulo inharendo

T

Ercéi jïimt!s.) Chald. carre&arqti

m ft,

fenfus erit: In principatibus confti-

femus.

tuendis, & confervandis przci

pue ne-

« Do. $

cellaria eft falus dextere Dei.

2. [ N virtute £ua.) þotientia, & oþe,

Ji]us 4f

Salutare tuum.) Propter falu-

rifcim v

g. Hi z5 cw*ribm, & hi im e7u,;5.)

tem, quam tuo munere confecutus eft.

Confident in humanis prafidiis, & ar-

3. Defíderium cordis ejus.) ld, quod

" fla-

mis

* Mos fuit Orientalium popu-

:

lorum de curribus pugnare.

ipfe optabat.

Jr optas.

Vide,

Volumtate labiorum ejus.) N oto, &

Wt Ü Chaldo

qua. diximus lib. 6. c. r1. qualt. g. de

defiderio , quod labis exprefit , &

rep. Hebrezorum. Adflipulatur Eu-

flachius. ad lib. 16. lliad. cum ait:

cavit.

fe vclle, & poftulare orando ügniü—

t&, quam

vidor o

euvuiee TO Axmas conoeManyey

4. Prevenifi eum.) Prius dedifH,

éQaunévoic Ypmutvcie Odpmoi,

77

quam ille peteret.

Prompte, & libe-

satum dohbrvis e. curribas p'gnare tere-

raliter dedifli.

; Pozentia

tbus baftis.

In benedstdlioniàss dulcedinz':.) Bene-

a d

Íp nomine.) Nomen

nam irerba

ficiis fuaviffinis, & jucundiffimis. . In

/

invocandi apud Hebraos conftruun-

Graco pro du/cedinis, eft APISdTAHTOf»

jiat, 17*

tur cum prapofitione.

benzguitatis 4. Nel &ontatis

44

LIBRI

PSALMORUM

«. Vitam petiitates; & tribuifti ei longitudinem dierum in

aQ

fzculum, & in fzeculum fzculi.

bis Vtüï

loriam, & magnum

14 T

6. Magna eft gloria ejus in falutari tuo: g

decorem impones fupcr eum.

lemus Y

7. Quoniam dabis eum in benedictionem in fzculu

" fe.

^

culi: latificabis eum in gaudio cum vultu tuo.

9. Quoniam rex fperat in Domino, & in mifericordia Altif-

fimi non commovebitut.

9. Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis: dextera tua

n

inveniat omnes, qui te oderunt.

.

L]

n tempore vultus tui : Do-

Id

1o. Pones eos, ut clibanum ignisi

minus in ira fua conturbabit eos, & devorabit eos ignis.

fuper te

eitur: £

11. Fruttum eorum de terra perdes: & fe

men eorum a filiis

vam for

hoxinum:

;

T.J)^

12. Quoniam decl

inaverunt in te maïa.: cogitaverunt confi-

cultorib

13. Quo-

lia quae non potuerunt ftabilire,

Scmlf, $

Srabi

C;orondm.)' Re

veium diadema.

Lerifeabis, G6c.) Claro tui Iuminis

n f

5

converl

De Lapide pretzofo.) D. Hieron. ver-

afpe&u eum latificabis.

Vel illud,

tit cbrizo. QChald.,zwro puero. Putat

czum vuliu f20, Vdem eft ac cerazz re.

BeneSy

Agellius vulgatum Latinum interpre-

R. Nem commevebitur.) Bona enim,

Confht

In f

temitopazium intelligere, que inter

qu&e illi tribuet Deus, ftabilia erunt;

gemmas nobiliffimas habebatur eo tem-

& firma, nec ullus poterit eripere.

tu reli

pore, & colore aurum refert, ideoque

9. Ipveniatur manus tua ommibus imi-

Dagt

mirum non effe, fi aliqui aurum, vel

micis tuis.) Id eft, invenietur ; in Hebr.

culitqi

obrizum tranítulerunt,

efl, Leveniat mamus tua omnes inimicos

-ulb

$. Vitam petit a 1e.) Poftulavit Chri-

£zos,

Inveniat, idem efL, ac appre-

cm

hendat,

ftus , ut revocaretur a morte ad vi-

Dym.

tam immortalem , & quod optavit,

Dextera tua.)

Ef prim-iv. hemiftichit

quif

Obtinuit.

*

ufitata repetitio.

u$ t

6. Magza, €c.) Magnam gloriam

10. Penes illos, £ clibanum ignis.) In-

vultur

confecutus eít fimul cum falute, quam

flammabis eos, exures, & cremabis,

tatam

illi tribuifti, cum fcilicet pro hac mor-

ut incenditur clibanus, five fornax

tali vita eternam illi tribuifli.

ardens.

-hpc fe

Perdes eos, ut ligna, aut far-

facien

Decorem.) Splendorem.

menta, & ftipulas, qua& in ardentem

lUes ,

- Dabis eum im beneditlionem. ) In

fornacem injiciuntur.

Hebr. eít, Pozes eém in beneditliones:

tur,qu

Vulzus tu;.) lr£ tue ; nam figna irz

p

Adeo illi benedices, ut qui in pofte-

in vultu eminent.

Quig

rum voluerint alicui bene precari, illum

Conturbabit.) 'Yimore percellet.

Inero

11. Fra&um eorum.) Prolem, flir-

in exemplum rerum eptabilium com-

H

memorent.

Ili;, fe, & eos, quibus

em.

Hunc effe fenfum patet ex re-

Quan

bene velint, fimiles effecupiant. . Vel

liquo. verficulo^

las

fenfus eft: Pones eum utcommunem

4 fíliis bomimum.) Ex hominum nu-

l;

benedicionum materiam, id eft, facies,

mtero.

ut omnes illi benedicant,

Vel P] fa'

12. Declinaveruntr.) inclinaverunt,

cies illum benedicum, & felicem.

impofüerunt, conati jfunt- devolvere

.

PSALMUS XX & XXL

i

leromi

15. Quoniam pones eos dorfum :

-

.in reliquiis tuis praepara-

bis vultum eorum.

T

miprum

14. Exaltare, Domine, in virtutetua, cantabimus, & pfal-

lemüs virtutes tuas.

lum fa.

r. In finem pro füfceptione matutina , Píalmus Da-

lia Altif

vid. XXI.

3. ] YEus, Deus meus, fefpice in me: quare me defeliqui&i?*Matü

xteta tua

27-46-

longe a! falute mea kverba

. delitctorum meorum.

36 D eus N.I.arc«:

F5

1 $-34o

ttjl: Do.

JIS.

Sic Ifaim cap.46. di-

&ionem fignificat, que facta-eft tem-

fuper te mala.

m filis

citur : Bcce ego de:'r!ma ]kper eamy, f4n-

pore matutino. & per virtutem Dei

quam fiwoiuss paeis.

fufcipientis quodammodo de fepul-

Te.) 'Tuos, tribu

it Deo, quod Dei

chro, & eum educentis ad auram vi-

nt conf-

Sic . in Adis

cultoribus convenit.

talem , juxta illud Pfalm. 3.6. Exar-

1 Qu

Saule, Saule, quid me perfequerts.

rexi, quoniam Dominus fufcepit me. G«

—— !

Hieronymus vertit, pro cerva mata-

Stabilire.) Perficere.

ui Tumittis

13. Pomes eos dor[um.) In fugam eos

tiz4, fcilicet Chrifto, quem Judziut

convertes, & dorfum vertere coges.

canes venatici

cervam lacerarunt.

Vel ïulld,

Mariana putat, titulum hunc effe ini-

'üraim fes

BeneSymm.raZas avTOU€ Q T0spocpovs.

onà enim,

Conflitues eoi adr)e;jä.r.

tium cantileng , ad cujus modos ju-

bet hunc Pfalmum decantari. Qiuam-

ylia erunt,

In ïeliquiif fUis, B) In his, quos

VIS

autem Píalmus hic de Paffione

ripat.

tu reliqueris, & refiduos feceris etanta

gubu; iti*

ftrage, quafi dicat, Reliquias telis, ja-

agat , quia tamen pro obtinenda re-

furrectione orat , ideo ab ea infcri-

sinHen

culifque perfequeris, reca in eorum

gt ii

vultum collineabis.

Vocem Ilebrai-

ptionem na&us eft.

cam ^m metharecha. S. Hiero-

2. Refprce i me. ) Quaare ut iratus,

a appe

faciem tuam avertis?

nyvm. & alii vertunt , Funibus tuis,

enilidi

uafi dicat in chordis , ac nervis ar-

Quare a'ereliqui/ii "me ?) Cur defti-

cus tui preparabis fagittas adverfus

tuifti me auxilio , tuum influxum,

igni:.)

It«

'

vultum eorum.Crediderim ego effe ufi-

vim, actionem fufpendens, ac fieffem

cremabls,

tatam prioris hemiftichii repetitionem

divinitate orbatus , & purus homo?

hocfenfu: Converteseosin fugam, &

Non eft affectus quzrentis, & ex-

e fornit

X

faciem egrum przparabis,& ita confti-

poftulantis , fed admirantis potius ,

tues ,ut Cos afpiciant, & pone fequan-

aut dolorum magnitudinem proteftan-

ardentem.

ti8.

tur,qui pridem fimili clade a te perculfi

fugz fe tradiderunt; hi autem reli-

Longe 4 folute mea, &c. ) Sententia

fgna u

uig appellantur, quia ex majori nu-

eft: merito me dixi derelictum in do-

mero refidui, & reliqui funt.

ellet.

loribus, quia deli&a totius mundi,

f4

14. Exalare Domine.) Oftende,

qus in me fufcepi, non poffunt con-

m !

quantus fis , quantaque virtute pol-

jungi cum mea falute , fcilicet. hujus

tet r

leas.

vitz mez corporalis , & tempora-

Virtutes tuas.) Potentiam tuam.

lis.

inum n*

Verba deliBorsm. ) Delicta.

| Ver-

yrerutiy

1. R Ro lufceprzone matutina. ) Süfce-

bum enim apud Hebrxos rem, aut

ptio matutina Chrifti refurze-

negociqm in genere ügniücap

46

LIBRI PSALMORUM

* 1

9.

.4. Deus meus, clamabo per diem, & non exaudies: & no&e,

& non ad infipientiam mihi.

quonï:

4. Tu autem in fan&to habitas, Laus Ifrael.

1o.

s. In tefperaverunt patres noftri : fperaverunt, & liberafti eos.

3b uUb

IT

6. Ad te clamaverunt, & falvi fati funt: in te fperaverunt,

& non funt confufi.

-

tieus

|*. Ego autem fum vermis,

p

& non homo : opprobrium hNo-ï

1

minum, & abjectio plebis.

ijv

Matth

9. * Omnes videntes me, deriferunt me : locuti funt labiis,

n5

17.39-

Marc.

derun

& moverunt Caput :

i S'-'.'-Q-

9. * Spe-

1j i

3'.þ Et Notle. ) Scilicet clamabo, qua-

clamem , non det tribui iræ,ï fuper-

lj

[

f

fi dicat, clamabo die, & :nocte, &

biz, & infanz defperationi, fed ma-

ventr

non exaudiar.

Videtur refpicere du-

ximis doloribus, quibus vexor. Sic

plicem Chrifti orationem, alteram de

quod »Luc. 4 28. dicitur : Replet; fuzt

umatmma

gso(te habitam in horto , alteram de

ira, in Greco eft, imAieOncav avoias

die in cruce.

veplezi. funt infpz'mtid , hoc- eft impo-

E* non ad infptentiam mibr.) Etta-

gui Ti

tenti quadam ira , & fuperbia.

( Tb

1ien hoc mihi ad infipientiam. non

4. T& entem 1n fantio babitas.) Qua-

'16

*M

imputabitur, quia licet fciam, me non

fi dicat, ifthic in colo fecurus defi-

defi&e

exaudiendum ; ut mortem tempora-

lem evadam , tamen prudenter cla-

des, & quiefcis, nec pro2rederis ad

Pfa

me juvandum,

iafi nihit de. malis

dintn

mo , quia fcio me exaudiendum

meis folicitus.

M

el fenfus eft: Spe-

uoad id, quod przcipue fpe&o,

popu

humanam fcilicet redemptionem, &

ro me in nocte exaudiendum , quia

D.

refurrectionem meam ad vitam im-

habitas in fan&titate , ipfe fandus,

g.

pius, & mifericors.

;

dem

mortalem.

Poteft etiam fenfus to-

—

tius verficuli effe : Clamabo per diem,

Laus Ifrael.) Quem laudant & co

Ícim

lunt Ifraclite, vel propter quem Ifrae-

Corfi;

hoc eft, dum vivo, ut liberer a mor-

te temporali, & non exaudies: cla-

lite laudantur, qui tantum Deum

tim,

mabo per noctem, cum fcilicet mor-

colunt.

10

7. Égo autem fum vermis , &c.) Ab-

tuus fuero, ut refurgam , & non ero

tim

infipiens, quia clamorem hunc no-

jectus, contemptus, proculcationi om-

u'oiqu

€turnum exaudies.

Cuin hac expofi-

nium expofitus ,fine fpecie, & decore.

lot.

X* -Er mom bome.) Poþiul verinis

tione convenit textus Hebreus ; qui

lliqu;

habet ad verbum

Clamabo interdius

quam homo.

T

addit

& on re[pondebis : €$ notle , &5 on ft-

Opprobrium bominn

z. ) | öhald. Por-

:

E.*-.'!

zaps bominum virupersa.

lentium mibi , hoc eft , & refponde-

titis |

bis.

Genebrard. & Eman. $a pu-

Albjetlio plebis.) Contemptus , & qua-

Senfi

tant, & son ad rmfipientiam mihbi idem

fi ludicrum populi.

Otigi'

effe, ac fi diceret : quod non exau-

8. Locuti funt labiis, &c.) Hocim-

lm

diar, non eftex ulla mea infipientia ,

xdi

aut culpa, Eufebius Cafar, & illuin

pletum cognofcimus ex evangelio

San&ti Matthai cap. 27. 39. ubi legi-

Yipi

fecutus Agellius , k&i d G6 wyciuw

mus; B/afphemabant eum meventes ca-

4

i

H

i4o: . quod eft in textu Greco , ita

pita fua, & dicentes , Bc. * Ex Hebr.

t£q

äxi:erluretantur, quafi dicat ; quod ita

verti poteft, Hiatwïzfe'cerum labirs fitis,

in f

PSJA TIJMUS XXI.

47

W no&e,

9. * Speravit in Domino, eripiat eum: falvum faciat eum ,«M.e

-quoniam vult eum.

17.435

IO.

uoniam tu es : qui extraxifti me de ventre : fpes mea

aftioos,

ab uberibus matris meze.

deventre matris meae Deus

WOTUD,

ir. In te proje&tus fum ex utero:

meus estu, ne difcefferis a me.

.

ium h-

; d

12. Quoniam tribulatio proxima e€

ft: quoniam non ePc,ï qu'i

adjuvet.

t labiis

: c

ircumdederunt me vituli multi; tauri pingues obfe-

derunt me.

*Spe

14. Aperuerunt fuper me os

fuum, ficut leo rapiens, & rugiens.

& difperfa funt omnia ofla mea.

, fuptr-

15. Sicut aqua effufus fum .

ed ma-

Factum eft cor meum tamquam cera liquefcens in medio

,

or. Sic

ventris mel.

al t

16. Aruit

y avtiaj

L imp

De 'vm;re mtris mea. ) Idelä, quod

[!

qui mos irridentium , ut apparet Job

ab uberibus matrismez ; ab infantia

15. 1. & Pfalm. 54. 1.

;) Qur

* Moverent caput.) Qui geihls eít

med.

w defe

deridentis, & fubfannantis. Sicinfra

Ne difeeffiris. ) Ne elongaveris.

leris ad

Pfalm. 43.13. Pofziffi nos : fimilitu-

12. Tribulatio,) Miors imminens ,

e malis

Wiwem gcntióus , commotionem capiris in

& proxima.

powe

gopulis, Sic fepius alibi, ut 4- Reg.

13. Vituli multi, &c.

) ïüdæos j

T quia

19. 21.

ob. 16. $.

milites intelligit , qui inftar vitulo-

us r

. Speravit in. Domino , &c.) E«-

rum, & taurorum pinguium populan-

dem fuerunt judeorum voces, ut di-

tes erant, & efferati.

&

Ícimus ex S. Mattheo 1loco citato :

15. Sicur aqua effujus fum.) Niribus

frae-

Corfidir, ajebant, z» Deo; libgret "uuc

gum', '/i vzlr.

deftitutus. Vel, fignificat Chriftus

Deum

fanguinem fuum totum effufum effe.

1o. Quoniam.) Hæcpar(ticula, z -

Bellarminus refert ad

manfvetudi-

miam, ut etiam Graecum üTi ; non eft

nem, & patientiam , quafi dicat :

3 OfTie

ubique nota caufe, fed fzpe ponitur

Non reftiti ullo modo , fed inftar

eCOIC

loco conjunctionis, & , vel , aszem:

molliflime aque me prebui verfan-

ermis -

aliquando etiam nihil fignificat, fed

dum,& in omnem partem impellen-

additur ornatus gratia.

dum.

Referri etiam poteft ad timo-

r

E,æ:trzzxij?i qe de 'ventre.) Ex prete-

rem, quem Chriftus naturaliter in

ritis beneficiis bene fperatde futuris,

Senfus eft : ut£ unicus mez humane

tantis malis paílus eft. Vide verft-

culum fequentem,

qua-

originis pater, atque auctor , me mi-

ro modo citra humanam opem edu-

Difperfz.) Divulfa, feparata, dum

*

in cruce pendeo.

Mil d

xifli € materno utero falvis claüfcris

r

;elio*

yirginalibus.

Tanquam cera liguefcems, ) Nam &

igr

Lb uberilts.) Ab infantia mea.

cor diffolvi dicitur , & tabefcere, cum

r

pertimefcimus: quare 2. Reg. 17. di-

fl Jo te projetius fum. ) Intuamtu-

(bf

telam, & fidem. Prodiens ex utero

citür: & fortiffums quisque, cujus cor eff

; ?

qmaft leomis , pevore foloetur.

;' /WJ

m fiq*um tuum cecidi,

43

LIAÀXJXTPSE LM(—) RVU/-M

" (

16. Aruittamquam tefta virtus mea, & lin-ua mea adhaefit

faücibus meis : & in pulverem mortis deduxifti me.

]acob

25

17.

Ouoniam circumdederunt n

X

3'6 canes multi : concilium

neque

malignantium obfedit me.

N«

18. Foderunt manus meas, & pedes meos: dinumeraverunt

exaud

omnia oífa mea.

) i

"Matt — 19. Ipfi vero confideraverunt, & infpexeruntme: * divif erunt

7. 3** fibi veftimenta mea, & fuper veftem meam miferunt fortem. .

n conf

an.

j 1

20. Tu autem , Domine, ne elongaveris auxilium tuum a

ig.23

À

qu Te

240

me: ad defenfionem meam confpice.

.

2or. Erue a]jframea, Deus, animam meam: & de manu ca-

fnes t

nis unicam meam.

Ea

25. Salva me ex ore leonis, & a cornibus unicornium hu-

militatem meam.

29

?Hebr

23. * Narrabo nomen tuum fratr

o eccle-

30

Rg lï

-

: fide laudabo te.

ibus rgeis : in mepi

10 Col

24. Qui

Lt

16. Tasquam tefla. ) Tanquam vas

I9.

Conideraverunt , 65 infpexerunt

lo i

fidile igne fornacis arefactum, & du-

me.) Me fic manibus, & pedibus con-

per fe

ratum.

foffim, & oflibus Iusatum cum con-

i

Virtus zta.) Chald. buzzor. seus , fac-

temptu contemplati funt, oculos pa-

) loqu[

Ccum, & humorem carnis intelligit.

fcentes tali fpectaculo.

Mel peculia-

Apot

Adbefit faucibus meis.) Pra fiti. Sic

riter hoc pertinet adignominiam nu-

Laii

erem. in Threnis cap. 4.4.«. 445afít,

ditatis, quafi dicat, ipfi curiofe in-

2

inquit , Jizgma latlenzis ad palatum ejus

fpexerunt totum corpus meum, quo-

pe

niam nudatum erat omnibus veftibus.

PT f[ti.

^6

Àa pulverem martis.) Nonquod cor-

Cui explicationi favet Hebraicus tex-

4 n

pus Chrifti folutum fit in pulverem,

tus, qui ad verbum habet : Ipf afpi-

7924

eient , i2[picient im me.

fed quod fit tradituim. fepulcro, quod

habso

pulveris vocabulo defignatur , quia

20. Coafpice , Hebr. Feftinz.

fepulcra in terra, & palvere fodiuntur.

2[. Ajramea.) À gladio,

frequ

violenta.

;

,8. morte

tür i&;

17. C.znes,) judæi, & milites, quos

tüxtus-

fupra vitulos, & tauros pingues ap-

Cazi;.) Intelligit eos, quos fupra

Pellavcrat.

vocavit, canes, vitulos, & tauros

eritcy

Malignactium.) Peilimorum ut ver-

pingues.

ï"'ota

tit D. Hicrt)nymus

Huicam meam.) Animam, quam

PU'OS f

* 19.-Federmnt manmus meas. (&c.)

unicam habeo.

Vitam meam.

]

ti affi

Vaticinium eft de Paffione Doinini ,

22. J cornibus unicornism.)Magis car-

guift

cum vzrfibus fequentibus de vzli-

nificum exaggerat ferociam ; nam uni-

tium |

mentorum diviflone per fortem lo-

cornes ipfis tauris ferociores funt.

sfpi

quat ur.

Siquidem, ut arzumentatur

Humiltatem meam. ) Afliiionem

quoq

Juftinus Martyr Apolog. 2. pro Chri-

meam , & miferiam.

ul

23. Narrabo . . . . fratribus meis. ) A-

ftianis, David , qui hæc.fcgipflt ni-

tj &

hil tale paffus eft.

poftolis, Matt. 2g. 10. dicebat Chri-

57.

Dinwunerave: unt . omazia offa mea.) 1ta

ftus: Nantiate fratribus meis , ut eant

(in,

extenderunt, ut poflent dinumezare,

n Gastam. N el hominibus in genere,

D

E -

ov

PSALMUS XXI

49

r

N

li

]

24. Qui timetis Dominum, laudate eum : univerfum femen

z

Jacob glorificate eum:

lm

25. "'imeat euní omne femen Ifrael ;

quoniam nqn..f previt,

neque defpexit deprecationem pauperis:

'AVerun

Nec avertit faciem íuam a me : & cum c

.

lamarem ad eum,

exaudivit me.

V "qu

26. Apud te laus mea in Ecclefia magna, vota mea reddam

in confpe&tu timentium eum.

r

sïe

u

n a

27- Edent pauperes, & faturabuntur, & laudabunt Dominum,

E

ui requirunt eum, vivent corda eorum in faeculum faeculi..

ang Ca

28. Reminifcenþur, & convertentur ad Dominum univerfi

fines terrae.

Ym

L

iverfze familize Gentium.

IU

Et adorabunt in confpeCtu ejus un

29. Quoniam Domini eftregnum& ipfe dominabiturGentium:

"* d

vnh

A

4o. Manducaverunt, & adoraverunt omnes pingues terrae:

am.

. Qui

in confpe&u ejus cadent omnes, qui defcendunt in terr

310 Et

;

du shedio Ecclefie. ) Quod przftitit

Qui requirunt eum, ) Pit, & fide-

per ferpfum ; nam. legimus actorum

les, qui Dominum , & cibum illum

1 C0!

cole(tem quzrunt.

i

L. 3. Per dies qmpadraginta apparens TR

E! loquens de regno Dei , & poftea per

Ie [eculum [sculi.) Nam;, ut eft Joan.

Apoftolorum faorum predicationem.

6. $9. Qui mandncat bunc panem , "vi-

Laundabo te.-)Dicendo, quod fequitur.

vet im &terzum..

eg. Reminifcentur.) Prih-(:ipii',;unde,

riofe i

2s. Pauperis.) Mleam qui fum pau-

per,& omni humano auxilto de 'titutus.

prodierunt; petre , €x qua funt ex-

;m: lglïü*'

26. Ajmnd telans mea. ) in Hebr. eft.

cifi.

Mel recordabuntur beneficio-

rum , feu bonitatis Dei. Chald.. »e—.

4 re laus mea , vt etiam. in Greco

4b

"C*Pæ' €9 , & fententia erit: À te hoc

cordabuntur müraculorum: ejus..

Uiver[i fezes te

habeo , ut te laudem in magna, &

tes omnes.

fræ.) Populi, & geg—-

frequenti Écclefia.

At nofter vide-

lati'onesb

mort

- Familia. gentitim.) Omnesn

tur legiffe T0U (5 fenfus Latini

29- Domini efc -regnum.) Meritogen-

—

textus eft: laus , qua te celebrabo ,

tes ad eum convertentur, & eum ado-

08 iUl

erit coramte in magno Ecclefiz cectu.

Us

rabunt , quia. ipfe. eft verus , & na-

Vota mea reddam , &c. ). Per mini-

turalis eorum Princeps , & Rex.

ftros. meos facerdotes novi teftamen-

30- Ormnes pingues terra.) Nonpau-

quam

ti affidue immolabo facrificium Deo

peres tantum, & humiles , fed po-

713

"

eratiffimum,;idque in confpe&utimen-

tegtes etiam , & nobiles adorabunt,

19

tium te,id eft fidelium te colentium.

& facrorum , imyfteriorum principes

erunt.

Refpicit ad facrificium pacificum ,

quod in rebus arduis imminente pe-

Cadent.) Humi pröcumbentes, &

riculo vovebant Hebrzi, ac. votis po-

fe , ut adorent, fubmittentes.

titi exfolvebant,

Ozznes , qui de[cemdunt im terram. )

d

As

Qs-

-

27. Edent

pauperes, ) Ex ho; facri-

Mortales omnes, qui tandem in ter-

;1'.

ficio.

4

ramvfollvuntur.þ

Pt

: Bibl. cum Com. Menocb.. T. IV..

50

L1BRI PSALMORUM

.$r. Et anima mea illi vivet: & femen meum ferviet 1pfi.

s; Pal

bulant !

22. Annuntiabitur Domino generatio ventura: & annuntiabunt

|mpir

coeli juftitiam ejus populo, qui naícetur, quem fecit Dominus.

m i

1. Pfalmus David in finem. XXII.

& Etm

* Itig 2«

(

D

Ominus regit me, & nihil mihi deerit: * in loco pafcus

40.11I.

ibi me collocavit.

m

]erem

3. Super

23.4.

aquam refe&tionis educavit me: animam meam

O

Ezech

convertit,

vet

34-11.

Deduxit me fuper

feäitas juftitiæ, propter nomen fuum.

& 23.

4. Nam & fi ambula

vero in medio umbrae mortis, non ti-

m

iPetr mebo mala :

^

9

quoniam tu mecum es

li rege

Virgatua, & baculus tuus, ipfa me confolata funt.

k pedun

&

d-

Vüga 0v

u

;. Pa

prefxa

s M

31. .ddnima mea E vivet. ) PErpe-

notitie rerum divinarum , ix'acræ' Eu—

ter, laut

tuo ; «ternum vivam ad Dei glo-

chariftiz , Verbi divini , &c.

tür rem

riam.

Aqunbz refe&imi&. ) Aquas reft-

minibus

*

Semen tuum. ) Fideles mei, qui me

cientes , & pafcentes, non tantum

Ad"uer.

patrem agnofcunt.

potabiles, fed etiam pinguefacientes,

Hebrai

32. Adanuntiabitur Domino, &c-)Nar-

in Greco eft &wamawctac, quietis ,.

DT

rabitur , appellabitur , adfcribetur ,

quod etiam fignificat , vox Hebrza

adverfr

numerabitur Domino ztas Chriftum

pluralis m3r13359 mezuchztb. Aquae, in

& fa

fecutura. llla ztas appellabiturChri-

quarum ripis cum voluptate, & quie-

p'memt :

tiana, & populus Domini.

Sic Pf.

te verfantur oves, quarum vifu , &

RiUmf

1OI. n. I9. dicitur, Pepulus qui ereali-

potu ab eftu & fatigatione ambula-

[5 a&v

?"" , depopulo Chriftiano. Vel fen-

tionis reficiuntur.

ciunt,

ventura.

us eft, de Domino audiet generatio

3.dnuimam meam comvertiz?) Ab erro-

Iny

Sic dium; Patperes evaz-

re ad fe reduxit ; aliquando enim o-

lebánt

£elizastur, id eft , audiunt Evange-

ves a caulis,.& ab reliquo grege ab-

vivaru

lium.

€rrant,

Czl.) Homines coleftes.

Symmachus vertit e»exz/-

7. 46.

CaTó Lt , recreavit, refecit me fa-

fe rf

Populo , qn

E

tigatum , & erumnis vexatum.

pit me;

pulis.

i ngfætw.) Fuþuris .po-.

Super. (emitas juflitie,) Per adiones

Calis

Quem

fect Dominus. -) Qüem Deus

juftas, quz funt femitz equabiles, &

Ct fe |

regeneravit per fidem , & Sacramen-

non "t vig impiorum ditficiles , & pe-

tale &

ta, & ita fuum fecit.

ïi'dtur ,

: d

riculum afferentes.

Propter momen fuum.

) 'Propte»r fe

laand)

z.R

Egit me. ) In Hel;r. pafcit me

ipfum; nam , ut fupra monui , no-

Otut

Sic etiam in Gr&co , in quo

men Domini fepe in fcripturisidem -

COntcr

Sed Latinus fic

habemus zroioivet,

fignificat, quod ipfum Dominum.

ia bo

eft interpretatus , ne quis ad alimen-

4. Umbre mortis. ) In locis pericu-

Tüns

tà tantum reftringeret.

t t

tis difcrimen.

lofis, in quibus ante oculos eft mor-

4

(s

I loco pafcue, ) Uberibus, & her-

bidis pafcuis divinarum fcripturarum,

Virga tua , & baeulus t&us-) Quo fci-

hluïu

-

PSALMIUS XXIL & XXII.

$1

& Aipfl.

s. Parafli in confpetctu meo menfam, adverfus eos, qui tri-

Untiabun:

bulant me.

Jomitus.

lmpinguafti in oleo ca

put meum : & calix meus inebrians

quam praclarus eft!

6.Et mifericordiatua

fubfequetur me omnibus diebusvitze meze.

0 pafcus

1. Etut inhabitem in domo Domini, in longitudine dieru»m.t

I. Prima fabbati, Pfahnus, David. XXIII.-

I fream

XOmini eft terra, & plenitudo ejus: orbis terrarum, & uni- " Pfil

foum.

- 49-12.

j/erfi » qui habitant in eo.

? Or.

; Don t-

G 2

2. Qulï 10.26,

licet regor: alludit enim ad paftora-

benignitas: ut etiam e contrario pec-

le pedum.

Nemo nefcit paftores

cantes, divina ultio.

Itaque Salo-

m

virga oves fuas regere , & illa fexro

mon Proverb. 13. ct, Peccatoresper-

— M

præüxa contra lu,pos pugnare.

Jfequetuv. imalum , juftis autem vetribuen-

$- Meén[am.) GQua me alis liberali-

iur bonma.

ter, laute, & magnifice. Jam loqui-

?acræ L

cl

In domo Domini.) ln Cælä&i domi-

tnur remota allegoria ; menfa enim ho-

cilio.. Aliqui deloco arcz intelligunt,

us refi

minibus inftruitur , non ovibus.

& fane frequens hoc fuit Davidis vo-

[ tantum

Adverfus eos , qui tribulanz ze.) Mox

tum.

Sic Pfalmus 26. 4. dicebat:

facientes,

Hebraica 43j zege4 ,. & Greca rä

Unam petii a Domino, banc requiram ,

N

£VaWT ia fignifïcant e regione ; five ex

ut inbabitem im domo Domini, ommibus

« Hebre

adverfo , ut vertit S,

diebus "vite mea , & Pfal. 93. 11. Efegé

ieronymus,

Àque,in

& fenfus eft : Ut inimici mei pro-

abjetius effe :2 demo Domimi magis,

, Kquie

pinant mihi amaros moleftiarum , &

quam babitare ia tabermaculis peccatorum.

vil, 4

*rumnarum calices; ita tu Deus meus

lp lengitudimem dierum. ) Diuturno

ambula-

ex adverfo , & contra quam ipfi fa-

tempore, immo in- &ternum.

ciunt, miris me fuavitacibus recreas.

Àb r

lozpmngsafli im oleo caput meum.) So-

Rimo þzþäaii.) Ita videtur in-

enim 0.

Lp

lebànt enimm convivatores capita con-

fcribi hic Pfalmus , quod pro-

;rege'al;-

vivarum inungere. Sic Chriftus Luce

xima poft fabbatum die , qui prima

aiacte

7. 46. Simonem Pharifzum inotficio-

fabbati dicitur ab Hebreis, canere-

Ím rufticitatis accufans ait: Oleo cz-

tur, hoc eft, die Dominico.

David

me fa-

i

put meum non unxifli, tfc.

enim, ut habemus Ecclef. 47. r2.

a&ïiones

Calix meus imeirians , &c.) Sgnifi-

Dedit im celebrationibus decus, €9 orna-

cat fe generofo vino potatum fuiffe ;

vwit tempora uíque ad coufummmationem ,

Lbjksg

,&p

tale enim eít, quod fi largius hau-

70 ornavit tempora fignificatillum con-

riatur, vim habet inebriandi , exhi-

ftituiffe, ut certi quidam Pfalmi cer-

larandi, & mordaces c'ras fopiendi.

tis temporibus , aut diebus caneren-

p;er ff

Ponitur cdix , pro vino in calice

tur.

ji, 10*

contconto,

Porro hoc vinum eft co-

Cur autem potiffimum canere-

jidem

tur die Dominico, hec ratio afferri

pia bonorum fpiritualium, quz Do-

poteftprobabiliter, quia initio Pfal-

Utl

min"s propinit electis fuis, ac pre-

mi mentio fit creationis terrz , qus

ericl»

fertin Euchariftia. .

*

die Dominico creata eft,ut habemus

[Hmor

6. Suifequetur me. ) Benefacta Dei

ex initio libri Genefis.

fubicquitur mifericordia, largitas, &

Plenitudo £. ) Id quo terra plena

yoft-

$2

LI.BXRI PSLA'LMORUM

) À

a. Quia ipfe fuper maria fündavit eum : & fuper flumina

-

d

scterni

preeparavit eum.

.

o. (

3. Quisa

fcendet in montem Domini: aut quis'-fcabit in loco

N

glorie

fan&Cto ejus ?

. 4. Innocens manibus, & mundo corde,

: þqui non accepit in

1.Iu

vano animam fuam, nec juravit in dolo proximo fuo.

d

*. Hic accipiet b

]

*

enedictionem a-Domino, & mifericordiam

a Deo falutari füo.

M

6. Hseceft generatio quaerenti

um 'eum; quarentium faciem

fünent:

Dei Jacob.

4

46

7. Attollite portas , principes veftras, & elevamini portz

Vyos

ceternales : & introibit rex glorise.

E

m

8. Quiseft ifte rex glorize? Donp

s: Do-

Salvatt

nus fïgrtis, & poten

minus potens in praelio.

9. At-

6. ?

dam homihum in Chrifto regï?nerato-.

cordia

eft, germina,

:planxæ , pecudes, ho-

inines.

rum,quorum ftudium erit Deum qug-

.

2. Super zmaria.) Mlari, fluminibus-

rere, &c.

lexckmwc R

que fupereminentem.

Faciem Dei acob.) Fa

ciem Dei qua-

reprafi

interro

Preparavit.) Hebr. frmavit.

E

runt, qui ejus confpe&tui fe frequen-

3. 4n monstem. Domini, )

In calum:

ter fiftunt , ut aulici faciunt, qui in

&ute

Aliqui de loco arce, & tabernaculi

Principum fuorum confpe&tum quam

v&, qt

frequentiffime venire ftudent.

Sic

afcesd

intelligunt, quafi querat David, qua-

10.

lis effe debeat ille, qui oraturus ad

Prov. 29. 26. habemus:, Muwltz requi-

Dominum; & illum facrificiis pla-

runt faclem .P.rz'ncz'piff. TÓ. rtquirunz, di-

m

caturus afcendit ad tabernaculum.

rum, ]

xerunt 9eom£vovo: colunt.

4. , Non zcctpiz m vano amimasm [uam. )

7. Aittollite porias. ) Cum previdif-

: 1

ranun,

Qui non pejeravit, neque juravit fal-

fet Propheta inventum effe Chiiftum,

fo in damnationem animz fuz., ut

"Á

qui dignus effet afcendere in montem

Chaldzus explicat,

.A]iquï animam

Dei , per profopopoiam alloquitur

Aleph

f&am, CGrece

VLv avrs Dei ani-

Principes cali, id eft Angelos, & ju-

fic ii

mam interpretantur, quafi dicat, qui

dinem

bet pandere ccli fores , & glorie Re-

&tám :

non juravit per Deum, aut per Dei

gem recipere.

animam.

Verbum autem accipere

Elevamini porta,) Dicitur attollite,

miS V1

ufurpatur:in Scriptura, cum fermo

& elevamia;, quia port& cocli non funt

&l

eft de jurámento , ut patet ex capite

quafi in pariete,ut ad latera moveri de-

pelam

20. 7. Exodi : Noez accipres gomen. Do- -

beant , fed quafi in te&to, vellaquea-

&t c

"mini Íuidm VaAWHNL.

ri , ut furfum verfus aperiendz fint.

moria

$. Beneditiionem.)

Benefïäia.

carmh

Vel Propheta fimiles illas f'acitpol--

Saletari.) Salvatore , feu auctore

tis dis, quas xerappaxruc, Qraci

miliay

falutis.

vocant, que ubi amovendz funt, at.

Tüen ]

6. Hec eff generatio, &c.) Quafidi-

lum j

u

i afcendent in

tolluntur in fublime. Sic Genef. c. 7.

cat: quinam funt ,

1I.dicitur: Catarraths cmli aperta jfent,

damm

montem Domini ?

&

c. refpondet |:

Pidn

Homines illius fzculi , aut ztatis, in

Rex. glorio. ) Chriftus Dominus, -

alim

8. Quis eff ifle, &c.), Non ignora-

qua quzrent Dominum , & quzrent

f a

faciem Dei Jacob.

Generatio qu«-

tür,

bant Angeli'thriRum, fed Daviud ita

PSALMUS XXIL. & XXIV.-

$3

' flümina

| 9. Attollite portas , principes vefiras, & elevamini portae

ccternales: & introibit rex gloric. -

1O.

t ip loco

Quis eft ifte rex gloriae? Dominus virtutum ipfe ..eüïrxex

Y

gloria.

—

"

zccepit n

1. In finem, Pfalmus David. XXIV.

te

lcotdiam

?. A D te, Domine, levavi animam meam: Deus meus, in

confido, non erubefcam :

j fäciem

3. Neque irrideant meinimici mei: etenim uni

3

Ítinent te) non confundentur,

v:erü; ïqüi fu—

H

4. Confundantur omnes iniqua agentes -

.

fupervacue.

i porte

Viastuas, Domine, demonftrami

hi: & femitas tuas edoce tme.

&. Dirige me in veritate tua , & doce me, quia tu esDeus

ns: Do-

Salvator meus, & te fuftinui tota die.

E

.

L:

o Àt-

6. Reminifcere miferationum tuarum ,

*Dom",i*ne , & miferi-

egeneratO-

cordiarum," tuarum5 qua a feecu

]o funt.

Jeum que

J 3

- De-

Á

nDei que-

reprzfentat, quafi fi quis ipnorans

Levavi.) Ad orandum ; nam ora^

tio eft mentis in Deum elevatio.

e frcqqen-

interrogaffet, ut quis fit, explicet;

t, qui ia

& ut exprimat admirationem rei no-

a. Nosf. erulefeam ) $i fpe. concepta

lum quam

v& , quod fcilicet homo colos ipfos

excidero 4

& me

fruftratum fen-

nt

ic

afcemderet, & ingrediretur.

22

fero.

ulli req.

1o. Dominus Virtutum. ) |In Hebr.

Irrideant. ) S

vinnt, d

TUNOY £febaoth, exercituum , Angelo-

!

p'em 'meam tanquam

rum, hominum, & omnium creatu-

inanem.

rarum, quz Deo mnilitant.

[

Qui fuflinent

yavidil

yant in te.

.re. ) Qu? patienter fpe-

I. /fD te Domine , &c.) Primus hic

Non erubef, Ced't.,

Abriftum,

verficulus in textu Hcbreo ab

Noz cozfundentur.)

fontem

Aleph incipit, fecundus a Beth , &

non pudebit illos , quafi zepulfam in

N

Jloquitur

Or-

oratione paffos.

fic deinceps, juxta numerum ,

[059 &jü

dinem literarum - Alphabethi , quod

4. Supervacue. ) "Temere , fine cau-

lorig Ve

fa, nulla utilitate du&ti, aut nihil ab

etiam fervatür in aliquibus aliis Pfgl-

alio violati, fed ex malitia fua,

4l talfl!?f,

mis, nimirum 33. 3$. 11O. 111. 118-

& 144. qui propterea Alphabetici ap-

' Vias fuas. ) Quibus ad te itur; per

nonfant

pellantur, & hoc artificio videntur

oreri de-

effe contexti; vel ad juvandam me-

quas nos jubes ambulare

. 12 Verit;zte.)ln vera d

O

«

;qur

[[1quea-

moriam, vel quia Pfalmi fcripti funt

intelle&um bene difponit ;

a

itam,

lz fint.

carmine, poetis autem hi lufus fa-

Mel mandata Dei

i por.

imiliares effe folent.

Notandum ta-

ac mores gerit.

; (gec

men in hoc Pfalmo nullum verficu-

intelligit, de quibus dicitur in Pfal-

mo : Omwniamandata tua. veritas.

flmt, at.

lum incipere a litera 5 copb, fed ut

ïef- C 7-

damnum hoc compenfetur in fine

Suflinut, ) Patienter expectavi.

Pfalmi poft ultimam literam ponit

6. Qus 4 feculo funz-) Quarum ex-

yu jrt,

alium verficulum, qui incipit a lite-

empla multa edidifti omnibus fe-

ra B Phe.

Hujus rei caufa ignora-

culis.

Sic Pfalm. $9. $0. ait : Ub

ignort

funt. mi[ericordia tu4 antiqua Domint,

d i

tur, nec qu&rere eft opers pretium.

$4

LIBRI APSALMQRUM.

7. Deliéta juventutismese, & ignorantias meas ne memineris,

u.

Secundum mifericordiam tuam memento mei tu; propter

mentul

z

bonitatem tuam , Domine.

15 Í

9. Dulcis, & re&tus Dominus :

de liqi

propter hoc Iegem dabit-de-f

linquentibus in via.

16

9. Diriget manfüetos in judicio : docebit mites vias fuas.

fum x

1o. Univeríze vice Domini, mifericordia, & veritas, requi-

91

rentibus teftamentum ejus, & teftimonia ejus.

fatibUs

II. Prop:er nomen tuum, Domine

I$ V

meo: multum eft enim.

:

; propitiaberisä' peccato

unverf

12, Quis eft homo, qui timet Dominum ? legem ftatuit ei

10. f

in via, quam elegit.

odio if

13. Anima ejus in bonis demorabitur : & femen ejus haere-

20 C

ditabit terram.

quonia

—

14. Fir-

m

0. ]

7. lgnorantias. ) Quse ignoranter

Requirentibus teft amentum. ) ErgaQre-

peccavi, in quibus tamen eft aliqua

quirentes teftamentum , id eft , legem

cülpa, qu& facilius condonatur. Sic

tedere inter Deum, & homines fan-

CLLOGCmoerEe

D. Paulus i. Timoth. 1.13. . Miferi-

citam; teftamentum enim phrafi Scri-

adificaly

cord;am , inquit , éonfecutus fum ,. quia

3turg fedus ; & pa&um fignificat.

Lt il

ignorazs feci.

Teffimonia.) . Pracepta dicuntur te-

& fine;

ftimonia , quod divinam voluntatem

4

g. Daci.) Grece X*«pu50s» beni-

nobis teftentur.

s

P

i diligu

onus , clemens, bonus.

OT0 pj

Retius. ) Juftus

j1. Proprer zomen tuum,) Ut cogno-

tinpet,

fcatar nomen tuum; ad nominis tui

Legem dedi& delizquentibus in via. j

u

fiis äHeg(

Viam rectam indicabit, per quam de-

gloriam.

14 F

linquentes, hoc eft peccantes aditer

Multum eff enim.) Docet autem ma-

nitantur

rectum redeant.

gnum , & maxime bonum,

magna , & multa condonare.

PCCC&t;

&us v

9. Manf[ueros. ) INon

;oertinaces, &

tevelatu

cervicofos, fed mites ,

&

monitis ob-

o

12. Quis eff bomo?) Non eft inter-

Tf

tempcr::ntes.

Y

rantis, fed admirantis , quafi di-

cát quantus ! quam beatus, & felix!

É

ll.)

L judicio.) Dirigere in judicio, fi-

ts, &

vein judicium eft docere judicium ,

Szatuiz. ) Deus.,

& jufti

ut fupra n. s. dirigere

Iz via.) Se illi ducem

2

l Qs

in verit?

, eft , docere veritatem.

ionum przbens.

Quaze clegit.) Quam Deus probat,

h fa.

Dodibit mites, &c. ) Ejt repetitio

prioris partis verf.

& per quam fuos ambulare cupit..

àvid

1. Fs Domini.) Precepta Domini.

13. dnma ejus. ] llle, qui viam di-

fig nànjf

vinorum mandatorum infiftit.

l$: 0

Miféricordia. ) Nam antequam ope-

remur, & cum operamur, benigne

In bonis de;morabitur,)Omni generebo-

V enm

nobifcum agit, & fue

norum conftanter,& perenniter aflluet.

ütilitm

nos jüvat.

gratie | auxilio

Semen ejus.) Filii, & nepotes ejus.

expe&am:

- Fer.tas.) Fidelitás: nam premium,

Hareditab;? terram. ) Similis pro-

Dclu

quod pollicitus eft,fideliter nobis, cum

miffio habetur Pfalm. 68.36. Quo-

lis ihitm

benetecimus , reprafentat,

uian - D—ominn( f/aluatn. facict Sion , &$

f

tums.;

55

PSALMUS Xiïw.

Kettmneris,

14. Firmamentum eft Dominus timentibus

4.e$um ?(& tefla-

. ptopter

mentum ipfius, ut manifeftetur il!is.

L)

T

I5. Oculi mei femper ad Dominum : qu*qniam 1

[

de laqueo pedes meos. -

pfe. þvellet

16. Refpice in me, & miferere mei, quia unicus, & pauper

s füas.

fum ego.

5, Tequi-

17. 'Tribu

lationes cordis mei multiplicatze funt:

tatibus meis erue me.

3

de neceffi-

: peccato

18. Vide humilitatem meam, & laborem

meum: & dimitæ

univerfa delitcta mea.

9

(latuit el

I9. Refpice inimicos meos, quoniam multiplicati

-furnt., * & * Joan

1$:25 -

odio iniquo oderunt me.

Jus hare-

20. Cuílodi animam meam ,

& erue me : non ärub.efcamg

quoniam fperavi in te.

n Pt

21. Innocentes, & re

&i adhaeferunt mïkhil : quia fuftinui te.

M n

uis.

22. Libera, Deus, Iírael, ex omnibus tribulationibus f

) lrre

I. In

|eft,Jegem

EY

mines fane

phrafi Sari-

adifcabnnmr' cfvitates 7'da, & z'n/mbi-.

-'Pauper.) Affii&us , malisvprei'fus. !

fipifcat

tabunt ibt, 6 bareditare. acquirent eape,

17. Multiplicats. ) In Hebr. eft, D;-

icuntur te«

$ fiémen. fervorum ejus poffidebiz eam, 65

latata fant, quafi dicat, omnes jam cor-

"

i diligunt nomen ejus , babitabunt in ea.

dis mei parte$ occuparunt.

rolun;zttem

P

OIrO piis terra viventium etiam con-

nem.

1g. Hwiltattm meam. ) Afflidio-

Ut cogo-

tinget , qu& per terram promiflio-

nis allegorice fignificatur.

Dimitte,) D. Hieron

ominif* tül

Porta,

ymus vertit,

14. Firmamentum.) Fulcrum , quo

autem mà»

nitantur.

D. Hieronymus , & Chal-

19. Odiofinz'qu'o. » Inique, injufte ,

,, pecit

daeus vertunt fecretwm Dom

& citra m.eam culpam concepto.

revelatur.

^

i, fcilicet

20. dnimam meam.) N itam meam.

$

etintet

Teflamenrum ilius ,. ut .m/m;fejictz;r

Noz erobe[cam; &c.) Ne erubefcam,

]

(

yait aE

ilis.) và Teffamentum eft nominativi

obfecro , ne confundar, & pudefiam,

quod in te fpem meam locaverim.

à

& fdix!

cafus, & fenfus eft: Deus quafi pa-

&um cum timentibus fe iniit, ut ma-

2I1. lzzecentes, fjre&i, &c.) Inno-

nifeftetur illis, ut illos doceat fecre-

centes, & re(ti cum viderent inno*.

.TI.FEBJ & V

ta fua.

Sic Pfalmo so. g. dicebat

centiam, & rectitudinem meam,

David :

T pmbah

Incerta , & occulta. [zpientza

me fpem omnem in Deum collocaffe,

; (iptto

tua manfeflaf mibi.

adheferunt mihi, & tanquam ad fui

; viam &*

1$. Octlisei,&c.) Spes mea;nam

fimilem accurrentes, fe mihi adjun-

t.

yenerebo-

ad eum oculos convertimus , a quo

xerunt. Nolim ergo coram hifce a-

auxilium , & opemjflagitamus , &

micis meis, quibus ego verbis , &

expectamus,

exemplo auctor fio , ut etiam ipfi in

De laqueo.) De tendiculis, & infi-

Deum fperent, erubefcere; quod pro-

diis inimicorum.

il

lis ]

is pio

J

I6, Linicus.

cul dubio eveniret, fi

guod'luoütllo,

16

) Omni ,äli.gna ope de-

non impetrarem.

T

.üit'utus.j ;

2» l/;'dfl.) IfxaeiitaSB

$6

LIBRIPSALMORUM

x

s. Ut

1 In finem,' Pfalmus David. XXV.

$ x

Udica me, Domine, quoniam ego in i'nnocentiä;meä ingreiïus

nis glor

füm : & in Domino fperans non infirmabor,

9. N

viris fa

2. Proba me, Domine, & tenta- me : ure renes meos, &

& cor meum.

*

o I

3. Quoniam mi

fericordia tua ante oculqs. meos eft: & -corfl-» |

plet al

jl F

placui in. veritate tua.

m

. Non fedi cum conc

ilio vanitatis : & cmh: iniqua gerenti'-a

&t

12. Pe

bus non introibo.

malignantium : & cum. impiis non fedebo.

$. Odivi ecclefiam

n

6. Lavabo inter innoc

entes manus meas : & circumdabo. alg

Ut

m

tare tuum , ]?omine, 3

7

pxoucmmeemc

p

leick. Y Defende , v'in;lica.: efto.

4« Ciem concilio wanitat)&.) Cum vi-

innocentig mez contra meos

rís vanis , & mendicibus non fum

Qu

i 3

verfacus ,. fel plane fincere in omni-

derut

adverfarios judex , & vindex.

Ia innocentia mea iugre[fua [um. ) A -

bus. egi.

uupmemt n

bulavi inaocenter ; fipliciter , & fi-

Iniqua. gerkemfiäm'.. ) In Hobr. eft,

cum. occultantibus fefe.) ideft cum ver-

7. d

ne fraude.

Tls Cant

Noz infrrmabor.) N.on. vacillabo, non.

futis vafris,, & qui cordis pravitatem

$. D

vultu tegunt ,, & fimulant.. Ve,li cum

cadam..

infidiantibus..

rem, (

z. Proba , &c. ) Quod dicit, pro-

nacyli,

ba, tenta, ure,metaphora eft.ab argen-

Noz introibo.) Non ingreäïar ad il-.

tug dea

tariis, & aurificibus fümpta, qui me-

lorum confeffus, cum. illis. non. ver-^

"

LA

E li

calla igne explorant;an fint adulterina,

fabor..

I6petit

Rezes ,, 64 cor.. ) lntimas meas co-

5.. Ecclefiam. ), Coctum.

N

9. 4

gitationes explora.

6. Lavabo inter z'n(zacmtä:,. &c. ) In

nj :

-3.. Mifiricordia.)

Miferi'cordïam ap-

Hebrxo elt, m zzzocenzia ,. fives,. 22

guiaar;

m;. que divinz in. nos be-

lialiter

pellat lege

& mifericordis munus eft;,

munditia , fed vulgatus Interpres pro

'ide-

nignitatis ;

abftracto concretum pofuit.

Qui mu,

& ad quain fervandam. juvamur au-

tur alludere.ad lotiones manuum, qui-

guinem

xiliis a. divina. mifericordia profe&is.

bus facrificaturi utebantur,

Vel ad

verficu]

Weritate.) Kiadem divina precepta

veterem. ritum lavandi manus, cum

]

dicuntur veritas ,. quia. nihil habent

fe innocentes profiteri volebant, qua-

j

|

fal(, aut mendacii, & quia fümma

fi dicat, ab omni fcelere profitebor

prehen,

fidelitate, quod' promittunt nobis, red-

manus. meas puras fuiffe. Vide Deu-.

tüntru

dunt. Vide Pfalm: 24 n. 10... Velfen-

ter.-Q1Is6.

Sic Pilatus lavit manus:

piupere

tentia verficuli eft: Quias memor fum

Matth. 27. 24«

mifericordie tuz , quam exerces. in

pu. m.

Circumdabo. altare tuum. ) Ut au-

fublevandis iis, quorum afHiicta for-

tuna eft, & veritatis, ac. fidelitatis

diam , & canam laudes tuas : hoc au-

itquit,

tem ita effe incelligendum , patet ex

? 6p

promifforui tuorum, ideo erigo fpem

fequenti verficulóo, & ex Pfalm. 26.

lt ]

meam , & confido fore, ut innocen-

n. 6. Circuivi, E5 imamolavi «««« bofliam:

tiam. meam protegas ab /inimic.oruip

B. IN

incurfu.

vociferationis , G e«-

lill,

PSALMUS.XXV. & XXVL

$7

1. Utaudiam vocem laudis, & enarrem univerfa mirabilia tua.

8. Domine dilexi decorem domus tuae, & locum habitatio-

.

: ingrePfus

nis gloria tuse.

.9. Ne perdas cum impiis , D

eus , animam meam ,& cum

fteos, t

viris fanguinum vitam meam.

1o. In quorum manibusini

':: & con-

quitates funt: dextera eorum re-

pleta eft muneribus.

11. Ego autem in innocentia mea ingreíffus fum: redime me,

:

æ gerentil-

& miierere mel.

- I3. Pesmeus ftetitin direCto

:

,1.n ecclefiisbenedicam te, Domine.

n [edebo.

vdabo. al-

i. Píalmus David priusquam liniretur. XX VI.

yOminus illuminatio mea, & falus mea, quem timebo.

j Ut

Dominus prote£ctor vitze mese, aquo trepidabo.

— —

2. Dumappropiant fuper me nocentes, ut edant carnes meas:

) Cun vi-

!

; non lunt

Qui tribulant me inimi

ci mei, ipfi infirmati funt, & ceci-

& jn omai-

derunt.

^. Si

Hor. ed,

[Lenm vet-

. Audiam

. & enarrem. ) Cho-

Redime zr.) A calumniis, & a pe-

ris canentium immixtus.

riculis eripe.

yravitatem

9. Decorem dommus tus. ) Splendo-

12. Pes us ffetit im diretlo.) ln

Hebr. eft, Inretiizsdize, in recta via,

,, VeL cui.

rem, & auguftam majeftatem taber-

naculi, cultum , & ornatum domus

nec a juftitie vero tramite deerravit.

elar adi«

tuz decore , & auguftx.

Im Eccleffis bemedicam te Domine.)

E: locum babitarionis, &c.) Ufitata

Vide dicta n. 6. Laudabo te in cc»

: n,qn yae

repeticio prioris hemiftichii.

tu, & choro canentium, & celebran-

9. Animam meam.) WMitam meam.

tium laudes tuas, Notat Euthymius

Viris fangminum. ) Homicidis, fan-

, &c)

videri hanc prophetiam ejus, quod

guinariis , implis. Crediderim pecu-

contigit

oft Chriftum ; in omnibus

s fiVe'a "

Haliter intelligere iniquos judices,

enim £Eccleftis

Pfalmi Davidis. ca-

erprts äfeo

[

l

qui muneribus acceptis pauperum fan-

nuntur, quibus Do:nino benedicimus,

& illum laudamus.

uinem fugunt , ut patet ex fgqucnti

nunmse(ll ";

verficul».

10. lg quorum manibus iniquitates

Z'IIUS !

cum

1. ])R;ä?

mam liniretur. )S ecunda vice

dun:.) ln quorum manibus facile de-

ung

5

eretur in Regem publica &

prehendi poteft iniquitas acceptorum

folemniunctione, de qua vide 2.Reg.

yrofiteb0l

inuaerum, ut eyertant juftitiam, &

cap' 20 I'l. 4

ide De

i mas

pinperes opprimant. Magnum Rei-

llluminatio) Lux,ut vertit D. Hie-

pub. malum ?«»53oxía ]ugurtha Nau- -

ronymus; in tenebris fcilicet afllictio-

num, vel errorum.

V«el generatim

midie Rex Roma egreilus: O wrbem,

inquit, vemalez , 65 cito perituram, mo-

tutela, przfidium, defenfio , aut pro-

; hOC a

do emptorem IE2UUDLAL.

fperitas mea.

t 09

lt. dm zz506emfia ,

&c. ) Vide di&ta

2. Mppropiant fuper zme.)Ánvadunt me.

flfalm- z

n.

l.

(et hq?ilm]

Bibl. eum Com. Menoch, T. IF,

Nocentes.) Scel(*jüi, impii,

$8

LIBRI PSALMO'RUM

2:451 confiftant adverfum me caftra, non timebit cor meum.

l 9. N(

Si exurgat adverfum me praelium, in hoc ego fperabo.

vo tuo.

4. Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in

Adj

&omo Domini omnibus diebus vitae mese.

Deus !

Ut videam voluntatem Domini, & vifitem templum ejus.

Io !

Donin

$. Quoniam abfcondit me in tabernaculo fuo : in die malo-

rum protexit me in abícondito tabernaculi fui.

m

6. In petra exaltavit me : & nunc exaitavit caput meum fu-

in femi

per inimicos meos.

"

D. 1

Circuivi, &immolavi in tab

érnaculo ejus hoftiam Vociferä-

fürrext

tionis: cantabo, & píalmum dicam Domino.

15 (

7. Exaudi, Domine, vocem meam, qua clamavi ad te : mi-

n

ferere mei, & exaudi me.

tüum»

8. Tibi dixit cor meum , exquifivit te facies mea: faciem

m

tuam, Domine, requiram.

9. Ne

D

Edant carnes unas. ) Xtterant, & con-

ac fi in tabernaculi penetrale me re-

À

fumant me.

4

cepidfet.

:

lacum

Tnferazati funt. ) In Hebr. eft igpi-

6. In petra exaltavit me.) Inlocum

gtriat me , fed quoad fententiam idem

editum, & munitum fuftulit me, &

tfít; non enim cum periculo cafus im-

ibi me conftituit tutum ab inimico-

N

iatus

pingunt, nifi qui infirmis viribus funt.

rum petitionibus.

3. I» hoc. ) Quod fcilicet Deus fit

Exaltavit caput meum.) Extulit me,

quáf (

falus, & illuminatio mea.

Cireurvi. ) Circum altare fteti.

Inmmolevi.) Sacerdotum minifterio,

Nequ

4. Unmam.) unum; nam Hebrei non

ut etja

In tabermaculo ejus. ) Ante taberna-

vil !

habent genus neutrum , fed pro illo

utuntur faminino.

Latinus fecutus

culum

nam altare holocauftorum

non erat intra tabernaculum.

ia

eft textum Grecum , in quo habemus

YOs ,

piay unam, & fenfus etiam commo-

Hofiiam voczferationis. ) Quuafi dicat:

Sacerdotes ma(tabant victimas, & eas

IQ.

dus eft; nam fubintelligitur Pet;r;o-

immolabant; ego cantus, & laudis

alludei

F æw.

facrificium offerebam.

Mos etiam

Graci

Hanc requiram.) Woc eft votum &

erat, ut folemnia facrificia cum can-

àppclla

poftulatum meum.

tu peragerentur , & clangore tuba-

lebabitem im domeo Domims:. ) ]Egrius

ferebat David, quod longe pofitus a

rum. WVide num, cap. 10. 10. & cap..

In 1114 d

29. T. & r. Paralip. 15. 24. etiam^

Tam,

tabernaculo facris intereffe non pof-

Gentiles ad fua facrificia tibicines ad-

Pra,z

.fet » quam quod lare fuo careret, u-

hibuiffe docet nos Virgilius 2. Georg.

fetvan

.Xore, domefticis, ac familiaribus fuis.

cum ait:

ft, |

Volupratem Domini.) HEbr. dulcedt-

dnfiavir cum pinguis ebur Tivrhenus

&l

zem Domini,id eft, ut particeps fim

ad aras.

l?

dulcedinis illius: quz fentitur ab iis,

8. Exquifrvit te facies mea.)

.Oculi $

liline

qui pie facris c&remoniis divini cul-

& facies méa quzfivit te.

Eoc0 con-

Donite

tus interfunt.

fpe&um tabernaculi tui quzfivi.

iine

$- Quoniam abfiond;t , &c.) Ita me

Faciem tuam Domine requiram-) N ide

N

gprotexis Domiaus,;& tutatus eftme,

Dun

!

dicta fup-ra Píalm. 23. num. €.

PSALMU:S XXVI. & XXVII,

$5

f meum,

'bo,

9. Neavertas faciem tuam a me: ne declines in ira a fer-

Vo tuo.

bitem ia

Adjutor meus efto: ne derelinquas m

»e, neque defpicias me,

Deus falutaris meus.

1 ejus

10. Quoniam pater meus, & mater mea dereliquerunt me:

lie malo.

Dominus autem affumpfit me.

11. Legem pone mihi, Domine, im via tua: & dirige me

eum füe

in femitam reCtam propter inimicos meos.

Ed

stri

I2. Netradideris me in animà

ibulantium me, qponiam in-

/0cfetae

furrexerunt in me teftes iniqui, & mentita eft iniquitas fibi.

13. Credo videre bona Domini in terra viventium.

te : m

.14. ExpeQa Dominum , viriliter age: & confortetur cor

tuum, & fufüne Dominum.

: faciefm

, Ne

1. Pfalmus ipfi David. XXVII.

Eu E URT

D te, Domine, clamabo, Deus meus, ne fileas a me: ne

ile me tt

À

quando taceas a me , & aífimilabor defcendentibus in

lacumf

Inlocum

H 5

20 EX"'

itme, &

inimico«

. Íp ira tua. ) lratus; ne tanquam

plicans , €ex quo mendacium depre-

iratus faciem avertas, & me declines,

henfum eft; nam &repávs aduuím, ap-

(tulit me,

quafi congreffum meum vitans.

poru imjufhitia, ut

verterunt Symma,-

letis

Neque defpicias me.) Aliqui codices,

chus, & Aquila..

inillerio,

ut etiam Eufebius , & 'lheodoretus

13. Cvedo videre bona, ) Spero me

felici ftatui reftituenduüm.

tabetta-

valde fignificanter habent 4 «o-

fforum

exopaxía$4, quafi dicat , ne me ad cor-

In terra 'w'fucntinm.) In terra Ifrae-

litarum, qug terra viventium appel-

v0s , id eft, in malam rem projicias,

letur, quia ibi erat arca, & verus

'aüdicac:

io. JDereliquerggt me. ) WMidetur

cultus Dei viventis, exhibitus a fi-

i, & ent

alludere ad partus expofititios, quos

C lndis

delibus , qui vita gratig vivebant.

y etiat

Graci xosaippiQeie , & omueetis,

Aliqui terram viventium interpretan-

app ellant,

tur terram , in qua degitur hac vita

um C

I1. Legem pome mihi Domine, &c.)

mortalis.

$icut inferi funt terra

tüba*

m ortuorum.

&ap

ÍIn Hebrzo eft, Doce me Domine viam

Porro terra viventium,

Iuas.

celeftis illius erat imago, quam po-

, etiam

Propter imimicos meos, ) qQui ine ob-

tiffimum Davidem , cum hzc diceret,

nes d

fervant , & in mea damna intenti

fpe&affe crediderim.

X

Geoig

funt, ut ficubi erravero, me carpant,

4- Ex[veäa .Dominum.)Qui tibi ade

& calimnientur.

rit auxiliator.

idem eft, quod fufti-

12. dz animas.) In voluntates, li-

ne Dominum, quod hoc eodem ver-

f

bidines, poteftatem.

Anima enim

Qculi,

ficulo habemus: fe ipfum alloquitur

ponitur pro defiderio , cupiditate, li-

David , & ad patientiam, & perfe-

;0 Con-

bidine.

verantiam excitat.

"

Mentita eff iniquitas fäi. ) In dam-

JE fileas.) D. Hieron. x;ertit, xe

) Vide

T ,

J

num, & dedecus fuum , fe ipfam im-

obfurdejcas uiki j nam verbum

60

LIBRI PSALMORUM

EW

2. Exaudi, Domine, vocem deprecationis meae, dum oro ad

te: dum extollo manus meas ad templum fanctum tuum.

& E

3. Ne fimul tradas me cum peccatoribus: & cum operanti-

Chrift

bus iniquiratem, ne perdas me:

L

981

tat

tUa

Qui loquuntur pacem cum proximo fuo

, mala autem in cor-

dibus eorum.

L

4. Da illis fecundum opera eorum, & fecundum nequitiam

adinventionum ipforum.

X

Secundum opera manuum eorum tribue 1llis: redd

:

He

e 'retïribu-«

tionem eorum ipfis.

y

$. Quoniam non intellexerunt opera Domini, & in opera

gloriam

manuum ejus deftrues illos, & non zedificabis eos.

&V

6. Benedictus Dominus : quoniam exaudivit vocem depre-

minus

cationis meze.

&

7. Dominus adjutor meus, & prote&tor meus, & in ipfo fpe-

frcscmamcees

ravit cor meum, & adjutus fum.

H

u

deitisi

Et reflo-

fen

?

141

etiam

Hebr. &)ïn charas , fignificat tacere,

opera, quale eft opus creationis , re-

filere , furdum fe oftendere.

demptionis, &

[2

e

ubernationis mun-

gauden:

di, ruunt in omne nefas.. Itaque di-

. 21

4 me. ) ld eft, pb , phrafi He-

reCtione

braica.

cebat Dominas de Jerufalem Lucz

Ef 4&)721.!4507 a'csz-endcntiäz;; iz [46.'»!772.)

19. 42. Quia ff cognoviffes 6 fu, 65c.

Ex w

& infra Noz relinquezr im te lapidem

CO?l/ï! (

Nifi me juves, fimilis ero mortuis ,

qui anima mo

trice defticuti nihil 'fa-

füper lapidem , eo quod, mom. eognoveris

NU

cere poffunt.

tempus vifitationis tua.

Qrtis a

Et im opera mammuum cju»s.) S. Hie-

lt,

2o. d templum [antlum tm!m.) Ad

tabernaculum , vel ad ca:lum.

ron. vertit : Qzod zom ;stellexerunt o-

S.Z/'Ud]

3. We fmzul trabas me, &c. ) IN6

pera Domini , 6 opera manuwm ejus,. In

noftra ergo vulpata editione prepo-

st falut

trahas me , ne trahi me permittas in

]IS, & E

idem exitium cum peccatoribus.

fitio , Iz , redundat. Ne autem inuti-

tvid.

Loquuntur pacem.) M erba pacifica ,

lem hanc repetitionem geminatz il-

C/ä)l/zl /

lius vocis , Opera, cíle dicamus , fe-

benigna , & humanitatis plena.

Werat a

4. ddimventzonum. ) Studiorum; hoc

cundo loco loqui crediderim Pfalmi-

thini noi

enim fignificat vox Grxca &z«r49e:-

ftam de operibus, que Deus per fe

9' Bf?ll

ipfum facit, qualia fuerunt. mundi

M TOV , f;aö'torum in me.

Wm gt

Retributzonem eorum. ) 1d, quod me-

creatio, incarnatio Verbi, &c. de hif-

JU verf

ce enim operibus maxime proprie di-

QUàm in

riti funt pravis ftudiis contra me a-

citur, quod fint opera manuum ejus.

gendo , non eft mali imprecatio, fed

tfmquam

predictio eorum ,

Non adifrezbis eos. ) Cum d:ftruxe-

Qu

funt.

quæ ilis eventura

ris, non te penitebit deftruxifíe , at-

que ideo non amplius edificabis eos,

No

$- Quoniam non intellexerunt opera Da-

reftituendo fcilicet in priftinum Ra—

fri

z. ) Hoc eft radix omni mali; cum

tum.

enim homines animum non adver-

7. Et refforuit caro imea.) Hieron..&

Chald. gawf[um eff cor meum.

Adeo

Vld Pertq

tunt ad cognofcenda mirabilia Dei

6t

PSALMUS XXVIL & XXVII. -

I 00 ad

Et refloruit caro mea: & ex voluntate mea confitebor eti.

i

8. Dominus fortitu

do plebis fuse : .& prote&£tor falvationum

J

petanti«

Chrifti fui eft.

9. Salvum fac popul

um tuum, Do'mine, & benedi& haeredi-

1 in cor-

tati tuge: & rege eos, & extolle illos u(que in aeternum.

equitum

1. Píalmus David , in confummatione tabernaculi ,

XXVIII.

tettiDu

ferte Domino filii Dei : afferte Domino filios arietum.

A

2. Afferte Domino gloriam, & honorem, afferte Domino

t opers

gloriam nomini ejus: adorate Dominum in atrio fan&o ejus.

3. Vox Domini fuper aquas, Deus majeftatis intonuit : Do-

1 depre-

minus fuper aquas multas.

4. Vox Domini in virtute : vox Domini in magnificentia.

ipfo fpe-

H.3

$. VOX

Pt rello-

magna fuit hilaritas animi ; cum me

Filzi Dei.) Populi Hdgles, qui Deum

— ——

fenfi a tantis periculis liberatum , ut

patrem veftrum effe agnofcitis.

ionis , t*

etiam corpus redundarit , 4ziémus ezim

Filos ariettm.) Arietes ad facrifi-

s mun-

gaudens atatem. fovidam facit.

Prov.

g.

17. 22. Videtur David Chrifli refur-

c. Afferte. Domino gloriam , & bonoc

|taque (i-

rectionem refpexitfe.

)

rem.) Honorate, & glorficate Deum

em Lact

'j)fll) 6[0

Ex voluntate ita.) Exx animo.

facrificiis, hymnis concinendis , & re-

Confitebor ei.) Laudabo eum.

*

liquo facro , & religiofo cultu.

Ü la;»idem

$« Fortitudo plebis [2.) Quitanquam

m!zoverii

In atrio [antlo ejus.) lntelligit atria

fortis adjutor populum fuum defen-

1

fubdialia, adque omnes admitteban-

dit.

tur; nam in tabernaculum ipfum foli

$. Hie-

Satvatiomum.) Xwitn eAQV E multipli-

Jrerunt t*

Szlcerdotes ingrediebantur,

, gj'zþs, f

cis falutis,dum fcilicet a multis pericu-

3. Vex Domini , &c.) 'Tonitru, fre-

lis, & a imalis eruitur

mitum, & fragorem, & vim tempe-

e prsqoe

David.

populus, &!fl)fc

ftatis defcribit, qua allegoria potene

m ifutt-

ainata 7

Chrifés fii. ) Davidis, qui un"—&us

tiam divinam, quam Deus contra po-

m , 1*

fuerat ad re

gnum. Vel Chf'iRi Do-

puli fui hoftes exerit, fanctus Vates

mini noftri.

adumbrare voluiffe videtur.

pfami

9- Benedic bareditati, &c.) Eft qua-

Super aquas.) Fortafle aquas maris,

dam gradatio in tribus-membris hu-

vel intelligit aquas multas in nubi-

jus verficuli.

Bened;c bareditati,tan-

bus quafi pendentes, cum fcilicet den-

quam inanimatz pofleffioni; Rege eos,

* nubes magnam vim imbrium ef-

"

tanquam gregem tuum : e;cta/le zllos ,

fundereparant. Videturaquarum al-

|.ruse"

tanquam

lios.

legoria populos defignare, & exerci-

tus ingentes, qui contra Ifraelitas in-

,ml;, at*

abis 0

1. .2N cänfumm;ztiane faäern;zczl;.) Exi-

furrexerunt, quo etiam fenfu accipi

num J

ftimat S. Hieronym. Pfalmum

poteft illud Pfalmo 143. 7. Em:zze

hunc compofitum fuiffe, quandoDa:

meanum tuam de alto, eripe me , &5 liberas

vid perfecit tabernaculum , & collo-

'iefO""&

2071«

ent de aquis multif, de manu fi'iorum 4!5'6-:»

Ài

cavit in €o arcam Domini ^. Reg. 6.

é

^

z

LIBRI PSALMORUMN

"

s. Vox Domini confringentis cedros, & confringet Dominus: -

-

L

eedros Libani.

6. Et comminuet eas tamquam vitulum Libani: & dile&us

quemadmodum filius unicornium.

;

4. Vox Domini intercidentis flammam ignis.

3'

$. Vox Domini concutientis defertum, & commovebit Do-

s

minus Defertum Cades.

;

r

defc

9. Vox Domini praeparantis cervos, & revelabit condenfa:

& in templo ejus omnes dicent gloriam.

10. Dominus diluvium inhabitare facit & fedebit Dominus

fad

rex in zeternum.

60

Qii. Dominus virtutem populo fuo dabit : Dominus benedi-

Á

l. Pfal—

iet populo fuo in pace.

Esend

A. In virtute.) In potentia, ut eft

quafi plures cufpides habentia emittit,

tempc

É«

in Hebrazo.

vel quod verius puto , quia per ful-

In magnifecentia. ) Nam maria, &

gorem late fplendentem corufcationis

len

terras tremefacit, & lumine fulgura-

tulmiua feruntur, & illam quodam-

modo fecant.

ao

tionum, & corufcationum oculos per-

Inp

ftringit.

Concutientis defértam. ) Aliqui vere

& fs

5- Confringentis cedres.) l'onitru enim

tunt , zrezefaciet. defertum. Mi , par-

turire faciez feras deferti.

Senfus eífe

tranqu

vel fulmen ingentes arbores profun-

videtnr, Dominum terribili tonitrui

damir

diffime fixas fternit, frangitque.

Cedros Libami. ) Quuarum precipue

fui voce, qua deferti montes, & val-

proceritas commendatur.

les concutit, tremefacere feras , eis-

l

que terrifico illo fragore partum ac-

6. Comminuet eas tanquam vitulum Li-

flomo

jani ) [n Hebr. ad verbum eft, & exi-

celerare, quod peculiariter de cervis

nm,

Jire. factet eas ficuz vitulum , radicitus

dicitur fequenti verficulo , quas ad

Pidn

evellens, & vi procelle auferens, &

partum difficiles effe ajunt ,

- toni-

trui terrore facilius eniti foctus fuos.

mi,g

quafi exilire,

& ut habet .Chald. /z/-

folius

Tare facze)u.

Idem fenfus vulgat&

Defertum cades.) Vide dicta n. 20. t.

tantis

noftra editionis. Comininuet cedros,

9. Preparantis cervos. ) Vide dicta

fuperiori verficulo.

minig

& venti vis fragmenta trunci , & ra-

Wl

morum temere auferet, & quafi fal-

Revelabit conden[a. ) Stratis arbo-

piscln

tare faciet more vitulorum.

ribus denfis fylvas aperiet, & pate-

Ez dileftus quemadmodum filius untcor-

re iaciet.

Cü'ätäfg

Iz templo ejus omnes dzcent gloriam.)

t em

nium. ) Kadem fragmenta exilient ,

In,ä

wt exilit dile&us filius unicornium,

Potentiam Dei extollent , que mira-

pullus fcilicet unicornis exultans, &

bilia operatur, & terribilia.

dig [l()r

lafciviens.

10. dÍababitare facit.) immittit.

d

Dicitur, 4/edwu , quia

Áieh

pulli unicornium elegantes funt.

Ez fedebit. Dorainus , &c.) CumDo-

7. Ipterdicentis flammam ignis.) Flam-

minus fonantibus procellis , imbribus,

atal

fragoreque tonitrui omnia hec in-

d!?mm |

ma ignis fülminei interciditur, quia

feriora permifceat ;. ipfe tamen quie-

^

L

in varias partes Dominus illam divi-

dit, modo in hanc, modo in illam

tus , & tranquillus eít.

a'flw.xü

partem tulmina ejaculando.

Vel, in-

11. Virzutem populo fuo dabit. ) Ut

xift,

Di

terciditur, quia difle&a fulmina, &

inimicis refii'gere, & in eos , more

tiïiæ t

,,,,,

PSALMUS XXIX.

63

itus.

r. Pfalmus Cantici, in dedicatione dom

| us David,

us

XXIX.

--

2. I Xaltabo te, Domine, quoniam fufce

pifti me: nec dele-

&afti inimicos meos fuper me.

Do-

3. Domine Deus meus, clamavi ad te, & fanafti me.

4. Domine eduxifti ab inferno animam meam

na:

deícendentibus in lacum,

, falvafti me a

$. Pfallhite Domino San&i e

jus, & confitemini memoric

Imus

fan&Gitatis ejus.

6. Quoniam irainindignationeejus: & vita in voluntate ejus.

Ledi"

Ad vefperum demorabitur fletus : & ad matutinum latitia.

P

À

1. Ego

tempeftatis, quam def&ripfi:, detona-

Super me, ) Super malis meis occa-

- ful-

ittit,

r€ , eofque evertere radicitus poffit.

fione malorum meorum.

ionis

Bezedicer. ) Omnis generis bonis

3. Sanafli me, ) IÉgritudinem ani-

dame

augebit.

mi mei, cum me tmalis premeres, &

inimici mei vitz mez infidiarentur.

dz pace.)

Remotis belli tumul-tibuä,

yu

& faciens, ut animo fint pacato , &

4. Edwxifa «b infermo. ) Ab ipfis

; Ptl?'-

tranquillo , & omnia illis bene ce-

mortis, & orci faucibus.

; elle

4 defcendenribus 12 lacum. ) Exemi-

jtrui

dant-'

fli me ab eorum numero, quos ab-

Lval-

almus Canrtci.) Hoc intereft S.

forbet mors, & fepulchrum.

, d-

1. PS

n dC«

Hilario, & S. Joann. Chryfo-

$. Santli ejur.) Pios, & fidelesin-

ftomo auctoribus in prologo Pfalmo--

telligit.

evis

rüm, intér Pfalmum, & Canticum,

Confrzemini.) iudate.

4$ il

Pfalmum Cantici , & Canticum Pfal-

Memoria fantlitatis ejus-) San&Gam;.

toni"

mi, quod Pfalmus eft fonus organi

facramque ejus memoriam colite, &

fuos.

folius, fine ulla voce hominis can-

celebrate.

Memorate beneficia, qui-

Po9c

tantis, Canticum eft vox cantantis ho-

bus fanctos fuos profequitur.

Me-

dita

minis abfque organi modulatione.

moria etiam intelligi poflit active ,

P[almus Cantic: dicitur , cum Cantico

qua meminit, & recordatur : quafi

atbo-

precinente Pfalmi fonus fubfequitur:

dicat, celebrate mermoriam ejus fan-

P'Ate'

Canticum P[alzi, cum fonitu preeun-

Gam, qua noftri meminit in malis,

te xmula yox canentis auditur.

nec nos oblitus deferit,

W-)

ia dedicatiome damm'.) Cum Davi-

6. Ira ip indignatione ejus.) Ex He-

mim;

dis domus ,

uam magnificentiffime

breo Pagninus vertit , Memeztur 1

exflruxit in

j

e

rufalem , dedicata eft.

zra ejus , & idem fenfus vulgata edi-

Vide hiftoriam ». Regum cap. s. & z.

tionis Lating ; nam ira furor brevis

:r;Do-

Paralipomen, r4. Quid fit Zedieare

eft, ind

1

gnatio autem multo eft gra-

yibas,

domun , diximus Deut. 20o. 1.

vior.

s

um ergo Deus indignatur,

wc in'

2. Suícepifii me. ) Mebr. exaltafti,

brevi, & celeriter indignationem re-

qüie'

allevafti , fuftulifti ,. périculis edu-

mittit , citoque placatur, ut nontam

xiíti.

indignari, quam irafci diccndus fit.

U

Deletisfli simicos meos.) Anfam le-

Vel fenfus eít,

cum indignatur

mOïG

£itie tribuifti inimicis ieis.

Deus, infligis iram , & penam,

64

LXIBRA'PSALMOSXUM

». Ego autem dixi in abundantia mea; Non movebor in

ezeternum..

3*»

9. Domine, in voluntate tua, proftitifti decori meo vi"rf

*

tutem.

Avertifti faciem

tuam a me, & factus f'uxh conturbatus.

äï

6. Ad te, Domine, clamabo : & ad Deum meum depre-

filr

cabor.

-

n

10. Qude u

tilitas in fanguine meo, dum defcendo m cörm-

tionem.

pie

Numquid confitebiturtibi pulvis, aut annuntiabit veritatem

À

5

fiati

tuam ?

6I

, & mifertus eft mei: Dominus fa&us

II Audivit Dominüs

2f

Iie,

eft.adjutor meus.

12. Convertift

at

i plan&ctum zfeu1n in gaudium mihi: confcidifti

j

faccum meum, & circumdediftü me lzetitia.

fr

13. Ut cantet tibi gloria mea, & non compungar: Domine

Deus meus, in seternum confitebor tibi.

1

In

in 0n

"Oret

ficik

t [

Vita im volwntate cim'.) Salus in fa-

10. Qua uriliras im fangsime meo ? )

$01

Quid tibi proderit, fi me necari, &

vore, & benevolentia ejus.

extaf

d vefperzm demorabitur jïetus.)Pa—

fanguinem mteum fundi permittas ?

fg, |

De[cendo im corruptionem. ) ADefcen-

Oi

gninus vertit, Perzofl aLiz , per noctem

manebit.

'Tam brevis eft ira ejus,

dere in corruptionem eft mori, &

Dopi

ut fi vefpere, vel nocte fletus contin-

in fepulchrum immitti, in quo cadave-

2

gat , adfit mane latitia.

ra corrumpuntur, & putrefcunt.

erub

7. lp abnndantia. ) ln profperita-

Numquid conftebitur :ibi pulvis 9 )

Gptu

te, & felicitate.

Corpus. mortuüum , cadaver inanime.

Non mevebor.) Non decidam de fe-

Iäj

licitate mea:

Mortuus nonlaudat Deum palam, &

Qu ii

in media fidelium Ecclefia, licet in

tes hl

g. Jp woluntate mta.) Gratia , & fa-

altero fzculo laudet.

vore tuo,

j

Decori meo,) Statui meo felici, pro-

Veritatem tuam, ) Pxomiifa tua fi-

Tüe m

delia.

fpero florenti..

Virzuter.) Firmitatem , quafi di-

12. Conféidifli faceum menme.) Solvi-

Quog

cat: quidquid habui firmitatis , a te

fti cilicium, veftem lugentis, & p

Qu q

T

Tate )

habui, atque ideo non fatis fum lo-

nitentis, qua me indueram.

cutus confiderate , cum dixi, zez 7o-

13. Cautet tibs gloría mm.)Status

9 bt

qelor im Aterzum; nam te faciem aver-

P

nf;jf,,

tente, & favorem fubtrahente , fub-

meus gloriofus.

Non compungar.) Non doleam , ne-

LE

fecuta eft conturbatio.

*l

Fatlus [um conturbatui- ) Hebr. Fwi

que Tàe poniteat ca/m:are laudes

eadem

derritus

:

tuas.

lii

PSALMUS XXX

6$

lt

1. In lfïnem, Pfalmus David, pro extafi. X X X,

24. ] N te, Domine freravi, non confundar in c&ternum: in ju-

Vit-

ftiia tua libera me.

2t

3. Inclina ad me aurem tuam, accelera, ut eruas me.

Efto mihi in Deum protectorem, & in domum refugit, ut

jre-

falvum me facias.

4. Quoniam fortitudo mea, & refugium meum es tu: & pro-

IU

?

pter nomen tuum deduces me, & enutries me.

;. Educes me de laqueo hoc, quem abíconderunt mihi: quo-

tem

niam tu es protector meus.

redemifti * Luvc.

us

6. * In manus tuas commendo fpiritum meum :

me, Domine Deus veritatis.

23:46-

du

7. Odifti obfervantes vanitates, fupervacue.

. 8. Ego autem in Domino fperavi: exultabo , & laetabor in

mifericordia tua.

Quoniam

nine

Ro ex£afi. ) Hxc tituli—/particula

ab arce defumpta , in edita aliqua,

p

non eft in textu Hebrzo , nee

& inacceíla rupe conftituta.

;ïn

Propter. nomenm tfuum. ) Propter te,

in omnibus Gracis , utteftatur T heo-

-Oretus,

Et videturaccepta, ex ver-

vel propter gloriam tuam.

ficulo 23. Ego aurem dixi im exceffu men-

Deduces me.) ÁAd locum tutum.

Ensiries me.) Xd vi&um neceffa-

zi5 me&, Cfc. ubi Grgce eft vox ix-

p 1)

$ 0/0i6.

Intelligendus eft titulus de

ria fuppeditando.

6. Copmendo.) Depono: hoc enim

l,

extafi ex timore repentino , & maxi-

H

mo,quo David correptus , cum au-

eft vagaríO9W4u;, metaphora fumpta

d

C

divit Abfolonem filium, & omnem

eft a depofitariis.

populum contra fe confpiraffe.

Spirztum mesm.) Nitam meam.

u

Redezifi;.) Liberafti non femel.

402v

2. Non confuadar.) Non erit; quod

!

erubefcam , & me pudeat, quafi de-

Deus "veritatis. ) Deus verax , fide-

lis, & in promitlis conftans.

ys1)

ceptus fim , & fpe mea exciderim.

7. Odiffi. )1n Hebr. eftin prima per-

Injufiitia tua4,) Ob juftitiam tuam,

yiime.

fona, 04;vi , fed idem eft, nam quod

im, «

qua impios punire foles, & innocen-

D«us odit, pii oderunt.

et

tes liberare.

Olfervantes vanitates.) Nanas , &

3. 4ccelera , ut , &c.) Celeriter

ruec mc.

fuperftitiofas obfervationes, in qui-

H f-

bus aliqui fpem fuam ponunt; vel

Ip Deum protetlorem , &c. ) LXX.

idola intelligit , qu& frequenter in

quos nofter fequitur Interpres, abf-

criptura nomine vanitatis appellan-

Solvi*

que metaphora dixerunt, quod figu-

xate habemus in Hebrzo

tur: fic Deuter. 32. 31. ubi habemus:

&

Eflo mjbi

If/fi 7e pro*vom'verzmt o* » 47 Vanilafi-

ijp petram f'ortiffomam , 65 i domum ma-

Lbus [zi5, ,XX. tranftulerunt : Irziza-

tatus

air(fnam ad [alvandum me.

verunt 12 1dolis f[nis,

4 Fortitudo mea, &c.) Hebr. quo-

Supervacue.) Nullo fru&u, inaniter.

ziusm petra mea,.0 munitio menatues:

8. Humilitstem meam.) Me, qui vi-

,*

eadem metaphora verficuli fuperioris

-uudes

lis fu,m ; mifer, & afnictus.

Bidl. emn Com, Menocä. 4. IF.

À

66

LIBRI

PSALMORUM

Quoniam refpexifti humilitatem meam : falvafti de necehH'i-«.

tatibus animam meam.

9. Nec conclufifti me in manibus inimi

ci: fltuitti ia 15co

tnut

fpatiofo pedes meos.

*

»

ic. Miferere mel ,

Domine, quoniam jtribulor : Conturba-

fhal

tus eft in ira oculus meus, anima mea, & venter meus:

I w

11. Quoniam defecit in dolore vita mea: & anni mei in ge-

mitibus.

Infirmata eft in paupertate virtus mea: & offa mea contur-

h]i

bata funt.

12. Super omnes inimicos meos faétus fum opprobrium , &

i

vicinis meis valde, & timor notis meis.

I |

13. Qui videbant me, foras fugerunt a me, oblivioni datus

E

4

fum, tamquam mþrtuus a corde:

lhb

Factus

]i

Neceffitattbus, ) Mmguffis , ut eR in

Virtus mea.) Mirtus, membra, ani-

bi.

Hebrzo.

mi etiam alacritas.

9. Nec cemclefiftá me im manibus ini-

Offa mea. ) ldem, quod virtus mtas

X

ab

K

esici.) Non tradidifti me tenendum

eft enim ufitata repetitio primi hemi-

inanibus inimici.

ftichii.

Iz loco fpatiofo.) Ejductum ex angu-

Conturbata fuzt.) Ynfirmata funt.

2. Super ommes iniaicos meos , &c.)

ftiis, & in locum fpatiofum, & li-

Cum.

berum traductum.

Factus fum opprobrium vicinis, &

TieC (

1o. Conturbatus efl p ira oculus meus.)

timor notis, quia malis vexatur magis,

mem

Prz ira, & marore contabuit. Aqui- quáüunquamhas miferias pafli fint ulli

hon

la vertit àuy/uai9y , faualidus fattus eft,

inimici mei, quamvis impii, & injufti.

T

Timer motis z:eis.) "liment profiteri

ini

Symmachus &£J'oAw v ) ÉUrbidus fallus

fe amicos meos, ne propter me ve-

fiit

Eminent in oculis fi

niant in periculum.

Vulgi amicitiam

moaroris.

2na dolor?s d

lias.

notat, quod cum fortuna mutat fidem.

H

uima mea.) Chald. habet, Go»ffz;-

Recte Lucianus in Anthologia Gre-

oblo

a efl amima mea.; maror enim, &

corum epigrarnatum , titulo ij róomv

timor animum conftringit, & pufil-

(;

lum facit, &in arctum COgit: at vye-

"Av mTalcuc , Siele g TO) QÍAOS,

Ym

PT

ro lxtitia relaxat, & dilatat.

AA Ea TayTO

. Venter smens.) Precordia, & inte-

Exlpa , vioic 9& eomaie cuue

OCut

T

riora mea. Sic Ecclefiaft. cap. $1.

pera u AAóUtra.

dte,

2Q. Vezter meus conturbatus eff quarez-

$; wale ves cedit, fupereft tiba nul-

4nj

do ilílam : & 'Thren. z. 20. ' Vide Do-

Íus amicus ,

mine , quoniam tribulor , €$ conturbarus

Frey,

Omnia fortuna [unt inimica male,

u

A,e/f. Venfer menus

Qui videbaut me, ) Qui me vi-

ya

ti. Íz dolore. ) Pre dolore.

Aiy

fere folebant, ,vel, ii quibus occur-

In gemitibas.) Pra gemitibus , per

riffem.

tol ed

gemitus.

Foras fäzgemnt 4 me. )

AOchIrfum

D

li

Panupertate. ) Id etl calamitare , D.

meum declinabant , & fugiebant.

Qu

dieron. vertit , /nquitate.

12. Oiivioni datus [um , &c.) INecte

h

fu t

PSALMUS XXX.

67

emr'

" Fa&us fum tamquäm vas perditum:

0C0

14. Quoniam audivi vituperationem multorum commoran-

tium in circuitu.

In eo dum convenirent fimul adverfum me, accipere ani-

1by-

mam meam confiliati funt.

15. Ego autem in te fperavi,

Domine: .Dixi:

|fe-

16. Deus meus estu: in manibus tuis fortes meae.

Eripe me de manu inimicorum meorum, & a perfequenti-

UF«

bus me-

17. Hluftra faciem tuam fuper fervum tuum, falvum me fac

l)&

in mifericordia tua:

15. Domine, non confundar, quoniam invocavi te.

l;tüs

Erubeícant impil,

& deducantm. in infernum : muta fiant

labia dolofa.

u

"TT

uae loquuntur adverfus juftu

m iniquitatem : in fuper-

, alti

bia, & in abufione.

Iu

20. Quam magna mu

ltitudo; dulcedinis tuze, Domine, quam

abícondifti timentibus te !

&

hemie

T 2

Perfe-

unt.

cum', A corde, oblivioni traditus fum

gregarentur. Refpondet Italica lo-

! &C')

cutioni , Nel cozgregarfi m[ieme contra

lisg i

nec eft , qui in corde , & animo fuo

nifi$

meminerit ngei , ut mihi benefaciat,

di me.

yt ullt

non fecus acíi mortuus eflem.

4cezpere . animam ä;zelam.) Perdere

Tanquam vas perdizum. ) Mas con-

me, vitam mihi eripere.

njum.

'oütöi'i

fra&um, abje&um , quod ufui efíe de-

Confilsatz funt.) Conftituerunt, ma-

ne ve

fiic , ideoque inter fcruta, & quisqui-

chinati funt.

lias , aut fterquilinium projettum eft.

i16. Sortesmeds.) Hebr. tempora meas

citiam

cafus, eventus mei, rerum mearum

fiden

14. Viruperationem.) Contumelias;

:

] Gïæ'

oblocutiones.

ftatus.

Commerantium . in circuitu.) Nicino-

»17. lufira faciem tuam. ) Hebr. 7-

n;xW

Non

cere fac faciem r5am , favorem fcili-

rum, qui circa me habitant.

cet, & benevolentiam tuam.

Qs

incom mode explicabitur de multis ob-

locutoribus ia circulum collectis, fa-

18. Nos cosfundar,&c.) Mebr. son

mam Davidis lacerantibus. $i quod

pudere. affkiay , quomtam in'uocavi £e.

n

]ere. 20. 10. habemus in vulgata : 4z-

Erubefcant impii, 6 deducantur m

drvi enim contumelias emultorum, €$ £ere

mfernum.) Pudore afficiantur ipfi, ex-

li n

rorem in circuitu, f(X X. vextunt 2xo002

fcindantur ; & pereant.

m

Woéyov sroAMdy covedooifouivey xvux-

19. ln fuperbis, 6 abwfone. ) Prm

AóSey , Mudrvi vituperationem multorum

contemptu, & defpectione. Pra fa-

ff Vi'

ftu , quo juftis abutuntur, & eos op-

gt*

colletlorum im circustu,

Hanc autem

explicationem confirmant , que fe-

primunt: vox 4éufieze , Grece £gsàe-

yw7ti» accipitur active, ut explicatuin

lum

quuntur.

*

mb

lz eo dum comvenirent.) Cum ad con-

eft.

.20. Quam magna multitudo ;/&'C.)

jv

fultanduxn de me in unum locum con-

-

68

LIBRI P'SALMORUAM

41

Perfecifti eis, qui fperant in te, in confpe&u filiorum ho-

minum.

fet

4t1. Abfcondes eos in abfcondito faciei tuze a centurbatione

hominum.

Proteges eos in tabernaculo tuo a contradi&tione lingua

ZrUm .

22. Benediétus Dominus,

Bl

fuam mihi in civitate munita.

quoniam 'miriäcavit mifericædiam

ni

el

23. Ego autem dixi in exceffu mentis mez : Proje&us fum

a facie oculorum tuorum.

)

Otà

Ideo exaudift: vocem orationis mece , dum clamarem ad te.

24. Diligite Dominum omnes San&i ejus, quoniam verita-

tem requiret Dominus, & retribuet abundanter facientibus

he

fuperbiam.

henig

25. Viri-

tequi

Re

Hebr. quam mieltutom bonum tuum ; qmod

rem; qui enim his fe a&ibus exer-

quod

abfcondifl: tamentiius te.

cent, dum fie verfantur coram divi-

E

na facie, latibulum tutum natti funt,

Dulcedinis tua.) Gratim , favoris ,

etbt

benignitatis tuz.

ad quod hominum contradictio ita

Quam abfcondifli. ) Quam fepofui-

pervenire non poceft, ut illos contur-

"

fti , & recondidifti , ut intuorum bo..

bet, & commoveat.

"lbnt

Sic Pfalm. r4

num eadm promcres;

Proreges ec$ ,. &C. ) Ef repetitio

Ty

I4. De abfconditis, id cft, de rep()fïtis.

precedentis hemiftichii.

Perfecifi.) Subintelligenda conjun-

ilt

22. Mrrifeavit.) Mirifice oftendit.

Qio, &, Abfcondiffz, && perfecifii. Ydem

Mira ufus eft mifericordia erga me.

Yoe

autem eft Perfeczfi , quod apparafti,

euf

operatus es , & exhibuifti.

In civitate munita.) Symmachus ad-

Po

dit notam fimilitudinis; nam vertit ,

In con(petlu fljorum bominum.) Pa-

ficut. £m civitate munita.

Di

lam, & publice.

fcri

e1. 4 ab[condito facies tua. ) In in-

23. In exce[[a5 mentis mes. ) Eo tem-

"l

teriori cubiculo, & conclavi prote-

pore, quo pre nimio terrore quafi

Confen-

qua

ges, defendes, fervabis. lllud, Fac;e;

mentis inops factus eram.

doi

£u& , putat Genebrard, ufurpatum effe

tit Symmachus, qui vertit £y z-gïäm.vr)w'-

illin

ad eum modum , quo Itcali dicunt,

£aus,tm perendftone mea.

tate

Voffrz Eccellenza,V. Altezza, Vofir a Maje-

Projecius. ) He

&i

fí4, cum viros Principes alloquun-

þx*. exeuffus, vel, ex-

cifas.

b

tur: itaque idem erit & in abfcondito

4 facie oculorum tuortum.) Favort »

TYent

faciei tue, quod in fepofito, & fc-

lat

creto loco tuo, "Agellius vult in ab-

& benignitate tua,

ldeo exaudifii.) Mifertus mei, ne

]ac

fcondito faciei Dei eos verfari, qui

in tanta confternatione, & fucceffus

I

cum coram clara Domini facie ver-

thin

fentur, non videntur ab iis, qui eo-

defperatione deficerem.

24. Veritatem.) Ylomines , qui ve-

U

dem lumine non perfunduntur. Ideo-

Y

ptio

que Jocus ille horum refpeQu abfcon-

ritatem, & fidem colunt, ponitur ab-

ütg

ditus dici poteft. Bellarminus inter-

ra&tum pro concreto.

" Hieronu

r

pretatur derequirentibus faciem Do-

PR;—EERLS.

& Chald. vertunt , Fjdeles T[er'mg Dao«

fion

M5

inini per contegnplationem ; & ame-

/

PSALMUS XXX. & XXXL

49

|ho«

25. Viriliter agite, & confortetur cor veftrum, omnes, qui

É

fperatis jin Domino.

10ne

1. Ipfi David intelligentia , Pfalmus. XXXI.

Utl

'Rdm

Eati, quorum remifie fünt iniquitates : & quorum tecta

4« 75

diam

funt peccata.

E

2. Beatus vir, cui non 1

mputavit Dominus peccatum, nee

um

eft in fpiritu ejus dolus.

3. Quoniam tacui, inveteraverunt o

íffa mea, dum clamarem

d té

tota die.

lb«

1

s5

Ó

4. Quo-

"«DUS

Requirez. ) Non negliget, fed eos

bulis cera illitis fcripferunt; nam hoc

benigne intuetur, illis providet , &c.

genus fcripturz complanata rurfus ce-

Viri-

requirit ad reinunerandum,

rà deletur, inducitur, & tegitur.

——

c. Nen imputavir. ) M exe indulfit,

Rerribuet abundantcr) Supplicium,

Gd

ita ut nullum omnino peccatum in eo

quod meriti (unt, rependet.

j divi*

Factentibus füperbiam.) Fa,quefu-

amplius cogitet, & agnofcat.

funt,

lp fpiritt ejus. ) In. Ore ejus; naim

perbe cogitarunt , exequentibus.

jo 1

&s. Confortetur cor veflrum-) Hcï)r-

Grecus textus Vaticanus habet iv z-c;

ontur-

roborate "UVos,

s Ti gurs , licet alii legant. &v TO

qwivpa u fufpirite. ScdTenfus idem

petitio

Nrellecfos.) In Grgco eft in genitivo

eft; nam cum in ore eft dolus, eft

etiam in fpiritu, five fpiritus cor Jt-

&wy&ott* , licet aliquando eamdem

;endit.

Vocem aliis Pfalmis prefigant in ac-

gnific

et, five aerem , quem refpira-

;a. m

cufativo ee cvuveac ,. d zutelletlzn.

mus , & cujus beneficio loquimur.

us 4d-

. Quomiam tacui. ) Mbeccata mea,

Porro itaP falmus infcribitur,vel quod

rettity

Davidi hoc carmen . poft^ peccatum

quia pro illis divinam mifericordiam

non imp

loravi, quia peccatum nom

Ícribenti divinz gratie beneficio aper-

fum conteflus, & non a

novi, malis

) tettte

ti fint oculi mentis, ut intelligeret,

$

5a

affectus fum.

Einan.

putat fen-

qua 1

quam graviter deliquiffet : vel quod

fum effe , Tacui , id eft, finem feci

onfen«

dono intelligentie opus fit ad fenfum

illius intelligendum propter obfcuri-

clamandi , feu ejulandi, cum viderem

'm?rM/'

me confumi, peneque deficere cla-

tatem: vel quod Pfalmus falutari do-

&rina , & eruditione plenus fit. Vel

moribus, & ejulatu affiduo; ubi no-

*

.

Quoniam tacul , Tó

J d

tandem cantores hacinfcriptione mo-

-

.

ta, cum dicitur

nentur, ut ita Pfalmum dif

t

n&e ca-

Qnuoniam non caufam reddere; fed con-

r

nant, ut auditores verba, fenfumque

tinuativum effe more Scripturg.

percipiant.

Ipveteraverumt-) Qffa . inea ægerrime

i,

1. Tcla funt peccata. ) Remiffa eft

affecta funt, & pene confumpta. Om-

enim prioris hemiftichii repetitio,

ne robur meum clanguit.

Simililo-

( eiTuS

Fortáfie metaphora fumpta eft a fcri-

cutione ufus eft Jerem. "Threnorum

ptione ; nam peccata hominum in li-

3. 4. Vetuflam , inquit, fecit. pedem

yi ve

g.

bro divinz juítitie fcribuntur; tegun-

9m3eéani.

"r Ab*

Dum clamarem tota die, ) Pre ma-

jerom

tur autem, cuni: delentur, ita ut legi

non poflint.

Quod aptius etiam con-

lis, qu

ibus tacens peccata inéa , &

4 0"

veniet, fi Hebrai, uti. Romani in ta-

illanon agnefceag,"aüiciebar. Q.uod

2706

LIBRI PSALMORUM.

4. Quoniam die, ac no€te gravata eft fuper me manus tua,

ff

converfus fum in aerumna mea, dum configitur fpina.

s. Delictum meum cognitum tibi feci ; & injuftitiam meam

di

non àbfícondi.

*Ifie * Dixi: Confiteboradverfum meinjuüitiam meam Domino:

l&

6524 & tu remififti impietatem peccati mei.

D

6. Pro hac orabit ad te

&

yomnis fanétus, in tempore oppor-

tuno.

p

Verumtamen in diluvio a

quarüm Iþultax*um, ad eum non

fhi

approximabunt.

d

om

dicitur in noftra verfione clamarem,

HI. Diftin&e commemorando -"pxäc-

in Hebr. ad verbum eft, Rzgirez, que

catum, de quo penitentiam ageret.

vox magnitudinem doloris fignificat,

IV. Deteftando peccatum , & pro-

fad

qu& non clamorem tantum, fed etiam

mittendo fe nunquam rurfus illud pec-

aqu

[itU

rugitum expreffit.

catum admiílurum.

4- Manznus tua.)F eri

ens, & þercutiens

Dixi.) Àpud me ftatui.

tüi

inc.

Tiot

E: tu remifí; , &c.) Cum primum

Converfus fum 1m arumna mea. ) N o-

me vidifti peccatum deteftari, & de

üml

Jutatus fum , me verfaviin mea eru-

dem

mna, & vaftitate mihiinfiüicta. Vel;

illo admiíio dolere , culpam ftatim

vu

converfus fum ad te Deus.

condonafti.

6. Pro bac. ) Ob hanc impietatemn;

C

Dum cowfpiev [fpina.) Dum zru-

il

li

mnarum aculeisine pungis, & aftlli-

ob hujus impietatis remitfionem.

Orenis Sanilus. ) D. Hieron. vertit

gis.

Vel dum me pungit animz acu-

Mifericors, Chald., Pzus , qui pietati

x

leus folicitudinibus, & curis. In Hebr.

mea,

ad verbum eft. Verfzs eff fuccus meus

ftudet, & fanctitati, & iis, quem ve-

re peccatorum p«enitet.

32 ficcitates aflatis ,id eft, humor meus

*

lz fempore oþportzma.

Hebr. zztem-

pene totus exaruit.

pore imveniendi , live isventioms , quo

Di

$. Cognitum ribb fecsW.) 'libi com-

fcilicet Deus, vel remiifio peccatiin-

eft

memoravi, tibi confeffus fum. Lo-

venitur.

te

quitrur humano more, quafi Deus in-

'lempus autem opportu-

num eít , antequam fpatium mifcri-

h

cipiat tunc aliquid cognofcére , aut

cordie impetrandx finiatur, dum íci-

tit f

Ícire, quando erprimum & narratur,

licet hezc vita durat.

& commeinoxatur. |Vel, 7i; , id eft,

bi

Verumzamenu , &c. ) D. Hier. hunc

BI

tuo miniftro, & faccrdoti, qui tuas

Pro hbac orabi

vices gerit, & per queim remittis pec-

verficulum ita vertit.

[

catum. Tenebantur enim peccatores

ad te omnis mifericors, tempus inventens

Wt

ut cuum inundaverint aqua multa , ad r-

in veteri lege ad conteflionem pecca-

(n

ti, & oblationem pro peccato, fire-

dum nom accedanz. . Metaphora autem

0

miffionem illius confequi vellenti,

inundationis aquarum , vel zrumna-

tlg

Levit. $. n. 6. & Num. 3. n.7. Hu-

rum copiam in hac vita fignificat, vel

jus autem confeffionis veteris teíta-

ponarum multitudinem, & quafi di-

Söln

menti hz circum[tantie memorantur,

luvium , quo mergentur impii in no-

I. Fiebat coram facerdote.

l.]. . iïn'

viffimo die.

Senius etiam verficuli

NTO

li |

ponendo manus capiti hoftiz immo-

efie poeeft.

Orabit ad te omnis fan-

pïæ(

land?c ; & id quidem inter cornua.

&us in teimpore opportano , & bene

BI

PSALMUS XXXI.

gt

i.

" Tu es refugium meum a tijbulatione, qus& circumdedit

ie: exultatio mea erue me a circumdantibus me.

n

$. Intelle&um tibi dabo, & inftruam te in via hac, qua gra-

dieris : firmabo fuper te oculos meos.'

L]

o. Nolite fieri ficut equus, & mulus, qui

bus non eiï intel-

01

le&tus.

Ín camo & frseno m

0f

&

axillas eorum conflringe, qui non ap«

proximant ad te.

Oi

ro. Multa fíage

lla peccatoris, fperantem autem 4n Domino

mifericordia circumdabit.

ir. Letamini in Domino, & exultate jufüi, & gloriamini

H

omnes re&ti corde.

Xc

Pfalmus

"

DUU

faciet, & fapienter; nam in diluvio

roces equiy & muli pauperes , & ha-

miles morfu, & calcibus impetere ,

pec-

aquarum multarum , cum in novilli-

mo fuper impios mala inundaverint ,

quod etiam ipfe fecerat adverfus

tunc inpii ad eum, hoc eft, ad Deum

Uriam, quem intertecit.

non appropinquabunt , quia non erit

Ip camo , &c. ) Camus

funem fïä

um

Vel tan-

. de

amplus penitentie docus.

gnificat, aut capiftrum, quo ligan-

dem fententia eft zrumnarum dilu-

tur equ't. :

Hefychius tamen x55v,

um

vium ad eum, q'i ftudet Deo recon-

vocat edec cyaAus freni fpeciem , for-

ciliari, non appropinquare, ita ut

taffe quale equis iis, qui mordere fo-

etlt;

ilà damnum interant.

7. Exultatio mea.) O Deus , qui es

lent , ori circumponitur , cancella-

ottit

exultatio mea.

D. Hier. vertit Laus

tum e ferreis bracteis , Italice appel-

tati

lamus , lz mu[arola.

Id ita eife figni-

mea, Deus,inquo exulto, quem laudo.

|ver

ficant Xenophontis verba lib. de e-

Circuzidantióus me.) Ynimicis meis.

queftri. Comms , inquit , uf refprratio-

fellle

8. luzelletiuza tib3 dabo.) Kefpondet

nem nom impedit, ita mordere mom fmoit-

Dominus Davidis orationi,

Senfus

Genfus verliculi eft. "Iu Deus capi-

qUO

il

eft: Faciam te intelligere. Erudiam

ftro, & fraeno quafi equos , aut mu-

J

te.

los eos coercebis, qui recufant, ut ho-

In via bac

q;ta gradierts.) Promit-

mines ratione prediti fponte accede-

la

hfs ii adÉ

uturum , & in a&tioni-

ecu

d

ré ad te per obedientiam.

bus, & in ftudiis omnibus , & nego-

taphora cami , & freni calamitates ,

&is adjuturum.

& arumnz fignificantur, quibus Deus

3unö

Firmabo.) Figam ocukos fuper te,»

utitur ad coercendos homines a pec-

lil

ne erres, aut fi erres, ut in viam re-

catis.

jtlió

l1o. Mzita

: flagella. peecatoris. )

Sup-

i

&am educam.

Multá

. Oculos. ) Mez cure, & Providen-

ple /4s:; in Hebr. ad verbum:

teim

tiz

"

delores impio.

n

M fericordia cmcumdabst.

N& ab

9. Nolire frer: ficue. equus

& .mulu:'. )

,id

Sermonem convertit David ad pec-

ulla parte flagellum P-oiïït ad illum

T

accedere.

110-:

catores , quos hortatur, ut nolint fo-

i1. Gloriamimi.) Hebr, jabzlate.

lis fenfibus duci, cum ratione fint

ia

praediti, nec ad alienas uxores hin-

Retli corde.) &uorum cogitationes;

fan

bent

nire (quod ipfe fecerat) nec ut fe-

& intentiones recte fuz.n*.e

722

LIBRI PSALMORUM

Pfalmus David. XXXII.

hi

tur

1. E7 Xultate jufti in Domino: re&os devcet collaudatio.

. 2. Confitemini-Domino in cithara : in píalterio decem

Cre

chordarum . pfallite illi.

3. Cantate ei canticum novum : bene pfallite ei in vocifera-

gt

tione.

I]

4. Quia re£tum eft verbum Domini, & omnia opera ejus

Is

in fide.

I

*. Diligit mifericordiam, & judicium: miíericordia Domini

:

qua

plena eft terra.

3

I

6. Verbo Domini coel

i firmati funt, & fpiritu oris ejuä omnis

L

virtus eorum.

ob

7. Congre

D

ris abyfios.

gansücu,'t. in utre aquas maris; ponens in thefau-

0a

$. Ti-

!

6; Verbo Domini.) fuffu, & prace-

fil;

1. E&o:.j Juftos fideles.

Decet. collasdar:o.

Y

Confenta-

J

pto Domini, quo etiam modo expli-

r

neum eft juftos Deum laudare,

cari poteft, quod fequitur, & fpirite

c. Confitem;ni.) Laudate.

orís ejus.

lnfnuatur tamen inyfteri-

pia

um Sanctz [rinitatis, cum veréum,

Tl

Ia cithara.) Cum animi lztitia, &

l

alacritate, non coacte, non mafte, mu-

& /piritus de Verbo «terno, & Spi-

ficis enim inftrumentis utimur ad de-

ritu fan&o cum multis Patribus

prio

pofj

pellendam triftitiam, & merorem.

fit explicari.

tur

In P[alterio decem chordarun. ) Mufi-

Ejrmati [unt.) Ndeo ftabiliter in fuis

dith

cum enim inftrumentum , quod Pfal-

cardinibus conítituti, ut femper eun-

T$

terium dicebatur , decem chordis erat

dem curfum teneant.

Q

inftructum.

3. Canticm movum.) Kecenter com-

Ormnis "irtus eorum. ) Oänis exerci-

IOq

Ali-

?us eorum , ut elt in Hebrzo.

Fre-

Latz

pofitum ob recentia beneficia.

el,

quiinterpretantur rarum ; pretiofum,

quenter nofter interpres vocein He-

quui ituim.

brzam x3Y tf2£4, & Grecam àviaqur

I0

& ef

Beze. ) Scite, concinne, cum modu-

virtutem vertit; nam Ovvauuse utrum-

confi

Jatione , & harmonia.

que fignificat, & exercitum , & vir-

4- Quia retlum efl verbum Domnj.)

tilim

tütem, fiverobur, ac potentiam. Ali-

IN

Hoc eít, quod aliis verbis dicitur

qui intelligunt ftellas in colo tan-

Áe

Pfalm. 144. 13.. EeZelis Dominus inom-

quam in in acieordinatas. Alii eti-

niu: verbis füis, E& [antlus 22 omnibus

l

am Angelos , quafi in militia di-

ünt

eperilus .[uis: nihil enim prxdicit, aut

fpofitos, & fub Deo Imperatore fuo

ln

promittit Dominus, quod non perfi-

militantes inftar exercitus.

€1iat.

llCez [

7. Sicut i2 utre,) n fuo alveo co-

]^

$- Diligzt puilertcordiam, 69 judicium.)

ercens ; nam initio erant terris fu-

Mifcricordiam pfis benefaciendo, ju-

lhhc

dicivm impios ulcifcendo.

perfufz.

eine

Miflericordia plena ef.) Ubique ejus

Ponens im thelaurü abyffos. ) Certo

tlj

mifericordis veftigia apparent.

loco fervans ma

[

li

2gnam .aAquarum co-

PSALMIUS XXXH.

73

$. Timeat Dominum omnis terra: ab eo autem commovean-

tur omnes inhabitantes orbem.

* ]ue

m

9. * Quoniam ipfe dixit, & fa&ta funt: ipfe mandavit, &

dith.

creata funt.

16.17-

[et)«

10. Dominus diffipat confilia gentium: reprobat autem co-

gitationes populorum , & reprobat confilia principum.

1

ir. Confilium autem Domini in zeternum manet : Cogitatio-

Qqu

nes cordis ejus in generatione, & generationem.

12. Beata gens, cujus eft Dominus, Deus ejus: populus,

»mini

»

quem elegit in haeredita:em fibi.

13. De colorefpexit Dominus: vidit omnes filios hominum.

fmnis

14. De preeparato habitaculo fuo refpexit fuper omnes, qui

habitant terram.

ea-

15. Qui fioxit figillatim corda eokkrum, qui intelligit omnia

opera eorum.

—

. T*

16. Non falvatur rex per multam virtutem : & gigas non

falvabitur in multitudine virtutis fuae.

præce-

17. Fal-

aylie

jþirim

"piam, Vut: thefauri fervari, & reponi

Populus , quem . elegit , &c.) Beatus

olent.

13' Gef i'

populus ille, quem Dominus fibi

orbiifly

9. Cbmma*uc*antur.) Idem eft, quod

elegit in populum peculiarem, & qua-

y Spi-

priori hemiftichio dixerat, TZzzezr.

fi propriam poxiïeüionem , & hziedi-

tatem.

pf

9. Fatla (us7, ) Omnes fcilicet crea-

tur&. Hanc fentcntiam exponit Ju-

12. De emlo re[pexit. Dominus,) Res

dith, cap. 16. 17. Tibi ferviat om-

humanas fua providentia curans, ne

j fuis

quis res humanas fortuito , & nullo

p Qu

nis creatura tua ; quia dixifti, & fa-

& funt.

Significat etiam modus hic

gubernatore temere ferri putet.

loquendi celerititem creationis , fic

14. De prapar ato /mäitaculo.) De

estrt

Latine dicimus, 4Z/zz , factug , hoc

eclo empyreo, quod habitaculum fi-

fe

eft, nulla interpofita mora.

bi, & piis przparavit a conflitutio-

n He

IO. D;Wz:f:dt conþl;'a gerztizm.) Tan-

ne mundi.

Hieron. vertit, de ff-mif-

fémo [olio, de firmitate , ac ftabilitate

?u' japl

ta eft divina fapientia , uthominum

habitaculi fui , nihil de loco fuo mo-

vt

confilia, qux ipfis videntur fapien-

tillima , Deus in momento infatua-

tus.

&

15. Singillatim. ) Grece eft, xava-

, Ali'

re , diffolvere, & irrita facere poffit.

j t

Rejrobat.) Inania facit, fruflratur.

Móvae, omnes, & fingulos', quod I-

Ir. Cesfilinz.) Decretum, propo-

Ideo-

j| eti-

fitum voluntatis.

talice dicimus , 4d un per u29.

jj di

que cum corda noflra ipfe finxerit,

re lu

Íe generatione, 9 generationens.) Sci-

nullus adeo reconditus angulus in eo

licet manet in zeternuin.

eft , qui oculis ejus non pateat.

12. Bezia £6H5 , &.c.) Beati func

16. Noz f.el*v;ztur Rexper multzcm Vire

ve0 (e

illi homines , qui pro Dco non agnó-

Autcm. ) Non eft Regis falus in eo

ii foe

fcunt, nifi unum illum Dominum ,

pofita , quod magnum habeat exex-

citum.

eujus verbo ccli firmati funt, &c.

Certo

Bibl, eum Geom. Menoch. T. IV,

K

ym (NUd

74

LXIBRJ; PSALMORUM

17. Fallax equus ad falutem : in abundantia autem virtutis

fuzee non falvabitur.

lz

18. Ecce oculi Domini fuper metuentes eum : & in

'eis,

qui fperant fuper mifericordia ejus.

n

19. Ut eruat a morte animas eorums & alat eos in fame.

20. Anima noftra fuftinet Dominum :

bu

quoniam adjutor, &

prote&tor nolfter eft.

21. Quia in eo laetabitur cor

'noftruni : & in nomine fantto

Cor

ejus fperavimus.

22. EFlat mifericordia tua

0i

; Domine, fuper nos: quemadmo-

dum fperavimus in te.

'$

1. Davidi, cum immutavit vultum fuum coram Achi-

eti

melech, & dimifit eum , & abiit. ( r. Reg. 27.2)

Vil

Pfalmus XXXIII.

T

ino

Enedicam Dominum in omni tempore : fempei' laus ejus

in ore meo.

E

2- 1

D

II

um

-

-Gigä..) Foitis athleta, heros, vir

cut de bonitate tua futurum fperavi

bor

renuus, & validus.

mus, & nobis ipfi promifimus.

Virtutis fu2.) Woboris ; fortitudinis.

17. Fallex equus ad [afutems, ) Fallax

I. "vidi.) Pfalmus a Deo Dayid

infpiratus.

$

eft fpes, quam quis in equo , aut

equitatu ponit, quafi ejus viribus fal-

Cum Unmutavit., &c.) Stultitiam

vus effe poffit.

fimulando. Miftoriam habes 1. Reg.

dii

In abundantia autem -virtutis . foa. )

Cap. 21.

In multo fuo robore , ac velocitate.

Coran Achimelech. ) N idetur hoc effe

mili

Noz fatvabttur.) Hebr. so» [afvalir,

nomen commune Regum Palzftine,

audi

fcilicet fe, & fefforem fuum.

ut Ptolomzus, & Pharao apud JEgy-

tenti

I8. Oculi Domini. ) Divinus favor,

ptios; namhic proprio noinine Achis

dicebatur,

I. Keg. 21

benignitas , providentia fingularis.

$

20. Swuflinet Domi*rmm.) Sperat in

Dimifr eum.) Xchis. Vox Hebrai-

àle

ca majorem etiam vim habet ; nam

Domino patienter, expectat patien-

ter divinum auxilium.

fignificat , expulit ewm; projecir emm ,

fuäJ ;u

31. du eo letabitur cor zofirum.)Cum

vel repudzaevit eum, fcilicet tanquam

fatuum.

Cala

beneficio illius nos a malis erepti fue-

^

ij

rimus.

P

Benedicam Daominum. ) Primus

; N;

hic verficulus incipit a litera Aleph,

tig

Inm Nonunt fantio cju:. ) In ipfo: vel

fecundus a litera Beth; & fic dein-

in potentia, & providentia ipfius.

poai

ceps , nam Pfalm, hic eft unusex Al-

22. Fuat mi[ericordia tua, &c.) Sjt

phabeticis, de quibus diximus in ex-

ïälïl ]

m

sui[ertcordia fua

jz'tper Ho0; , Ut eft in

plicatione tit. Pfal. 24,

t

Mebrzo.

dp emmi tempore.) lam profpero ,

$

-92' uemadmodum ffefavim:u i2 £e.) Si-

quam adyerfo.

bj

PSALMIUS XXXIII.

L.

^i

3

Qtis

3. In Domino laudabitur anima mea : audiant ma

;

laetentur.

nfu?ti ,&

6is

4. Magnificate Dominum mecum : & exaltemus nomen ejus

in idipfum.

sSoUEX

q

uifivi Dominum, & exaudivit me: & ex omnibus tri-

,&

bulationibus meis eripuit me.

6. Accedite ad eum, & illum

inamini: & facies ve&ræ non

o

confundentur.

7. lfte pauper clamavi

X

vt, & Domïnus exaudivit eum : & de

omnibus tribulationibus ejus falvabit eum.

mo-

* 8g. Immitet Angelus Domini in circuitu timentium eum : &

eripiet eos.

hi*

o. Guftate, & videte, quoniam fuavis e

& Dominüs: beatus

In

vir4 qui fperat in eo.

io. Timete Dominum omnes Santi ejus: quoniam non eft

inopla timentibus eum.

C JUS

11. * Divites eguerunt ; & efurierunt: inquirentes autem

*Luc.

Dominum non minuentur omni bono.

lv 33.

B

12. Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos.

1 Petr

BL*

Quis eft homo, qui vult vitam : diligit dies videre

rvi

bonos?

3. 10*

K 2

I4. Pro-

àvid

Seoper. ) Supple, ert.

OmHuni :pm cITCHIIU fimfntius. eum. ) Nul*

Ham

3. Laudabitur.) Letabitur, gloria-

gate fenfus eft: Angelus Domini im-

bitur , fibi placebit.

mittet ipfe fe in circuitu timentium

N

Audiant man[ueti, ) Manfueti, hu-

Dominum, ut ilios tueatur.

miles, Deum timentes , mihi fimiles

9- Guflate, E "videze.) Experimini

celle

jint ,

audiant , quid mihi acciderit, ac 1g-

ipfum invocando , & requirendo, ad

tentur ; & Deo benedicant.

ipfum accedendo per obedientiam, fi-

i

4. D d ipfem.) Pariter, finul.-

dem, bona opera, meditationes pias,

ichis

Suavis. ) Hebr. 343 tbob , bonus,

s. Exqm]iïgi Dominum.) Pex preces

ad eum confugiendo,

benignus, quod LXX. eodem fenfu

bra-

6. Ekillaminaminti.) lmperativus pro

dixerunt *onsóc,

at

futuro, 9 zmwmizabimini, e tenebris

u y

calamitatum ,

errorum etiam ,

&

10. Tz;mete Domuinum.) lllum reve-

rentes, & mandata ejus fervantes.

[uïm

,igno'rantiæ liberabimint.

Noz ecfé inopia, ) WNihildeeft timen-

Non confundentur.) Non erubefce-

tibus eum.

umus

tis, non erit vobis pude:dum , aut

11. 2i/viter.) Divites hujus feculi,

lh

penitendum, quod tam bonnm , &

ut vocat D. Paulas 1. 'Pimoth. 6. 17.

(an-

tam potentein Dominum colatis.

Minuentur.) Deficient,

. Al-

. 3. lfle pauper. ) Loquitur de fe in

iU

Qu bono,) INulo careébunt bono.

tertia perfona, Ego pauper clamavi,

13« Vitam.) Meram, & &ternam.

8. Imwmittet dngelus Domini.) ln He-

Dies videre &ozo:.) Quibus videat

;ero )

braico eft, szjlmmmtur,d;zgclm— De«

verum bonum ,.ö; illo fruatur.

76

LIPERT.P SALMORUM

I4. Prohibe linguam tuam a malo : & labia tua ne loquan-

tur dolum,

i

15. Diverte a malo, & fac bonum : inquire pacem , & per-

jl

fequere eam.

L]

i

*Eccl.

16. * Oculi Domini

fuperjuftos: &auresejusin preces eorum.

15.20-

17. Vultus autem Domini fuper facientes mala: ut perdat

Hebr. de terra memoriam eorum.

qu

4 13*

18. Clamaverunt jufti , & Dominus exaudivit eos: & ex

omnibus tribulationibus eorum liberavit eos.

g

19. Juxta eft Dominus iis) qui tribulato funt corde: & hu-

P

miles fpiritu falvabit. :

20. Multe tribulationes juftorum: & de omnibus his libera-

Tt

bit eos Dominus.

51. Cuftodit Dominus omnia offa eorum: unum ex his non

fü)

:

Conteretur.

22. Mors peccatorum peílima : & qui oderunt juftum, de-

|

linquent.

:

23. Redimet

Dominus animas fervorum fuorum : & non

fu

|

delinquent omnes , qui fperant in eo.

p

r. Ipfi

15. Diverte a mato, & fac bonmum.)

tamen integra recipient in refurrectio-

yurtus eff virium fegere ,inquit Horat.

ne,immo non offa tantum reftituen-

L

tur, fed ne capilli quidem peribunt,

3. r. ep. t. fed hoc ad officium fa-

eft

ciendum non futficit: nam ut idem

^

Lucze 21. 18. qui ut ait Chriftus Do-

ait 10 2e fer- fato

. 9

minus, Matth. 10. 30.. Ozmes nuszzeratz

jïtnt.

Alii exponunt hunc locum de

d

lu

oflibus interioribus, id eft de forti-

— Nam fru[ira "vitium witaveri

ftri

zllud ,

tudine animi, quz in fanctis frangi

$; te alio pravum detor[eris. —

non potuit, ne tunc quidem cum

perfecution'es maxime fzviebant.

afre«

n^

- 2 9

aC

Bt þerj?quere eapm. ) Studiofe inqui-

Mors peccatorum peff;ma ) He-

4

£e, & quafi fugientem retine.

breus textus habet: lsterizer impimm

16. Oculi Domini, ) Vxovidentia,

malitia.

Notatu dignum Platonis

Mors nen efz

&X

gratia, favor.

dictum l. 9. de legibus

4

Mures éjus in preves corum. ) Prone

fa"e ultimum , fed extremum mdgis ob-

funt.

tinent locum [upplicta illa, qua profiga-

vidi

17. Vulras. ) Iratus; nam in facie

ts bominibsus apud imferos de[rimantur,

MT

ire, & indignationis conceptz emi-

Delinquent. ) Exrabunt a fuo fco-

t

jf1ent notz.

po, & propofito, fruftrabuntur fua

iï&(

19. Juxta eff.) Ut ftatim illis ad-

Tpe.

TMebr. habet, Defolabuntur,

ltre

1t, eosquejuvet, cum aliqua re opus

23. Redimet.) Ab omni malo, &

D

47

habuerint.

fervirute.

21. Cefrodit Dominus omnia of2 eo-

Noz delinquent.) Non aberrabunt a

fua fpe, fed illam confequentur, vel

dean

£m ,«&c.) Namlicet aliquorum fan-

Q

-äterum OÍfa contrita fuerint, fingula

non peribunt.

üudn

PSALMUS XXXIV.

7?

Wl

1. Ipfi David, Pfalmus. XXXIV.

dica, Domine, nocentes me , expugna impugnantes me.

u

j

.

mint.

2. Apprehende arma, & fcutum, & exgrge in adjutorium

Il

3. Effunde frameam, & conclude adverfus eos, qui perfe-

dat

quuntur me: dic animae meae: Salus tua ego fum.

4. Confundantur, & revereantur, qus&erentes animam meam. jnfra

[j4

Avertantur retrorfum, & confundantur cogi:antesmihimala. 39.15

hü-

s. Fiant tamquam pulvis ante faciem venü : & Angelus Do-

iminl coaréctans eos.

6. Fiat via illorum tenebrae, & lubricum : & Angelus Do-

12*

mini perfequens eos.

108

7. Quoniam grati

s abfconderunt mihi interitum laquei fui:

fupervacue exprobraverunt animam meam.

8. Veniatillilaqueus, quem ignorat: & captio, quam abícon-

de-

dit, apprehendat

eum: & in laqueum cadat in ipfum.

9. Anima autem mea exultabit in Domino ; & dele&abitur

iil

fuper falutari fuo:

K:s

'Yo. Omnia

139

do-

7. Gratis.) À me nihil lafi.

uen*

Hdica. ) Punti.

x.y

Nocentts »6.) Nocentes mihi,

Inferitum laquei ui.) Laqueum per-

ünt,

eft phrafis. Greca.

ficiofum , quo trahi potuillem ad

Do-

interitum.

"

emïi

3. Effunde frameam.) Expedi

'gla-

Supervacue.) Immerito, eft idem,

nde

dium , enfem tuum vagina libera,

quod proxime dixit, grzzi.

yti^

ftringe illum , & vibra in hoftes.

Exgrobravergnt. ) Hier. fFederust

a

Conclsde2) Ynterclude viam , ne me

animis mea.) Chald. IefiZiat; [umt ani-

curm

m Wes.

affequi poflint, vel ne gladium tuum

evadere queant.

4« Laqueus, quem ïgkamt.) Rete, de-

He

Znime mes.) Mihi.

cipula, infidiis,

1ias non fufpicatur,

a. Cosfundantur.) Pude

fiant fpe fua

nec timet, circumveniatur.

INon eft

pi/mz

excidentes.

:onij

affe&us optantis, fed Prophetica prz-

"u

Avertantur vetrorfem. ) — Recedant

vifio ejus , quod futurum eft.

T

victi, & pudefa&i.

' Captio.) Infidiz ad capiendum. Hoc

i^

s. Er Zdngelims Domini coartlans eos.)

eft, quod Pf. 7. 16. dictum eft: Lz,

nE ill'o

cum aperuit , 65 effodit eum, & incidre

Íco-

Grece ix9A/Sov» quod proprie eft ex

. ii

ar&o loco extrudere, atque propel-

ip foveam, quam fedtt.

lere.

Hebr. habet , 65 zgelus Domini

Cadat iz ipfüm.) In

ipfum la*queüm

empelíens.

cadat,

Eft Hebraica conftructio,

),&

fic enim ipfi pronomen aliquando

6. Teneóre , 65 lubricum.?) Ne vwi-

-

deant, quo fit fugiendum , immo ca-

tranfponunt.

ynt a

dant, dum fe periculo fubducere

. Exutabit im. Domine. )

Gratia$

Y

ftudent,

DÉEO agens pro accepto beneficio,

?Sk

LIBRI PSALMORUM

io. Omnia offa mea dicent: Domine, quis fimilis tibi?

W

, Eripiens inopem de manu fortiorum e

"

jus: egenum , & pau-

perem a diripientibus eum.

9

Ir. Surgentesteftesiniqui

quaeignorabam, interrogabant me.

li

12.Retribuebant mihi mala pro bonis::fterilitatem animse meze.

13. Ego autem, cum mihi molefti effent, induebar cilicio.

qd:

Humiliabam in jejunioanimam meam: & oratio mea in finu

meo convertetur.

14. Quafi proximum, & quafi fratrem noftrum fic compla-

ü

cebam : quafi lugens, & contriftatus fic humiliabar.

15.

t adverfum me laetati funt, & convenerunt: congregata

funt fuper me flagella, & ignoravi.

16. Ditfi-

He

debant avertere.

LXX. & D. Hie-

tati

Saletari fuo.) . Salute, quam confe-

€uta eft.

ron. active acceperunt, hoc fenfu;

1o. Owmnia o[fa m2 dicent.)) Omnes

Cum infirnarent illi me, cum me

0p

moleftarent.

li

mez vires, omnia membzra inea lau-

MT

dlabunt te.

Cilicie. ) Sacco e p

ïIis animalium

Erjiens.) Qui eripis.

contexto.

s

grf

Humtiliabam.) Aæi ebam.

Qui

Forriorum. ) Ditiorum , potentio-

ryum, qui pauperes opprimunt, aut

lz finm meo co:z'vertetur.) Ad mere.

T

vexant.

P

dibit , in meam convertetur utilita-

aut

tem. . Sic Dominus dixit in Evange-

Fal'(

Dirgpientibes ewm. ) SOpoliantibus

a

vita, & bonis.

lio. Luc. 1o. 6. Er ff dóP fuerit félius

3I. Surgenres feffes in;q*nf.) Redit ad

pacts, requiefcet. fuper eum pax vefiras

b

snalorum fuorum commemorationem.

fm autemz, ad vos revertetur.

ao

- Qua ignorabam.) Quz non admife-

14- Complacebam. ) WMi placere flu-

rel

$am, cum plane effem innocens.

MU

debam, & quod volebat, induleebam,

p

Interrogabant me.) Objiciebant mi-

ac fi amicus effet, immo propinquus,

hi, coram judice me arguentes, &

aut frater libens ejus voluntati acquie-

interrogantes , ut revincerent me,

ehr

fcebam : hoc enim fignificat Grecum,

& fontem effe probarent.

TT

Optime refpondet Italica

ter

z. Steriltatem anime mes.) ln

locutio , GÀ compiacevo im tutto come

Hebrao efít : QrdiHlivem anime mes.

tllm;

N

Wita ine orbare, & privare ftude-

fe mi foffe fato frarello. Ita me gere-

bam, ut quz 1illis placebant, vellem

Dite

bant. Immo privarunt, fi de Chri-

ctiam mihi placere.

ler

Íflo interpretémur.

LXX. habent:

1

Quaft lngens, $ contriflatus.) Servans

&rixvía» T5 Qvxs MES Füiorwm orbi,

documentum charitatis, quod poftea

Üien

£atem , quod bene de difcipulis Chri-

tradidit S. Paulus Roman, 12.

Iï.

ífti intelligemus ; percuffo enim pa-

€X€?

Flere. cum flentibus. |n Hebrzo eft,

E

ftore difperfe funt oves.

Tanquam lugens matrem , qui lu&us

b

13. Cum miki nlefli effent.) Yn He-

acerbiffimus effe folet pro amore, quo

p

breo textu eft, JEgrotantibus zplis ,

matres profequimur.

qua lectio mifericordiam, & chari-

Sic bumiliabar.) Sic affligebam me,

l

tatem Davidis oftendit, qui inimicis

À

male habentibus oratione , & pcni-

cum ipfi malis premerentur.

tentiz operibus malum ab ipfis ftu-

15. Et adverfinn. me letati funt.) In

U

PSALMUS XXXIV,

79

16. Diffipati funt, nec compuni; tentaverunt me, fubfanna-

du

verunt me fübfannatione: frenduerunt fuper me dentibus fuis.

17. Domine, quando refpicies? reftitueanimam meam a ma-

0£

lignitate eorum; a leonibus unicam meam.

d

18. Confitebor tibi in ecclefia magna, in populo gravi lau-

dabo te.

Qu

19. Non füpergaudeant mihi, qui adverfantur mihi inique:

*Joan.

* qui oderunt me gratis, & annuunt oculis:

]i«

20. Quoniam muhi quidem pacifice loquebantur: & in ira-

1j.2g.

cundia terr&e loquentes, dolos cogitabant.

ata

z21. Et

T.

Hebr. eä:, &9 i» claudicatione mea le-

4 leonibus.) Ab-hof'r.ibus truculentis,

tdfi inttnfo

In malis meis gavifi funt.

& feris.

lie-

lniczm meam.) Animam, vel vitam;

Íi ;

Conzgregatm [mmt fmper me fagella.)

ine

Optime Chrifto convenit, qui flagel-

quam unicam habeo.

lis cafus e&., Symmachus vertit

18. Conftebor tibi:) Laudabo te, in-

um

CuvWyoyro xa&r 48 TÀxTOL $ Coz-

gratus non ero, fed accepiffe me be-

gregaii funt contra me percuffores, * Ali-

nefictum profitebor, & przdicabo.

qui vertunt ex Hebreo

Coz gre g,,zrz'

Im Ecc'efia magnma.) ln magnis po-

Bene

puli conventibus, palam, «&.publice.

j

funt adwer[um me. homines wiles.

It

autem i—»33 zechi» vertü, viles, ap-

Im populo gravi.) ln Hebr. eft,

paret ex loco fimili Job. 3o. $.

to3xy Aazsn, que vox fogtem, d

1ge-

Ál

Et igneravi.) Quam ob caufam me

robuítum fignificat , numere etiam,

?M;

àdeo vexarent, cum plane effem in-

& multitudine prevalidum. $Sic r.

nocens, Ali ad perfonas vexantes

Machab. 1. 18. dicitur de Antiocho:

referunt, quafi dicat: & ego non

Er iutrawit in Kgyptum, 65 1n multiru-

cognovi eos de facie; tantum abeft,

dime gravi, id elt, magno cum ex-

'Zm,

ut l&ferim, ut etiam mihi fint ignoti.

ercitu.

UuS,

16.. Difrpati fuzt.) Grece óitexi-

19. Supergaudeant mibi.) Gaudeant

lt«

s55 , fententiis funt difcordes, in-

fuper me, de meis malis, & de meo

um

exitio.

ter illos non convenit, necinter eo-

Vlica.

tum teftimania contra me.

Annaunt oculis.) Fingunt amicitiam

H

Nce compunti:.) Nec tamenillos poe.

annuendo oculis blande, & amice fa-

qe

lutantes , & que& 4dico , probantes.

mitet, aut pudet calummiz, aut fce-

lem

leris.

Quid eft, inquit D. Auguftinus 4z-

demtawverum! T7"c. ) E-xp'erti funt pa-

"nuere oculis ? Pronuntiantes uliu, quod

a

22 corde mom geramt.

Vel fenfus eft,

tientiam meam , illam variis modis

nutibus mutuis me derident : nutibus

[tea

exercentes.

r

Frendmerunt [uper me.) Qui -gefïus

oculorum me Wdefignant , ut necem,

velaliud malum inferant.

d

eft fevorum hominum, & vindice

dus

cupidorum.

20* d»e iracundia rcrr&.) Hebraus

quo

17. ÜSuazde re[picies ?) Quamdiu

fignificat fciffiones, & commotiones

ifta feres?

terre, id eft, populi terre, & fenfus.

16

Refíitse.) Recrea, refice, eripe.

erit, cum populus in fa&iones diflra-

4 malignitate eorum, ) À malgnis

hitur (quod vulgatus dixit iracundiam.

eorum operibus.

j

terra) ipfi fefe infinuant per fraudes.

$6

LIBRI PSA'I;MORNUM

41. Et dilataverunt fuper me os fuum: & dixerunt :

a

Euge?

euge, viderunt oculi nofiri.

fe

22. Vidifii, Domine, ne fileas: Domine, ne difcedasa me.

23. Exurge, & intende judicio meo: Deus meus, & Domi-

de

nus meus, in caufam meam.

Doniine Däus

24. Judica me'fecupndum juftitiam tuam.

meus, & non fupergaudeant mihi.

2s. Nondicantin cordibus fuis: Euge, euge,

.anþimæ noftrae:

LE J

nec dicant:. Devoravimus eum.

26. Erubefcant, & revereantur fim

ul , qui gratulantur ma-

3

lis meis.

H

Induantur confufione, & reverentia, qui (1) magna loquug-

:

tur fuper me.

bel

qui volunt juftitiam mea

m, &

27. Exultent, & laetentur ,

dicant

T0

(1.) Magna z» edut.. S;xt. legitur maligna.

in diverfarum partium animos, dolos

In cau[am meam.) Scilicet intende.

H

ne&dunt, & mala mihi machinantur.

24. Supergaudeant mibi.) Vide dica

Aliqui putant vocem y3* regz hu-

T. 15,

1

milem , quietum , manfuetum fignifi-

2$. Im cordibus [mis.) Id eft, toto

:

m

[

u

care, & fenfum effe, inquietos, &

animi affe&u. ^ Sic lfa. 47. $. & Pfal.

turbidos'hofce homines vexare, & do-

13. 1. & Apocal. 1$. 7.

lis circumvenire tmanfuetos & humi-

Euge , emge anima uoflra.) Res bene

vll

les.

Quam explicationem fi fequa-

proceditin commodum noíltum; ani-

4

mur, non male fortafle dicemus, man-

ma noltrz, id eft, nobis. eft dativi

fuüetos, & humiles per antiphrafim

Yu

ü

cafus 74 wVv»*5.

a LXX. interpretibus lracundizsm revr&

26. Erule[cant, 6$ revereantur.) Spe

$57

appellari, id eft, maxime moderatos,

fua excidant, ideoque illos pudeat co-

Íüs

mites, & nullis moleltos.

natus contra me fufcepti.

2t. Dilataverant.) luaxarunt ad con-

Grarulantur.) Oi ämqgoafpovres*: qui

il

tumelias, ludibria, & probra.

Ir-

tv

riferunt hiantibus labris, ut fupra Pfal-

fuper malis meis gaudent.

tgmk

mus.21. $. AMioqui os dilatare etiam

loduantur comfufoue.) Plane erube-

fcant, & quafi pudore omni ex parte

Qu

eftauda&er loqui. Vider. Keg.2. .

circumdentur, & tegantur.

bt

Euge, euge.) Gr&ca vox idem figni-

Cl

!

Re'verentid.) Hebr. habet erséefcez-

!

ficans, quod, Beze, £eze, quafi dice-

ia D. Hie-r()nym. verecundia. JMl-

LU

-4ent, bene res procedit, optime. F'a-

&i fuümus voti compotes , illum pro-

ciantur ignominia, retedtis eorum ma-

ä

chinationibus contra me, & inirritum

cul dubio perdemus.

iam inimicorum

vocatis.

P

22. Vidifi.) Mlaht

Magnma loquumntur.) Qui fe magno

51*45

meorum. -

Ne [ileas-) INe cef'es, ne diffimules.

faftu attollunt contra me.

ïhlue

Super ze.) Contra me.

HLI?* (

23. datende jndicio meo.) Hebr. evz-

bre

gila ad judicium meum, excitare ad cau-

27. Quiwo!unt jzgfitidm mean.) Qui

lïff

fam meam juvandam, & tuendam

meum jus amant, & illi favent.

| in-

Pacem.) Salutem , proíperitatem.

lrlg,(

ügocentiam meam.

4ijp

PSATLNMIUS XXXIV. & XXXV.

81

f

j

dicant femper: Magnificetur Dominus , qui' volunt pacem

fervi ejus.

28. Etlingua mea me

ditabitur juftitiam tuam; tota die lau-

0f

dem tuam.

D CU$

I. In. finem, fervo Dom

]

ini ipfi 'David, , Pfaimus.

Pa

XXXV.

H

C

xit injuftus, ut delin

* Supr

2. DI

Dei ante oculos ejus.

]uat in feme»tipfo : Non eft timqr

15. j*

ü

i

3. * Quoniam dolofe e

git in confpe&u ejus , ut inveniatur

iniquitas ejus ad odium.

E

Q-A'

4. Verba oris €

jus in:iguitas.-, &

dolus: noluit int»ellvigere,' ut

&

bene ageret.

s. Iniquitatem meditatus eft in cubili fuo : aftitit omni vize

non bonae, malitiam autem non odivit.

6. Domine in colo mifer

£

:

icordia tua : & veritas tua ufque

æ"ad. nubes.

p

.7. Jutü-

ï

;&

m

28. Meditabitur ju/f;'finm IUAm.) Ex-

fus ef: Injuflum dolofe agere, cum

ercebitur in praedicanda, & celebranda

videtur velle redire ad cor, & confi-

p

juflitia tua.

teri peccata; nam non quarit peccata

To/4 die.) Quotidie, vel per totam

fua, dum confcientie fuze fecreta ri«

c en)

diem, fine intermiífione te laudabo,

matur, ut vere illa odio habeat, fed

p

Ervo Domini.) lnfpiratus.

tantum , ut fallat Deum , fi poffit,

x.S

; Per-

E

»

honorificus titulus Davidis fer-

vel homines,

E hunc fenfuüm per-

vum Domini appellari. O Domwiwe,

fequitur S. Auguflinus,

"0E

4. Noluit intelligere, ut bene ageret.)

fuc. Pfal.115. num. r6.

qua ego fervns tums, Ó5 füius ancille

eat vv

p

Non vult fe cornigere, nec mentem,

2. Im fünetipfo.) lunge cum Dixz.

aut mores mutare.

Italice diceremus:

Injuftus dixit in femetipfo. Eit au-

Noz a "vuol intendere. di far bene.

Di-

qu

tem hemifítichii fenfus.

Injuftus hoc

fcimus hinc etiam voluntatem aliquid

erui

tantum agitat, & molitur, ut delin-

poífe in intellectum, nempe ut impe-

quat, ut peccet. INihil autem cogi-

ret intelle&ul , ut is in hac vel illar

)

tat, aut loquitur , nifi de indulgendo

fe occupet, & laboret.

£f

fenfibus, & delinquendo, & offenden-

5. In culili fac.) Interdiu male agit,

qft.

do Deum.

& node quid mali patraturus fit, me-

3- Ip con[petin ejus.) Scilicet Dei.

ditatur.

m

rftá

uacuns

r

U imvenuiatur imiquitas ejus ad odium.)

Aflitit omni vie non bona-)

Eo ufque progreditur, ut ejus impro-

que fcelera patrantibus adelft, fe illis

bitas fit omnibus intolerabilis, ut ne

focium , " adjutorem ,

& fautorem

Mw

quidem Deus, licet fit patientiffimus,

prabet.

tam diutius fuftinere poffit. In He-

6. Iz» calo mi/äfi&ardizz 1u4,) lm-

breo efl, Quoniam dolofe egir adver-

menía eft, & ufque ad ceelum porri-

)Q

i

us eum i2 oculis ejus, ad inveuiendam

jtur,

'LIam alta, & fublimis

L

eit, ut

sniquitatem ejus, ad odiendzs , & en-

celi ipfi; cum hac pa.tiarisf

n

l

Bibl. cum Com. Menoch. TIV :

-

^

8

LIBRI PSALMORUM

». Tuftiria tua ficut montes Dei: judicia tua abyffus multa.'

9. Homines, & jumenta falvabis Domine : quemadmodum

multiplicafti mifericordiam tuam, Deus.

Filii autem hominum, in tegmine alarum tuarum fperabunt.

9. Inebriabuntur ab ubertate domus tusae; & torrente

,vo-

dr

luptatis tuce potabis eos.

10. Quoniam apud te e

ft fons vitee : & in lumin*e tuo vide-

&

bimus lumen.

2

|

I1. Preetende mifericordiam tuam fcientibus te, &

juftitiam

:

tuam his, qui re&to funt corde.

LI

.

f

l

I2. Non veniat ml

moveat me.

hi pes fuperbiæ: & manus peccatoris ,'non

L

m

I3. Ibi ceciderunt , qui operantur iniquitatem

*

expulfi

7l

fünt, nec potuerunt ftare.

LE3

faci

I. Noli

Veritas t24,) Fidelitas, qua, quod

Et torrente, &c.) Et rcpetitio ejuf-

[

promilifti, praeíftas ad unguem; nam

dem fententig , fed alia metaphora.

füt

ut eft in Pfalm. 144. 13.. Eidelis Dogz-

Sic ]Ob. C.20. 17. Torremtes mellis,

gerw

ans ip omnibus verbis fuis.

6 Lurjri, dixit pro ingenti abundan-

$

Hfque «d nubes) E. maxima , ut

tia, & fupra Píalm. 17. $. Torrentes

Dtqu

ad ipfas . nubes perveniat.

iniqz-:it:ztif.

fecla

7. Sieur monres Dei.) Montes altit-

10. Fozs vite.) Vera , & perennis

Ex

vita.

fimi. $/e Cedz; De; dicuntur cedri pro-

gai

ceriffimz.

la lumine tuo videbimus lumen.) Lai-

X

Abyffus multa.) Magna, & profunda

mine glorig illuftrati, te videbimus,

SIJIX:

abyílus.

Habent fe 1nftar profundif-

qui es verum , & indeficiens lumen..

Qetug

fimi maris, cujus fundum perfcrutari

non licet,

I Pratezde.) Ut illa tegamur, &

u

fuüb umbraculo illius tuti fervemur.

$. Homines, E5 jumenta fatvabis Do-

Vel, extende,

xpande in eos, qui te

amne.) Tam homines, quam jumenta

tua mifericordia, & providentia con-

norunt, & fideles tui funt, milericor-

:

diam tuam.

ee

fervabis, & ales. Sic Pfal. 155. 25.

Er juflitiam. tuam, €c^) t juftitia

fiot

habetjnus,,J Qui dat efcam omn: carzgi,

I

quoniam m «ermum mifericordta ejus.

tua tuere, & protegejuítos. /ZEquum

Ouemadmedum multiplicafis ,/ 6 c.)

enim eft re&os a juílitia protegi, cum

Ptofp

ipfa nihil aliud fit, quam quedam re-

[

Pro magna, & multiplici providen-

&itudo.

hoti

tia, & mifericordia tua.

Eili$ amtem bominum, 6c.) Confulis

I2. Nom veniat mihi pes [uperhie))

quidem etiam befliis, & jumentis, fed

Pes fuperbi, & peccatoris ne accedat

&fräd

ad me, ne invadat, aut aggrediatur

iC T

homines pecularibus , majoribufque

me.

?

&D

beneficiis profequeris.

Àz tegmine alarum tHarum.) ln tua

Ef vnnus pecc;ztöi i$ nom moveatmt.)

Ip. (

protecione, & tutela.

E peccatores non audeant, nec poffint

Totem

Inebrsabuniur ab ubertate domus

me de meo flatu , & fede dejicere,

quam in virtute collocavi.

fue.) KEffufe fruentur colefti beati-

-

Prof

äu-dine.

ag. IH.) In fuperbia.

Superbia

€0 IES

P

PSALMUS XXXVL.

8j

lt

g. Pfalmus ipfi David XXXVI.-

um

Oli aemulari in malignantibus : neque celaveris facientes

iniquitatem :

Y

bunt.

2. Quoniam tamquam foenum velociter arefcent : & quem-

ïGIVO-

admodum olera herbarum cito decident.

..9. Sperain Domino, & fac bonitatem , &inhabita terrärh,

Vide-

& paíceris 1n divitiis ejus.

4. Dele&tare in Domino, & dabit tibi petitiones cordis tui.

itiam

s. Revela Domino viam tuam ,

&Ifpera in eo: & ipfe

faciet.

S hon

6. Et educet quafi lumen juftitiam tuäm,' & j,udic-ium tuum

tamquam meridiem: fubditus efto Domino, & ora eum.

quli

7. Noli aemulari in €o, qui profperatur in via fua: in homine

fa'ciente» injuiïitiag.

N

d

La

jo gjuf-

S.-De.-

iphora.

fuit lapis offenfionis, in quem impe-

Eju;.) "Terra,

m(!ll,.fg

gerunt, & ceciderunt.

4« Deletlare i2 Doz;igo.) Flebr. deliz

E

*

.

.

undane

Qu operaztur izmqwt;ztem.

) Angeli

riare, id eft, delitias tuas colloca in

rrentel

nequam , & peccatores illorum "af-

Domino.

fecla.

. Kevela Domznuo viam tuam.) Tuane-

erennis

" Expulfi fant.). & loco felicitatis. An-

gotia,tuas neceffitates patefacDomino.

geli fcilicet, & primi parentes.

Pagninus vertit,Devo/ve fuper Dominum

n.) Li.

Nec potuerumt jlare.) In Hebrzo e&,

wiam fu4m: quafi dicat, omnem foli-

obimusy

Surgere; lapfus enim Angelorum per-

eitudinem,: & curam tuam projice in

petuus efb, adeo ut nunquam -eri-

Dominum, quia illi eft cura de-nobis,

qmel..

fiuf'y &

gan'cur.

quod eft D

- Petri moniþum l. e*pi&.vr

C€, S. . 7.

vemur.

1. Z Mulart.) Il';ïïtari malos, aut

dpfe facrer.) NNegotia tua perficiet,

! qui t

commoveri invidia, aut zelo

[ericote

6. Educer.) Proferet in apertum,

ex eorumfelicitate. Utrumque fi

ut omnes intelligant, te juftum efle,

ficat vox Greca ?"«»xQuAxv,

"

& calumnias.efle , que tibi imp

| ju(h'tïl

Iz m;;/z'

guntur. -

^

E

m-

gnantibus.) Oþ malig

üorþn&

fjquum

profperitatem.-

Et judicium tuum

y u3 Ufitatä ré-

| :31 cum.

Neque celaveris , €£c.) Ejufdem fen-

petitio prima partis verficuli.

jum 1ee

tentie repetitio.

Subdirus efflo Domsno, ) Perinitte Ite

2. Tanquam fenwz.) lebr. tanquam

diving voluntati, ut te in quamcune

eit-)

berba,id ell, tanquam 'viride gramer.

que voluerit partem verfet: interim

acceti

Sic D. Petrus epift. 1. c. 1. n:24.

tamen ora, « res tuas illi com-

;ïediatwf

& D. Jacob. in fu1 canonica cap. 1.

menda.

o. dixerunt 4207 Xrc » herbg vi-

7. Neli æäulari.) Comwm.overi,,l.) fue-

t p.)

rorem Hgnificantes.

cenfere , excandefcere ,

etiamfi vi-

. offmï

3. Imhabira tferragm.

) Im peratävus.

deas florentes, divites,

tentes eos,

leictlty

pro futuro; & inhabitabis

quos fcis effe iniquos,

ä()

injuftitians

€oles ferram.

, atque ig:-

gperari.

$

;uyerbiä

81

LIBRI:

PSgATLMORU

M

E

.8. Define ab ira, & derelinque furorem: noh semulari ut

mahgnerls.

nu

-

: fuftinen-

9. Quoniam , qui malignantur , extermmabu*ltu

tes autem Dommum, ipfi haereditabunt terram.

aut

10. Et adhuc pufillum, & non erlt peccator & quæres lo-

cum ejus, & non invenies.

furi

Matth :

r1. * Manfueti autem hæ1ed1tabunt tefram, & dele&abun-

]i

$ 4. tur in multitudine pacis.

fa

tü

12. Obfervabit peccator ]uüum & ftridebit fuper eum den-

E

^4

tibus fuis.

exal

13. Dommus autem irridebit eum: quomam profp1c1t, quod

2

veniet dies ejus.

tetu

^^

14. Gladlum evagmaverunt peccatores : 1ntenderunt arcum

P

—

uum,

tes 2

Ut dejluant (r-) pauperem, & inopem: ut trucxdent rectos

corde.

6s

ISs. Gladius eorum mtret in corda 1pforum & arcus eorum

2l

Iöo ME'

€onfringatur.

fnan

(I) Deiiciant, I» edit. S;xr. legitur :

decxpmnt

$. Defme ab ira, €5 derelinqne fw

11, Manfüeti.) Hebr Hum:lc-:.

rorem) Cum videris florentem im-

Hareditabuut terram.) Mide nu.9.

10

pium , ne irafcaris ,

ne furas , ne

In multitudize pxzcu) Fruentur mul-

diriti

commovearis , quafi divinam -pro-

ta pace , omni felicitatis genere.

videntiam requirens, quod hec per-

12. Obfervabit.) Attente infpiciet

tnittat.

&

)

peccator omnes jufti actiones, ut

Qucta:

Noli emulari.) lmitari.

occafionem

captet illum calumni-

7

u malxgacm* ) Ut etiam tu male

andi

Stridébit [uper eum. dentilus.) Hoc

fu et

agds.

Ij

Qui malignantur. ) . Qui. male

eft, quod Pfalmo 34. 16. dixit: Frez-

E unt

duemnt feper. me, &c... qui geftus. eft

Vore |

Suflinentes. )

Spexantes : patxentel

crüdelium hominum ,

& in alios fæ-

Die

t&, (

expectantes Domini favorem, & pro-

vire cuplenclum

videntiarm.

13. Prridebit eum.) Irntos faciendo

fünt,

Hareditabunt terram. ) . Nivent. in

ejus conatus.

péecat

terra , & illius bonis fruentur , &

hm

Dies ejus.) Interitus, quo de medio.

tütna |

ad illam etiam terram pofitdendam

fublatus , finis . erit mfïdldrum &

transferentur, qu& eft terra viven-

machinationum contra innocentes.

qaudel

tium.

14.. Gladium , Efc) Metaphore gla-:

^yo. Nos erit pecca.tor )

Vel uia

dii, & arcus varias nocendi ratio-

filag

mortuus ,. vel quia de illo felicitatis

nes, & artes fignificant, quibus pec-

20. (

ftatu, in quo fuerat, depofitus erit.

catores armantur contra juftos.

ponity,

Quares locum ejus, - & ) Non inve-

t$. latrer ig corda sp[orum, ) ln

nies eum in illo loco, aut ftatu, in

ipforum perniciem convertetur :

eft

n

uo illm paulo ante fiorentem Vl-

prophetica pradi&io fub. forma im-.

Rmm

Serag.

e]? Wwd;

PI'CC&UOHIS.

ïlt, n

P SALMUS:'XXXVE

15

; u

^x6. Melius eft modicum jufto, füper divitias peccatorum

multas.

J

en-

17. Quoniam brachia peccatorum conterentur : confirmat

autem juftos Dominus.

3

18. Novit Dominus dies immaculatoru

rum in aeternum erit.

m:& hzereditas eo-

Jütl

19. Non confundentur in témpore malo ,

& in diebus fam-iAs

faturabuntur: quia peccatores peribunt.

"

den«

20. Inimici vero Domini mox ut honor

ifloslitfaerints &

exaltati deficientes, quemadmodum fumus deficient.

luod

21. Mutuabitur peccator, & non folvet: juftus autem

kmii»-'e-

retur, & retribuet.

um

22. Quia benedicentes ei heereditabunt terram: mal

edicen—

tes autem e1 difperibunt.

»Ctos

/23. Apud Dominum gre

ffus hominis dirigentur:l& viani

ejus volet.

.

24. Cum ceci

derit, non ägllidetur: quia Dominus fQPPPHï?

).]ägl-

manum fuam.

L

Sgense

D

l.0

i16. Saper divitias.) Potius quam

à

quia illis pecunie multis modis ma-

Vel etianm

r ul«

divitiz.

le, & cito. dilabuntur.

el

17. Brachia peccatorum.) Potentia,

non folvunt ex injuftitia- creditores

trahentes , etiamfi , quod debent,

fpiciet

& opes, & ea omnia, in quibus fi-

g,

duciam fuam locant.

reddere pofitnt.

homant

Confiyzmat.) Corroborat , fuftinet,

Tribuer.) Benigne largietur.

fulcit,

22. Benedicentes ei.) Qui DEO be-

1

Q

$. Hieron.

| 'HOC

9]

j Nevi.) Approbgtt? tuetur, fa-

nedicunt, qui pii funt.

f

vore profequitur.

paflive legit, Beneditls ab eco, ii qui-

Dze: imm;zculatorum.) TEmpus vi-

bus DEus bene vult, & bene facit.

jus l

Hareditabunt terram. ) NMide dicta

ios Íee

t , & attiones eorum , qui juíli

funt, & puri a labe injuftitie, &

m

ciendo

peccati.

Mal

Wlicentei. ) Ympii, irreligiofi,

blafphemi. S. Hieronymus , ml

Hartditas eorum. ) Bona eorum diu-

didi ab eo.

lo

turna erunt, immo perpetua, iisque

IIf

gaudebunt , quamdiu vivent.

23. 4pud Domintim.) A Domino.

Greffus.) XQiones, vite&inftitutumy

ntes

19. Male. ) Calamitofo , belli , pe-

ftudia, opera.

r g

ftilentig, afflidionum.

qatto

Dirigentur.) Divino favore juva:v

20. Quia.) Non reddit caufam, fed

buntur.

u p

ponitur pro, at vero.

Volet.) Grata erit Deo.

Senfus

»

fa

o1. Mursabitur peccaror , t9c.) Con-

eft: DEus egreffus ejus dirigit, cu-

lj

firmat, quod fupra dixerat : Meliws

jus viam approbat,

y. t

eff modicuen juffo, 6fc. nam fepe acci-

o4. Cum ctciderit)) $i quid adverfi

q t

dit, ut divites folyvendo non fint,

acciderit, vel fi in'aliqsuo peccayerit.

LIBRI P'SA.þLMO*RUM

86

x

25. f

unior füi, etenim fenui, & non vidi

juftum dereli.

&um, nec femen ejus quaerens panem.

.

ul

i

£:

dat: & femen. iHius in be-

26. 'Fota die mi

eretur, & commo

nedi&tione erit.

Lt

- 27. Declina a malo,

& fac bonum : & inh;tbita' in fzcculum

fzeculi :

H

d

28. Quia Dominus amat judicium : & non derelinquet San-

;l

&tos fuos : in aeternum confervabuntur.

l^

TK

— Injufti punientur : & femen implorum peribit.

eri

29. Jufti autem haereditabunt terram : &inhabitabunt in fze-

.culum fzeculi fuper eam.

L

j

Int

*Prov 30. * Os jufti meditabi

tur fapiehtiam t lingua ejus loque-

31-26.tur judicium.

4

* Ifai

4r * Lex

Dei ejus in corde'ipüus : & non fupplantabuntur

1

$1. 7. greffus ejus.

derat peccator juftum: & quserit mortificare eum.

32. Confi

33. Dominus autem derelinquet eum in manibus ejus : nec

34. Ex-

damnabit.eum , cum judicabitur illi.

6

( Nos colliderur. ) Non plane peri-

Miferetur. ) Ef liberälis, & be-

*

bit, DEO illum juvante.

neficus.

,

2S. Etemim[enus-) Extpoftea fenui.

Comodat.j Miutuo dat, vel com-

W

ib

Derelitlum.) Deftitutum rebus ad

modat indigentibus. ^

witam neceflariis.

Er femen ejus &e.)

Et nihiAl.ominus

wgn

A

Semen ejus. ) Filios ejuä.

filii ejus abundant, benedicente illis

1

v

B

&p

Quarens panem.) Oftiatim vitum

Domino.

6

7nendicans.

Non repugnat veritati

27. Er inhalita. ) Et inhabitabis

«j

)

terram.

Vide dicta n. 3.

z

hujus fententie , quod videamus in

Ecclefia multos fideles mendicantes.

ag. 4dImat judicium.) Opus juftum,

d

INam I. David nihil aliud dicit, quam

& rectum, juftos etiam, qui illud ope-

I

fe non vidiffe.

Deinde, Religiofi

rantur.

)

mendicantes voluntariam funt am-

29. Hareditabunt terram. ) Mide

Tist

dica n.

plexi paupertatem , & mendicitatem,

Wtett

nec dereli&i dici poffunt , quia Do-

dnbabitabunt.) Mide di&ta n.3.-

3.

minus fufficienter illis providet. Alii

30. Meditabizur.) Loquetur, refo-

tranf

pauperes, vel non funt filii eorum,

nabit meditatam fapientiam.

trani

j'4icium,

qui confueverint mifereri, & largi-

ftum eft.

) Quod re&um , & ju-

9

m

Fi, ad quos hzc promiffio potiifi-

lum

mum fpecat; vel etiam ipfi jufti

31. Nozm [upplantabuntur gre[fus ejus.

fyles

non funt, & fiqui jufti. carent ne-

Non vacillabunt ;

non nutabunt,

:

D

fed firmi erunt, & ftabiles in bono.

j

ceflariis , ut Lazarus ille Eyange-

T q

licus, inopiam temporalem compen-

32. Cen[iderat,

) Obrlfervat- Vide

fat Dominus zternorum retributione

di&ä l. I2.

Jj

bonorum, qu& potiora funt.

Mortzficare.) Morti tradere, bcciderea

Quoä

26- 044 die,

33. Ewm.) Juftum fcilicet in manu,

lhr ?

) Frequentiïmme quo-

ädieï

X arbitrio peccatorise

Suz

pot

?

PSALM'US XXXVI. & XXXVIL

$8

4

teli.

34. Expe&a Dominum, & cuftodi viam ejus: & exaltabitte, .

: beo

ut haereditate capias terram: cum perierint peccatores, videbis.

35. Vidi impium fuperexaltatum , & elevatum ficut cedros

E

Libani.

lum

36. Et tranfivi, & ecce non erat: quaefivi eum , & non

E

eft inventus locus ejus.

Sati-

47. Cuftodi innocentiam, &

vide szequitatem:; unoniam funt

reliquide homini pacifico.

38. Injufti autem difperi

d-

teribunt.

bunt üxnui : reïiqu-iæ. -irixpioru;p inä

39. Salus autem juftorum a

.Domino : & grote&or eorum.

«

ique-

in tempore tribulationis.

40. Et adjuvabit eos Dominus, & liberabit e

0s: & xeru-et eoä

intur

a peccatoribus, & falvabit eos, quia fperaverunt in eo.

om.

j. Pfalmus David , in rememoratione

.

m de Sabbatq.

L

nec

E

2. 120-

»Cnm judicabsitur i. ) Cum pecca-

lii fcilicet, & -b—öna, qu& ad pofte-

& be-

ros fuos transmittunt.

Vel «etiam

tor, & juftus judicio contendent, &

coitie

ilis judicabitur, id eft, eorum caufa

fublimiori fenfu intelligit bona x-

cognofcetur.

.

terna.

34. Expetla. Dommume.

"- Auxilim.n,

Pacifeo.) Qui pacem cum DEO

mins

colit, & cum hominibus, per fan-

[j illis

& providentiam divinam.

Cuflodi -viam. ) Divinorum pre-

&itatem , juftitiam , manfuetudin

í

l

e:m?-

xit4bis

«eptorum, & virtutis.

mifericordiam.

^ Hereditate capies. terram.

) Vide

'38- Dzþeriätmf.) Mal

e peribunt. ?"

di&a n. 9.

Simid.) Ad unum ommnes. Penis

ftum,

dope

Vidcbis. )

quod nunc fperas.

tus peribunt. . Italice diceremus, vo-

49. Sécut cedros Libam:. ) lnclite

ce geminata affarto - affatto , eo amo-

funt cedri Libani propter proceri-

do, quo Graci dicunt: & zaid a*

Vide

tatem.,

ox Hebr&a s«v zecbdaw eundem

ï:

36. Es tranfrvi. ) Vix illum per-

fenfum exhibet , ut etiam Pf. 4. g.

ido:

tranfii, & ecce refpicio poít me, :

&' lgno IOO & 48- I'Ic

alibi.

evanuerat.

*

Reliqui& Vmpiorum.) Filii impiorum;

Nom efl inventus locus ejus. ) Nul.

qui parentum fcelera imitantur.

in

&p

lum enim priftinz magnitudinis ; &

lebr. eft, eodem fenfu : Poffremwm

fplendoris veftigium reliquum fuit.

umpiorum: excindetur.

í g*i/'f')

37. Cuflodi innecentiam.) KEto te-

39. Salus.) Chald. Redemptie.

ijufit s

nax innocenti«.

0n0»

l:

Vide

Vide &quitatem. ) Attende ad id,

N remtmorationem,) Miferiarum,

quod re&tum eít. :Chaldaeus refpree

& peccatorum, ut horum dolor

ster retlum.

excitetur. Aliizarememoratienezidem

cideree

ganu

Sunt reliquie.) Hominis jufti, & pii

effe putant, quod in laudem; ut ifai-

poft ebitum fuperfunt reliquiw , h-

a$ dixit €. 12» 4« Mementore qawigg

88

LIBRI PS.ALIMORUM

gOim 9-

Omine, ne in furore tuo

arguas me, neque in iratua

f

$. 2

Corripias me.

3. Quoniam fagittee tuae infixee funt mihi:

& confirm.ailïi'

fuper me manum tuam.

4. Non eft fanitas in carne mea a facie 1rae tuae :

[

non eft pax

H

offibus meis a facie peccatorum meorum.

$. Quoniam iniquitates meae fupergreffae funt caput meum;

& ficut onus grave gravatae funt fuper me.

6. Putruerunt, & corruptee funt cicatrices meae, a facie in-

fipientice meac.

qu

1. Mifer fa&us füm, & curvatus (üm ufc

que inv ünem : to-t.e:z

bar]

die conþriiï:atus ingrediebar.

[ m

g. Q'uo?

ls

excelfüm eff nomen ejus , hoc eft , an-

4. ANon eff famitas im carne mta. )

nunciate, palam extollite, & predi-

Vel corporis intelligit valetudinem,

*cate nomen ejus excelfum. .

]taque

vel potius fub hac allegoria vfunita-

(it

anm vememorationem idem erit, ac in

tem [fpiritualem animz.

ln

Tor

laudationem , & annuciationem DEI

A f'acie ira tu2.) Propteriram tuam.

mirabilium,

Alii ze rememoratzonem

Pax.) Valetudo, falus.

Offibus z2eis. ) Membris meis, ani-

M

diCum putant , quafi ad revocandum

in& incz.

al

DEO in memoriam , illumque ex-

citandum, ut nos adjuvet ; vel ad

4l f'acie peccatorum.) Propter pec-

u

renovandam in nobis recordationem,

Cata mea.

ila

quod nos juverit.

$* Supergre]fo funt ckpzætmmm.) Cu-

qu

De fabbato, ). Genebrardus putat

mulus earum adeo excrevit, ut me

ali

qua'fi obruant.

iev

Pfalmum fabbatis ^caneret.

additum ex ufu Synagoge , quz hunc

ilh

Alii

|Super zue. )

Super vires meas

JUF

alias allegorias, vel morales, ut in

fignificat textus Hebraicus.

hu

re obfcura, explicationes afferunt,

6. Ciarrices.) "lumores, & ul-

f

quas commemorare fuperfedeo, cum

céra peccatorum meorum; vox enim

terp

nihil certi ' haberi. poffit.

Hebraica Dmywan chbaburotb , non fi-

d

gnificat cicatrices proprie dictas, cum

E

o. JDomine ue im furore 2uo , fjc.)

Ils

Verficulus hic eft idem . cum primó

Íciicet valnus convaluit, & jam eft

verficulo —Pfalmi fexti,

Mide ibi

obductum, fed livorem, & plagam

dicta.

tumentem.

4

Ij

3. Sagitte tu.e.j Morbi, erumnz-

- facie infpientie mea. ) Propter

que a te immiile , quibus graviter

infipientiam meam.

Reécte autem.

lr

.fauciatus fum.

peccata infipientiam vocat, ut ait

pert

Cozfermafli fübtr me manum tu am.)

Urigenesx,f quia nemo fapiens ea ad-

tit

Hebr. Defcezdere fecifói füper me ma-

mittit, five virtutis amore, five p

l

nz formidine.

qïlh

um fuam. iC ob clamat: Méfere-

3- Curvatus.

mini mes faltem vos amici mei, quia ma-

k

) ,Dfepreiïus,:& hu-

mus Demwini rengit . me. job. 19. z1.

miliatus.

n

Senfus ergo eft: Plagam tuam pre-

Uaue im fmnem. ) Ut gravius de

W «

valida tu

E

:

a manu fïrmi-ecr mihi im-

mi, & aflliei non

oíium.

preüif&i.

[w

|

Contrillatus. ) l;n Hebr. eft * O»m»

—

PSALMUS XXXxVII.

39

tua

$. Quoniam lumbi mei im

fanitas in carne mea.

pleti funt illu»vüonäbus; & non eft

W

9. Affli£tus fum, & humiliatus fum nimis ; rugiebam a ge-

mitu cordis mei.

1ro. Domine, ante te omne defiderium meum : & 'gemitus

pax

meus a te non eft abíconditus.

m

Ir. Cor meum conturbatum eft, dereliquit me virtus mea;

& lumen oculorum meorum, & ipfum non eft.mecum.

( -

I2. Amici mei, & proximi mei, adverfum me appropin-

quaverunt, & fteterunt. -

totà

13. Et qui juxta me erant, de longe fteterunt : & vim facie-

bant, qui quaereoant animam meam.

Quo

Et qui inquireban. mala mihi, locuti

funt vanitates : & db-

los tota 'dïe meditabantur.

2172 )

jeim,

14. Ego

tj

die atratus. ambulavi , vacítus , & pal-

Lumen. oculorum meorum,G$c.) E.tiam

lenti, aut nigranti tacie propter mc-

ipfum oculorum lumen imininutum

rOrem anuni.

eft propter, copiam lacrymarum. Al-

uam.

8. Lumbi mei bnpleti [une. illufionibus.)

legoricus. fenfus, fed a fancto Vate

n

Motibus pravis, feu carnalibus, Alii

precipue intentus, videtur efle: Cor

ad morbui corporis referunt, ut fi.

pravis affectionibus infurgentibus agi-

, pec-

gnificct David morbum , ufque ad

tari, fpirituale robur propter pecca-

illa pervafiife, &. in iis foeduim ali-

tum defeciffe, lumenque illud,

uo

quando ulcus , aut apoftema , vel

fpiritualium bonorum excellentiatn ,

| C

aliquid tale enatum , cujus caufa ma-

& peccitorum faditat

p me

hebetatum effe.

em videmus;

levoli illuderent ei , & pudendum

ilum., morbum exprobrarent.

Ad

12. Zimici méi, 65c.) Simillimus eft

LS, u

hunc fenfum trahi poteft etiam ver-

locus hic verbis Job. c. 19. 13.. Fra-

fio D. Hieron. qui pro z/zfioz;bu: in-

C ul«

tres speos longe fecit a E , £ nofi mti

terpretatus eft zezoziz/4 , & Chal-

quaft alieni rece[Jerunt a me, derelique-

epim

deus , qui vertit cozzézff/oze »-quod

runt me propunqui mei , &6 qui sme no-

onf-

ardorem , & dolorein fiznificat ulce-

verant , obliz [unz mes.

,cum

ris, five apoftematis.

Adverjum me. appropinquaverunt. )

i eff

9. ffias [um.) Yn Hebr. eft,

Hebraus habet, e regiome p/4g& mes

igm

Debilita:us fun.

jlctcrtmt.

D, Hieronym. quaft contra

Rugiebzm a gemitu cordis mei.-) Do-

lepram : quafi dicat, tantum fpectas

'optEï

lor interior cordis cogebst me erum-

tores calamitatis mee , non adjuto-

utem

pere in gemitus , querelas , & ru-

res €rant.

Horrebant accedere ad

t at

gitus.

me, & fibi timebant.

Accedebant

4 3(1'

lo. Jte re.)

Patet tibi. Nofti,

quidem, fed ità a me di(tabant, ut

e pa*r

quid optem, & qua re indigeam.

a morbi contagio fibi timere non

Ij Contarbatum eff.) In E cbr. eft,

ofient.

Remota &groti allegorig

hu

[

ei"czfvit, propter perturbationes quaft

gnifcat fe etiam ab amicis, & pro-

in gyrum agitur inftar turbinis,

pinquis derelidum , quod Davidi ac-

depri'

Virtus mea.) Mires, robur.

Biél. cum Com, Menochb. T. IV.

cidit, cum fugit Ab.falonem, & Chri-

Q

ïL/-IE'RI PSALMORUM

9o

23

14. Ego autem tamquam furdus non audiebam: & ficut mus

tus non apetriens os fuum.

E

*

&

I$. Et fa£tus fum ficut homo non aud

iens : & non haben's in :

ia

ore fuo redargutiones :

I6. Quoniam in te

3 Domine', fperavi : tu exaudies me; Dof

fis :

mine Deus meus.

17. Quia dixi :

Nequahdo fupergaudeant mihi inimici mei :

& dum commoventur pedes mei, fuper me magna locuti funt.

18. Quoniam ego in flagella paratus fum : & dolor meus in

confpeétu meo femper.

19. Quoniaminiquitatem meam

|

»annuntiabo: & cogitabo pro

ady

peccato meo.

. 2?0. Inll.

fe

fto Domino, cum fugerunt difcipuli

c. 69. & Ariftot. de hift. animal-

pofteaquam' illum in horto captum

1069

viderunt.

Sic D. Petrus Chriftum

lg. Redargutiones.) Quibus eos con-

Plutarchus in

X

fequebatur a longe.

futare poffem , objecta diluere, &

Yi

opufculo zt9| TOAVQIAÍAS, ex '"[hu-

mendaces

illos ,. & calumniatores

oftendere.

vid

cidide refert in magna peftilentia ,

fit

eujus hic auCtor meminit, eo; gui wzr-

17. Nequando fzpergaudeamt, 6&$c.)

zutem maxitme [eilabantur una cum ami-

Statui filere , ne fi illos velim redar-

615 zzorbo Laborantibus interiäyï-.

guere,; & maledi&um pro maledicto

imne

rependere, DEus me forte derelin-

Qui juxta me erant.) Propinqui

€or

mei : O/ £yyasoí 3. vel qui pro me

quat, ipfique malo :meo gaudeant,

l/

habitabant vicini mei,

Duys commoventur pedes mei.) Ego-

*on

13. De longe fleterumt, ) — Accedere

e ad cafum inclino; dum vacillant,

non audentes.

&

labant pedes mei. * Dum res rui-

Q

Vim facieäa;zt.) In Hebr. eft, Lz-

nàm m!inantur.

1

queos tetenderunt quarentes animam sne-

Super me.) Adverfum me.

Tan

lice

am : quxrebant mihi vitam eripere,

Magna. lecutt [nat. ) Gloriofe , &

laqueos, & tendiculas in meam per-

fuperbe mihi infultant.

pa

niciem adornantes,

18« o flagella pararus. fum.) Prop-

lt e

Inquivebaut. mala mibi.) Machina-

ter peccata mea nulium flagelli genus

$

bantur mihi malum.

recufo.

Alia hzc eít ratio, cur fi-

lere velit , & inimicorum contume-

p

Varitates.) NMlendacia in perniciem

deh

meam. ln Hebr. eft, przvirates, five

lias, & calumnias . patienter ferre

teb;

eonfratkiones , dolos fcilicet in meam

Dolor zzeus.) Peccatum , quo dolo-

5

cem merui : vocem Hebr. y5y zalag

calamitatem , & ruinam.

aliqui vertunt claudicarzoze.

ne

14. Non aud;ebam. ) lta me gere-

I9. Iniquimt'em meam amnuncsabo.,

2

bam, ac fi non audirem.

Agnofcam, & confitebor.

3 Sicur matus.) Conjungit furdum

Ga, Pf. 31..n. .

Vidg di-

ig

m

cum 1nuto ; qui enim matura fur-

Cogitabo pro peccato meo.) Solicitus

di funt , etiam funt muti , ut do-

ero, ut eft in Hebrzo, quo fcilicet mo-

i

cet experientia, & notavit Plin. l. 1.

zi

do Deum placem, & illi fatis faciam.

d

PS A LMUS XXXVII. & xxxvni.'*-

9t

fl

20. Inimici autem mei vivunt, & confirmati funt fuper me:

& multiplicati funt , qui oderunt me inique,

$ 1f

21. Qui retribuunt mala pro bonis, detrahebant mihi: quo-

niam fequebar bonitatem.

í

Do-

22. Ne derelinquas me, Dom

ine DxeusL meus: ne difceff&«

rtisa me.

fel:

25. Intende inadjutorium meum, Domine Deus falutis meza,

."uqt.

1. Infinem, ipfi Idithum, Canticum David. X X XVIIT,

s 10

i: Cuftodiam vias meas : ut non delin cjuam inlingua mea.

p

2.DIX

Pofui ori meo cuft

,

adverfum me.

odiam j cum cïonfifteret, peccator

Ini.

^5. Obmutui, & humiliatus fum, & filuia bonis; & dolor

*

meus renovatus eft;-

ima]

M 25

4. Con-

€ot-

20. jnimicz' autem mei vivunt, t5c. )

ldithun unus ex tribus principibus

A

Cantorum, ut habemus l. z. Paral.

t0168

Vivunt , exultant; florent , quod Da-

vid coinmemorat ad. comumovendam

cd16 6 lgos,

ftatus fui mifericordiam apud Deum.

2. Dixi) Firmiter ftatui.

;)

Confermati funz fuper zie.) Plusquam

Ceflodiam 'vias meas, ) lIta circum-

edat

dico

me fortes, & potentes funt.

fpecte me geram , ut ne in verbo

Multiplicati funz.). Cxevit numerus

quidem offendam.

'eite

€orum.

Pofu: ori meo cufdiam,) Hebr.

m

Inique.) : TYmmerito, fine caufa, cum

franum , wvelcamum , qua metaphora

ln

non fint a me ullo pa&o violati.

filentii propofitum fignificatur.

jant

21-

Qu; retribunnt mala pro £onis.)

Confifleret peccator adverfum me.) Me

; u-

Quafi dicat : fane me inique ode-

oppugnaret, & veluti in acie ex ad-

rant ; nam- ego illis benefaciebam ,

verfo mei ftaret,

licet illi mala inihi pro bonis re-

3. Obmutui. ) Plane filui, pertinaci

l,&

Penderent.

filentio linguam coercui,

Derrabebant mihi.) . Adverfabantur ,

Humilistus fig.) Humiliter, & pa-

tienter tuli.

! o

ut ex Hebr. vertit Pagnin.

us

Sequebar bonitatem.) Sincero corde

Er filui a bonis.) Abftinui etiam ab

r

agebam, ideoque illi, quod amare

iis; que pro me in bona caufa di-

debuiflent, in argumentum odii ver-

cere potuiffem. Vel abítinui etiam

i«

tebant malignitate fua.

a bonis dicendis, ne forte inter illa

30!0-

22. Ne difcefferis.) Mebr, ze elonges ;

x

incaute aliquid excideret , quod file-

ne longius abeas.

re melius eílet.

Vel, abftinui ab

udt

ebr. Fc-*/?l;nzt.

omnibus rebus lztis.

23. datezde,) H

hi. )

Deus. falutis mee. ) Qui me fervare

Dolor smens removatus eff. ) i Auctus

foles , & in quo falutis mez fpem

e d-

omnem conflitui.

eft dolor , cum mihi vim facerem,

& nature impetus comprimerem ,

itus

$ Idihus. ) Id eft, datus Idi-

ne in verba erumperem , quibus

1

« J

thun decantandus , vel ad mo-

non expoftularem , faltem caufam

,m0*

at

dos muficos concinnandus ; ezat enim

meam def;nderem.

h

L:j

9

-

LIBRI PSALMORUM

4. Concaluit cor meum intra me: & in medi

-

tatione mea ex-

ardefcet ignis.

fü

. Locütus fum in lingua mea : Notum fac mihi, Domine,

finem meum,

fip

Et numerum dierum meorum quis eft: ut fciam, quid de-

fit miht.

an

6. Ecce menfurabiles pofuifti dies meos: & fubftantia mea

tamquam nihilum ante te..

£

m

Veruintamen univería vanitas, omnis homo vivens.

.

lf

"- Verumtamen in imagine pertranfit homo : fed & fruítra

am

conturbatur.

Thefaurizat, & ignorat, qui congregabit ea.

8. Et

tanti

4- Gencalmit cor rmmm infra mt.)

breves admodum , & quafi palmi

figi

JEítuavit, ferbuit fanguis circa cor

tculi

unius longitudinem non excedentes.

ex naturali irg affectu.

Idem fignificat Latina noftra inter-

genu:

[ 23

In meditatione mea.

Cum 1mente

pretatio ; quod enim breve eft, fa-

vità

reputarem , quam indignis modis ef-

cile etiam eít menfurabile.

me'l

em acceptus, màleque vexatus.

Sulfiantia mea) Hypoftafis , mes

freqx

vite fubfiftentia, & vigor , & fir-

»

amb

Exardeféet. ignis) Hloc ctiam paffus

imnitas.

fïde,

eft Jeremias, qui ita fcribit c. zo. 9.

titàt

Er dixi: nom recordabor ejas, neque do-

Ante te.). Jadicio tuo re&o, & ve-

quar uttra sm nomine ilius , 6 failus eff

ro; nam homines aliquorum , qui

NT

enefcunt apud illos, longam vitam

euf.

sm corde mto quafí zgnis exafluans, clan-

fmquc im ooffüus meit, defeci fere

fuiffe putant. Poftulaverat a DEO,

hxj

mon füfiinens.

:

ut fibi, quantum vitz fupereffet, in-

il

$-Locurus fum.)Osfolvi ad orationem.

dicaretur. Hoc jam Spiritu S. docen-

te profequitur, & vitam admodum

parar

Imn lizmgua a. ) Idem eft phrafi

€,

Hebrza , ac de lingua mea.

brevem, hoc eft, palinarem, immo

etiam breviorem , & propemoduimn

probi

Finem miums,) . Diem exitus mei, fi-

nihil effe! ftatuit.

Recte de. ho-

Clefia]

nem malorum meorum.

^ ,

minis vita pronunciavit D. Jacobus

g

Qui defz mibj.) Quantum adhuc

C. 4. I 5. cum ait: Que eff vita vefira?

vite fuperfit, quafi dicat : Adhuc

Vapor ad modicum parens , 6$ deinde

Vitriy,

ne multum Domine eltfe

debeo in

8 dy,

exterminabitur : & Cic. pro Marcello:

vivis, & tam multis zrumnis fub-

Quid eff enim boc ip[um. diu, s quo qï

m 4j

jacere ? cur non potius folvor vin-

aliqzod extremum 2

quny,

culis mortalitatis hujus , & in pace

requiefco cum patribus meis ?

Ín

Verumtamen.) Particula zA£v ütun-

b E

tur LXX. pro vero , fane, certe.

Vg Y

Grzco eft: r/vsspo tyu. . Eftautem

Univerfa 'vanitas.) Mlera vanitas,

i

ótpeiy pofteriorem effe, ferius veni-

univerfitas vanitatis. Quidquid enim

iptm r

re , quafi dicat: cur adeo tarde vo-

in homine eft, totum fragile, & mo-

Thine

cor ad quietem morti$ , & ferius

mentaneum cft.

Soed

7. Inp imagine pertra

mala mea ?

venio , quam veniant zrumnge, &

zfit bomo.) /Quæ.

SW.

cunque bona videntur in hac vita,

Qu

6. Menfurabik:.) Hebr. Palmare:,

Tüety j

non funt vera, & folida bona? fed

*on(tit

PSAPMUS

XXXVIIE

EE

X

$. Et nunc, quie eft expeCiatio mea? nonne Dominus? &

fubftantia mea apud te eft.

line,

9. Ab omnibus ini

quitatibus meis erue me : opprobrium in-

|de-

fipienti dedifti me.

i10. Obmutui, & non aperui

os meum, quoniam tu fecifti:

amove a me plagas tuás.

fea

11. À foititudine manus tu:e ego defeci in increpationibus:

propter iniquitatem corripuifti hominem.

12. Et tabefcere fecifti ficut araneam animam ejus: verunm-

itra

tamen vane conturbatur omnis homo.

'MB

13. Ex-

| E

——Ó—

tantum apparentia, que more pre-

9. Oþprobrinm infrpienti.) Hxc enun-

ftigiarum falfis imaginibus illudunt

ciatio in texta. Hebreo ponitur per

palm.i

oculis, & fen(ibus noftris.

Per hoc

modum deprecantis : INe pomnas, ne

entes,

utt.

vita.

genus bonorum pertranfimus in hac

des me in opprobrium infipientisi,

WVel certe hec

Porro phrafis hec I»p /magine

hoc eít peccatoxis.

* h-

pertranfit , fimilis eft locutionibus

verficuli pars nectenda eft cum fe-

frequentibus in facris Scripturis ,

quentibus , hoc fenfu. 'Tu quidem

má

C f

ambulare in luce , in' tenebris , in

Opprobrium infipienti dedifti me, ego

fide, in timore , in dilectione, in ve-

autem obmutui , & non aperui os

ritate, &c.

meum.

Significat autem fe , pro-

&Ve'

, qii

Sed && fruflr& conturbatur. ) - Sine

pterea quod diceret vana effe, & con-

n

eaufa, & plus jufto turbatur home

temnenda hujus vitz bona,

yitim

folo DEO fpem locandam, derideri

DEO,

anxius, «&. folicitus eft pro rebus

folitum ab infipientibus, qui animali

TEU

hifce vanis, & falfis, dum pro illis

locete

parandis, tuendisve laborat.

fpiritu ducuntur, necad ea, quz funt

DEL, fefe attollunt.

mdum

Cu; congregabit ea. ) Juftone , &

m

probo; an injufto, & improbo ;. Ec-

lo. Jueoniam tn fecifii.) Quoniam

)odum

voluntate tua calamitatibus vexor.

clefiaft. c. 2. 18. Deteffarus , inquit,

babs-

Quia srumnz , & plage mihi non

& h0'

m omnem imdnfiviam meam. .

ycobUs

eurus bertdem pofó me, quez sgnero,

contingunt abfque confilio , & vo-

luntate tua.

wfim ?

utrum fapiens , am flultus futurus ji't—,

dt*iïï ,"

Q deminabitur in laboribus mtis, qui-

i. dooove z me plagastuas.) Ubi pece

&us defudavi , E$ . folicitus fu.

4 eft

cata me: deleveris, fpero,

l) [9) üuo

quidquam tap vanum

lo, ut etiam plagas, quibus vexor,

p

g. Ez »unc. ) Cum tanta. fic bre-

quz pena funt peccatorum , amo-

utune

witas witz.

veas a me,

Vel fenfus eft: Liben-

In

uO

ter admitto , & tacitus audio contu-

52

Qua eff expellatio meaQ )

iitas ,

fpem meam collocabo, nifi in te

Ü

O.

melias , & opprobria infipientium, qui

1 enirtt

mine, a quo vera, & folida bona

mihi proterve illudunt.

Plagas ve-

expecto ?

ro tuaS, quas tu iratus infligis, re-

& mo

formido, eas deprecor , & te mihi

Subflaptia mta. ) Subftantia, firmi-

tas , & folida fpes mea.

Vel divitias

placatum. effe-maxime defidero.

| Qu

Tneas n te

12. 4 fortitudine manus t9z.) Ti

C yitày

conftituo.

quærendvo, & affequendo

ij

(

meo plagas mas j Ício enim prava-

LIBRI PSALMQRUM

24

13. Exaudi orationem meam , Domine , & deprecationem

meam;: auribus percipe lacrymas meas.

j

. Ne fileas: quoniam advena ego fum apud te, & peregrinus,

&peï

ficut omnes patres mei.

14. Remitte mihi, ut refrige

Iery priufquam abeam , &am-

e

plius non ero.

À

fher

1. In finem , Pfalmus ipfi David. XXXIX.

r

pe&ans—expe&ävi Dominum, & intendit mihi.

fecil

9. EX

3. Et exaudivit preces meas : & eduxit me de lacu mi-

feri;, & de luto fzecis:

s meos: & direxit creffus meos.

' Et ftatuit fuger petram pede

4 Et

gea

q,

177

iiduni 'effe brachium tuum , & graves

i ä,- Lacrymas mtai. ) Oratieäem ;

admodum. ictus infligere , quod in

quam fundo cum lacrymis.

?00,

Ne fileas.) Mide dicta Pf. 27. n. I.

cd

increpationibus tuis fum expertus..

De

In i:ecreþdtianibm.) Guando arguis,

Quoniam advena ego fum. ) klofpes

increpas me propter peccata, & ma-

propediem difceffurus ad mortem ,

dido,

lis me vexari permittis, ut emendem

peregrinus in terra habito, expettans,

8uj

Di

inores meos, & in virtute proficiam.

ut patres mei, habitationem cole-

datoi

Preprer imiquitatem corriputfit boget-

ftem.

Diftum etiam Platonis in

zem; €$c.) Generatim de hominibus

Axiocho. zegezoduuía, vi6 eeiv o Qíos,

[

btnef

pronunciat David , DEum propter

Peregrinatio quædfzm ejf bac pita f40n

ebran

peccata graves morbos hominibus

Wf/lpud £e.) Coram te.

UT

Zentur.

znmitterej quibfls eorum corpora ve-

fhén

14, Remitte mibi.) Kemiffe, & Ie-

bemlr

Tabefcere j feefts dient araneam. )

niter mecum age.

Abftine aliquan-

Morbos immittis , quibus ad eam

tulum manus a flagellando.

Da

u

redigintur gracilitatem , quam cerni-

U refrigerer.), Ut vires reciptam.

tionti

mus in araneis, [n Hebr. eft: Lz4ze-

Da quietem, & otium, ut in pietate

Jeere fecifrs, ur timeam defiderium ejus :

convalefcam , priufquam excedam ex

vultu

hac vita.

^

mi.S, [

quem fenfum etiam habere poteft vul-

ata noftra editio , quafi diceretur ;

Abeam.) Ex hac mortalitate.

x un

h

ominum defideria , & machinatio-

Tin,

mnes tabefcere, diffolvi fecifti, ut ta-

Aplius mon era.)k In vivis.

burt [

beícunt aranez, aut tinez cum ope-

P

f.À

xibus earum.

Sicut enim aranea cap-

« E

peäï;zm' expettavi. Habe£ Bäc

&l

repetitio emphaftm,

uafi di-

Ày

tandis mufcis texit telam, qu& facile

cat : Vehementi defiderio,

' foliei-

laceratur, & tinea fibi in ligno ca-

Un tg

vernulam excivat, ex qua facile ex-

te preftolatus fum Dominum.

lm ,

Er. intendit sibi ) INec mea fpefru-

Deceff

cutitur ; ia hominum vota, defide-

ftratus fum.

In Hebr. eft, 6 4ecc-

zii, conatus, & opera in irritum ca-

iE

dunt, te refiftente, & folvuntur in

zavit 4d mt, divertit ad me, accef-

tem fu

nihilum,

Prety

ferret.

fit ad me, ut mihi adeffet, & opem

-

Vage conttrbarur. )4 Hoc explica-

eld

tun eft n 7..

emis

quæ Y

d. De laen miferie. ) De exu

PSALMUS-XXXIX.

95

aem

a. Et immifitin osmeum canticum novum, carmen Deo noftro.

Videbunt multi, & timebunt: & fperabunt in Domino.

Inus,

$. Beatus vir, cujus eft nomen Dominifípes ejus: & non re-

fpexit in vanitates, & infanias falfas.

at

6. Multa fecifti tuj Domine Deus meus

, mirabilia tua : &

eogitationibus tuis non eft, qui fimilis fit tibi.

Annüntiavi, & locutus fum : multiplicati funt fuper nu-

€

merum.

Hebr.

7. * Sacrificium

fecifti mihi. -

,& oþlationem nQIui&i: aures autem per-

XO. 4*

1 mi-

So, HO*'

nCos

-'giericulis, & calamitatibus. In Hebr.

. 6G ogitqtioniäm.) Adinventio-—

EE

elt, &6 afcesdere me fecit e — eiflerna

—nibus.

onem,

fonitus : fcilicet e cifterna , aut pu-

dhonuntiavi, $. )

'Clarimme hunc

teo, in quem aque cum ftrepitu de-

cidunt.

verficulum extulit Symmachus, qui

.l

ita vertit: $; velim «mnmunttare , 6

De luto facis.) Luto faculento, for-

eloqué ( opera fcilicet tua , cogitatio-

olpes

dido , fctido.

rtem ,

nes, & adinventiones tuas ) p/sra

edans,

Supra petram.) Inloco edito, & tuto.

funty quam wt enarraré poftzt.) lidem

a

Direxitgrcjie: mc'o:.) Nearecta man-

fenfus interpretationis nofire latinz.

datorum, & virtutis via aberrarem.

ps i

Maultislicati [xm:.) — Cogitationes

Gantécums movum.) Novam fuis

y;k itfs

beneficiis dedit materiam illum ce-

multiplicatz funt, fed nofter Inter-

j4 tf«

lebrandt.

pres dixit, ma/tzplicati , refpiciens ad

Carmen Deo noffro.^) Novum argiu-

vocem Graecam 9iXAoyimUci , togi/a-

rfmentum carminis canendi

^

Deus fqa;

Hozt; , Qqu& eft mafculini generis.

,&le

benignitate f

ucceffit.

Simile quid habemus Sap. 1.7. Sp;-

8

Bbo

jiquat

. Deo nofívo.) &

vitus Doguni replevit orbem terrarum,

Videbunt.) Mel hanc meam libera-

&& hoc , quod coztinet omnia, fcientiam

tionem, vel reliziofum hunc meum

babet vacrs.

Ubi illud, £« & illud,

tcipilm-

peta

vultum , quo Deum celebro Pfal-

qued comtizet , rekeruntur ad vocem

jam eí

mis, & Canticis. Vel certe lacum,

Grecam neutrius generis

W!*guluæ

ex quo eductus fum.

fpiritus , & genus neutrum retentum

t

Timtbsnt.) Reverebuntür, & time-

eft etiam in textu latino, cum ta-

bunt Dominum.

men vox fp;ritws Óit generis mafcu-

$« Nomen Damiizi.)r Idem e

/f/"c, ac fi

lini.

dictum fuiffet, Dominus.

9. Sacriffcium , o ) Msc verba D.

bt hat

. Non. refpexit, 6c. ) Aliunde auxili-

Paulus ad Hebr. ro. n. 5 de Chrifto

ul d-

1 (QTIC*"

um non quzfivit, quam a Domino;

Domino intelligit.

Senfus eft, no-

nam alibi folidum folatium, & in

luifti placari facrificio pecorum , ne-

:

neceflitatibus noftris opem nancifci

que oblatione panum, vel thuris,

fcfri

non poffumus, quam in DEO: ce-

fed victima inbniti pretii, ideo-

4 detli-

tera funt vana , & inania : nec id

que mortale corpus aífumere me vo-

acce*

przeftant , quod pollicentur.

Aliqui

luifti , ut per obedientiam ufque ad

& 0?613

de idolis locum hunc intelligunt ,

mortem expiarem primi hominis in-

obedientiatn.

guæ vana funt, & fallacia numina.

excrïmb

LIBRI

PSALMORUM

$6

$. Holocauftum & pro peccato non poftulafti : tunc dixi;

Ine

Ecce ventio.

.9. In capite libri fcriptum eft

de me, ut facerem 'volunta«-

tua

tem tuam ; Deus meus, volui, & legem tuam in medio cor-

dis mei.

€0f

IO. An;

[

Et obla:ionehm. ) Differunt facrifi-

Holcasfeem. ) Sacrificium pro

Te:

cium , & oblatio ; nam facrificium

expiando peccato, de quo vide Lev.

uod Hebraice eft ry3r ze£ac. figni-

4. n. 2. & Riberam. ibid. c. 6.

Ttet

j

cat hoftiam cruentam , ejusmodi

g. Tunc dixi: ecce venio.) Cum Deus

funt tauri, vituli, agni.

Oblatio au-

decrevit nolle admittere facrificia ve-

W v

tem Hebr. 4nip wzzcbab eftfimi-

teris teftamenti ad expiandum genus

M

le, panis, vini, olei , & fimnilium,

umanum ,

tunc dixit filius- Dei :

der

quz funt incruenta,

Ecce venio ego , ut per facrificium:

Noluif£;.) N oluit quidem olim Deus

corporis, & fanguiais mei reconci-

faciificia, oblationes, & holocaufta,

liatio impleatur.

i

& victimas pro peccato, &c. fed vo-

Àp capite — librt -[Z'riþtum ef de me.)

Lo

luit ad fignificandam , non ad faci-

In Hebr. eft, z2 volemize &órs. feri-

endam expiationemm ; nam ut docet

Ealfj

ptum cff de me. ltaque illud, zz ca-

i lt

D. Paulus ad Hebr. 10. 4-. Pzpo/frbile

erat fangmine bircorum , & vitulorum

pite, idem eft ac, z2 /7maa , & figni-

m

ficat fummam totius Scripturz Chri-

l;

euferri peccata.

"ures auten perf??ct;/f'i auhi.) S. Pau-

ftum eífe , quia ut dixit Dominus

lauj

Luc. ult. 44. Operzer Zzapteri , qua feri-

Yitat

lus loco citato ex verfione LXX,

Interpretum legit, Corpus amrems apta-

pta [unt. 4m lege Moyffs , 69 Propheris, $

gdi

Pfaimis de me. Et Joann. $. dicebat

I

$ ozubt.

Sed hzc diverfa non funt

idem Chriftus

.

-

Seratamini Seriptu-

uoad rem, fed tantum quoad figni-

iq

ras ... Quia ille funt, que reflimonium

l.

$

candi modum, nam locutio, quam

hic habemus in Pfalmo, figurata ett,

perhibenz de me. * Aquila, & Sym-

timo:

machus verterunt , & A AT, Á

bänti

quam

vero habet D. Paulus , eft pro-

Qui enim dicit: 4£mres pezfecz-

volumine,utin Hebr.effe diximus, Fu-

$4

pria.

it autem Hebrzorum mos, ut contra-

etiam

; mibi, e€x parte

ignificat totum,

id eft corpus, quod illi perfecit Do-

&us (fuos fcriberent in meinbrana circa

quo u

cylindrum volubili, justa quam cons

Dy

minus, & quafi indumentum appo-

fuit & aptavit.

Et non fine caufa

füetudinem ficificari videtur contra-

füntia

&um veluti perf-riptuin efle inter fe,

4 q

er aures potius,

Quam per aliud

j

membrum fignificatur hoc loco to-

& Deum, ut ipfe quidem Deo fer-

Tillts i

tum corpus, quia aures funt inflru-

viat, Deus autem ipfum tueatur,

menta , per qu& accipiuntur pr&-

g. U facerem voluntatem tuam.) Id

titim

CCP

ta fuperiorom ; q-ibus debetur

eft, Scripture omnes teftantur, ine ad

'POHG

obe

dientia juxta illad. Pfal. 17. 45-

hoc venturum fuiffe in mundum ;

drifti

Ex

ut facerem voluntatem tuam.

13)

im auditu auri chedrivit mubi.

Hebr. verti. poteft , 4fzres perfodifis

Deus meus volzi.) Converfus ad pa-

Ia m

trem hec dicit Chriftus, & fenfus eft,

mihi; nim $92 proprie pertodere

D. po

libentiífime acceptavi decretum tuum.

cwi)(ïïiq

fignificat, interdum & perficere. Sen-

fus autem erit, me tibi perpetuo ju-

Ls meádso cordis mei.) Supple pofui,

; Sfï'ïþt

re man.ipatum ténes. kjft allufio ad

feu ftatui; nihil enim majori affectu de-

Inoj

um

fideravi, quam implere legeintuam.

lij

morem cujus mentio Deut 15. $-

PSALMUS XXXIX.

927

ii;

1o. Ànnuntiavi juftitiam tuam in ecclefia magna, ecce labia

mea non prohibebo : Domine, tu fcifti.

nta-»

1r. Juftitiam tuam .non abfcondi in corde meo, veritatem

MUG

tuam, & falutare tuum dixi.

. Non abfcondi mifericor

4

€oncilio multo.

diam tuam, & Veritatem tuam à

v

12. Tu autem,. Domine, ne longe facias miferationes tuas a

: PIO

Le.

me: mifericordia tua, & veritas tua femper fufceperunt me.

13. Quoniam circumdederunt me mala, quorum non eft nu-

mierus?* com

as

prehenderunt me iniquitates meze, & non potui,

4 Ve-

ut viderem.

;enus

pa:

Multiplicatae funt fuper capillos capitis mei : & cor meum

x

dereliquit me.

cium.

lii«

14. Complaceat tibi; Domine, ut eruas me, * Domine, a

d Infra

9. 2»

adjuvandum me refpice.

15.* Con-

lO. JnEHhIimvi

Infüstiam

fuasm im

eme.)

cordia tua, & promifforuni tuorum

'1 fm'-

Eccleffa magna.)

dagne multitudi-

fidelitas, & veritas.

in h-

ni legem tuam, & Evangelii do&ri-

13. Ononiam, Efc.) Reddit ratio-

nam przdicavi.

figni-

nem, cur dixerit, xe Jo»ge facias mife-

! Chf l

Labia meas zom probi&ebo.) À. tuis

VYAÍ:0U0$ IUAS u "eC.

ainus

laudibus , & ab annuntiatione ve-

Circitindedersunt me mal'd.) Magnum

ritatis , &

71 cri-

elicz.

falutaris do&rinæ Evan-

enim agmen dolorum circumftecit:

itii ü, f

me tempore paflionis.

(icebat

T& fuffi.) Noffi, ut wextit D.

Hieronymus.

— Duquitates mes.) Iniquitates homi-

qijte

num, quas meas feci.

Iniquitates

noninm

1I. Noz abfcond; m corde meo.) Nl

tmnore eorum , qui mihi. adverfa-

enim omnium unus ille portavit.

r Sym-

lfa. 53. 11.

.

iT j

bantur,vel muneris mei negligentia.

Nonm poftai, uf

viderem. ) Noväiat

Salutare tuum.) Salutem tuam , vel

US, Fll'

etiam falvatorem tuum , id eft me,

Chritus numerum , gravitatemque

contrae

peccatorum humani generis, fed lo-

p ctmcà

quo uteris ad homines falvandos.

uitur humano more, & folum figni-

Dixi) Palam, & fine timore ang

m C0f

nuüntliavi.

4

care voluit peccata, que expianda

cofiti?

fufcepit, effe innumerabilia.

5imi-

4 concilro multe.) Mier. iz Ecclefa

]te o

enulta , fic vocat populum Judzorum,

le eft, quod dicitar Marcei 6. s. Et

( kt-

«ui przdicavit Chriftas. . Vel etiam

mom poterat ibé virturem ullam. facere s

tfv

poterat enim , fi voluifiet, fed dici-

totom Orbem inteligit ; per quem

)

Apoftoli Chrifti nuntii , & legati

tur non potuiffe, ut fignificaretur in»

|

me 3d

Chiiftianam legem circumtulerunt.

credulitas illius populi, ob quam n9-.

i2.

lebat eo loco patrare miracula.

pum;

Ne lomge facias maerationes

1445 4 me.) — Non multum differen-

Cor meum dereliquiz se. ) ldeo ïn

Ls aj*

do. poft paflionem refurrectionem

me defecit, & contabuit virtus, vi-

nfus' 6

Corporis mei.

gorque cordis, immo etiam ipfa vi«

Semper [ufceperunt me.) Guemad-

ta me dereliquic.

; polb

modum femper mihi adfuit miferi-

14. Cvplatear.) Placeat.

t

]

ydt

Blbll c"m CW?A Menocþc T- IVO

lwam

LIBRI PSALMORUM.

98

* Sup.

15. * Confundantur, & revereantur fimul, qui quserünt ani-

eun

34. 4. mam meam , ut auferant eam.

Convertantur retrorfum,& revereantur,qui volunt mihi mala.

16. Ferant confeflim confufionem fuam, qui dicunt mihi:

Vl

Euge, euge.

17. Exultent,

& lzetentur fuper te omnes quærentes' te, &

qui

dicant femper: MagnificeturDominus;qui diligunt falutare tuum.

18. Ego autem mend

:

icus fum, & pauper : Dominus fglici-

pen

tus eíft mei.

Adjutor meus, & prote&or meus tu es: Deus meus, ne

Qu

tardaveris.

1. In finem, Pfalmus ipfi David, XL,

dea

?. ) Eatus (1-), qui intelligit fuper egenum , & pauperem ;

]H"OH

in die mala liberabit eum Dominus,

ioro

l

3-) D»VO"

hi

(1.) Beatus. zm ed;t. Sixt. legitur : Deatus vir.

Eruas me.) À tantis malis per ce-

memorationem ftatus fui tempor*

Mirt

lerem refurrectionem.

paffionis.

l

Mezdicus j;szf pazz/;er.) E

Refjice.) Gr&ce *wpoctye» atteude,

genus,

e

Hebr. Feffizz.

& deltitutus humano auxilio.

ha

1$. Revereastur.)) Pudore affician-

Domizus [olicitus ef? mei. ) MHebr.

£ur in fuis confiliis.

Dominus cogitat pro wme.

tet

Simul.) Ommnes.

Ne fardaverá. ) | Eripere me ab

Ut auferant.) Wxipiant, perdant.

omnibus malis per celerem reiurre-

tar

Confufi

Comvertantur retror[ua. )

fjign em.

f

y!

£ecedant,

Videter etiam hic P[aiznmis, ut prace-

u

Qui voluat mibi mala^) Qui me ode-

dezs , «d Chriffi paffouem pertzmere ,

runt; & perfequuntur.

quod patet ex r/l vwerbi ver[icu Yo.

ER

16.

Ferant corfeflim confufanew

Qui edebat panes meos, magnificavit

&

fuam. )

Id eft non in longum tem-

244 U€rY-

tüm

fuper me fupplantationem.

pus differatur eorum confufto.

B citavit Domuinus Jo. 13. 18. 6 ad

mor

Euge, euge.) In Hebr. e(t mwr3 each,

lteram de Juda intellexit. — Ms putant,

lite

quz eít interjectio infultantis, & de-

Q

ridentis.

S. Hieron. vertit: q«u d;-

Davidem egrotum de fe zpfo, juxta lite-

ralez [en[um , "verba factre , 6$ de m«

lits

cunt mih:; Vab , vab, quam vocem

micorüm [morism mgz!igm'tzzte, qui Idlunt

Ante]

fuiffe Judeorum. deridentium | Chri-

m

fium in cruce pendentem, habemus

extindum cupiebant.

Uterque feolf PT

verus effle poteff , licez. princepalzter in-

t Te

ex Evangelio Matth. 27, 4o. & Mar-

tentus fit de Chriffo, quem fznüas

Qu |

&l 14. 29.

AT7. Super £e. ) In te.

Vares ([ub «grorantis allegaria nobis ex-

pae

bibere potuit.. N ere enim languores no-

li

Omnes querentes te. ) Fideles fe&a-

ftros ipfe tulit, & dolores noftros

ln

fores tui.

Salutere fuum. Saïutem a fte pro-

ipfe poxtavit. I/z. $3. 4-

Ae(tam. V&l Chriftum Salvatorem.

Hj intelligee [uper ege

us C b

IY

ml

Ag. Egoamrem, Gc.) Kedit ad com-

Q.Q

perem. )

Quui attente confi-

g

PSALMUS XL

29

ati-

3. Dominus confervet eum, & vivificet eum, & beatum faciat

eum in terra: & non tradat eum.in animam inimicorum ejus.

1ala,

Wi

4. Dominus opem ferat illi fuper le&um doloris ejus : uni-

E

verfum Íftratum ejus verfafti in infirmitate ejus,

s. Ego dixi : Domine

, miferere mei; fana animam meam,

&

quia peccavi tibi.

lt

6. Inimici mei dixerunt mala mihi

lig-

quando morietur , &

peribit nomen ejus ?

7. Et fi ingrediebatur, ut videret

fibi.

, vana loquebatur, cor

; 1f

ejus congregavit iniquitatem

. N2

8. Egre-

d&rat Chri&um-p&uperem. Vel qui

ktelligamus) fan,ä me

W.

letudini reftitue.

; & priftine va-

profpicir aegro , & homini tenuis

N

fortunz.

Qu;a peccavi rbi.) .Et peccatum

Àn die mala.) Mdverfa, calamito-

eff morbus animz.

Vel valetudi-

P.?:

fa.

nem bonam mihi reftitue, licet pec-

3. Vivificez eum.) * NMitam illi diu-

caverumm tibi.

Sic Dan. 9. 9.

Tib

por"

turnam largiatur.

autem. Domino Deo noffro mifericordia,

ln terra.) In hac vita , & poftea

18 ,

etiam in terra viventium ; cum ex

6 propitiatto , quia recefffesus a te., 65

nom 4udrvimus vocem. tuam , id eft,

hac mortalitate exceílerit.;

quanmivis recefferimus.

Tebr.

In Antmam,) Libidinem, volunta-

6. Dixerunt mala mibi,) Optarunt

tem, poteftatem.

mihi male efíe, & mala evenire.

e db

4 Super lelum doloris ejus.) Si egro-

Quando moriezur. ) Sunt verba ini-

üre

tare contigerit , & le&o affixum efle,

micorum David , & Chriifti , mor-

five quocunque «rumnz genere aflii-

tem illi optantium,

lta Pharifzi,

yacc"

ftum jacere.

& facerdotes Judzorum difpofiti e.

Unrver[um firarum ejus verfaffz, Gc.)

rant erga Chriftum.

jere

Eft apoftrophe aj Deum.

Stravifti,

z

Perihit nomem ejus.) Ejus memoria

cavit

& compofuifti 'o Domine, fítra-

cum ipfo extinguetur.

tum 6jus in ipfius infirmitate , &

( Ut*

morbo, ut quiete dormiat, & mol-

7« Si ingrediebatur , nt "videret.) Si

f d

liter cibet.

me vifebat velut officii caufa, vana

Docet hac allegoria

loquebatur, mentiebatur amicitiam fi-

Deum otficia omnia, & fignificatio-

mulando, cum tamen prava, & ini-

lite-

.aÓes humanitatis in eos conterre, qui

; jf

mica confilia corde tegeret, & men-

um

intelligunt fuper egenum, & paupe-

te veifaret.

5ic Judas tanquam fa-

xem. Molle c&ain ftratum &grotan-

miliaris, & amicus ingrediebatur. ad

W]m

ti redditur, & dolores ei initipantur,

DOIre-

r i

qui intelligit fuper egenum , & pau-

Chriftum,cum tamen quzreret o

gt

tunitatem , ut illum traderet.

V

ana

perem, Chrifti dolores acerbiflimos

etiam loquebatur, id eft, falfi ali-

j ei

fibi per confiderationem , & medita-

$ f0*

tionem proponendo.

quid fingebat, ne animus ejus de-

03

tegcretur.

$- Sana antmam aeam. ) Sana lan-

Cor cjus congregarvit 2miquitalens jz'ä:)

guores populi mei, quorum peccata

Apud fe improbum aliquid animo

| p

mihi imputo, & expiando fufcipio.

conflabat, quod foras egreíffus refer-

:Olïü'

xet ad aliog.

Vel, (fi de coxporali egritudine ix?-

v6o

LIBRI PSALMORUM

8 Egrediebatur foras, & loquebatur in idipfum.

Adverfum me íufurrabant omnes inimici met, adverfum me

j

-ogitabant mala mihi.

9. Verbum iniq

a

uum conftituerunt adverfum me: Nümquid

qui dormit, non adjiciet, ut refurgat?

fi A &.

10. * Etenim homo pacis meze, in quo fperavi : 'qui edebat

Ti

1. 16. panes meos, magnificavit fuper me fupplantationem.

:r. Tuautem, Domine, miferere mei, & refuícita me: &

dic

retribuam eis.

*

12. In hoc cognovi, quonium voluifli me ; quoniam non

gaudebit inimicus meus fuper me.

E

doi

I3. Me autem propter innocentiam fufcepifti & confirmafti

me in confpce&tu tuo in zeternum.

I4. Benedi&tus Dominus Deus Iírael, a fzeculo, & ufque

4

infzculum, fiat, fiat.

In finem,

A

ieaneSR

iII

9. De idipfim.) Simul cum pravi

Magniþ';.»:;uit feper me — fupplantatio-

fui confilii participibus, eadem mala

zem) Mihi magnas fecit infidias, &

L

mihi optantibus.

TÓ , p Hipfim ,

fraudes, me egregie fefellit, & cir-

uod in Hebreo eít *rP Lebósd, &

cumvenit. Joan.. 13. rg. hic textus

Á

1

gnificat, zzz, jungendum cum fe-

ita citatur:

Lewavit fuper me calca-

neum íuum , fed fententia elt eadem ;

:

uentibus , ut fenfus is fït,v quem

nam levare calcaneum contra

ali-

C

iximus, fcilicet, fimul con

gregari,

[40)

in circulis , &c.

quem, eft habitus alterum . fupplan-

d

9. Verbum iniquum. confiituerunt. ad-

tantis.

11. Refuüfeéita me.

5 IP-A mör;uis ;v

bu

veríum se.) Decretum iniquum fta-

tuerunt contra me,

ut fcilicet me

ab egritudine , qua detineor.

teb

tollerent de medio.

Retrióuam ci. )

Gratiam dignam

ipforum malefa&is..

Quid paflt fint

Nwnquid qui dormit, mom adjiciet ,

ha

8f refürgat ?) Quamvis illi tam in-

Judei poft. Chrifti mortem , nemo

Tüm

juftum decretum fecerint, numquid

ignorat ; nam & Hierofolyma a Ro-

Á

mihi auferent poteftatem refurgendi?

manis capta eft, & everfa, & ufque

ad hanc diem ignobile Judeorum

fu,

Vel, nonne qui in lectulo decum-

u

HU

lC

bit, non convalefcet ?

vulgus, omnium defpecui & con-

10. Etenigbhomopacis mea ,6c. ) Qua-

tumelig patet.

"

bus

fty

12. Quoniam wvoluifft

psc. ) Dl

fi dicat: Res fane indigna , & dura, ho-

ininem amicum meum ita fe mecum

fti, benevolentia profecutus es.

Iupt

gefliffe. "Dlalis Judas,

ui lectus fue-

Super me.) D6 mea calamit

&i

Ü

de mea morte.

3te,, vel

zat in collegium Apoftolorum, &

Heb

quem Chriftus amicum appellavit.

13. Swfcepifi. ) Suftentafti, tuta-

b

In» quo [perawi.) Cui fidebam, &

tus es.

-c&ui pecunias credidi tanquam fideli,

Ceuftrmnafii me.) "Stabililti me, in.

mq

tuto collocafti.

N$ (

& amico . difpenfatori.

Edeóar pases meos. ) Mlegm etiam

lLa eonedw meo)) ln 'colo, vel fim-

menfe particeps, myftcriorum etiam

pliciter, coram te,

st

d

€orporis , & fanguinis mei.

14. Fitzt,- .äat,) In Hebt. 4/men s

n

PSA LMU.S"XLL

£et

Pfalmus in finem,

tné

r. Intelle&us filiis Core. XLI.

2. ( YUemadmodum defiderat cervus ad fontes aquarum : it&

W

. defiderat anima mea ad te, Deus..

3. Sitivitanima meaad Deum fortem, (1)vivum: quando ve-

obat

niam, & apparebo ante faciem Dei ?

i&

4. Fuerunt mihi lacrymze meze panes die, ac noCte; dum

dicitur mihi quotidie: Ubi eft Deus tuus?

s. Haec recordatus fuüum , & effu

di in me animam meam;

f0f

quoniam tranfibo in loc

n

um tabernaculi admirabilis, ufque ad

domum Dei.

"

]

a

In voce exultationis, & con

feffionis: fonus epulantis.

N 3

. Qua-

(que

(1) fortem. It ed st Sour. legztur : fontem.

x

em,

amez.) lta fit, ita fiat, ut ícilicet

4. Puerunt m

ibs !.äcryma, mea panes.)

omnes benedicant Domino a fzculo,

Quotidie plorabam, hic meus erat

Lt

quotidianus cibus.

Sic infra Pfal.

s &

&, ufque in fzculum, id eft fempgr.

79. 6. Cibabis me pane lacrymarum.

1. JTNrell.Eus. )

: Cf*

Z

Explicatum eft hoc

Ubi eff Deus tuus? ) Deus tuus cuz

oxtus

in titulo Pf. 5r.

&

te tantis malis non eximit? Videtur

ul

F;lis Core.) Datus filiis Core de-

Deus tuus nullius eífe virtutis , ac

j

cantandus , vel ad modos inuficos

poteftatis, cuin tibi indigenti open:

li

concinnandus; erant enim filii Core

non ferat. : Vel, quenam eft tua re-

Cantores , quorura fpiritus hoc ha-

ligio? quem Deum colis? verfaris.

Pl;m-

buiffe peculiare notant Hebrei, &

enim in montibus, & defertis, nec

,vd

D. Hieron. in Pf. g4. & 85. ut latis

ullüm

religiofum cultum — videris

rebus canendis exercerentur.

ufurpare.

»

p

;nam

Defiderat.) . Miugit, vel rugit;

$. Hec recordatus. fum.

) Nimirum

i fint

nam vox llebraea

exprobrationes, de quibus proxime

jero

rum eft propria.

aW berag CC:*VJO-

verficalo dixit.

| Ro

4ld fontes aquarim.) d quas cur-

Effud; in me animam meam.) La-

jque

fu, & zílu fatigatus anhelat.

Ali

xavi dolori habenas , dum cogito,

um

fiticulofum effe dicunt, eo quod

quanto olim folerem gaudio ad Ta-

ferpentes edat.

JElian. de animali-

Con

bernaculum accedere, quod nunc nom

bus 1. 2. c. 9. & alii.

poffum, Porro fub allegoria "l'aber-

Jcri«

3. Forrem.) Non fontem , ut cor-

naculi, ad coleftem Jerufalem fufpi-

rupte prius legebatur in Bibliis. Ita

rat Sanctus David.

, vel

enim lcgendum effe patet ex textu

B soniam tran[ibo.") Quandonam tr anf-

Hebr. in quo eft 5y e/, que vox

ibo, id eft, wewam ,

ut vertit D.

Hieron. Aliqui ex Hebrzo vertunt,

tuta

Deum fortem fignificat, & ex Greco,

in quo'habemus ia* v)ov fienificatio-

Eo quod tran[ibam i2 uumer9 , cetu,

[

multitudine , incedebam. cum . eis ufque

nis ejusdcm.

ad domum . Dez.

Senfusque eft: Ideo

44;;;4;*0:60 «xte fdc'icm Dei?) Ante

fim

arcam, ante Tabernaculum. Chald.

doleo, quia fum memor illius term-

poris, cum folemnitati intereram,

H5 Ina?

Suando rediciam. fplendoreg divinita-

n

In locum tabernaculi.) Ad ipfum ta-

162

LIBRI PXSALMORUM

[

6 Quare triftis es, anima mea, & quare conturbas me?

fhet

7. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi ; falutare

vultus mei & Deus meus.

afti

Ad me ipfum anima mea conturbata eft: propterea memor

ero tui de terra Jordanis, & Hermoniim a monte modico.

8. Abyffus abyffum invocat, in voce catarattarum tuarum.

tti)

Omnia excelía tua, & fluétus tui fuper me tranfierunt.

qu

9. In die mandavit Dominus mife

?*icordiam fuam, & no&Gte

N

€anticum ejus.

M

Us 1

Ir) Apuä

bernaculum. - Aliqui intelligunt Je-

tra Jordanem, & de monte Hermo-

nio, &c. ad quem aliquando accedo,

rufalem, five alium locum, in quo

tempore Davidis arcà fervabatur in

licet ulterius verfus locum , ubi eft

tabernaculo.

tabernaculum , progredi non audeam

ï

Admiralili.) Miri axtificii , & cir-

metu Saulis.

à

ca quod mira opera a Deo illic in-

Modico.) In Hebr. eft, '717*3;73. miz-

Qu

habitante patrata funt; Superns Je-

bar, quam vocem putant Hebrazi ef-

rufalem '"Labernaculum vere mirabile

fe nomen proprium montis.

Sed

für

eft; ad quod przcipue anhelaffe Da-

LXX. & vulgatus pro nomine ap-

videm credendum eft.

pellativo acceperunt.

i

Sonus epulantis. ) Yd eft, ubi eft fo-

$« "byffus aby[[um. imvocat-) Nertere

nus epulantis. Ín qua Dei domo cum

poffis s Abyffus ad abyffum clamat ;

qui

I«ta voce , laudumque Dei celebra-

id eft, calumitas calamitatem attra-

ol

tione populus feftum agit, perfonat,

hit, ut emergere non liceat.

Alia

aliam evocat, te de eclo eas emit-

tem

plaudit, & poft facrificia ex oblatis

diy

victimis epulatur.

tente, & quafi vocante.

Sumptam

die

6. 9uare rriflis es, 6c:) Quod fci-

puto metaphoram ex magnis imbri-

licet feftüm cum aliis fidelibus in

bus, qui aliquando effunduntur, coe-

éle

lm

atriis Domini agitare hoc tempore

lo interim per tonitra refonante ;

non liceat.

nam magna vis aquz e coclo depluit;

Cozrzurbas ;e.

Marore aflligis.

per torrentes protunda decurrit, &

Juoj

Teg

Adbuc. ) Nam reflituar poftli-

'.

ex intervallo fepius novis fupervee

Qm

gjninio.

nientibus nubibüs erumpit, ita ut

Cozfzrelor il lum laudabo cum

nubes nubem,; & inundatio inunda-

lber

€xteris reductus ab exilio.

tionem videatur advocare; idque re-

ETUT

H

SA:'Autzzre.) PI'O, fAluzari ; id eft fal-

petito fono- catara(tarum , id efl,

tonitrui fragore.

Vocatur autem

m

vatore, qui eft falvator, & falus

mea.

tonitru Vox catarattarnm poctico fche-

I'S

Vaultus mei ) Ad quem ego vultum

mate, quafi ftrepitus ille ex fubdi-

Qu& |

£onverto , ab illo auxilium petens.

tis coali catzractis ad laxandum plu-

Qt

viis aditum oriretur.

7. 4ld me

zpfum-) In' me ipfo. Apgd

me ipfufn.

Omn;a excelfa taAu.) Pluvi'a:, imbreQ,

Memer ero.) Recordabor mira-

procellz , fulmina.

j

Super me tranfrerunt.) WMenerunt

bilium , & beneficiornn. tuorum ,

;

l);l

que ad Jordanem , & ad montem

fuper me.

Wt

liermon populo tuo preftitifti.-

9. lz die manudavit , &c-) Manda-

le

Q

De £erra Jordané.) De xcgiq:xe u?-

bit, hoc eft, priacipict Douminus ;

N

PSAÀ Lþ MUS 'XLL*'&'XLII.

105

iyo. Apud me oratio Deo vitae meæg dicam Deo: Sufceptor

tate

fTmeus es,

Ouare ob

litus es mei? & quare contrifïatu:s incedo, dum

Tn0t

affligit me inimicus ?

1t. Dum confringuntur ofía mea,

,expjrobraverunt mibi, qui

tribulant me inimicl mei,

[i]

12. Dum dicunt mihi per fingulos dies: Ubi eft Deus tuus?

ote

quare triftis es, anima mea? & quare conturbas me?

Sperain Deo, quoniam adhuc confitebor illi5 -falutare vul-

tusmei, & Deus meus.

;Bïld

Tinge

- Pfalmus David in finem, XLII.

ctdo,

r. [Udica me, Deus, & difcerne caufam meam de gente non

i d

deam

.B fantta, ab homine iniquo, & dolofo erue me.

2. Quia tu es Deus fortitudo mea: quare me repulifi ? &

fit-

uare triftis incedo, dum affligit me inimicus ? .

gi d-

3. Emitte lucem tuam , & veritatem tuam : ipfa me deduxe-

9d

runt, & adduxerunt in montem íanttum tuum, & n taber-

T

nacula tua.

X

enre

4.-'Et:

ia

quippe mifericors , ut aliquid. con-

lo liberari ab hoc exilio , & ab ho-

attrde

folationis mihi concedatur, hoc au-

rum circumciforum ,

& infidelium

Alia

confuetudine , cum quibus verfari

tem erit mihi argumentum cantici, &

emite

divine laudis die ac no&e,

Vel,

neceffe habeo.

Vel, quod verius

gpum

die me mifericordià atficiet, & no-

puto , generatim gentem non fanctam

mbrie

&e eum canam , gratiasque ob il-

appellat homines iniquos crudeles,

& fine mifericordia , ut fatis. indi-

, 0

lum agam.

Vinte s

Apud me,t$c.) ln finu meo eft

cant voces Hebraice "Ponp N9 /? cafíd.

jugis oratio ad Denm auctorem vite

Ab bomine iniquo 69 dolefo.) Aquo-»

?phlitg

ts

mez, cui cum fide, & fiducia di-

vis homine iniquo, & dolofo, vel cer-

qyta

cam, fufceptor meus es, id eft, tu

te ab aliquo certo homine iniquo,

5 w

labentem me fufcipies , & lapfum

dolofo, a quo vexabatur , cujus t&

d

eriges.

"

It

men nomen non exprimit.

^

Íta mecutmu

üe r

Dum coxfringuntur. offa '7;2e4.)

-9

Quare me repzlsfii?)

dqu

Dum me homines torquent,& enecant.

agis , ac fi repulities.

,wtein

12. Ubi eff Deus tuti, 6c.) liac, &

3. Luscem tuam.) Gratiam , favo-

fche-

qu& fequuntur ufque ad finem expli-

rem , & auxilium tuun.

od

cata funt hog eodem Pfalmo n. 4. & 6.

n pïuv

Veritatem £uam.) luarum promif-

L. CYldica me Deus. ) Defe.nde me,;

fionum fidem, & cffectum.

nbrés,

fufcipe patrocinium cxufz mez.

Deduxerunt, & addzxeranm) D.Hie-

D;fcerme. ) Difcute, dijudica, dif-

ron. & Chald. Dmcensr, $9 mertroducentz

yrond

Cepta.

ponuntur enim praterita pro futu-

De geste mon [autla,) NeGendum

ris, more prophetico, ad rei cert.tu-

Tand

qum, £rae me quafi dicat. — Poftu-

dinem indicandam,

TE

104

LIBRI PSALMORUM

.

4. Et introibo ad altare Dei: ad Deum, qui leetificat Juvenf

tutem fneam:

qu

$. Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus; quare t tu-»

füis es, anima mea? & quare conturbas me?

te

- Spera in Deo, quomam adhuc confitebor illi; falutare vul-

tus mei, & Deus meus.

U0

1. In finem, Filiis Core ad intellectum. XLUI.

v

Eus, aumbus noftris audivimus; patres noftri annuntla-

D

verunt nobis.

(0n

Opus, quod operatus esin diebus eorum, & in diebus antiquis.

^. Manus tua gentes difperdidit, & plantafti eos : afmmftx

b

populos, & expulifti eos;

4. Nec enim in gladio fuo pof'"ederunt *l;fnram;s & brachmm

die

eorum non falvavit eos:

Sed

odc

eft idem, Inzelletius fiiris Core

& F

ln montem [anctum tuum.) in montein

Sion , qui celeftis Sionis eft figura.

Core istelletus , uüt in textu Hebxzo

la tabermaeula rua. ) M el tabernacu-

habemus hoc loco.

2

Deus amribus moffris. andrvimus ,

quo

la caleftia intelligit, vel dictum eft,

ut

zabernacula , 31 plurali pro mäcmacu-

5c. ) lisdem pene verbis legimus

$a

£m in fingulari. ,

Gedeonem Angelo , qui

ibi

appa-

tuhs

4 d Almre De;.) Ad locum, in

ruerat refpondliïc judic. 6. 15.

Ubs

J

quo Deus colitur per facrificia, vel

fv'vz , inquit, zurabiia dus, qu& nar-

Qu

fub allegorm altaris divinam pre-

rawverunt patres noffri, atque dixerumnt z

Ü

fentiam fignificat, quam electis i'uh

De JEgypto eduxit.nos Dominus - nunc

&l

;Deus exhibet in calo.

autem: dereliquiz nos. Domimns , Eï ITA-

did;t £m manus Madias.

Qui letifcat jeventutem . meam. )

idet

Hebr. exzirarzonem meam

vel ad ver-

In diebus antiquis,. 'Yempore Moy—

bum,aZ Deum lazztzam exultatiomis mta,

fis, & Jofue, &c.

eft

quamquam vocem Iebream '373 gils

3- Gezzes.) Septem illas nationes,

faly

exLXX

.virorum auctoritate exifítimare

que olim terram fanctam. incole-

debemus etiam juventutem fignificare.

bant, inter quas præmpm erant Cha-

dàs

Kxultatio ergo appellatur juventus per

nanzi.

Sic :

1450

mut&phomm, ficut etiam per metapho-

Plastafés eos.) Patres noRms in 11-

ram juventus dicitur,Flosztatis. Vel,

lorum locum firmiter ftacuifti.

loquitur San&us Vates de juventu-

F.

Populos. ) linfideles incolas tema

te noflra, quz renovabitur in pa-

promiftz.

Yeh!

tria, de qua dicitur Pfàl.

102.

$*

Expuliff eos.) In Hebr. eft, Mij fs

tabir

Regowabiunr uf 4qmlæ ]u"vmtm fa.

ees -

quod tam poteft fi gmfïcare He-

Conftebor 1165. ) liaudabo te.

SF(

breos miíios efle in poffeilionem

ïmsl

$- Qnare trifiis e5$, Oc?) Hac repe-

terre fané&te, quam Chananzos emif-

ï(»n

tita hmc ex Pialmo fuperiori nuin. 6.

fos

& expulfos, que eft fententia

I

. foRe fs Core.) Vide dicta ad

vulgatæ noftix edmoms, & LXX.

"m

titailum.Pf.

Virorum.

/?Tc

« dztelietium.) Mide ibidem, INam

4« da gladie [uo. ) Vuyibus fuis ;

li

PSALMJUS:'XLII

lo$

V

Sed dextra tua, & brach]um tuum, & 1Hum1natlo vultus tui:

quoniam complacuiíli in eis.

[

$. Tu es ipfe rex meus, & Deus meus : qui mandas falu-

tes Jacob

Vul-

6. In te inimicos noftros ventilabimus cornu, & in nomme

tuo fpernemus infurgentes in nobis.

. Non enim in arcu meo fperabo & glachus meus non fal—

vab1t me.

nite

8. Salvafti enim nos. dn affigentibus nos; & odlentes nos

confudlfu.

quis

In Deo laudabimur tota d1e & in nomine tuo confite-

N&l

blmur in feeculum.

D

Io. Nunc autem repuhfü, & confudifti nos: & non egre-

dieris Deus in virtutibus noftris.

i. Avertifli nos retrorfum poft inimicos noftros:

: & qui

Sed

oderunt nos, dlrlplebant fib].

4771

12. De-

ebrgo

d

quod etiam firrmü"it id quod fe-

g. le arcu meo. ) ln viribus, aut

armis meis.

7I j

qultur Bm.c/ymm €OrZNL.

$

m

Salvavit eos.) Salvos fecit in peri-

9. Laudabimmur.) Gaudeblmus, olo-

eulis bellorum , & victoriam tribuit.

riabimur.

dPPa

. lh

llleminetio Vultus 22.) Kavor tuus,

Tota die.) Omm dxe , perpetuo,

l tite

quem ferenitate vultus tui indicafti.

femper.

erint

Complaeuzfés i ci.) Benevolentiatua,

lL nomzime :ino cmftmzmzh

INomen

&i benignitate illos fovifti, & juvifti.

tuum predicabimus

JH

B trhe

$. T es zpfe Rex meus,6c.) Ile

lo. Nanse amtem repulif£i;€6c.) Inci-

idem,qui Patres noftros ad)uvabas &c.

pit admiratio, & Canueiho, quod

Moy

Mazndas fa!ute: jacob. ) 6 Tacoh

tantis malis permittat Deus atteri

VN

eft

"E*Hlthl

cafus.

Qui mandas

* OPUIUIH fu um.

10005 ,

falvari populum Jacob.

Qui màn-

Repulif£éz.) Mideris projeciffe.

das

falvent

Confudifi.) Pudetecifti nos defee

incolt«

Angclis , -ut

]acob

rendo.

t Ch?t'

Sic Pf. 9o. 11

dicitur

/ingclz.r fms

amandavit de :e, ut cuflodiaut. te, E5c

Nos2 egredzeru Deus im virtutibus zo-

ffr&,) INon foles egredi, non egre-

T

6. Ig ze. ) 'Tuo freti auxilio

dieris cum noftris exmmtlbus

Vir-

VearilabDimus cormu. ) Eos armis,

tutes hic ponuntur pro exercitibus,

t

veluti cornibus impetemus , &

ag-

]

ut Pf. 23. 10

Domummus-uwiruum 1]7];*

tabimus

Vide ibi dicta..

uijf

&pernemies.) Pro nihilo reputabl—

efó Rex gloria.

II

-vertifli nos retrerfum, Efc P

r De

inus , quod YOX Gmcæ &6 835vwvcycv 9

VMOL S'

hgnäm

f:fïmf:(:lt

Q*) mmachus habet

Esæäæg

; enil*

Hieronvmus

'C'U'QC

T58S9 "hQvTOC tVOVTIOU 4

In zoli:s. ) ln nos.

Statuiffo

tcnm

vertit , Cozculcabimies: adver[arios me-

205 exire;os omuM advería?ii, id eftfe-

Pt

fívos

eifti, ut qui primi eramus, jam ulti-

Bibl. eum Com. Menocbh. 1. IV.

j fulS

106

LIBRI PSALMaARUM

rc. Dedifti nos tamquam oves efcarum: & in gentibus dif-

1)0:

perfifti nos.

13. Vend

idifti populum tuum fine pretio : & non fuit mul-

^

10

titudoin commutationibus eorum.

14. Pofuifti nos opprobrium vicinis noftris, fubfannationem,

Eu

& derifum his, qui funt in circuitu noftro.

z$. Pofuifüi nos in fimilitudinem geniübus : .co.mmotïior;:em

CT

Capitis in populis:

:6. T'ota die verecun

dia mea cöntra me eft & confufio fa-

fic

ciei mese cooperuit me.

L

£7. À voce exprobrantis, & obloquenti

$: a facie inimici, &

perfequentis.

38. Haec omnia venerunt fuper nos, nec obliti fumus te: &

1

ä?.nique non egimus in teftamento tuo.

19. Et

Qui j?m! ;n circuitu noþro.) Vicinis

inum locum teneumus , & tanquam

;X;

victi, & captivi fequamur inimicos

nationibus Syris, Arabibus, Phil-

M

noftros.

Hoc eft, quod Dominus

ftzis, /Egyptiis, &c.

15. de ffwulirudinem. ) Hoc eft,

N

populo fuo fuerat comminatus, Deut.

28. 43. duenay qui tecum . ver[artur

quod dicitur Pf. 69g. 12. fa«Gw:; fwa

a rerra, afcendet [uper. tey eritque fub-

ii :2 parabolam.) Feciüi-, ut Genti-

ga

les de noftra calamitate parabolam,

b

dupmlor., fM AUiem dcj*enäles, &5 eris i-

&

feriar s. Ipfe erit m Caupht . £5 r eris

five proverbium fibi faccrent, & cum

47 caudam.

vellent inter loquendum exemplum

yt

Nos, & noftra

proponere rei vaide deteftande , no-

[

Diripiebant fibi, )

H

ftram

miferiana

in medium after-

diripiebant, &

n

icommodum füum

convertebant.

rent.

?

714

Ic. Dedjfüj mo:.) Feciiti nos.

Comrmotiomem cmpifés. ) Vid

e di&a

ut:

Gves efcaruz.) lanquam oves,qua

Jeb. 42. n

11. Commotio capitis ;

oj

&ucuntur ad macellum.

vel ad commiferationem pertinet,

àt

dn geutibus.) Inter gentes,

J9er po-

vel, ut hoc loce, ad izrifionem ,

h

D

pulos externos, Aílyrios,

: abyio-—

ludibrium. 'Vide fupra Pf. 21. n. 7.

ls

nios, Perfas, Medos, Grecos, Ro-

16. Verecundia sza,€c.) A[fidue

L

manos, &c.

*

:

contemptus, & ionoiminia mea ante

oculos meos verfatur, & vultus pu-

13. S/gze prer.) INullo, vel vilif-

in

fiino pretio.

dore velatur ;. non audeo attollere

Ion

Non fuit multitudo 1 commtut at 102i-

oculos pre pudore.

Dït

Contra me.) Ex adverfo mei.

bus eorum.) Non fuit multitudo pre-

€01

tii, aut pecunie, cum ii emerentur.

I7. 4 vece exprobramit, 8c.) — Ori-

?

0t

Italice diceremus, Nez djedero mel-

tur hec confufio , & verecundia ,

due

quia exprobratores, & oblocutores

£o per comprarli. Mebreus habet : zez

der.

fæncr4f;;; ej z pretifk eorami, quaü di-

contumeliis lacerant, & iniinice pro-

ol

Ccat: Hac venditione non es faéus di-

fequuntur.

19. Nec obliri

fgomus -te.j Ut clagel-

W

tior; nullum lucrum réportafti.

ld. Pofuifli mos opprobrium.) kecifti

lum, quo percutimur , peccatis no-

Tty

ftris poffit adfcribi.

n0$ viles, & defpicabiles.

ï

—

*

167

FSALMUS XLI.

d

o. Ft' non receffit retro cor noftrum : & declinafti femitas

noítras a via tua. -

x

Yul-

20. Quoniam humiliafti nos in loco affli£tionis, & cooperuit

nos umbra mortis.

a21. Si obliti fumus nomen Dei noftri, &

en,

ü"- expandimus ma-

nus noftras ad deum alienum:

QCr]

223. Nonne Deus

requiret ifta? ipfe enim nq*vit abfcondita

cordis.

jf

* Quoniam propter te mortiücamuï tota die: aeftimati fümus Rom-

ficut oves occifionis:

-

80- 367

x

21. Exurge, quare obdorm

T.

is, Do.ymixne? exürge, & ne re-

pellas in finem.

T

24- Quare faciem tuam avertis, oblivifceris inopiee noftree,

& tlïibllfïaïiOHiS noftra ?

n

O2

25. Quo-

fulii

n

Inzque nom egimm,röc.) N-Onnvi()-

Scripturis ,. illaque fignificatur ma»

)huh-

lavimus legem. tuam.

gna obfcuritas, & remota metapho-

/X9. Nom: receffit rebro ov noffrum.)

ra, magna calamitates ; & magnus

faceror.

?üq

Non defecit a te, a. tuo. cultu, & fide..

Et declinafüi, 85c. ) Repetenda ne-

21. $2 ebli fumus momta Dei noffri.)

fim

Et

$i

Deum ,.

&

ilius cultum ne-

'entl

gatio- ex prima parte verficuli..

J

fly

non paffus es, ut declinaremus a re-

gleximus.

&o tramite vig.tux ; qnare $. Hier.

Expandimus. manus voffras. )

Qui-

um

KEt zo2m declingverunt

habitus, & gefítus eft adorantis.

Pl

um

vertit clariffime

f0*

i nojim A Wiz fua.

Ad Dezsm Alienzm.). d. idola..

22. Nenne Dens requiret z2fla ) Qua-

fter

20. Quoniam,) Hxc pamicgla Quo-

fa.

dicat. Sane reqniret, & Ífi deli-

zi4m4, ut etiam Grecum, ?7!, fre-

adi

wenter redundat in:facris Scripturis.

querimus,. deprehendet ,. quandoqui-

P

dem nihil illum fugit, £t quia peccata

Y s

ofiet tamen itz explicari , ut red-

me»,

dat rationem: feqventis fententiz ,

inulta non.relinquit, puniet nos..

hoc modo : eníam bumilaffi mos in

Propter ze.) ln odium tui. Con-

E

venit hoc optime Sanctis Martyri-

D

leco affliiionis ,. 1deo , && c.:*aferz;izfw 440$

bus, ut etiam. totus hic Pfalmus..

j(due

jopbra mOrfd.

Mortifftamtr. ) Morti. tradimur ,.

anté

Lz leco afflitliomis. Y Dejecifïi* nos

L'- Hle*

Ooccidimur.-

»

in. profundum- miferiarüm..

ronym. ex Hebreo vertit, zz leemz

Qves. occiftonzs. ) Cadi, &.laniens

)1161 [2

JDraconum ; nam tc03H fbazzbe dra-

deíftinatz.

23. . Exurge , O. ) V*ïdec«nr«enim

cones. fignificat, fed LXX. fenfum

Deus. in. malis

noftris

velut

ob-

On-

potius, qui idem. eft, exhibere ftu-

dormire, quando in eis nos hrere

X

lh

duerunt , quam verbum verbo red-

finit.

ore

"dere.

Lca. enim. draconum eaver-

nofa funt, tetra, & deferta, ideo

Ne repellas.). . INe nos rejicias.

l)lO

lo frzem-): In. perpetuum, fed'tan-

que fünt loca affiictionis.

H

D

Umira mertis. ) Acerbiffima cala-

dem. nos: benignus refpice, &. fave

mita$ , && fervitus. morti fimilis,

rebus nottris.

1f*

Umbre morxtis Írequens. mentio- in

24- «vertis, ); Quaafiy iratus;-

?

108

LIBRI

PSALMORUM

25. Quoniam humiliata eft

-

p

tinatus eft in terra venter noíler.

in pulvere anima noftra, cOnglq—

26. Exurge, Domin

;

g5 adjuva nos; & redime nos proPter

ä

nomen tuum.

I. In finem, pro iis

, qui äï)inmutabuntur, filus Core

ad intellettum , Canticum pro dileto. XLIV,

füic

2.T,Ru&avit cor me

,

um yerbum bonum: dico ego opera

mea regi.

Virg

Lingua mea calamus fcribze, velociter fcribentis.

.3. Speciofus forma prze filiis hominum, diffufa eft gratia in

T.

labiis tuis: propterea benedixit te Deus in &ternum.

füi

4. Accin-

fori

Izopie.) Calamitatis, atilictionis.

mino.

in Hebreo eft, Caormez 4d;-

thai

leclarum,

228. Humiliste eff in pulvere anima

ÍIta, ut aliqui volunt, vo-

pecc

sofrz.) WMita noftra allifa eft pul-

cabantur virgines, quae novam nue

ia

veri, propinqua eft fepulchro, non

ptam comitabantur ; quemadmodum

Di)

poífumus dejici, & aflliei profundius.

illi, qui novo. marito aderant, Ami-

tià |

Conglttinatus eff im terra "venter no-

ci fponfi dicebantur. Vide Jo. 3. 29.

ius

ffer. ) Proftrati fumüs , & reptan-

Hoc ergo carmen confcriptum éft,

UT

»

«um nobis eft, non gradiendum.

ut nuptiarum occafione cantetur.

^

[

26. Exurge Domine.) Midedicta n.23.

-

Ernutlavit cor meum.). Mftudit

9.

Redime nos.) Exime a tantis malis.

ex plenitudine, & copia divine illu-

)

ftrationis.

- Propter namen tusm) Hebr. Propter

ch

"i jE-rgch rdiasma tuapm

Verbum Lonum. ) Nerbum præ&ana

x/! Nl

orationem , & fermonem infignem,

I. JJRo i, qui commmtabuntur.) ln

p!fr.

Hebr. eft w y bal fifaa-

nempe laudes Chrifti.

À

vim,id eft, ut aliqui vertunt, Pro /i/ii.

Dico,) Profero , propono, eloquor

boni

Sed vox Hebraica /2/az;/2 utrum-

mea carmina , qux confcripfi.

que fignificare poteft , videlicet Z-

Regi. ) Chrifto ,, quem celebro ,

&tey

la, & qui conmutabustur, ut S. Hie-

& qui hujus carminis

eft argu-

ron. fatetur in epiftola ad Principi-

imnenturm.

ln

ami. Porro particuls hzc tituli, 9

Calamm, Sfriäpe.) Quia facri fcri-

commutabzmmr, eos ügnifïcxt,

ui Ab

ptores funt quafi inflrumenta , &

foni

infidelitate convertentur

ad fidem.

calami Spiritus fan&i, qui illis di-

fupe;

Satis etiam commode, qui commu-

G&at, que fcribenda funt , & dum

Q mï

tandi funt , lilia dici poffunt, cum

fcribunt, illis adeft, eosque dirigit.

P

de Ecclefia, qu& eft multitudo com-

Vide quz diximus in prolegome-

niSs C. 4

Quaf

mutatorum , dicat fponfus in Canti-

0 p

CO canticorum: S/cw£ liliwps inter [pi-

Velociter. [cribentis, ) Nam bonus

X45., [ic amica mea imter. filias.

Can-

calamus , & bene aptatus expediti ,

fio. . 5

&. velocis fcriptoris manum non

Acd

(s

Filis Core ad iniellcäz;m.) Hzc ex-

moratur, fed illi plane obfequitur,

plicata funt-in titulo precedentis

& eharacteres format, quando, &

P'Md;

;

T

Pfahni 43. ,

quales vult ille, qui eum dirigit.

i j

Ganticum pro diltie.) Chrifto Do-

3. Speciofw lorma pra f!ii: bormi-

D

TM

PSALMUS XLIV«-

1o9

gl

4- Accingere gladio tuo fuper femur tuum, potentiffime.

$. Specie tua, & pulchritudine tua

, intende, profpere pro-

V

«

- cede, & regna,

Propter veritatem,

& manfuetudinem, & jüfcitiam, "& de-

Ore

ducet te mirabiliter dextera tua.

6. Sagittae tuze acutae, populi fub te

-cadenyt, in corda ini-

micorum regis.

xn

7. * Sedes tua

*Heb.

, Deus, iny fzecculum fzeculi , virga dire&ionis

I, ,8-4

virga regni tui.

O 3

. €. Dile-

if

uu.n;ï) .Tl; Chrä&;fu

r omnes ho.

Reges, & Ptrincipes fplendore'v&

mines fpeciofus es,

g:

pulcher tum

gloria tua.

Cf

forma (& dignuitate corporis, tum

Intende.) Grece gVTHIQOV', quod de

imaxime mentis, Omni carens nzvo

arcu videtur accipiendum, quod etiam

peccati, & omni donorum, & gra-

j V0*

fuadent, qne fequuntur, Sag;zte zua,

| Rs

tiarum genere cumulatiffimus.

&&c. Sic Pf. 7. dreum þum- zetegditi,

ylum

Diffu[a eft gvatia 12 labiis tuis.) Gra-

LXX. évíreva,

tia fecicet fermonis: nam ut habe-

Alii magis genera-

Àmi-

tim, intende, exere vires tuas, im-

D

20.

mus ex Evangelio pozegs erat fermo-

petum fac in hoftes.

6

i

n€, É opere. Liuc, 24 19. & de ipfo

,

Profbere procede. ) In cceptis tuis.

dicebant, surquam f locutué efd, bo-

Et regna.) Debellatis hoftibus Re-

;'udic

me. joan. 7. 46.

"

gnum obtine.

Propzerea.) Propter hanc tuam pul-

du

Proprer veritatem , E€fc. ) Affertur

chrtudinem , & gratiam labiorum.

ratio , cur Chriftts merito regnare

R;mï

d grepteres ponitur pro , pre

debeat, quafi dicat: Proffere procede,

pierea. quod.

Wm,

& regma propier veritaten , 6 maz-

Benedixit te Deus. ) Omnis generis

futetudinem , & juflitiam, id eft, quia

bonis ornavit, & cumulavit,

non defunt tibi regis virtutes.

)quOL'

^dnm «rersum.). Que bona tibi in

Deducet fe mirabiliter dextera tua.)

bio ;

&€ternum manebunt.

Cum his virtutibus regnans, mira-

up

4- Accingere gladio.tuo, 65c.) Cum

biles progreffus videbis regni tuf,

non folum fis pulcherrimus, fed etiam

neque alieno indigebis auxilio, fed

fcri"

dextera tua, & virtus tua fola fuf-

fortiffumus , accinge te gladio tuo

ficiet, ut mirabiliter te deducat, &

K

fuper femur tuum , & te ad pugnam

|S (i»

compara.

progredi faciat in regno amplifican-

dum

do , 4onec ponas ommes inimicos tuos

Porentiffime.) Eft vocandi cafus,

feabellum pedum . tuorum.

)me»

quafi dicat, o heros, o ftrenue,

6. gagitta tua. acuta, Ee. ) Sag*ïttæ

o potensk.

tuz acute infipentur in corda ini-

onus

$. $pecie tua, & þzz!rbritt;dine ?UuZ.

micorum tuorum, o Chrifte! qui

di t

Accingere gladio tuo, qui tua fpe-

Rex es.

cies eft,

decor, quo przcin(tus,

Populi fub te cadezt,) A te domiti

f0n

TtuE

pulchrior appares, & ornatior, Alii

efficacitate predicationis I&vangeli-,

jungunt cum fequentibus , hoc fen-

c&, vel ponis a te contra rebelles

E

fu. Cinge enfem tuum fuper latus

lumini, & veritati, potenter inflictis.

tuum ,.o9 fortis , quo interficias &

* Sedes tua, ch.) Solium, thro-

r

—

LIBRI PSALMORUM

;

Iro

Ti

9. Dilexifti juftitiam, & odifti iniquitatem : propterea unxit

Ícer

te Deus, Deus tuus oleo leetitiae, prae confortibus tuis.

L

9. Myrrha, & gutta, & cafia a veftimentis tuis, a domibus

eburneis: ex quibus dele&averunttefilize regum in honore tuo.

Tüm

IO. A[tütit re

[

gina a dextris tuis i veiütu dgaurato: circum-

data varietate.

für,

M

I I Au ii

TU5

tis.

Per aromata hgc, virtutes, &

nus regni tui ftabilis erit in zxter-

um.

Spiritus Sanci dona videntur figni-

ficari ,

um late

bonum . odorem

Virca direliomi , "virga regmi tui.)

f

[4

z

unctitatis diffundunt.

De hoc odo-

que 3

Sceptrum regni tui eft fceptrum di-

dicde

re dicebat $. Paulas 3. Cor. ^. *

lat

re&onis, id eft , rectitudinis, xqui-

tatis , juftitiz , fceptrum rectiffimum.

€briflé bonus édor fazms.

lite

Eft phrafis Hebraica , fic dicitur.

4 domibus eburmtis.) Ex eburneis

« do

amplisque repofitoriis, qu& propte-

IDeus lcientiarum , id eft, Deus fcien-

ll

£iflimus.

rea domus , vel palatia - dicuntur,

V y

nam vox Hebraica 55»4 Lecal ba-

g. Proprerea unxie te Deus ) Nel

pato

fienificatur effe&us, ut fenfus fit,

filicam , templum , aut palatium fi-

t

gnificat, ad quorum formam effingi

«

quia. dilexifti juftitiam , & odifti

iolent.

iniquitatem obediendo ufqu-e ad mor-

gult

tem crucís, propterea Deus unxit te

Ex quiäu; delefiaverüms |te fhs Re-

f

oleo letitie, id eft, glorificavit, &

gim.) Quibus veftibus odoratis, ex

QUi

exaltavit , te ad dexteram. fuam,

tua fynthefi depromptis indute, &

li

que glorificatio recte dicitur unctio

ornatz filie Regum, te mirum quan-

c t

ietitie, quia per*illam finem. acce-

tum. delectaverunt.

.Per filias Re-

E 0i

gum tortaliíe

inteligit fan&orum

pit omnis dolor. . Vel fienificatur

folui

eaufa, ut fenfus fit : Diexihi juf-

animas , que virtutum infufis ha-

]mm

V£am , ($ odifli imiquitatem , propterea

bitibus, & celeftis

amiciuntur-

g;r.atiæ decore

Pth.l

quod Deus unxit te oleo eximiz il-

dai

lius gratim fpiritualis, id eft; unio-

Àp hozoré £z0. ) ln tuo comitatu,

&

gloriz, honoris, & majeftatis ple-

nis hypoftatice.

no.

D;

Pra.conjortibus :5 ) Supra parti-

Vel in honorem , &

Iu

cipes , focios regni cohgredes, &

tuum.

oþfequium

l

communicantes. in regni poffeífione,

10. Regind;.) Ecclefía prafertim

P

ACR|

quia fcilicet inferiorem glorie gra-

ex Gentibus

collecta..

Apertiifime

tj

dum ad:pti funt , nee ullus eorum

enim docet Apoftolus ad Ephef. «.

7/

divinitati hypoítatice unitus eft.

Ecclefiam fponfam Chzifti effe. Poli-

funt etiam hzc optime accommodari

rïlh:l

Myrrba, ) Lacryma. eft. arbu-

0my

B. Virgini, qua licet mater Chrifti

Quam

fculx ArnbicæT Vide quze dixi Exxod.

30. n. 23.

fecundum carnem, eft tamen fponfa

B

Gut/4.) Grece sawr) faHe, myr-

fecundum. fpiritum:

aj

rha ftillàtitia, &

er fe erumpens;

4 dextris tuis. ) 'libi proxima, &

Quf

& exfudans. Vide

É

xod. loco citato.

in loco fummi honoris infra rega-

f fb

Czfca. ) Quid fit cafía, dixi Ex

lem thronum.

Qd.

lg vefhitu deamrato.) ln vefüitu au-

hg,

g0. n. 24.

"m

4 vefiimentis tuis.) Horum aroma-

reo, ut fonat textus Hebreus, in quo

u

-sum odores halant ex tuisr veftimen-

tantum hab?mus , i& auro de Ophbirs

aä A

fIx

PSAL M.UA S XLIV.

anxit

r Audi, filia, & vide, & inclina aurem tuam: & oblivi-

Ícere populum tuum ) & domum patris tui.

ibus

0.

12. Et concupifcet rex decoremtuum: quoniam ipfe eft Do-

minus Deus tuus, & adorabunt eum.

CUHl

13. Et filiae "Tyri in muneribus, vultum tuum deprecabun-

tur, omnes divites plebis.

.

ä&ll-(ä

I4. Omnis gloria ejus filide regi

s ab i.n-tüs,xin fimbriis au-

&&

reis circum amiéta varietatibus.-

.15. Addu.

figni-

lorem

que verba S. Hieronymus vertit, ;z

fed tibi etiam fponfe fe fübmittent.

- odo»

diadezate aureo, ali aliis modis.

Filiz "'yri funt mulieres "Dyriz, quo

ni.

Varietate,) Vario Ornatu, Spiritua-

nomine Gentes omnes iïghiücantun.

liter hzc charitatem, & alias virtutes;

Mieminitpotius mulierum adorantium,

Inets

& dona fignificant.

quam virorum, quia illarum , quam

:opte-

»1. dudi fiia, Gc,) Eccclefiam Da-

horum fre

quentiqr eít accelfus adà

CUf y

vid vocat filiam ;- vel quia loquitur

keginam.

2

al bae

n f

perfona Dei patris, ut placet Eliero-

lz muneribus.) Munera afferentes.

nymo, vel, quia loquitur, ut unus

Vuitum tuum deprecabuntur.) Coram

-[fngi

ex Patribus Eccleiiæf, ut dicit S. Au-

te fupplices procurnbent.

Indicatur

poteítas clavium, & Sacramentorum.

guftinus.

t

7N

T'de. )

Diligen;er confidera , qux

Druies plebis.) Ditiffmdi populo-

g, e

audis.

Inchlme aurem fu

Qm.) Ad Evangeli-

rum. Proceres, & viri principes.

'?,,

14. Ejus ) Redundat per pleonaf

vt

cg& legis obedientiam.

mum.

; R

& Oblivi[cere populsm twmz.) iNam non

Vorumm

folum Gentes tranfeuntes .ad Ei;vange-

4b 12115.). Univerfa gloria filie Re-

gis, five Ezcclefie eft 1ntrinfecus, fpi-

j hi

lum oblivifci debent veteris fui po-

ritualis, óc in animo.

llarum mu-

decote

puli, & idololatrie ; fed etiam [u-

dai dedifcere veterem fuum cultum

lierum. pulchritudo eft 44 izw:, qua

eft innata, & fuco non accerfita.

aitatt

& c&eremonias legis.

; pl*

Dontm patris 1u;.)

In qua Pagahif-

l& foabriis aureis.) Fimbrias aureas

appellat ornamenta ad oram veftis

quium

mum , aut Judaifmum didicifti.

I2. Coscupifcet Rex decorem ruwm.)

menti appofita. In Grzco eft iv xpoc«

ftim

Placebit i&egi decor, & pulchritudo

4

1

tua; amabit te.

coTog tygume ell autem x*gorcuróe

ilhme

"iTr9v tunica fimbriata, feu vilis pr&-

h f

Queniam ib[e eff Dominus Deus tuus,

fol-

INihil autem magis requirit a fervis

texta, qui imis velftibus affuebatur;

Dominus, neque Deus a creaturis,

nam xpov02* fimbriam, five limbum

10(1311'.1

jf

quam obedientiam.

fignificat, hoc eft, extremam velti.

KEt adorabunt eu.) Par eft te aures,

oram, que eam circumquaque ambit

pon

& animam ad obfequium praparare,

Alia verfio in annotationibus ad edi«

tionem Vaticanam Bibliorum LXX.

na,&

quia fponfus tuus Deus eft, cuiomnes

Ieg.ïl

fe fubmittere debent, illum adorare.

habet 914 evc

Qi

V

fyx,rv'pwv 'Xguwoïv, quod

In Hebr. elt, && 2402

Gr&cus, &

crediderim non male intelligi de fibu-

itu qu

Chaldzus habent , .4derab;s.

lis aureis, quibus veftis ore necte-

13. E; fibe Tyri, 6c.) INon folum

rentur.

Porro hec fpiritualiter pro

in quo

nationes. omnes Regem adorabunt,

cujusque ingenio explicari poilunt,

017/1"7

112

LiBJRI P.SALMOR*UM'

15. Adducentur regi virgines poft eam: proximie ejus affe-

rentur tibi.

ferä

16. Afferentur in lætitia, & exultatiQne: adducentur in tem-

plum regis.

L

Ihof

I7. Pro patri

bus tuis nati funt tibi filii : conftitues eos prin-

TR

j

Cipes fuper omnem terram.

L

ben

nis tui, in omni "ge.neratione,.&

18. Memores erunt nomi

o

generationem.

D€l.1

Propterea popu

li confitebuntur tibi ink s&ternum : & in fze-

culum faeculi.

1

7'

1. ln finem, fil

iis Core pro arcanis, Píalmus XLV.

s

?

3. F'XEus nofter refugium, & virtus: adjutor in tribulationi-

4 Pros

9I

bus, quae invenerunt nos nimis.

fupe

ut de mutua charitate, qu& nos in-

Jflii. ) Pro Patriarchis , & Prophetis

nati funt , Domine ex - hac fponfa

[

vicem neGtit , &c.

Gircumatla varieratibus, ) Mebreus

Apoftoli, Epifcopi, &c. & alii Ec-

habet: ex zmzertextzomibus auri we[ti-

clefig Proceres, quibus munquam

f

mentum ejus z2 vefHióms Phrygis. Alii

deftituitur Ecclefia, nova femper fo-

j

vertunt: ex ocellaturis Aamri ve[imen-

bole fuccrefcentes, in. eorum Jocum,

fla .

fs cjm ia recamatis.

Significatur

qui

moriuntur

1

Domino.

Vel

erim

feufus eft, pro parentibus tuis, quos

ergo fponfam, pretiofa, & Phrygio

lj

opere varie pica , & elaborata

reliquifti ( dictum enim eft num. 11.

peti

vefte, quam itali appellant, vwe/fe

oblivifcere .. . domma patris zui) nafcen-

tur tibi filii.

Nomine patrum etiam

po.

*icamata, indutam efie.

Spirituali-—

i

ter varia hec veftis fignificare po-

matres, fic ad Hebreos i1. 23. de

n

teft diverfos ftatus, & varios colendi

Moyfe dicitur: Occmleazus eft men fibus

tran

xitus , qui funt in Ecclefia.

fribusy a p':zrenfiäu/i f4is.. Ya Gr&co eft,

refo

1$. Regi.) Vibi,o Rex. 5ic ver-

Af,qtriäus, 1uf7rä TUy Wæïä;æy.

E

ficalo proxime fequenti, i zemplum

Conflitues eos principes, ) Facies eos

habi

Regís , id eft in templum tuum.

Principes, & prefules Ecclefiafticos

brai

Virgimes. ) Singulares Ecclefix ,

infituendis, (& moderandis populis

G

velanimm caftz, & incorrupte, de

deftinatos.

e

aT 9

ait D. Pau-

Cont

quibus ?. Cor. 11.

Super omnem terram.) Per quamla-

It t

lus

Defpondi -vos -zi jro wirginem

te fundetur Eccleíia.

In

eaflam cxhibere Corzffo

19. Memores erzat, &£c.) Non obli-

100

Pof mm.)PoREcclcfïsamCatholicam.

vifcentur cultum tuurm, fed perpetuog

Proxima ejus.) Propinque ejus, &

fanécteque retinebunt Chriftianam re-

Curfi

ligionem.

Memorabunt , celebra-

.€ognate gentes. -Socie, & amice

Us 3

mationes.

buntque potentiam, fapientiam , &

tgu

Afferentur tibj,) Md te Chrifte

| ad-

bonitatem tuam, (c

Anti

19. Cosfitebuntur t6i.) le palam

ducentur.

& fine metu celebrabuntin eternum.

üàm

16. D» fempluss Regis. ) Ia Calum

tls

y|

ad Ecclefiam triumphantem, quz hic

I. ]Zz'z?s Core, ) WVide di&a ad ti-

üib[]

À tulum Pfal. 41.

defcribi videtur cum dieitur, 4z Je-

,

ziHa,0 exultarone,

Pro Arcanis.) N ide di

&aad tit. Pf.gï

j

Q

17. Pre patribus fmis wati [unt rb

2c bzvencr:fizt.,) Invaferugt.

l

PSALMUS 9XLVW.

afe-

, 1'37

/.4. Propterea non timebiinus

ferentur montes in cor maris.

, dum turbabitur ferra: & trans-

t

nt

4. Sonuerunt, & turbatee funt aquae eorum: conturbati fu

montes in fortitudine ejus.

prite

- $. Fluminis impetus lzetificat civitatem Dei: fan&tificavit

! ta-

bernaculum fuum Altiffimus.

e &

6. Deus in medio ejus, non commovebitur: adjuvabit eam

Deus mane diluculo.

n fíe

.. 7. €onturbatee funt gentes, & inclinata funt regna : dedit

V.

vocem fuam, mota efkt terra.

**8. Dominus virtutum nobifcum : fufceptor nofter Deus ïacöb.-

jon)-

9. Venite, & videte opera Domini, quse pofuit prodigia

fuper terram : au»ferens bella üfque ad finem terrae,

'

phetis

-

. Ar

ponfa

i Ec-

Nimis.) Hebr. "N meaä , figni-

Santlifcavit tabernaculum fpurs AL

lquam

ficat, valde.

er fo-

ffeus. ) ldeo lztificat civitatem

3. Turbabitur ferra, ) Etiamfi om-

fuam Deus, qui eam elegit, & fan-

ocumt

nia fusque deque vertantur, intrepidi

Gificavit in tabernaculum fibi , eam-

Val

erimus, & inconcufli.

que elle voluit propriam habitatio-

,qu

Im cor maris.) In medium mare: eft

nem fuam juxta illud Apoc. er. 3.

t 1.

poetica maximzg turbationis defcri-

Ecce tabernaculum Dei cum bominibus "

alcei-

ptio.

6 babzabit cum ei , C Iipff pepulus

eriam

"

4- Sonuerunt, €9 turbata /th aque

cj 45 erazt.

j d

eorum.) Non timebimus, etiamfi ex

6. Non eommovebitur.) Deo illi dan-

nf

translatione montium in cor maris

te, ut firma fit, & inconcufía.

RU

refonarent, & turbarentur aqus.

Mane diluculo) Mature , opportu-

Eormm.) Marium , quia ubi nos

no tempo.re.

eg 608

habemus, is cor maris, in textu He-

7. Costurbatt [unt gentes. ) Deo

ifticos

braico, & Grzco eft: I cor zurium.

pro nobis ftante tre

pidaverunt gen-

opuliä

Cozturbati funt monutes, ) Etiamfi

tes Ecclefiz inimmicaz.

conturbentur montes de terra in ma-

Iuclina:a [umt regna.) Nutaverunt,

nl

re translati

& inclinata funt ad ruinam.

iobore divini brachii.

z fortitudime ejus. ) Potentia , &

Dedit vocem faam.) | lntonuit Do-

T

minus,

$« Fulmunis rmmpetus.) VFulminis de-

AMota

€

PCEUO;

curfus. Alludit ad aquas Siloe, cu-

funt mortales.

ff ter4.) "limore concufli

jm *

jcoree

jus E

uz quietz, & leniter labentes.

8. Vr tutum

.) Exercituum, & Afl-

n, *

Significatur pro amaritudinis abun-

h

gelorum.

dantia, guz turbabit impios , dan-

Su/cepzor.)Refucium,fuftentaculum,

)3]3 ü

dam Ecclefis abundantiam volupta-

Deus 74cob.) Deus Ifraelis , id eft,

jjm«

tis, que eam letificabit, & pro in-

Ifraelitarum. Vel, Deus, quem co-

ftabilitate montium , qui transfe-

luit Jacob Patriarcha , quippe ei in

ad ti'

rentur in.cor maris, Ecclefiam per-

variis negotiis , & cafibus adtuit.

hg

b

etuam ftabilitatem habituram , quia

9. Que pojuit prodigia.) Admirandas

eus erit in medio ejus.

qu& in populi fui bonum p.a-.:ravit.g.«

Bi4. cum. Com, Menoc&. T. JV.

LIBRI PSÀLMOR3UM

XYIA4

IO. Arcum conteret, & conffin-get arma: & fcuta combiu-

ret iegni.

)

Ir. Vacate, & videte, quoniam ego fum Deus: exaltabor

(an

ingentibus, & exaltabor in terra.

I2. Dominus virtutum

halï:

Tacob.

Vno,bifcum ; -fufäeptor nofter Deus

1. In finem, pro filiis Core Pfalmus. XLVI. -

2. ( ymnes gentes plaudite manibus: jubilate Deo in voc?

exultationis.

|

3. Quoniam Dominus excelfus, terribilis : Rex magnus fü-

x

*

Aj

per omnem terram.

4. Subjecit populos nobis, & gentes fub pedibus noftris.

$. EJe

1«

dilexit.

git nob;s hereditatem fuam, fpeciem Jaco.b, quan

r

Da

D

2Reg,

6. * Afcendit Deus in jubilo: & Dominus in voce tubce.

li

6. I$*

1. Pfallite Deo noftro, pfallite: pfalliteRegi noftro, pfallite.

bil

8. QUO:

at

ad

A»fcrem Zella.) Ponens fines , Éc-

ejusdem fententis primo hemiftichio

àÍce

clefie pacem, & perfecutiones au-

exprefi«.

$-. Elegiz nobis ,

&.) 'Ordö , &fen-

Inn

. ferens; quod Conftantini tempore im-

d

Qr

pletum eft.

fus verficuli eft hujusmodi , fpeciem,

lo. dreum conteret

y G6 ) Poetica

id eft, quidquid erat fpeciofum, &

pacis defcriptio.

excellens in familia Jacob, vel pul-

t

J

-

Il. Pacate.) Soluto, & quieto ani-

chritudinem eximiam populi Judaici,

t

mo eftote.

nl

quem dilexit , felegit fibi pro fua

Videte, quoniam ego [um Deus.) Ex

hxreditate, five in hereditatem fuam,

hoc intellipe me Deum effe, licet,

id eft, adlegit ad Ecclefiam, que h«-

t10,

plerique

eloriam

meam

nitantur

reditas illius eft.

Obfcurare.

tent

6. .fcendit Deus,) EW alia i'atio,

Exáltabor im gentibus, €fc. ) Pro-

propter quam plaudere oporteat, &

acqu

pter mirabilia , que patrabo , ma-

exultare , quia fcilicet , poftquam

pu.

gnam gloriam confequar apud

Gen

mnes gentes.

.Oln-

Dominus elegit fibi hereditatein in

inchoa-

al

12. Dominus "wirtutttm

populo Hebrzorum , id e

vit Ecclefiam in Apoftolis, & Di-

4li&a n. g.

fcipulis, afcendit in cclum. Licet

tfle

enim hic non exprimatur locus, quo

Quar

fliis Core.

lia

p

) Vide di&a ad

afcendit , habemus tamen ex. Píal.

Qrq

fal. 41.

67. 19. ubi legimus : 24feendit / 7 al-

?. Piaudite manibus. ) Geftu Iati-

tum captivam daxit captruitaten ,. &

a

£ziam oftendite.

ibidem 34.: Afcemdi fuper. calos calos.

$t

Ti

C gubilate.) Hebr.. clangzre.

rum 4d orientem.) Alii explicant ver-

ls |

4 Subject populos moli.) Noftrm

ba hec de Arca, cum in fublime a

poreftati, & relicioni.

Levitis elevata eít tubis clangenti-

W

bus, de quo habemus

Laj

Reg. 6.

tl

Sub pedibms uofirir.) Eif repetitio

tür

-

edaMUS XÉVI & XEVIE

I

H

z

)Q

1bu

8

. Quoniam R ex omnis terree Deus : pfallite fapienter.

abor

9. Regnabit Deus fuper gentes: Deus fedet fuper fedem

fanCtam íuam.

Jeus

IO. Principes popuïorüm congregati funt cum Deo Abra-

ham : quoniam dii fortes terrae vehementer elevati funt.

-1, Pfálmus Cantici filiis Core fecunda Sabbati, XLVII.

2. Agnus Dominus,.& laudabilis nimis

VoC:

, in civitate Dei

noftri, in monte fancto ejus.

s (t«

3. Fundatur exultatione univerfce terrae mons Sion, Iaterä

A—qwuilonis, civitas R,egj,s magni.

P2

»

insis

4. D e»us;

E r Daowvd E udduxss , angati

am ánima ju&i.' fedes eft fapiäntïæ,

juam

& Deus fedet fuper Cherubim, qui

JDei de domo Olededos;m: im civitatem

")

David eum gaudio.

funt fanciffimi , & beatiffimi fpi-

I 74bilo. ) Quod de fpirituali ju-

ritus.

]lite

bilo, & fono intelligendum eft ;

lo. Prizc;pes populerum. ) Reges ;

Quo-

nam, ut D. Chryfoft. notat , quod

& Principes terra.

ad corporalem trepitum — attinet ,

Comerepat: fünt cum Deo Mhrabam.)

ichio

àfcendit Chriftus in filentio, nec,ut

Declarat, quod dixit, Regza£ Deus

in nativitate, auditi funt Angelorum

f'*ger Gentes ;; nam. Principes gentiles

V fene

chori.

cum populis uis aggregaverunt fe,

Ciemy

8. Sapznter,) QGrece CUT in-

& fecuti funt Deum Abraham, id

1

telligenter, attenta mente, non lin-

eft, verum Deum , quem coluit Abra-

3

| p

)u

g£ua tantum , fed ectiam corde , &

hamus.

(aicty

aànimo.

D fertes terre. )"Principespoten-'

) fia

tes, & quafi Dii in terris.

x

9. Regnab;t Domint.) Kftalia ra-

Qarty

tio, propter quam oportet exultare,

Vehezezter elevati fu2z.) Ad di

:

gni-

g hg

& plaudere, quia fcilicet non con-

tatem evecti filiorum Dei.

tentus Chriftus hzreditate, quam fibi

rat

10j

acquifivit €&x populo Hebreorum ,

Ya Cun.

MPUR EEE N

i &

per Apoftolorum przdicationem fibi

I.F

* um Pfalmi 41.

ui

Gentiles fubjiciet , & fuper eos re-

Secenda Sabbari.) Id eft, quem ca-

u i

abit.

5i de Arca intcelligamus ,

nerent fecunda Sabbati.

Eít autem

chot

&

Deo illi infidente , dicemus has

fecunda Sabbati dies ille , qui im-

( DI-

efle fauftas populi acclamationes ,

mediate fequitur diem Doiminicam,:

[icet

quarum fenfus eft, Regnum Dei

quz- eft prima Sabbati ; nam apud

uo

ifrad late amplificandzm , & illi

]udzos Sabbatum cenfebatur eiie ul-

tima: dies hebdomada.

Pial

circumjJectas omnes gentes fubjici-

^

-

TA /2[

endas,

lz ciwtate Dei zoflri.) In Jeru-

Sedet f/zper

f?dem. ) Ad dexteram

falem.

H

ln monte famüo ejus. ) Ia monte

fæ/ü

alis inumbrantes.

Patris, vcl fuper Cherubim arcam

Lye

$ion, quem fibi peculiariter in ha-

m i

Santhen. ) Juftiffimam, in quam

bititionem , & cultum fuum elegit.

Dominus.

*

zentl

nulla cadere poteft iniquitas. Voca-

7g, 6*

tu-r etiam fedes Dei fanda , quoni-

3. Fundater : 66 ) $. Chx*ylïon.'æ

116

ILIB'RI PSALMORUM

Y

4. Deus in domibus ejus cognofcetur, cum fufcipiet eam.

5. Quoniam ecceReges terrze congregati funt: convenerunt

tem

in unum.

r

terr

6; Ipfi videntes fic admiraü funt , conturba:i funt, com-

moti funt:

]4

-

7. Tremor apprehendit eos.

juti

8. Ibi dolores ut parturientis

IJ

; in fpiritu vehementi, conte«

res naves Tharfis:

t]bu

9. Sicut audivimus, fic vidimus, in civitate Domini virtu-

L

6j

tum, in civitate Dei noftri: Deus fundavit eam in zeternum.

BN

10. Suíce-

Ó

fan

"T heodoret..& Kuthymius exiftimant

Rege Affyriorum : Serviamus Naba-

ad literam agi de rezdificátione Je-

ebodonofór Regt magno.

Simili adula-

I,

rufalem poft reverfionem e captivi-

tione T'urcarum Imperator , Magzus

tate. Babylonica.

s

Ambrof. Au-

Domints appellatur. I/ graz $:gmoie.

guftinus, Hievonym. & alii de Ec-

. Deus in. domibus ejus , 6c.). Sen-

L

clefia accipiunt , qui tamen fenfus

fas verficuli eft: cognofcetur Deus

precipue intentus velatur allegoria

habitare in Jerufalem , illamque tue-

&dificationis Jerufalem, ut in argu-

mento dictum eft.

ri, cum contra hoftes defendet eam.

D

$. Quomium ecce Reges, C$c. ) Re-

*

Exultatione untverfe terre. ) Cum

ges inimici , & crefcentis Jerufalem

tout

exultatione , & gawdio univerfa

Fl! [/

-terra.

glorie invidentes, congregati funt,

ET

ut zdificationem impedirent.

Latera /!quilom?:.) Aliqui per late-

6. Videntes.). Cum in confpedum

lim

ra Aquilonis intelligunt ipfum mon-

&v

tem

ion , ut fit appofitio, mons

veniífent.

urbis , quam exfcindere cupiebant ,

"valeh

10,

Sion, qui eft in latere Aquilo-

8. l&i deleres ut. parturientis.) Sci-

nari , fed falluntur, quia, ut ex

In

aliquot auctoribus docet Genebrard.

licet. paffi funt. ? 1jj pofitum eft

maxi

tnons Sion erat in latere Auftrali.

pro, 7asc, cum fcilicet ad Jerufa-

bamu

lein veniffent.

Vide etiam Villalpandum tom. 3.

'III

in Ezech. Par. 1

hr c.n. &

In fpiritu vvebementi , 6c.) In fpi-

Sicit

lib. 2. c. 1. Itaque per latera Aqui-

ritu vehementi conteres ' eos, quo

Tiotum

modo ventus validus conterit naves

lonis ea pars urbis inferioris figni-

"Tharfis.

Vel fdnfus eft, non fo-

Que |

catur , qua ad Boream erat ob-

]um

Gefta

verfa, & Salem dicebatur, & impo-

terréflres copias, fed etiam

]aud.u

fita erat colli Acra.

H

claffes maris conteres.

Tharfs.) Alii volunt effe Ciliciam,

D

Regis magni.) Nomen Regis. ma-

datur ,

gni rectius convenit Deo, cali ter-

alii Carthaginem,

5

alü «Iudiamk ,quod

Doten

verius videtur.

reque Domino, quam Perfarum , &

9. Srcut aud;vimus , fv widimus. )

jio

Afiyriorum olim Regibus, qui ma-

Ut olim audivimus feciffe Deum

I

1

£"i! cognomentum fibi affumebant.

Poþ;i

Sic Perfam vocat ex communi ufu,

mirabilia, ut populum fuuin tuere-

tur, fic nos idem auxilium, & prz-

Mtetu

Jofephus Antiq. lib. 11. c. 6. £aa-

fentém gpem experti fumus, & vi-

,

dimus oculis noítris in &diticatione

hi,

Aiwe o utyas 'Asratói. Magnuas

lls

civitatis hujus.

ARex .I:Irmxer/'x::. Sic Judith. 3. 2.. de

etat i

PSAL M US XLVIL & XLVIII.

TI*

ff

. Xxo. Sufcepimus, Deus, mifericordiam tuam , in medio

Qrunt

templi tui.

J

ir. Secundum nom

en tuum, Deus, fic & laus tua in fines

COf«

terree: juftitia plena eft dextera tua.

12. Laetetur mons Sion, & exultent

filie Judse; p»ropte»—r

judicia tua Domine.

5

L

.

On(ea

15. Circumdate Sion,

& complectimini -eäm:. narrate in tur-

ribus ejus.

1ttü«

14. Ponite corda veftra in virtute ejus, & diftribuite domos

1f

ejus, ut enarretis in progenie altera.

uíce«

r5. Quoniam hic eft Deus, Deus nofter in &eternum, & in

N-

feeculum fzeculi: ipfe reget nos in fsecula.

-

dula-

1. In finem, filiis Core Pfalmus. XLVIII.

fagnh

0it

9. Udite hze»c omnes

Gen

gentes : auribuä percipite omnes, qui

Deus

* habitatis orbem.

: U

P3

.. 3. Qui-

T.

Domizi 'birttttum.) Dominus exer-

Propter Tudicia u2 Domine. ) Quod

Re

eituum.

Dominusin hoftes, qui bellum intule-

falem

Fundavit eam in eternum. ) Ut fit

rant,judicia exercuerit,& illos ultus fit,

fum,

in eternum, nec ulla vis pofhit il-

33. Circumdate $/02.) Miocnibus.

lam evertere.

Convenit Ecclefiz,

Completlinsius eam. ) Ambitu mu-

Qu

rfOruin.

!

adverfus quam portx inferi nonprz-

banf;

^valebunt.

Narrate im turribus ejus-) Conful-

Xo. Sufcepimus.)' Confecuti fumus,

tate , difquirite, quomodo t'rres ejus

&i

In medio tepspli 24:. ) Ubi eam in

edificari poflint.

De turribus exci-

tandis deliberate. Hoc fenfu narran-

m d

maximis hifce periculis implora-

/

erufäf

bamus.

di verbum accipitur Pfalm. 63. 6.

1I. deeuzdum momtem tuum, 6$c. )

marraveruht ,. ut abfconderent. laquease

Sicut nomen Dei in univerfa terra

In Hebrzo eft, samerate zurres ejus ,

n fp

qll()

notum facum eít, ob mirabilia ,

quafi dicatur «dificatoribus , ut nu-

naïes

qu&e in fundanda Jerufalem, & Ec-

merent turres, ac reputent, quan-

j l0

clefia patravit, fic etiam toto orbe

to turrium numero Jerufalem cingi

laudatur.

;

æquum

lt,

»

etiatmt

i4. Ponite corda veffra. ) Intenti

Juféstia plena eft dexteva tua.) Lau-

ojam,

datur, quia juftiffime pios defeudit

eftote, & diligentiflime curate , ut

potenti dextera fua , & eadem im-

firma fint ejus propugnacula, & an-

qUO

pios ple&it, ut meriti funt.

temurale.

üdine

m )

12. Mens $/0z.) Invitat per profo-

Im vwirtute ejus. ) In fortit

[eur

popoiam montem S$ion ad latitiam,

ejus, curate , ut validi, & fortes

letetur mons Sion, lxtetur Jerufa-

fint muri.

In Hebr. eft: Pezze cor

uae

lem, & incole ejus.

vefirum ad antemurale.

P d

&v

Ejlie 7ude, ) Oppida, & caftella

Diffribuite domos ejus.) WMariis ci-

udze, quorum mater quodammodo

vibus, & operariis areas affignate,

atiole

erat Jerulalem earum metropolis.

in quibus fibi domgs excitent.

-

118

L IBRI PSALMO R U*M

*^$, Onique tertigenze, & filii hominum: fimul

j

A

| in unum dl«

Catio

ves, & pauper.

9.

4. Os meum loquetur

rudentiam.

fapientiam : & meditatio cordis meï

*

e

K

* Pl ^ $.* Inclinabo 1in parabolam aurem meam: aperiam in p

faii-

I

77. ?- terio propofitionem meam:

&

EI

6. Cur timebo in die mala? ini

tes

quitas calcanei mei cifcpm;.

1375* dabit me.

F

U

dom

1. Qui confidunt in virtute fua: &in multitudine divitiarum

E

TE

fqarum glpriantu z

9. Fra-

s

fom

cul

inerito attendere debeo.

Hel

u 8724;-*762*1'/5 dg progemie altera. ) Ut

per nos reedificata civitate, & mul-

brzi fententiam clegantem , erudi-

fat

[

tiplicato populo.fideli , ad. pofteros

tam, & gravem parabolam appel-

lant.

ei notitlam transmittatis, ea, qu&

fequuntur proximo verficulo , po-

-periam agm Pfalrerio. )

Adhibebo

lia

mufiéóos modos, & Pfalterii fonum,

Vi

1

eris narranteS, & veftro exemplo

confirmantes.

ut fuavius parabola in animum eorum

T

OErrigema. ) Plebei, ignobiles,

illabatur , qui me audiunt.

dict

m

Poete yuytveis terre filios ap-

Praþo'/z-tianem f;zxzm:) Meum proble-

lutu

pellant, in Hebreo eft : t543N ^33

ma, ut vertunt LXX.. meam propo-

diviti

&ene Adam, filis Mdam.

Callimachus

fitam fententiam.

lii

hymno in Jovem Gygaates fimili di-

fii,

cendi modo, z*9Aoyorse , ex /ufo gent-

6. Cur timcbo zp die ,;ækz!;z ?) Hac

pinq

eft parabola, feu propofitio, quam

nort

y4£0:4 appellat terre filios.

fe elocuturum dixit.

Senfus elt:

F hominzm.) Nobiles, in Hebr.

potel

$33 éeze zfe, ^ Vox COuN. Mu

cur.éea committere vclim, quze mihi

*

f

nihi]

in nov

ii

i

uno die terrorem creent ,

- fonat hominem obfcurum, & quafi

& «ternz falutis folicitudinem?

fulat

terreum: 9»x Z/C autem infignem no-

tüto;

bilitate, virtute, aut

dpiquitas caleanes mei circumdalie

qiib

laliis vnotis il-

i

46.) Curob alias caufas, fed prg-

luftrem.

1 nor

In unum.) Pariter , fimul.

fertim ob divitias, quibus ille&us

'Non

alios quafi calcaneo fupplantare ini-

4- Sapieitiam.) N erba fapientis.

que ftudui, eo déveniam, ut circum-

AT

- Medittatio cordis mci;) Per os cor-

um

rumpcns éloquetur documenta pru-

det, & accufet me fcclus meum,

imqi

& in fumm& rei peticulum adducat.

dentig , qu& accurata, & diuturna

confideratione vera effe deprehendit.

Vel, Ioiquitas calcanei, que humani

faæ?.)

ï.

luclhneabe: im parabolam aurem

corporis pars eft extrema , illa di-

IOT

citur, in

ua deprcehenfus moritur

sieaimn.).: Subjiciam obedienter aurem

y

el certe idem eft dicere

Quo |

fpiritui loquenti, & mihi fuggerenti

aliquis.

iat.

parabolam.

Xel fenfus eft , dili-

iziquitas caleanet, quod illiqUitäS Oope-

rum meorum: quare Symmachusgprq

,Er]

genter aufcultabo, «& attendam; ne

hOr'ct |

quid inconcinne canam, & fumpta

calcanci, vextit greef/um. . Hac etgo.

dori

€ft metaphora a maficis, qui ut ex-

íniquitas circumdabit' me, obfidebit,.

& ad magnas redigetkangu&ias.

tihus j

plorent, quam . concinnus fit fonus,

V iV ;n(

aurem admovent cithare, quafl di-

7. Q confidunt,

Cat ,

gl

H

3 o

àdya

res . gravis. . eft. adimodum ,

illi ;i,lne-anc,f

potg

PSALMUS XLVIII.

Yi5

m di.

9. Frater non redimit » redimEt homo : non dabit Deo pla-

cationem fuam.

A

) mef

it iri?

g. Et pretium redemptionis animzae fus: & laborzb

-

eeternum.

io. Et vivet adhuc in Hnem.

h

Ir. Non videbit interitum , cum viderit fapientes morien«

»

"

tes: fimul infipeens, & ftultus peribunt.

rcumf

12. Et relinquent alienis divitias fuas :

& fepulchra eorllrr/zäï

arum

domus illorum in aeternum.

'Tabernacula eorum in progenie, & progenie: vocaverunt .

nomina fua in terris fuis.

—

: Frg«

li«

r3. Et homo, cum in honore effet, non intellexit : compa-

erudie

tatus cft jumentis infipientibus, & fimilis fa£tus eft illis.

appel-

14. Haec

xbebo

xius prefentis: vite impetrare , u&

vitiis fuis.

Iz 'virtztefzm.) In pötenti-a ,& di-

onuim,

potius ftc laboraturus in cormentis,

eorüm

$. Frarter nem vedimit, 8c.) Quafi

in quibus cum damnatis in fuuux

dicat, quam hujusmodi homines fal-

malum zternum vivet,

roble-

luntur! Quam yanz. funt opes, &

l. Aog "widebit imieribum , Üc.y

divitiz, cum *arum .beneficio nul-

Impius dives fuum interitum non

propo-)

lius vitá, utpote in.manu Dei po-

previdebit, fed fecurus erit fibi ni-

hil.timens. animadventens etiam fa-

fita, redimi poffit! Si frater, fi pro-

Hæu

pinquus de augufliis , & calamitate

pientes, pios, & religiofos propte-

quam

mortis data pecunia redimere te non

rea morte aliquando e vivis eripi,.

| el:

poteft, cum tamen probabile fit eum

& promifcue bonos, & malos mori,

; niihi

nihil pretermifIurum , quo tibi con-

& nonnunquam citius bonos, quam

LO

ï

'eelt »

fulat in tam gravi periculo conflti-

inaloz,

Y

ü

tuto; multo minus redimet te alius

12. Relimquent alieuis divitias fuas. )

mdaa't'f

quilibet homo, qui te propinquita-

Sic di&um ftulto

illi Luc. r2. 6$

te non attingat,

bae , qua parafz , cujus erunt ?

] piae

Nom dabit Deo placarionem fuam.)

Domus ilorum , &$c. )

Ín quibus

]s

( itil

"Nemo dabit pro fe quidquam, quo

erunt ufque ad confummationem"

rcutit"

Deum placatum reddat, ne imoxtem

fzculi,

iminittat.

*

Tabernacula eortm, 6c.). Moc eft,

Yeutm y

ducit;

g. Er pretium redemptions antma

fepulchra erunt eorum cabernacul;t:'

um&lïi

fes. ) Nemo dare poteft pretium

in perpetuum.

-

pro anima fua, id eft; pro vita fua,

Voceverznt nomiuna

füa i þterrii ];m'.)

]a di-

yritut

quo Ífe a neceflitate moriendi exi-

Vocayerunt nominibus fuis terras

dicere

inat.

fuas, fuas appellationes, & voca-

, Et latoralét , 6c.) Hoc eft, ut ]a-

bula eis indiderunt, ut fua nomirna,

sope

USEPW

boret in etermum , ut femper in hac

& titulós redderent immortales. Sic

! Cïg.o

laboriofa vita verfetur cum . viven-

ab.Alexandro, & Romülo, Alexan-

tibus, & ufque in finem extendens

dria, & Roma, nomen acceperunt.

i

vivendi tempus , donec mundi finis

13. Cum in honore e[fet.) Cum inter

adveniat.

Velfenfus eft: Adeo non

mortales magni fieret, & haberetur .

dicafi

poterit data pecunia fpatium proli-

in pretio. lumumo cum in honore a

1206

LIBRI

PSALMORUM

-r4. Hoec via illorum fcandalum ipüä: & poftea in ore fuo

41

iUS |

complacebunt.

15. Sicut oves in inferno pofiti funt : mors depafcet eos.

Et dominabuntur eorum jJufti in matutino; & auxilium eo

/

:

Tum veteraícet in inferno a gloria eorum.

16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu in-

Dl

eon

feri, cum acceperit me.

. 17. Ne timueris, cum dives faCtus fuerithomo: & cum mul-

j

z

tiplicata fuerit gloria domus ejus.

.

Il

18. Quoniam cum interierit, non fumet omnia

?

: .necige de-

pelt

Ícendet cum eo gloria ejus.

I9. Quia anima ejusin vita ipfius bened

icetur : confitebitur

hm

tibi, cum benefeceris ei.

hd

20. Introibit ufque in progenies patrum fuorum : & ufque

V m

in sternum non videbit lumen.

21. Ho-

n Y

p

Aux"i/inm—'earum. ) Divitie, & alia

Elt:

Deo effet conftitutus, quippe factus

X

ml) |

ad divinam imaginem.

prefidia, quibus nitebantur.

Nen iutelexit.) Que re&a funt ;

Verera[cez im inferno.) Putrefcent,

peribunt , inutiles reddentur.

que poft vitam manent : & quid de-

,

ceret dignitatem, quam fuerat con-

4 gloria eorum.) POH' eorum glo.;-

fecutus.

riam. Sic latine dicimus, a prandio,

Pri

Comparatus eff jumentis infgpientibus.)

a ccna, id eft, poít prandium , aut

ftit

Canam.

A

Pfal

Per mores belluinos, prafentia tan-

tuüum , & que fub fenfus cadunt,

16, Verumtamen, 6c) At, verum

Fünt

confiderans.

cum obiero, non finet me defcen-

ad (

Hzc vivendi

dere in infernum.

20C€

Y4. Hac wia iorum.

patio , quam ;enent' hujusmodi . ho-

Caum acceperit me. ) Ad fefe ex

ea

imnines.

hac vita mortali ;

cum

mortuus

jus [

Uutcro.

Scandalum ipfis.) Offendiculum ipfis

17. Ne n'niueris.) Ne commovea-

eft, & caufa ruinz.

Qui

— Et poflea im ore f*

o samþldcääum. )

ris, ne mireris, nec illi invideas.

Mi

lt

Et tamen cum isa vivant, fibi pla-

I8. Nem [umez omnia.) kiebraifmus

Io

nihil fumet, nihil fecum auferet.

cent , & gloríantur in ftudiis fuis

ulcs'm;

:peffimis, quafi bene agerent.

19. Juima ejus im wita ejus benedi-

ttui.

1g. Sient. eves . im mfermo pofirs funt. )

cetzr.) ln hac vita felix , & fortu-

Iu;

natus przdicabitur.

Grepatim, & magno numero in in-

ill(:()laE

fernum detrufi funt.

Confitebztur tjb;. )

Laudabit te, &

ïlibug

Mors depaftet eos.) Pabulum erunt

benignum fe oftendet.

Ofient

&ternorum cruciátuum , & ignis, qui

Gu bemefeceris ei. ) -

Cuni illum

* ]

non extinguitur.

obfequiis , & muneribus colueris ,

a

Ín

Dominabuntur corum jufli im matu-

ut divites faciunt fe amantes, &

Qs &

Hino.) Jufti, quibus in hac vita im-

hzc omnia fibi deberi exiftimantes,

d

pii dominabantur , ubi clarum mane

20. latrojbit, 6c. ) Sepulchrum,

&

futurz vitz illuxerit, verfa vice il-

vel infernum, in quo majores illius

u QM(

lorum dominabuntur.

funt) ubi lumen hujus vit& , & mul-

li

i

I2X

PSALMUS XLVIIF. & XLIX.

? (uo

-

?1. Homo, cum in honore effet, non intellexit * compara-

5

tus eft jumentis infipientibus, & fimilis fa&tus eft illis,

1. Pfalmus Afaph, XLIX. -

i 870-

Eus deorum Dominus locutus eft: & vocavit teri*äm,

u 1

2. Áfolis ortu ufque ad occafum : ex Sion fpecies de-

?

coris- ejus,

tl

3. Deus manifefte veniet: Deus nofter, & non filebit.

Ignis in confpe&tu ejus exardefcet : & in circuitu ejus tem-

e de-

peftas valida.

4. Advocabit ccelum defurfum : & terram difcernere popu-

bitur

lum fuum. -

Gxcrmb-

$.. Con-

fque

to minus beate illus, & mternz

Et zon filebiz.) Ut. modo tacit, ied

j Ho-

non videbit.

hominum peccata redarguet , & fce-

i um n A

21. Homo cum im Lonere effer, &c.

leftos debitis peenis addicet.

Et

Eft repetitio verficuli 13. hujus Pfal-

non veniet in filentio, & occiulte,

& alia

quemadmodum fecit in primo fuo

mi x guem. fupra explicavimus.

(cent ,

adventu , fed palam, & cum ma-

us Afzph. Primo Paralip.

ï,ePc:ite.

E PSdc/m

16. legimus .Afaph fuiffe

m go«

Cantorum: a Davide con-

lgnió £m lcan]]wö?;z ejus exzzrdejäet, )

yandio,

/Principem

Ante ipfum accendetur ignis totum*

EU

ftitutum.

Utrum ipfe compofuerit

mundum. exurens, & purgans.

V ek

Pfalmos, qui illius nomen praxfe-

runt, an ill tantum a Davide dati

allegoria ignis graviffima fupplicia fi-

yenim

gnificat, quibus afficiet impios..

de[cen-

:ad canendum , incertum: eft, licet

Tenpeflas valida. ) Mirà commo-

hoc fecundum verius videatur, juxta

€3, qu& in explicatione tituli hu-

tio eorum- omnium ,

que. funt in

[efe ex

jus libri fupra diximus.

,

mundo.

iortuus

Dew Deorum Domisus, j Deus,

4« ddvocabit.y Inteftes, Ut enim

novea"

qui. Principum. omnium

lex horum elementorum: obteftatio-

cum eft Dominus,

5 & Illdi-'

ne data eft, cum. dicat. Moyfes

(ea$.

Deut. 52. 1

Audite cels , qua loquors

xaifaus

Locutus e/.^) Statuit , " decrevit

Sic 1il-

tb

ultimum , & univerfale judicium in-

andjat . rerra "Verba oris mei

Igenea'/'

titul.

-

lius violate reécte eorundem tefli-

Vocavi? teeram.) Ten;i'g«enas, tetrg

monio homines coarguuntur.

Ad-

fortte

vocabit etiamm . coelum , & terram ,

incolas ad judicium , eosque ab om-

Lian &

nibus terre finibus adeffe:

juffit. ab.

quia' aderunt colites , & homines

Oriente, & Occidente, &c.

pii ; nam. etiam. fanci cum Chrifto

"^

"

Ex«Siom fpecies decoris ejue, ) Fix

judicabunt mundum, r. Cor. 6. 2.

, lum

id eft, judicio ejus affiftent, & fut-

)]ueï TP

fuperna Sion, nimirum ex cclo fpe-

cies, & ornatusgloriz ejus prodibit.

Íra gabuntur.

69 Y

3- Manifefle venitt.) Cum. gloria ,

Difcernere. ) Ut judicent morrtaleïs.

ante»

X majeftate, non ut in primo adven-

[chrum ,

omnes, & agnos ab hodis difcer-

95 llhus

tu obfcure, & humiliter.

ïxagt.

& m*

Bibl. cum C'm. Menoch. T. IV.

f

22

ï;ïiBRï"P'sALMQURUM

a

L

$. Congregate illi San&tos ejus: qui ordinant täi'famentum

yol

ejus fuper facrificia.

6. Et annuntiabun

t cceli juüitiam'-vejus : quoniam Deus ju-

MT

dex eft.

7. Audi, populusmeus, & loquar : lMírael, & teftificabor

lC

tibi : Deus ,. Deus tuus ego fum.

Il

9. Non in facrificiis tuis arguam te : holocaufta autem tua

r

i

in confpe&tu meo funt femper.

9. Non accipiam de domo tua vitulos :

neque de gregibus

i

port

tuis hircos.

10. Quoniam mea funt omnes ferae filvarum, jumenta in

H

Qo

k

montibus, & boves:

II. Cognovi omnia volatilia coeli: & pulchritudo agri me-

Ti

cum eft.

»

dicam tibi: meus elt enim orbis ,terræg

I2. Siefuriero, non

& plenitudo ejus.

LUITT

? aut fanguinem

d«

13. Numquid manducabo carnes tauror

t

A

14. Im-

C0

hircorum potabo?

r

Dd

)

niam , qui judicabit, Deus eft, in

Tün

Cor gregate illi fen&os ejus. ) Ef

apoftrophe ad Angelos, qui juben-

quem injuftitia cadere non poteft.

tur fideles judicio fiftere.; quamvis

4. dudi populas seeus.) — unt vete

UT

enim omnes omnino homines vo-

ba judicise

lil

Lequar.) AMoquar te.

lu

candi fint, tamen peculiari ratione

judicium pertinebit ad fideles ; qui

Toflificabor-) Palam annuntiabo tibi.

E

enim non credunt, jam judicati funt

g. Nom in jfacrifwis tuis arguam te.)

di

joann. 3. rg.

n arguam te de negle&is exterais

tati

facrificiis.

Qui ordimam: te/ia;hentum ejus. fuper

vt;m, &c ) Nam

feerifcia.) In Hebr. eft:

u fertunt

Hoelocaufta autem

füm

ptum |ejus. fuper. facriffcia. . Ad eft ,

holocaufta tua femper mihi adfunt

üarc

ICi

przfentia , .funt . perpetuo ante me,

&on

qui patum Deo faciunt, nt fint po-

fatis frequenter mihi facrificatur.

pulus ejus, & ipfe fit Deus eorum,

enn

& hoc pactum faciunt, premiffo fa-

9. 4ceipiam. )

Acceptos habebo;

tOR

crificdio , ut fecit Abraham Genef.

neque enim ifta admodum requiro,

Vatti

Ordinare

cum omnium fim Dominus.

15. 17. Vide ibi dicta.

X1I. Cognovi ogmia wolatilia culi. )

Ó

teflamentum, idem eít, ac difpo-

Sl qx

nere, & ftabilire, ut cum dicitur I,

'Taaquam certiflimus eorum Domi-

d

ent

Machab. z. 12. Eacmws , G diþammm

nus enumerata habeo.

]üzn

Pulchbritudo Apgri mecum eff.) Quid-

feflamentum, cum gentibus , &c.

pet

6. dhnuntiabumz cmli j»g?itiam gw)

qu.id in.agris pulchrum eft, «& exi-

I

Cali, five colites, Angeli, & San-

mium, 1ineum eft,

Wib

12. $; e[wriere,) $i fieri poffet, ut

ttio

&i predicabunt, profitebuntur Deum

efurirem.

effe juftum judicem.

Guoniam Deus Judex ef. ) Quafi

Plenitudo €jus.) Omnia, quibus mun-

16

dicat , neque poterit hzc annuntia-

dus plenus eft.

V&rh

33« Nuumnquid nanducabo carnes fas

Sxi.O-.ï & predicatio effe falfa, quo-

PS'ALMQS XLIX«

y^$

htum

/34./ Immoïa -Deo facrificium. laudis : & redde . Altiffimo

vota tua.

P

15. Et invoca me in-d«ie tri

bulationis*:» eruam te, & honos

rificabis me.

16. Peccatori auteta dixit Deus : Quare tu. enarras juítitias

abot

meas, & affumis teftamentum meum per os tuum?

uH

77. 'Tu vero odifti difciplinam : & projecifti fermones meos

ryetrorfum.

Y

Fibus

18. Si videbas furem

, Currebas cum eo : & cum adulteris

portionem tuam ponebas.

hn

19. Ós tuum a

bundavit malitia : & lingua tua concinnabat

dolos.

| &

20. Sedens adverfus fratrem tuum loqüuebaris , & adverfus

dalum, haec fecifti, & tacul.

filium matris Xtuæ ponebas fcan

41. Exifti-

Q 2

m

rorüum ,C650.2) Anquisquam veftrum

Quare tu enarvas juflitias meas ?) Quä.

*

adeo ftolidus: eft, ut puret me, qui

fronte tu rflemoras pr&cepta , & ju-

]nem

ftificationes meas ?

corporeus non fum, carnes taurorum

manducaturum , & fanguinem hirco-

Affumis , &c. ) Ore tuo ja&as pa-

f

rum potaturum ?

fum , quod cum populo meo inii;

A4. Lemola Deo facrifisum laudis.)

:n eo pa&o gloriando , & tibi pla-

:elt.

cendo.

nt vel«

Cum taurorum facrificiis opus non

habeam, exhibe potius in facrificium,

17. Difciplimam.) Exruditionem di-

laudem, & gratiarum actionem pro

vinz legis,

Projecifii, 6c.) lta te geffiti, ac

bo tibi

acceptis beneficiis, & alia hujusmo-

4m 16

di opera pictatis ; juftiti& , chari-

ft pracepta mea. oblitus eifes, eaque.

xterii

tatis , &c.

poft tergum haberes.

Redde altiffímo "uota rua-) Pxomif-

18. Cwo adulteris portzonem t1uans po-.

fum cultum , fidem, obedientiam in

ntba. ) Fiébas focius eorum, qui

Nam

alienis thoris infidiabantur, & uxo-

adfont

circumcifione, ac aliis publicis xeli-

gionis profeffionibus ; que vota funt

res corrumpebant alienas..

tg mes

omnium fidelium. cominunia. Item

hi

49. Maliti4.) Maledidis. Hebre-

;ab€b0 j

promiífa , que Deo fponte, ac pri-

um, Qs tuwwz laxaft; ad malum. Con-

vatim nun.cupav-erïs.

eiznalar dolos, j — Axtificiofe dolos

:equirös

X$- dmwvoca me in die 2v 1bnlationis.)

aptabat.

Si quando tribulationis tempus inci-

2O0v $6

Í cæ*[i'x)

derit, a me totus pendeas, me fo-

dens.) Quietus, otiofus, ni-

Domi

hil aliud agens , per dele&ationem,,

jum invoca, non confugias ad fu-

& cum voluptate detrahebas fratri

pérftitiones, & idola.

tuo, proximo tuo, non in. rixa ,

|

Qui

Ernam. te , & c.

Hoc fi feceris,

& at

animi perturbatione prove&tus , fed

eripiam te a. malis ,, tuque gratiarum

ex malitia, & prava confuctudine.

actione me apud homines celebzabis,

Kiliuss matris tua.y Furatrem tuuim.

Ofïeiv "

& glorificabis.

16. Peccazor? autem dixi Deus.)

Scandalum.) Offendiculum, in quod

yis

inopinato impingens caderet , calu--

Verba funt Pfalmifte, orationem Dei

t

u

ad peccatorem. paranciä xecenfere:

ignis illum Gircu-xnveïäi€1zdo, & qua

LIBRI PSALMO RUM

124

6

21.

Exiftimafti inique; quod ero tui fimilis : arguam te, &

ftatuam contra faciem tuam.

Q

22. Intelligite heec , qui oblivifcimini Deum , ne quando

7'

Con

rapiat, & non fit, qui eripiat.

22. Sacrificium laudis honorificabit me : & 1ll1c rter, quo

N

oüendam ili falutare Dex.

[

0.

I. In finem, Pfalmus David,

füpe

2, Cum venit ad eum Nathan Propheta, quando in-

travit ad Bethfabee, (/7. Reg. 72. ) L.

Iferere mel

V

2

Deus, fecundum magnam mifericordiam

deo,

tuam.

105 Y

Et fecundum multitudinem miferationum tuarum, dele ini-

al

quitatem meam.

108

.

4. Amplus lava me ab iniquitate mea: & a peccato meo

& qu

amunda me.

( i

$. Quoniam iniquitatem meam ego cognofco & peccatum

Ur]

meum contra me eít femper.

6. 'Tibi

E

h

Cote

xatione poffes , illi tuis verbis no-

JJEic ser, 6c.) in hoc genere fa-

ln

cendo.

crificii iter

efíit ad falutem ; nam

f

f!

x

Tacuj.) Diffimulavi magna lenita-

per illud iter perveniet ad locum,

Cetr

te, & patientia.

in quo oflendam illi falutare Dei ,

Idx

d Eæ.:/?:mq?z 8221056.) duX X-

EVCQ

divinam fcüicet ; nïenam, atque per-

du

I

feét: am falutem.

pacxs 043'0(-*4951' ; xiflimall aniquita-

Du

z

u cvemi ad eum Natban Pra.

pron

3em.

hoc

Quod «vo 2us fonilu. ). Probans

phere ) Hiftoriam habes a.

ut

mala.

Reg 12.

TaCer

Stetuam soptra faciom tuam.) Quse

Quando éntravit ad Bt:hjr:äet) Ho-

Vénk

geffifti. Cogam «e cognofcere in ju-

neíte de re turpi.

!

dicio, que patrain

3

Secuzdum magnam mifericordiam

244m.) Pro tua Tiagna mifericordia.

& f

eft e

2« Qui 0ä/z"vzftzm;rz Deum.) Qui

fecme peccatis, ac fi Deus non effet.

Dde.) Hebr. al flerge. MCtzq hora

"AMtur

defumpta a maculis, quafi dicat ;

Qültis

Ne quando vapiat.) Àd pernam im-

maculi tàm alte inhafit , ut . copio-

Oi

paratos, & nihil tale metuentes de-

fa lotione

opus fit ad «eam .elu-

prehendens.

endam.

4 C

Non fit., qui 6rzþmt) A potencl, &

Vd q

ultrice dextera ejus.

4 onplius lava me. ) Copiofe plu-

n

&l

umum li'v a me ; ponltur enim com-

Darein

23. Sacrificium lauds.) Kepetit dl-

pamcn us pro pofitivo,' vel fupezla-

tivo. Vel fenfus eft: Amplius, &

me nd&

a n. 14.

Ofdia

Honoriffcabit. me.)- Glorificabit me

copxofius, quam.ante lava mie, ne

^i

apud homines, & qui hujusmodi ob-

in peccata recidam.

Copioflorem

tulerit facrificia ,

gratus mibi erit,

mihi poftulo adhiberi lotionem, &

Cïlm (

uberiorém gr atiam.

Pfï ?e

ab eo me honoxacum fiïe pro-

quoR

4dtebor.

$. Cera me. ) Coram me, éx

Qd

IT-*SALMU—*S L.

128

&t

6. 'Tibi foli peccavi , & malum coram te feci; * ut juftüfi- Rom,

caris in fermonibus tuis, & vincas, cum judicaris.-

3« 4«

7. Ecce enim in itiquitatibus conceptus fum: & in peccatis

lando'

Concepit me mater mea.

.quo

H 8. Ecce enim veritatem dilexifti: incerta, & occulta fapien-

tiae tuce, manifeftafti mihi.

— 9. * Afperges me h

isme, & *]i,evu

yfíopo , & mundabor ; lavaþl

J

l4l

o t

fuper nivgm dealbabor.

uns

*

»ïoï Aud'i-

4*

adverfo peccatum meum aflidue vi-

quafin naturalem miferiam mifericor-

3

Fdiant

deo, Uludque mihi femper ob ocu-

dia digni.

los verfatur.

Ig peceatis.) $. Hieronym. [vertit,

e ini-

6. Tibi foli peccavi.) GQuamvis enim

Ín peccaro , ut etiam eft in Hebrao.

alios etiam leferim , tu. tamen folus

Peccatum enim originale, quod in

€sS , cujus leges transgreffus fum,

conceptione contrahimus, unum eft,

fü£0

& quem folum judicem , & vindi-

non plura: fed LXX. verterunt in

cem timeo.

numero multitudinis , cum dixerunt:

catoti

U juflificeris dp. formonibus 1u55.) Par-

PO inäqzzif;ztibw :

d peccaris , quia

ticula 4» non fignificat caufam , fed

Tibi

unum illd peccátum eft quafi fons

d

confequentiam , & fenfus eft: 74

omnium aliorum peccatorum , & in

ec f

foli peccavi , E9 sealum coram te fecz,

illo includuntur omnia.

j fatm

ex quo fequutum eft, ut tu juftifi-

8: Ecce emim veritatem. dilexifli.)

pcuit.,

€eris, id eft , juftus, rectus, & ve-

Q:

iMf dicat : Nolo tamen culpam

gDCi,

rax appareas in fermonibus tuis,

méam in nature corruptionem re-

k p

dum me peccatorem , & juftum effe

jicere ; fcio enim te veritatis aman-

pronuntias

Vel refert ad. fuperiora

tem effe, & iis magis effe placatum,

7) P füe

hoc fenfu: Dee ieiquitatem meam.)

qui fincere agunt, :

&

qu& peccarunt,

ut pateat te juftum, fidelem, & ve-

ibes *

agnofcunt , nec excufationes pr-

racem effe; fepius enim promififti

texunt,

veniam peonitentibus ex animo.

Incerta., $ octhla fupientie tua

Et vwincds, eum judicaris.). Repetitio

£v.) Nec enim ignorantia lapfum

qurdiat

eft ejusdem fententiz, quafi dicat,

eum tribuere.poflum, cum non folum

& fi judicium inter te, & me infti-

cotdid

communia tua precepta noverim, fed

tuatur, ( ego negare vclim crimen,

interiora etiara, & magis arcana my-

aphora

'cujus tu reuim me, effe dixifti, tu

eria ,

dicat,

que mihi xevelare d?gna-

copio»

omnino vincas caufam, & ego cau-

tus es,

fa cadam , cum mecum judicaris.

9. fperges - byffope.) Plene &

li elïJ'

5

Vel cum judicaris , & ab . inimicis

perfecte mundabis , & -ypurificabis

meis pronuntiatur te mihi non effe

Tnec

meminit hyffopi, quod 1n fo-

k p

a com-

parciturum , tunc vincas tu, & ipfi

lemnibus cxremoniis, ad expiatio-

mendaáces appareant, & de miferi-

nem inftitutis hyffopus adhibexetur,

'upeïl?.'

cordia tua temere locuti..

ut patet Levit. 14. 4. in expiatiorne

!illS j

, Y

7. ke imiquitatibus. conceptus. faups. )

leprofi, &-IN. 19. 6. in expiatione,

Cum originali peccato, quod in nos

que fiebat per aquam luftrationis,

fiorem

t

per generationem transfunditur, ex

Vide qua diximus. ad citatum locum

quo fit, ut infirmi fimus, « ad pec-

Leévitici.

Porro vocem 393« €zo£,

VE 5

candum. proclives , adeoque ob hanc

qu& hic habetur, alii hyffopum, li

X26

LIBRI PSÁLMORUM

: 1o. Auditui meo dabis gaudium, & vlætitiam; & exultabunt

1

&e

offa humiliata.

is meis: & omnäs iniquita-

11. Averte faciem tuam a peccat

lau

tes meas dele.

x

a. Cor mundum cr

ea in meDeus: & fpiritum re&tum in-

nova in vifceribus meis.

loc

15. Ne projicias me a facie tua :

& fpiritum fanttum þuum

)

ne auferas a me,

falutaris tui: & fpifitu principali

yjl

14. Redde mihi laetitiam

"

confirma ime.

entur.

.15. Docebo iniquos vias tuas : & impii ad te convert

16. Li-

t

eriganum , alii ferpyllum filveftrem,

13. Ne projicias me « facie tua. )

n

Ne

uxfo 1meis offenfus peccatis,;

alii rofinarinum interpretantur. Quod

al

autem poftulat ab ipfo Domino afper-

me folito tuo favore, cura, (& cu-

ilpt

ftodia deflituas.

gi, id propterea facit , quia afpzrfto-

Spiritum fantiu

UA FUMUL. 56. y Per

i«

nes Sacerdotum veteris legis per fe

nobis diftribuis, &

ïfgu

fumptz abftergere peccata notr pote-

quem tuà dona

?læx

rant, fed tantum munditiam quam-

üos confolaris, & foves, nec aufe-

i

ris divinam ejus infpirationem , &

dam legalem adferre; nam fa"ges

afliatum.

À

T

guu

hircortm , $ zaurorum , €9 eintzs "vitule

clu

njþerfws

inqæinatas /änäifcaäat* ad e-

/x4. Letitiam falutaris t5.). Quam

Vif

sundationem carmi, utd

ocet D. Pau-

de falute mihi per te przftanda con-

Vel, letitiam, quam de fal-

fun

lus ad Hebr, g. 13. non autem ad

cepi,

ffia ex me nafcituro, de-

gn«

urgandum fpiritum, & confcientiam,

vatore Me

Ge

pifi accederet contritio.

que falute per cum exhibenda huma-

no generi habueram.

"

io. daditwi meo dalis gamdium , &

tie

Gatitiam.) Fac me quxfo in confci-

Spiritu principali. ) Spiritu preci-

X

03

entia audire vocem gaudii, « lz-

puo , principe, & primario faftenta,

& corrobora me. ln Hebr. eft 4333

titig , qua intelhipam mihi condo-

tüm

nata effe peccata mea.

zediva , qu& vox fignificat Princi-

five libera-

Exultabunt offa bwmiliata.) Id wbi

pem,

& fpontaneum ,

E

lem, .

& poteft rcferri tum ad Spiri-

J8UI

feceris, ommnes vires anümi, & cor-

tum Sanétum , qui vere Princeps eft

poris pemnitentig dolore, & ire tuz

&xul

timore aílüi&e , exultabunt, & ad

omnium fpirituum, & liberalifiumus;

Íri

li

& munificentiffüumus , cum fit fons

tibi alacrius ferviendum excitabuntur.

omnium donorum; tum ad fpiritum,

d

l1. 4'verte faciegs tuam 4 peccatis

et

antit. ) Ut eorum amplius non recor-

id eft, affe&um ipfius Davidis, qui

pecc

petitur a Deo talis, qualis decet

deris ad vindicandum.

Principem, qui debet effe

Qui)

12. Cor mundum.) Puram mentem,

optimum

Deum , & liberalis

at

intepram confcientiam.

fpontaneus erga

dnd

erga popu—lum.

1dem

fignificat

llc&n

Spiritum retium ,

(fc.) Spiritum il-

dum tuutm ab.omni pravitatis obli-

&

qWEUpAO. U SIADVIXO , fpiritus Regalis;

mem

nitate

alienum , & quidquid re-

Imperatorius, qualem fcilicet Regem

dl

à

aut lmperatorem decet.

tum, ac bonum eft docentem , rur-

u

fum immittas intimis anime mex

I$. JDocebo £miquos. "vias 1u48. ) Spe-

d

MJ

"Nixibus..

cies quadain eft fatistattionis; pol-

ts

'PSALMU/SIL

127

ibunt

16. Libera me de fanguinibus, Deus, Deus falutis mez:

.

& exultabitlingua mea juftitiam tuam.

juite

17. Domine, labi

annuntiabit

a mea aper*ies ,& os meum

laudem tuam.

n

18. Quoniam fi voluitfes facrificium,

—dediïem utique: ho-

n

locauftis non deleCtaberis.

þuunz

19. Sacrificium Deo Spiritus contribulatus : cor contritum,

& humiliatum, Deus non defpicies.

cipili

20. Benigne fac, Domine, in bona

| vOlunt:gte"tua Sion : ut

sedificentur muri ïerufal—e;m.,

ituf.

or. Tunc

licetur enim in fignificationem grati

externum aliquod facrificium . obla-

7

turum, quia fi pro expiatioe pec-

animi fe daturum operam , ut fuo

& Q

exemplo , & verbis, peccatores re-

catorum meorum a me exegiíles fa-

fipifcant, & vias Dei agnofcant ,. &

crificium aliquod externum , obtu-

lillem fane ilud.

) Pet

iequantur , hoc e(t voluntatem, &

lf &

legem , quam Dominus hominibus

Holocauffis zen . dele&aberis. ) INon

pralcripfit.

eft fenfus facrificia pecorum nullo

: ayfee

modo placere Deo , cum fatis con-

jm

Xi6. De /nguiniäm'. )k À. voce fan-

ftet a Deo fuiffe inftituta,

of-

guinis Urig , & fociorum ejus, qui

clamat contra me, & a tua juftitia

ferri juffa; fed dicuntur non pla-

Quim

vindicam poftulat.

Dixit autem de

cere ex fe ipfis, quafi ma&tatio pe-

]a cot

de fal-

ianguinibus , ad fignificandain ma-

corum fit ex fe opus Deo gratum ,

WVel ait

gnam eftufionem fanguinis.

Sic

vel utile, aut neceffartum.

10 dC*

Deum facrificiis non dele&tari, quia

huimde

Genef. 4. 10. ubi habemus : Vox faz-

gumis fratris u clamat ad me , in

per fe fumpta fine cordis contritio-

rebr. eft: Vox [zzguimusz , id eft,

ne, idonea non funt ad delenda pec-

. praCe

vox multi fanguinis effufi.

cata, WVide dicta n. 9. & qua ftatim

aftentàs

adduntur a $. Vate n.19.

Deus f[alutis mec.) Deus, aquo tan-

9

tum falutem expecto.

19. Sacrifiien Deo fprritus contri-

prnce

bulatus. ) Sacrificium tibi Domine

Jiber-

Expltabit lingua mea juffitiam zuam.)

gratum, & ad expiationem peccati

j Spiri-

Laudabit cum gaudio , modulabitur,

exultando canet juftitiam tuam, qua

idoneum eft fpiritus fe ipfum dolo-

t5 *

re peccati afiligens , & ma&ans.

T

Ícilicet impios juftificax.

lt Íons

17. peries.) Aperi, vel fenfus

20. Benignae fac Do;äzine', 6c.) Ef

eft. Silabia mea aperies rumpendo

alia ratio, qua David utitur ad pla-

irituDs

j5, Qu

peccatorum, atque doloris vincula,

candum Deum , & impetrandam per-

; decet

quibus conftringuntur, & novam

fe&am peccatorum remiifionem , &

materiam , & argumentum te lau-

reparationem ad juftitiam , quod

yt QX

m)erans

dandi fuppeditando, miferationes fci-

fcilicet. toti populo fit profutura,

licec tuas erga me exercendo ;j os

quemadmodum toti Reipublice no-

igni'fïcäf

meum laudes tuas annuntiabit , &

cent Principum peccata. ltaque Do-

Rodli

celebrabit.

MO

minus benigne faciens Davidi, be-

18. Quoniam; fW woluiffes f'acrifcium,

nigne etiam faciet populo univerfo;

dedifem utique. ) Dixi me laudem

quafi dicat, fi ego venia dignus

v)sP

£«

tuam annuntiaturum , potius guam

?on fum, faltem hoc populi tui fi-

"

L)O

. ,

x2$

LIBRIPSALMORUM

ïi

7 1

21. Tunc'acceptabis facrificium juftitize, obla-ti-ones, & ho-

grabi

locauíta ; tunc imponent fuper altare tuum'vitulog-

Ven

1. In finem , intelle&us David,

4

&.

&,nu'ritiavit Sauli: Ve-

2. Cum venit Doeg Idumeeus,

Se

nit David in do

mum Achimelech. ( r. Reg. 22. 9..)

HIRUE

Píalmus. LI.-

Io

Q

Uid gloriaris in malitia, qui potens esw iniquitate?

jn m

,. "T'ota die injüftitiam cogitavit lingua tua : ficut no-

II.

vac a ac

uta fecifti dolum. -

e

MUUH

« Dilexiftimalitiam fuper beni

gnitatem : ini quitatem mag iS;s

tüotu

quam loqui aequitatem.

ofa.

I,

6. Dilexifd omnia verba præ-cipitatiornäs , lingua dol

C

71. Pro-

d

delis meritis concede, cui'utilis eft

tione fua perdidiffet Sacerdotem Do-.

DI

mini, & omneimn familiam ejus.

mea ad tuam gratiam reftitutio.

zi potems es £m iniquitate ? ) Qui

.dm bona voluntate tua.) kiebraif-

mus; idem eft, ac fi dictum fuiffet

potentia , qua. apud Saulem vales ,.

tuum

abuteris ad' fcelus, vel, qui prome

lliom's:

fiae prepofitione, Boza veluutate tua-

lr edificentur spuri Jerufalem.) Du-

tus es, & alacer ad. iniquitatem pa-

trandam.

n qu

xent; vigeant, ftabiliantur, & fi de-

Dus

ftrui contingat, ftabiliantur. [Edifi-

4... dorz üïl-f.)

Quovis tempore ,

Enj

t

cari, eft firmari, ftabiliri, manere in

Vel per ffzgulos dies xeg äxæ't;m n]zgä,oow,

fua firmitate, & ftitu, ex ufu Scri-

ut habet Symmachus.

lu

turz.

Vel etiam fignificat D'ivid.

Cogitavit Lmgua tuAa,)

Lingua tua

De

U

rbem Jerufalem nondum plane ex-

non eft lapfa per imprudentiam , fed

Qui i

ftructim effe , cum precipua illius

cogitatan , & præmedititgm, mali-

2

;

$.

pars adhuc deeffet, templuin fcilicet.

tiam locuta eft.

Ti;

2t. Tuzc, ) 'lempore illo-- favo-

Szcut nav;zc;p!z;dcä:/z. ) Que "pr&-

HO

ter

expectationem

aberrans fecat

loc ]

ris, benignitatis ,. & bonz volunta-

tis tüg.

!

carnem, &

jagulum loco capillo; m

f«d fi

Accept abis fdcr'g'

ferum )'uf;"tine'; B)

& barbz.

:

Supe

)

Super (7m;' gni

bitcn ) Hebr- &

&

Acceptam habebis juftitiám noftram,

opera jufti noffira, que hoc ire

Chald. magis.quam. bonum.

tempore tibi minus placent, nec tuam

JEquirstems ) juftitiam , id quod

"l0nui

merentur gratiam , & tuo àltari yi-

juftum eft.

Wil C

) In G'l;æCfO"

tulos inponemus , qui

tib'i gxati

.. 6, Verba pratipitationis.

j. ]

eü XOTO TOVTICIAS , ;lemer/ionig*, in He^4

"s

erunþ ; & accepti..

breo 1*53 balangb, devorationis, X ex-

glärr 1

1. [ÉNredletus Duavid,; ) VVide d

?(ïa-

ba que bonis , pr&fertim. facerdoti-

led a]

ad titulum Pf. 51

bus Domini, przcipititionem , de-

Jitent

Q« Cum comvenit. Doeg

GE i

»65) Hift»-

runut.

vorationem: , ;).ægni'ciemquev attule-

riain. habes 1. Regum 22

ln

3. Qiud gliriaris. i2 malitia. , Glo-

Lizgua dolofa.)

"o hngm

dolc..fa,?

pn

Bipl

BHabatur enim o:g , quod accufa-

€fïï enim vocz-c.ivi cafus.

-

a

1

L-]

-

PSALMUS LL LII.

9

lo

.. 7. Propterea Deus deftruet te in finem, evellet te; & e

mi-

grabit te de tabe

ventium.

:

2

rnaculo tuo ; & radicem tuam de terra vi-

8.Videbunt ju

ft:l, &timebunt;& fuper eum ridebunt,& dicent;

Ve

9. Ecce homo, qui non pofuit Deum ad

jutorem fuum ,

))

Sed fperavit ia multitudine divitiarum

in vanitate fua.

füarum: & preevaluit

Io. Ego autem, ficut oliva fru£&tifera in domo Dei,

fperäVi

in mifericordia Dei in aeternum, & in fzeculum fzecul

l.

100

11. Confitebor tibi in faeculum , quia fecifti: & expettabo

nomen tuum ,

4ri

tuorum.

Aquoniam bonum eft in cqnfpe&u* San&orum

"

I, In finem , pro Amalech intelli

"

Pro

.mus LII.

gentie Dayid. ! Pal-

Do

* Pf

DIxit igüpiEns in corde.fgo : Non * ei't Deus.

2. Cof..

14 h

Qu

2. Qe)?'meä z um fnen. ) IAn p.erpö-

Prevaluit 1m vanitate fua.) In Hebr;

l$ .

t"um funditus , ut feras ponam ta-

eft: roberazus eff im pravitaze fua, id

ytoftt

Jionis,

u

od indicat textus Hebraus,

eft, per dolos , ac fcelera- robora-

in quo

j

n pi

JDeus.

abemus : .ïtian? £e deffruez

vit fe contra innocentes, & illis

À

przvaluit.

0s

Emigrabit :e. ) AGivé :

10. Sicurt olpva frullifera. ) Doeg

transferet te.

expellgt :

a

quidem eradicabitur, ego autem fi-

De rerra "ivottium.

Radicem tuam.) Progeniem tuam.

milis ero virenti, & florenti oliva.

li tjla

pH Omi,nmþ :

Is domo Dei.) ln regno lfraeli-

,

4

qui in hac vita degunt.

tico, in quo Deus

$. Videbun:." "Exitium . tuum.

nunc exulo.

'colitu,r, & e quo

mali-

Timeiunt.) Deum timebunt, vene-

11. Cozfizebor ti6i.) Laudabo te.

t

rabuntur, reverebuntur ; nam timor

Qua fecifi.) Mlfericordiam me-

: fecat

hoc loco. non fervilem fignificat ,

cum, & cum Doe

fed filialem.

Gam.

g infignem yindi—.

)F fl

Super epm ridebunt)) Ejus füpplicio,

Expetlabo nomen. tüum. ) Te, tuum

j &

& ultione lxtabuntur, judicia Dei

auxllum; vim, virtutem.

comprobando , tanquam juftarum ul-

ciam tui nominis.

, öl edïcaf

tionum fpectacula, & e

,

Quoniam Lonum eff ,. &c.) Quon"iär—n;

qllOs!

bus cateri erudiantur.

xempla , qui-

bonum eft expectare nomen tuum.

1RCO

9. Ecce bome.) ln Hebr. eft $34

Vel, quoniam nomen tuum dulce

*33an. /inee baggeber. Voxautem 333

eft, & fuave in confpectu Sanéto-

anl

&cter noin fonat hominem quemlibet,

Vcra

rum tuorum , id eft, Santtis tuis,

fed alüs precellentem virtute, vel

judicio San&orum tuorüm ; in

H'Græe.x

deE;;"

potentia. Videtur effe ironia : Itali-

-

de

ce diceremus , Ecco £a zl àxavo.

co enim g& VAUE

ctuïe*

Nonm po[u?t Deum adjutorium [fumm.)

T. 'Ro Mae/etä) I;Iebr.f näphn 51?

Spem fuam in Deo non conftituit.

Dzel. cum. €em. Mcnacþf T. W.

R:

4l Machalath, Videcur'—elï'e

d

136

LPIBRI PSALMIORUM

;l

2. Corrupti funt, & abominabiles faCti fünt in iniquita;

5.(

tibus: non eft, qui faciat bonum.

i

quæü

5. Deus de ccelo profpexit fuper filios homi

num , ut videat,

conft

fi eft intelligens, aut requirens Deum.

6.

*Rom 4. * Omnes declinaverunt, fimul inutiles fa£ti funt : non

anim

3. 12« eft, qui faciat bonum, non eít ufque ad unum.

s. Nonne fcient omnes, qui operantur iniquitatem, qui de-

8'

vorant plebem meam ut cibum panis ?

Doni

$, 1

6. Deum non invocaverunt : illic trepidaverunt timore, ubi

non erat timor.

L]

mico:

uoniam Deus diffipavit offa eorum , qui homi

nibus þla—

I,

cent : confufi funt, quoniam Deus fprevit eos.

7. Quis dabit exSion falutare Ifrael? cum converterit D

LGUS

captivitatem plebis fuce, exultabit Jacob, & laetabitur lírael.

:

In finem,

?

fum

1. In carminibus Intelle&tus David ,

2, Cum veniffent Ziphzi, & dixiffent ad Saul: INonne

David abfconditus eft apud nos. LI1II.

li

dixer

2. ] YEus in nomine tuo falvum me fac : & in virtute tua ju-

71!4

pro

: dica me.

«eum

4. Deus

, exaudi oratiqnem meam ; auribus percipe verba

oris mei: .

ficy.a

videl

p

;. Quo-

alieni

nomen mufici inftrumenti, cui Pfal-

6

Diffpavit offa corum , Gc. ) "A'd

mus fit affociandus.

D. Hieron.

nihilum redigit vires, omncmque

eXerc

vertit, Per cborzz. Chald. fzper cho-

fortitudinem eorum , qui Deo pla-

FW';

duj

ro;, ut fenfus fit , Pfalmum com-

cere non ftudent, nec illum invo-

N

pofitum fuiffe, ut a choro mufico-

cant, fed querunt hominibus

5

erati-

rum canatur.

Id ita effe coll

igitur

ficari, pendentque ab illorum auxi-

[

e& PfaL 39. 13. & 9- P. 8ex

C

ant.

lio, & favore.

Ib ng

$, 1. & Judic. z1. 15.

Gonfefí funt, €c.) Pudore afficien-

Ls pio

6

Ipreligentie David.) Vertere etiam

tur a Deo , quoniam eos abjiciet

—in

iVOR (

poflis , Irtelfeius David. Vide dicta

&rernas miferias.

Qm

Ad titulum Pfalmi 3r.

I. IN carpzusibs.) Wide di&a ad ri-

&t

Dixit in[ipiens, 6c.) Eff hic 'Pf;zl.

fOl' Yl

emus nom folum ejusdem argumenti cum

tulum Pf. 4.

^

Pfalzo 13, fed erzam quacunque boc con-

Intellectus Devid.) Mide dicta ad ti-

eimentur, s. 1llo etiam babentur , ex-

tulum Pf. 51.

4

UAR

etpris. "verbis 1llis verfrculs fext;, Quo-

2. Cum vmi]&nt Ziþbæi ? &c. ) Hi-

ia (

ftoriam habes i. R

cg.

23. n« 190

lhz

niam Deus diffipavit, &c. qw« £;e

P

pj

explicabuntur ; reliqua petes t — loco

3. dp momine tuo.)

otentia, « vir»

jMicafgo

tute tua, cui gmnia cedunt.

(

üi

PSALMUS LIL & LIV.

Ui

quita-

s. Quoniam alieni infurrexerunt adverfum me, & fortes

quaefierunt animam meam: & non pr

j

-opofueruntx Deum ante

/ideaty

confpectum fuum.

. 6. Ecce enim Deus a

djuvat me: & Dominus fufceptor eft

: Dlon

animae meae.

.

7. Averte malainimicis meis: & 1

nveritate tua difperde illos,

ui de.

9. Voluntarie facrificabo tibi, & confitebor nomini tuo,

Domine: quoniam bonum eft.

*

.

Ll

, Ubi

|.9. Quoniam ex omni tribulati

one eripüifti me : & fuper ini-

micos meos defpexit oculus meus.

s þla-

1. In finem, in carminibus intelle&tus Dayid. Pfalmus

-

LIV.

Deus

e defpexeris de-

ael

2.X?Xaudi, Deus , orationem meam, & n

7

precationem meam ; intende mihi, & exaudi me.

4. Contriftatus fum in exercitatione mea: & conturbatus

tione peccatoris.

fum a voce inimici, & a tribula

pOBNS

4 Quo-

'onne

ls virtute t44.) Ódem eft , quod

9. Volunzarie f[aerificabo 2ibi. ) Ani-

dixerat , /z zomine :40.

.

mo voluntario , ultro, fponte, liben-

j«4dica me. ) Patrocinare mi

hi, &

ter, vel, ultra debitum, fpontanea

u Ju-

oblatione , non tantum perfolvam ,

pro me innocente fententiam fer,

cum fis juftus judex.

ux lege tua imperafti, fed alia fpon-

verba

$. 4hiemni.) Extranei, alienigeng,

te infuper addam.

fic appellat Ziph«os, qui proximi

Confitebor momini tuo.) Lgudabo,

& celebrabo nomen tuum,

videbantur, fed corde a Davide erant

UQ-

alieni; vel certe univerfum Saulis

9. duper imimicos geos defpexit ocu-

) M

exercitum.

Is omeus.) In Hebr. eft, £5 :5 izimi-

janque

Fortes.) Miolenti, fzvi.

ció meis vidiz oculus zeeus: id eft ultio-

nem a' Deo immiflam.

Itaque eft

e0 pla-

duinam mtam.) Nitàm meam.

1 ivo*

Nos po[uerunt Deum amte con|petchum

oratio imperfecta , quz aliquo ad-

; grä(ti-

fwmm-) Ob oculos mentis fug Deum

dito fupplenda eft, wt non infre-

n auxt«

fibi non confílituerunt, ut ejus timo-

quenter occurrit in Scriptura. Vox

illa, Defpexzt , non fignificat con-

re propofito revocarentur a fcelere.

Aæd en.

e.

Ecce enim Deus adjmvat me. )

temptum , ut patet , ex Hebraica vo-

(je u

Non tamen eft, quod illos metuam;

C€ MDNM raarba , & verti potuif-

cum pro me Deum habeam.

fet, refpexit : fenfus ergo eft: inimi-

€os meos libere, & fine timore re-

Sujcepzor. ) : "Tutor, adjutor, defen-

à al t

for vitz mez.

fpexit oculus meus , & quomodo

7. 4Averte mala inimicit mek.) In ca-

illos ultus fit Deus contemplatus eft

put, & perniciem eorum convertens,

1. [ N carminibus. ) — Vide dita ad

H alti

qua contra me machinantur.

titulum Pf. 4.

Àn veritate fu4. ) Per tuum verum

Intelletius David. ) Vide di&a ad

) Hl«

promiffum.

Per tuorum dictorum

titulum Pfalmi 351.

fidem, & veritatem.

a.dpiende.)D.Hieron.vertit : 4ztende,

l,lg( yi

3. Cenrriflant fum.-) Kiebr. 'vori;ï:

Di[prde idos.) Exxfeimde, dimpa.

LIBRI PSA.LMORUM

.. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquitates : & in ira mo-

Ro asstid ia at

lefti erant mihi.

ts5 :

$. Cor meum conturbatum eft in me: & formido mortis ce-

cidit fuper me.

6. Timor, & tremor venerunt fuper me: & contexerunt

fen

ine tenebrae.

3. Etdixi :

nis«dabit enihi

abf

pennas ficut columbze , &»vo-'

labo, & requi

eícam ?

:

:

I

$.. Ecce elongavi fugiens: & manfi in folitudine.

I

9. ExpeCtabam eum, qui falvum fecit a pufillanimitate fpi-

amb

ritus, & tempeftate.

(

ro. Pracipita, Domine , divide linguas eorum : quoniam

VIVe

vidi iniquitatem , & contradi&tionem in civitate.

' 1 1. Die

z

d

diüi

uod le

ifïox"es fint, &

de j

Fs fgo , vel ejulavi in quuelä, vel

expetit, vel

4

COnt

prece mea.

expeditiores a

volandum , vcl quod

In exercitatione mea,) ln oratione

Spiritum Sanctum adumbrent, cujus

tür,

mea; preces enim funt piorum exer-

auxilio omnia pericula effugimus.

f r

LJ

telt

citatio. .In Greco eft iv &3eAseyía

.

Volabo.) Ad locum verz quictis,

We ^

folet autem &3eAscaew apud facros

quz in hac vita haberi non poteft.

Et requie[cam.) Longe pofitus a pe-

ter

fumi pro contemplari, affidue fe exer-

riculis, & infidiis.

al

tel

cere, meditari, ut etiam . vox He-

8

Cit

brea pYp Sw4cb. Vide Gen. 24.65.

Ecce elopgavs fugiens.) Elonga-v

tus

& ibi di&ta.

rem , procul difcederem & manerem

Senfus etiam efle po-

in locis defertis.

Vel fenfus eft,

Dera

teft in calamitate ; qua me exerces,

quia alterius vitz quies adhuc dif-

li, «

& probas,

prox

4 voce inimici.j Propter C

tertur, faltem , deferta loca petendo,

& minas initnicorum.

alumnias,

-

declinavi pericula a Saule, aut Ab-

u

falone perfequente imminentia.

quita:

4 otribulatione peccatoris.) Me in-

buht

jufte perfequentis.

9. Expetlabam eumy, 656.) Auxilium -

4. . Declinaverunt. )

Vide dicta

divinum ibi expectabam.

dmm

Pf. ^o. 17.

"

H Q

4 puftllanimitate [biritus.) .Ab animi

l

p sra moleff ; eranz mibi.) Cum ma-

anguítia , morore, dejectione.

d

gna ira, & indignatione adverfaban-

tur mihi, & odio habuerunt me,

Tempeflate. ) M chementi tentatio-

bj

num, & periculorum procella.

12

Contirbatum eff iz me.) In Hebr.

ftand

eft: Cor mewm doluit im medio mei,

10. Precipita Demine. ) Mebraicus

dolores paíffus fum , quales experi-

abforhe , Grmecus x&Tamóvricoy , dea

tradti

"zerge

inimicos mcos.

Quomodo

U

untur mulieres in partu ; idem figni-

qum

ficat 545 c/o/, in conjugatione Hiphil,

autem prgcipitari velit, ftatim addit.

Qlvita

ut hoc loco.

Divide l/nguas eorum.) Scinde eos

6. Teeebrs. ) | Magne calamitates

in diverfas fententias, & ftudia. ld

quod,

accidiffe videtur, cum infatuavit Do-

detur

Taenti tenebras offundentes.

confilium propemodum eripientes, &

r

minus confllium Achitophel. Vide

g. r colwnbe.) . Columba alas

lo 20 Reg- I70 & 18!

QXPQI

U

us

'PSALMUS LIV,

135

|fo»

1I. Die ac no&te circumdabit eam fu

-

18.

per muros ejus ixäiquiu

tas: & labor in medio ejus, & tnjuftit

$C0«

12. Et non defecit de plateis ejus ufura, & dolus,

13. Quoniam fi inimicus meus

N

maledixiffet mihi ,. fuftinuif

Tunt

fem utique.

L]

Et i is, qui

oderat me, fuper me mägna locutus Ffuliifet:'

abfcondiffem me forfitan ab eo.

E,Wd

I4. Tu vero homo unanimis, dux meus, & notus meus;

15. Qui fimul mecum dulces capiebas cibos: in domo Dei

: p

ambulavimus cum confenfu.

16. Veniat mors fuper illos : & defcendant in infernum

Qraf

viventes. ;

3

Quoniam

u

pe

. Quomiam vidi iniquitatem, 69 contra-

tuliffem , quia folent hoc facere ini-

ditlionem in civitate,) N el loquitur

mici, & non eft mirum, fi faciant.

de injuftis factioforum | coitionibus

Super me magna locutus furffez. )

m &

contra ipfum , qui illi adverfaban-

| quod

Contra me magna , graviaque cone

cujus

tur, & contradicebant obfiftentes ,

vitia jactaffet.

ip

ne 1'egï13.1'€€.

Senfus etiam eÍle po-

Abféondi[fem sme farfitam ab &ü.') Fa-

teft , quafi dicat

EÉx nunc fentio

cile potuiffem me ab illius confue-

tieti$y

tudine fubtrahere.

ell.

me voti compotem factum; nam in-

ter inimicos meos non convenit,

I4- Homo imanim&'s..) Unius mecuns

1 pe

alter alteri adverfatur , & contradi-

animi, & quoridam dilectiffimi.

cit: quare in proximo eft, ut cona-

Dux meus.) Confiliarius meus pri-

ongt

tus eorum irriti reddantur.

Vel ge-

marius, cujus ego fententiam in de-

nerem

neratim notat corruptelam fui fecu-

liberationibus fequi folebam.

Erat

; &h

li, eamque poetice duobus verficulis

enim Achitophel Davidis. confilia-

; üil-

endo,

proxime fequentibus depingit.

rius, tantaque fapientiz exiftimatio-

U. Dze ; 46 noiie &c.) Semper ini-

ne, ut confulere Achitophelem idein

quitas muros hujus civitatis obam-

fere effet, ac confulere Deum , ut di-

l.C Ab'

bulat in morem militaris no&urnz,

citur 9. Reg. 16. 23. Judas etiam

iilium'

diurngque cuftodis , juftitiam arcens,

bene dux appellari poteft; nam con-

ne qua ingrediatur.

ftitutus fuerat fimul cum aliis Apo-

Labor.) -Miferorum, & pauperum

ftolis dux populorum , juxta illud

animi

eft in civitate.

Pf. 44. 17. — Confitues cos Piiijcävesff-

lIrojufiztia.) Potentiorum,

per emnem keyram. )

Yitig

12. Non defev;it.) Abundant doli,

No;us.) Socius , amicus, familiaris.

fraudes, ufure , &c. in foro, in con-

I

Mecum dulces. capiebas. cibos, )

AiCUS

tra&ibus , & in judiciis.

Qui mihi jucunde, & fuaviter con-

: dtà

13. Si mumicus sens, 9c. ) Poft-

vivebas.

modo

juam conqueftus eft David de tota

In dome Des ambulavimus cum com-

civitate, & populo, jam de peculiari

feefi. )

Id eft in profanis rebus,

e e0$

uodam proditore queritur , qui vi-

& in divinis , & in facris conjun-

detur fuilfe Achitophel, fi Pfalmus

Giflime viximus.

Vel, qui in tem-

A

«Do

exponatur de David, Judas autem fi

plum ventitabamus conjun&tim, &

Vide

exponatur de Chrifto.

familiariter.

Suflinuifem utique. ) . IEquo animo

A6. Veniat mqor.c-' fuyei illes.) I*mpx&-

[

——

134

LIBRI PSALMORUM

2

Quoniam nequitia in habitaculis eorum: in medio eorum.

fion

17. Ego autem ad Deum clamavi: & Dominus falvabit me.

p

18. Vefpere, & mane, & meridie narrabo, & annunciabo :

"

Y

& exaudiet vocem meam.

.nu

PU

I9. Redimet in pace animam meam ab his, qui appropi

quant mihi: quoniam inter multos erant mecum.

20. Exaudiet Deus, & humiliabit illos, qui eít ante (zecula.

I

21. Non enim ett illis commutatio, & non timue

runtDeum :

extendit manum fuam in retribuendo.

22. Contaminaverunt teftamentum ejus, divifi funt ab ira

vultus ejus, & appropinquavit cor illius.

& ipfi funt jacula,

Molliti funt fermones gjus fuper oleum :

23. " Jacta

eatur, feu potius predicit hujus.lnodi

eternus. eft, fïgnifïcantibus in He-

fceleratorum. exitium.

breo: Qw fedez ab imitio, id eft, qui

:

ab initio mundi Judex fedet omnium

Defcendant m snfernum viventes. )

Adhuc viventes terra dehifcente ab-

hominum, quafi dicat, ipfe prome

forbeantur ; ut Dathan , & Abiron

judicabit.

homi;

accidit Nu. 16.

21. Nom eff ilis comsmutarto.)

Con-

Qm 1

verfio morum in melius.

tll

Nequirit.) Scelera, injuftitie, doli.

la habitachlis.) In domibus eorum.,

Extendit manum [uam im retribuen-

1

Perpetuo habitent cum ponis , qui

de.) Mlittit impius manum füam ad

Éilam,

retribuendum malum ,

non folum

Curas

elegerunt habitare cum vitiis.

dz smedio eormm.) lnter eos.

cum injuria violatus eft, fed etiam

da,

i$. Vefhere, 606 mane, 6 meridie.)

cum beneficiis eft affectus.

Alii ad

facie

Alludit ad tres ftatutas, & folemnes

leribus referunt.

Deum rependentem ponam pro íce-

6 6

precationis Judeorum horas, qux di-

Z ;

cuntur facrificium vefpertinum, ma-

22. Contamtinawverunt th/!ammmän

n f

tutinum, & pomeridianum.

Etiam

ejus.) Violaverunt, prophanaverunt

lüff

Daniel ter in die adorabat, ut habe-

pactum cum Dco initum.

1lipha

mus ejus prophetiz cap. 6.

Divifé fumt ab fra wultus ejus. )

ttix,

Narrabo , 66 annuntiabo.) Mliferias,

Ideo ab ira vultus divini, & ab ul.

Tu

tione indignationis ejus diffipabun-

& neceflitates meas, & Domini mi-

Vel fenfus

4l t

fericordias.

tur, & difpergentur.

ditar

19. Redimet im pact. animam meam.)

efl, iram vultu non indicant inimi-

Qlu h

lli

ci mei.

Afleret in pacem , & profperitatem,

u

in pacificum ; & fecurum ftatum

"ppropinquavir eor illiu, ) Deus

l

vindicabit.

enim appofuit cor fuum a

vinüdi-

f()Veat

Qui appropinquant mili. ) Qui de

Gam de

illis

fumendim.

Vd,

7

opinquo, & cominus me petunt,

fertur cor

appropinquat tamen, inclinat, &

illorum

ad

nocendum

Rüttar

&

impugnant,

N

0n

Inter siult0:). Cum multis, in mul-

mihi.

D

iemnymüs vertit : Nzj-

türa 1

torum medio , & comitatu.

diu buryro

-

Yiene

sdlins.

o$ 6jUó , pugnat :mte;'n cor

A

enh (

Er 4nt mecum. ) Mlecum dimicantes.

Juta l

20. Exanudiet Dems.) Preces meas.

Mollizs fuzz, &c. ) | Senfus eft

Yite

utuntur verbis oleg molliorbus ad

Qui efdl'amte fatwlu.) Deus enim

SP "

PSAULUMUS LIV. &LV.

T.

üm

25. * Ja&a fuper Dominum curam tuam, & 1

pfe t'e; enutriet :Matth

Te,

non dabit in zeternum fluctuationem jufto.

6. 2$3»

3b0:

24. 'Tu vero Deus, deduces eos in puteum änteä;itus.-

. Luce

12.22»

Viri fanguinum , & dolofi non dimidiabunt dies fuos : ego

1 Petr

l-

autem fperabo in te Domine.

$. 7^

In finem,

i

x

là

a

ZUP

1. Pro populo, qui

a Sanctis longe f:

: &us eft. D;aviä

in tituli infcriptionem, cum tenuerunt eum Allo-

phyli in Geth. (7. Reg. 27. 22.) LV.

Lb ira

3. Iferere mei , Deus, quoniam conculcavit me homo:

ha.

tota die impugnans tribulavit me.

Eäï-a

3. Conculcaverunt me inimici mei tota die: quoniam multi

bellantes adverfum me,.

He

L qui

4. Ab altitudine diei timebo : ego vero in te fperabo.

Viura

s. Iu

romt

homines in/ei'candos,., & fallendos,

non ante tempus me ex hac vita

: Cote

cum ipfi fermones fint fpiculis no-

auferendum , quod conantur inimi-

centiores.

ci mel.

uttre

23. Jaa fuper Domimum curam

u al

fuam.) Omnes tuas folicitudines,

t ' Ro populo , qu; & fantis lazzge

folym

curas, angores, «&c. Deo commen-

fatius eff.) Intelligit exules,

da, & te illi permitte.

Ita etiam

i Davidem coimitabantur, & ad

etiam

Vi ad

faciendum docuit D. Petrus epift. 1.

b

ei tabernaculum accedere non po-

o Íct

gue i

Qmnem veflram [ohertuds-

terant ,

cum -in exillio eilent con-

xem projicientes i2 Deum , quoniaem 1pfi

Ritutio

cura eff de wvolis.

:

um

In tituli infertprionens.) Hoc expli-

vt

Apfe te enutrier.) Omnia. necelffaria

catum eft initio Pfalmi 15.

fuppeditabit, && tanquam fedula nu-

Cum renutram eum , &5 c.) Hiftoriam

trix, curabit, ne quid tibi defit.

habes 1. Reg. 21 12.

íe)

Flutiuationem. ) Quanquam enim

ab Ü

Allophyli.) M ox eft Graca &AAdQuAor,

ubüte

ad tempus commoveri patitur , &

& idem eíft quod .dienigeme, QAANg

fenfus

agitari , tamen mox reddet tran-

quillitatem.

QuA/c, alterius tribus, generationis,

iin

24. Eos. ) Impios.

gentis.

E

Led

-

Conculcavit me

bosmo.). Cbntcrere,w

dp puteum iereritus.) ln perditionis

4

[eus

foveam, in interitum gehennz,

opprimere me conatus eft homo.

yindi

Virs fanguinmm.) XMomicide, fan-

3. Belianres.) Supple funt.

VCI,

4- 4b alritudine dier riïkeäo.) Ab al«

:

guinarii.

Non dimidiabunt dits fuos.) lmuma-

tis, & fummis periculis propter pro«

lum

tura inorte peribunt.

Non perve-

fundas calamitates , qux quotidie

27

nient ad medium xtatis fpátium, quod

oriuntur propter mea periculofa tem-

p 0f

juxta naturalis. complexionis curfum

pora, timebo quidem, fed non fine

vivere potuiffent,

fpe in tuo auxilio. Alii cum D. Hie-

II

Sperabo im t€ Domine. ) Confidens

ronymo; a divinis judiciis timebo;

j ?

x

LIBRI

136

PSALMORUM

s. In Deo laudabo fermones meos , in Deo fperavi: non

il

timebo, quid faciat mihl caro.

n

6. 'Tota die verba mea execra

H

bantur : adverfum hïe,'omnes

i

nes.

€ogitationes eorum , in malum.

7. Inhabitabunt, & abícondent: ipfi calcaneu

1

H

fervabunt.

m xmeum ob-

1060

9. Sicut fuftinuerunt animam meam

j

x pro/nihilq falv-os facies

illos : in ira populos confringes.

9. Deus, vitam meam annuntiavi tibi: pofuifti lacrymas$ meas

I.

in confpectu tuo.

10. Sicut & in promiífione tua : tunc convertentur inimici

mei retrorfum.

In quacumque die invocavero te : ecce cognovi, quoniam

?

l

Deus meus es.

à

ir. T

E

"Ra

quit

ate fenfus effe videtur

Mecum

:qüæ prodeunt ab altiffimo lumine,

3'

quale eft meridianum, Sed cum ti-

t

ul habitabunt tanquami amici ,

more fpem quoque adjungam. Vl

& contubernales, & interim abfcon-

40

Cuk

fenfus eft, timebo ortum diei, &

chinantes.

dent fe, tecte, & occulte dolos miz-

exorientem folem, & fe elevantem;

attollentem

e, veritus, ne quid in-

Calcaneum menm ob[ervabunt.) Gr&f-

commodi ,

&

periculi rebus meis af-

z

fus, & veftigia mea , quo irem,

ferat novus dies.

quid facerem , &c.

C(h

$- Jp Deo laudabo fermones.) Heþr.

g. Sicur fufismnuerunt animam mezm.-)

bunt

habet: l2 Deo laudabo werbum ejus,

E

fenfus eft: in Deo laudabo, & cum

Quemadmodum ipfi expectaverant ,

& defideraveruut animam meam per-

expe

laude predicabo fermones ejus ad

dere : ita & tu pro nihilo, &c.

mey

me pertinentes; quibus promifit mi-

11

hi exhibiturum magnifica beneficia,

. Pro mibile [(akves facies illos,) Nul-

1de

& liberationem ab inimicis meis.

lis precibus, nuüllo pretio, nulla con-

ditione- falvos illos facies, fed omni-

I2

€5ro. ). Carnalis homo , & morta-

no perdes.

ltalice diceremus : oz

inem.

lis, homo infirmus.

jico

6. Tor4 die. ) Affidue,

perdonaras doro & modo miuae

P ]:fr

Ut 00

lis diebus.

.& fingu-

cojk niIuna.

"

Im $ra populos cenfringes. )

Sed. t

romi

Verba mea execra

64ntui.)' Abomina-

&

bantur, quidquid dicerem, vel face-

furore tuo illos atteres, & perdes.

YOta

rem, calumniantes illud, & in pe-

g. Vitam meam,.) Vitz mez xiäcef-»

L

tiaryn

3

orem partem rapientes. Apud He-

fitates , & xrumnas.

Conci

braos hec vox verbsem , & verba,

l& confhetia z4o.) Utl

&

'Iarum re-

1

& opera fignificat.

corderis.

10. Sienr E$ im promt[ffone tna.) Si-

Hzlz

" Adverfum me , &c.) Omnes eorum

Qs

cogitationes huc fpedtabant, ut ali-

cut hoc ipfum promififti te fa&u-

e&: ii

uod mihi malum inferrent.

rum,ut nimirum earum zrecorderis;

7- Irz/a:zbitaäznr, ffc) Aliqui ex He-

& miferis opem feras.

n A,

breo vertunt, congrfgdnmr, ut fcili-

Tusc,) Cum me exaudiveris , &

&ïltär

get mihi infidientax,

Nofte yul-

mihi opem tulezis,

lj

PSALMUS LV. & LVI.

157

iot

i1. In Deolaudabo verbum, in Domino laudabo fermonem :

12. In Deo fperavi, non timebo, quid faciat mihi homo.

13. In me funt, Deus, vota tua j quae reddam ,

mnes

.laudatio-

nes tibl,

LI

10b-

I4. Quoni

am eripuifli animam meam de morte, & p&des

meos de lapfu: ut placeam coram Deo in lumine viventium. :

ACles

. In finem,

InCas

1. Ne difperdas, David in tituli infcriptionem, cum

fugeret a facie Saul in $

peluncam. ( z. Reg. 22. :

imici

C? 24. 4. ) Píalmus LV.

Iferere mej , Deus

niam

. fidit anima. mea.

j mifererg mei: quoniam in te con-

2-ä

t in umbra alarum tuaru

ss

r. In

quitas.

m fperabo , doxnecr tranfeat iniy

[ecum

3. Clamaboad Deum altiffimum ; Däum, qui benefecit mihi,

imicl

4. Mifit de coe

bícon-

:

lo, & liberavit me: dedit ig opprobrium con-

culcantes me,

)$ tride

& veritatem füam, &

5. Mifit Deus mifericordiam fuam?

eripuit

Grdj

Uen,

Con*uertentur,ö'c.) Ín fugam da-

tur eorum fententia , qui yolunt Da-

bunt fe.

videm pro fe orare Deum , ut non

3

. Ecce cognovi. ) Cum te invocavi ;

finat eum occidi , & perdi.

epint 3

experimento didici , quoniam tu Deus

m pet-

jis.

la r imfcriptionem.

Explica-

V

meus,& qui mihi ades, & a malise

tum hoc eft ad titulum Pf. 15.

11. d» Deo laudabo '"verbum,

rä

€. )

Cum fugeret, &c.) Hiftoriam ha-

| Nul'

Vide di&a n. $.

bes 1.

eg. 24.

4 Cofte

12. de zme fümt Dems votae tttd.j In

LA

--

oÀLebebra alarum tu;zr:zm.) In pro-

|ortiii«

inemoria mea funt, five in intimis

teclione tua : metaphora fumpta eft

$1 pI

precordiis : dpud me confervantur,

a gallinis, & volucribus. .

le

ut non excidant vota tua , id eft,

Donec tranfeat imiquitas,) — Iniqno-

promifliones a me tibi fadz.

rum hominum conatus, & fítudia

*

Sedï [j

- Qu« reddam landationes tibi.) Quz

contra me.

ede

vota continent laudationes, &

5

OQraà-

4. -Mifz de cele.) Auxilium, vel

tiarum a&diones tibi aíhdue a me

mifericordiam fuam. Keipfa often-

gecel*

€oncinendas.

dit ,quam verax, & fidus fit in com-

ym It

13. Aaimam meam.) Mitam meam.

plendis promiffis fuis , de ope fub-

U; placeam, 6c,) Ut ambulem pia-

mittenda juftis in neceffitate.

cens Deo in lumine viyentium

Dedit i

;4,) Si'

eft, in hic vita.

,id

affecit.

oppiobrium. ) Opprobria

fatu-

N

E däfi'ddä.) Quid hec verba

Concleantes me.) Eos, qui- Te atte-

fignificent;incertum eft. Ali

runt, &qpremnnc, & perdere conantur.

,yderis?

aliter exy.licart.

Probabilior vide-

fis; &

Bibl, cum Com. Menoch. T. IF.

$- Veritx:tc"-m jtmm.) D'iifïtïyek;(li-—

-ï38»

LIBRI PSALMORUM

eripuit animam meam de medio catulorum leonum : dOrmivi

^

x

st

conturbatus.

I

Filii hominum dente

. eorum arma, & -fagittæ (& llingua

eorum gladius acutus.

.,6. Exaltare fuper coelos Deus: & in omnem terram glo-

ria tua.

7. Laqueum paraverunt pedib

vus meis, & incurvaverunt

2-?

animam meam.

ü

$

Foderunt ante faciem meam foveam, & inciderunt in eam.

4'

8. Paratum cor meum Deus! paratum cor meum: cantabo,

locu

& pfalmum dicam.

9. Exurge, gloria mea, exurge pfalterium, & cithara: exure

sf

gam diluculo.

1O. Confitebor tibi in populis Domine: & pfalmum dicam

Can

tibi in gentibus.

*

I

II. Quoniam magnificata eft ufque ad coelos mi

feri-cordiax

um

tua, & ufque ad nubes veritss tua,

I2. Exal

m terram

tare fuper coelos Deus: & fuper omne

gloria tua.

In finem,

tmgu

m

tatem fuam fideliter fervando, quod

mel incidit in manus meas. r. Reg-

lim,

2444X 26,

"

promiferat.

Carulorum leonum.) Saulis, & mi-

8. Paratum cor menm.) Adexequen-

H

litum ejus, hoftium truculentorum,

das laudes tuas, & celebrandum te.

& ferocium,

9 Exnurge gtorta zze4.) Non invo-

pari

Dormivi comturbatus.) lnter quos

cat Mufss, ut profani Poete, fed

füen

cum magna animi perturbatione dor-

Prophetiz fpiritum, quo actus Pfal-

de i

inivi, prz nimio timore plenam re-

inos, & hymnos ad Dei laudem com-

Vel etiam 9loriam fuam

R

quiem nunquam habens.

ponebat.

tio;

Fii heminum, 6c.) Filii hominum

appellat Pfalterium, & citharám mu-

Yenk

tales funt, ut dentes eorum

1nt

fica inftrumenta , que fcitiflime pul-

veluti lancee , hoc enim fonat vox

fabat , unde etiam illi decus

pro-

veniebat.

ü

"

Hebrea, pro qua LXX. reddide-

m

runt 4ra, G [fagsta , & (ingu,z £0-

Extr ganm di/ucu!o.) Adefte mihi in-

qui

vYuse veluti glda'im acutts., INotat lin-

ftrumenta mea muíica , cum matu-

quæ

d& in

ux virulentiam , qux detractione ,

des cantabo.

tino tempore exurgens, divinas lau-

In

maleditctis , &c. expromitur.

6. Exalrare füper celos Deu.) Su-

,io. Comffreber.) Laudabo te.

&l gf

blimis efto, excelfior appare c«lis,

II.

Quoniam magsificata ,

&c. )

CO/A

ls m

vim, & poteítatem tuam declaran-

Hzc eft materia laudis apud omnes.

o

do in impios.

5

entes, quod fcilicet mifericordia ,

ltéty

Gloria t44.) Diffundatur, fpargatur.

& fidelitas Dei fe maximas . oftende-

Vl*( 1

g. Incurvaverunt. ) Deprelfc?llnt,

do.

rint in Davide a periculis eripien-

Wtj

humiliaverunt.

leciderusmt £2 eazm.) N

(am $ ajul in-

12. Exnltare , 6 c.) Quo modo mi-

mlin

b

&autus, dum me pþrfequ?tur, non fe-*

feri.cqrdia ; & veritas Domini . per-

li

PSALMUS H'Lvn;

139

trnivi

'e

In finem,

p N e difperdas, D

Lingua

avid in *A;itulix infc

iriptiOnïem. Pfal-

.mus LVII.

lo-

2. QH vere utique juftitiam

i

loquimini: re&a judicate fili ho-

minum.

'erunt

3. Etenim.in corde iniquitates operamini:

tias manus veftrae concinnant.

BM toum injofti

*

| Car.

4. Alienati funt peccatores a

Y

locuti funt falía.

Vvul»vä, grravgrunt aþ ute!ro:

1t20,

exute

. Furor illis fecundum fimilitudinem ferpentis : ficut afpiä

:

5

dis furda2e, & obturantis aures fuas.

L

6. Quse non exaudiet vocem incantanti

um : .-& venefici ih-;

L

(icam

cantantis fapienter.

7. Deus conteret dentes eorum in ore ipforumx: molas leo-

cotdia

nugn c?nfringet Dominxls.

4

S 2

8. Ad

erram

a

$. Furer illis , 6c.) Mox

nn ea-

finerty

tinguht ufque ad cctlos ,[fic etiam

—

par eft, ut gloria, & laus ejus. coe-

matb , etiam venenum fignificat. Ra-

lum, & terram repleat,

biem, furorem , venenum habet, qua-

Mp

le ferpens , non quilibet, fed no-

1. E dierdas. 6c. ) MHe&c expli-

ïequcn-

cata funt initio Pfahni fu-

centiflimus , quem pre veneni, &

um t

rabiei copia incantator, magico fuo

perioris.

"

carmine mulcere , aut fopire non

i invo-

-

$ vere , 65c. )

| Si ex animo, &

£

D fed

mentis fententia, & non fucate jufte

poffit.

j P [dl

*

;

Obturantis. aures fuas.) Utrum v

de rebus pronunciatis.

rum fit, an fabulofum, quod dici-

? com-

Retta judimte. )

Ín meo nego-

i fuam

tio ;

nam me innocentem eíle in-

tur de afpide aures obturante , ne

Am mu-

venietis.

audiat malceficum incantantem, non

multum réfert ad hujus loci expli-

Ifie pUI'

3. Eremim im corde , (-'fc.)r Quafi di-

cationem; nam David fimilitudinem

j 1)1'0'

cat

verum ihil minus facitis ,

ducit ab eo , quod vulgo jactaba-

quam ut juftitiam loquamini, aut

tur, nihil definiens, verum

)

ne fit, an

vili it"

que jufta funt, judicetis ; nam cor-

falfum.

l matte

de iniqua machinamisi.

ys Jau-

de rerra. )

In qua poteftatem na-

6. lacantantis fapienter-) In arte ma-

&i eftis.

gica exercitatiffimi , non eniim lau-

Concinnant.) "lam apte componi-

dat aut probat artem magicam.-

tls , ut ini

7. Demtes eorum.) Potentiam, qua

"d)

dicetis.

quitatem: pro &quitate ven-

omes

ad innocentes lacerandos, & devo-

C(]rdia'

4 dlienati fnt peccatores a "vulus,)

randos quafi dentibus utuntur.

VXix nati; fe dant vitiis.

Ab utero

)Rïnde.

matris ftatim a virtute deficiunt ad

Molas leonum. ) r.[vyrannidem 3

vitium.

Potentiam impiorum molz funt mo-

lares , feu duriores dentes, quibus

Erzaverunt ab utero,) Ejft ejusdem

odO ii«

teritur , ac molitur , quod mandu.—

catur.

j p

Ífeütenti& re petitio.

146

LIBRIPSALMORUM

$. Ad nihilum devenient tamquam aqua decurrens : inten-

dit arcum fuum, donec infirmentur.

f.

'9. Sicut cera, qua fluit, auferentur: fupercecidit

ignis, &

non viderunt folem.

io. Priufquam intelligerent fpinae veftrae rhamnum : ficut

^

viventes, fic in ira abforbet eos.

rr. Leetabitur juftus , cum viderit vindi&tam : manus fuas

1

lavabit in fanguine peccatoris.

)

I2. Et dicet homo : Si utl

futm

que eít fru&tus ju&q: utique eft

4

Deus judicans eos in terra.

In finem,

Sl

uv aibilum, &c.) Liquefcent,

fus; fic enim verba difponenda funt,

Íine 1

evanefcent tanquam aqua torrentium,

ffe m ogra Ab[orbet eos [ieut -wiventes.

Dominus iratus ira illos abforbebit;

61

quz magno quidem impetu fertur,

Deus

fed ftatim delabitur , & cum peren-

quafi viventes.

Furor ire divine

f&is non fit, alveum

ilos vivos devorabit.

Mivos , vi-

In

— are ntem re-

linquit.

ventes , valentes, & quafi crudos

bis,

Iptendit.) Dominus.

abfumet. Italice diceremus: jE l man-

7

Denec izfirmentur. ) | Debilitentur

gierá vrv.

t[.

Lerabitur juffus ,. ctim. viderie

& cit

impii,imino excindantur, & pereant.

9. Sreut cera.) lgni admota.

vindillam. ) 'Yum quod hoc pacto

4uferentur,) "V'abefcent, tollentur

jufti liberentuz a periculo; tum quod

e medio.

in Dei gloriam cedat.

"N

£

445 laVAbit , Efc) De mer

Supercecidit 4gnis.) Divinz ultionis.

Mazus f

Qu

E£t mom "widerunt j?:lcm. ) Et vita

te, & ultione impii ita letabitur,

habe;

erepti, lucis

uemadmodum folent viéctores inful-

caruerunt.

; & folis hujus ufflra

tantes, (& gaudentes fanguinem ho-

?I

ftium conculcare,

in eo manug

tiis, (

l1o, Priusquam intelligerent fpize ve-

fira rhemnum.) Priusquam fpinz ve-

fuas tingere.

Vel dici poteft cum

4 G

Íire tenuiores aílecute funt rhamni

S. Auguftino, juftum lavare manus

bl

modum, magnitudinem, & duritiem.

fuas , id eft mundare opera fua, &

L .6(;;

Cum adhuc immatura funt «state,

in bene operando fieri diligentiorem,

Trie;

& de morte non cogitant, Rhamnus

dum cernit fanguinem, id eft, mor-

tit G

tem, ac fupplicia impiorum.

Vel

t ftmi]

eft fpina, major, que fpeciem arbo-

ris gerit.

Aliqui verficulum hunc

fenfus eft, tam luculentam de ho-

1 s- N€

ita vertunt: Primauam caldaria vefrz

ftibus victoriam reportabit ; ut , fi

It n

( five lebetes ) feztiazt rhbamnum (id

lubeat, manus fuas lavare:poffit in

eíti

Betfem

nem ex rhamno, qui celerrime

fanguine occiforum.

Gtcyry

arde

]

cit, & calefacit) //c vo:s quaft vi-

19. ££ dicet bomo.) Dicet, quicun-

Dirn;

ventes ab[orbebit ira (Dei) zurbine,

que hoc viderit.

id eft rapidiffime :myp /foz5, funt

Si utique eff frutlus juffo, E9c.) Si

iX

caldaria , apparet id E;ccl. 7. 7. ubi

juftitia frucum aliquem affert, ut

ü&renti

etiam ignis € fpinis mentio. WVide

?i

& Exod. 22. 6. & hanc vocem Grz-

vere afferc, ille maximus eft, quod

01)em

Deus fummus omnium judex non

n

&i modo A£Éwra vertunt , /eberem ,

finit impios.impunitos, quemadmo-

anodo *XdAKH"OV, abenum.

lnomm ,

dum etiam juftis benefactorum mer-

Es

-

Sicnt -vi-vm(:s, &«.) Ordo invet;

cedem tribuit.

mllm ad]

gat

—P SALMIUS LVIIL

Intett«

t. Ne difperdas, Da

vid in tituli infcriptionem,

quando

1i55 &

mifit Saul, & cuftodivit domum e

jIER üt gpm in-

: ,,jicut

terficeret. (7..Reg. 29. 77.) L VIIL.

2.Y7^Ripe me de inimicis meis Deus meus

& ab infurgenti-

s füas

bus in me libera me.

3. Eripe me de operantibus iniquitatem ,

& de | viris fanguie

v ef

hum falva me.

»

mam meam : irruerunt in mefortes.

4. Quiaecce ceperuntani

fiüem,

. $. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine:

j funt,

fine iniquitate cucurri , & direxi.

f'yeitets

6. Exurge in occurfum meum ,

& vide: & tu, Domine

'Oïbebit,

diving

PDeus virtutum, Deus Ifrael.

Intende ad vifitandas omnes gentes, non miferearis omni-

TPRIS

crudos

bus, qui operantur iniquitatem .

iaf

7. Convertentur ad vefpera

d

m, & famgxn patientur ut canes:

qyderit

& circuibunt civitatem.

b

34

9. Ecce

C 1)2&0

Pj

m quod

E diperdas,

&«. ) Vide didta

d vifitamdas omnes gemtes.) Puni-

l.N

ad tit. Pf. s6.

endas , judicandas , ultionem u-

mendam.

E

)* mbr-

Quando mifit Saul, €6c. ) Hiftoriam

cat homine; fe-

tabitlly

Thabes 1. Reg. 19. r1.

Genzes.) Gentes vo

óg tDl

3. De vViris anguinum.) Sanguina-

ros, & impios, etiamfi fint de fua

m ho-

riiss, & homicidis.

gente, ut etiam infra n. g.

7. Comvertemtur ad vefperam , &$c. Y

| qmanus

4. Cerent anbpnam mtam.) Hebr.

Sententia eft : fi non miferearis €o-

&t cum

Iefdiat: funt. Grecus tÜrpeucay , ve-

; qnanus

sati funt, ut legit D. Auguft.

rum, ubi pervenerint ad vefperam,

fui,

valis

quo tempore folent homines requie-

Fortes. )

Viri potentes ,

Ícere a diurnis negotiis , ac labori-

ntiorey

erat Saul Rex, Abner dux militig,

j,mr

& fimiles.-

bus, ac cibum quiete capere, famem

aE

$. Neque rmiquitas (;'neg, 6&c.) Sci-

atientur, & frement, ut canes , ni-

l

ilque habentes , neque quidquam

. , H

licet in. caufa eft, ut me ad mortem

»)

er diem confecuti, cogentur difcur-

perfequantur.

h

& hofpitii cau-

;-wrüc in

Cucurri.) Mite curfum per

e

are quxrendi victus,

Direxi.) MGiones meas re

äïz;s | fa-

fa. WVaticinium effe videtur de Ju-

cere conatus fum,

deorum calamitatibus.

Vel eft

qmam

defcriptio fedulitatis quzrentium Da-

6. Iz ocmrjätm'mwm.*)

Mihi te

videm ad necem ; quafi dicat: ve-

u&renti occurre , prefenti exhibe,

$) 5

&

fperi, poftquam me diu fruftra quz-

at, "

& opem fer indigenti.

fierunt, revertuntur non ex faturae

j, QU

- Vide.) Oftende te videre vefaniam

ta fame, & fiti fanguinis mei, fed

de( n0n

illorum, & innocentiam meam.

d

ut canes , qui fugientem feram non

Er fü Domine .... iatende, ) Ani-

funt affecuti, huc illuc vage ferum-

"T

tur przdz adhuc inhianzes.

mum adhib g.

o

E

LIBRI PSA—LMORUM

/

142

b

r

g. Ecce loquentur in ore füo, & gladius in labiis eorum:

& r

quoniam quis audivit *

1

idebis eos, ad nihilum deduces omnes

—

;:9. .EX tü Doming, der

entes.

fatur

Io. Fortitudinem meam a

U

dte cflftoldikam, quia Deus fufce;

?

mifet

tor meus es.

ir. Deus meus, mifericordia eju

S p-rævexniet me.

I)

tribu

^ :5. Deusoftendit mihi fuperanimicos meos, ne occi

das eäs:

nequando oblivifcantur populi mei.

-

*

65:]

Difperge illos 1n vir

tute tua: & depone eos prote&or'mew,

,

I.

Domine:

$ 'fermonem labioru

13. Deli&um oris eorum

m ipforum : &.

comprehendantur in fuperbia fua.

À,

dacio, annuntiabuntur in con-

14. Et de execratione, & men

fummatione: in ira confummationis, & non erunt.

m terroae.

muhtid

Et fcient, quia Deus dominaþitur Jacob : & finiui

& me

15. . Con-

vocab

d cot

8- Ecce loqueztur , 6$c.) Revertitur

me convenit Judeis, quorum genus

ánnun

ad malitiam iniquorum ; loquentur

durat, miferum , & contemptui.

id eft

Ne quando oblivi[cantur papuli mei.)

in ore fuo, hoc eft , fübmifla voce

Ne

erunt

inter fe loquentur.

Popul mei eft. nominativus.

evarf.

Gladius im labis eorum.

V.erba

ultio. inimicorum meorum penitus

tentia

Vel,

tradatur oblivioni a populo meo ,

ipforum quafi gladius erunt.

fed illi femper verfetur ob oculos.

diis,

perpetuo loquuntur , & mulffitant de

Ciftxe

ame occidendo.

Difprge.) Diflipa, & vagari coge

injuri

* Quomniam quis audivit? ) Nam di-

egentes , defpicabiles, & imiferos.

lz "vwirtute fn4.) 'lua potentia, &

protu]

eent impii : Quis audivit? id eft, ne-

fortitudine.

tarun

.3no audivit, fecretus erit fermo.

"

9. Ad nibilum deduces.) Eorum co-

Deponce,) De

jice de diggitatis grà-

ümm

natus irritos reddes.

du, in quo funt.

Forszsdimem meam ad te ca-

13. Delüum oris eorum.) lta que-

il]t?[ ]

IO.

WKgno,

ffodiam. ) 'Vibi fervabo, & tibi ac-

fo Domine eos puni ob deli&um oris

eorum, impiumque fermonem þlabivo-

üpi fis

ceptam feram fortitudinem meam,

rum ipforum contra me.

E f

qua inimicis meis fuperior ero.

tit, t

Su[cepror meus.) Adjutor meus.

Comprehendaztur 12 fuperbia fua. )

àPuoft

Ut nihil eorum , que illi fuperbe,

11. Mifericordia ejus pravenier zae.)

& impie loquuntur, impleatur. In

CUniy

Mihi prius opem feret , quam illam

Hebrao eft: capiautur im elevatione

Q e&,

implorem.

f*« : quod optime poffumus inter-

"nti.

12. Offeudet mibi. ) Supplicium,

od

pretari de. Judais a Romanis captis

W.

ultioneimn de inimicis ineis.

ob fuperbiam fuam, qua gloriaban-

HOC fu

tur fe eíie filios Abrahze,

Ne occidas ees.) Sed ferya eos ad

& liberos,

IU

vitam mifersm , ut langueant, &

& nemini unquam ferviíie, ut per-

dum'X

!

l

fpicuum eft ex c. g. 35. D. Joannis.

diu portent tuum judicium, lento

14. De execratione , €$. mendacio ag«

tin qu

& diuturno fupplicio eos aifxce,. Opti-

YSALMUS RE

£48

15. Convettentur ad vefpera

fu.

m, & famem patientur ut canes:

:

& circuibunt civitatem.-

Offnes

16. Ipfi difpergentur ad manducandum , fi vero non fuerint

faturati , & murmurabunt.

fuíte

17. Egoautem cantabo fortitudinem tuam: & exultabo mane

smifericordiam tuam.

18. Quia fa&tus es fufceptor meus, & refugium meum in die

s eds:

tribulationis meae.

19. Adjutor meus tibj pfallam, quia Deus fufce

ptor meus

Ieu

2)

es: Deus meus, mifericordia mea.

I. Pro his, qui immutabuntur, in titul

B

i infcriptionem

m:&

ipfi David in Do&rinam.

Oobal, &

f con

2. Cum fugcendit Mefopotamiam Syrie, & $5

COnVEer-

erme.

munriabuntur-) Propter execrationem,

Et quia frequenter accidet, ut ino-

& mendacia annuntiabuntur, id eft,

piam patiantur , nec faturari pof-

, Cott«

vocabuntur , accerfentür , mittentur

fint, propter impatientiam murimu-

rabunt.

]

ad confummationem, & exitium. Vel

In genus

ànnuntiabuntur in confummatione ,

17. Cantabe.) Celebrabo.

tUtl

id eft, divulgabuntur ; & infames

Fortitudimem fuam. ) Potentiam

erunt toto orbe terrarum , quando

tuam,

M

j

everfa civitate confumetur omnis po-

Exultabo mane, E£c. ) Exultans lau-

penims

tentia eorum.

Convenit enim- ju-

dabo mifericordiam tuam.

Id au-

) me,

dxis, qui non modo Chriftum cru-

tem faciam mane, id eft, primo quo-

culos.

cifixerunt, fed etiam adverfus eum

que tempore, ante omnia alia nego-

r cofe

injurias, blafpheniias , execrationes

tia.

Vel mane , idieft , inchoante

2103

die felicitatis eterne in coelefti patria.

jptid

protulerunt , & mepdacia congin-

narunt.

d

18. Sufcepror meus.) Adjutor meus.

In ira ceon[ummationi;.) In ira. con-

19. Tij p[allam.) In laudem tuam.

itis r

fummante peribunt, nec amplius erutit

Mifericordia mea. ) Deus meus,

inter vivos, aut in fua civitate, &

qni es mifericodia mea ; qui mihi

inifereris.

[ que

regno , fed huc illucque vagi, & pro-

m oris

f£uvi fixas fedes non habebunt.

Ro bis , quï immutabuntur,)

JVide-

Et fGient, €&6c.) Id ubi factum fue-

x.P

di&ta ad titulum Pf. 44.

1 Iabifï'

rit, tum & ipfi, & omnes homines

lz titult in]äriptibnem. ) Vide di&ta

"n )

agnofcent Deum Judzis , gentibus,

initio Pf. 15.

ïupellbe ,

& univerfo orbi dominari, in Gre-

In da&rinam.) Sive ad docendos

jo

f

co eft, Deminatur , 3267!3'564 in pre-

pofteros, quz a fe re&e gefta eífent,

evatitit

fenti.

five, quod Cantori precipuo datus

g-1ntet*

1$4. Comvertentur. ad ve[heram , &c. )

fit Pfalmus , qui ceteros inferiores

$ captis

Hoc fupra explicatum eft n. 7.

doceret , flve fublimiori fenfu, ad

jriaban"

16. Jjfi difpergentur. ad manducan-

docendum, quid Ecclefiz Chrifti eifet

Jibéros

eventurum , quod ad illius incre-

ut Pef"

dum.) More mendicorum panem oftia-

mentum attinet.

tim quzerentium.

annis.

4i were non fueri

at fämmti ; 6c.)

2. Gu fuccendst lïlejäpammiam, 6e)

jut 4*

144

LIBRI PSALMORUM

convertit Joab, & percuffit Idumzeam in valle Saliy

?.

audi

narum duodecim millia. (2. Reg. z.

B

d. 659 10. 7. (s 2;

Par. 18. 7.) Pfíalmus LIX.

d

nl

.3, -

Eus repulifti nos, & deftruxifíti nos, iratus

tus es nobis.

'

3

es, & mifgr—

titui

4. Commovifti terram, & conturbafti eam : fana contritio-

Io

nes ejus, quia commota eft.

;

It

s. Oftendifti populo tuo dura : po

tafli nos vino compuh-»

€tionis.

gena

6. Dediiti metuentibus te fignificationem, ut fugiant a facie

fervai

arcus.

[pmpasisene:

"* Ut

bique

Hiftoria refertur 2. Reg. 8. 10. Non

Er mifertus es ;;aäia.) 'amen poftea,

piatt

nobis poenitentibus placatus, miferi-

lus e

legitur quidem in libris. Regum ,

tuoum

quod David fuccenderit Mefopota-

corditer nobifcum jegifti, & a peri-

T

miam, & Sobal, fed tantum quod

culis , & malis liberafti.

Ceperit.

Ceterum non omnia fcri-

4. Commovifis terram. ) Populum

hnt,

ta funt in libris Regum, neque pu-

nofirum gravi terrore, & magnis

d

gnat hic titulus cum ea hiftoria, cum

&rumnis concuffifti. Sumpta eft me-

4

utrumque fieri potuit.

taph. a terrz motu.

Nam in Hebr.

tatui

Convertit Joab. )

Id eft, rc.everfus

eft : Fecifls tremere terram.

imm

Conturbafti; eam.) In Hebrao; /&-

eft a cxde in Syros edita, cujus men-

tio 2. Reg. . I3.

dif; eam;, Quod pertinet ad conti-

Qu

Duodecim millia. ) Lib. s. Pa

nuationem allegoriz teyrzmotus, quo

lcdi

€. 1g. 12. dicuntur cefi Idumzi ab

concufía tellus dehifcere folet.

m

Abifai fratre Joab ad decem & octo

Centritiones 6jus.) Fracturas cjus,

m

millia, fed non eft necefle, ut- de

quas fcilicet . terrzmo:cus induxit ,

tem,

eadem cede intelligamus titulum hu-

medere malis populi tui , qux nobis

jus Pfalmi, & locorum Paralipome-

praterite erumnz attulerunt.

Vcä'

non, Poteft enim ficri, ut & ]oab

$. Offend;fis popuío ruo dura.) Po-

quen

interfecerit duodecim milliay & Abi-

pulum tuum

gravig damna experiri

vit,

fai alio tempore decem , & odto

voluifti.

me f

millia.

Feciile autem dicitur Joab

Vino compsnüions.) ld eft, occa-

Titte|

id, quod per Abifai fratrem. fuum

fione hujus flagelli fecifli, ut redi-

f"fa K

fecit, quia Joab fummus erat rei

remus ad cor, & biberemus cali-

710; ]

imilitaris prefectus fub. Davide, &

cem amarum ; fed falutarem come-

Quar

quod per inferiores fibi fubje&os du-

punctionis.In Hebrzo eft voxj15y* 54

poní

ces faciebat, illi etiam 1nerito tri-

fhargelah , quam aliqui /oporis inteze

La',

bui poteft. .

oretantur. ltaque fecundum hos fen-

3. Repulife

; 50:.) Quafi paterna ;ua-

us effet: potafli nos vino fopori-

Po,

«ura, & protectione indignos.

ft, ma-

Vlioi

J

fero ftuporem inducente, id e

Deffruxifli mos. ) Permittens nos

lis adeo gravibus, ut ftupidi,

&

at-

lthCl

vexarl, opprimi, & deftrui a Phili-

toniti redderemur.

lts

t eis

ftheis, Idumzis, Moabitis, &c.

6. Dedzffi metucntibts te feanificatzom

Is 6:)) Obp

eccafga patrum no-

£

nems, 6c. ) O Domine, qui dedifti

hg

Tuorum, & noftra.

lls

olim Bgnum cultoribus tuis"-,-v ut fe

B;[

PSA LK M 'U S pX

149

Syli-

7. Utliberentur dile&ti tui : falvum fac dextera tuaj & ex-

D

um

audi me.

-

8. Deus locutus eft in fan&o fuo: Lsetabor, &

partibor Si-

chimam, & convallem tabernaculorum metibor.

^

mifgr-

9. Meus eft Galaad

; & meus eft Manatles, & Ephraim for-

Xtrito-

titudo capitis mei.

10. Juda rex meus: Moab olla fpei meze.

In Idumaeam extendam calceamentum meum; mihi alieni-

»

mpuh—

genae fubdid funt.

i facte

1I. Qgis

fervaiönt a malis imminentibus , fi-

que conv.allis tabernaculorum dici-

bique f

ipa confulerent , nunc idem

;n

&

tur Convallis tabernaculorum, five

praíta,

X me falvum fac ; vel fen-

Sochot, quod Ta£ermacula fignificat,

1 poltaa

fus eft : malorum, quibus populum

fuit in tribu Gad ultra ]ordanem.

milerie

tuum att&ivilli, figniüwtionem de-

d pcri-

Vide Genef. 55. 1g. Fortafle etiam

diiti metuentibus te, ut fibi confu-

nomine convallis tabernaculorum in-

lant, & a peccatis caveant, ne eadem

telligit Arabes, qui in tabernaculis

'opulum

damna incurrant.

magnis

habitabant , -per deferta loca

f:um

fuis gregibus errantes.

eft me«

4rcus.) - Allegoria arcus ,)& fagit-

» Her.

tarum ponnas divinitus

mortalibus

9. Meus efl Galaad.) Pergit David

immiftas intelligic.

enuimmerare przcipuas regni fui par-

tes, Galaad, & Manafties regni por-

20; [u*

7. Ut lberemtur djletl; tfuj, &e)

tiones erant, fite trans Jordanem.

] conti-

Quafi dicat, ut ergo liberentur di-

p

lecti tui , £.

€

dvum fac dextera

tua

Ephrarm. ) Alia regni pars cis

tus, quo.

me Regem populi tui, & exaudi

Jordanein.

let.

a& u$

me pro uaiverfo populo deprecan-

Fortztudo. capitu mei. ) Sic appel-

tem.

latur tribus Ephraim , quod ftrenuis

aduxit ,

abundaret militibus , quafi diceret,

j nobis

$. JDeus lecutus eff ;m jlmfla feo. )

"

Vel fenfus eft, locutus eft in me,

in quibus confi(tit praecipuum ro-

quem fibi in Prophetam fanctifica-

bur, & defenfio ca

Á PO'

vite & regni mei.

pitis 1ngi, feu

/

experm

.vit, quafi dicat : jam divinum in

me fentio refponfum, victoriam pro-

7"44. ) Enumeratis decem tri-

mittens de inimicis.

Vel, i f;z?zc(fa

bubus fub nomine Ephraim, & Ma-

], o

naffe, nunc etiam

ude meminit ,

yt redie

fuo, idem eft, quod in fuo faactua-

rio, in fuo oraculo, in domo fan-

cum qua tribu etiain Benjamin in-

us al

Quariüi, in qua ex propitiatorio re.

telligitur.

Senfus eft, mea eft tri.

" Come

bus juda, & tribus Benjamm.

,fponfa dabas Dominus.

Ann

L«tabor.) Victoriam adeptus.

Rex meus.) "Vribus juda, que prin-

l mteï-

cipatum gerit in populo meo, vel

hos fene

Partiber Sichimuam.) Samariam in-

telligit, in qua fuit Sichima ; five

ex qua prodierunt Principes patres

fopor*

ia

Sichem.

mei , & prodibunt Reges filii mei,

Eam dividam, numerabo

lo. Moab olla fjer mea.) Aliqui ex

l

vaþ

-urbes, oppida , pagos, conftituam

Hebraeo vertunt, Lebes loriomi mee:

in eis judices, & magiftratus.

quafi dicat, vas, in quo lavabo pe-

VIMWI /

Cozvallem tabernaculorum metibor.)

dcs imeos.

Sic aquila, & hac me-

Jdem faciam in regione proxima,

j dcdi

taphora fignificari dicunt , fubigen-

y

j

Bibl, eum þCom. Mezocb. TIZ/'

LIBRI PSA'LMORUM

146

1rr. Quis deducet me in civitatem munitam ? quis deducet

DiIS d

me ufque in Idumceam?

I2. Nonne tu, Deus, qui repuli

fi nos : & non egredi?ris

lame

Deus in virtutibus nofltris ?

;

6.

13. Danobisauxilium de tribulatione, quia vana falus hominis.

ditt

14. In Deo faciemus virtutem, & ipfe ad nihilum deducet

7

tribulantes nos.

gene

$.

In finem,

&vet

1. In Hymnis David. Pfalmus LX.

9 à

Xaudi, Deus, deprecationem meam, intendeorationi mease,

EEE IOT EM VU RSESQYTEN

Tedds

a.E

3. A finibus terree ad te clamavi, dum anxiaretur cor

meum, in petra exaltaífti me.

4. Dedu-

l

dos effe Moabitas , ad;ao ut ad vi-

ergo eft: pergam occupare Idumæäm;

Huic

3

liflima miniíteria adigantur.

nam jam mihi parent Philifthzi.

expofitioni confentit Syrorum verfio,

Douis deducet me im civitatem muni-

quz dicitur habuiffe Aex&vz * xera-

£4m ? ) Quo duce, quo auxilian-

em

zATHOEUE (ü-&s', Pelvis conculcat;onis mes.

te ingredi potero victor in Regiam

E

Idumez, que eft civitas valde mu-

Ug

Alii volunt vocari ollam fpei, quod

nita,

fä hi

regio effet uber , & abundans, qua-

Di

fi dicat : Provincia Moab mihi jam

12. Qui repuliflis uos. Qui favore,

& auxilio tuo longo nos tempore de-

£2 d

fubjecta eft inftar olle plenw carni-

ftitutos effe voluifti.

COr n

bus, in cujus abundantia, & uberta-

defic:

te fperare poffum.-

Er mon egredieris, 6c.) Non egrede-

Ip Idumaeam, 6$c.) Idumza erat re:

ris ; futurum pro. prafenti, non co-

Irzl

mitaris nos, « exercitus -noflros ad

& tüut

gio, quam poffidebant, qui ab Efau

fratre Jacob ortum ducebant.

bellum prodeuntes.

Bellarm. putat

4. 1

Extendam calceamentun.) Porro fe-

fenfum effe: qui non egredieris con-

Qum t

fifus in virtutibus nolitris, hoc eft,

E

quar profequi victoriam de Idumzis

obtentam, & veftigia ponere in re-

noftris exercitibus , fed in tua fola

. ln

ione

& folo prius ab illis pof-

potentia.

Tori

Ífeffo.

13. Salus bomins.) Qu ab homi-

U2 dj

Vel fenfus eft; porrigam

pedem, ut mihi detrahat calceamen-

nibus expectari poteft. -

f I

ztum, ut folent fervi Dominis fuis.

I4. lz Dez. ) Dei auxilio.

Téitu

Faciemus wirtutem. ) Fortiter facie«n

AMáne)

Mibi alienigena fubditi [unt.) INo-

mine alienigenarum Philiifthzos in-

mus, hoftes vincemus.

àC vit

Ad sibium deducet, 6[.) Perdec

P taby

telligit , qui nullam cum Ifraelitis

inimicos no&ïos ; qui vexant nos.

li v

affinitatem habebant.

Idumsi enim,

Ammonite , & Moabite , quamvis

joeq

non eífent filii ]Jacob , tamen eranc

I.. IN Hym,ziL David. ) Wide dicta

Is ff

ad titulum Pfalmi 4.

atlinitate aliqua illi conjuncti ; nam

ldumzi defcendebant ab Efau fratre

2. lptende.) MHebr. awfeutza.

fall&æ

Jacob, Ammonite , & iVloabite a

3. 4 finibus terra. ) Ab extremis.

Ttm

N

lp

Senfus

?

Loth, Nepote Abraham.

terris , in Quibus exul vitam ino-

PSATMUS- LX &LXTY

147

dücet

4. Deduxifti me, quia fat&tus es fpes mea, turris fortitudi-

nis a facie inimici.

s. Inhabitabo in tabernaculo tuo in fzecula, protegar in ve-

3digris

lamento alarum tuarum.

minis.

6. Quoniam tu Deus meus exaudiíti orationem meam, de-

3

xducet

difti hzereditatem timentibus nomen tuum.

7. Dies fuper dies regis adjicies

, annos ejus ufque in diem

generationis , & generationis.

, 8. Permanet in aeternum in confpe&tu Dei, mifericordiam,

& veritatem ejus quis requiret ?

9. Sic Pfíalmum dicam nomini tuo in fzeculum

1meg,

reddam vota mea de die in diem.

fæculi , ut

Wt Cof

In finem,

1. Pro Idithum, Pfalmus David LXT.

m!æäm :

Onne Deo fubje£ta erit anima mea ? ab ipfo-enim falu-

tare meum.

gl

g mti-

"N

T 2

3. Nam

pxidia-

em, vazam , & miferam dego.

Regem Chriftum immortalitate, &

Regum

j

Fa-

lde mu-

'uzerat David ultra 10rdanem Ab-

immortali imperio donabis.

falonis metu. Vide z. Reg. 17. 22.

cies, ut Davidis regnum fit diutur-

Dwm asxiaretur cor meum.) .Hebr.

num, & in omnes generationes ex-

fayort,

: deffciemde cor meus.

Cum adeo

tendatur per pofteros ejus, & Chri-

pore de

cor meum ellet anxium , ut prope

ftum Dominum, ex ejus femine na-

deficeret.

fciturum.

egreden

f011 C0*

In petra exaltaft; me.) In fublimi,

g. Permanet im aternum.) Ad dex-

& tuto loco, me conftituifti.

teram Patris fedens.

(iros 4

4. Deduxifli me.) In petram, in lo-

Ejw.) Scilicet Dei.

j. putai

cum tutum, & munitum.

s COU*

Quis requiret ? ) Quis requïret,*

Faflus es fpes mea.) 'le enim ele-

& fcrutari poterit ? Quis plane ob-

hoc fïï !

5

e

i, in quem fperarem.

fervare, & confiderare poflit, quanta

a Jola

fic illius mifericordia, & veritas, five

Terris fortitudinis, 8c.) "Turris con-

tra inimicos.

fides in promiilis preftandis ?

b hotri

$. lababiiabe , €$7. ) Commorabor

9

Sic. ) Quafi dicat: itaque fi

mihi , que precatus fum , concef-

reftitutus ab exilio in hoc templo.

Mánebo membrum Ecclefiz tux in

feris , Pfalmis .nomen tuum cele-

hac vita, & in alia transferar ad «ter-

brabo.

na, tabernaculi, ibi femper futurus.

Ut veddam , &fr) Ut Peru fïngulos

podet

la welamento alarum tuarum. ) — In

dies reddam tibi, quas novi gratia-

: 409

protecione, & przefidio tuo.

Simi-

rum a(Ctiones.

les affe&us habes, Pf. 26.4.

Terre

de dl&a

6. DedifH bereditatem. )

1. D Ro Hdirbor. ) Vide di&ta. ad ti-

fan&z, a qua ejectus fum: Celeftis

tulum Pf. 59.

l

regni poffeifionem.

^^

-

Nosne Deo, &c.?) Certe Deo

^

4

Dies fuper dx'ci.c rfgiæ adjicies, &c.)

fubjecta erit anima mea , & cjus jus

Fam ihO*'

—

14$

LIBRI PSALMORUM

3. Näm,& ipfe Deus meus ,

10

/& falutaris meus , fuvfcelptor

nüm ]

meus, non movebor amplius.

EEE RI ——

4. Quoufíque irruitis in homi

nem ? interficitis univerfi VOS,

II.

tamquam parieti inclinato ) & macerie depulfze.

Ícere

I2.

5. Verumtamen pretium-meum cogitaverunt repellere, cu-

curri infiti: ore fuo benedicebant, & corde fuo maledicebant.

Deie

6. Verumtamen Deo fubjetta efto anima mea, quoniam ab

Cuiqu

ipfo patientia mea.

7. Quia ipfe Deus meus, & falvator meus, adjutor

X

meus,

l.

non emigrabo.

8. In Deo falutare meu

m, &gloria mea, Deus auxilii mei,

Q.D]

& fpes mea in Deo ett.

J

.. 9. Sperate in eo omnis congregatio populi, effundite coram

illo corda veftra : Deus adjutor nofter in eeternum.

parui

1

p

toc. Verum.

dicia patienter feret, &,lvoluntatem

mihi eft pretiofum, eripere mihi co-

0ta ,

expectabit

23

-

nati funt, hoc efít honorem a Deo

Tientes

Io

Salutare metm.) Nam ab ipfo pen-

mihi collatum-

det falus mea.

homin

Cucurri in fít.' ) Grecum £ooa ucv

ftoltur

3. Su[ceptor meus. ) Qui me ad fe

verti poteft cucurrerunt, « cucurri.

confugientem fufcipiat

qui

inihi

In Hebr. eft w jerefoo , comphacne-

Inþ

fert auxilium.

funt |

runt, fed legi potefít: qww jaratfza

enfus erit

in d

Nom mevebor amplu. ) Etiamfi

CACRTTETHBE ,

&

magnü

ab inimicis meis graviter impu-

$

ftudio me perfecuti funt, cucurre-

t4$ p

gner..

runt ufque ad fitim contrahendam.

omir

4. Duonfque irruitis £m Lominem.)

inatit

Quod vero ad fententiam attinet ,

Convertit orationem ad inimicos fuos:

parum refert, five legamus cucurrit,

fimyl

quafi dicat , nunquamne ceffabitis

five cucurrerunt, quia etiam David

Vanità

me impetere, & vexare?

attinel

cucurrit ufque ad fitim , ut -perfe-

Iterfrcitis.) Perdere, & incerfice-

quentes inimicos evaderet.

&,q

fe conamini.

vera fj

Tauquam parieti saclinato , &c. ) In

Ore fuo, 6c.) Fice etiam loque-

L 3

bantur, in przfentia quidem blan-

ime incurritis, qui fum infirmus, &

de, & benigne appellantes , intrin-

bouny

zuinz proximus, fimilis parieti rui-

!ïzzpin

nam minanti, aut maceriz, cujus la-

fecus autem mihi malum machi-

nantes.

*2

pides disjecti funt, male compofiti,

6. Ab ipfo potentia mea. ) EixpeCta-

r ;

« fibi cohzrentes.

ld. &

$- l're:i;zm.) In Hebr. eft, nNUD

tio mea, & fpes falutis.

7. Nonm emigrabo.)

Non movebor

Iu

ma[iotlz, exaltationem. . |áiXX. habent

Cm;du

7i^2!» que vox & honorem fignifi-

de meo ftatu , non vacillabo, non

labar.

WWitig

cat, & pretium. Senfus erit: hono-

9. Salutare meum. ) Salus mea.

10 om;

Xem meum, ad quem videbant me

itnd

,2 Deo evefctum, a me auferre me-

Deus anxtlii mei.) Auxiliator meus.

lit

ditati funt.

3

Idem poteft etfe fen-

9. Omnis Congregatio .pafu/i.)' Omnes

Pa

"

fus latine noftrz editionis.

Quod

plane populi.

f ,"ü

-

PSALMUS LXL'& LXII.

149

10. Veruimtamen vani filii hominum, mendaces filii homi-

fcep?or

num in ftateris, ut decipiant ipfi de vanitate in idipfum.

tf vos,

11. Nolite fperarein iniquitate, & rapinas nolite concupi- "Mat.

10.27

fcere, divitiee f1 affluant , nolite cor apponere.

om.

12. Semel locutus eft Deus, duo haec audivi, quia poteftas

2. 6.

|cebant,

Dei eft, & ibi) Domine, miíericordia

L

LÀ

* quia tu reddes uni- iCor.

am ab

cuique juxta opera fua.

Z

3:8:

——

Galat.

Pfalmus David

$

fneus,

i. Cum effet in deferto Idumss, (7. Reg

9U NI

2.T YEus, Deus meus, ad te de luce vigilo.

Sitivit in te

li ncj

anima mea, quam multipliciter tibi caro mea.

. In terra deferta, & invia, & inaquofa, fic in fan&to ap-

- Coram

uam.

)parui tibi, ut viderem virtutem tuam , & gloriam t

Verum.

3

^ 4. Quo-

r RE u

Effundire coram ilo corda veffra.)

& Job. 33. 14. ftmel loquitur. Deus, &

muhi có«

Vota, & poftulata veftra ilJi ape-

fecundo 4dtpfum nom repetit.

yientes.

Duo bac audivi.) (Quem ftatim fub-

n a Deo

uod fcilicet Deus mifericors

lo. Vam: filii bominum.) Nani funt

dit ,

homines, imbecilli , mendaces, ut

it, & quod fimul fit juftus , ideo-

TT

p

ftultum fit in ipfis fpem locare.

que reddat unicuique fecundum ope-

u

In fateris, 6c. ) Scnfus eft: adeo

ra ejus.

[

anplatute

funt homines inanes, & vani, ut fi

um effet i d.

eférto Ia'umææo') In

u j.am!/iz,

in alteram libre lancem ipfa vani-

I.C

textu Hebrzo , & Grzco eftj

. ao

cucurte-

tas ponatur, in altcra omnes fimul

Le de[erto J4d«£, in quo eum latuif-

homines , preponderatura fit ipfa

fe difcimus ex 1. Reg. c2.

A3.

hendam.

inanitas. ]ta ut ipfi pariter, id eft,

Defertum judewe videtur vocari de-

attillet y

cucutrit,

fimul in ftateris pofiti, decipiant de

fertum ÍIdumze, amplificandi caufa;

vanitate, id eft, quod ad vanitatem

hoc enim latius patens , & longius

? de,ïid

attinet, decipiant, quia nullus fuif-

diffitum erat a Jerufalem.

Sic am-

i par

fet, qui adeo inanes credidiffet, ut

plificandi caufa Jerufalem aliquan-

vera Íunt.

do a Prophetis vocatur Sodoma.

; loque

l1. de.iniquitate.) 'In calumnia , &

[2J

4

Ad te de luce 'vigz'la.) 'Te qua«

t blate

honorum oppreüione.

reng, ad te fufpirans , & de te at-

E

Kapina.) Bona exrapina, & ali-

tente meditans.

- pichi«

enea cum injuria parta.

Sitivit im te. ) Sitivit te anima

Cor apponere.) Multutm ad illas af-

mea , quz fummo defiderio in te

Expeäa'

fici, & in eis fpem locare;

fertur.

12. Semel locutus efd. Deus , 65'[.)

Quam multipliciter. tibs caro mea.)

Quia animi affectus etiam in cor-

Concludit , rationem reddens , cur

bo, fioti

divitie appetendz non fint, & cur

»us redundant.

Midetur fenfüs ver-

ab omni iniquitate, & rapina fit ab-

ficuli eífe.

Ego omnibus viribus

ftinendum, femel, id eft, immutabi-

t ' N

méis , corporis fcilicet , & animz

Qt ieus.

Óiter locutus eft Deus

fic namque

Írequenter, & multis de caufis te fitio.

Píalm. $9. 36. dictum eft, feme! jz-

3. l» terra deferta.) In hac folitu-

mzw'x n ( anito meo, (6 David menutiar y

dine, in qua dego.

LIBRI PQSALMORUM

1506

)uoniam melior eft mifericordia tua fuper vitas, labia

14

mea laudabunt te.

tant:

$. Sic benedicam te in x?ita mea, & in nomine tuo ïeva'bo

i

inanus mcas.

6. S

*iPl

À w

1t adipe, & pinguedine repleatu

I

f anima mea: & jabiis

exultationis laudabit os meum.

7. Si memor fui tui fu

ditabor in te:

per ftratum meum, in matutinis me-

L

8. Quia fuifti adjutor meus.

$]

opera

9. Étin velamento alarum tuarum exultabo, adheefit anima

4 |

mea poft te: me fufcepit dextera tua.

ercürt

10. Ipfi vero in vanum quefierunt animam meam , introi-

bunt in inferiora terraze :

jir. Tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt.

fibsffä

6I

12. hex

Lzvia, 5 Imaquofa. ) Qux veiïigiis

Adeps , V& pinguedo fymbola funt

vidHeB

hominum non teritur , qu& arida

gratie ,. & confolationum | divina-

[

rum. Gratiatua faginetur anima mea,

eft; & aquis carens.

8

Sic $m fantlo apparui t04.) Senfus

tuncte lztis lablis os meum celebrabit.

efíe videtur : ficut in fanétis locis

7. $i memor , €$c. ) Sententia eft :

r

Payt

fiftebam me tibi, ut te colerem , &

fi etiam poftquam me vefperi in le-

orirem , fic facio in deferto , non

&ulo compofui ad quietem .capien-

pora v

dam, tui memor fui, multo magis

Tàbunt

fecus ac fi Jerofolymis efiem ante

I

ipfam arcam; nam corpore fum ab-

cum mane evigilavi , jam non am-

fens, prafens fpiritu.

plius fomno gravis de te meditabor,

Ltia

illud prafertim recolens, quod tuifti

nignum

Lt "viderem. ) Ut contemplarer.

Lay]

Virtutem fuam.) Potentiam tuam.

adjutor meus.

A. Melior eft mifericordia ttia füper

9. dz velamtnuto alarum fuarum exul-

Taudi

£4bo.) luter meditandum ea cogita-

a D

vita.) Pluris facio benignitatem ,

& imnifericordiam tuam, qüx me con-

tione potillimum excitabor ad lati-

2

folatur in his anguftiis, quam vitas,

tiam, quod me umbra alarum tua-

unt üt

rum veles, & protegas.

aueri;

id eft, quam ea omnia, que ad cor-

pus bene habendum pertinent, & in

Adbaft amma mea pofü fe, €fc. )

Qünt

Per fiduciam, & amorem, nunquam

Cipianr,

quibus mortales cuin voluptate ac-

tui immemor, ideoque me dexte-

quiefcunt , immo quam ipfam vi-

2&;4 0

tam. Latinus interpres dixit in plu-

ra tua juvit, & e periculis eripuit.

q".) (

Io. Jp/i vero.) Inimici nimirum inei,

qUod or

rali, w/fas, quia vox Hebrea (nn

chajeim formam habet numeri multi-

dep vanum. ) Kruftra, nulloque

)

'tiun

tudinis , licet fignificationem habeat

fucceffu.

*l5 g

Quefierum animam meam.) Ut illam

numeri fingularis.

«. Sic. ) itaque, obhanc caufam.

perdcrent.

Vitam; mihi eri/pere CO«

lz wita mea.) Dum vixero.

nati funt.

y

Introsbunz £m imferiora terre,) Iu

) Pj

le uominue tu0 , 66c. ) Cum invoca-

infernum detrudentur.

oX

tione nominis tui extollam in ora-

9

tione manus meas.

l1. Tradentur £m manus gladii.) Glae

diis hoftilibus conficiemuxs

Átiy,

6. Siad adipe , Ó pinguedime , &.)

CQltlU"a

u

« nj

l

PSALMUS LXIL & LXIIL

?f!

labia

r2. Rex vero leetabitur in Deo, laudabuntur omnes, qui ju-

n

Yd

DO

rant in eo: quia obftruttum eft os loquentium 'iniqua.

In finem,

labiis

1. Pfalmus David L

XILI.

$10€

Xaudi, Deus, orationem meam , cum deprecor: a tï—

J,E

more inimici eripe animam meam.

3. Protexifti me a conventu malignantium : a multitudine

if

operantium iniquitatem.

4. Quia exacuerunt ut gladium linguas fuas: intenderunt

ntroi.

arcum rem amaram, ut fagittent in occultis immaculatum.

$. Subito fagittabunt eum, & non ti

fib1 fermonem nequam.

mebunt, firmaverunt

6. Narraverunt ,

. Rex

videbit eos ?

ut abfconderent laqueos : dixerunt: Quis

:

] fmnt

divina

1. Scrutati funt iniquitates: defecerunt fcrutantes Ícrutinio,

na m

us..

brabit,

g. l'ï&.ccedet homo ad cor altum: & exaltabitur De

9. Sagïtteï

tià dt:

Partes 'vucþz'nm erznt.) Eorum cor-

iinle

d multitudine, ) Hebr. « tugitilt ,

cztpicn-

pora vulpibus cedent, que illa lace-

vel frem:*z.

rabunt,

difcerpent.

Operant um ipiquitatem. ) Homi-

) magis

I?. Rex vero.) lLgo vero Rex.

01 ailte

num deditorum iniquitati exercendz.

LHCJ.bOra

Letabitur im Deo.) Quem tam be-

4« Rem amaram. ) Arcum amare,

nignum in fe expericur.

& perniciofe ferientem.

Lasedabssmur.) Gloriabuntur, vel

infidias.

Iz occultis. ) Ex occulto loco, pes

w extl"

laudabuntur ab iis, qui re&te fentiunt,

& a Deo judice.

Lemactlatum. ) Ynnocentem.

cogitie

OQui jarant £2 eo.) Qui eum co-

$. Subite.) De improvifo , circa ul-

al late

g t

lunt ut Deum, & cum jurare opus

]um Dei, aut hominum metum.

habuerint, non aliud numen agno-

Firmaverunt fibi fermonem negquam,)

Ícunt, per quod juramenta con-

Firmiter, pertinaciter ftatuerunt fer-

? dr.)

cipiant.

gngam

monem, id eft , confilium fuum ne-

Quia obffrutium eft os loquentium ini-

farium perficere, confirmaverunt fe

] deXEe'

qua.) Gloriabuntur, & Ixtabuntur,

ad rem malam perpetrandam.

eyipullF-

quod ora mendacium, & iniqua lo-

u

6. Narraverust , ut. abfconderent la-

entium tam infignibus fuppliciis

queos.) Confilium inierunt, ut ten-

nuuoque

b

eus obítruxerit.

derent infidias.

Á alam

^

E

2.. Serutati funt. sniquitazes.) Vefti-

CC QCPEDE — RA

garunt iniquas nocendi vias, exco-

j o

cum timeam.

gitarunt varias nocendi rationes , &

3. Preorexifi me.) ln Graco eft:

modos.

f!-) I,x

03:6 TogoVv prorege.

Defeceruzt , 6$c. ) ^ Excogitando ,

Aconvenutu malignantzum.) A faQtiofa

& quxrendo dolofas artes fatiga-

jj Glv

ti funt.:;

coitione eorum , qui maligne agunt,

& mihi ialum machinantgr,

8« 4feccedez bomo ad cor altumn. ) Ad

152

LIBRI PSALMORUM

4 "

g. Sagittee parvulorum fat£tee funt plagee eorum : & infir-

us nc

matae funt contra eos linguae eorum.

*

s. ]

10. Conturbati funt omnes : qui

videbant eos: & timuit

atrils t

onmnis homo.

6 i

i: & fa&a ejus intellexerunt.

Et annuntiaverunt opera De

tuum.

ir. Leetabitur juftus in Domino, & fperabit in eo , & lau-

"]

dabuniur omnes re&ti corde.

(

telfiæ

In finem, Pfalmus David.-

$.

ïb trarí-

Contu

f

1. Canticum Jeremie, & Ezechielis ex popu

migrationis, cum inciperent exire. LXIV.

0 i

a fteni

3. "1 E. decet hymrius, Deus, in Sion , & tibi reddetur vo-

tum in Jerufalem.

Borceucesem

d te omhiszcaro Veniet.

feceris

3. Exaudi orationem meam : a

4. Verba

foent ;

dum ig

laude gloriabuntur jüfti omnes , vel

Gictio

altas , profundas , & callidas co-

jufti laudabundtur, quod redte vi-

gi

tationes.

Exaltabitur Deus. ) Quafi dicat

xerint, ideoque a Deo bona con-

x

&T

conati funt.Deum quodammnodo fal-

fecuti funt.

Datn v

$

c

tu-

tilltme

lere , & comprehendere fuis a

1. ( lduticum Jeremia, &c.) I;Iæ(:' ine

Vd,

tiis, & cordis profunditatibus, fed

fcriptio non eft in textu He-

Deus profundiore , & altiore fua

Non

Tui£ , |

braico, íed poítea addita ett.

? Ia

fapientia conatus illorum lufit. V«l

fignificatar jeremiam Cantici , five

tipilca

fenfus eft: verum, hac illis agen-

Píalmi hujus eííe auctorem, fed ]e-

þl

tibus exaltabitur Deus, qui inetfica-

remig, & Ezechieli tribuitur, quo-

I65 n

L

'€ia reddet eorum cogitata , & in-

niam hi duo Prophete predixerunt

Leris

venta, comprehendens fapientesrin

reditum populi de Babyione in je-

fapientia fua.

rufalem , & fingitur décantatus ab

pieya

timüs

9- Sagitte P;zrw;lamm.

) Invalidæ $

his Prophetis initio egreíltonis He-

üt € t;

& vulaus inferre non valentes.

brzorum de captivitate in patriam.

Piaga eorum.) ictus eorum,

Hinc vero ad fublimiorem fenfum

$ £

Iiframata fwnt comira eos limgue eo-

aditus aperitur, ut fcilicet Pfalmum

P"pimik

YHU2. )

iafirmate factm funt, ut eis

interpretemur de CQnVCIiione infide-

i g.

"ocere non poldtent.

lium ad Ecclefiam, & r«ditu fpiri-

10.. Conzurbati fant. ) " Timuerunt,

Qpa à

tualium peregrinorum ad patr/iam

tüfti,

horruerunt videntes , quam graviter

cceleftem.

I 4

illos puniviü"et Deus.-

m

-

Anaunciaverunt.) Celebraverunt di-

bui laus.

Te decet., P Tibi- debet tri-

RL',M

vinam juftitiam.

Iz Szom. )

Peculiariter in Sion,

5* Ctg

Fatla ejus intellexerunt.) Quuaim fci-

in quo etiam peculiarem fedem tibi

*orüm

licet fitin bonos beneficus, & in

delegifti.

LUR

malos feverus vindex.

T;hi reddetur , &c.) Tibi perfol-

lg D.

iL. Lerabütus jaffus im Domino. )

ventur vota in ]eruialem civitate ,

$45

Dei opem in fe expertus.

quam elcgifti.

DEUS l

3. 4d te emnuis caro venict.)

IdQ

! Laudabuntar omnes recti corfle.) Cum

lij,

PSALMUS LXIV.

153

: ]nfit-

4. Vetba iniquorum praevaluerunt fuper nos: & impi

etatis

bus noftris tu propitiaberis.

:

tmyit

5. Beaius ,

.

atri!s tuis.

quem elegitii, & affumpfifti : inhabitabit in

ünt.

6. Replebimur in bonis dom

us tuae : fanétum eft templum

& lat

tuum , mirabile in zequitate.

EX

7. Exaudi nos , Deus falutaris nofter

, fpes Vom/nium finium

terr2, &in mari longe.

9. Proeparans montes in virtute tua: accin&tus potentia: qui

tracf-

conturbas profundum maris , fonum flu£tuum ejus.

9. Turbabuntur gentes, & timebunt, qui habitant terminos

a fignis tuis: exitus matutini, & vefpere deleGtabis.

A VQ"

Io. Vifi-

feceris omnis generis homines con-

omnis Angelorum , & fanctorum in-

Verba

fluent ad te laudandum, & adoran-

habitat.

dum in monte Sion.

V idetur pra-

6. Mirabile z æqzihzte.) Pleniffimum

ilïl—eä) vd

dictio vocationis gentium.

IC&B Vi'

equitate , admirandz equitatis ; nam

4- Verba iniquorum) | Facta iniu!ia;

ilinc impii, polluti , profani, pec-

catores excluduntur.

lllic regnat ju-

nam verium , ut notum eft , frequen-

tiliime apud Hebraos rcz fignificat.

ftitia, puritas , fanctitas , caftimo-

| Hæc ltl

Vel, verba, calumnig , blafphe-

nia, religio,

(5

Spes ommium femium terr& , . )

textl He'

mi$g,'&c.

( No

Prevaluerunt fuper nos.) Adeo mul-

In te fperant gentes omnes, etiam.

yic, 1l

tiplicata, & aggravata funt, ut vi-

quz longe diílitz funt, & in remo-

ls f« J*

res noftras fuperent.

tiflimis infqlis habitant.

qum

(iUO"

Ef W5upretatibus noffri fu propitia-

g. Préparaus montes 12 "virtuze tua.)

r:cdi:x'ewjïï

beris.)

(quia pr. pter peccata noftra

Deus , qui tua potentia difponis

yc i je

prevaluerunt impii fuper nos, pe-

montes, illosque inftruis herbis, ar-

T 4

timus, ut nobis reddaris propitius ,

boribus, metallis , &c.

lionis D*

TTR

ut e tantis malis emergere poliimus.

Accintius potentia. ) Omnipotentia

i p

G.. EL . 6 affespffti) Mebr. ap-

m

&nbum

inftrutus , ut quecunque vis ; face-

L

gropinquare jecifz, eum, quem . voluifti

re polfis.

ad te accedere per fidem , & bona

8. Qu conturias profuendum znar

25,65' c;)

ye nf

f

opera , & ad vitam &ternam ordi-

diti !

l)il'l-

Qui cum vis, protundum maris tem-

nafti.

peftatibus commoves, & excitas fre-

i Patriäm

Ls atriis fuá.) InEcclefia, & poft-

mitum flu&uum ejus.

ea in colo.

jet U*

9- Tz:rä;zbunmr.) 'Timebunt.

Replebimur im bouis domus tua. )

9. Qui babitaut terminos.) Omnes gen-

Se cum clettis numcrans David, ex

t:s, ille ctiam, quz extremos tCrrg

in. Slof

fines habitant.

folen ib

eorum omnium perfona ait , frui-

turos fe bonis íem

piternis m do-

4 frgnis tuis. ) "Timebunt propter

10 Dei.

fipna tua, id eft; corufcationes ,

yji p*

o

Sea hum eff templum tuum-) In q

tonitrua , fulmina , &c. juxta illud

i Civlätilte )

Deus ipfe fanétilimus , & chorus

1. Reg. a. 19.. lermidaónnt Deminum

l

ith. )

mü

Bibl.. eupm. Com, AMenocb. T. IV,

-.

-

154

LIBRIPSALMORUM

|

1o. Vifitafti terram, & inebriafti eam $ multiplicafti locu-

letare eam.

x

p

Flumen Dei repletum eft aquis, parafti cibum illorum: quo-

niam ita eft praoeparatio ejus.

1i. Rivos ejus inebrians multiplica genimina ejus, in flilli-

]

M

cidiis ejus laetabitur germinans.

12. Benedices coronze anni benignitatis tuae : & campi tui

in mul

replebuntur ubertate.

40

es accinL

mini t

13. Pinguefcent fpeciofa deferti; & exultatione coll

gentur.

$ V

fiio

h?

14. In

duti funt arietes ovium , & valles abundabunt fru-

&

mento : clamabupt, etenim hymnum dicent.

In finem,

pede :

«dver/arii ejus ,— fuper ipfos im celis 1o-

re, & alias commoditates percipe-

pE

nabir.

re poffint.

Mittes

Exitus marutini.) Exortum auro-

Parafli cibum illorum.) Sicque be-

«r oye

rx. * Orzmce i$60ove mQwímS , cxi-

neficio aquarum terras fecundantium

t£us aurorga.

paras victum honmiünum.

tun fo

Quoniam ita efl praparatio ejus. )

bun ef

Et vefkre.) Hoc etiam eft geni-

tivi cafus in Greco icaípae. -

Quoniam fic fundata , & difpofita

et g

eft terra, ut per aquarum irrigatio-

fuile

Deletbabis. ) Delectabilem facies

nem foecundezut ,

&

iructus [fuose

apom

exortum, & occafum folis.

Utrum-

aut n

Ortus

pariat.

que enim homines delectat ;

11. Rivos ejus syuebr1ams.) Sulcos ter-

tudia

quidem , quia lux redditur poft te-

rg Copiofo aquz huinore

made-

Val

nebras, & opera intermifla licet re-

facito.

felich

petere : occafus vero , quia fatiga-

Multiplica gen;mina cyw.) Germi-

in luy

tis per nodis caliginem quiefcendi

na terra.

Üar

Oopportunitas conceditur.

In fillicidzs ejus , &c.) Pluvia Det

tia ge[

io. Vifftaffi zerram , 66.) Laudavit

defuper cadente, letabitur terra ger-

fojoy:

minans.

,

at ali:

divinam potentiam , nunc etiam bo-

nitatem celebrat, qu& ex pluviis fer-

I2. Bemedjces coron& annui, 6$c.) E dis

alia lgt

tilitatis conciliatricibus apparet. P;.

cundabis coronam anni, qui tüa be-

nignitate erit fertiliffimus.

Coro-

ICA

fítare terram hoc loco idem eft, quod

beneficio afficere, illam arentem, &

nam anni vocat gyrum , circulum ,

Mj

fitientem aquis molliendo , & fatian-

& revolutionein oinnium annl par-

do, & maultipliciter ditando floribus,

tium,

in tex;

(b u

& frugibus.

i s

Pingue[cent jþecz'aþz deferzz. )

Pfdlin;l

Fhumen Dei.) Singularis pro plurali.

Pinguia fient, & fpeciofa pafcua de-

Flumina ingentia; que enim magna

ferti olim ftelis.

IEge?er

Exultatione colles aecingentur. ) lu-

TNE

funt phrafi Scripture Dei dicuntur,

& Mi

at montes Dei, cedri Dei. '

tis fegetibus , fructibus , & ubere

omnium rerum proventu, quafi pra-

Repletum eff aquii.) Etiam ingentes

claro quodam amiéctu exornabuntur.

Yocem

fluminum alveos aquis reples, ut

tiütum

14 Induts j;mt dicictes vvinz.) Co-

largius rigari terra, & homines illo-

ed W

xum beneficie mercimonia

exerce-

piefis , puris, & nitidis velleribuee

tüte |

Quoj :

P SQA L M-US LxV.

1$$

d lon-

-^ In finem,

I. CantiCUm Pfal

mi refürre&ionis. LX V.

!t quo«

2. [Ubilate Deo omnis terra ; pfalmum dicite nomini ejus

n füll-

date gloriam laudi ejus.

3. Dicite Deo, quam terribilia funt opera tua, Domines

fnpi tUi

in multitudine virtutis tuze mentientur tib1 inimici tui.

V

4. Omuis terra adoret tej & pfallat tibi : pfalmum dicat no-

s acam

ininl tuo.

:

.S. Venite, & videte opera Dei : te

rribilis in confiliis fuper

nt f

filios hominum..

6.

ui convertit mare in aridam, in flumine pertranfibunt

pede: ibi laetabimur in ipío.

— Á

U2

padpe

7. Qui

Arietes ovium, funt arietes, qui in-

Orriis terra,) Omnes terrg incola.

(cque be

e

-

Dicite. ) Canite.

vdantium

ter oves verfantur ad creandam agno-

rum fobolem.

in Hebrzo ad ver-

Nozmin; ejus.) ln nominis ejus ho-

bum eít, zz4wzi fünt agnui pecore , id

norem.

:a g )

Dare gloriam laudi ejus.). Laudem

qifpottta

eft, agni in uberibus pafcuis habiti

inigatio-

facile

adolefcunt , & a parvitate

ejus gloriofam dicite, & celebrate.

agnorum

ad juftam molem ovis,

Hebr. Penzite gloriam lamdem ejus, id

lus fuO0

aut arietis crefcunt, eamque magni-

eft: non folum laudate , fed etiam

*

lcos &

tudinem quodammodo induunt.

(quod majus eft ) glorificate.

Valles abundabunz frumento,) Quod

3. Dicte Deo,6c.) Hsc eft ma-

, ml

felicius in planitie provenit , quam

teria laudis Dei , opera fcilicet po-

- Gurmi«

in lupinis collibus.

tentiz , & fapientie ejus.

Clamabunt, Gc.) Jubilabunt, lxti-

Quam terribilia. )

Guam miranda,

tia geftient. . IZft non infequens pro-

& ítupenda.

erTà à

[

[

fopopzji , qua montes & colles ,

lo smultitudtue virtutis tua.) Propter

aut alie res inanimatz plaudere, aut

inultam tuam potentiam.

alia lxtitie fiyna edere finguntur.

Mentzentzr t£62, 6c. ) INon folum

[ t

I. dnticum P'/;t:'mi.) Vide.di&a ad

tibi fubjicientur, qui te diligunt , fed

titulum Pf. 29.

etiam inimici tui ferviliter , ficto-

Cort-

que animo tibi fupplices fient , vo-

um

Refurretliozi. ) M&c vox non eft

luntariam fubjecionem fimulantes ,

um pa*

in textu Hebrzo,; fed poftea addita

ad indicandum

myfterium

nam

quamvis inimicos contra te animQs

2e€rant.

" fc ril. )

Pfíalmus eft Propheticis de mundi

5. Terribila.) Eft genitivi cafus ,

fua d

regeneratioue, & quafi refufcitatio-

ne, id eft, de gentium converfione ,

licet. in Græcoq nominativus habea-

ita

Genebrardus.

tür, 9s 0055959, quam terribzlis,

2074

& Mhatrtyribus.

& ubde

Bellarminas

pat dt

additam

illàm

In CO/?ZF/iiS. )

Symmachus' vocat

yocem ; q

"a Pfalmus continet gra-

I 0X IT machinas, fapientes fci-

vf p*

'Mbunttll'n

tiarum actionem pro beneficiis

öei,

licet machinationes ,

quibus huma-i

fed potiffimum ; pro.perfecta felici-

num genus gubernat.

w) U

tate poft omnes finitas calamitates,

6. Qui comverrit mare-im aridam.)

J|eriboP

quod finedubio in refurrectione exit.

Duo fubjicit exempla operum mira-

Y4$6

.LI*BRI,APSALMORU'M

-

7. Qui dominatur in virtute fua in zeternum , oculi ejus fa-

M.

per gentes refpiciunt: qui exafperant, :non exaltentur in

I5.

femetipfis.

-

offer:

8. Benedicite gent

16.

"

es Deum noftrum.; , &faudit'am'facite vocem

laudis ejus.

quant

9. Qui pofuit animam meam

Vadf vitam : & non dedit in com-

f

motionem pedes meos.

I

UR

- 1o. Quoniam probafti nos, Deus: igne nos examinafti, ficut

examinatur argentum.

lj

1r. Induxifti nos in laqueum, pofuifti tribulationes in dorfo

gisme

noftro : impofuifti homines fuper capita noftra.

20 -

12. Tranfivimus per ignem , &

ffert

refrigerium.

Hdude s & eduxifti nosin

13. Introibo in domum tuam in holocauftis: reddam tibi

:

vota mea, quae diftinxerunt labia mea.

.14. Et

bilium Dei, quz nullo unquam hu-

9. Qw pofuit ,—Efc.) Qui me

aDï

mano confilio fieri potuiffent. $z

ftituit.

in vita cqnfervavic , vel vit& re-

[

comvert;t mare 1m 4rida;z , quod Do-

^

minum feciffe difcimus ex 14. Exodi.

Non dedit i commeorionem , Efc)

bugsli

i

In fhlmz'ne pertranfibunt pede. ) Quod

Nec permifit , ut haberentur pedes

fa&um eft, ficcato

——

alveo Jordanis ,

mei, egoque in exitium ruerem.

facrts

. Jiofue 3.

Io. Daoniam probafli nos Deus, Gfc.)

« : 45i.) In hifce mirabilibus.

Variis experimentis , & tentationi-

latuns,

Latabimur £m £pfo.) Lemtabimur, &

bus nos exercuiíti.

Kl

vyotà, |

gloriabimur ia Deo noftro , qui ut

Examinaffi, ) Probafti.

Olim , fic noftris temporibus cum

»r. dleduxiféi mos im laqueum.) Per-

opus fuerit veterem maraculorum

mififti nos laqueis variarum cala-

fuorum memoriam renovabit.

dï' fi?n&

mitatum conftringi.

Ula m

7. Qui dominatur. )

In ipfo , qui

Pofuifüi tribulationes , $c. ) Onere

Ef ]

dominatur.

dem fe

tribulationum nos premi fivifti.

"

Ip virtute fua.) Per fuam pote-

12. Impofuiff homines fuper capita moc

ftatem, & omnipotehtiam.

Pümer(-

Suger gtBles reficiunt.) O

innia coü-

ftra. )

Impios homines , & tyran-

W H

templantes , & omnibus fua provi-

nice dominantes nobis prxelle paf.

—

fus es.

Z

Mi

(

dentia profpicientes.

Tranffvimus ptr sgnem, &$ aquam.)

C:mz i

Qui exafperanm:,) Qui Deum irritant

ärl»tmn

)eccatis.

Proverbialis loquendi formula: con-

dorem

trariis malis per vices vexati fumus.

,

Non exaltentur im femetipfrs.) Non

Conveniunt hec Martyribus.

libug tx

fuperbiant, nec criftas erigant; nam

16, p

Omnipotens illos deprimet.

Eduxifli nos im refrigerium. ) Ex

malis eductos recreafti , & refocil-

Vnins

8« adiram facite..) lta enun-

Alite

ciate divinas laudes, ut alii exau-

f

lafti.

Wg. mhen

diant.

13:

le domum tuam. ) ln tem-

lum.

-

WE

Vocem Laudis £. ) M ocem, qua

€on| T.

illum. laudatis.

/

Im bolecanffm. ) Holocaufta , &

q&, Y

PSALMUS LXV.&LXVI.

t$y

jus fie-

Y4. Et locu*um eft os meum, in tribulatione mea.

Lür

rs. Holocaufta medullata offeram tibi cum incenío arietum:

offeram tibi boves cum hircis.

VOCetn

16. Venite, audite, & narrabo, omnes, qm timetis Deum,

quanta fecit animsze meae.

f COT«

17. Ad ipfum ore meo clamavi, & exaltavi fub lingua mea.

18. Iniquitatem fi afpexi in corde meo, non exaudiet Do-

j [icit

minus.

Iog. Propterea exaudivit Deus, & attendit voci deprecatio-

dotfo

nis meae.

20. Benedi&ctus Deus, qui non amovit matxonem meam, &

1105 1f

mifericordiam fuam a me.

m tbl

In finem

I. In hymnis, Pfalmus Cantici David, UX VT

m

Eusmifereatur noftri, & benedicat nobis: illuminet vul-

"a

tum fuum fuper nos, & mifereatur noftri.

i& re

:3. Ut cognofcamus in terra viam tuam : in ommbus gentl-

bus falutare tuum.

7)5()

U

4. Con-

J pedcs

rei.

facrificia grdfldrum actionis immo-

me4, quod in lingua mea, vel fim-

FW, 66)

laturus.

pliciter lingua mea.

ncanom-

Reddasa tibi vota, 65c.) Perfolvam

I9. dwiquitarem -f afpexi £m corde

vOtà, qu& concepi.

3200

)

$i afpemffem mlqmïarem

I4.: D; Jfunxerunt labia mta. ) Quæ

in corde ; fi animo fuiffem iniquo;

) Pa

diftinte, & clare protulerunt ]la-

& improbo, me Dominus non exau-

q cala

bia mea.

diviiiet.

Et locutum eff, 65c.)) Repet:tlo ejus-

L

Prfpferea

exaudrvit . Deus. )

deim fententiz.

Quia nimirum ipfe fcrutatur cor-

) Onert

ii

Le tribulatione mem. ) Cum maha

da, & videt me ab iniquitate abe

4514

prcmerex

horrere.

15. Hofocattfh a madullatd) ngma,

ltzendit.) Et exaudivit me

y tyrat

]e p

adipe, & medulla plena.

co. Zmovit.) Repulit, fprevit.

Cum incen[o arietum. ) Incenfum

yn.)

arictum. appellat odorem , (ive nmi-

dorem, qui ex incenfis arietum car-

IN layvsz ) Vide dida ad tit.

nibus exhaldt.

j famo?

Pj alrrw Contiei. ) Vide dica ad

|

16. Vearte , andrte , &c. ) Ordo :

tit: Pf 29.

Venite omnes, qui timetis Deum,

. lleinet wultum j?mm féper mos.)

/

É

Luce fe faciat lucidum, faventem,

;eodl

audite, & narrabo , quanta fecit ani-

me mez.

placidum exhibeat.

17. Exalravi füb lingua. mea. ) n

3. Viam tuam.) Rectam religio-

]a tem*

corde, & pe&ore ,qu& fubfunt lin-

nem, & viam divinz legis, per quam

ambulare debemus.

gu&. Velcerte idem eft f:.ä lingta

ul i &

'LIBRIPSALMORUMM

258

É

4. Confiteantur tibi populi Deus: confiteantur tibi populi

tl5 0

omnes.

L

. Laeentur, & exultentgentes: quoniam judicas populos

fnori

in ?quitate, & gentes in terra dirigis. ,

$

6. Confiteantur tibi populi, Deus: confiteantur tibi populi

afpet

omnes : terra dedit fructum fuum.

9.

47. Benedicat nos Deus, Deus no

fter, benedic'at nos Deus;

tranf

l

& metuant eum omnes fines terrae.

I0

Ín finem,

Sin2)

1. Pfalmus Cantici ipfi David. LX VII.

timeati:

buntur,

2. 17 Xurgat Deus, & diffipentur inimici ejus, & fugiant, qui

vin:um

oderunt eum, a facie ejus.

valente

. Sicat deficit fümus, deficiant: ficut fluit ceraa facie ignis,

6.Dai

facie Dei.

Deun

fic pereant peccatores a

viduan

4. Et jufti epulentur,

& exultent in confpectu Dei : & de-

dit, &

le&tentur in lsetitia.

tugntur

Dells

s. Cantate Deo, pfalmum dicite nomini ejus: iter facite ei,

Des ir

qui afcendit fuper occafum, Dominus nomen illi.

6. Exul;

in cxlo

opem

Salutare tuüm. ) Tuam falutem ,

es

"

. Exïmrg:zt Deus. ) Nec amplius

illis t

five falvatorem Chriftum a te mif-

uafi dormiens fuam potentiam dif-

TI $

fum.

í

1

mulet.

milia f

s. drer facite. ) Parate viam , ce-

o

0

s. Dirigü. ) "lanquam bonus pa-

dite , concedite locum ei

omnes.

Deïl.ï

ftor fideles tuos deducis , dirigens

ltalice dicimus.

Fare

n,

ad viam veritatis, ne errent, nec ali-

Dare l;fa go

16bus t

largo.

videnti;

quo eos bono carere permittens, qui

Qui 2

7

/7.

Cendit fmper oc&zzþf.m.) Hebr.

fe tibrt committunt.

Videtur Pro-

peculia

6. Tevra. dedir fruttum fuum. ) Chri-

qui equitat 42 eccafun.

1uos eji

ftum intelligit, hic €ft enim fructus

phetia de Chriftiana religione, que,

inde ijs

terrz fublimis, de quo Ifaiz c. 4. 2.

relictis Éurope orientalibus partibus,

tre facj

conceífit in occidentem.

Ali , qus

dicitur : Erit germem Domimi im ma-

pomiffa

gnifcentia , & gloria, 6 fradlus rerra

a[cendit fhper occaj|um , idem eíle pu-

W ibj fj

Utitur autem David tem-

tant, ac , qui omaem tranfcendit

Quàm inc

fublimis.

mortalitatem.

Ahi referunt ad po-

pore preterito pro futuro, quia in

.

& d

€j

us prenotione jam fattum erat,

puli adventum in terram promifiam

P

qul XVObi!

quod*nobis— futurum predicabat.

Deo duce, qui adventus fuit per

Wl j

occafum,. hoc eft , per Arabig de-

. Mertuant eum , €&c.) Deum ve-

E

EC

rum timeant timore fancto, redden-

fertum.

$. ]

tes ei tributum obedientiz , & lau-

Domiuws nzomenm ih.) Merito Do-

vt JJL

minus appellatur.

&i

Syr

dis ufque in sternum.

N

D

Tarbabuntur 4 fcie. ejus. ) Nihü

Ti

l0 e;

timste vos, qui Deum ducem fequi-

J ;

x. fÜSabeus Cantici. j Quid fit, di-

ximus ad Pfal, 29.

mini, &» ei exultatis ; ne, inquam

: 04', Ag

PSALMUS IXVII

159

populi

6. Exultate in confpe&tu ejus, turbabuntur a facie ejus, pa-

tris orphanorum, & judicis viduarum.

opulos

7. Deus in loco fan&to fuo : Deus qui inhabitare facit unius

tnoris in domo.

populi

g. Qui educit vin&tos in fortitudine, fimiliter eos, qui ex-

efperant, qui habitant in fepulchris.

.

Deus:

9. Deus, cum egredereri

s in confpectu pqþuli tui, cum per-

tranfieris in deferto ?

Io. Terra mota eft, etenim

coeli diftillaverunt a facie Dei

Sinai, a facie Dei Ifrael.

n PI'LE:

—

uere

timeatis hoftes veíftros ; nam turba-

Deum eddcere, & Iibertati reftit

buntur, & timebunt ipfi, ejus ad-

lfraelitas vinculis , & com

jt, qui

pedibus/

ven.um, & potentiam fuftinere non

fortiter vinctos ab /Egyptiis

valentes.

-

Srmilirer eos, qui exafperant.) IEgoye-

e igris

6.Patris orphanorum; t$c.) limebunt

ptios fortaffe intellisit iram Dei fuis

fceleribus, & contumacia exafperan-

Deum noftrum, qui pupillorum, &

viduarum pater eft, eosque defen-

tes.

Hos autem Dominus eduxit;

,-&de-

dit, & protegit, qui humano defti-

quia Ifraelitas fequi permifit , cum

tuuntur auxilio.

E

de /Egypto egrefhi funt.

(cite &l

Deus im leco fanüo [ue. ) Licet

Qui babitent in Fpulchrïk. ) Cujus

Deus in loco fanéto fuo fit, hoc eft,

gentis pars magna occifa eft, &

, Exul

in cxlo, & videatur a miferis ejus

fepulchris condita , cum Angelus

— À

opem expedantibus longe remotus,

primogenitos occidit

pars

etiani

illis tamen adeit ,

juxta illud Pfil.

ma

na pro fepulchro habuit maris

: amplius

3

Vel

rium dl*

15 $

Qui i2 altis. babitat , €$ hu-

fluctus , && pifcium ventres,

milia re[picir.

etiam lfraelitas intelligit, qui variis

7 OC-Liti inbabztare facit, & c.) Probat

modis Deum exafperarunt in defer-

jun, C*

anes-

Deum, licet fit in loco fancto fuo,

to, ibique mortui funt, & fepulti.

"m

1ebus tamen humanis intereííe, pro-

$

Cum) egredereris £m canþeäu p

videntia fua cun'ta regere, & piis

puli s.) fcilicet in. deferto popu-

) Hebr.

Peculiari cura favere ; nam fideles

lum in columna nubis przcedens in

fuos ejusdem legis cultores, ac pro-

morem JDucis.

etur pio-

inde iisdem moribus prxditos habi-

9-

Terra mota ef.) Cum legem

ne, qU*

dares in monte Sinai.

tare facit in domo, id eft, in terram

; partibü-ä

promiffam, & in Ecclefiam inducit,

lj , "

& ibi fixam illis fedem, & domum,

82

Eregim.) XMtiam. Vide infra ,Pf"

, diie p

Senfus er-

quam incolant, attribuit.

Cælz diflilleverunt.y Manna. VVCI

go eft : Nolite timere , Deus eft,

fenfus eít: fluxerunt, diffluxerunt,;

^

qui vobis adeft, & in regionem pro-

yomiam

foluti funt metw , figno externo ,

i [mt PEf

miífam inducit, &c.

hoc eft, terrxmotu, oftendentes fe

Qui

edaczt

uzanttos

emo forutu-

commoyveri ad. Dei przfcntiam.

jabig «

die.) Deus eft, qui populum fuum

De Sinaj ) Qui in monte Sinai

€x JEgyjti, & Dabylonis ergaftulis

legem daturus apparuit. Poteftetiam

erto De

educit, idque in manu excelfa, &

fic. interpungi :

4 facie Dcb , S$imas

brachio extento.

Vel certe illud, z

4 facie Dei , ifrael fcilicet motus, &

Nl

f9rtitadige, neCtendum eft. cum . via-

Cconturbatus elft.

4ies, nogm cum edaciz, ut fenfus fis;

;em fqquie

10. Piwviam woluntariam /Eärqa&i»;,

I)

D

160

LIBRI IPSALMORUM

1r. Pluviam voluntariam fegregabis, Deus, lizereditati tuce:

f5

& infirmata eft, tu vero perfeciiti eam.

ugen

i ín dulcedinedut

I *

I2. Animalia tüa habitabunt in ca: para

pauperi, Deus.

H

P. bunt

Dominus

135.

T

E

dabit Verbum- evangelizantibus, virtute muita.

1]

14. hex vi

rtutum dile&ti, dile&i :: & fpeciei domus dividere

fnon

l

Moi

: qulia.

1$5. Si

Donii

66 (Quuemadmodum. populo tuo

Dilei dilcdi.)

Dile&itffimi, Chri-

fti videlicet , dilediitimi Deo , &

dedifti, & depluifti manna. in de-

hominibus.

aurum

ferto, ita Ecclefie , qu& cít hzre-

Dorro i

ditas tua , coleftium donorum, &

Er [pecies domus.) lpfe dabit fpe-

ones, & fu-

ciel domus, id eít, ad fpeciem, &

po. f

beneficiorum gratiam fep

decorem doinus Dei ;

uz eft Ec-

trum Ly

per eam

beneficia/ tua. voluntate de-

lues.

Pluvia voluntaria eft plu-

clefia.

Vel specie; domus , idem eft,.

téntia :

Hebrai

via liberalis, & abundans.

quod fpeciofe domui, Ecclefiz fci-.

H&lbiftllrix

.liS eü j

lIfrzmata efl.) 9i vero illius mem-

liüett

Aliqui vertunt

domus drvidet fpolia. 'Vanta erit pre-

Rament

bra langueant aliquando , fatigentur,

de imultitudo , ut etiam mulieres ;

lus eri

aut opprunantur malis.

que domi manere folent, in ejus

d&os,

Perjecifl eam. ) Stabilies, & ro-

partem fint venturz : Id fa&ctum per

Verbum

borabis eam, etüciesque, ut adver-

fis rebus exercita , ma

5

gis In virtu-

ilanctas aliquas mulieres ,. qu& res

quielca

Ecclefie piroinovérunt.

Per fpe-

Tentoy

te , & fanctitate proficiat,

CC htes

110

Animala tua

Wabit2bunt . am

ciem autem domus mulieres. figni-

ez. ) Gex tuüs in Ecclefis caulis

ficari habemus ex L. Job. c. $. 24.

fpitat

p pen

habitabit.

Dzvidere (polia. ) Gentium videli-

cet al Chrifti fidem . converfarum

fides, (

Paraffi.) Kes' neceffarias.

puritas

]e dulcedine f&4.) Qu tua eft be-

per evangelizantium predicationem.

VOIe (

Gentes . ad falutem ipfarum Ecclefia

nignitas.

WVel fenfus eft , non fo-

predabitur, hoc eft, capier, & ad

ditheili

lum res neceífarias paratie Deum ,

Dividet auteimn

UT

fuas partes trahet.

fed eas etiam, que& ad delicias per-

Ífpolia ,

quia Apoítolorum unus

- Mnt pr

tincnt,

Afiam v.g. alter I£uropam, vel Eu-

noffe y

Pasper?,) Humili.

ropz regionem aliquam jugo Chri-

tinum,

12. Debit verbsm. ) Sermonis

fti fubdet.

1.2

copiam.

Pt eag,

14. 6 dormiatis 1nter zmed;os cleros,

Evangelizantibus.) K:vangelicis pre-

:

CMoreg

conibus,

&c.) K^"es Grezcis foitem figni-

tium im

Viriute multa,) Mel necte cum Z52

ficat, ut notum eft,

Videtur effe

tttfitud

verbum, ut fenfus fit: Deus virtute, &

fenfus : fi verfemini in mediis peri

"feribie

otentia fua magna dabit verbum.

culis, & inter medias fortes, ita ut

f Ainilitig

V

el necte cum evangelizantióus , ut

de vobis, & veftro capite jam alea

E

fenfus fit, £vangelizantibus virtute

jaciatur , & hoftes veftra bona , &

Inditd

multa, Chriftiana fcilicet libertate,

vos etiam captivos forte dividant ;

j! tenhia þrä

nihil eos timendo , qui Evangelii

gloriofe liberabimini a tanto peri-

|

præconium impedire conantur.

culo, eritisque ficut columbz , cujus

aC [en

leo

ale mitontes funt , & pure, cujus

13. Rex wiriium.) l)eus Rex exer-

coml()na

eicu.um.

penne deiíi v;xcn-t, aut pallent, ut

L

*

PSALMUS LXVII.

Tó6r

i.

155. .Si dotmiatis inter medios cleros, pennze colunibze de.

ine tuà

argentatae, & pofteriora dorfi ejus in pallore auri.

16. Dum diícernit coeleftis reges fuper eam, nive dealba-

tht

buntur in Selmon : mons Dei, mons pinguis.

17. Mons coagulatus ,

videre

mons pinguis::' ut quid fufpicamini

montes coagulatos ?

Mons, inq

uo beneplacitum eft Deo habitare in eo ; etenim

1j Si

Dominus habitabit in finem.

I8. Cur-

ko, &

aurum

pururm.

lta Genebrardus,

mnarum.

quam Regem, & gubernatorem ani-

bit fpe-

Porro illud, £ dermiatis , pofitum eft

Xm,

pros /£ jacear.

Communior Pa-

Celefis,) Chriftus Dominus Rex

eft Ec-

trum Latinorum, Grecorimque fen-

tentia per duos cleros ( nam. vox

caleftis, & omnipotens. Grac. eft:

idem eft,

PTS)XUOf, Qquafi dicas feper

cæl::;[r'i:gh

ldfiz fci-

MHebraica ptz»nB8w) fephaetbane, dnua-

Nzve dezliabuntur,

Litatti

lis eft numeri ) intelligit duo 'l'e-

) lunc populi

ftamenta, vetus, & novum, & fen-

multi juftificabuntur

» & nigrore pec--

eit pree

catorum in candorem juftitie muta-

nulieres ;

fus erit; íi dormiatis inter medios

to , luper nivem dealbabuntur..

n eus

cleros, id eft, fi vos evangelizatis

verbum. Domini, dormiatis, id eft,

lz Se£mor.) In. Écclefia. Selmon

hum pet

mons eft altiffimus', & ideo nivibus.

ug r

quiefcatis in medio duorum 'lefta-

in vertice coopertus , fed in ima fui

Pa fpe

mentorum novi, & veteris , acquie-

Ícentes fcilicet. veritati divinitus in-

parte fertilis , cujus mentio fit in li-.

ss figni-

bro Judicum cap. 9. 48. Vide ,

:- S' :4'

fpiratz. Prophetis, & Apoftolis, tunc

ibi diximus..

)yenn&. columbz , id eít, Ecclefie

y viddi-

fides, &. mores, erunt deargentata

Monss Dei.) Ideft, altiffimus, ut.

verlarum

puritate fapientiz ; & deauratm fer-

enim. alibi non. femel notavimus ,

ationelt

u

altiilima. ,

aut

amplitlina.

vore charitatis. — Alias hujus per-

í

u

Ecdefa

ditficilis verficuli interpretationces alii

cedri funt maxime

nt, Dez, dicuntur ; fic ceZré De; ,.

" al

afferunt , quas referre piget ,. cum

orocera.

Vel

ul

mons Der, quia Ecclefia eft locus, in.

lgt autci

fint propemodum. infinite ; eas

quo Deus habitat.

g U

noíle volet, legat apud. Joannem Lo-

hVelEu'

rinum , aliosque recentiores.

16. Mozs- piuguis.) Obabundantiam.

gratiz, & donorum. Spiritus fandti.

p Chi-

1g. Dwme difcernit celeflis Reges fme-

per e«m-) Deícripfit Propheta przdi-

Mozs coegslatus, )

Et per hoc.

catores per fimilitudinem dormien-

pinguiffimus , quia lac divinz gra-

j derthy

m fïg"f'

tium inter cleros, & Ecclefiam ;per

tie non defluit, fed quafi coagula-.

fimilitndinem. Columbs& , &c.. nunc

tum in. ea. fe'mper manet.

IMons

jenur die

defcribit eosdem pradicatores per

coagulacus Grace Täfva,uälfw 5. fe-.

ijis. petV

3

i5) ia u

J

w

fimilitudicem Regum a. fummo. Re-

cundum. literz corticem ille eft, qui:

F

ge conítititorum, & Ecclefiam per

cafeo abundat ;. ita

que legunt. aliqui;,

sam a

íimilitudinem. montis Selmon.

Sen-

JMozs inca[eatus.

bonü j

qiridant s

tentia exgo. eft hujusmodi.

17. Ut quid jk&icamini mantes CO g g

Dwm difernit. ) ld eft, dividit,

Zatos ?) Guare. fufpicamini ; aut opi-

j gU*

ac fegregat unicaique provincie fuum.

namini effe alios. montes &que coae.

:b:Z? cujus

£ 1 a

111!

concionatorem , a1t Apoftolum, tan-

gulatos, & pingues.? gullus. Selmon.

Bith, cim Com. Msb T- I)

A

*

d

16

p

LIBRI PSALMORUM

]

:5. CurrusDei decem millibus multiplex, millia leetantium :

21

Dominus in eis in Sina in fantto.

exitus

22

19. Afcendiíti in altum, cepifti captivitatem: accepi&i dona

in hominibus.

TU

Etenim non crede

ntes, inhabitare Dominum Deum.

2

die quotidie : profperum iter fa-

20. Benedictus Dominus

profün

3

clet ngbisDeus falutarium noftrorum.

er. Deus

Tum &X

wïvl-u.nc, id eft, Ecclefiam æ*qua;. Ex

Angelis, Angelis infedit, & illorum

$s

dorfis, & alis vectus quodammodo

Tegs m

Hebrzo verti poteít, Cer fzlzaris vos

montes plemi ca[eo ? id eft, cur lzta-

eft in Sina montem fanctum.

r

26. ]

mini ? Refpondent montes per pro-

I

A]Zendtfä im altuax. )

Ap e

in

jorenc

fopopejam, quia in hoc monte;

ftrophe. ad. Chriftum afcendentem

.

hac Ecclefia vult Deus habitare, &

in calos.

habitabit perpetuo.

Cepifli captivitzziem.) CaptïVOS Sa-

od

Mons , 152 quo beneplacitum , B. )

tang de illius manu in libertatem

Hic eft enim mons unicus, in quo

tecum adduxifti.

in quo

«terita

beneplacitum eft Deo habitare in

ccepifti dona im bominibus.) | Acce-

Duis |

eo, nec in eo habitabit àd tempus,

fed z ffzem, hoc eft, femper.

Piüi

a Deo Patrre dona , que ho-

qui fs

minibus largireris. Sic explicat hunc

jt d

18. Corrus Dei,66c.) Nunc com-

locum. D. Paulus ad Ephefios. 4. g.

vátioni

parat Propheta defcenfum Dei in

Afiendens, inquit , £7 4ltwm , capti-

cue &

montem Sina, ut daret legem vete-

vam duxit CaptüUitatem ,. dedzr dam;

- Duini

rem populo Judaico cum afcenfione

bominibus.

exitus -

Chrilti in cclum, ut

inde mitteret

Eresim.

Pro Erazz; nam ir()x

à mort

Spiritum fan&um, & legem novam

^^. ]

populo Chriítiano.

Quam compa-

Hebraica $w apte fignificat E

pb

fadun

rationem videtur inílituere Prophe-

VerUmtAmtch zefuper.

doctt,

ta, ut oftendat , unde tanta la&is

Noemu credentes.) Senfus e&'; etiam

&b

abundantia, & tantus candor Eccle-

incredulos , & rebelles cepifti, tibi

fie datus

1t.

Cf

Quo vehebatur

fübegifti , & tui juris fecifti,

tundet,

Cerrus DEI. )

luhabitare Dominum Deum. TE X

Fenti

DEus, cum defcendit in ontem

Sina.

Tæa'myvaïmxtj fubinteliige £VEXOL» CAu-

tem, &

et in illis Do-

iringet

Decem millibus mu[fiþ[ex.) in He-

]2'; inbabitandi, ut habit

verfey

braeo eft uniea tantum vox C^2

minus per gratiam , & apud illos

refideat, quibus antea erat infeftus:

Téran|

ribbothaim , qu& proprie fignificat ,

Yéntigm

ls decem. gillia , ied accipitur pro

vel fenfus eft : qui non credebant

pluribus millibus.

]dem fignificat

Verbums carnem factum effe, & ha-

15 D

bitaffe in

nobis, vel non crede-

DOminu

Grecum UipomAacióy, quafi dicas,

habitare

in

monté

decies milleeuplex ; fenfus ergo eft,

bant

c

DREum

Coye;

f

[

in&o , id eft, Ecclefia Chriftia-

m ho

currum Dei multis Angelorum mil-

norum.

libus. ftipatum fuiffe.

Uotrrim.

Milla letantium. ) Qu Angelo-

2o. Die quotidie;) Per fingulos dies ,

m i-n

femper.

egi Qum

rum myriades Deo aderant la.:cæ,

erum iter f aciet sobis, ) Benefz' Á

&. alacres.

Py üfp

?4 l]

ciet nobis, nec deferet in hoc àtinerey

Dominus $s ci. ) Scilicet fujc in

Puhls 1

v

PSALMIUS. LXVH.

165

ttom

21. Deus nofter; Deus falvosfaciendi; & Domini, Domi.n-i

exitus mortis.

(li doga

22. Verumtamen Deus confring

&t capita inimicorum fto-

rum: verticem capilli perambulantium in deli&tis fuis.

.

tet -

23. Dixit Dominus : Ex Baían convertam , convertam in

profundum maris.

24. Ut intingatur pes tuus in fanguine : lingua canum tuo-

1. Deus

rum ex inimicis, ab ipfo.

X illorum

25. Viderunt ingreffus tuos, Deus , ingreffus Dei mei:

lammotdo

;

regis mei, qui eft in fantto.

.

L:

:

26. Preevenerunt principes c

onjun&i pfallentibus in medio

1*) M

juvencularum tympaniftriarum.

ndentem

lefiis benedicite Deo Domi.no, de fontibus Ifrael.

27. In gcc

X2

v

28. Ibi

tivos u-

[ n

ibertatem

portabis, & magnam eorumdem ftra-

in quo pergimus femper , donec ad

sternitatie diém perveniamus.

gem edes, ideoque rubefcent, & quafi

Deus j;zlumrinm nq/horum.) Deus,

lavabuntur pedes tui fanguine illo-

3

utis noftre auctor eft.

rum

B ho«

qui fal

Jicat hunc

2ti. Degus falvos f aciend;.) Deus fal-

Limgua canum tuorum , €5c.) E lin-

:1"103- 4' 8'

vátionis , Deus, qui nos falvos fa-

gua canum tuorum tingetur ex ipfo

cere & vult, & poteft.

fanguine manante e cadaveribus ini-

7// ] (&?P/i'

micorum tuoruim.

jeiit d

Domini exitus smortis.) GCujus funt

exitus mortis, ereptio , & liberatio

2$. Fiderumt imgreff[as zuos , Dens,

nam v0*

a morte.

&c.) Non defunt , qui viderint iti-

22. lerumtamen,

&c.) Docuit, quid

E

nera tua, Chrifte Deus, aCtiones tuas,

p B

fa&urus fit Dominus amicis fuis; jam

prelia tua, victorias tuas.

docet, quomodo fe cum inimicis geret,

Ingrefm Dei mei, Efc) I'ngreffus,

(r, etium

& rebellibus jugum ejus detractantibus.

inquam, tuos, qui es Deus meus, qui

Confringet capita.) ouperbiam con-

[

ä)iiïi, tibi

t£undet.

es in fan&uario tuo, colo fcilicet,

vel Ecclefia.

Ferticem capilli.) Merticem coman-

a6. Pr&veneruut primcipes ,

Efc.)

, rxü L g

tem , & capillatum fuperborum con-

Convenerunt Cantores, & fidicines

euiy r

Íri

npet.

Ejt repetitio prime. partis

wer

f

culi.

utriufque fexus ad perfonandas tuas

|illis ]

ilos

vicorias, ita ut alii cantu praeant,

q)ud

Perambulantium in delitlis fuis.) lu-

alii fequantur.

Alludit Propheta ad

: ]Ilte

us

rentium in fuis fceleribus.

factum Ifraelitarum , quando Deus

23. Dixit Dominnus. ) Minatus eft

liberavit popilum fuum de manu Pha-

fs&

Dominus.

rionis; tunc enim Moyfes princeps

j al

Conmvertam ex B;zfdn, ffc') Abftra-

qont*

populi cum aliis filiis lfrael cantavit

ham hoftes meos ex Bafan regione

canticum illud : .Cazzezms Domino $5

(yitia

uberrima, & pinguiffima, & proji-

glorzofe enim magnificatus eff , & Mlaria

€iam in profundum maris, ut olim

foror Moyfis cum fequentibus fe mu-

1103 dl(s U

egi cuin Pharaone.

lieribus fumpfit tympanum, & lude-

bat laudans

eum, I2xod. 15. 2o.

y Bov

24. Ur intingatur, €c.) 'Tuque po-

tinete

pulus meus vi&doriam de iifdem re-

27. Jn Ecc/eii.f benedicite Deo, Gc.)

,

164

LIBRI PSALMORISM

28. Ibi Benjamin.adöklefcentulus, in mentis exceffu.

Principes Juda, duces eorum

pes Nephthali.

, principes Zabulon, princi-

ï

29. Manda, Deus

e

operatus es in. nobis.

, virtuti tuce : confirma lioc, Deus, quod

30- A templo tuo in ]erufalem, tibi offerent reges munera.

31. Increpa feras arundinis; congregatio taurorum in vaccis

ïi

V

populorum : ut excludant eos, qui probati funt argento.

[

32. Diffipa

jl

Vitt

'Xfidentlir efle verxba cantorum, & fi-

Dates eorm.) Populi tui fidelis

dicinum, que ingeminabant,

& qui-

duces funt.

bus

fe ad laudandum Deui eci

tabant.

Primcipes Zabulom , Primcipts Neph-

pI

De f'antz'äm Jfrael.

) Vos, qui eítis

£bali.) Principes Zabulon, & Neph-

laten

€ origine, & ftirpe Ifrael, qui ex

thali dicuntur Apoftoli ceteri, Petrus,

üefer

ejus femine, tanquam ex fonte ma-

& Andreas, Jacobus , & Joannes,

verfa

natis.

Vel, etiam fenfus eft : Beze-

Philippus, Matthzus, & céteri, qui

'àno

diczze Domino de fntzbus Iffael, id eft,

erant a Bethfaida, vel Capharnaum,

Tégn;

Chrifto Domino , ortum habenti ex

& vicinis civitatibus ad fortem La«

hïfa

lfrael , & inde fecundum carnem

bulon, & Nephthali pertinentibus.

fu. u

propagato.

K

29. .Manda Deus virtuti tue, Cc.)

v m

29. Józ Bezjamin

—, 6c.) Explicat,

Precipe, o Deus, potentie tue, &

tm j

uinam fint illi Pri

ncipes, de quibus

fac eam femper nobis adeffe, ut, qu&

I03

d

bene inchoata funt, ftabiliantur, &

ixit, Prevenzeruz: Prizcipes, 8c. Per

arun.

Benjamin fancti Patres D. Paulum

perficiantur.

[

intelligunt , qui fuit ex hac tribu.

30. « femplo £uo 1m. feru[alem, &$c.)

"dolefcentulus.) Si de tribu Benja-

Vel fenfus eft: a templo, quod eít

gregt

Tüm

min intelligamus, explicabimus, quafi

in cclefti Jerufalem, tibi Deo fanctá

il (

dicat : ibi adfunt ex tribu Benjamin,

regnantes cum Chrifto offerent mu-

tulor

qui minimus fuit natu filiorum ]a-

nera, id eft, facrificia laudis perpe-

üt

cob, ideoque adolefcentulus merito

tue, vel atemplo tuo, quod eft Éc-

ditat

appellatur.

Vel certe intelligitur D.

clefia 'Catholica , tibi Deo facerdo-

att

Paulus, qui etate juvenis,

,voca-

tes, qui funt miniftri regni tui , &

AIPen

tione minimus, id eft, ultimus fuit

populum vice tua regunt , offerent

Ge;

Apoftolorum.

munera, id eft, facrificia eucharifti-

tU0s

Ip imentis exceffz.) D. enim Paulus

Ca, facrificia item laudum , & pre-

finunt

in mentis exceffu ita conjunctus fuit

cum , facrificia denique converfionis

pfallentibus , in tertio colo , & in

animarutm.

ln 8&1

Vel a templo , id eft,

LE

paradifo , ut nefciret , an tunc in

propter templum, hoc éít, propter

(m p

corpore effet, vel extra corpus , ut

lanctitatem .templi tui, quod eft in

tpfe teftatur 3. Cor. 12. 5.

Ecclefia, offerent tibi Reges terre

& hi

Principes Juda.) Per Principes Juda

munera pretiofa ad ipfius templi or-

«t

"

intelliguntur ii Apoftoli, qui ad hanc

natum , & ad alendos templi mini-

tribum pertinebant, & Chrifli fratres

ftros, de qua oblatione Regum multa

PMV(

D m

dicuntur 'in Evangelio , quod effent

predicit 11aias c. 6o. & 66.

Vanri

filii Cleophz fratris Jofeph fponfi B.

31. Jperepa.) Exterre, coerce, re-

Virginis, videlicec Jacobus, Simeon,

prime.

D

udas.

:

elt

) 4

Feras giundiki:-) Per feras arundi«

1'((,4;

D

165

PSALMU $ LXVI.

32. *Dimpa gentes, quae bella volunt, venient le

A

gati ex

Cl«

JEgypto, /Vthiopia praeveniet manus ejus Deo.

33. Regna terrae , cantate Deot

lbte

;

lod

e€o,

S pfallite Domino , pfa

34. Qu

i afcendit fuper coelum Coeli, ad Orientem.

81*?.

Ecce dabit voci fuze vocem virtutis.

!

.35. Date gloriam Deo fuper Ifrael, magnificentia ejus, &

virtus ejus in nubibus.-

fhn

36. Mirabilis Deus in fan&tis fuis, Deus Ifrael ipfe dabit

delié

virtutem , & fortitudinem plebi fuze, benedi&tus Deus.

N 3

L In fr-

ul

uis incelïiguh&u* beftiz filveftres, qua

Deum afferre.

lmpie'tu'm hoc eft

g

Jlatent inter arundineta.

Allegorica

cum /Egyptii, & /Ethiopes oblatio-

fl' 18

5

Üefcriptio Daionum , qui libenter

verfantur inter homines leves, &

nes, quas Chriftiani folent , in Ecc-

meäg

clefia obtulerunt.

i

vanos, & in locis humentibus ,. ubi

aum,

regnat uxuria. $Sic de Diabolo fub

terre.

33. Regna terra. ) ania: regna

Ti«

figura Bchemoth dicitur Job. 40. 16.

34. 44 érientem, ). Vexfus orien-

iM

fub wnbra dormit im feereco calamt ,

tem; nam Chriftus afcendit in cc-

6c.)

F8 m [oc bumentibus.

Vel genexa-

lum ex monte Oliveti , qui eft ad

N

tim fenfus eft: Cohibe inimicos no-

orientem urbis Jerufalem.

ftros lanceis armatos, vel fagittis ex

Wæ

arundine.

Dabit "voti. fu& vvocem virtutii.) Hoc

T

Patres Latini Hilarius, Auguftinus;

Congregatio raurorum , 6$c. ) Con-

& Hieronymus referunt ad adven-

B

gregatio enim coacta ett ferociffimo-

tum Domini ad extremum judicium.

rum principum quafi taurorum, fi-

d d

Tunc enim Dominus dabit vocem

fandi

mul cum populis fuis in modum vi-

virtutis , hoc eft, vocem potentiffi-

, l0

tulorum lafcivientibus.:

mam, & etficaciffimam , .cum fcili-

Ut excludant , Gc.) Ut e fua hzre-

cet canet tuba , & mortui revivi-

rpes

ditate dejiciant eos , qui tibi pro-

ü Elc-

bati funt ad fimilitu

fcent,.cum malis dicet: 4re zz zgmem

etdo

dïncm puriifimi

eternum, 6c. bonis àutem , venire d-

argenti,

nediíls , &c.

Ll,&

Gentes, qua bella wolusz. ) Que

'erent

tuos

fideles

efle

non

3;5- Dare gloriam. Deo füper Ifrael,

ynilt

quietos

&c.) Glorificate Deum propter bene-

u

finunt, fed illis. molefti funt , &

:

ficia, in electos fuos collata : quo-

Jonis

infefti.

niam magnificentia, & potentia Dei

t

32- Vensent legatz ex AEgypto, &c.) Pii-

£

maxima manifeftabitur fuper Ifrael

tet

tentes.

cem petentes, & fe fubditos, profi-

in nubibus ccli, cum fcilicet rapien-

í

1

tur electi, in nübibus obyiam

hri-

4Ethbiopia. ) Qu longius diftat ab

fto, & in ipfis nubibus erunt fe-

tere

]erufalcm, quam /Egyptus.

h o

dentes, quafi in foliis a dextris, &

ml

Praveniet gianus ejus.) Ocilicet ]Egy-

a finiftris judicis Chrifti.

ml

pti munera offerentis, pacem po-

36. Mirabilis Deus in fanüi fim)

ftulantis.

Quos Deéus miris modis dirigit , ut

Deo.) Apud Deum.

In. Hebrzo

esïe

falutem xteraam confequantur , &

elt , JEtbopéa currere factet manus

miris honoribus ornat in patria. In

d

[«* Deo, id eft, feftinabit dona ad

Hebreo eft, Is Jenctnarin Jws, fed

-

*

166

,'LIBVRI PSAL*MORUM

f

I ÍIn finem, pro iis, -qü.i commutabuntur Pfalmus

David. LX V III.

t

2. Q'Alvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquse ufque

ad animam meam.-

3; Infixus fum in limo profundi, & non eít fubftantia.

f

' Veni in altitudinem maris, & tempeftas demerfit me.

. Laboravi clamans , raucae facte funt fauces meage ; defe-

4

cerunt oculi mei, dum fpero in Deum meum.

f

. Multi

plicati funty fuper capillos capitkis— mei, qui oderunt

[2

me gratis.

Con

fortati

| funt, qui perfecuti funt me inimiciþmeiinjufte,

p

quae non rapui9 tunc exolveþam.

6. Deus

P

: fan&i Dei fan&uaria recte appellari

3 Inyf;cm femm od linzo: profundi. )

fe

poítunt.

Demergor in limo maris, & abyfii,

& femper profundius infigor.

Dabit virtutem , €$ fortitudimem . ple-

&i fue.) Cum electos. fuos immor-

Er mom efb fubflantia. ) iNon eft

lu

salitate, & impaflibilitate donabit.

vmTócT4S01£, ut eft in Greco: locus

fcilicet, quem poflim firmiter pre-

zP quil commutabuntar.) Moc

mere veftigiis, ftabilisque confiftere.

ql

ï-PRa

explicatum eft ad titulum

Italice diceremus. — Noz & 2 fermezza.

d

Pfalmi 44.

"Yent £m altitudzzem m;zi-ia'.) Ingref—

2. Salvum me fac Dem'.) Non pe-

fus fum mare altum , profundum,

p

tit Chriftus a patre falutem animz,

p

& amplum.

j

quam habebat, & amittere non. po-

qgewpeflas demer[ft me.): Nox Hebr.

terat, cum. eífet beatus ; fed [falu-

e

tem corporis, eamque non abfolute

rapidum aquarum curfum defignat,

q

petit , fed ut oftendat magnitudi-

& inundationem : quare aliqui ver-

u

ném doloris, & quam naturalis ap-

tunt, & /lwzen , five, alveus operuit

mne.

[talice dicimus : 4« cerrezze del

k

petitus mortem retugeret,

eo prorfus

1nodo, quo in horto dixit: Pazer,

Jfume , 0 del mare.

li

4. Laeberavi- clamanms, ) /vDefatiga-

ff wis, transfer. ealicem Zum 4 me.

Luc. 22. 42-

tus fum clamando , & implorando

letraverunt aque u[que ad auimam

auxilium.

!

eeam.) la calamitatibus, & malis

Defecerunt oculi imei-) Fatigati funs

le

circumobfeffus fum ,

ut iis fimilis

afpiciendO, num aliquis veniret, ut

)

fim , qui in profundo aliquo aqua-

opem ferret.

rum gurgite ita funt conítituti, ut

Dzum

ero i2 Denm meum.)

Dum

H

auxilium ab illo expecto , & tamen

jam aqua os ingrediantur ad fuffocan-

ille me non eripit a tormentis.

lp

düm cor, & extinguendam animam.

Q

Hxc enim , & qua& fequuntur per

$. Grarms.

Sine caufa, nulla in re

ïnl

allegoriam periclitantis in fluctibus,

a me offenfi , aut violati.

Cosfortati funt.) Ynvaluerunt.

& alienum auxilium implorantis ma-

D)

gnitüdinem dolorum Chrifti ponunt

Qua non rapul, tunc exol'vtbam.) Red-

dere cogebar ; que non rapueram.

PW

oþ oculos.

u

PSALMUS LXVIII,

Ió7

6. Deus, tu fcis infipientiam meam

US

:

, & deli&ta mea a te non

funt abícondita.

. Non erubefcant in me, qui expe&ant te, Domine, Do-

-

Je

mine virtutufn.

.

. Non confundantur fuper

me, qukxi qüærunt te, Deus Ifrael.

$. Quoniam propter te fuftinui opprobrium , operuit con-

fufio faciem meam.

fe-

9. Extraneus faétus

fum fratribus meis , & peregrinus üliiä

matris meze.

it

1o. * Quoniam zelus domus tu:e comedit me & *

| opprobria

*Joan.

2

UE

exprobrantium tibi, ceciderunt fuper me.

:*Rom

le,

Ir. Et operuiin jejunio animam meam, & fa€tum eft in op-

i5* 3.

probrium mihi.

iz. Et

3-1-1-8

P,ænas ]uebam

.)

pecmtorurp, qu& non

E peregrimus fl;is matrá mes. ) Re-

feceram.

petitio ejusdem fententig. "l'anquam

j

6. Infipientiags meam. )

Peccatum

alienigena habitus fum a filiis fyna-

Hoc eít,

uod

mihi impofitum : fcis Deus , an fim

gogz matris mes.

u

infipiens, an fim in vitio, quod hi

ait $. Joann. in fuo Évangelio cap.

cuUÉ

mihi impingunt.

1. 11. d propria "enit , E$ fui eum

7. Nom erubefeant in mt, 6c.) Ne

Z07 receperunt.

re

16

quafo rubore, & pudore propter me

IO.

goniam zelus domus tust., (fc.)

u

afficiantur, qui in te fperant, & a te

Reddit rationem, cur habitus fit tan-

falutem meam expectant : fl enim

d

quam extraneus, quia fcilicet illum

preces meas non exaudias, eos mei

urebat, & dolore afficiebat zelus do-

Il

judebit , neque me audebunt con-

mus Dei, non folum 1nateriatz, cum

tert.

Wel etiam fenfus eít; non

negotiatores e templo ejiciebat; fed

bt,

erubefcant, qui idem a te poftulant,

multo magis fpiritualis ; id eft congre-

it,

quod ego poftulo ; erubefcant au-

gationis fidelium, quam multorum vi-

[2

tem, fi irriti, & voti minime com-

tiorum feditate inquinatam videbat.

jlt

potes dimittantur.

Opprobria exprobrantimm tbi , Gc.)

"

Domine wirtutum. )

,

Domiue éxercis

Opprobria eorum , qui tibi expro-

tuum, ut eft in Hebr.

braverunt, non minus molefta mihi

g'ä

. 8.. Propter f& fuffinui opprobrium.)

acciderunt, quain fi ego illis impe-

(

Quafi dicat , quod peto, jufte po-

terer. Vel fenfus eft, cecidersnz [uper

ftulo; non enim ob meas culpas ,

zme, id eft fuper caput meüm in

feu

honorem

yi

propter

tuumn hac

meam perniciem , & exitium.

ut

patior.

1I. Operui in jcjunio aniumam mmm.)

Operuit cozfufto faciem meam.) Sufti-

Contexi, obrui jejunio animam. Vel

ff

nui contumelias , flagella , irrifiones,

fubintellige vocem , L«cryms , quafi

e

Íputa in faciem, & alia id genus.

dicat, me ipfum jejunando lacrymis

qu£ verecundia , & rubore vultum

maceravi.. Jejunim , & lacrymas

meum impleverunt.

;»offumus explicare de efurie, fiti,

)e

g. Extraneus fatkus fum fmtriöm

X

& defiderio falutis animarum. Nam

mels.

P

'lanquam extraneum me re-

propter jejunium ,. &c.

non legi-

dl«

putaverunt fratres mei Judzi.

mus Clirsiiïum ,Dominum) ir-rif!,lm

ff].

168

LIBRIPSALMORUM

12. Et pofui veftimentum meum cilicium, & fa£tus fum illis

in parabolam.

TV

15. Adverfum me loquebantur, qui fedebant i

n þorta, & in

:

me pfallebant, qui bibebant vinum.

;

14. Ego ver

p

o orationem meam ad te, ADQ.min?»? tempus be-

neplaciti Deus.

C0

Ín multitud

]

ine mifericordize tuse exaudi me'y in veritate

falutis tuae.

Ya

15. Eripe me de luto, ut non infigar, libera me ab iis,

qui oderunt me, & de profundis aquarum.

16. Non me demergat tempeftas aquee , neque abforbeat

bu

y

me profundum: neque urgeat fuper me puteus os fuum.

fen

17. Exaudi me, Domine, quoniam benigna eft mifericox-.

dia tua : fecundum multitudinem miferationum tuarum re-

p

fpice in me.

18. Et ne aver

tas faciem tuam a puero tuo: quoniam tri-

YOX

bulor, velociter exaudi me,

4tte

19. Intende anima mez,

& libera eam propter inimicos

3Q

ineos eripe me;

20. Tu

n

ant

fuiffe, aut.male tracatum a Ju-

me garriebant, & cantabant , luden-.

:

Dot

dzis.

tes , & irridentes.

Et falum eff im opprobrium mibi. )

14. Ego wero orationem meam, &c.)

L

Vi

Cum hoc nomine illis charior effe.

Orationem: meam ad te dixrigebam.

Tenpus bezeplacitài Deus.Y. Jam ad-.

tía,

deberem, e contra illud apud eos fa-

Tne

&um eft mihi occafio opprobrii mei.

venit tempus beneplaciti, tempus

12 Pofus vwefüimentum. ) — lndutus

a te definitum, quo ego his crucia-

fum cilicio..

tibus liberer ; tu vero mundum tibi

ph

xeconcilies..

*

Fatlue. [um. illit ia parabolam.) Etiam.

i2

propter hoc.

factus. fum illis in. fa-

lo multitudime mijericerdia tu;e. »,

bulam, ludibrium ,

& diécterium.

Propter magnam mifericordiam tnam.

far

Nion legimus Chriftum cilicio indu-

Àn weritate falutis. z44. ) Per fide-

dar

&um. inceífiffe, aut propterea ludi-

lem,. & certàm tuam falutem , auxi--

hum, & tutelam.

P

[3

brio habitum.: quare cum $. Augu-

ftino, & aliis de facco carnis hu-

I$« Erzpe zme de luto

, " non inþ;ggzr.,)

ten

manz, & mortalitatisnoftre commo-

'Vide dicta. n. 3.

hil

de locum hunc poffumus interpretari..

16. Tempeflas aque.) Mids di&av

eodem n. 3.

lml

13. Quj fidehlamt importa.) Princi-

[emn

jes, & judices populi, qui in por-

Neque. urgeat feper me pureus er

anti

tis fedebant, ubi juxta veterum mo-

f )

Puteus , in quem cecidi,

rem erant pretoria, (« judicia exer-

non. claudat os fuum; nam verbum.

&ebantur..

Hibr.. $

1d: eft,

N3 àe«*, proprie claudere

pu

lg qme þ/älle!ant', &c. )

fignificat.

non. folum. publice in conventibus,

/.17- Bezigna?y Suavis, vel copiofa..

Ü

fed. etiam privatim in domibus tem-

18. Paero £40. ) Servo tuo.

RüI

19. dstende anime a. ) Mebrma.

pore conviviorum ixnterv pocula de

|

p

B

A

4

LMUS LXVIIL.

169

li

20. Tu fcis improperium meum, & confufionem mearni ,

&

a

In

reverentiam meam.

51. In confpe&u tuo funt omnes, qui tribulant me, imp

ro-

he-

perium expeCtavit cor meum, & miferiam.

Et fuftinui, qui fimul contriftaretur, & non fuit, & qui

coníolaretur, & non inveni.

ate

22. * Et dederunt in efcam meam fel: & in fiti mea pota- *Mat.

verunt me aceto.

27.48$

li

23. Fiat menía eorum coram ipfis in laqueum , & in retri- g,

4

eat

butiones, & in fcandalum.

li, g.

24. Obfcurentur oculieorum, ne videant:; & dorfum eorum

Qf«

femper incurva.

IC-

25. Effunde fuper eos iram tuam, & furor ire tusav com-

prehendat eos.

ii

26.* Fiat

vox fienificat proprie apprepizqua ,

precationis predicit mala , que even

«ccede , aurem precibus meis accom-

tura erant Judeis ob ingratitudinem,

CO&

& crudelitatem |in Chriftum.

Tü

modando, & me a malis eripiendo.

Propter I2IUICOÓ 22605. ) Ut fcilicet

Men[A eorum coram ipfés. 12 laqueum.)

animadvertentes fe pra&valere non

Cibus , qui eis apponetur, fimilis

jén--

potuiffe, aut confundantur, aut con-

fit efce, qu& avibus , aut feris ab-

vertantur.

fconditur juxta laqueum, ut . illo , ca-

[

20. lmproperium meum.) ImprOpe-

piantur, & ftrangulentur.

Atfhs.

la retributiones. )

Quibus illis

ad

ria, « calumnias , quibusnlacerant

me.

malum, quod mihi ftruxerunt, re-

IPUS

: Confu]ionem s. j Que ex im-

pendatur.

(t«

properiis in me jactatis nafcitur.

E :m feandalum.) Sit illis caufa,

Fiþi

Reverentiam meam.) X erecundiam;

vel occafio ruinz.

Menfa, que Ju-

erubefcunt enim,

U

ii apud alios con-

dais facta eft in laqueum,

C. vi-

4. )

funduntur, etiaj

»li

attt.

1 injufte confun-

detur effe lex , & libri Propheta-

dantur.

rum, quorum le&ione, & cognitio-

ïdq—

2l. J» confhetlu, zuo, €$c.) Sicut non

ne, cum animas ad falutem pafcere

üxi

te latet. afilictio mea ; ita non te la-

potuiffent , e contra vitio ipforuim

tent, qui me affligunt, a quibus ni-

fatti fünt illis in laqueum, quo im-

i)

hil aliud. expectare. poflum , quam

plicantur, & conftringuntur, pluri-

(

improperium , & 'miferiam , ficut

misque noxiis erroribus tenentur,

femper expecavit cor meum multo

cuwum male illa utantur , cum fint

ante quam advenirent.

ÜGCI ;

& verum lumen

non ad-

p

Suffisui.) Expectavi.

immittant,

i,

um

Qui ffasul contrz aretur.) Qui com-

24. Obfeurentur, 6c. ) Hoc pati-

Pateretur.

untur Judei, cum velamen fit fu-

lere

22. Dederunt im elcum. mtam fel,

^

-

per cor eorum, ut ait D. Paul.

f

&c. ) Ut narat .. Matt. c. 27.

Cor. 3. 14.

gum. 48.

Dor[uz eorvum femper 22eurva.) Mi-

23. Fiz?, 6c. ) Pexr modum im-

1gá

Ífem . Salacivi oneribus fere importa-

Bibl. cum Com. Menosb. T. HZ

170

e

E d

LIBRI PSALM

RUM

26.

* A&

| Fïatïï)abitaïio eorum deferta:

-

& in&tabel'haculis eorum

101

L Io. Don fit, qul inhabitet.

27. Quoniam quem tu percuffifti, perfecnti funt :

3

& fuper

n

dolorem vulnerum meorum addiderunt.

28. Appone iniq

uitatem fuper iniquitatem .eorum , & non

C

intrent in juftitiam tuam.

29. Deleantur

anturt.

-de libro vivänþium :;& cum juftis non fcri-

|

ior

3o. E

go fum-pauper, & dolekns: falus tug, Deus futce-

pit me.

31. Laudabo nomen

?

Deicum canti;o j magniücabo eum

in laude.

32. Et placebit Deo fuper vitul

ducentem , & ungulas.

:

um novellum , cornua pro-

53- -Vid

eant pauperes, & lae

5

etentur: quaerite Deum ,& lvi-

vet anima Veftraf

,

i

t

4 Dd

:

bilibus opprem. DOrfo etiam fcm-

7:5,4,9'5.1) Solis enim fidelibus. vera

per incarvo , & facie .àd terram

juftificatio: contingit.

$3

prona, cum oculos attollere nefciant,

Niunc tande,m

20- Ego fum, 60)

térréna tantum intelligant.

in

ne Píalmi predicit

Propheta

f

Chriifti gloriam, & Ecclefie zdifi-

a Fiat babitatio eorzgm c*lejärtd, &c.)

cationem.

itvo

Fa&um videmus ad unguem ; nam

t

Judei alibi potius-degunt, quam in

Pauper, E dolegs. ) Pauper, quia

etiam veflibus carui in cruee ; do-

j

jJudes, maxime jerofolymis, funtque

lens, quia acerbiflimos cruci

/

e regione fua exules , templo cele-

lä.f.ZUS p?l'-

lde

berrimo, & privatis «di

tuli, dum in ea penderem.

pto

& dirutis.

'b us excifis,

$ass fua Deus fufcepit me.) ^ Cum

)j

27. Quem tu percufffii.) Quem tu

dans;

effem pauper bonis, & malis abun-

pux

pro humani.generis peccatis cruci

Salutaris

manus tua 1me à

fubjecifti.

mortuis excitans mala omnia abfter-

Yent

fit, bona omnia adduxit.

Addiderumt, . )

Dolorem meum

31« Landaebo, 6$c.) Celebrabo , ca-

contüumeliis, flagellis ; &c.. exafpe-

nàm, &c. laudes Domini.

pa

£

rarunt,

i y;

2U. Wapeme iniguitate m y 6 c,) Per-

32. Gnper wirulum mevelunm. ). Erit

i

mea ]aus Deo gratior, & acceptior,

fittes eos peccata peccatis addere :

quam facrificia vituli novelli.

Qlls

& de una iniquitate in alias ruere,

um

Corzuua producenten . »z;—zgulzis.)

D

Non intrent. in juflitiam zuam.) Nec

Quo ftatu vituli maxime apti funt

to pervenient, ut participes eos fa-

ad facrificium,

n

cias juftitig tug ,. fidei fcilicet,. &

t

33. Videamt paupeves , E5. lItentur.)

gratiæ tuz.

Intelligant , '& confiderent hzc pau-

b

29« Deleantur -de libyo 'i)iz'ei;z;fynzg)

peres , & Igtentur, & exemplo meo

1 ]Jh

Non erust i albo fidelium , qui

fpem bonam concipiant.

dl

per veram rxeligionem te colunt.

poj

Quarite Dena , 6 wvet g?z-imaæ Vts

M

PSA 'L»M US LXVIIIL. & LXiï..

I7Y

U

; « 84. Quoniam exaudivit

-&on defpexit.

pauperes Dominus : &/Vin,&os fu.os

35. Laude

Det

"

nt ;illum coeli,

&*tef.ra,'-mare , € omnia reptiliæ

in els,.

hs

36. Quoniam Deus falvam faciet Sion: &

D10Q

ædiüfCab-untur

-civitates Juda;

(

Et inhabitabunt ibi, & haereditate acquirent eam.

*

27. Et femen fervorum e

jus

(c6-

nomen ejüs ,. habitabunt in ea.

potfidebit eam3 & qui'diligxtïlnt

1. [n finem , Pfalmus David,

m

ln rememorationem,

quod falvum fe;:erit* eum Domi—

nus. LXIX..

to-

Eus, in adjutorium meum 1n

2.D

vandum me feftina.

vtende : Do;mïne, ad adju-

"

| Avi—

3. Confundantur, & revereantur

meam.

; qui ;guærunt animam

- -

w

4. Avertantur retro

yad

:

z:fu.m;, & erubefcant, qui volunt mihi

1nala :

Y

yem

, Avertan-

oheta

! féra. ) Wirtutem colite, & Deum

Vif

37; Er femen [ervorum ejts. ), Dion.

invocate, & beae vobis erit; Deus

poífidebunt non. folum

primi. fide-

enim laigietur falutem, & vitain.

les

3

fed. etiam — deinceps pofteri

'quia

34« Pauperes.) . Afllitos, humiles.

€orum.

do

.Vintlos fuos,) Vinttos propter fe,

Qu dilsgunt. unmen. ejus.. )

Non

! per-

id eft; pro noininis fui conteflione,

inimici Chrifti , fed qui fide,

fpe,

pro pictate, & virtute, martyres.

&- charitate. illi adharent w«

illunx

um

35- RepHla. ) Omnia , qu& re-

amant. ,

-

iburte

E

punt in aquis 3 qux in iliis mo-

me 2

ventur.

ralionem. ) Salutis ac-

yter-

35. Gien.) Ecclefiam.

Ie IN reme&zo

JEA/ficabuztur civitates J«da.) Pr;)-

cepte ,

ficut enim Dayid. fpi-

pagabitur prim: illa Ecclefía, mul-

ritu. Prophetico previdit orationem

,

Chrifti pro falute fundendam ; fic

tis vivis lapidious acccdentibus. Mul-

etiam praevidit falutem fine dubio

f

te ctiam nov&e Eccelefiv in Provin-

tiols

ciis . excitabuntur, populis ad Chri-

feciturám ,' & in- ejus. memoriam

Pfalmum. Deo cecinit.

m

um p-r fhidem aggrepatis. . H au-

--

le adjuto ium meum intende. )

ul )

tem dicintur civitates J4da, id eff,

Intentus, & attentus efto , mt mibhi

fünt

confeflionis. quia veràm fidem, Con-

fitebuatur ,. & profitebuntur.

opem. feras.

d cdiszvandum se feffina.) Quan-

n )

Inhalitabust tibi4 Ec. ) Firmiter

doquidem. periculum. imminet , - &

habitabunt in lEcclefia , nec illam

urget.

1l)äü

fIitdt]

déferent , & tanquam hsreditatem

3- Corfundantur, 8c.)" Qua bie bae

poífidebunt eam.

fe?!m* u[que ad finem P/Zz!;äzi? explicata

f 4 'UE"

»

E

17

—

5

LIBRI PSALMORIU'M

Avertantur ftatim erubefcen:es, qui dicunt mihi : Euge, euge.

s. Exultent, & laetentur in te omnes, qui quarunt te) &

fml;

dicant femper : MagnificeturDominus,qui diligunt falutare tuum.

di

-6. Ego vero egenus, & pauper fum : Deus, adjuva me.

Adjutor meus, & liberator meuses tu: Domine, ne morerris.

Vil

Pfalmus David ,

r, Filiorum Jonadab, & priorum captivorum. LXX.

afi

2.TN te, Domine , fperavi, non confundar in seternum, in

f

juftitia tua libera me, & eripe me,

Inclina ad me aurem tuam , & falva me.

n

4. Efto mihi in Deum prote&torem, & in locum munitum:

a

ut falvum me facias,

Quoniam firmamentum meum, & refugium meum és tu.

0p

4. Deus meus eripe me de manu peccatoris, & de manu contra

legem agentis, & iniqui.

la

s. Quoniam tu es patientia mea, Domine, Domine, fpes

il

mea a juventute mea.

6. In te confirmatus fum ex

utero, de ventre matris meae

7. In

lia

tu es protettor meus.

-ï!;nt P[alm. 39. « "verjfrula I4. e«faue

Nom confundar. ) , Ne confun-

ad fraem, G cum fint plane eadem, non

dar ; nam particula 5w 47 eft pro-

li

ef? quod bic repetantur.

hibentis. . Ne repulfam patiar, unde

de

mihi non:exaudito fit erubefcendum.

P Jlioruza Jomadab, 6$c.)) Hzc in-

' Ícriptio non eft in textu He-

a. In Juffitia t&4.) Quia juftus es

if

brzo, fed poítea addita.

NX idetur

afllictorum vindex.

!

nificare titulus Pfalmum hunc ex

3. Ip Deum protettorem, ) — Deus

La

u

1 Synagogz- cani folitum in per-

protector.

Tutr

fona filiorum Jonadab (quorum ce-

f

lebris eft obedientia ex c. 35. ]Jere-

In: locsum mwzimm.) Ad— quem tüþö

ben

confugere poffim.

amie) & ceterorum, qui fponte in

Firmaimnentum meum.

) Cui tanrquam

priorem captivitatem cum Rege Joa-

firmiffimz rupi innitor, ut indicant

por

chin

orofetti funt, 4. Reg. c. 24. n:

Hebraica.

at

À2.

|

eremia Pro

j)heta, ut ita face-

:

4. De manu peccatoris.) . N el Abfa-

rent, hortante, &

liis Jonadab exem-

lonem intelligit , vel ponitur fingu-

&m

plo fue obedientie preeuntibus , &

lare pro plurali, ut fenfus fit, de ma-

predicationi . Jeremiz parentibus, ut

nu peccxtorum.

t

abjn

£onjicit Bellarminus.

Contra legem agentis, 65 mi

Pria.rum:apti*uarum.) Dicitur, fr7o-

lenti, iniqui , & me inju

4

e perfe-

$Wn, quia poft captivitatem, quam.

quentis.

BurE

$. Tu es pauentia mea. )

À quo

tl

proxime memoravimus, iterum , qui

remanferant, adducti funt in captivi-

nunc expecto patienter, ( femper

ln

tatem fub Sedecia Rege Juda, ut ha-

auxilium expectavi.

bemus 4. Reg. n. 11. cap. 25.

6. In te confirmatus. [um en utere. )

i

E SR AL MHU B LXX

17

7. Ín te cantatio mea femper, tamquam prod,igïüni fattus

fum multis : & tu adjutor fortis.

Itf

9. Repleatur osmeum laude, ut c

antem gloriaæ tuam: tota

die magnitudinem tuam.

i

.9. Ne projicias me in temp

ore fene&tutis :"cüm defecerit

;ris.

virtus mea, ne derelinquas me :

*

IO. Quia dixerunt 1

nimici mel mi

LX.

hi, & qui cuftodiebant

animam meam, confilium fecerunt in unum,

*

11. Dicentes, Deusdereliquit eum: perfequi

n

mini, & com-

prehendite eum , quia.non eft, qui eripiat.

12. Deus, ne elongeris a me , Deus meus, in auxilium

meum refpice,

m:

13. Confund

antur , & deficiant detrahentes animze mea;

operiantur confufione, & pudore, qui quserunt mala mibhi.

ntfa

14. Ego autem femper fperabo, & adjiciam fuper omnem

laudem tuam.

15. Os meum annuntiabit juftitiam

! tuäm, tota die falutare

[pei

tuum.

16. Quoniam non cognovi littera

turam , introibo in poten-

nex

n

tias Domini, Domine, memor

abor juftitize tuae folius.

a u

17. Dens

ffun-

l[ïHäbr; eft :

Cuftadiebant.) Obfervabánt me, no-

p

unde

de ventre.

SWper fe EREXUS fum

cendi occafionem c:

iptantes.

1» unum.) Colle

:

H

du

De wvenurve-matris ;ed. ) A. prima

s e

4ufantia mea.

Iu te cantatio mea [femper.

:* Ts

in Greco zzrzezde.

i2. Rej(zïice.) In Hel?ru eft: Fq/???idg-

:

M

perpetuum hymnorum ; & cantico-

I3. Detrabentes ani

m mes.) Heb;'

rum meorum argumentum fuifti.

adver[arit ; anbse "mes.

C alumnian-

femper cantavi, & cantabo te, &

tes me,

tütó

bencficentiam tuam,

Confundan-

Operiantur confuffone-)

7. Prodigium. ) Res ftupenda , &

tur, pudefiant.

111&01

portentofa ob malorum, & calami-

14. djiciama fuper omnem laudem

ican

£atum magnitudinem.

audes £uas aliquid

tuam. ) -Ad tot 1

Lfa-

9. Nt projicias me im tempore feme-

femper addam; femper lau

dibus lau-r

des cumülabo.

ingi

&srs. ) Cum me femper' ab infan-

, [nà*

tia protexeris, ne me deftituas, aut

Ij« daonuntiabit.) Celebrabit.

abjicias nunc cum fenex factus fum.

Salutare- tuum. ) Salütem " quam

Vio

Cum defecerit , 6c.) Repetitio pri-

tuo beneficio confequar.

eerfe'

mi hemiftichii ; nunc cum virtus mea,

16. Qwuoniam mon cognow: literatu-

ram.) Pro lireraturam in Hebreo eft

fcilicet vires meg pre fenio defgce-

|quo

runt, ne me relinquas.

n»»sp feheretb , que vox a radice

lo. Dixerumt «.« mibi,

4Á

M

Locuti

€bp /zpbar dedu&ta, fignificare po-

funt contra me.

'seft numerationes, fcripturasr,. libros,

ifott )

[

174

LIBRI PSALMORUM

14. Deus, docuifti me a juventute mea: & ufque nune

j

pronuntiabo mirabilia tua.

;

o

ne dereli'r-;,a

18. Et ufque in fenettam, & fenium ; Deus,

d

quas me.

*

DI

Do

nec annuntiem brachimum tui

um g:egerationi omni, quse

ventura eft.

,

Ti

19. Potentiam tuam

, & juftitiam tu,abn', Deus, ufque in al-

tiffima, quae fecifti magnalia, Deus, quis fimilis tibi?

Qu

25. Quantas oftendifti mihi tribulationes. multas, & malas,

& converfus vivificafti me;

& d'e abyffis terrae iterum redu-

xifti me.

A

Vumercumn

2 I Muï—.—

literas, five literaturas. " Alii aliter

cordgbör, & mente retinebo jufli-

Vel er-

hunc locum interpretantur.

tiam tuam , qua fervas promif?a, pu-

o per literáturam intcliigit huina-

nis impios ,& bonos bonis aflicis.

ud

nam fapientiam, & aftutiam, quali

0». Docuiflt me a juventute mea.)

abandabat Achitophel, illudque zez

*

Spirit: tuo infuuxifti, & multà. ex-

s

cogazovi , idem eft, 'ac'ze

4 proóavi

e

perientia docuifti, hoc prefe

[-

«

ipientiam

in. te, confiderem.

gtim ,ut

It

qn-gfi dicat . AOR novi J

hujus muündi , non confido in hu-

Et ufque muuc, 6c..) Et QIl'amdiu,.

ma

manis confiliis , non approbo afti-

zculi.

Vel

vivam, przdicabo mirabilia tua, ea-

tiam , & prudentiam

que præfertim , qu& circa me acta

fenfus eft: quia humana inftitutione

in literis admodam eruditus non fum,

funt, cum a periculis me eruifti, &c.

fü

lxm

Y8.

ER w[que in. feneam , & . fes

t

ut.qui. de poft f&tantes, & ex rutti-

aium,) -Sclicet-pronuntiibo. mira-

co paftore affumptus fum in mili-

tüg,

bilia tua.

Per fezium intelligit' ex-

B

tiam, & poítea in regnum , tamen

tremam -fene&utem, aztatem décre--

&c.

Poteft etiam eíie fenfus-fim-

1)6&

pitaim.

.

Tüm

pliciffimus. .Quamvis numerum bo-

Brachium .tuum.

) Auxilium , ro-

bus

nitatuüm tuarum mnomu noverim; nam

miráabilia tua., & beneficia, fua, ut

bur, potentiam tuam, qua nos pro-

E

tegts.

lI

dicitur Pfal.'39. 6..smattzplicat? f"per

19. Ufque im altiffima y Qu ftciffs

numerwn, ls tamen pro captu re-

üïill]

colendis occupabor.

Hoc. fecutus

mugnalia.) Celebrabo potentiam, &

V

juftitiam tuam, que extenditur uf-

tüon

eft Symmachus, qui vertit,' 9- 92

que ad altiffimia magnalia , que fe-

ä-u,. oU0 8 95!*-' N F*'iäw 3. 3202 ez1m Pfof;

cifti.

Celelh

Non enim folum calim, &

fum dz'mæmfrz.?rq

terram, feciíti , fed ea etiam , Qua

lieroiba in. porentids. Domini.) Mel

magis füblimia funt , ut Augcli

quiä

fenfus eft, adlizrebo penitus divine

nec homines tantum.peccatores pu-

^^5

nis , fed. juftitia tuà ufque ad Anze-

leye;

»otentie ; in illa confidam 5 illam

meditibor; ia illa quafi arce murni-

los porrigitur ; quibus peccantibus.

Vr

tilffima abfcondar.

Vel ingzrediar ad

non pepercifti.

r

contemplanda magnifica Dei opera,

0. Offendifii mibi. ) Experiri me

"

tult

& ad ea. aliis predicanda -accingar,

voluifti.

W

dHa mihi erunt pro libris.

Malas. ) ^ Graves-

Ü if

Meusoraier j4

J

eüttie pua- [oliun..) Rc,—

Caiz'v:rfm. ) Pllzg-r:?;ïu.s. Vel Phrafig

puj

PSALMUS-LXX.&LXXI.

17f

ia

E

»r. Multiphicafti ma

:

Ift-

folatus es me.

gn,iiicentiam tuam ; & converfus con-

:

22.. Nam & égo confitebor tibi in vafis.

p

pfalmi veritatem tuam,

x

Deus, pfallam tibi in cithara, fanétus Tírael.

23. Exultabunt labia mea

, cum cantavero tibi, & anima

;l

mea, quam redemifti.

24. Sed & lingua mea tota die meditabitur juftitiam tuam,

45

cum.confufi, & reveriti fuerint, qui queerunt mala mihi, -

du

i. Pfalmus, In Salomonem. LXXT.

fu

j

Eus , judicium tuum

N

regi day & »juüitiäm tuam ülio

"D

regis,

P

i

ylli

Judicare: populum tuum in juft

pu

itia,.& p'agperes/ tuos in

judicio.

*

Lx)

4. Sufci-

20

;24-. Medsrabirur juftiiaems fuam. 3

eft jHebraica , ut, cowverfzus , »i-acmr

j, t

fit; quod ;terzun.

Exercebit. fe celebrando juftitiam

De abyffs ferra. ) De;extgemis

tuain. «

malis.

ndia

Cun comfufi, 6c. ) . Cum qui milit

ïea

Reduxifls. ) Eduxifti.

mala machinantur, fpe fua iruftrati

idi

2I-

Maltiplicaft;

fuerint, & pudore affedti.

iIMlultis

HLAAYfICEDET AE

C

FHZm.. )

modis

oftendi-

f

fti mihi , magnificentiam bonitatis

LOEN salomonem.) Vialnus hic i

tua.

^ fcribitur ,. de Salemeztz , quia

ilde

eccafio illius feribendi fuit Salomon,

-

SEt comwer[uüs com[elatas es me.). Et

ecte

poft tribulationes , & arumnas ite-

cui recens in folio paterni regni col-

rum [folatns es me, moleftiis omni-

locato bene precátur Et fane primi.

10

bus abfterfis.

verficuli apte Salomoni conveniunt,

22. Gonftebortibi;) Laudabo te.

fed mox fanécti Vatis mens; & lin-

plC

gua

in Deum: elevata, fermonem

la vafis Pjalmi. ) la muficis in-

tulli

ftrumentis.

convertit ad Chriftum, cujus Salo-

Veritatem tmam. ) Promifforum

mon figura fuit, illiusque adventum

».

defcribit , propagationem regni,

f ll[

tuorum véritatem ,

& fidelitatem

; T

celebrabo. :

rectitudinem: gubernationis ejusdem.

z. JUdicium iuum. ) jJudicium ta-

n

Sántus l/rael. )

O fan&e Ifrael,

le, quale eft tuum, réctum, fapiens,

zi

qui fcilicet Hfraelem fan&ificas,

^2

juftum.

Vel facultatem, & gratiam

gcïi i

—j'

Exultabust labia mea , citmm can-

judicandi justa legem ,& volunta-.

g pu

tavero tibi. ) Non folum per pfal.

tem fuam..

l-

werium ,. « citharam tibi gratias

Regz.) Salomoni, vel C:hri&o.

rjbus

agam, & te laudabo ; fed etiam

Jufitiam tuam.) Ek repetitio pri-

exultabunt labia miea , os fcilicet

d

mz partis verficuli.

meum, & praecordia mea tibi jubi-

F;lo Regis.) Salomoni filio meo,

libunt.

vel Chrifto, quorum iajores Reges

Ssam redemifti. j E periculis eri-

"

uerunt, &

:

. cujus pater eft. Rex R"f

m

gum

ruifciï

176

LIBRI PSALMORUM

f

Ls Sufcipiänt montes pacem populo, & colles juftitiam.

D

T

li

4. Judicabit pauperes populi, & falvos faciet filios paupe-

rum, &humiliabit calumniatorem.

[er

z. Et permanebit cum fole, & ante lunam, in generatione,

& generationem.

f0]

6. Deícendet

ficut pluvia in vellus: & ficut füllicidia ftil-

lantia fuper terram.

. Orietur in diebus ejus ju

flitia, & abundantia pacis: do-

ïl

nec auferatur luna.

9. Etdominabitur a mari ufque a

d mare: & a flumine ufqüe

I]

ad terminos orbis terrarum.

iopeä; & inimici ejus terram

g. Coram

lingent.

illo procid—ent Ith

—

1o. Reges

ul

fn

q

modum & minute pluvie guttula

d

fudicdfe. ) Ut ju/dice; ». kepat,

fine ftrepitu in gremium terre ca-

vindicct.

Can

n judicio.) Re&o ; & jufto.

dunt, & illàm fccundam reddunt;

pur

3

Sufcipiant montes pacem , Oc. )

ita Chriftus in finum Virginis ve-

Trijit

ax, « juftitia,

niet, & ex terra illa. Virgine pre-

Defcendat de cclo

COn

&. fuper regnum

fraeliticum . re-

clarum Jeífes gentis germen oxrietur.

jr

quiefcat.

7. Orietur in diebus , €/c. ) Afferet

fion

d

Chriftus mundo veram juftitiam , &

4. 74

;cabtt pduþerc: populi.) Non

Italice di-

i

finet opprimi paupéres.

fanctitatem, & pacem zternam con-

tum

e€eremus : Ezrá ragiome 4 i poverr.

ciiabit inter Deum, & homines.

i

Donec auferatur lnma, ) In Hebr.

Salves factet filzos paettperum. ) Ef

aliis

verbis

de

n

eàdem fententia

eft: Dozec non fit luna.. Ufque ad con-

É

inore 1'cpetita.

fummationem fzculi,

g. 4 mart ufque ad mare, 65c.). Si

pp

Hyumiliabit.). Comprimet , ne fuis

N

ealumniis pauperibus noceat.

de Salomone hec accipiantur; dice-

eti

s. Permanebit , 6c. ) Jam Sanctus

mus a mari ufque ad mare fignifica-

r

Vates tranfit ad Chriftum , cujus re-

re a mari rubro ufque ad mare me-

diterraneun, & a flumine Euphrate;

Til

gni diuturnitatem defcribit.

Iea

Cu. fole.) Dum fol erit.

qui eft ad Aquilonem ufque ad ex-

ln

Ante- lunam.) In Hebreo eft, ce-

tremum terrz, id eft, ufque ad /gyp-

iC

H

eum luna, feu, azte faciem luneg ,

tum, five /Egypti rivum Rhinoco-

lon

quamdiu fcilicet erit Iuna.

ruram, qui erat verfus Auftrum ex-

0 1

tremus terre fancte terminus.

Vide

lm gemeranone , 6 generationem. )

di&a Gen. r13g. num. 1g. fi vero de

MAJ

Durabit ejus regnum.

L

DO&

6. Defcendet fcm* plevia iu ve

llus.)

regno Chrifti, a mari Indico , ufque

l

Quemadmodum olim ros in. aridum

ad mare Oceanum ultra Gades , &

Ll

lx

Gedeonís vellus . defcendit — Judic.

a lumine l'anàt ufque ad fines AEthio-

[4]

6..33. abfque ftrepitu, & nihil noxe

pi£.

Videtur enim S. David defcri-

inferens velleri ; fic tacite Virginis

bere terram habitabilem , & eo tem-

Wt

lit

vifceribus illabetur Deus, nec illius

pore cognitam , quam totam Chri

ly

virginitatem aut in conceptu, aut in

fti ^regnum comprehenturum af-

Rativitate diminuet.

firmat.

r

&t feut. feiscidia, G. ) Queinad-

9. Coram illo | procident tbiopes. )

*

t

$

SAL MLS Lf"ï

177

10. Reges Tnarf'w, & infulee munera OF'erent

reges.Ara-

pe

buimm, & Saba dona adducent.

11. Et adorabunt eum omnes reges teriæ omnes wentes

I6

fervient el :

12. Quia liberabit pauperem a potente ; & pauperem, cui

ful

non erat adjütor

13. Patcet pauperi, & 1nopt: &

& animas pauperum falvas faciet.

nf2

Qo-

I4. Ex"ufuris, & iniquit

Guv

ïcdïlïï t ammas ecrum & ho-

norabile nómen eorum corarm 1llo.

que

15. Et vivet, & dabitur ei de auro Araoxæ, & adorabum,

tota die benedicent ei.

de 1pfo femper :

Tatil

I6. Et

965

Qui juxta proxime d1 a habitaban

ferebitur pauperis, & illi propitius

er1t

fines terre ad Auftrun, vel nomi-

tul

nantur rï*tïnopea propter ££unuchum

14.

Ex wfuris, 69 z/zzqmmte, &e. )

J

Candacis

Regine /JEthiopum,, qui

À fraudibus ; violentiis , & mjums

lutt;

PIHD"S ex iis , x,l'.ll extra terram pro-

diaboli.

5v

miflionis habitabant, ad Chriitum

Heonoralile , 6$c. ) Grece Étvrikoy

pïæ

converfus eft- A&G. 8. 27.

pretiofum.

VMita eorum illi erit cha-

jeture

Terram) limgent. )

-Ofculabuntur in

rà, & pretiofa, neque impunem

feret

fïgnum reverentie, & fervitutis.

habebit eum , qui fe eorum fangui-

!

1o. Reges Täarju ) EKeges Infula-

rum orient cumm

hoc enim figni-

ne cruentaverit; nam , quod nos "ha-

cone

bemus in noftra vulgata, zemez eo-

ficat lhäïfïo, ut

diximus Pfa,lmo

rwn,inMebrzo eft, [auguis corum.

]ebr

47. n

15. Ef vive&) Quia illi mors non

con-

E D u ) Ec 1pfæ infule id eft,

dominabitur ; nam guftata per &ri-

POPIZh mfuï arum.

duum morte reyixit, nunquam am-

)Sn

Reges Jrabum , & Snäa.) Impletum

dice«

plms moriturus.

eft iu 94 l)m)he, cum . venit in Je-

Dabztsr ei de auro Araäzl. ) Pre-

nfïCä'

rufalem Regina S$aba , & que do-

; fne

tiofis muneribus coletur.

minabatir Arabim felicis , & prste-

hrates

rea Madian, & Epha, & totius re.

De ilu.[O.

zIpfum , wt interpre-

] e-

tantur Nlauana, & Emmanucl Sà.

gionis Sabzorum.

impletum etiam

87

in Chrifto Domino, quia earum re-

Ín Grzco eft:

7£9 &urS, ( fenfus

t*

1

onum principes , & populi Chri-

&

eft, pro zpfo- erabzut ; hoc enim fa-

j x

o fe fubjecerunt per fidem , & quia

ciunt populi , qui Prmuyem fuum

Vide

Dla'u

iade venerunt ad Chrlfhlm

amant.

Dommum adorandum. Matth. 2

Hoc non Salomoni tantum,

ode

fed Chrifto etiam convenit ;

-cui in-

IN

Liberabit pauperem) a potente. )

gredienti jerufalem clam; abant turb&

[iqul

Liberabit fideles

1luos

a fervitute

3

Matth.-21. g. HO,/Z;Z?Z'IE—//!-ZU David . «..

,tho'

Demonis, qui potens, & princeps

Hofamua im aitiffrmis , quorum verbo-

Salomon cura-

rum fententia eft:

ngïl-

erát hujus mundi.

O tu Deus, qui

tem

bit, ne€ potentes tenuioris fortuns.

es in excelfis, falva, quxfo , falva

f*

filium David.

hl

homines premant injufte.

Vox Hebraica *3y3

| d

13. Parcet pauperi, 65 inopi.) .Mi-. &abado , verti etmm poteít, per tpjum ,

| Bibli cum Com. Menoch. 1. IF.

-

vgfef ')

-

178

LIBRI PSALMORUM

16. Eterit firmamentum interra in fummis montium, fu-

perextolletur (uper Libanum fru&tus ejus: & florebunt de ci-

vitate ficut foénum terrae.

17. Sit nomen ejus benediétum in fzcula : ante folem per-

gr

manet nomen ejus.

Et benedicentur in ipfo omnes tribus terrze : omnes gentes

4

magnificabunt eum.

18. Benediétus Dominus Deus Ifrael

pi

à

, qui facit mirabilia folus.

I9. Et benediéctum nomen majeftatis ejus in deternum : &

gl

replebitur majeftatis ejus omnis.terra ; fiat, fiat.

(1) a2o. Defecerunt laudes David filii Jetfe.

I. Pfal.

pie

(1) Defecerunt laudes David filii ]eff"e. Hac verba , qua in Vulgata edi*

Hione ver[um c0m«m conj?ituzmt, hoc zz Pfalmo £n edit. Sixt. non exfflant s fed ab

n

5utio Pfalni LXXII. ita leguztar: Pfalmus Afaph, defecerunt hymni David

poll

loc:

filii Jeffe. LXXII.

Sic

multiplicabuntur , &c. Hifce/alle-

€0 (

vel propter ipfum, ejus nomine.

1os perpetuo facimus , qui noflras

goriis defcribitur celeftium bonorum

preces claudentes dicimus

Per Do-

copia, qua in Chrifti regno circum-

n

flummus.

minum noffum Jefum Chriflum , &c.

NNofter interpres particulam TÉDi .

17. 4zate folem. ) Coram fole;

quam bene vertiífet pro, vertit, Ze, quia

quámdiu folerit. Videdicta fup. n.s.

j

Perzanet.) 1n Hebr. eft :9» zuzoz,

&c eft communior illius fignificatio.

e

Tota die benedicent ei. )

Affidue

quod verd poteft //&s., id eft,

pu

propagabirar, quod fatis proprie con-

ipfi, & ipfius regno bene precabuntur.

venit nomini Chrifti, quod per Pra-

m

16. Emmameatum,) Nomine firma-

menti triticum intelligit, quia triti-

dicatores propagatur, & propagabi-

fed

CO ,

pane ex illo confecto vita

tur ufque ad mundi confümmationem.

&

hominis fuftentatur.

Bezedceztur 22 £pfo omnes tribus zer -

Sic Ia 3.

habemus, roézr pazis , & Pfal. 104

r4.) Uoc defumptum eít ex Genef.

^

d

l6. QOwmnze firmamentum paná ceontri-

C&P.

P

19. ubi legimus :

In [emi

aut

ne [uo benedicemtur ommes gentes ferra,

vVif.

In Graco eft, siyuo frrzza-

qua

mentum , led fufpicantur aliqui prius

Qmnes autem gentes benedicentur a

Vitir

Deo in Chriíto, id eft, nemo bene-

fuiffe c/-8 X y um . pugilus frumen-

dicetur nifi in Chrifto , & in ipfo

£i ; hoc enim fignificat 33 no5 -

benedicentur ,

lt

i0tquot ex ipfo re-

Yor

J4t &ar , quod eft in Hebrzo.

nati . fuerint ,

&

in ipfo perfevera-

t

Superextolletur , &$c. ) ERÓ hyper-

verint, audientque illud, Fezze £ene-

bole. Ex paucis granis-etiam cacu-

dicli , 650.

tate

minibus montium, quz folent alio-

I9. Beneditlum nomen majeflatis ejus.)

qui effe infrugifera , maxima pro-

Benedicatur nomen majeftatis ejus.

venit feges, quz altitudine fuperet

Repleb;tur majeftate ejus , €5e.) Inuni-

"

qa

etism Libani cedros maxime proceras.

véría terra majeftas illius potentiz,

b

0i

Florebunt de crvitate , $e. )

Qui

bonitatis, fapientiz , &c. magnifi-

c

erunt cives in Regis hujus civitate,

cetur, & predicetur.

Qu

Horebunt , ficut gramen terrze , &

20. Defeeerumt landes , Ge. ) Hie

de[

——

PSALMUS LxXxil

179

fq-

.ri. Pfalmus Afaph. LXXII.

ü

"Uam bonus Ifrael Deus his, qui re&to funt corde!

Ct-

2. Mei autem pene moti funt pedes: pene effufi fünt

greitus mel.

»

lts

3. Quia zelavi fuper iniquos, pacem peccatorum videns.

4. Quia non eft refpetctus morti eorum : & firmamentum in

:

plaga eorum.

DO

-lus.

s. In labore hominum non funt, & cum hominibus non fla

u

gellabuntur.

:

6. Ideo tenuit eo

s fuperbia, operti fünt iniquitate, & im-

pietate fua.

ïa-l:

P -

Zz

i

&l db

enim Píalm. videtur eífe omnium

cat. Non decerpuntur a inorte qua«

avid

J

oftremus, quamvis ultimo loco col-

fi fru&us immaturi, qui arboris ra-

i

Ocatus non fit.

Scriptus eft enim

mo tenaciter adhxrefcunt; fed fponte

alle-

eo tempore, quo David morti vici-

labuntur, ut poma prematura. [n

nus, Salomonem filium fuum in re-

Greco eft: 9v Sx ígw avaveveig iy

yru

gni poffeffionem immifit.

Cutit

T0 Javre WurCY, quod nofter ver-

1. PS;:

Iymus A[aph.). Nide dicta ad tit.

:

tit, Noz eff refpetus mortz eorum , que

füle;

Pfalm. 49.

verba alii aliter interpretantur. Ego

25

lfrael) E/t dativi cafus. Beni-

hunc effe puto fenfum Hebraico tex-

gnus eft Deus, & beneficus in po-

tui confentientem.

,Cum ducuntur

Mil

| eff,

pulum lIfraeliticum.

ad mortem, non eam abnuunt,; non

Con-

His , qui reo [unt corde. ) Non

relu&antur, non refpiciunt , ut fa-

Oomnibus, qui ex Jacob prognati funt,

ciunt ii, qui inviti rapiuntur ad ne-

Pre-

gxbi—

ed iis demum, qui puro funt animo,

cem, qui fubinde refpectant, ut vi-

fleltl

& confcientia.

deant, an aliquod effugium pateat,

g. Mori [nnt pedes.) Mloveri pedes,

& an aliquis opem laturus adveniat,

j It«

fed annis faturi mortem admittunt

fenei:-

effundi greffus eft vacillare, labi,

f

aut declinare a rectis cogitationibus;

non inviti.

quafi dicat, parum abfuit, quin ten-

Er frmamentum. im blaga eorum.)

"l

tationi. fuccumberem.

tur 4

Si quando morbo aliquo tenentur,

bene

|3. Zelavi.) QGravi,) & axdenti ze-

aut alio premantur infortunio, non

lo commotus fum.

Zelus eft fer-

eft firmitas , ftabilitas , duratio in

lpü)

jI€

vor quidam zgriimi'propter res indi-

plagis eorum , fed celeriter ex illis

evadunt.

"et d

gne tactas.

Pacem. ) Felicitatem , Profperi-

$. de labere Lominum mom /;äm*. )

but

tatem.

Non confli&antur cum inopia, fa-

qn

-4. Nen eff refpetius. zmorti eorum. )

tigatione , litibus, angoribus, aliis-

Id eft, non trahuntur violenter, &

que malis , quibus plerique homi-

ejus

quafi vincti ad mortem , fed cum

num vexantur, & flagellantur.

j unt

fti*»

moriantur admodum fenes , volantes

6. ldeo tenmit eos füperbia. ) Pro«

ad grem!uin mortis, quafi ad portum

pterea. fuperbiunt.

jl

quietis, properant.

Vel métaphora

Operti fwzt.) Cooperti fla

gitiis ,

His

defumpta eft ex axboribus ; quafi di-

iniquitate , & impietate.

120

Lï'Bkä

l)

ALNMORU!WM

mlq uitas. eorum

tranfierunt 1n. af-

9. Prodiit quafi ex: adg

Cx-r1

LP wwWLCL

m Cor dis.

8. Cogitaverunt , & locutl funt nequmam

niquitatem in

vil

excelfo locuti funt

$. Pofuerunt in coelum os fuum ; & hn*ma eorum tranfivit

du

8

in terra.

1o. Ideo convertetur populus meus hic: & dies plem inve-

K

fientur in eis.

rIr. Et dixerunt

Quomodo fcit Deus, & fi eft fcientia in

Hl

excelfo "

. Ecce ipfi peccatores » & abundantes in fæculo obti-

nueï unt divitias.

bon

aut

I3..Et dixi: Ergo fine caufa juftificavi cor meum , & lavi

ïnter innocentes manus meas.

vi

r4, Et fui flagella:us tota die, &cafb(fatïo mea in matutinis.

RCAI

15. Si dicebam: Narrabo fic: ecce nationem filiorum tuo-

L

an

Trum repro bavi.

dici

16 Exxih—

I

7. Prodisz azm:/: ex adzpe imiquitas eo-

Dzes p/efz' tevenientur 22 es.) Con-

hU

fiderando invenient vere felices effe

hi

wm.) Ex abundantia ; faturltate,

profperitate, bonorum afHluentia ini-

inpios, ita ut etiam diutiffime. vi-

Que

quïtd.b eorum 1:1 odit.

italice dicere-

dht

& impleant dies fuos perve-

mentes ad ultimam fenectutem.

[

Vet

inuS , jomo caztivi , perché fo;za troppo

fent

grafff , e morbids.

Il. Ef dixermmt. ) Coj rxtatv)mbus

Tranfferunt in affetium cordis.) | At-

flu&tuantes, & divinam p10v1denuam

wdi

fecuti funt,

lidquid optarunt affe-

propeimnodum accufantes.

&u córdis.

r

el fenfus eft, fe to-

Quomodo [fcit Deus , Gc.

)

Qui

Orai

tos tradunt affe&ibus annm.

Ín

Vgl

fieri poteft, ut Deus hec videat, &

fciat,

thH

' Hebr. ad verbum eft: Tranfrerumt co-

& toleret ?

eft- ne harum re-

gitationes cordis , quafi dicat, ad eam

rum fcxentla in excelfo Deo ?

a

D

Vent

;tehcu:a.tem pervenerunt, quam nun-

l'ï

Ergo [ime caufm jufüiftawi cer

li

I

quam coffltailf:nc.

menm.) ld eft, ergo fruftra folici-

$. I» e.ue(]o ) in excelfo loco po-

Cum

tü$ fui, ut opera mea eífent pura.

Tati

fii , palam , & impudenter locuti

Inter z/macente: ) Hebr. l rmne-

funt.

centia "

id eft,

ll/ lr

9. Im celunt. )

Super cclum ,

martus 11'16&8 pUllS

lj

ab omni fcelere, n..ploborum con-

teli

ton timentes. Deum , & Angelos

foxtio confervavi.

bldfphcmare.

*ti

*

14. Etfwi flagellatus £ota die.) El

lat

Tranfrvit: 1n £erra. ) Hebr. perzm-

camen cum juftitiam, & pietatem co-

&slavit , Ícilicet detrahens cultori-

lerem, malis affidue attritus fum.

türa

bus-Dei, eosque irridens, qu: afi fpes

i

ülorum fit inanis.

Ca//zg;;t;a meau um matutinis. ) Sin-

ej, "

guli folis exortus alic quam novam

l1o. Conmvertetzur popu. Ius us lfzc.)

afterebant calamitatem.

lhq1

tt0j

Populus fidelis ad hac confideran-

I$. $4 dicebams, marrabo ffc.) Siin

4là convertetur,

hunc modumloquar, fiftatuam Deum

u

l I

aY

p A.L. MUS LXXIL

o

H

it-

r2

e

rC. Exiftimabam, v

cognofcerem hoc: labor eft ante me:

17. Donec intrem in fan&tuarium Dei : & intelligam in no-

n

viffimis eorum.

18. Verumtamen propter dolos

þpofuifti ei;: dejecifti eos,

t

dum allevarentur.

19. Quomodo fa&i funtin defolationem, fubito defecerunt:

v

perierunt propter iniquitatem fuam.

-eo. Velut fomnium, furgentium , Domine, in civitate tua

ii

imaginem ipforum ad nihilum

rediges,

d

21. Quia

i

b"ohobs negligere, & tnalis indulgere,

£

mala, & fecifti , ut doli in eorum

aut

ivere.

aV

perniciem verrerentur. Hebraica le-

&io , que eft apud D. Hieron. fic

Narionem felioum tuevume rcpmä.:;-

vi.)

Omnium piorum congregatio-

habe

Verumtamen i1m lucro po[uijfts

[iS

eos, dejecifis eos 19 fmteritum.

ld eft,

nem damno , quafi male fentiat ;

üo-

nam ipíi divinam agno

dum injuflis divitias, & felicitatena

Ícunt, &.- pr&-

dicant providentiam,

dedifti, pofuifli in loco , unde fa-

cile labi poffent in interitum ,. &

ft-

16. Ele?im:zäxzm 4 ut cognofcerem.)

Animo reputabam rationes, quaz mi-

quia fuo vitio nefcierunt in lubrico

/ot

caute ambulare, lapfi funt jufto ju-

hi occurrebant , ut veritatem aífe-

dicio tuo- in interitum.

querer.

eiïjc

Vi

LaLer efb amte me.)

/Sed än magna

Déjecifli eos , dum allevarentur. )

Ive-

Dum extollerent fe ad honores, &

verfabar animi perplexitate , nec quid

fentiendum effet, facile poteram ex-

dignitates , per eas dejecti funt iu

»ibus

E

pr&cipitium mortis &ternz , juíto ju-

pedire.

a

7- de. fzntlzarium Dej. ) Ut '1)621;

dicio tuo.

orationem lumen a Deéo obtineam.

19. Quomode fati fumt im defolatie-

Qui

Vel certe fané&tuarium Dei Eccle-

nem ? ) -Fact funt fimiles civitati

v

,&

fiam figni

at, ubi unica eft veri-

defolatz, dirute , ubi nihil apparet

i

tatis, & fapientis fchola, ad diffol-

pr&ter ruinas.

vendas hujusmodi queftiones.

Vel

fan&uarium Dei eft cclum, quod

Subito defecerunt. ) Quia licet im-

j f

piis diuturna vita interdum contin-

yic

cum fuerimus ingre(fi , feriem , &

gat, tamen breve eft, quidquid tem-

d

rationem . divinz providentiz intel-

3

pore circumfcribitur , & gaudium

me

ligimus.

hypocrite adinftar puncti.

uras

Intelligam' £n 120'Uy J5 :2i5 e.arunz.,) In-

telligam, quifnam futurus fit eorum

c0. Surgentium. ). À fomno . evi-

coi*

exitus, quid ets ad extremum . eve-

gilantium.

niat, fi non in hac, faltem in fu-

In croitate t&a.) Infanctorum tuo-

k

tura vita.

| C0*

rum confortio, & fuperna illa civi-

18. Ferumtamen propter dolos pofuift;

tate Jerufalem.

"

Giti

e&.) "Subintellige ma/z , ut habent

lnaginem ip[orum , jc. ) Hmagina-

aliqui textus Grzci, & fenfus erit:

ram ilorum felicitatem ad nihilum

yam

.*

propter dolos, quibus injufti, & im-

rediges

,

umbratilis enim felicitas

i in

pii ufi funt erga proximos fuos, ut

evanefcet, cu

n

m vera felicitas ss

xebit.

Jeuiti

divitias augerent, &c, repofgi&i eis

P

e

i$

a

LIBRI PSALMORUM

2I.

uiainflammatum eft cor meum, & renes mei commu-

tati funt: & ego ad nihilum redaétus fum, & nefcivi.

22. Ut jumentum factus fum apud te: & egofemper tecum. .

23. Tenuifti manum dexteram meam: & in voluntate tua

deduxifti me, & cum gloria fufcepifti me.

24. Quid enim mihi eftin coclo ? & a te quid volui fuper

terram ?

2

bi

25. Defecit caro mea, & cor meum : Deus cordis mei, &

In

pars mea Deus in a&eternum.

26. Quia ecce, qui elongant fe a te, peribunt : perdidift

(lS

omnes, qui fornicantur abs te.

21. Mihi autem adhaerere Deo bonum eft: ponere in Do-

-

CX

mino Deo fpem meam.

28. Ut annunciem omnes

*

prædicationes tuas, in portis filiae

Sion.

ab

QCC

I. Intel*'

1

21« Quia , 6c. ) Particula hec cau-

Ne fork:aiïe tentatio

5

eravillima me

t

aberrare faceret a te.

lg

falis, 44:4, non reddit rationem fu-

Iz vwolumtate :44.) ln tua lege, in

periorum , fed eorum, quz fequun-

tur, & habentur n. 23. Tesz/ff; ma-

tuis preceptis, & confiliis, vel in

um dextcram (meaAm.

beneplacito tuo deduxiíti me

1Bn

lIeflammatum eff cor mewn.). Uftum,

Grxco eft, iv v4 UsAs v8, in con-

Cifh

& cruciatum

vel, orationc inca-

filio tuo; ut etiam in Hebrzo.

luit..

Cums gleria füfcepzféó me. ) ln do-

pop

E& remes mei commmutati fünt.) — Al-

mum, & civitatem tuam , nunc qui-

ea

terati, & male affecti

vel quia af-

dem in fpe, fufcepturus poftea in re,

fedio mea carnalis in fpiritualem

2$. Quid emim mibi eft im celo? )

Que

mutata eft.

lole

oo. d nibilum redatius þm) Varie

Quid pretiofi aut pulchri eft in ca-

lo, quod appetam fine te?

humiliatus, & abjectus: vel humi-

ttm,

litatis fpiritum concepi.

Ef 4 te quid volui fuper terrd;n z )

Qu

Et nefcivi.) Quorfum hec fierent

Quid eíft pretiofum aut elegans fu-

$

per terram , quod a te poftulem ?

lum

a Deo, vel quo me verterem Vel

in bonum fenfum interpretando ,

quaf! dicat, nihil eft, in quo plane

Ante

&

ignorantiam

ineam

confeffus

acquiefcat cor meum prater te.

A

fum.

W.

26. Defecit caro mea, E5 eor menm.)

23. Ut jumentum fatlus [am.) One-

Pra languore, & defiderio tui.

hære«

ribus preffus, & flagellis cefus. Vel

ii

ut infipiens jumentum efle volui ,

Pars meas) Quam portionem, &

flere

hzreditatem meam efle volo.

& fine contradictione obedire , &

«t

quod onus imponere volueris, por-

e7. Qui feruicantur abs te.) Qui

ehur

tare.

a tua fide, & cultu deficiunt , &

& li

aberrant.

Metaphora a conjugibus

Ef ego femper teeum.) iNullis re-

P

bus, quamvis difficilibus, & adver-

matrimonii fidem violantibus.

eü Ó

fis 4bductus a tuo cultu.

29. Ur amnmuntiem,C$c. ) Ut per

hanc adhefíionem ad Deum liberatus

24. Tenuifli manum dexteram mtam-)

dek(

PSALMIUS LXXIIL

x25

«

r. Intelletus Afaph. LX XII.

f

T quid Deus repulifti in finem: iratus eft furor tuus

d

fuper oves pafcus tuze?

2. Memor efto congregationis tuze, quam poffe

d abinide.

Redemifti vir

XT

gam haereditatis tuze : mons Sion, in quo ha-

bitafti in eo.

&

3. Leva manus tuas in fuperbias eorum in finem : quanta

malignatus eft inimicus in fan&o.

i

4. Et gloriaü funt, qui oderunt te; in medio folemnita-

tis tuze.

0

5. Pofuerunt figna fua, figna: & non coghoverunt ficut in

exitu fuper fummum.

Slibun

6. Quafi

li

ab otrmni bupiditate terrena , totus

3. Leva mamus fias. ) Ad facien-

occuper in laudibus tuis.

dum.

u

——

ln porns fflia Siom.) Coram mul-

l [uperbias eorum m ffnem. ) Ad

The

titudine fidelium, in publico Eccle-

comprimendam, & conterendam pe-

fiæ convertu.

nitus eorum: fuperbiam.

, If

Quanta malignarus 6fb ipimicus m

Nzrelletius A/kþb. )

] m

x.l'

ad titul. Pfalm. 51,

Vide di&a

fanüo? ) Suntenim multa, & gra-

Iü

via mala , que inimici tui in fan-

Repulifi? im ffaem. ). Omnino abje-

é(tuario fecerunt.

ÍIn Hebxzo eft:

con

cifti populum tuum. — Ita te geris, ut

Omne maluv ferir Ipnimicus im fdnfï';m—

populum tuum, omnino deferuiffe yi-

| do»

earis.

ric.

Antiochus, ut habemus 1. IMa-

chab. 1. fpoliavit, & profanavit fan-

qu'

Oves pafcta f44? ) Populumtuum,

Guarium Dei.

"o

quem peculiari providentia regere

In Hebr. eft;

folebas, ut paftor

[3

4. Gloriati funt. )

102)

^

2

5

regem fuum,

Yrtgiermnt, Gloriati funt, & fremue-

108

Congregationis tua. )

Sysagoga

runt quafi yi&ores capta preda.

£&4&, ut elt. in Grzco. Populi tui,

quem congregafti.

Qri odergnt te.) Sacra fcilicet tua,

T

& religionés tuas.

4

Quam po[edifhi a5 initio.) Qus nul-

In medio fa/emnz'mtis tuæ.) Ingrem

lem ?

lum habuit Regem , aut Dominum

templum, & fanctuarium tuum, dum

ante te.

É

plare

facra folemnia peragerentur.

Redemifii virgum hareditatis fu. )

$. Sagna [ua. ) M exilla fua.

Id eft, ut effet virca, & fceptrum

7 )

hereditatis tuz , ut effet haereditas,

ta victoriz.

Szgna. ) Trophæa,'& monumene

neres,

in qua tu regBares ,. & fceptrum te-

Nen cognoverant,) Aliquid fupplen-

1 &

Vel ,. redemifti virgam , id

dum eft, v.g. non cognoverunt te;

eft, fceptrum hereditatis tüm, re-

iNOS

vel, non cognovérunt nos.

Qui

num tuum hzreditarium afferui&i,,

liberafti hactenus.

hec fpe&antes non curarunt; te Do-

lï,&

minum templi non agnoverunt, nec

Mozs S;0.) Que hzreditas tua

reveriti fünt, non diftinguentes in-

!giblw

eft mons Sion.

Dus he

ter facrum, & profanum.

I» quo babitefi iA eo.) Quem tibi

VOCeS, 5op c

2

t l)ff

delegifli, ut in eo habitares.

per parenthefun.

QHO VET Wa£ , legen-d? fant.

*

184

LIBRI

PSALMO?U M

6. Quafi in filva hgnorum fecuribus exciderunt januas »JLXS

lu&

in 1dïpfum : in fecuri, & afcia dejecerunt eam.

Re

g.

* Incenderunt igni fan&uanum tuum

in terra pollue-

):ï

dra»

ä

ruft tabernaculum nominis tui.

'8. Dixeruntin corde fuo cognatio eorum fimul

Qmefce;e

faciamus omnes dies feíttos De1 à terra.

p

9. Signa nofítra non vidimus, jam non eft propheta : & nos

!

non cognofcet amplius.

1

irritat adver-

U

1O. Uu uequo Deus improperabit inimicus :

farius nomen tuum in finem?

II. Ut quid avertis manum tuam , &. dexteram tuam, de

piaf

medio finu tuo in fmem ?

^

$

* Deus

Wp

I

Sicnmi : exitu. ï

Non difcreverunt

do reé(tus eit. hujusmodi

Omnnis CO-

itio €oruauin

itiniii

QIXIt

n

corde

templum ab exta , five compito,

per

& loco profano.

Exitus hoc loco

fuo, id €eit, omnis horum natio, &

b ens.

fignificat locum , in quem plares

T69,

vici definunt, qua fignificatione Mat.

wefäe;e f'ctanus , Efc ) Ceffare

[7

22. 9. dicitur:

lze ad exifus viarum

faciamus in terra omnes feftivitates,

wit

Super fuusnus.) in fupreina parte

omnemque-cultum. Dei , quo utitur

W h

portarum , vel turrium figna loca-

populuq iite.

bl

verunt.

g. SZgna næj?'a 67.) Sunt verba

M

Quaft £m flfva lignorum. ) Non ali-

popuh fidelis in. malis. fatifcentis,

men

& de divino auxilio pwpe.nodum

WT10.

tér, quam fi flvam arborum eílent

ingréifi, ita fine

ulla loci fanéti re-

defperantis.

ln

verentia , nuli rei parcentes januas

Signa noffra nonm "vidisms. ) Non

0pe.

excilerunt.

vidémus alnixm talia Dei miracula,

12

6s u zd;p/itm. ) Omnes fimul,

qualià nobis promiila funt in lege,

uno ammo uno conatu.

& tempore majorum -mztyomm, qu&

dta

Quot

lo |fecttrz,

afcia. ) Afcia eft fa-

in eorum bencficium edita funt.

Non eff Propheta. ) Nullos habe-

0['7.

brile inftrümentum, quo dojatur ía-

brice materia.

mus Prophetas, qui populo adtint,

lg

Deecerunz eam. ) — Scilicet Jeru-

& illum voce folentur, & mir zvuhs

H

33

falem.

juvent contra hoftes.

A

7- lIncenderune 1 gni [: mf?pz;zrzum zuum.)

Nos monm cogmojcenz amplus. ) 7Xos

J

Sic legimus 1. Machab. 4.38. &f vi-

amplius Deus ut popului fuum no&

hn

&erint Maccbabes ÍA nélifcationem de jcr-

cagnoh.c.t, nec favebit nobis.

Cor

IGO. Impraperab:l inimicus. ) Infulta-

Pam. & atare prafanatzmz . & PO?"M«S

D

exuflas ,

[

bit nobis, & tibi, quafi non poflis

]i

5

ln rerra.) ln terram .dhferunt, &

nos e-tantis mialis eruere.

dejecerunt.

Beilarm. putat jungen-

dyrifat dduer[ari nomem. uum. )

M

dum cum, zabermaczium tuum , hoc

Irritat

tey

blafphemando nomen

DC:

tuum.

ordine, & fenfu: Pollnuerunt taber-

!l'xH.)

naculum tuum, quod . habes in terra.

Àn fisem.) Perpétuo, ,dïuïrze

Tl

8. Dixernut $n corde fuo, 6c.) Ordo

li. Aüp quid ayektis , 6c.2 ) . Cur

lo

manus tuas.(e finu tüo €du&as non

l

eft inveríus, fententia véero, & or-

l

PC ETA LXXIIL

E

I$$4

Qus

12..* Deus autem rex nofter ante fzecula

; Operatus eft ía- *Luc.

lutem in medio terrae.

I 68.

lue.

I3. Tu confirmaíti in virtute tua mare

; contribulafti capita

draconum in aquis.

Cete

14. Tu confregifti capita draconis :

dediüi xeum efcam po-

pulis VEthiopum.

. 05

45. Tu dirupilli fontes, & torrentes: tu ficcafti luvios Ethan;

16. Tuus ett dies, & tua eft nox: tu fabricatus es auroram,

|vet-

& (olem.

17. Tu fecifti omnes terminos terre : ceflatem , & ver ti;

. de

plafmafti ea.

18. Memor efto hujus, inimicus improperavit Domino: &

populus infipiens incitavit nomen tuum.

s

Is Q

19. Ne tradas bettiis animas confitentes tibi) & animas pau-

perum tuorum ne obliviícaris in finem.

cordé

9, &

20. Refpice

"effare

regeris in inimicos' noftros, fed eas

petfam-, ut aquas funderet, co

.

iam in morem torrentis.

PiOf

iEALOS,

poít tergum vertis , & jungis mo-

utitur

re hominum nihil negotii haben-

- Siccafis flevios Etham. ) Sic&afï;i

tium ?

z

Manum tuam.) Siniftram, nam no-

fluvium Jordanem, qui rapidus eft;;

verba

hoc enim fïggifïcat vox- Hebraica

centis ,

qmen generis more Hebraico de de-

VUv 6b , d eft, fortis, vehemens,

nodum

teriore dicitur.

rapidus.

ln fimezm. ) Perpetuo abítinens ab

17. Te plafmaffi e4,) 'lu tempo-

Non

ope nobis ferenda.

aclt,

12. Z4nte fecula.) Qui fcilicet Deus

rum vicilhitudinis auéctor fuifti. Figu-

eít ante fzcula.

rate de quatuor anni temporibus lo-

l 1€g99

Vel, jam ante ali-

quitur, ut de re corporea.

n qué

quot facula Deus nofter eft.

18. Mermer effo bujus. ) Neutrius

]

Operatus eff [alutem.) judeorum.

generis, id eftj hujus rei, potentis

; he-

Jg medio terra. ) ln terra promiffio-

hujus, horumque facinorum, ut pa-

Q'J[ii]f» ,

ria nunc edas, & patres.

jiculi

nis, in quam, nos introduxit poft

JEgypti fervitutem.

lninicus iznproperaiz Dogaino.) Nam

13. Cenfirmafti.) Solidafti potentia

tibi inimicus infirmititem , & im-

;

No$

tua mare rubrum.

;otentiam exprobrat, quafi non pof-

u 20

Coniribulafls capita draconum in 4qm'4.)

ferre.

is, ut máxime velis',r nobis opem

Draconum nomine /EÉ

sfulte

gyptios inFel-

lacitavit. ) Contumeliis irritavit,

ligit, immanes, & feros,

provocavit blafphemiis.

14. Drasconis.) Pharaonis.

Hoftibus feroci-

19. Befliis. )

n ]

Dedifli eum efcam Papu/io'-äfbiüpum.)

bus, & rationis quodammodo exper-

m)men

tibus.

Arabibus, qui Pharaonis, & /Egy-

ptiorum cadavera ad litus ejecta fpo-

Confrtentes tibi. ) 'Te Deum agno-

liaverunt.

fcentes , colentes, & laudibus cele-

C

1$. JDirupifhüi fontes. ) — Aperuifti

brantes,

Aa

j5 007

Bibl, cum Com. Mcna»c?./,ï- IK

ri

8

6

LIBRI PSALMORUM

&

2o. Refpice in teftamentum tuum : quia repleti funt, qui

Cofn

obfcurati funt terrze domibus iniquitatum.

21. Neavertatur humilis fa&tus confufus: pauper, & inops

No

laudabunt nomen tuum.

22. Exurge, Deus, judica caufam tuam , memor efto im-

ady

properiorum tuorum, eorum, quae ab infipiente funt tota die.

. 233. Ne oblivifcaris voces inimicorum tuorum : faperbia eo-

defi

Tum, quite oderunt , afcendit femper.

n

1, [n finem, NNe corrumpas, Pfalmus Cantici Afaph.

. LXXIV.

91

ef

Oonfitebimur tibij Deus, confitebimur, & invocabimus

ZiC

nomen tuum.

z

C

3. Narràábimus mirabilia tua : cum accepero tempus , ego

7

nadh

juftitias judicabo.

port

4. Lique-

[

Ie fimem.) Omnino,

qu« etiam tuaeft, quia tibi dereli&us

judic

20. I teffameutum tusm.) Often-

eft pauper, & quia etiam de tuo ho-

tiet

de te meminiffe teftamenti, & pa-

nore agitur.

fti, quod cum patribus noftris pe-

Improperiorum tuerum. ) — Blafphe-

fuüm

pigiftt.

miarum , quibus te fcelerati ime

QUi

Quia vepletz [unz.) | Bonis noftris,

Aiy

divitiis noftris ditati funt.

petunt.

b in]ïþiente fuat. )

A. pop ullo

rali

Q&j obfezrati fum* zerra. ) Ob-»

hoc barbaro , « iníipiente profe-

Va

Ícuri , ignobiles, & plebei diviti-

runtur.

g

as ingenuorum , & nobilium ra-

puerunt,

23. Foces.) Blafphemias.-

1

Domtbus iniquitatum. ) R*epleti funt

"Afcendir.) Crefcit femper, Aideo.q-u/.e

ej

domibus inique partis.

comprimenda, & malis inflictis con-

lmm

21.. Ne averzatur.) Difcedens ab

tundendas

x e

oratione.

VO!U«

Humils.) Populus tuus, qui hu-

I. A7E corrumpas.) Wide dica ad

miles ad te preces fundit.

titulum Pfalmi 56. in illud,

D

Tieto

Fatfus confufis.) Eubefcens , quod

Ne differdas, funt,enim ezedem voces

Ex

fruftra oravérit, voti compos mini-

in Heibr., nnvn o eltbafchet.

me fatus.

P[almtus cantici.) Nide di&a ad ti-

Y0s

Pauper , &5 inops laudabumt nmomen

tulum Pfíalmi 29.

lenen

"

f

"

£uum.) Non enim divites in fe .ipüs

-

Cænfteäimkr zb ) : Y,audabi-

confidentes laudabunt te , fed pau-

mus te.

1

Ib

peres, & humiles , qui fpem fuam

3. Cum :zcæ;ae)a tempus. ) Pfalmus

trita

omnem in te locaverunt.

iïz cgh

d.

hic videtur efle compofitus per mo-

At

citare.

E:mrgcï Deus. ) E-vigilä, ex-

dum dialogifmi : itaque verba hzc

funt Chrifti: quz fuperiori verfi-

W

J"dsca., . Vindica. .

J

culo pr&cefferunt , funt populi ju-

l

ftorum.

X

Caufam tuam, ) Caufam Pauperis,

—

P S,A LMUS LXXIV.

187

4 Liquefacta eftterra, & omnes, qui habitant in €a : ego

qii

confirmavi columnas ejus.

4. Dixi iniquis: Nolite inique

y

agere , & delinqugntibus-:

Qp

Nolite exaltare cornu.

!

6. Nolite extollere in altum cornu veftrum : nolite loqui

It

adverfus Deum iniquitatem.

J'e,

7. Quia neque ab Oriente, neque ab Occidente, neque.a

| £0«

defertis montibus : quoniam Deus judex eft.

$9. Hunc humiliat, & hunc exaltat: quia calix in manu Do-

*

apli

mini vini meri plenus mifto.

9. Et inclinavit ex hoc in hoc : verumtamen fcex ejus non

eft exinanita: bibent omnes peccatores terrce,

j

Aa5

fO. E*g-g

Cum . accepero: tempus.) Cum otium

Subiatelli

e

vobis erit evafio, vel

eqo

nactus fuero , cum £uerit tempus-op-

quid fim

ile.

j

"portnnumæ

Quosmizam Deus

Sadec efr.) Qui

que

3ufbitias judicato.) jufte , & recte

ubique eft, & a cujus poteftate ne-

——

:no fe poteft fubducere.

ali&us'

judicabo..

0 h-

4« Liquefatla eff terra.) "'lerra fen-

9. Hunc bumiliat, 88 bhunc exaltar.)

tiet. iram meam , & timore homi-

Pro fua juftitia, & pro judicandorum

num corda liquefcent , vel fignifi-

"

meritis , aut peccatis humilem exal-

ifphe

cat'id , quod. dicitur

-

. Petri 3. ro.

tat, deprimit fuperbum.

| d

Adueniet dies Domini ut fur, im quo

*

Calx £m manu Domint.

) Calix üæ;,.

eeli magno impetu tranfrent , elementa

& furoris. fui.-

)0911]0

vero calore [oluentür , ferrA auteui, Gd

proiE-

qua ;2 ea fünt opera,exurentur.

Viz; meri.) Generofi, & non di-

luti admixtione mifcri(:orïdiæ , aut

Ego: confrrmaros columnas: ejus.) E;go

favoris..

ejus fundamenta jeci , & velut co-

Plenus mixto.) Id eft, plenus. nom

leoque

lumnis ftabilivi : quare & concute-

fimplici vino umrius generis, fed mix-

$ cor-

re eam mihi difficile noR erit, cum

voluero.

tione variorunr generum vini meri,

qua mixtione non tenrperatur, neque:

s. Dixi iniquis 60 ) Jam loqui-

diluitur vis vini, fed fortius reddi-

du r'lä

tur Propheta tanquam. unus de nu-

| illd,

mero juftorum.

tur, ld fignificat juftitiam Dei vin-

voce

Exaltare corzt.

) Superbire, nolite

dicativam abundare multitudine, &

?

varietate ponarum ; nam ut dicitue

vos efferre contra Déum ,. & ejus

Pfalm. 10. 7- Igmls a fu/þ/azär 3

'ad ti

legem,

6. L

o adver[us Deum iniquitatem.)

6 (rites.procellarum. pars- czzlici:) £0—

?hmo-

jlb

In blafphemias erumpendo, aut facra

irritando &c. InHebr. eft :ze oquam:n?

9- Et inclinavit ex' boc s2 bor. ) Java:

3n collo pingui, velim collà duro, id. eft,

multis propinavit. Deus. hunc. cali

(alus

nolite effe fuperbi, contumaces , du-

cemv ir& füme , inclinavit calicem. ex

er f0

hoc ore in . hoc. os, tranftulit ad ya-

j I9

xa cervice, fed:Deo obedite,

& illius

O*

Verfl

,3ugo co

la. fubmittite..

rias

*entes,;

ut eunr punivit Sodomi-

7. Quie neque ab oriente , Be. )

tàs,

C

haldzos ,. /gyptios, &c.

J

Bu

"ais

188

LIBRI PSALMORUM

10, Ego autem annuntiabo in f2eculum: cantabo Deo Jacob.

Vit:

II. Ét ómnia cornua peccatorum confringam: & axaltabun-

tur cornua jufti.

alc

1. In finem; in Laudibus, Pfalmus Afaph, Canticum

ad Affyrios. LXXV.

tus in Judaea Deus : in Ifrael magnum noómen ejus.

g; NO

oft

3. Et faCtus eíft in pace locus ejus: & habitatio ejus

in Sion.

C0j

4. lbi confregit potentias arcuum , fcutum , gladium , &

bellum.

x

-

It (

$. llluminans tu mirabiliter a montibus aeternis: turba

d fupt

omnes infipientes corde.

6. Dorq-

Ti

D sst

Verumtamen fax ejus mon eff exiza-

clefia , qu& conftat ex veris Judzis,

a

glll'

üita. )

Adhuc remanet gravilíii-

hoc eft, Deum confitentibus.

€a]

ma pars juftitie vindicative& , que

Magnam nomem ejus. ) Celebre, &

fervatur in diem ultimi judicii ,

AÍ

& tunc eam bibent omnes pecca-

inclytum , quia Deus verus habe-

Ti

tores

batür, & quia multa mirábilia &

O

memoranda patraverat in gentis il-

1O

"tnnuntiabo.) Laudes De:i.

lius bonum.

pet

I!

. Corzua peccatorum conf?ingam.)

R

3

Fatlas ef im pace loeus. ejus. )

Vox eít Chrifti. Peccatorum fuper-

Habitationem fibi delegit in Sz/ew,

t

biam. contundam.

que vox Pacem (ignificat. In Urbe

Exaltabuntur cormua jufli. )

Poten-

pacifica Deus fedem habet, hoc eft,

l'lp(

tia , dignitas,

gloria' jufti. exalta-

in Ecclefia , in qua eft

pax Chrifïci

ten

bitur.

diffufa in corde fïdcliuaxx.-

In monte Sion, in

Rpp

In Siom. )

Ce

Y« FN daudzbus. ) Idem eft, quod in

Ecclefia , cujus typus fuit mons

ihite

carminibus , vel in hymnis.

Sion.

Vide dicta ad tit. Pfalm. 4.

!mg

4. Cowfregit potentias Avcumnm, &c.)

Quii

Pfaiputs A[zph.) Nide di&ta in ti-

Convenit hoc victoriz de Aflyriis,

lo

tulo Pfalm. 49.

cujus

facta eft

intentio

in

titu-

lo; nam liberavit Deus Jerufalem

quid

A4-d[yries. ) Propter hanc in-

ab obfidione Sennacherib , fine ulla

fcriptionem putant aliqui cani pro-

Ti

phetice internectonem exercitus Sen-

pugna Judeorum.

Senfu fublimio-

W e

nachérib. 4. Regum 19. & fane mul-

re per jacula ignita , & gladios, &c.

D

ta cladi illi conveniunt , fed argu-

fignificantur arma, hoc eft, tenta-

*

mentum latius patere vidctur, & ge-

tiones, quibus fpirituales hoftes nos

D

1

neratim celebrari

vi&toria e€lecto-

aggrediuntur.

*

Wl

rum Dei adverfus omnes hoftes vi-

S. düumumans fu o mi

r:zä.z;litf;- A mon-

fibiles.

I)

tibus aternis. ) Confregit Dominus

jore

-

Notts :2 Tudaa Deus. ) Namn

arma Aflyriorum , ille autem Domi-

ff

apud illam gentem veri Dei notitia,

nus tu es, qui.hzc fecifti, dum ex

ce.(

& cultus viguit,

Notus in Eccle-

cmlis quafi ab mxternis quibusdam

ten

'Pä ALMU s LXXV.

*89

cob.

6. Dormierunt fomnum fuum : & nihil invenerunt omnes

U.

viri divitiarum in manibus fuis.

7. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt, qui

7

afcenderunt equos.

um

$. Tu terribilis es,

& qui refiftet tibi, ex tunc ira tua.

9. De coelo auditumfeciíti judicium, terra tremuit, & quievit.

10. Cum exurgeret in Judicium Deus, ut falvos faceret

omnes manfuetos terrae.

s

ejus

11. Quoniam cogitatio hominis confitebitur ti

bi: & reliquize

T

cogitationis diem feftum agent tibi,

12. Vovete, & reddite Domino Deo vefítro , omnes , qui

funt

in circuitu ejus affertis munera.

Áa3

15. Ter-

montibus tuis , ac veluti altiffima

mul atque blafphemaverunt te AÍf-

fyrii, in eos exarfit ira tua.

ldæis,

arce, ac fpecula tua mirabiliter ful-

urifti, & Angelum tuum tanquam

9. De cele auditum fecifli judicimm.)

ecleíte fulmen mififti in. exercitum

E colo tu pro nobis protulifti juftum

( &

judicium , illudque omnibus gentibus

.habt:-

Adlyriorum.

.

auditum fecifti, cum palam colefti

«

Turbatz fumt ommes :

nji/)z';?ntef carde.)

Omnes milites Sennacherib obítu-

virtute tua pro nobis pugnafti. .Al-

TE

tiori fenfu videtur judicii extremi

pefadi , & de ilatu mentis deje-

&i funt.

dies indicari, cum Deus fignis in

6. Dorzierunt fomnum fuuss^) Mor-

Sole, & Luna exhibitis , judicium

Galeths

tui funt.

jam imminere fignificabit.

Ut

Nibil iswemerunt.

)

Quia aliena

Terra tremuir,) Elomines terram in-

Suis non con-

colentes timore concutientur.

c elh

rapere ftadebant.

tenti , licet ditiffimi

quare etiam

Er quicvit.) Non de laboribus, &

ïhrifïi

appellantur , Viri 4;viriarem , fÍcili-

operibus loquitur, fed de taciturnita-

cet multarum: fublimiore fenfu hzc

te, & filentio ob timorem.

n,in

moti

intelliguntur de inufipientibus , qui

10. Cu; exurgeret 1 jndicium Deus )

magni.

faciunt bona temporalia ,

Contra Affyrios, vel contra huma-

num genus fcelera eorum vvindica-

E

quibus vacui erunt, cum dormierint

turus.

r

fomnum mortis; neque enim hinc

quidquam licebit efferre

Manfuetos.) Humiles.

du

7. 4b imerepatione f&a.) Propter

11. Quosmiam cogitatio bomimi con-

fu.

e a

minas , & animadverfionem tuam

fftebitur tj6j. ) Sane homines tam

in eos.

infipne beneficium liberáti popali

jmio-

Dormitauerunt.) Extincti funt.

animo reputantes laudabunt te.

] &c

Reliquie cogitatiomi , Ée. )

Ef-

jent

ui ajcenderumt equo:. ) K;quites

Aflyriorum, & qui de curribus juxta

fe&us cogitationis hujus beneficii,

; 105

xvi illius morem pugnabant.

l«titia nimirum, quz pedus tuum

perv adet.

s

4 m

g. Ex tuxc ira tu4.) x quo tem-

Vel

pore defavire coperit ira tua.

Diem feffum. agent fiäh) Ita te af-

g*

fenfus eft, ira tua eft pridem con-

ficiet, ac fi feftus dies eíflet, qui hi-

Domi'

lariter tranfigi confuevit.

cepta contra hoftes Sion, & inve-

Vel P] ü-

^

P

Vovete , 68 reddite, &c. ) In

j &

terata ; idcoque maxima.

-us(lam

195

LIBERI PSfALMOR"UIM

13. Terribili, & ei, qui auffert fpiritum principum, terri-

bili apud reges terrae.

"Pfalmus Affaph. LXXVI.

'&

1. In finem, pro Idithum,

4.'X 7Oce mea ad Dominum cïamav.i : voce mea ad. Deum, &

"* Antendit mihi.

Y

üt

4. In die tribulationis meze Deum exquifivi , manibus m

eifs;

t0

noCte contra eum :. & non fum deceptus.

4. Renuit confolari anima mea, memor fui Dei, & deletta-

f

tus fum, & exercitatus fum, & defecit fpiritus meus..

s. Anticipaverunt vigilias chli-meiï; turbatus fum, & non

*

fum lgcutusm :

fh

6. Cogi-

tanti ergö- beneficii memoriam, &

3. Mantbus: meis nocle contra enm.. ).

]

2ratiarum. actionem , vos Oomnes.

Nocturno tempore expanfis, & in

Álfraelitz: fpontaneas oblationes ili

colum. at Dominum. fublatis mar;i--

fim

bus eum qusfii..

DI

le

vovete, & cum. voveritis , fideliter

eas reprefentate.

Non fum deceptu.) Nom fum: mea:

le cixcmitu ejus.) Id eft, vos. om-

fpe fruftratus.

pot

Renuiz

confolars

zmzïm-uj 94 )

quæ

nes, qui frequentatis aras D'omini,

Cum adeo morerem , ut anima mea

lt

& in circuitu altaris exiffentes of-

l

ferre munera foletis..

nulam confolationem

admitteret..

Vel fenfus eft, quantumvis blandi-

Vd

13. Speitum. ) FaQum , arro-

rentur terreng voluptates , noluit

Qu

gantiam. , animofitatem..

VMel cer-

&

te fpiritus vitam fignificat, fic Pfal.

inde gaudere anima mea, non igno-

rans. eas . fecum t.rahc;e

o

graviores.

jam

103. 29. dicitur : mferes fpiritum

triftitias.

eorum , && defüient , 6&$ m pulverem

fim reverzentur.

4- Memor fui De;.) Ejuspotentiam,,

me7 1

Jerribili apud Reges terré. ) Ei,

fapientiam , & bonitatem in mentem

revocans.

de

qui etiam Regibus eft formida-

Utqo

bilis.

Deleclatus. fu. Y

Hezc cogitans

u

&

magno voluptatis fenfu pextufus

fum.

Auten

Ro Mithun Pfabus dAfahbp.) Ali-

(MPC 61

p

qui volunt hunc ita. infcribi ,

Exercitatus [um. )

Precatus, fiv&

dbar

ameditarus- fam , ut eft in Hebreo.

Verre

quod effet ad Idithun , & Afaph

De Idithua Can-

alternis canendus.

D.'qfecit /þiritm zaeus. Y Suavitate-

fAbar

tore diximus ad Pf. 38. de Afaph

confolationis. tue liqpefa&uso- Sic.

lndzxg

vero Pfalm. 49.. Alii putant Idithun

Pfal 3- 3. dic.itL.lr : GConcupifcit , &

deficzt ABITIA UA £ Atria Domini.

ev;mg

non effe nomen Cantoris, fed vel

80

inftrumenti mufici , vel modulatio-

- Aaticipaverunt vigibas oculs mæzï

nis alicujus, ad cujus formam Pfal-

Deu,: r

Noéctu furgebam ad. meditandum ,

tiüne

sus canendus effet, quzx. explicatio

antequam militares. excubiz vigila-

bat,

placuit Bellarmino : nihil eft certi.

re inciperent.

"n

a.

Turbatus fzm. ) Calamitates, wel

Igrendit mubi.) — ures prabui

n

4ih;,

suihs » Ut eft in IHebræow

pexicula hujus vit.? reputando.

&i

[TI-

PSALMUSILXXVE

191

hss «Cegïtavi dies antiquos : & annosseternos in mente habui.

«

VL

*& fcopebam fpiritum meum.

7. Kt meditatus fum noCte cum corde meo, & -exergitabar,

1

T.

8. Numquid in s&eternum projiciet Deus: aut non apponet,

üt complacitior fit adhuc ?

815

9. Aut in finem mifericor

diam fuam abfcindetä a genera-

tione in generationem ?

10. Aut oblivifcetur mifereri Deus ? aut continebi

(

1: inira

fua mifericordias fuas?

f0f

i1I. Et dixi: Nunc coepit : haec mutatio dexterze excelfi.

12. Memor fui operum Domini: quia memor €ro ab ini.10

mirabilium tuorum.

od

ïogi"

13. Et

h. )

Bb ge» fum lacutm.,)

Nihil aufus

& m

fericordiam , ut nobis reddatur pla-

catior ?

nanie

fum pronunciare , Íciens

ju&iiüma

edie judicia tua.

9. lz fmem.) ln perpetuum.

6. Cogitavi dies amtiqmos. ) Tem-

Mifericordiams [mams «ifezmdet.

Mi-

; mne&

pora preterita mente repetens , &

fericordiam fuam tollet , & volet nos

Y

qua olim beneficia populo Ifraeli-

ilius eife expertes.

7H )

tico contulifti.

4 generatione p generationem.). In

| meà

Ert anmos stermosW. ) Mitx futurem.

teret.

fequentia omnia facula.

landi-

Vel eft repetitio ejusdem fententiz,

10. Oblrvijcerur miferer? Deus.) Idem

qu&z habetur prima parte. verficuli,

repetit aliis verbis.

yoluit

& fenfus erit, & annos à multis

igno-

Contimebit m ira fma mi[ericordias

jam feculis elapfos in mente habui.

fWa.) Nos mifericordim fus par-

(10168

ticipes non efficiet

7. Exereitabar.) Meditabar ; apud

me loquebar.

in éra [ua.) Nobis iratus.

iriart

1I. Ez dix;.) Poítdiuturnam me-

ontemm

Scopebam jþz'ri)um mum.) In He-

ditationem. -

breo eít, /erutabar fpiritum " meum ,

ut etiam legit $. Auguítinus. Quod

Nunc ecpi.) Sperare, vel refpirare

itafi

vel mifericordia aífici, vel

ei con-

zfufus'

autem in noftra verfione dicitur,

folatione, vel quid fimile.

feapebaza , non fignificat, fcopis inun-

Bhl

dabam, aut purgabam ; fed fcopis

Hac mmutatzo dexxtem Exælj?.) Hzc

viciillitudo tribulationis, & confoh-

verrebam , & agitabam, & fic fcru-

tabar fpiritum meum, & veritatem

tionis , opus eft divins providentiz,

yitate

indagabam , ut etiam mulier illa

digitus Dei eft hic.

e

Sic

P á

evangelica drachmam quzrebat.

.A2. Memor fut operum Domini,) Me-

$. Numquid ? aternum projicier

mor fui eorum , quz olim gefíit Do-

minus erga afflictos mei fimiles.

je)

Deus ? ) Hoc eft, quod in medita-

tione fua cum animo íÍíuo volve-

Quia mener ero. ) (Quin & meimor

du

bat.

Num in «ternum fíua cura,

ero; hx enim particule , quiZ, 440«

uiglþ'-

ziam: tranfitionibus non infrequen-

& fayére deftituet nos Deus?

Jut mom opponet , mt complaeitior fie

ter inferviunt.

m WI

4b imitio mirabilium tuvrum.) Eft

D

adbuc?) 1d eft: Numquid Deus non

ordo inverfus : memor ero mirabi-

addet aliquando ad iram fuam Ini«

LIBKI PSALMORUM

192

I-

12. Et meditabor in omnibus operibus tuis: & in adinven

&,

tionibus tuis exercebor.

L]

ï

14. Deus, in fancto vi

atua: quis Deus fnagnus ficut Deusg

pofter? tu es Deus, qui facis mirabilia.

15. Notam fecifti in populis virtutem tuam:

16. Redemifti in brachio tuo populum tuum,

filios ]äcob ?-

4

& Jofeph.

17. Viderunt te aquae, Deus,

viderunt te aquze; & timue-

runt, & turbate funt abyffi.

I;

18. Multtudo fonitus aquarum: vocem dederunt nubes.-

19. Etenim íagittze tuae tranfeupt: vox tonitrui tui

ä

in rota.

coruícationes tuse orbi terrge; commota eft, &

qua

Illuxerunt

;

contremult terra.

Ifr.

oo. In mari via tua , & femitee tude in aquis multis : & ve-

i*;igia tua non cogancentur.

li

21.*]?3:

pE

n)

ptio pöetïca, quze rebus inanimatis

derü

lium tuorum, qua olim ab orbe con-

fenfum tribuit.

[/

dito fzculis omnibus patrafti.

13. dn omaibus opersbus [suis-

) Con—'

Timueruzt.) Prefentiam , & po-

[

tentiam tuam timuerunt, & quaft

Tüit

fiderans opera juftitiz , potentiz ;

C.

li

mifericordis, tuz,

refugientes, iter populo per Valveum.

Adimventiouibus fu. ) Confiliis ,

inaris prebuerunt.

ban

& rationibus, quas inivifti, ut tuis

45/F.) Abyffus eft altitudo, five

profunditas aquarüm.

j

opem ferres.

tter|

Exercebor. ) Cogitando , & medi-

18.. Maultitudo fonitus aquarum. )

Fás,

tando.

Magnus fremitus maris fucceflit ,

2]

14. le fanilo via tua.) m fantlita-

cum egreffo jam populo, aqu&e, qu&

inftar murorum fteterant , magno

Iu

ze, ut eftin Hebraeo.

M

15. Notam . fecifis.) Oftendifti.

impetu cadentes obruerunt /Egyptios.

lp popslá. ) Aigypti, Chanaam ,

-

Vocem dederuzt nuäæse)

lonitru,

Arabie, Philiftheoruim.

& fulgurationes dederunt ad perfe-

quehtium terrorem.

li4

Kirtutem iuam.) Potentiam tuam,

fortitudinem tuam.

.Erenim jagire tue gran[eunt. )

leg

Sed & fagitte , fulmina fcilicee, ful-

p

vxitute.

16. Redem;fi.) x fgypt fer-

gura, grandines, & hujufmodi e co-

Inc

'& fox-

lo decidebant.

Yoits

lIa brachio tuo. ) Potentia ,

titudine tua.

19. Vox zozztrui tui 22 rota.) Pro in

rOtis.

Synecdoche numeri. In rotis

if

V]'l

Filios 7fzcal: , €6 Jefeph.) Nomi-

JEgyptiorum erat, illas cum cur-

p

natur Jofeph ; quia duz tribus a

ribus fubvertens.

Pn

duobus Jofephi filiis nomen ha-

Vide Exod. 14.

buerunt, Éphraim ícilicet, & Ma-

Alii rotam, colum figure rotunde

Doy]

nalic.

interpretantur, vel potius aeris fpha-

BN Jh

ais

lg. Viderumt te aqua Deus.) Aquas

ram, & circulum ; eft enim ae

; kfo'r-

li

ing circulgtgis.

maris rubr'; intelligit. — Eift defcri-

k

PSAMUS LS(XVL & LXXVII.

173

en.

21. * Deduxiüi ficut oves

& Aaron.

A

populum tuum , in manu Moyfi, *Exoq

14I:90.

Q

.1. Intelle&us Affaph. LXXVII.

Ttendite, popule meus;, -legenä mmeam

A

veftram in verba oris mei.

: inclinate aufem

Qb

2. Aperiam in

initio,

parabolis os meum : loqugr propofitiones 3b

QU

4. Quanta audivimus

narraverunt nobis.

, & cognovimus ea : & patres noftri

| tu

4. Non funt occultata a filiis eorum

, In generatione altera,

Narrantes laudes Domin

i & virtutes ejus, & mirabilia ejus,

T

quae fecit.

s. Et fufcitavit teftimonium

LVC

in Jacob : & leggm pofuit in

Ifragl,

6. Quanta

pe-

lliuxerumt £orufäaz*i0nes tze orbi fey-

46 1215:0.) Kepetens ab initio li-

— nó

xé.) Emicuerunt, &

fplendqrem de-

berationis a fervitute. /Egypti.

derunt fulgura tua.

jmátis

3. Quanta andrvimus.) Qu audi-

Commota efl, &e. )

Ipfa Qerra

vimus, qugcunque audivimus, & co-

x p

concuífa eft, & ejus incole timue-

2novimus mnarrantibus

ruut..

ribus noftris.

nobis mnajos

quafï

]yeum

n aquis multis. ) Quz utrinque fta-

4. Nen funt occultata , Ef c.) Majo-

bant, dum tranfiret [frac].

res noftu non permiferunt. ea eife

occulta pofteris fuis in

s five

Vefligia twa mon sognaf&::)?zrzgr.) Aquis

generatione,

iterum alveo, per quem ambulave-

que pofteos ventura er

at..

"AL )

Narrantes laudes Domini.

m

xas, fupertufis.

raverunt laudes Domini.

) Sed ngxa

cellit y

21. Szcur ove:-) Ad modum eregis.

& q,uæ

lg manu Moyfi, & Aaroz. ) Ducibus

Viretetes eju. ) Ea , que patrae

magno

ngfe, & Aaron.

vit eximia Ííua potentia , & £orti-

tudine.

ptios

onitt

X. J Nrelletius IAf255.) WMide dicta ad

$- Safcitavir.) Statuit,

f

tabilivit,

Perfe-

tit? Pfaln. 31.

in Hebr. eft.) fergere fecuz..

Legem mtam.) Docrinam meam,

etllh ]

& precepta mea.

TWffimonium.) Legem fcriptam da-

tam per Moyfem, quam teftimonium

g, 7

Iuclimate aurem. ) Pronis, & bene-

vocat, quia per eam Deus teftatus.

jecm

volis auribus audite,

eft de voluntate fua,

'& quid a po-

g. Ip parabolis.) Loquar parabolas,

pulo füo fieri

cum conte(iatione dedit.

vellet, vel quia eam

Ffo 1'!'1

infigne:, memorabiles, figuratas, pro-

Ín rotis

pheticasque fententias.

In jacoh.) ifraclitis, filiis Jacob.

Propojtiones. ) Gr&ce mpoffNonara

chemq;;ajä;it,

g eu

problemati , &nigmata, fenrentias

henmníftichit.

&c.. Kepetitio prioris

ob W

;otundæ

involucris quibusdaàm tegentes res

Quanta.) Que, ut fupra n. 5.

arcanas, & myfteriis plenas,-

15 fPhæ'

N.ta facere , äfc.) Ut patres filiis,

x fot*'

Bl cm4.Ccm, Menoeb. 1. IV.

G IBRI PSALMORUM

194

6. Quants mandavit patribusnoftris notafacere ea filiis fuis:

W

ut cognofcat generatio altera.

Fili, qui nafcentur, & exurgent, & narrabunt filiis fuis,

7. Ut ponant in Deo fpem fuam, & non oblivifcantur ope-

ag

í

rum Dei: & mandata ejus exquirant. -

8. Ne fiant ficut patres eorum: generatio prava , & exa-

Ex

fperans.

Generatio, quse non direxit cor fuum ; & non eft creditus

&ni

cum Deo fpiritus ejus.

De

9. Filii Éphrem intendentes, & mittentes arcum : converfi

s

funt in d:e belli.

ften

1c. Non cuftodierunt teftamentum Dei, & in lege ejus no-

luerunt ambulare.

]

ir. Et obliti fünt benefafctorum ejus , & mirabilium ejus,

pul

quae oftendit eis.

ell

12. Coram patribus eorum fecit mirabilia in terra ZEgypti,

in campo Taneos.

-Exod

r

15. * interrupit mare, & per

duxit eos: & ftatuit aquas quafi

14.22.

in utre.

'

14. Et

lum

deduxit eos in nube diei : & tota no&

e in illumina-

44

tione ignis.

IS. " 'InQ

p

ál nepotibus narrarent, & nota fa-

hiftoriam , qu& narratur 1. Paral. 7.

1

cerent.

ci. Vide, que ibi diximus.

Intendentes ,

muitenles arcum. )

6. U cognofc at generatio aliera.) Ne

ded

venturg generationes ignorent divi-

Egregii fagittarii, & bellatores. Mit-

gib

nà beneficia, & quid ex legis pra-

tentes arcum , idem eít , ac remit-

Ícripto facere debeant.

tentes arcum ad fa

o

gittas ejaculandas.

hum

7. Exquirant.) Sollicite cuftodiant.

Comvevfi fett, ) ln fugam fe de-

il

8. Generano prava &5 exdþemm.)

derunt.

Tnir

Quz peccatis, & nominatim idolo-

10. Teflamentum Dei.) Legem Dei.

Cavit ad iracundiam.

latria Deum exafperavit, & provo-

12. lg campo Taneos.) In planitie

Tun

JEgypti, cujus Regia dicitur l'anis. Eft

Noz direxit cor faum.) Ad re&itu-

enim l'anis urbs ad Nili oftium, quod

t

dinem , & juftitiam. non paravit ,

E

[n I-.[ebr- e&, GC)"l

p

opterea "'aniticum appellatur apud

neque difpofuit.

tolomzum , & Strabonem lib. 17.

p

mBeratios qua non pr&parawit cop [uum.

t3. Iprerrupit maic.) Divifit mare.

tum

Non eff credztus cum Deo fpmrirus

!

ejus.) Non fuit fidelis fpiritus po-

Vide Exodi 14. n. 21.

Statuit «quas. )

Collegit aquas

Qu«

:

uli cum Deo, quia fzpe defecit a

maris.

bàn

de, & obedientia.

In Graeco eft,

QU ézig 49 .

Non fuit firmus, fidus,

14. Deduxit eos im nube diej.) Intexdiu

Wi

fixus in Deo.

enim nubes caftra lfraclitarum pr&-

- Alludis ad

cedebat, quemadmodum no&e co-

l

9. Filis Ephrem , &e. )

hU

PSALMUS LXXVH.

19$

'uis :

15. * Interrupit petram in eremo ; & adaquavit eos velut Exod

in abyífo multa.

17.6.

16. Et eduxi

falm

»

t aquam de petra : & deduxit tamqüani flumina

104.

pe

aquas.

41.

17. Et apþofuerunt adhuc peccare ei: in iram excitaverunt

eXd*

Excelfum in inaquofo.

E

I8g. Ettentaverunt Deum 1

ncordibus fuis; ut lpeterent eícas

itüs

animabus fuis.

19. Et male locuti funt deDeo, dixerunt: Numquid poterit

'etit

Deus parare meníam in deferto ?

20. Quoniam percuffit petram, & fluxerunt a

10

rentes inundaverunt.

quae,& tor-

Numquid & panem poterit dare , aut parare menfam

po-

pulo fuo ?

J

'Num

n od

deo audivit Do.mi;ms, & diftulit :

I

& .ignis accenfus

e

9e

rpi

eft in Jacob, & ira afcendit in Itrael.

22. Q

uia non.credidemnt-in Deo, nec fpergverunt in falu-

1uaü

tari ejus.

Bb2

23 REf

ifid^

lumna ignis, de qua fubditur, & zo-

lum fuum Deus in deferto pafcere

fa uolle im iluminatione ignis.

poffet , ut ex fequentibus patet,

I

1$. dererrapit petram. ) . Aperuit

numquid poterit, &c.

petram.

Hiftoriam habes

xod.

20. Duoniam percuffit petraga, E$6.)

;L 1

17. 6.

Quafi dicerent , poteritne Deus ci-

"daquavit.) Aqug& potum large

dedit.

dedit ?

bum dare , quemadmodum potura

i. )

Sumpta eít fimilitudo a gre-

Mit-

gibus, qui proprie zidzuluantur.

Pazen. ) Cibum.

etiit*

Velut in abyffo muiza.) 'lantam aqua-

21. DifiL;.) Promiífam terram

dus.

rum copiam fuppeditavit, ac fi efient

populo fuo dare.

Vel fenfus eft,

; de

ad ripam profundiíiimi alicujus flu-

longe

ecit a fe popilum fuum ;

minis,

amovit benevolentiam , & favorem

ft

17. A;poþter;mt 4Jb;þ€peccarc.) Ite-

fuuim.

ruin peccaverunt.

it

Ieuis accem[us efl in 74606.). Iratus

L'n;xt

In imaquofo. )

In deferto aquis

mifit ignem, qui devoraret' eos, qui

€arente.

erant

in e:tremis caftris.

Vide

Dq'aod

g. Temtaweront Demm.) Quafiex-

Nium. rt1.

apud

perime5tum capere volentes, quan-

Afcendiz 1 Iael, )

Ifraelitas in-

I]

tum facere'pofict Deus.

vafit.

u&[e-

In cordibus [2i.) ln defideriis fuis,

22. Nom credideram: n Deo.) Poft

que corde verfabant , & ore prome-

tot miracula, & beneficia non cre.

bant, cornium efum poftulaates.

diderunt Deum pofíle, & velle il-

qui

tatibus fuis.

Aoimabus [ui. ) Sibi, vel cupidi-

rere.

lis adeffe , & curam illorum ge-

:e[dill

re

19. Male locutz funt de Deo.) Mur-

le felatari ejus. ) — Yn falute ejus,

, Q

murantes j &-dubicames . àn popu--

Lx,cþ ab eo falutem fperayemmn

196

LIBRIPSALMORUM

25. Etmandavit nubibus defu

per, & januas coeli aperuit.

32

:"Exod

24. * Et

im

16. 4- dedit eis.

pluit illis manna ad manduc;ndum, & panem coeli

um

25. * Panem An

Cui

7l

gelomm manducavit homo: cibaria mifit eis

: jo

an

in abundantia. .

4

6. 31.

26. * 'Tranftulit Auft

:

rum de cælo: (& induxit in üirtute fua

&i

1 Cor. Africum.

N

1io

;3

Num

27. Et pluit füper €os ficut pulverem carnes, & ficut arenam

DI

maris volatilia pennata.

11.31.

)

28. Et ceciderunt in. medi

fut

nacula eorum.

o caftrorum eörum : circa taber-

3]

,29. Et manducaverunt ,

DIt

rium eorum attulit eis,

& faturati funt nimis, & defide-

4

Num

3o. Non funt fraudati a defiderio fuo.

* Adhuc efcze eo-

Tum

11.33. TUm erant in ore ipforum ,

h

31. Et ira Dei afcendit fuper eos.

EUH

Et occi

d

t

dit pingues eorum, & elettos Ifrael impedivi

3

po-

732. In

1100

23. Et mandavit nubilus , 0. )

e7. Sieut pulverem carnes.) 'lànta

Quafi dicat : & tamen fperare de-

copia , quanti eft pulvis, innumee

fii$ |

bebant , quaiudo quidem prius nubi-

rabili.

bus mand

averat, uF pluerent manna

Carges.) Coturnices.

Ícili

Exod. 16.

*

28. Ceiderumr. ) Volabant enim

32

in aere duorum 'cubitorum altitudine

bus

Janaas celi.) Di&um 1$oecice. Coli

nomine aer fienificatur, ut fepe alibi

fuper terram , ut habemus Num,

tibus

in Scriptura.

C. II- 319

No

24. Panem celi.) Manna, cibum de

N

n

€olo venientem.

29. De(iderium eorum arrult eis.. )

Dedit eis, quod defideraverunt-

idhib

2$. Pamem nrelorum. ) Manna,

30. Nen [unt fraudati a defideria

jj

quod Angelorum minifterio forma-

?h j

batur.

f4o.) Plane impletum eft defiderium,

;

Tum

& votum ipforum.

/

Cibaria.) Commeatum.

Adkuc efie eorum eramt im ore ipfe-

vf

la abundantia.) Nawm manna late

rum.) Nondum defecerat hujusmodi

Ó ot

Wien

per defertum, & circum caftra fpar-

carnium cibus , fed adhuc hzrebat

*

gebat;ut longepluribus fufficere poffet.

in dentibus eorum,

E

26. Tvanflul;r, ) Grzce cäw;;pe abs-

31. Jra Dei afcendit fuper cos.) Ul-

lecif

tulit, ceffare fecit, removit.

tio divina illos invafit..

eOtun

duffrum.) Auftrum orientalem, qui

Occidit,). Plaga ignis , de quo vi-

H

fniti

icitur [£urus; uam in Hebrzo eít:

de Num. r1. 335.

Ti

u

tranftulit ventum orientalem,

Pizgues.) Magnates, proceres , pri-

& d

marlos viros.

:

J5 itfute füs.) Potentia faa.

ricum.) Nentum Libycum Euro

Elcélos.) Przcipuos Ifraclitarum.

D

quidem vicinum, & conjunctum, fed

Impediviz*.) Grzce eve«xóows come

adducendis

T lls

[|

portunum.

avibus illis magis op-

pedivit , quafi pedes ftringendo, &

h

prohibendo , ne in terram pmmiiii?w

ài]

bs!

PSAL M ÜS LXXVIL

197

lt

. 52. In omnibus his peccaverunt adhuc, & non crediderünt

Ccdl

in mirabilibus ejus.

33. Et defecerunt in vanitate dies eorum , & anni eorum

iteis

cum feftinatione.

34. Cum occideret eos, quserebant eum,

;

& revertebantur,

fua

& diluculo veniebant ad eum.

P

35. Et rememorati funt, quia Deus adjutor eft eorum, &

Tiff

Deus excelfas redemptor eorum eft.

.

-

36. Et dilexerunt eum 1n ore fuo,

& lingüa fua mentiti

bet

funt ei.

37. Cor autem eorum non erat re&um cum eo : nec fideles

h'ïdx.'

habiti funt in teftamento ejus.

38. Ipfe autem eft mifericors ; &

n

0.

propizi"gs fiet peccatis eo-

rum: & non diíperdet eos.

LI

Et abundavit j ut averteret 1

ram ïfuam , & non accendit

omnem iram fuam.

39. Et recordatus eft, quia

caro funt: fpiritus vadens, &

non rediens.

Bb5

Quc*

ánta

um

nis poffent afcendere , p;er mortis

Dileculo. ) Feftinanter, perniciter.

Ícilicet immiíflionem.

3s. Et rememorati [uant. ) Mexa-

tione

dante

intelle&um — recorda-

2

In omnilus bk. ) His omni-

bantur.

nj

bus fuppliciis, & plagis non obftan-

idine

tibus.

36. Im ore füo, ) Oretenus multa

ium,

Non crediderunt im miralilibus ejus.)

pollicebantur, pauca praeftabant.

Non refipuerunt, nec miracuiig fidem

Mentiti fumt.) Quuia nimirum cor

77 )

adhibuerunt.

eorum non erat rectum, & fincerum,

Defecerunt im wanitaré dies eo-

ut ftatim fubditur.

k;'eria

rum. ) Abfumpti funt dies vit& eo-

venti funt fideles.

27. Necfideles babiti fzmþ) Necp in-

Itl

rum in vanitate, ita ut fine hono-

re, & fine aliquo . preclaro facino-

3

In reflamento ejus-) In lege & prz-

"

]

re otiofe

in

C

leferto vitam — abfol-

ceptis ejus.

38. iundavit, ut everteret. iram

i

"

verent.

ehit

E? anexi; eorupgs CUm

fe/zlinatia;ee. »

fwsm.) Abunde avertit iram fuam,

Accila eft, & concractior fa&ta vita

immo omnino non accenditiram fuam,

U

adeo mifericors eft.

eorum ; nam quadraginta annorum

fpatio omnes, qui ex /E

gypto egreffi

39. Recordatus. efl , quia caro /ämt.)

vl

fuerant, morte abfumpti funt, pr&-

Id eft, res infirma, corrupta, obno-

xia peccatis, & miferiis.

rer duos , Jofue fcilicet, ö( Caleb.

priü

Cum ocecideret eos.

Cum eos

Spiritus vadens, &$ mon vediens.) Res

Deus plagis affligebat , & atterebat

x

tenuis quafi ventus, & ut dicitur Ja-

malis.

Cobi 4. 14. Vapor eff ad modicum pa-

otte

Querebant eum. ) Converteba

rtzs, qui fcilicet evanefcit, nec am-

ad Dominum.

f?tül'

plius apparet.

ji0

LIBRI PSALMORUM

198

40. Quoties exacerbaverunt eum in deferto ? in iram con-

í

eon

citaverunt eum in inaquofo ?

1. Et converfi funt, & tentaverunt Deum & fanctum

4(

itan

Ifrael exacerbaverunt.

3. Non funt recordati manus e;us dle , qua redemit eos de

j

rup)

manu tribulantis.

43. Sicut pofuit in JEgypto ügna fua , & prodigia fua in

j

iil

campo Taneos.

Exod

j

4. * Et convertit in fangumem flumina eorum, & imbres

7. 20

eorum » ne biberent.

tf

Eod

* Mifit in eos coenomyam, & comedit eos, * & ranam,

57

k.xod & d1fperd1d1t eos.

(0$ (

$. 6.

46.* Et deditaerugini fru&tus eorum, & labores eorumlocuftze.

M

'Exo

47. * Et occidit in grandme vineas eorum, & moros eo-

que

q

10.1f.

*Exod

rum in pruina.

48. Et

iif

9. 25 —

40. Quotses exacerbaverunt eum, 6c.) — Hiftoria nota eft ex lib. Exod. cap.

Id eft fane frequenter illum ad ira-

7. 20-

E

Atf

cundnam provocaverunt in deferto,

Laebres.) Fluenta, rivos.

Ti Y

inurmurantes , non credentes [Jeo,

Ne Diberent.) Adeo ut, quod bibe-

Yi

mec fidentes divinz illius provr*ïen-

rent, non haberent.

ti& , aliifque peccatis.

v«

43- Cænamyam) Vide Exod. g. 24-

M

p iram , $0. ) Ufitat repetitio

x0oj-3i« omne genus mufearum figni-

imor

præcedentxs hemiftichii4

ficat, quafi mixtionem, feu mixtu-

ftii

In 1;24714:3[0 j Deferto arenti, &

fine aquis.

ram muÍcarum. Aquila vocavit zajz-

In

,ur,ccv eodem. fenful, id cPc, 0220 m

mfr

41« Convtrfi fant.) Hebraifmus, pro,

myaufc am.

& rurfum tentaverunt Deum.

Alii

Gormedrzr eos. ) Nhfcæ ]E"yptl()ï

4

mterprecancur

& redierunt ad inge-

Er ranam.) De plaga r anarum vide

hac

Exod. 9- 6.

]g/i

nium, & ad priftinos mores.

fülmi

Szm&um Jjrael exacerbaverunt.) in

Diperdidit eos. ) G1 zxce à sngwsae.v

Hebreo eft, fasdem I[rael limirzve-

av"rwg Perdidir, corr»yp;t €os.

4j

veric

ruszi QDD /fut'uu, a radice 53373, quod

46. Aïru(;nz) D. Hieronymus bru-

p

Deus tantum dumtaxat pofi-t, quan-

chum vertit ;

hoc enim fiz:ificat

f»rat

tuin ipfi volebant, & fibi fiugebant.

Hebraicum 5»55 cAafi

Ita per era-

glnem iatelli;endi fuat brachi , &

il gei

2. Manss ejus.) Auxiliis defenfio-

l;;

nis, potentiz divinz.

locuftz, que annmnm a devorant her-

Titate

bas ad modum *ruginis,

Ahoqvn

Die, 4na redemit, $c.) Ohhtl funt

&rugo, Grxce 80064,)»7 vitium fe;e-

ifimu

ulius temporis, cum e poteftate Pha-

tum eít,

cujis merminit

Qvid.

Tüt o

xaonis liberati funt a Deo.

Qtlen

Faftor. cum ait.

45*

Sieur pojwif.) Qua ratione pro-

Izterez

eejfeat — fenabro

rubi g;ms

dnr

digia patrarit ia /Egypto.

experv

Vil

l

t

b

p Campo Taneos.) Nide dicta fupxa

Nec vitio celi palleat eorz feges.

mum,. 12.

De plaga locuftarum. vide E;x ad. 16.

fc*"*þfu

44 Cowver.s dm fanguinem ,

&. )

47. Occidir.) Perdidit, metaphora.

Granf

0,]

—

PSALMUS 'LXXVII.

199

(f

484 Et tradidit grandini jumenta eorum ; & po-fï'eiïïonem

eorum igni.

Qum

9. Mifit in eos iram indignationis fuse, indignationem , &

iram, & tribulationem ; immiíliones per angelos malos.

)5 de

go. Viam fecit femitee irae fuze, non pepercit a morte ani-

imabus eorum., & jumenta eorum in morte conclufit.

pri- t xod

j n

«1. * Et percuíffit omne primogenitum in terra /Eg

ypti n

12-29.

imnitias omnis laboris eorum 1n tabernaculis Cham.

übres

$2. Et abftulit ficut oves populum fuum, & perduxit eos

tamquam gregem in deferto.

:Exod

111

$3. * Etdeduxit eos in fpe, & non timuerunt : & inimi-

14.27-^

cos eorum operuit mare.

.

.

uftx.

54. Et induxit eosin montem

fan&tificationis füæ, mogtem,

$ 0*

quem acquifivit dextera ejus.

& forte divifit eis terram " Jof.

* Et ejecit a facie eorum gentes :-

in funiculo diftributionis :

13. 6.

d cip.

$5 Et* 7

Nom peperest a merte.) Quuo minus

Etiam plantg fuo modo vivunt ani-

tnorti traderet.

ina vegctante.

Sic Arifteus apud

| bibe-

Virgil. 4. Georg. dicebat : I»terfece

Znimabts eortm.) Mite eorum.

vneffes.

Ip morte conclufit.) Morti tradidit.

' Sv 24'

Moros.) Nox mppu fféqmorh fyco-

gt« Orme primogenitum.) Vide Exod.

figtie

moros fignificat genus ficuum filve-

12. 29.

.

mixtue

ftrium, quibus /Egyptus abundat.

Primitias omnt

s laboris corum.) Peri-

In priinm,) S. Hieronymus vertit,

phrafis primogenitorum , qui lunt

If p

primitie laborum patrum. Genef. 49.

jaibdum

j» frigore, fcilicet pruins.

A9« Ef tradidit grandéni, &.) De

3

Ruben primogenitus dicitur Pr/z-

108

hac plaga vide Exxod. 9. 25. 25-

ezpium . dolorss patris.

lgi.) Grandini enim tulgura, &

le tabernaculis Chan.) ngyptiorutm

T ïide

fulinina mifcebantur.

qui funt a Cham INoe filio prognati

(

ag. lram indignationis , Óc.) Hoc

per Mizraim Genef. 10. 6.

verficulo generatim complectitur pro-

$2. "flulit.) E:duxit:

pheta omnes alias

jlagas , quas omi-

53. I» [pe.) luto, fecure, confi-

jj bite

ferat, ut ulcera,

&

veficas, & alia

denter.

vuificit

lzimicos eorum.

ä:r g

id genus.

) JEgyptios perfe—

l y

dpmiffiones per Angelos emalos.) Cala-

quentes lfraelem.

mitates ab angelis malis immiflas.

$4. dp montem

jkn&;fcati «7!;;3 frmo )

nt het-

€ic appellat Judxam magna ex parte

Qig».]ui

lnfinuat etiam plagam primogenito-

T nd

rum occiforum, qui ab Ang:lo per-

montofam, quam fibi fanctificaverat,

ub h

cutiente interfecti funt, Exod. 12.

& confccraverat pro loco , & fede

«ngelos m;zlo:.) WXel Dzmones in-

primaria religtonis-

Acquifevit.) Pofledit, bello eje&is

telligit, vel bonos nocentes.

Chanan&is.

'täigi"/'f

$o. Viam fecit [emita i& f*4-) Prz-

Ícripft ire fux viam, per quam

Geztes.) Chanangos.

: [z*gf;r

cranfiret, /Egyptiis nimirum nocen-

Gerte divifit ess teram. Quod fa«i

do, parcendo

ebreis.

&um legimus Jof. 13- 8

,;/;Ph()ïa'

-

^

P d

P

[ere)

LIBRI PSALMORUM

$. Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Ifrael.

6

s6. Et tentaverunt, & exacerbaverunt Deum excelfum, &

füm

teftimonia ejus non cuftodierunt.

6:

$7. Et averterunt fe, & non fervaverunt pattum ,

quämad-

tf

po

modum patres eorum, converfi funt in arcum pravum.

6

$8. In iram concitaverunt eum in collibus (uis & in fcul-

fem

ptilibus fuis ad aemulationem eum provocaverunt.

59. Audivit Deus, &

*

fprevit, & ad nihilum redegit valde

non

Tírael.

*,Reg 60. * Et repulit tabernaculum Silo , tabernacul

um fuum x

4.4. ubi habitavit in hominibus.

tert:

]'erem-

7. I;/l

61. Et tradidit in captivitatem virtutem eorum , & pulchri-

"f

"tadinem eorum in manus inimici.

gib

62. Et;:conclufit in gladio populum fuum: & haereditatem

fuam fprevit.

Z

yi

65.

Juvenes eorum comedit ignis: & virgijnes eorum

non-

f

funþ lamentatzae.

Phi

L

Em

64. Sac?ï

I funiculo difribuiiomis.) Quuia ad

Sprevir.) Abominatus eft Ifraelem-

J

dividendos agros , & eorum fines

4 nibilem redegzt.) Perdidit, & ab

conftituendos olim funiculis uteban-

hoftibus vexari, & dura fervitute

fol:

tur, five materiati effent, five ma-

premi permifit.

lug

theimatici, & imaginarii.

u

60. Repulit Labermaculum Silo.

'Ta-

$3- Haäitarefccit.) Collocavit.

bernaculum , quod erat in Silo, in

la tabernaculis eorum.) ln fedibus»

quo fervabatur arca fcderis , defe-

Xiit

T

& regionibus Chananzorum.

ruit, & arcamn in Philifthzorum ma-

$6. Et tenteverunt , Efc.) Rurfum

nu$ vesire permifit. 1. Reg, 4.

ül

eentaverunt, & irritaverunt Deum.

In hominibus.) Inter homines.

Tefimonza ejus.) Legem ; & przce-

vali

Vide dicta n. ,.

61. Virtutem eorum , €4 cQ ) Arcam *

G.

pta ejus.

que robur, & ornamentum praíta-

$7- Converfi funt m arctm pravum.)

bat populo.

qxu [

n modum . arcus$ pravi, & fallacis,

lee

62. Concluftt im gladio.) öbäeCit Ufle

qui in fcopum fagittas non dirigit,

dique glad.iis hoftilibus.

fed fractus, vel inverfus nocet fagit-

Tnor

tario.

Haredztatem [nam.) lMraelitas, quos

(

prius ut populum, & peculium füum

$8« n col/ibus fuis.) In collibus ex-

diligebat, & fovebat.

de ('U

celfis, in quibus tanq

uam inþ templis

idolis facrificabant.

63. lgmis.) Ultio, & indignatig

0y

Sesipiilibus.). [dolis ex lapide, vel

divina.

pd

6

ligno fculptis.

Non funt lamentata.) Webr. »oz fans

?Xolx

A amu'ationem.

) Ad zelufn, & ira-

ejulat4 , nemo eas lugebat ; paffive

cundiam.

enim fumitur illud, lzzezzazt;. Quare

lunn

$9- 4udrvit Deus.

Y

) Audivi*c,x & vi-

D.^Hieronymus vertit &f virgizes ejus

ldän

dit Ícelera eorum,

8670 lUuxzf,

l

J

PSALMUS LXXVIL

201

j

64. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt: & viduse eo-

L

3

rum non plorabantur.

mad-

65. Et excitatus eft tamquam dormiens Dominus, tamquam

potens crapulatus a vino.

Ícü

66. Et percuílit 1nimicos fuos in pofteriora : opprobrium

fempiternum dedit illis.

valde

67. Et repuiit tabernaculum Jofeph ,

& tribum Ephraim

non elegit.

68. Sed elegit tribum Juda, montem Sion, quem dilexit.

JUm

69

. Et sedificavit ficut Unicornium fancCtificium fuum in

terra, quam fundavit in fzecula.

d

IIl«

70- Et-elegit David fervum

fuum , & fuftulit eum de gre-

gibus ovium : de poft foetantes accepit eum.

(ate

n

atem fuam.

71. Pafcere Jacob fervum fuum, & Ifragl haeredit

ga. Et

| 10f

64. Sacerdoes eorum. ) Ophni , &

Noz elegzz ) idem , quod dixerat,

x

Phinees , qui eadem clade perierunt.

repulit.

Pa

69. Tribum Tuda.) Etinea mon-

vt a t

1. Reg. 4.

Vidua eormm.) Sacerdotum.

tem Sion, ubi regni, & templi fe-

a&

dem conítituit, idque propter Chri-

,&b

Non plorabantaur)) Nemo illas con-

ftum, qui ex illa tribu erat exori-

folabatur cum illis extin(tos maritos

turus.

vitüte

lugendo

omnes enim domeftico lu-

ó

Gu, & funere tenebantur.

Srcut unicornium [antlsfrcsrum fu-

sn.) ld eft, fanctuarium fuum fir-

)h-

65s. Excitatzs eff.) Ad ferendum au-

miílimum quafi cornu monocerotis,

ilo, n

xilium populo fuo.

deles

mum.

quod eft duriflimum , & folidifti-

m mae

Tanquam dormiens) Ad modum ejus,

Hec eft precipua p.rabola,

qui poft longum fomnum exurgit.

& propofitio , five &nigma potif-

Tanguam potens. ) "'anquam pre-

fimum, quod initio Pfalmi Prophe-

validus aliquis pugnator.

ta promifit; neque enim fan&uarium

irem ,

Crapulatus a 'vina.) Vino madidusk,

veteris teflamenti fuit firmum , ut

cornu monocerotis , nifl quatenus

præf j

qui omnia clamoribus, & plagis mi-

fuit

figura fanctuarii .novi- tefta-

Ícet, vino vires, & animum fugge-

cit. Ul

rente.

Loquitur de Deo humano

menti, quemadmodum nec Sion, aut

inorc.

jJerufalem fundata eft in fxcula,

nifi quatenus

66. Is pofteriora.) Moxbo natium,

clefiz.

-typus fuit Chrifti Ec-

j qthS'

de quo 1. Reg. $. 9.

füum

70. De pofilfetantes. ) Euntem

Opprohriums )

Dedecus ; propter

poíft fotas.oves ; ab agendis foctis

pudendum morbi genus.

ovibus.

ignacio

67. Repulit fabermaculum. Jo[cph. )

71. Pafcere Jacob.) Populum He-

Noluit enim JDeus

tabernaculum

brzum gubernare.

D /;W

fuum amplius effe in Silo urbe tri-

Hareditaten fuam, ) Quem Deus

pava'e

bus Ephraim , five Jofeph ,

Quart

idem eft.

quen

fuam peculiarem hareditatem — eífe

voluit.

ii fjf'*

DBill. cum Com. Mezoch. 1; IV,

s

M £

202

LIBRI

PSUALÓ

P

4 0RUM

72. Et pavit eos in innocentia cordis fui, & in intell

HU

;

eïtiïï!.ïs

inanuum fuarum deduxit eos.

noft

IC

1. Pfalmus Affaph. LXXVIII

ino

Eus. venerunt gentes in haereditatem tuam , þolluerunt

I]

tToe

templum fanctum tuum: pofuerunt Terufalem in pomo-

rum cuftodiam.

N

fia

2. Pofuerunt morticina fervorum tuorum, efcas Volatüibus

n

caeli :: carnes Sanétorum tuorum beltiis terrae.

p

3. Effuderunt fanguinem eorum tamquam aquam in circuitu

Jeruíalem : & non erat, qui fepeliret.

H

tebin

. Facti fumus oppróbrium vicinis noftris : fubfa

hnatio ,&

illufio his, qui in circuitu noftro funt.

In

s. Ufquequo, Domine, irafceris in finem : accendetur ve-

I

lut ignis zelus tuus ?

* fer.

6. * Effunde iram tuam in gentes, quce te non noverunt:

10:25* $, in regna, qu3e nomen tuum non invocaverunt.

: 7. Quia comederunt Tacob, & locum ejus defolaverunt.

(

* Tfaiz

8. * Ne memineris iniquitatum noftrarum antiquarum, cito

547 anticipent nos mifericordias tucze : quia pauperes faCti fumus

bis e

nimis.

uod

gloriam

i

u

uli

9. Adjuva nos, Deus falutaris nofter, & propter

10

nominis

rum |

272. lm imnocemtia cords. ) Mlente

defpicabil—es , contempti apud popu-

illis

integra, & fincera.

los nobis conterminos.

ial

Im» ireletibus manuum [uarum. )

is

Llf?ue?zo Domine irafteris ?. Y

fon

Pradenter , intelligenter, peritis ma-

Nï

obis.

In

nibus)peritum fe ilis ducem pre-

Zelus.) Mehemens irá tua.

dit e

buit: fic paftores manu, & pede

2. Comederunt Jacob.) Perdiderunt,,

verfu

oves dirigunt.

confumpferunt.

l

aleus Afzph. ) '"Vide di&a ad

Locmm ejus. )

Regionem , quam

1.!)5

,

inhabitat.

C t

titulum Pfalm. 49.

tüum

Hareditatem t4am.) Nide dicta fupe-

De[folzverunt.) In folitudinem, &

Cü/,

riori Pfalmo n. 7r.

vaftitatem redegerunt.

]

3,

Iz poveormm, cz a:lia.'m.) ld e , de

$.. Aatiquartm. . ) Quuas majores

l

urbe amplitfima exiguum, & vile

noftri perpetrarunt , vel nos 01?111

commifimus,

h

tuguriolum fecerunt ; qualia funt ea,

lr

in quibus cuftodiuntur poma, vel

dnricipent.) Priusquam pereamus,

Ms

quibus pomorum cuftodes excubant.

l^,

adünt nobis mi ericordiz tus.

2. Morricima.) Cadavera,

Pauperes. ) Afflifti, & miferi.

h

t

Carnes,6c.) Objecerunt in efcam,

A& lanienam volucribus, & beftiis.

9. Salutaris zoffer. ) Salvator, &

l

falus noftra.

3. Tanquam aquam.) MIagna copia.

E

W

"4 Eal fumus opprotrénm. ) Vies,

Propter gloriam uoninis tui.) V zno-

Tüm

PSALMUS LXXVHI. & LXXIX.

203j

nominis tui; Domine, libera nos : & propitius efto peccatiä

ïiþ*a.s

N

noftris, propter nomen tuum.

Io. Ne forte dicant in gentibus: Ubi eft Deus eorum ? &

innotefcat in nationibus coram oculis noftris.

ünt

Ir. Ultio fanguinis fervorum tuorum, qui effufus eft : in-

Ofo.

troeat in confpectu tuo gemitus compeditorum.

Secundum ma

gnitudinem brachii ,tui pofüde filios morti-

:

li

DUS

ficatorum.

I2. Et redde vicinis noftris feptuplum in finu eorum : im-

Cuitu

properium ipforum, quod exprobraverunt tibi, Domine.

13. Nos autem populus tuus, & oves paícuse tuse, confi-

tebimur tibi in fzeculum.

0, &

Ingeneratione, & generationem annuntiabimus laudem tuam.

r ve

1. In finem, pro his, qui commutabuntur , teftimo-

nium Afaph. Pfalm. LXXIX.

fünt:

2. Ui regis Ifrael

, intendne: qui deducis välut ovem

Jofeph

CT

: CIto

T 3. QUiS

Qs

bis ereptis gloriofius fitnomen tuum,

Improperinm ipforum. ) Kedde vici-

uod rurfus repetitur fecunda ver-

nis noftris improperium ipforum ,

yriamt

í

T

culi parte.

uod exprobraverunt nobis , repen-

10. UL efl Deus eorum? ) Car eo-

e, & regere in eos.

qiis

rum Deus, in quo gloriantur , opem

13. Populus fu. ) — Qui fumus

/

popta

ilis non fert? an impotens eft, &

populus tuus.

mala ab illorum capitibus avertere

Pafema fua.

) «Gregis tui; quosw

i? )

non poteft ?

tu pafcis.

InnotefGat. ))

Ultio fanguinis ; ca-

Confitebimur 1i5ij.) Laudabimus te,

Pradicabimus ,

dit enim hoc verbum in fequentem

dnuntabimus. )

deruftty

verfum.

& celebrabimus.

11. Jerroeat i con[hetlu fuo.)

Pre-

ces noftre admittantur ad confpectum

1. Ro H6. qui commut abuntur. ) Vi-

qu&m

tuum, & exaudiantur.

de dicta ad titulum Pfalmi 44.

eill, &

Comzpedizorum.) Min&torum, vincu-

Teffipionium Afaph. )

Significatur

lis, vel captivitate opprefforum.

hunc Pfalm, eíle teftimonium per

Brachii :4;.) Potentiz tuz.

Afaph decantatum , quo Spiritus

moyes

Poffide. ) ^ Conferva , vindica ,

Sanctus teftificatur captivitatem ifra-

; 01jun

affere.

el, & liberationem ejusdem.

Mortificaterum. ) Occiforum.

^

Qui regis. ) Paftoraliter , &

fuaviter ; hoc enim fignificat . He-

eafftus,

12. Septuplum.) Supplicium noftro

multis partibus gravius, ut fit qua-

breum , myy* robe, & Grecum mor-

fi-peena. feptupli.

lucu'vcov.

1

ln fimu eorum. ) ln ipfosmet, in

Intende.) Populum tuum refpice,

f0 y &

ejus orationem audi.

ipforum gremium , in caput ipfo-

Xunme

ui deducis welut owem. )

Ef re-

[

LIBRIPSALMORUM

104

3. Qui fedes fuper cherubim

, manifeftare coram Ephraim,

Benjamin, & Manaffc.

Excita potentiam tuam , & veni, ut falvos facias nos.

4. Deus

; Converte nos: & oftende faciem tuam, & falvi

f(ä

erimus.

$. Domine Deus virtutum , quoufque irafceris fuper ora-

eju

tionem fervi tui ?

6. Cibabis nos pane lacrymarum : & potüm dabis nobis in

i

lacrymis in menfura?:

fhen

7. Pofuifti nos in contradiCtionem vicinis noftris: & inimici

I

noílri fubfannaverunt nos,

omn

8. Deus

1j

b

etitio ejus, quod dixit, qzi regis

bus magnam partem regionis trans

patt

ixit Ovez in fingulari , quia He-

Jordanem — complectebatur.

Vel

braicum sxY £/oz. elt colle&tivum nu-

certe has tres nominavit tribus, quia

Wt mf

méro fingulari multitudinem figni-

cans.

quando Hebrzei armati ordine pro-

cedebant, he tres fimul poft arcam

qmlq

Jefeph. ) Id e(t, Ifrael , gentem

incedebant. Vide n. 2. 10.

prophetze

Ctunt

ebrzorum a Jofepho Patriarcha par-

fententia videtur eíle : Quemadmo-

fion:

tim originem ducentem, partim cum

dum Deus olim fingulari favore,

hoft

illo cognationem habentem.

Item

dum populus defertum obambularet,

ViCer

univerfe eos vocat Jofeph , quia ei

tribus hifce tribubus aderas, easque

Cat

datum eft jus primogeniturg 1. Paral.

precedebas arce infidens

$. a nunc

in

$. r. Primocenitus enim denominat

adfis eidem populo , &c.

totam familiam. Bellarminus putat

Excita poreutiam fuam.). Qus fo-

titi)

Jofeph totum populum fignificare ,

pita quodammodo videtur , quam

diffimulas.

quia in /Egypto totum populum pa-

É

vit, illique toti prefuit,

4- Comvtrte zos.) Adte per poni-

vine.

Qui fedes [uper . Cherubim. ) Qui

tentiam nos tibi reconcilia, vel nos

Zit

4

fedes in colo fuper primarios An-

ab hac captivitate revoca.

prius

los, qui Cherubim appellantur ,

Facrem £m ) Favorem tuum.

Ils

&

in typum hujus rei in fanctuario

cituum.

$. Dews virtutum. ) Deus exer-

& fl

tuo fuper imagines Cherubim, quafi

10

thronum tuum, habes propitiatorium,

Irafceris fuper orationem firui tui?)

& arcam , quafi fcabellum pedum

Dedignaberis audire orationem me-

d æg

tuorum.

am,

lj

( illam rejicies iratus ?

p

Manifeffare.) Oftende faciem tuam

6. Ghbabi zos pane lacrymarum. )

I?nis,

placatam , & propitiam.

Quoufque nos arguis , & diuturnis

3. Ephraum, Beujamdn ,5 Manaffe.)

-

Pl;;

lacrymis conficies ?

W

Cur per has tres tribus totus popu-

Porum dabis nobis 12 lacrymis.) Po-

K fee

lus fignificetur, non eft facile divi-

tum lacrymarum , lacrymas in po-

nare.

Fortafíe quia h& tres przci-

In

tüm, ita ut lacryms fint nobis ci-

TWitug

pue terre promiííz partes fuerunt;

bus, & potus.

Kræ

ls

nam in Ephraim erat Samaria ca-

I menfurzz.) In Hebr. eft: w7$ïl)

put regni 1frael ; in tribu Benjamin

J4Efé, que vox grandem menfuram

l

Mld

faltem ex parte erat Jerufalem ca-

fignificat , & quafi triplicatam.

put regni Juda ; Manallis vero tri-

7. la «entradicisonem. ) ln jurgium,

m()ïltg

!ltudg

PSALMUS LXXIX.

&ó5

hm

$. Deus virtutum, converte nos, & oftende faciem tuam,

& falvi erimus.

s

9. Viream de JEgypto tranftulifti : ejecifti gentes, & plan-

dvi

tafli eam.

Ioc. Dux itineris fuifti in confpeQu ejus :. plantafti radices

0f«

ejus, & implevit terram.

1I. Operuit montes umbra ejus : & arbufla ejus cedrosDet.

$n

12, Extendit palmites fuos ufque ad mare: &ufque ad flu-

men propagines ejus.

hiC

15. Ut quid deftruxifti maceriam ejus: & vindemiant eam

omnes., qui preetergrediuntur viam ?

Jeus

14. Exterminavit eam aper de filva; & fingularis ferus de-

——

trans

paftus eft eam.

Vd

£c

15. Deus

yQuia

4rbufla ejus.) | Rami ejus , ut vertit

| pfO'

ut inter fe de nobis contendant, dum

iCatn

quifque nos fibi afferit , ut ii fa-

. Hieronymus.

ciunt, qui de agri alicujus poffef-

Cedros Dei.) Altiflimas cedros fu-

phte

Alii intelligunt de

perarunt ; qua allegoria fignificatur

idmo»

hoftium 'contradi&tione .non ad in-

fions jurgantur.

VoIe ,

Reges, & principes Hebreorum vi-

Jaret,

vicem, fed cum Hebrazis , quafi di-

cinos Reges dignitate , & potentia

cat : omnes nobis contradicunt , nos

fuperatfe.

3asqu6

12. Extendit palmites fuos. ) Fines

punc

impetunt, pugnanc contrà nos.

8

Deus virtutum , 6c.) Eft repe-

fuos, vel incolas e gente Hebræo--

« fo-

titio verficuli. 4.

ruin.

Vineam de JEgypto tranfhuliflz.)

Ufque ad mare.) Mlediterraneum.

quam

U/que ad flezuen?). Ecuphratem. Nam

Loquitur de populo ifraelitico fub

vinec allegoria.

a mari mediterraneo ad Euphratem

pæni-

Ejecifli gemtes. )

Chanangos, qui

erat terrz promiffe amplitudo, Exod.

I

:

c] nos

xius terram promiffam occupabant.

23. 31. & Deut.. 1t. 24-

Idem, quod paule

um

Plantafli eam.) Populo tuo fixas,

Propa gines. )

| a.

& ftabiles fedes dedifti,

ante dixit palmites.

ilo. Dzaex iniseri jmj?t) In exitu

12.. Deflruxiflà maceriam, ) Cura,

& tutela tua deftituifti. populum

tuil )

de JEgypto, & per defertum.

cuum.

m me

I conjheétz ejus, ) Ante faciem ejus,

precedendo in columna nubis, &

Vindemiant eam.) Diripiunt, ut fic

ionls.

in vineis, quarum dirute funt ma-

r )

ceriz, & diffipate fepes-

turpid

Plantafli radices ejus, ) Plantafti,

& profundas , firmasque radices age»

14. dper de felva. ) .Nel Salmana-

re tecifli.

farem inrelligit, qui decem tribus,

po.

Leplevit terram. ) Promiffionis ,

xyel Nabuchodonoíor, qui duas re-

i po

Aper

pis *

mirum in modum multiplicatis He-

liquas tranftulit in. Affyrios.

breis.

de fiülva idem eft, quod aper -

i. Oþemit montes mmbra ejus )

veftris.

")

Singularis ferus. ) . Mebr. v rT-

um

Alludit ad jJudeam , que fere tota

montofa erat, quam incolarum mul-

fedai , fera agri.. Grece uovios «eypiog ,

D

situdo op eruit.

anima] pr& ferocitate folitazie vivens,

lrgiuml

206

LIBRI PSALMORUM

15. Deus virtutum, convertere : refpice de coelo, & vide,

& vifita vineam iftam.

V€

16. Et perfice eam, quam plantavit dextera tua: & fuper

filium hominis, quem confirmaíti tibi.

17. Incenfa i£ni , & fuffoffa ab increpatione vultus tui

te

peribunt.

18. Fiat manustua fuper virum dexterze tuze: & fuper filium

fei

hominis, quem confirmatli tibi.

19. Et non difcedimus a te, vivificabis nos: & nomen

l

tuum invocabimus.

d

20. Domine Deus virtutum, converte nos:

& oftende fa-

ciem tuam, & falvi erimus.

1. In finem , pro torcularibus , Pfalmus ipfi Afaph.

LXXX.

dat

tate Deo adjutori noftro : jubilate Deo Jacob,

a. EX1131

tvir

Sumite pfalmum, & date tympanum : pfalterium ju-

12

lil

cundum cum cithara.

4. Buc-

dhï

I$. Virtugum. ) Exercituum,

Dominum, quem dextera tua fola

Comvertere.) Kevertere , reconcilia-

proprie formafti.

hridum enim

l

T0Y

re, nobis efto placatus.

ut hominem non cooperatio viri,,

Ct

Vifia. ) Cura folicite.

Videtur

fed fola divina virtus in utero Vir-

effe defiderium , & poftulatio in-

5

[

inis formavit. -

itj

carnationis Chrifti.

: Vide

Super filiusm homimis, &c. )

tur

16. Perfíce eam.) ln melius promo-

dicta num. 16.

vens vineam , quam plantafti.

19. Ef men difcedimus A re.)) Chri-

Une

elr

Er fuper filiuzs bomisi. ) Kefpice

O nos regente non deficiemus a te.

ul

fuper filium hominis, hoc eft, fu.

Vivifecabi mos.) Vita gratie in tex-

»er Chriftum Dominum Mefliam,

ris, & in celis vita glorix.

HISUT

Nomem tuum imvocabimus.) Inwo-

Xlln

& illius caufa , qui ex hac gente

f 6./1/

nafcetur, benefac toti populo lfra-

cabimus , laudabimus , gratias tibi

elis.

referemus.

Quem confrmafli tii. ) Quem vi-

20.

Domine Deus virtutum , &c. )

i

neg tu£ colonum pracipuum , &

Vide di&ta num. g.

populi t

l. Ro torcularibus.) Vide dic&ta ad

flue

suifli.

ui ducem üabilitfer conífti-

tic; Plal. 9.

IJy

17. laecenfz sgni.) Vinea, quam

Pfcobonus ff 4|aph.) Wide dicta ad

plantafti, igne eft incenfa.

tit- Pfal. 49.

Ttüm

Suffofa.) ia Hebr. eft excifa.

lotu

Quinta [abbati.) Die Jovis canen-

LLIS

"db increpatione vulius tui peribunt.

dus Pfalmus ; hec enim dies

.. eft

of

$i hzc increpatio, & caftigatio tua

quinta poft fabbatum.

ltl)

D

--

Exzirate. )

Acclamate, cum

tal

perfeverat ,. profecto populus tuus

exultatione laudate Deum.

Ll [

funditus peribit.

18. Fjar manas tua.^) BAdfit omni-

J»«hilate. ) L&ti canite.

")

potentia tua protegens.

3

T Y

nendo tollite.

Sumite Pfalmum.) . Nocem ca-

6n

Super virum dextera iu4.) Chriftum

O

PSALM.IUS

LXXX.

2607

(

4. Buccinate'in Neomenia tuüuba in infign

die folemnitatis

i

EO

veftrae,

per

i

-

$. Quia preeceptum in I(rael eft, & judicium Deo ;

acob.

6. * Teftimonium in Jofeph pofuit illud , cum exiret.de *Gen.

tül

U

p

vit.

terra /Egypti: linguam, quam non noverat, au

4;.2()&1

7. Divertit ab oneribus dorfum ejus, manus ejus in cophino

um

fervierunt. :

1*

$, Int

i

ibulatione invocafti me, & liberavi te: exaudivi te

n n

in abícondito tempeftatis : probavi te apud aquam contradi-

€tionis.

d

:Exod

9. * Audi popu;us meus, & conteftabor te,

10. Tírael

17. $-

ph.

Date tympanum, &c.) Aliis etiam

guam, quam non intelligebant ,

date mufica inftrumenta, qualia funt

audire coacti funt, juxta illud Pfal.

tympana ,. pfalteria fuaviter refo-

113 T.

In- exitu lfracl de JEgpypto,

u-

nantia, & cithara.

dezus Yacob de populo barbare. ld eft;

Juc-

-4. Buccizate,) lYubis, &'bucciïnis

barbara lingua , & Hebreis ignota

clangite.

loquente.

[

In Neomenia.) Grxca vox wopavía

g. Drvertit ab oneribus,

1 6c.) Com-

eni

n0vam lunam fignificat, cum fcili-

memorat bencficia, propter que Deus

ii

cet menfes. aufpicabantur Hebraei, &

extollendus eft, voceque , & orga-

Vu-

feftum celebrabant.

«

nis. celebrandus.

Im imfgni die folemmitans. )

Vide-

Divert ab oneribus. )

Libelra-

Vide

tur refiringere nomen neomenie ad

vit, fubduxit a ferendis oneribus,

unam neomeniam infignem , & fo-

ad que bajulanda adigebantur ab

Chr-

lemnem , in qua potiffimum 'era

/Egyptiis.

a t6

ufus tubarum, que fine dubio erat

Mansus ejus im cophimo fervwvierant. )

j

neómenia Septembris, qus dicitur

Portando lutum in corbibss ad ex-

NNum. cap- 29. I. Des clamgoris , 65

plenda opera, qu« illis imperabantur.

[nfo

"Lbarum.

8

In tribulatione 1mvocafli me. )

; tibi

y- Qua precep:um im ldfrael.eft )

Inducit Propheta loquentem Do-

Quia Deus ita fieri precepit. Num.io.

minum.

g)

Jedicium.) Quia Deus Jacob ita

ln rzäj?aüa'ito !6?;1108]?.415'50) Quando

faciendum judicavit , & conftituit.

te abfcondebas propter tempeftatein,

là al

6. Teffumoniem i Jofeph pofuit jl

hoc eft, propter vexationem , qua

lu4. ): Hoc pr&ceptum in teftimo-

vexabaris ab rï:igyptiis.

lial

nium , & memoriam beneficiorum

Probavs te apud aquam coztradi-

fuorum conftituit Deus, & ab l1frae-

&oni. ) 'lentavi te per aquz pe-

a

litis. cuftodiri voluit :

cur nomine

nuriam, ut explorarem fidem, & pa-

$

[^

.Jofeph totus ifrael fignificetur, dixi

tientiam tuam. Vide hiftoriam Exod.:

'Pfal.. 79. $,

*

17. & Num. 20.

cum

Linguam, quam mom mowerat, audi-

dquam contradicliorss. ) $ic appel-

vi.) QCum populus Dei, legislato-

lata eft aquà, quia propter illam coe-

ri$ yocem prius inauditam audivit

pit populus Movfi centradicere, &

e€ monte Sinai.

Vel fenfus eft, cum

ejus imperium. detre&tare.

n

eXirent de terra. /Egypti, ubi lin-

9. udi popu!us , a - Refert

208

LIBRI PSALMORUM

*Exod

10. Ifrael, fi audieris me, * non erit in teDeus recens, ne-

2o. 2. gque adorabis Deum alienum.

11. Ego enim fum Dominus Deustuus, qui eduxi te de terra

fügypti: dilata os tuum, & implebo illud.

12. Et non audivit populus meus vocem meam : & Ifrael

jl

non intendit mihi.

* AG.

3. * Et dimifi eos fecundum defideria cordis eorum, ibunt

ihf)

rs.in adinvent

ionibus fuis.

14

* Bar-

14. * Si populus meus audiffet me : Ifrael fi in viis meis

mbulaffet.

!

-7 15.2

l)

15. Pro nihilo forfitan inimicos eorum humiliaffem : & fu-

per tribulantes eos mififfem manum meam.

:

16. Inimici Domini mentiti funt ei: & erit tempus

| eorum

in fzecula.

pri

17. Et cibavit eos ex adipe frumenti: &

de petra, ynieïle fa.

t

turavit eos.

1. PT

(108

Prophéta ex perfona Dei, quam

1$. Pro mjb ) Nullo labore,

T0

tempore ; facillime, celerrime.

Quod

&quas conditiones Deus populo fuo

propofuerit, & quanta promiferit,

Ferfitam. )

Modus loquendi ad

Yerpy

fi legem fervarent.

oftendendaim loquentis , vel facien-

tis libertatem, aut modeftiam.

Cozteflabor te.) Palam, & publice

1

c€ommonefaciam.

Mazuse meam.) Ultricem.

Sj andieris zme.) | Si mihi parueris.

16. lpimici Domtimi mentitn fünt ei.)

]u

lo. Deus recezs.) Falfa enim gen-

Hebrzi fidem non fervaverunt,quam

elol;im

tium numina Dii funt recentes, hoc

Domino promiferant, cum dixerunt

tote

eft , homines errore vulgi paula-

Exod. 24. 3. Ommia, qua locrtus efd

$n

Domintis , faciemus.

tim coli copti , ac fi divinitatem

lice

haberent.

EL eri tempus eorum im facula. )

& (

Deum alienum.) Aliarum &entium

Et tempus defe&tionis, & rebellio-

externaruim.

nis eorum erit in fzcula, quia vix

cenf

11. Di/ata os mum) Oris tui pre-

in fine mundi reliquie Judeorum con-

Vicen

cem, & poftulationem late aperi,

vertentur.

Vél, ut interpretatur $.

[

Auguft.

h

UA

& pande mihi.

in fzecula.

tempus fu:pplicii ejus erit

.[il [

Ez im;;!ebo. )

Quidquid petieris ,

n

effeétui dabo.

17. Ciózwit eos Pa adipe frumenti.)

P

l2. Nez audivit.) Non obedivit.

Tritico optimo, & lectisfimo, quod

Wt ,

Nen intendit.) Non mihi credidit,

Judzorum ingratitudinem magis ar-

ccnglit

non acquievit.

guit , qui tam bene habiti , tamen

13. Dumiff eoí, &c. ) Pona re-

a Doinino defecerunt.

Per adipem

o

pintis

bellionis maxima, de qua ad Rom.

Íruinenti, commode manna intelligi

. 24. permifi ruere , & ferri pre-

poteft; erat enim cibus fuaviilimus,

prona

& Angelorum minifterio paratus.

l

cipites, quo liberet, ut fequetentur

defideria fua.

De petra mele. ) — Forte intelligit

Tültus

Ip adinventionilus:fuis. ) Studiis,

aquam e rupe

fcaturientem tactu

tf&, ill

virge Moyfis, quz pre fiti vifa eft

confiliis , cupiditatibus fuis obfe-

quentes-

Hebrais fuaviilima , & melle dul-

m

li

E

PSALMUS LXXXL

P

209

) ne'

I. Pïfaïmus

Afph LXXXL -

terta

|Eus ftetit in fynagoga deorum :

judicat.

in medio, autem äeös Fii;

(frael

2. Uíquequo ju

dicatis iniqüifatemi & facies pecca;torum'fiao

mitis ?

bunt

3. Judicate egeno, & pupillo: hu

ftificate.

"

müem * & paüp:eren/ï ju-

meis

4 * Eripite pauperem, & egenum de manu peccatoris liberate. *Broy-

s. Nefcierunt, neque intellexerunt , in tenebris ambulant : 24.11.

movebuntur omnia fundamenta terrae,

v fü

' 6. Ego dixi: Dii eftis, & fili Excelfi omnes.

ol

7. Vos autem ficut homines moriemini: & ficut unus de

principibus cadetis.

8. Surge

le f

& pupillo pronuntiate, cujus caufa

Mor. Welintelligit dulces;-& imel-

eqguior eft.

Lj

as

PL

litos. fructus Paleftine , qux fere

abore ,

montofa eft. Vel certe ipíum .me],

J"fifcate, ) | Xbfolvite , defendite

quod a

1

L

ingöcentem ; & potius jus haben-

pes. in; petris 4 & cophiæca..

;ldi ad

vernulis confici.uncz

u

tem pronuntiate.

faaet

4- De mannu peccatorás.-

) De manu

potentis injufti.

[

|

I-.PS

lus -A[mph. ) ïi)ide di&a ad

i'äxha

tit. Pfalmi 49.

5. Neféierant.) Deum, & juftit

nt &i.)

Deus.) In Hebr. eft vox t-y459N

Ip tenebris ambhbulant. ) In tenebris

elobim, que Deum Judicem, &

malitiz , öl/ ignorationis Juris , &

j quam

ql—

z quitatis.

jxerunt

torem fisnificat.

Movebznstur omuiz

«utth t

Sretir.) bebr. coloceviz fe; ut fci-

| fundamenta- ter-

licet eorum actiones contempletur,

r4. )

'lotus orbis terrarum turba-

bitur : fi enim judices pravis mori-

A )

cenfuram ferat.

& de.eorum judiciis , & fententiis

ebellio"

bus fint , & earum rerum ignari ,

,Uia Vix

1» $ynagoga Deorum.) ln [udicum

que ad munus fuum fpe&ant , per-

vicem Dei in terris gerentium con-

turbari neceíle eft

yn con

publicam.

; univerfam iiem-

atur »

grezatione, & confetíu.

us &t

Lz med/o.) ipforum Judicum. -

6. Ego dixi, E$c.)

- Oflendis, quam

Deos dijjuZicat.) Quid Judices di-

indigna fint hzc vitia, qux comme-

cant, aut faciant , examinat, &.at-

moravit , argumento duéto ex fubli-

gf

h quo

tcncjit.

m

ii gradu honoris, in quo J[udices

! iS ar-

-

Ufquequo j«drcatis. yuiquitatem ?)

a Deo coliocati funt ; fenfus eft:

tamel

Verba fant Domini j]udices incre-

Ezo vos dignatus fum mea appel-

lauüone pra hominibus ceteris, &

ndq)em

pantis. Quouique inique, & injufte

ntemgi

pronuntiabitis in judiciis ?

in tam celfo dignitatis gradu con-

iil muss

Et faciem. peccatorum . fumits? ) .E

ftitui, ut Diis, q

uam h0minibu$

vultus impiorum in judicio honora-

propiores videamini.

tU

t

J

[Ul:

$is, in gratiam eorum juftum ,

jgdi-

Excelfr.) Dei, quiinfublimi loco

,

€iüin dépravantes ?

fedet fupremus omnium Judex.

UA Sicu£

v&fa d

3. Judmcare egeno, t$c.) Pro eäeno,

| bouints morieminäu) Meo

]le

D

$

Bibl.-, em. CW'W. Mcmcþ.wT.f JV,

;ä

are

L BRI"-P'SNALMORU-M

9. Surge, Deus, judica terram :

?

,qgoniam tu Ahæï&äitabäs in

omnibus gentibus.

19

ä

r. Canticum Pfalmi Afzph. LXX XIT

;

Eus, quis fimilis erit tibi ? ne taceas, neque compefca*

T

ZOD

ris, Deus.

1

1en

3. Quoniam ecce inimici tui fonuerunt : & qui oderunt te,

l

extulerunt caput.

L

j

I:

4. Super populum tuum mali

gnaverunt confilium , & CQgi*

taverunt adveríus San&tos tuos.

&5

$. Dixerunt: Venite, & difperdamus eos de gente, & non

ipemoretur nomen Ifrael ultra.

Dj

& to

.6. Quoniam cogitaverunt unanimitet ;

fin.nul adverfum te

^

teftamentum difpofuerunt, -

lite

bern

7^ Tabex:

puli

quidem munere Dii propemodum

3. Sonueruzt. ) "lumultuantes, &

gma

eftis, fed veftro vitio vos demittitis,

frequenter contra nos fuperbe, &

tus

minaciter vocein attollentes.

hw j

& parem cum vulgaribus hominibus

exicum habebitis.

ExtMlerunt caput, ) — ouperbientes

lm

contra nos.

"

Et ffcut wumus de Principilus caderis.)

4. Malzgnaverunt canflium.) Ma-

filio

Male peribitis, ut multis plerisque

rannis accidit ;

vel fimiles eritis

litiofe .confultaverunt , ut nos, fi

Á

À

ngelis principibus , qui de fede

poflint , perdant.

dun

Cogitaveruzz.) Callidum confilium

propter peccatum fuum lapfi fünt.

hs,

8. Surgt Deus , &c.) Quia fruftra

excogitarunt

poft

a Judicibus hifce pravis juftum ju-

Samüoes ru05. ) Populum tuum,

dicium expecamus , tu Deus mun-

uem tanquam rem fanéctam a nul-

àG

i

O violari permittis :

in Hebr. eft,

dum judica.

Vel certe eft votum,

viri,

& oratio Prophetz Meíliam po-

" fconditos 105 populum ; quem tue-

loc

ftulantis.

-

ris, & defendis ; abfconditus enim

pan

eft, & latet fub tua tutela.

Hareditabis m ommibus g

enzibut. )

Áij

Hzreditatem confequeris omnium

$- De genie.) INé amplius fit gens,

filio.

gentium ;

omnia ubíque polfide-

ne amplius quifquam audeat fe profi-

n

bis

omnes habebis

in hzredi-

teri.ex hacgente. V&l ut explicat D.

]ro

2|

tatem.

Auguft. diiperdamus eos de gente,

(

pos

id eft, de

i

entibus, ut inter geates,

five' homines amplius locum non

p

X. É Vdoticum I"/Zzl/mi Afzph. ) Vide

habeant.

e)t

.di&a ad titulum Pfalm. 29.

ÜC g

& 49.

Er non smemoretur, 856.) Ne nomen

quidem Dei 1frael fupeifit.

ïyn

2. Deus quis. femils erit tbs ? Ec. )

^6. Cogizaverinr.) Confultaverunt,

Cum nullus tibi fit fimilis, nec tibi

potentia conferendus, cur taces, cur

confpirarunt.

1. T

te ipfum cohibes ? &c.

Unanimiter.) — Ssmad. In Hebr. eft,

lü']' 7

ANeque. compefcaris, ) Ne compefce

corde pariter , fumimo confenfu, quafi

171 !

iram tuam.

W

anum cqr habentes

PSALMUS LXXXIL

2X

[

L

"

Tabernacula Idumzaeor um, & Ifmahelitae.

8 Moab, & Agareni, Gebal & Ammon, & Amalec: ahe—

nigenz;e cum habitantibus 'Ty rum.

9. Etenim Affur venit cum illis ; fa& funt. in adjutoerium

filiis Lot.

efer

1o. Fac illis ficut * Madian, * & Slfarææ ficut ïabm in tora*]'ud

rente Cifion..

-

7

22»

ntte,

11. Difperierunt in Endor : fa&i funt ut fte**cus terrae.

sz

Ia. Pone principes eorum, ficut Oreb, & Zeb, & *Zebee, ]udïc

Copt-

& Salmana,

7* 9$.

Ddæ

13. On*mes jud.

( 100

8« 21.

Difbofuerunt . teflamentum.) Pa&um,

&c. quafi dicat, etiam Aflyrii remo--

& tcdus inierunt contra te

ti populi; qui. "nihil habebant com-

I-ie

7. Taberzacula lIdumasorum, 6 Ifmae-

mercii cum ifraelitis, & a qulbus

lits.) ldumzi, & lfmaelitz in ta-

nihil timendum videbatur.

abete

bernaculis habitantes.

Idum&i po-

Affur.) Atfyrii fic dicti ab Affur

— B

flio Sem , ut vult Jofephus r. b

puh funt, qui ab Efau trahunt ori-

u K

*mem

nam. Efau etiam 1Zdom di-

antij. C. 14..

X4 &(

(tus e& unde dicti idumzi.

ifmae-

Eiliis Lotb. j Ammonms & Moa-

bitis.

lite vero populi funt progeniti ab

bientes

límaecle. filio Abrahe ex Agar ancilla.

lo. $zeut Madiam.) Pradicit per

Meab. )

MMoabitz , ex Moab

modum

I1mnprecationis. exterminiuin

gentium , ficut. Madianitis, contra:

M

filio Lot, Genef. 19. 57.

o, f

4gareni. ) Populi , qui defcen-

quos pugnavit. Gedeon, Hifloria ha-.

dunt ex eadem Agar, ancilla Abra-

betur Judic. 6 & 7..

hze,

fed ex alio marito , cui nupfit ;.

Et S$ijare. ) (ui erat Princeps:

jfiliuit

po&quam dimiífa eft ab Abraham.

exercitus Jabin. Regis Chanangorum,

g« Geóal.) Populus, qui defcendit.

quo tempore Bazdc &. Debora po-

tuu ,

a Gebal j utrum. autem. fit. nomen

pulum 1ifr aelis ]udlCdbdllt

Hiíto-

nj

n 6&.

viri, aut regionis, incertum eft, cum

riam habes judic. 4.

m tut

hoc 1101"['18!1 non inveniatur in Scrl-

Iz forrente Ci[om; )

De quo vide

pruris ,. nifi hoc loco.

di&a . Judic. c. 4. n.. 13

s enim

4umon.) Ammonite ex. Ammon

i. Difjerierunt.) lVlaIe peuemnc,

filio Lot Gen. 19. 38-

l& Enáor.) De qua civitate, vide

"ToUT

malec.

)

Amalecite , populus

di&a 1. Reg. 2g. n. 7: locus, mquo

ePlU

[Ldf D

prog '"Ildtu& ab-—Amalec , qui tuit ne-

Sifara , &jdbm perierunt.

(f te g

PO:»

nu uenn

36. 12

Ut flercus. zerya. ) Manferunt. in-

fepulti, & putrefacti , & ita abjecti,

re af€3

At,m:gem ) àLifhe , wt el in

n BU

Hebrao ,

qHOS

LXX.

dANoQUASG ,

ut calcari ab omnibus pofient , ut

hoc eít, aLezijenas appellare folent,

ftercus.

19

Princnpes eorum,

»x

J

Pmn.lpeq

gomen

Jyrum.) Civitatti Phonici&.

gentx m Hebrais infeftarum.

g. Efenim.) Eu am ;. fic Pfal. 67.

Sicut' Oreb , &c. ) Hos quatuor

retubi

IO. Te*v4 moia ed, etemim.celi dgf:!—

Madianitarum Piincipes cum innue

merabili. eorum exercitu memorabi-

leverutt, & eod. Pf. n. 19. ezemim

j d

zom credegies, Nidetur autem hübere

libus praliis confecit Gedeon, ]u-

j q

emphaftm | quod dicitur, ezezer Affurs

dic, 7 & $s

212

LIBRI PSALMORUM

-

k

: Haereditate

15. Om

(

(

Í

poffideamus San&tuarium Dei.

1es principes eorum: qui 'dixerunt-

-

14. Deus meus, pone illos ut rotam,

faciem venti.

& ficut ftipulam ante

1

I$. Sicut ignis, qui comburit filvam, & ficut flamma com-

burens montes:

IC. lta

perfequeris illos m txem/peftate tuae & in ira tua tut-

babis eos.

pon:

Á

17. Imple facies eorum ignominia, & quserent nomeh tuum,

Domine.

culoi

18. Erubefcánt , & conturbentur in

f&culum fwculi, &

confundantur, & pereant.

19. Et cognofcant ,

quia nomen tibi Dominus : tu folus

W io

|

Altiffimus in o;mni terra.

L]

I. In

Ormes Principes eomm:) Pone,

5

7 þrojicit UVeniusé a fdcie feryato

i 111

&.fac ficut Madianitarum Duces

V

ide ibi notata.

Ej

omnes Principes populorum , qui

1$. Szcu£ Z'glil;.f, qül' comburirt F[-

fdl 4

dixerunt, Hxzreditate, &c.

VAm $ Éc. )

Qui magna velocita-

* D

13. Heredit ate po[fideamus.) l'anquam

abfumit.

te, & impetu filvam pervadir, &

llä, 64

hereditatem, & propriam poffeffio-

nem vindicemus nobis.

Flamma comburens mantés.) Sylvo-

Til

Sanülnarium Dei, ) Civitatem ]'eru-'

fos.

Videtur enim effe repetitio

eftia

ejusdem fententis.

Genebràár. inter-

Quiefe,

lalem; qux erat Deo fan&tificata, uc

àvid

proprium ejus habitaculum,

pretatur de -montibus fulphureis, ut

faünt Athna, & Vefuvius.

;'Hfi

14., Pont ilos wi votam. ) MHebrai-

16. I perfequeris , 60.) — Ita illos

eum 5355 ealgal fignificat quidquid

200

rotundum eft , aut orbiculare, fic

perfequetur ultio tua, quafi tempe-

Xp

eat

€clum /( ut aliqui interprecantur )

ftas a te immiffa.

&nimi (

lg tra fua.) Mebr. 22 £urbzme ruo.

appellatur rota Pf. 76. 19. cum di-

AIIM

€ituf, vex zozitru; fui : vofa.

Vi-

Turbabis eo:.) lta conturbabis, ut

Gtatur T

detur ergo intelligere pappos , five

confiftere non poflint, nec. fciant,

quo fe recipiant.

Cvr,

lanuginem ilam , qux in modum

17. Leple facies vorum. ig.;zamz'ni,zL j

&b Àn

orbis difpofita nafcitur in fummo

cauliculo cichorii, que cum pulchra

Ut ignominiam, & confufionem fuam

Eïlhlta

intelli

5

gentes verecundati reíi

jblant.

videatur ad afpectum, facile tamen

& te qusrere incipiant.

pifcantl,

diflatur, & in nihilum abit.

Ita

& Deg

Rabbi Salomon, quem citat. Lyra-

I9.. Erubefcant. , .ö'c. ) lili vero ;

/ uT

qui fiagellis non molliantur,pudefiant,

&us. Nec multum ab hac interpre-

& in &ternum pereant.

L

pte d()]

tatione diftant, qui 5353 $ag2 fti.

:

»ulam

9. Quia nomem tibi Domz'sz.) Suo

b

avid.

interpretantur eum .Rabbi

malo doéti intelligant tibi foli no-

da

4 Elen

men Domini proprie convenire.

Tiore

Sicut fHipulam , GY. Repetitio ejus-

Clllæ

] llhc

dem fententie : fc Pf. 1. n. 4.. dé

Ta [olus Aitiffimts. Y )mnes pote-

1

lat

impiis . dicitur. ;

Tanquam pn Fvl .

ftate. fuperans.

) 4

I$ d

-

AA

TPSALMUS LXXXIII.

?Ij

itle

r. [n finem, pro torcularibus filiis Core , Pfalmus,

X

u

LXXXIII.

qnte

Uam dile£cta tabärnacula tua, Domine virtiftund ! con-

COrft

(

.cupifcit, & deficit anima mea in atria Domini.

3. Cor meum, & caro mea exultaverunt in Deum vivum.

j t

4. Etenim,paffer inven

it fibi domum, & turtur nidum, ubi

ponat pullos fuos.

dum,

Alteria tua, Domine virtutum: rex meus, & Deus meus.

3. Beati, qui habitant in domo tua

; Domine: in fzecula fz-

culorum laudabunt te.

a

T

6. Beatus vir, cujus eft auxilium abs te:

(olu

7. Afcenfiones in corde fuo difpofuit, in valle lacrymarum;

in loco, quem pofuit.

me

Dda5

9, Etenim

À

1. fjRo tor?u!ariäm.) Vide vdi&a ad

exilium ad ea accedere non liceat..

( u

tit. Pfal. g.

d

Explicando autem de, cocleftis patriz

€

Fjhis Core,) Wide di&ta ad tit.

eit

í

derio, fenfus erit

* jInterim dum

w f

Pfal. 4t.

differtur poffeffio cocleftium taberna-

eocit?-

Al

-

Dietla.) Amabil

lia, &

?a , defiderabi-

culorum, confolor-me , quod nidu-

i, &

lum in terris invenerim, hoc eft, al-

Talermacula 152.) "Vabernacula cce-

tare tuum, quo mihi ccleftia repre-

fento, in quo quafi tibi afliftens ac-

Sylvo-

leftia, vel tabernaculum, in quo re-

-epetitio

qguiefcebat:) arca ,, & a qua aberat

quiefco.

Hebrzi pro turture Z/rua-

" iïltef'

David.

disem ponunpt, ut ad aviculas videa-

reis, U

tur David zefpexifle homini perquam

Virtatum.) Wxercitüum.

familiares.

3-Defrcit.) Pxs defiderii vehementia':

[ ios

$- Qui babitant im domo tua.) lm

tenpe

expetit fummo defiderio ufque ad

animi defectionem.

colis , vel juxta tabernaculum ; nam

cetur.

utrobiqué* jugis Dei laudatio exer-

TRU

oratur Deus.

4tria Domtni.) Sacraria, in quibus

5abi?9 L

6. Cujus eff auxilium abs te.) Qüi in

Gor meum, Cf earo.) Quafi di-

te locat fpem fuam.

Bu

cat, Ánima, & corpus. -

" [cenfcones.) In. templum in monte

aniti )

Exnitaveruzt. ) Fxultando optant,

pofitum , vel in colum, qui ftatuit

jubilant , vociferantur cum gaudio

femper progredi, « afcendere in via

'üpffcäntj

ad Deum.

virtutis, qu& ducit ad celum.

fjj 610

Vivum.) Epithetum Dei veri, pro-

In corde fuo dzfvä(ki!.) Nfeditans,eä

pter idola;

u* mortua funt, id eít,

animo in domum Dei afcendere.

carentia fpiritu, & poteftate.

udcïü&ï"*t'

7. In vallé tacrynarum.) Quamdiu

M.

MTO

"4 Etenim paffer , 6c.) Quafi dicat,

eft in hoc muündo flebili ,

& lu-

deteriore fum conditione, quam avi-

&uofo.

foli 10*

culz; illis enim patet aditus-ad alta-

nife

lm loco, qutm pofuir.) Quem locum

ria tua,'adeo ut in vicinis etiam te-

laerymabilem fibi pofuit, homo fci-

,a o

: &is nidulentur , cum mihi propter

licet , qui fua culpa € paradifo ex-

$i

-

L

LIBRI PSALMORUM

E ä*;Etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute

in virtutem : videbitur Deus deorum in Sion.

aüri»

9. Domine Deus virtutum, exaudi otationem.meam -

$

"

bus percipe, Deus Jacob.

,

P

Q1o. ProteCtor noiter a

fpice Deus, & refpice in faciem

£or

Chrifti tui.

X I.

uia melior eft dies una in

Xattiis tuis fuper millia.

E

Elegi abje&us effe in domo Dei mei : magi; quam habitare

in tabernaculis peccatorum.

aml

12. Quia mifericordiam,

& veritatem diligit Deus: gratiam7

& gloriam dabit Dominus.

Za

lat

13. Non privabit bonis eos , qui ambulant in innocentia :

Domine virtutum beatus homo, qui fperat in te.

Q1

r. In

Cuut

cidit. Vel ufque ad locum , quem

LI. $uper miilia.) Plufquam mille

dies etiam feliciffiimos extra taberna-

illi paravit Deus , id eft, colum.

cula tiua..

loqu.

$. Bezedillionem. |dabit l?gfi.;ldtar. )

A&jzflus ejï' 10 domo Dei.) Mlalo . vile

&

Deus, qui legem dedit, & illam fer-.

in. ta-

vari voluit , etiam. gratiam dabit,

aliquod minifterium exercere

cujus auxilio eam adimpleamus. Vel

bernàcnlo tuo , quam fplendige habi-

tare, & tractari in peccatorum pala-

eum, qui defiderio ad templum: afcen-

tiis, In Hebr. eft, Elegi effe z2 l-

E

deadi tenetur , fuis benedictionibus,

& beneficiis augebit. Dominus..

munme in domo Des mti, quafi dicat ,

fatis mihi eft, fi modo pedem interre

1]

Iiuat de wireute 1 'uir.mtem.) De

poffim in tabernacula Domini , & in

tobore in robur, in dies fient poten-

üt

MC

In. Greco

ipfo limine confiftere.

tiores,. & valertiores..

12. Quia mifericordiam , t5 vweritae

"pr

e(t. aopsócoyTa: 6x Ovvduseg cg dUsa-

Ut

pjv Midetur aurem Ov»apic, ut fepe

zem. dig:t Deus. ) Hebraeus - habet ,

Tiry,

Quia fol , G. feutum eft .Dominus Deus.

alias in. facris, & profanis literis,

Vulgate fenfüs eft, volo Deo famu-

COis

»

fiznificare hoc loco agmina, ut.etiam

Áyeji

5»r1 quod eft in Hebreo : quafi dicat;

lari, quia bonus eft Dominus, be-

nignus, & mifericors , fidelis etiam

C»])f;

ibuntdiftindi inagmina, ut in magna

iniis, qu& promittit: nam & gratiam

qut q

ad templum adeuntium. frequentia

eæ(ï

fieri folet.

nobis in hac vita largitur ,. & poftea

etiam. cceeli gloriam, non ut homines,

lt o

Vidchitur Deus deovum 45 $102.) Si-

quorum pherique immites funt , &

füm

itet fe in. Sion terreftri, aut potius

? 0

coalefti, & ibi non jam tabernacu-

moribus inhumanis, qui multa. fibi

famulanribus pollicentur , fed pauca

[ wdü

lum, aut arcam, fed ipfum Deum

præü'a;xt.

At

"u

videbit.

l d

13« Noz przvalit.). Fraudabit.

liv

io. Refpice im faciem. Chrifüti tui. )

Qu

Chrifti Domini faciem refpice, que

Qui ambulant im iunocentias) Coxde

dfra,

te nobis placare poteft, exaudi nos

fincero, & probatis moribus.

Per

j CG/

ro . ipfius Chrifti reverentia.

: I(irtztumf) Exercituum..

at

v' 01

"Chiiftum tgum nos afpice;

^

IGIA

PSALMUS LXXXIV.

hx?

"ue -

1. In finem, filis Core, Pfalmus. LXXXIV.

a

2. ) Enedixiti , Domine , terram tuam: avertifti captivita"

tem Tacob.

P

Xcreit

e£orum.

3. Remififtiliniquitatem pleb

is tuee: Oþeruiiti omnia peccatz

4. Mat gafti

omnem irmi tuam : aVertifti ab ira indignatio«'

nis tuae.

bitarä

$. Converte

Anos, Deus falutaris nofter: & averte iramtuam

ttam

a nobis.

6. Numquid in zeternum irafceris nobis? aut extendes iràm.

t :

tuam a generatione in generationem ?

:

7- Deus, tu converfus vivificabis nos, &

Plebs tua laetabi-

*

turin te.

L

— !

9. Oftende nobis, Domine, mifericordiam tuam, & falutare

tuum da nobis.

:

y mille

abermee

.9. Audiam, quid loquatur in me Dominus Deus : quoniam

loquetur pacem in plebem fuam,

ad cor.

alo vilt

u-

Et fuper SanCtos fuos, &in €os, qui convertuntur

1o. V6ee |

" Babi-

)m päïäj

YUR Due.) Vide dita ad tiru-

Si cum hothine Davidi negotium

.1.-P

lum Pfal. 41.

-

fuiffet, dicere potuiflet cum Arifto-

[e m li

tele ]. ?5. Rhet. cap. 21. 8 " adagials

K di'Cïif i

o* Bestdixiffi) Benefecifti, ve] be-

viniee

'ver/fculo.

1i,&'m

nefacies , funt etiam praterita pro

AvSéávaro) deya» . g QuNérTE

futuris ; qux enim futura funt , in

ü»«TOg 'ey.

Dei pr«fentia , & decreto-jam facta

] qeitt

funt.

Ammortalem 1ram ne /ferves, cum

snor£alis fs.

; habet

colas.

Ttrram.) lerrm tug Ifraelitic& in-

Pythagoricorum mos fuit, ut inter fe

diffidentes ante folis occafum , dex-

, ml

Avertzfli.) Reduxift;i,/frevocaüi-.

tris junctis , & mutuo amplexu in

nus, "*

C,—:þtivimtem j«co.

)

A';iqui intelli-

gratiam redirent.

Au&or Plutarch.

]i etiam

unt de captivitate

abylorica, alii

Opufc. de amore fraterno.

pratiart

i

e JEgyptiaca, alii de captivitate hu-

7. Ca;z*verjit.r.) Reconciliatus.

&ï poftef*

mani generis fub principe tenebra-

Vrvificabis

fomirie*

xeftitues.

505.) Mitz. quodammoiþ

fünt

3. Operuiff-) "Yexiti, velalt, ne

8- Salurare tuum.) Salutem tuam;

qia fii

ea videas, induxifti , delefti. Vide

quam a te expeCamus: Chriftum

d

dicta Pfal.21. num. x.

Salvatorem.

4. Averifti ab i1ra.) Avertifti te ab

Q. Zudiams quid loquatsr , & c.)' Ut

ira, qua nos in 1iervitutem tradi-

certos nos reddat propheta eorum,

deras.

quz dicturus eft, monet fe non lo-

j) CQrdC

S. Gowverte mes. ) Ad Hte;u Chald.

m

Qui a fe ipfo, fed ex divina revcla-

habet, comvertere azd sos.

tione, & ca folum canere, qu& prius

* 6. Nunquid ia arguum are[cmtis ?)

àDomino audivit, quafi dicat ; Ego,

216

LIBRI PSALMOÓR;UM

io. Verumtamen prope timentes eum falutare ipfius: ut

inhabitet gloria in terra noftra.

11. Mifericordia, & veritas obviaverunt fibi: juftitia, & pax

L l]

oículatze funt.

i2. Veritas de terra orta e

ft, & juftitia de coelo prefpei&it.

fací

15. Etenim Dominus dabit benignitatém ; & terra noítra

:

dabit fruckum fuum.

bulabit,i & gonet in viagref

fus fuos,

Inne

14. Jufticia ante eum am

4

Sumsaasenois

Oratio

auod . audio a Deo, hoc loquor:

Oftulate fum. ) Coneliate funtj

fene

fentio autem , Deo ia me loquente ,

nam prius pugnare videbantur intef

É

ipfum pacem populo fuo polliceri.

fe. In redemptione enim generis hu-

VoCt

Lequetur pacem.) Reconciliationem

mani Chriftus exhibuit nobis miferi-

cum hominibus

Chri(to exhibito ,

Cordiam fuam, & juftitie etiam plene

T

atisfecit. -

Ü

rofpera etiam omnia; hoc enim

vox Pacis fignificat apud Hebrsos.

I2 Verzas de ferra orta eff.) Id eft

Qpet:

Super fantlos [uos.) Populo fancto

Chriftus , qui veritas eft, natus eft

M

fuo, quem fibi fepofuit, & religione,

de Beata Virgine.

Alii explicant de

bunt

& fide vera fancificavit.

fclici ftatu populi fidelis fub Meffia,,

uj comvertumtur 4d cor.) Qui re-

cuuim vera ri

Y

I)

lizio, & confcientiz in-

)

deunt ad fefe, qui

ferio, & ex animo

tegritas florebit in terra.

xefipifcunt.

-

ate |

10. Verumtamen.)

In Hebr. eft "N

Er juffizia de cefo projþexif.)« Et ju-

ftitia, que terras deferuiffe videba-

acb particula affeverandi, non adver-

tüfy.

in colum volaífe, jam. quafi

fandi, & idem valet ac, fzze.

ad nos reditura exerto capite terras

tütum

Prope timentes eum . [alut r zpffüs. )

ddiee

profpicere videtur, & fe ad nos de-

Wt lol

Qui timent, & colunt Deum, falati

volaturam fignificare.

Porro nomi-

proximi funt.

ne juftitiz fanctitas , - proDbitas , di-

& fic

U; inbabitet glerig im terra ppoffra.)

Ccctüs

Confentit cum D. joannis verbis c.

vina gratià, & omnia dona coleftia

litue

defignantar.

.Poteft etiam optime

1. I4. Habitavsm in nobis , - widimus

juftitie nomine Chriftus intelligi.

gloriam. ejns quaft umigenitt, &c. Mel

t

]u

3. Eregim.) Sane.

loria fignificat preíentiam divin&

Bezignitatem.) Ín

Hebr. efï. VM

f

anajs(tatis, & gratix.

l. ];

ir. Mefericordsa , 8$. wverttas obuza-

zum , Deus nobis bene facigt: dandq

lichna

erazt fibi.) Mifericordia, & juftitia,

Chriftuia Dominum.

]toun

Erailuma fuum.) Chri&gin.

qua fibi quodammodo videbantur ad-

14. Jufjitie 4nmte eum 47)16::145:':.)

gne CO

veifari, cum altera ignofcat, altera

* d

in crimina animadyvert:t, jungentur,

Chriftus.quafi fol quidam, & vere

Q

lux mundi radios juítitig, & fapien-

& in unum confpirabunt veniente

tig. fuz premittet : fic Pfal. gg. r5.

ptot

DTg cül

Chrifto.

E$ weritas

4 L

J«flitia, 6 pax.) Videtur effe repe-

habemus

MijeiicordzA ,

Wigyee

pracedent faciem &uam , & Ífaie $9. g.

titio prioris hemiftichii, ita ut jufti-

Anttibit j acieza taim juflitta tua.

Aïlm

$a eadem fit, quam vocavit verita-

mol

»re

tem. Pax ea, quam vocavit miferi-

Poger im "via gie[fus [mos-) Sic Chri-

$$

cordiam, qua parcendo placatum, &

ftus aggredietur iter peregrinationiS

fs o

pacatum nobis Deum reddit.

fus. Vgl fenfus eft, juftitia, ö;'viæ"

lj

l

-

PSA L» MUS LXXXV.

el

$:W

Oratio ipfi David. LXXXV.

L TNclina, Domine, aurem tuam

& pox

, & exaudi me qgoniam

inops, & pauper fum ezo.

xl

2. Cuftodi animam meam ,

fac fervum tuum, Deus meus, fperantem in te.

juoniam fan&tus fum : falvuä

noltta

3. Miferere meij, Domine, quoniam ad te clamavi

4. Tota die; laetifica animam fervi tui

sfüos,

; quoniam ad te, Do-

mine, animam meam levavi.

S*Q

u

Jtatio-

$

*

uoniam tu, Domine, f

»Jocl.

- funto

fericordiae omnibus invocantibus te.

javis, & mitis, & multa mi-

2' 135

u inted

6. Auribus percipe, Domine, orationem meam, & intende

eris hu*

Vvoci deprecationis meae.

miférie

.. In die tribulationis mese clamavi ad te) quiä.exaudi&i me,

m plenf:

8. Non ett fim

3113 tuiin diis, Domine, & non e-fvr, íecundum

"opera tua.

*

Y

*

;

) H

as d

9. Omnes gentes

, quafcumque fecifti , venïeht ,& adöra-A

icant d

bunt coram te, Domine, & glorificabunt nomen tuum.

) Mufllh

IO.Quoniam magnus estu,& faciens mirabilia: tu esDeus folus.

ntig U

1:t Deduc me, Domine, in via tua, & ingrediar in veri-

Ej

tate tua : laetetur cor meum, ut timeat nomen tuum.

Y idein;

I2. Con-

m quii

tutum. chorus

honorifice Chnítum

fcendum.

te terra

Mz'tz'?ö Facilis ad igno

deducent, & ante eum ambulabunt,

Mzlta mifericordis. ) 'Y'am. ad pec-

. h$ de

ut folent aulici ante principem fuum,

catorum remiílionem,' quam ad exhi-

" 110m?-

& fic juflitia, & Chriftus, & omnis

bitionem beneficiorum.

ts, r

ftituet.

cctus, qui illum coiitatür, iter in-

g. Quia exaudifi? me.) Quiiexau'-«

! C().';iemä

dire me foles.

In Hebr. exagdies zze:

. optin

quafi dicat, ut foles. -

atio if þ;wiu'.

ell?gl

Ü*

fpirata:

s Divïþimg jfnf

vel etiam Anc

9. I2 Diis.) Deos falfos intel*ligit,

elos, quorum nulius

en- Bü-

l. Duchea Domage anrem.) Aurem

perfe&te Deo ?

1milis

eft, nec illius

g du

inclinare eít. geftus- attendentis &

potentiam ; & reliquas perfectione$

&quat,

prompte ad id, quod petitur, beni-

Noz :

gne concedendum.

eff Fcundumlagerd thi) luis

qh'/.rlþä h )

2. dnimam meaz,) Mitam meam.

fadtis, &

operibus nulla illorum

& v

Sztnt'fza.(.) innocens

profeflionem facratus.

; & tibi per fïdei

faca, aut opera comparanda funt.

: f;q)i(:ü*

(.9- FVenient. ) Non de regionibus

.5j I

4. Latrfrea animam [ervi tui) Qu

fuis migrando, fed in locis fuis cre

moet malis preíta.

í quilt

|Inimam. meam levavi.) 'Ye ex ani-

dendo, & fe tibi, & vitz rcligioni

is 90

adjungendo.

fuh

mo precatus füm.

11. Deéduc me Domine m 'wia tua.)

$- Su4v5.). iiebr. Bonus, vel; &£ene-

Doce me yiam tuam, hoc eft, le

dic Chri

Jfcus exga ómnes,qui te invocant, eft.

tumn.

gen

i nmgm'

Ààe

Bibl. eum Com. Mmocþ, T. IF,

À &

us

LLBEI KSALMORUM

.12. Confitebor tibi , Domine Deus meus , in toto corde

I,

meo, & glorificabo nomén tuum in zeternum.

. Quia mifericordia tua magna eft fuper me, & erulf'u

At

anlmam meani ex. mferno mfeuorl.

I4. Deus, iniqui infurrexunt fuper me, & fynagoga poten-

tium quaefierunt animam meam, & non propofuezunt te in

g:

confpectu fuo.

fueni

:5. Et tu Domine Deus, mlferatol, & mifericors, patlens,

& multee mifericordie ; & verax,

iyfe

16. Refpice in me, & miferere mei,

da imperium tuüm

puero tuo, & falvum fac filium ancillee tuoe.

17. Fac mecum figaum in bonum; ut videant, qui oderunt

].Fj

me, & confundantur : quoniam tu Domine, adjuvifti me, &

confolatus es me.

1« Fllm

UM

Uti-

h) |

LInsrediar.) Vel eft optantis.

M;/Erzcars) Ín Hebr. ei'c q2an.cean-

Tinj

nam ingrediar tuo bencficio in veri-

zon , id eft gratificator, gratie lar-

chïä

tate tua.

Vel eft pronuntiantis.

In-

gitor, & ut thq ii vertunt, gratiofus.

patin

Patiens)) Xd tram tudus , latis mA-

Tnéntl

grediar, incedam in tua veritate.

Mide 'dicta

Ic veritate rfüa.

) juxta veritatem

ribars, ut eft in Hebr.

téti |

fidei, & legis cU"e

IExod. 34. 6. in Grzco eft uaxeóSuuoc,

Cs x

Leretur . cor PIEHPI &c. ) Facv ut

lon gwm;nz:

Sion,

uhicum ,

vel precipuum gaudium

Mulié . milericordis.) Mebr. smulzus

tos, .

meum fit, ut revereatur, & colat

Lenefrcentia ; nam "Dmi cPefed. miferi-

efe

&£0omen tuum.

-

cordiam , & beneficium. gratuitum

de]]q

I-. Comferebor.) Laudabo.

fignificat.

€jus

)

13. Ex z;zferno mfer:ort) Ex fum-

Verax.) Fidelis in promiffis.

tibus [

imis

»ericulis, in quibus verfabar, &

i4. Da üinperium inum puevo tfuo.)

M

:

1 ab inferis revocans. me.

Con-

qua

Hebr. Z« fartztudmem Enana fer'uo £uo

tlüm

venit defcenfui Chrifti ad inferos,

non enim petxt rermum , aut 1mpe-

Tm ul

apud quos animam ejus detineri Deus

rium, ut fonat vox Latina ,- fed au-

20 qn

non permifit.

xilium , quo poffit hoftibus fortiter

f T , |

14. Sysagoga potentitm.) MYebr. ha-

1efi&ere, & eos vincere, & fibl

4foio

bet cezgregatzo terribilium , vel viclen-

fubjicere.

? D;

Zortia , &5 crudelium.

Puero £u0.) SelVO tuo.

DUmxn

waf' erunt amimam meam.) Vitam

17.. Fac mecum figugm in &omum. )

Ortuïn

fnihi eripere voluerunt.

Ede fignum aliquod, quo in bonorum

Videtur

St'per

Non propofuerumt te im con|petiu füo.)

ficcefluum fpem erigar.

um U

Nec tui memores fuerunt, te reye-

fimile illud Ovidianuin l. 2. 'de Ponto

riti non fünt, obliti omnia fieri te

eleo. 1

] lt

vidente , & fentiente.

) D,

Quod precor eveniet , [unt cerrta

G"Ulm

1$. Miferatar , 65 mifericors ,. 68 c)

veracula matzm ,

Hxc epitheta Dei videntur fumpta

4 lwg

ex cap.34. Exod. num.6. ubi etiam

Nags Dens opmm*; j profpera [fgna

fon fn

dedit.

CI

alia Deo tribuuntur. .

Jhö m

Miferator.) Commiferatione, dmore,

Cmfundanmr ) Pudefiant, erube-

2 lm

affcétu res a fe creatas profequens.

Ícant.

Dd

J

p

h1

PSAL M US LXXXVL

219

Orde

| I Filiïs Core

, Pfalmus Cantici;, LX XXVT,

Undamentaejus in montibus fan£tis; diligit Dominus

ruiti

þpyors

Z.F

tas Sion fuper omnia tabernacula Jacob.

3

Otet«

D

3. Gloriofa di&ta funt de te, civitas Dei.

4. Memor ero Rahab, & Babylonis, fcientium me.

te i

Ecce alienigenge , & '"Tyrus ,

fuerunt 1illic.

.

& p0pul'us4 Athiopum ,

flens,

$. Numquid Sion dicet : Homo, &

V'hemg natus eft in ea, &

tüm

ipfe fundavit eam Altiffimus ?

Ee2

6. Domi-

g

Ferünt

1 FUU5 Core) Vide di&a ad tit.

At vero vox Ra4ó, qux hoc verfi-

Pfal. 41.

& &

culo habetur, fcribitur per he 5535, &

Filus

( Psluus Cantiei.) Vide di&a ad tit.

Grece é«2/, & paffim docent Pfal-

d

Pfal. 29

morum interpretes ägygtum fignifi-

no-

Fundamenta ejus sm montibus fantlzs.)

care, five Regem JEgypti, cui a fue

ie ltt*

Hibrai putant hec verba ad titulum

pérbia cognomentum factum eft: nam

aniüju

pertinere, & fenfum eífe: Funda-

3r fuperbum fignificar; fenfus ergo

ts t

mentum, five argumentam, & ma-

eft.. Ego Deus couditor Sionis , in

e d

teria Pfalini hujus in montibus fan-

advocandis, & confcribendis ele&tis

&€is verfatur; celebrat enim montem

civibus illius, non folum memor ero

$Qu

Sion, & montem Moria Deo . dica-

Jüdsorum, fed etiam JEgyptiorum,

E

tos, & confecratos.

Noftri malunt

& Babyloniorum.

mileri

effe rclativum prepofitum antece-

denti.

Sczentinm me.) Qui per fidem, &

itultod

Fundamnenta , & principia

reliviofum cultum cognofcent me;

ejus, fcilicet Eccclefiz , funtin mon-

in Greco eft

tibus fandis.

fy:väaxoua/ m cagnoffenti-

(

Zïrcntwur mon-

äm* me.

7) W')

Montibus Sautlis.) Vi

Alienigene-) Philifthei. Vide di&ta

n -

tium allegoria fignificari Apoftoli ;

f.

[4

D

;

nam ut ait D. Paulus ad Ephef. 2.

l. 92. num. $.

r impe

H feerunt illie.) In Sione , in Ec-

f«l at*

£o. cives fantorum, $. domeflic? Dei

lefia erunt. .Vide explicationem fe-

fortt

fiperadificats funt. fupra. fundamentum

Apoflotoruzs , 65c.

z

quentium,

& übi

3. Diligit Dondigus portas Sion.) Diligit

$- Numquid Sion dicer , ä"c) Sym-

Dominus eximie portas Bion , quia

machus habet, mse? à Zó» A yp4-

GeTa.

De Sio» autem — dicetur.

Hi

!mtm-?

fortiflims funt, & munitillimz.

duc verficuli quartus, & quintus in

Qngrum

Seper oumnia tabermactla facob.) Plus

quam urbes, & o

Hebrzo fic fe habent ad verbum, ut

Vadetor

lfraelitici.

ppid—;t religua.populi

vertit Papninus

Mezorare faciane

e onto

Rabab , $. Babel fientibes me: cce

3. Dilla funt de fe.'). À prophetis.

Palefiina , & Vyrus cum. JEtbiopia sfle

; um

€jviras De;.) Sion, Ecclefia.

naits efh 1b , Ej rpfe. Sion. dicetur, vir ,

4. Memor ero Rabab.) Vox Rabab,

& vwir zatus eff in ta , €$. dbfe ffrinabit

n

714

: /,7g?14

non fignificat Rachab meretricem,

ecm altifFmms , & fententia effe. vi-

cujusmentio eft in libro Jofue cap.

detur : fi quando. cum fcientibus me,

lil

^

-

,mam nomen meretricis fcribitur

hoc eft, amicis, & familiaribus meis

; ab

per ghct gm Ra:þala, & Grece 2 axàj).

y;

memoriaimn yeccrung revocavero , ég

220

LIBRI PSALMORUM

6. Dominus narrabit in fcripturis populorum, & principum :

I

horum, qui fuerunt in ea.

1. Sicut laetantium omnium habitatio eft in te.

tuos

)

- Canticum Pfalmi :

Tef

1. Filiis Core,

in finem, pro Maheleth ad refponden«

f

dum, intelle&us Eman Ezrahite. LX XX VIL.

u)

YOmine Deus falutis me

i

pE

coram te.

8 , in die clamavi'., & no&te

füos

3. Intret in con

0.

fpc&u tuo oratio mea : inclijna aurem tuam

oD

ad precem meam.

4. Quiarepleta eft

.

malis anima mea; & vita mea inferno ap-

gromnquavit.

-

$. Kifti-

dtutt

lo

viros infigdes commemoravero, qui

lios, & hzredes Dei, & fpes future

d a

in exteenis regionibus nati funt, &

beatitudinis mirum quantum ]ztitia

dixero, /Egyptus, aut Babylon, aut

iis afferunt , qui Sion, hoc eft , Ec-

i la

Paleftina, &c.. hunc. aut. illum vi-

clefiam hábitant ,

cumuláta vero,

rum fama inclytum protuïit : num-

& omnibus numeris abfoluta leti-

tari

Vedn

quid poterit etiam Sioni dici, vir,

tia in fuperna , & c«lefti Sion repe-

;

l

hoc eft (ut vulgo dicimus) talis, aut

ritur,

talis in ea natus efít?

Poteritne

I.,

Vdnticum þfzz!mi. ) Vide dicta

türi

N

Chr

heroas virtute pares proferre Sion,

ad tit. Pfal. 29.

quibus 9lorietur ?

Poterit utique;

Ed Core. )

De hoc di&um ad

Dc:g.

nam multos cives fuos gloria nomi-

tit: Pfab at.

6,

nis infignes numerabit , & pre&terea

inte

Pro Mabeleth. ) Vide di&ta. ad tit.

buit

ex hoc etiam capite gloriari poterit,

Pfalmi $2.

quod ipfam Altiffimus Deus funda-

d. vefbondendum, 6$c. ) Senfus to«

pot

verit.

tius tituli videtur eífe.

Canticum

anit

Certi

246. Dominus nm;rdäit n jlripfnri:

Pfalmi filiis Core datum ad canen-

gopelerum, 6c.) Hos viros infignes ,

dum ; & frequentandum ufque in

tür,

Sionis cives Dominus commemora-

finem , fuper choro, vel fuper in-

hüju.

n

bit in Scripturis facris , & hiftoriis

ftrumento mufico Maheleth appel-

Ecclefiafticis , que funt hiftorie po-

lato , ad refpondendum alternatim

d.

canendo, in quo explicatur eruditio;

Ceter

pulorum fidelium, & Principum Éc-

titril)

clefig, fic Apoftolorum mentio' eft

five intelligentia myfíterio — plena

u

Eman Ezrahite , five ipfe, five

in Evangelio, —A&is Apoftolorum &c.

David in ejus perfona Pfalmum com-

iloy

- Hovum, qui fuerunt :2 ea) Nomina

pofuerit.

xtre

De

virorum infignium, qui Sionem, hoc

Eman: Ezrabita.) Videtur effe ille,

eft, Ecclefiam illuftrarunt.

qui cantor dicitur lib. 1. Paral. cap.

Quta

6, ut feutit Bellarminus.

ÁAlium ta«

trice

7. Sicut latantium omnium , €$e.)

tefri

Quafi dicat. WVere- gaudent, qui in

inen putat Genebrardus.

te habitant; nam peccatorum remif-

[j

-9

Deus falutis met. ) : Auétor fa-

lutis mez.

4

X:m

fio, 'confcientie. tranquillitas, rege-

àd Y

Aeratio (& adoptio iþ*iritualis in fi-

4- Iæferpfo appropinquavit. ) Prope

et,

B

D

KP SALMUS LXXXVII

s

*

put:

. IEftimatus fum cum deícendentibus in lacum;

6. FaCtus fum ficut homo fine adjutorio ,*!"'*inter mor-

tuos liber.

Sicut vulnerat

i dormientes in fepulchris, quorum non es

mermoramplius; & ipfi de manu tua repulfi funt.

d

7. Pofuerunt me in lacu inferigri; in tenebrofis , & in

umbra mortis.

'no&e

8. Super me confirmatus eft furor tuus, & omnes Hu&qg

tuos induxifti fuper me.

-

tuam

9. Longe feciíti not

os meosa mes pofuerunt me abomina-

tionem fïrbi.

0 9p*

Ee 23

Io. Tra-

m

abfuit a. morte.

/ -Poffuüt hec re-

vide ipfo intex*pregexnur, fenfus effe

ferri ad. verba illa Chrifti

*

*

Trz:þzü

poterit : tam multis me malis affe-

litut

cerunt adverfarii mei, ut mihi vifus

letiti

eff anima mea n|que ad mortem.

$- JEflinnatus fum. cum dejcendentibus

fim in profundum puteum, aut fo-

L Ee

im lacum.) Morientibus, aut mori-

veam demiffus, aut in carcerem ob-

vero,

fcüriffimum , ibique in extremis ma-

3 [gti*

turis adnumeratus fum , qui in fo-

veam fepulchri demittendi funt.

lis verfari, que mortem prafentiffi-

jnge

Fatlus (usm ffcut homo fime adju-

mam femper intentent.

Umbra mortis. )

Umbra mortis

£orio.) Ab omnibus deftitutus : fic

Dezs

Chritus clamavit in cruce;,

funt obfcuriffime, & denfiffimz te-

e diäzf

Denus meus , quare dereliquifti me ?

nebra.

um al

6, Inter mortuos liber.) Chriftus fuit

4. Confirmatus eff , G. )

Invalüit,

ità incubuit, ut me ab illo fubduce-

inter mortuos liber, quia vim ha-

ad titv

buit refurgendi a mortuis propria

re non poflim, fed. veteribus malis

durantibus nova fuperveniant.

poteftate , cum divinitas corpori, &

F/uéiu:.) Malorum, & afilictionum,

fus to*

animg ejus mortui eífet-unita, vel

peicnm

certe qui mortui funt, liberi dicun-

Longe fécifli , 66c.) Ab amicis,

& fodalibus deftitutus fum. — Chrifto

cantte

tur, quia funt a curis , & negotiis

que M

hujus vite foluti, & liberi.

convenit, quem Apoftoli tempore

Sicut vulnmerati dormientes ia ]äpuiä

Pamonis reliquerunt.

H

pu It«

chris. ) Exiftimabant me effe fimilem

- Pofuerunz me abomi

nationem f:'äi.h

)

app?ï-

Noti mei meum confpecum abo-

ynatifil

ceteris occifis ; quorum cadavera vul-

Hldl.[i 0

neribus confoff^ jacent in fepulchris.

minantur & horrent : Sic D. Petrus

jlena

Ünorum . nom.es memor ampliss.) Ut

cum juramento affirmabat, fe Chri-

ftum inon noflte.

,f

illos nunc ad vitam revoces, licet in

ü Cotte

extremo die fufcitandi fint,

Traditus. )

Quafi carceri. Hebr.

De manu tua. ) De tuo auxilio , &

inclufus [mwm ; fenfus eft, malis omni

ex parte circumdatus fum , & val-

jfä iHC)

cura depulfi, quibus manum 'adju-

latus.

i

yJ, eap

tricem nof porrigis, ut eos

| vite

Et nom egrediebar. ) ]ta ut nom

um &*

reftituas.

H

7. Pofuerunt me i

2 deu inferi&i E

poffem ezedi, & evadere. —Chri-

Videtur fignificare Chrifti defcenfum

ftus evadere non poterat, quia de-

d J

ad inferos , qui locus tenebrofus,

cretum illi erat. mori pro hominum

falute,

Prope

Ll

eft» quippe fub?crrgæncus; fi de Da-

*

?s

E

22

LIBRI PSALMORUM

10. Traditüs fum, & non egrediebar: oculi mei 1ahgüeru1i£,

Ij

faciett

pre inopia.

Clamavia

16

d te, Domine,ätota die; expandi adte manus meas;

II. Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici fufcita-

tatus

bunt, & confitebuntur tibi ?

*

i.

verun

d

12. Numqui

d narrabit aliquis in fepul

chro mifericöfdian;

tuam, & veritatem tuam in perditione ?

Ój

tünt f

13. Numquid cognofcentur in tenebris

mirabilia tua, & ju-

ftitia tua in terra oblivionis ?

j

EX

n

14. Et ego ad te,

à füiic

x

Domine, clamgvi, & mane oratio mea

praeveniet te.

l.

Is. Ut

2

10. Lasgserunt.) Dolore, & fletu

fécut -&5 ego bod;e : Ítmilia etiam ha-

debilitati.

bentur Pí. 113. 17. — Noe mortui lau-

1

Pre inopia. ) Pre hac miferia, &

Y 07

dabust fe Dominue , Heque ommes 3!43.

31

E

calamitate, vel prz inopia humoris

dejcendunt im iufermum ,. fed mos , qui

arega&i funt.

"wruimus, benediczmus. Domino.

Wt Q

Expandi.) Manus fupplices. Ma-

Verizatem fuam. ) Verum tuum

nus in altum- fublatz orantis, &

cultum , vel fidelitatem tuam in pre-

H

ftandis promiffis.

(icit,

auxilium a Deo poftulantis fignum

(at.a

funt: fic Pfahh. 27.. 2

JDauss . oro

Iz pertiitiüize.) Perditio vite amif-

16

ed :ze, dum exzollo smanus meas ad tem-

fionem fiznificat. . Chald. ; deme

perdizzonis.

prettu:

Ph/mz /;m&um IAUH.

Vide Pfalm. 76.

In

3. & Thren. t 17.

13. J feueliis.) vSe'pulxchri ^

[

braica

1I. Morruis factes miraäilia.) Red-

Ia jerra oblivionis.) |n fepulchro

,.

if &?h

dit rationem , cur vitam poftulet,

eft enim repetitio prioris hemifti-

torib

quafi dicat mortuis, qui nec vivunt,

chii. Porro fepulchra vocantur ter-

t fc«

nec fentiunt, fruftra. oftenderes mi-

ra oblivionis, quia mortui a rebus

perp&t

rabilia opera tua , quze tamen pa-

humanis fejun&t funt, & quafi pla-

&t |

trare tibi eft honorificum, & equum,

ne obliti: vel. quia mortuorum me-

fuo f

ut

ro iis lauderis a viventibus ,

moria apud fuperftites brevi tem-

?

I pa

& gmtiæ ab iisdem agantur.

poris fpatio - obfolefcit.

Ciþätiw

Medici fe[citabunt.) Mortuos fci-

.A4- Bf ego. )

At ego ; eft enim

qoda

licet, ut confiteantur tibi homines

Antithefis ; mortui te. non Jaudant,

as

redivivi, hóc efl, ut laudent te.

& inirabilia opera tuá non cortem.

It

plantur: contra ego te colo, & pro-

lior ,

12. Nwaquid narrabit aliquis, Gc. ? )

ces ad te fundo, &c.

Hy;

Quafi dicat : mortui non prxdica-

bunt mifericordiam tuam; fed vi-

Oratio mea pr-e*veniet fe. ) Celeg;i-

Det

véntes, ideoque a vivorum numero

ter, &*nature aderit pulfans fores

diüigx

«(non eximas me, ut te laudare pof-

mifericordim tua.

Loquitur huma-

D

fim. Huic plane fimilis Ezechix

no more, ducta ab iis fimilitudine,

Sup

Ie$ 3

argumentatio. apud. 1faiam cap. 58.

qui valde mane judicum , aut po-

18.

Quis, inquit , zon izfermus 'con-

tentium virorum limina adeunt,

C

Jitebitur tibi, neque mors landabtz te ....

Yunt

ibique praftolantur, wt €os alloqui

wrvens "wivems :pfe conffebitur . tibs ,

poilint.

H

ag

PSAL.MUS LXXXVH. & LXXXVIIL

D

P

23

mnt

rg. Ut quid, Domine, repellis orationem meam ; averüs

faciem tuam a me*?

S Ineas,

"n

16. Pauper fum ego, & in laboribus a juventute mea: )exæl-—ï

ülClta-

tatus àutem, humihlatus fum, & conturbatus.

17. In me tranfierunt irae tuae , & t,e'rrores*tui conturba-

-fdiam

verunt me.

À

18. Circumded

erunt me ficut aqua tota dierg VCircumde,d'e-

à

Ju-

runt me fimul.

'r9. Elongaft

ia me amicum, & proximum , & notos meos

) I£a

a miferia.

s

i. Intelle&us Ethan Ezrahite. LXXXVIIL -

stl

—.

a. lfericordias Domini in seternum cantabo. n genera-

im ha

lii la

tionem , &, generationem annuntiabo veritatem tuam

in ore meo.

jt& qui

m dixifti ; /Tn zeternum mifäricc-)rdia aedi

ücabitur

44 , Qd

3. Quonia

4. Dif-

in coelis, præpgrabitur veritas tua in eis.

»

! iuum

1$. Repellis orationem. meam) Quafi

Smnul.^ Páriter,; eodem temporeg

n pre

agmine íaco.

dicat, cür me non exaudis ,-ut tranf-

éat a me calix ifte?

(39. Elengafi a me, £e.J Deftitui

: amil«

me paflus es ab amicis , & fodali-

) dum

16. Pawper. ) 'Afüi&us; &rumhnis

bus ineis.

P

preftus.

lÀo laberibus ,: 2 juvenrute zmea.) He-

A miferia.) . Pre miferia, pmþcer

calamitatem qmeam , timentes , ne

braica majorem habent emphafim ,

]ehro,

($ expifaus a pueritia mea , id eft,

ilius fint participes, fi.fe

amicos

imoribündus, lente moriens, fenfim

emifli«

cabefcens..

Sane Chriftus Dominus

meos pro fiteantur.

um Ut«

1ebus

perpetuis laboribus in vita exercitus

1:- F Nielletus , 6c. ) Quid fibi velit

éft, & a pueritia, immo a conceptu

titilus, intelligi poteft ex di»

fi pl

n m

fuo femper pre oculis habuit futu-

&is in. explicatione tituli Pfal. Jpræ-»'

rxe paflionis dolores , quorum anti-

cedentis.

tl

cipatione torquébatur quafi lento

Erbag Ezrabita.) De Ethan Ezra-

quodant , fed hominum oculis non

hita mentio fit lib. 3. . Reg., cap. 4«

enim

afpectabili maártyrio.

ubi

dat!,

Exaltatus aurem.) Elevatus, gran-

inter viros fapientes recenie-

ytettte

tur.

Eftetiam Ethan unus . ex prin-

dior , & proóvectior ztate factus.

cipibus Cantorum z. Paral. cap. 6.

[pre

— Humiliatus fuaz 4 89 conturbatus. )

Deje&us fum de fpe maeliorum , &

Utrum hi fint unus, & idem, aut

diverfi, & fi diverfi , quis eorum

ïelc;i-

diticultatum mole turbatus:

in hoc titulo ponatur, incertum. eft. .

fort

UE9. de me ranfernnt órt tus. )

D

^

Mifericordtas Déórmini. )

Quas

umae

Super tie venerunt mala , & dolo-

ómni faeculo exhibuit.

ldilleg

res a te irato profeti.

; po

- Cobrturbaverunt. me.) Hebt. excide-

Veritatem tuam.) Promifforum tuo-

yunt, v6l perdiderumt me.

rum fidem.

oufll s

E

lg. S/cme aqua.) Magna'copia, &

3. Quoniam dixif.) Et mihi P

K(äï'

phetæ tuo revelafti.

1;e?e11niter2 fine intermilfione.

^

LIBRI PSALMORUM

d

24

2. Reg

4. Difpofui teftamentum ele&is meis;

* juravi David fervo

)5

70

O

meo;-ufque in eeternum praeparabo femen tuum.

5

-Vt

s. Et zedificaboin generatione, & generationem fedem tuam.

u

6. Confitebuntur cceli mirabilia tua, Domine , etenim ve-

URU ETE TRN

pitud

ritatem tuam in ecclefia Sancterum.

l3.

Quomam quis in nubibus æquabuur Domino, firmhs erit

brad

Deo in filiis Dei ?

Ij

8. Deus, qui glorificatur in mnfïho Sanc&torum 5 magnus,

ü

t

& terribilis fuper omnes, qui in circuitu ejus funt.

I5,

9. Domine Deus virtutum; quis fimilis tibi ? potens Qs5

popul

Domine, & veritas tua in circuito tuo.

I6

10. 'Tu dominaris poteftati maris; motum autem fluttum

"

eJus tu mltlgas.

exalia

II. '(Tu

L

Ij ]

Mz/er;card/a edificabitur im . celis.)

Etenmim weritatem tuam.) lt fideli-

Beneficia mifericorditer Davidi pro-

tatem promifforum tuorum.

Etenim

lfs. s

af j?/ Í

miffa, in xternum zdificium in co-

pofitum cft pro, £, vel, ecam. Vi-

A(Wï(hll;

ls confurgent, firma , & ftabilia

de dicta Pf. 92.

D. g.

érunt, ut inimobile z

zdificium , quod

lp Ecclefia [amttorum. )

In cctu

45y//i t

diuturnitate

folvi

liherati

nulla . temporis

fantto, qui in calis eft, Angeli ce-

Vulser

poteit.

lebrabunt, & pmdmab.mc verlmtem

[mpamäztzzr veri4s fuA dm ei. )

tUdXTI.

£halal,

Su]üci ?

Nam , ut eft in cantico Anne r.

« Quoniam quiís im mubibus. dq:mbl-

Res. 2

3.

Deo praparantur cogita-

tur Damzrza ? )

Quafi dicat.

Non

quám v

Xunus j

202e:, id eft, qe cogitat, & vult,

recufabunt Angeli munus laudandi

Qüificar

fiant

Praparabstur ergo, veritas 14,

Deum, cum fint Deo longe dignita-

idem e?:, ac ft diceretur , qu fide-

te &poteüdte inferiores.

If V

tüàperdi

liter tibi funt promiiía , ea praítabo;

Vs ) Calis. ,Nam quia nu-

& effecta dabo.

bes in fupetnis locum habent, po-

pou]

4- Dzjþofm zeffamentum eletlis meis.)

nuntur pro cclis.

) ,

Percuíli £cdus cum electo meo Da-

ll 18 m

I fs Dt.) lnter Ángelos.

[9r]

vid, & cum femine ejus.

Habetur

8. le confüo fautiorum.) n cclo,

UE

hzc promxmo ]uramento firmata ^.

ubi trt.quentxfïxmus eft Sanctorum

IJ 4

"ï"ïtlï

Reg. Cap. 7

cctus, «& Dominus imajeftatis fuee

5 Pueþardüü ) D. Hier. vertit, /2-

gloriam oftendit.

L&Ah i

Bilizm,utetiam habet Chaldzus.

Terrzbihs. ) | Verendus , admiran-

Qu ad p

4Edifeabe. ) Firmabo,

fic fupe-

dus apud omnes rmgelas fe circumm .

moffxlü,p

riore verficulo dictum eH: szer;-

ftantes.

nure Q

cordia edifcabizur im celis.

9 Virtutum.) Exercituum.

Sedewa tuam. ) S$ohum, tvum ré-

( Veritas tua 4n cireuita £40.) . Sum-

r f*nm

g&le.

me verax es. K qudfi veritate cine.

d

10

!05 Ür. 7

6. Confrteluntur celi m:mäzlm £ug.)

geris, & amiciris..

Pro tanto beneficio pares ego grates

lo. Percfüaii marü.) Tu maris

?Pm,,

, übj

non políum perfolycre ; fed. Tauda-

fzvitiam coerces , alludit ad maris

mxlh n[

)mn

bunt te pro hoc beneficio Angeli ,

rubri tranfitum , ut patet ex fequen-

d

»/JT

qui in colis funt,

tibus,

UE

Biy

t

d

PSATLMY3

AXX XVUT.

22$

fetyvo

. Tu humiliafti ficut vulneratum ; wperbum :

in bmchw

M

wrtu is tuae cufperhim inimicos tuos.

W

32. * 'Tui funt coeli3

n v

'&tua eft æuaä orbem tenæ & ple- *Gen,

nitudinem ejus tu fundafti ; ; aquilonem , & marte tu crcdih

I. 25

13. Thabor, & Hermoón in. nomine: Lue exuitabunt

tuum

Is ent

w

brachium cum potentia.

14. Firmetur manus.tua, & exaltetur de*ctra tua j Juftmaf,

1gnus

& judicium preeparatio fedis tuse.

.IS. Mifericordia, & veritas pr æcedent fauem tuam beatus

ts 65

populus, qui fcit. jubilationem.

16. Domme

in lumine vultus tui ambulabunt

vdum

P.

17. Et in nomine tuo exultabunt tota d.Je & in juftitia tua

exaltabuntur.

- 18. Quo-

T. TU

Hzmzlmfh, 62.) -Hoc «ft, quod

eft-in parte occndentdh, Hermon in

ht &dï

Ifd ïl 9. dicitar, Nugquid nontm per-

orientali.

Bieun

cu/Hfes [sperbumy "vulieraffz. draconem

le nomime fuo exz;/t;zä;mt )

A gno-

qm. N

Aumquid nom n ficeafli waare , 4qwzm

fcentes tuam bonitatem , & poten-

tiam exultabunt , & geftient.

In cct

aby(h vehememza , ut tr;m/rent

liberats ?

Tuum bracbiuuma cum ,zwtmna )

ER

nn*ch [

Vulseratum.) Nox Hebraica 65H

cum potentia, eft potens, & validum.

entacem

chalal, valneratum ïethdlltul defi?n at.

N

14. Pipmetr mants tn2.) Quafi di-

Supcroæ//; ) la Hebr eft - d rah(zä

cat: Opto quidem, & gaudeo, quod

" 4qt'451

manus tua firmetur, 1d eiï robore-y

Not

quam vocem fupra Pf. 96.. n.4.- dx-

ximnus fiïgyijtum, vel Pharaonem fi-

tur, fit poteas, & robuftà.

audmdl

g&ll Carc.

Exaltetur dextcm z44.). Laudetur,

d,'rnlta

Vel

In érachtio virtutit tua. ) Potentia

& mawnF*cetur ab. omnibus.

tua perdiditti JEgyptios inimicos tuós;

eft repetitio prioris partis verficuli,

utd fiÜ

& populi tui.

& exalzezur , nihil aliud ilnnläcat,

I'ï

, *

Plenifudinem ejus. ) deqmd

quam fit excelfa, potens.

illis contisetur

ea Oll'lnld, quwua

Jufitia, ff]zdzcmm, 6:.) Juftitia, &

j 4X

h

coli, & terra plena ,eft,

rectum. judicium ipfa inftruuaut

13. /J)m 062 ?f,mzrc* ) Aqullonem,

ftabiliunt regale folium tuum.-

; dorm

& Auihum

dicitur autem pars Au-

Pr.ep;zmz*zo) Hebr. äafs id eft, fiz-

tans u

ftralis mare, vel quia, ut volunt.ali-

imnitas throni.tui.

qui ad Paleftingz- mcridiem eft mare

1$. Veritas, ). N eracitas, Hde itas,

qdmnan

mortuum; vel qum, ut alii fentiunt,

Pracedent faciezma. tuam.) Enunt ve-

1 c;rcum

imare oceanum ,maxita. ex pute ]d-

lut qïïludlh 1 E(.Lli )res tui. Vldt di-

cet ad A iftrum.

Porro zzzris; nomi-

&ta Pfal.

$4* D. 14

ne fipnifivari meridiem , patet ex

16. Beazus popzlus, qud fei: ;:wnatzomm )

Oi

ial I05. n. 3. ubi habemus:

d jo-

Scilicet landum tuarum, qui Ícit 31,.,

bilare, öx canere luues tuas.

ute at

lu 0Yj y Bf 0cea[zt .. ub Aqw/o;ze ; &

mari,ubi quatuor prgecipuz L(x,hïo-

Ia

L[umine

"VL us

D7

P mäl;l&ï—

" mafl!

itjones nuincrantur.

busr)) Yavorem, & bonitatem tuam

,1 m]ïl!

Thabor ; 65 Hermon. )

Unous,

fentient, & fxliciter apent.

y i

& Occidens

Mons enim 'Llhabor

17. À2 ?x-v?r'?t/u(ï 429 fänlailähn; ) '1113

Bibl. cum Cam. iMezocb. T. IF.

bf

226

LïBPE PQALMORUM

2

"g, Quomam gïoma virtutis eorum tu es, & in benenïacmo

eum 1

tuo exaltabitur cornu noftrum.

j

-19. Quia Domini eft affumptio noftra & fancih Ifrael regis

noim

T0Y

a.

20. Tunc locutus es in vifione aangas tuis, & dixifti : Po-

tera

fui- adjutorlum in potente , & exaltavi ele&um de pebe

mea.

fuícep

iReg .

ar. * Invem David fervum meum ; oleo fantto meo ,1111X1

16. I, eum.

iQ

* A.

22. Manus enim mea am111ab1tur elj « bracmum meum

gious

Ij.22.

confortabit eum.

1j

Es

fhentu

23. Nihil proficiet 1 inimicus in eo, & filius mlqmtatls non

apponet nocere ei.

Tesucmerav

24. Et

Ef

bemgmtate & nominis tui mémoria

bat, & fe illius Reffem & Princi-

Tatus el

)

gaudebunt

pem profitebatur: quare dicebat Do-

Veracwt

In ]ufztm tua ex:zl'mäwztm ) Non

minus ad Samuelem

I

R

eo

ö.

$. 7.

aliud laudabunt , aut celebmbunt,

Non enim te abjecermht , fed me , ne re-

fiddlite

Mile

quam: juftitiam ;tuam ; neque alia in

gnem [fuper eos.

Cl

re fe gloriofos exiftimabunt, quam

20. Tunc locutts es n 'vzfom', L. )

quod i. idam predicare' poffint.

Vel

Olim cumi tibi placuit^populum tuum

hu

Vàtte

fenfus eft. — Propter juftitiam tuam

affumere, ut illum tutareris, & be-

Exdl

Ípem bonam concipient, & crigent

neficiis ornares.

D

Íe ad meliores fucceffus expectan-

In wiffome.) In Prophetia, per pto-

Q,

i

dos, non nefcii te pro ipfis vigilare,

pheticum affiatum , & lumen

Mtcm

ac plomde nihil illis nocere poffe.

Sanélis 125.) Prophetls

V el ad majorem vitz fanctitatem pro-

tile

Pofn; adjutorium im potezte. ) Con-

elus

incr ementum Cdl)l ente,

fxcmnt,]uihtta qua illos juftificas ,

ftitui Davidem potentem, & fortem,

EZ n

18. Glioria mirentis eormum tu ef.)

ut auxilium ferat populo meo.

fque l

Exaltavi.) Deloco humili, & me-

Darater

riantur.

'T'u ille es, in quo fe fortes effe glo-

—

[u

Am r

dio plebis meg Davidem CXClthl, ut

b

In. beneplacito. ) Benevolenna bo-

elï'e: Rex.

(iu(uny

naà voluntate.

Imveni David

EÉx omni po-

POHQ Y

u

& ex inultis. fratribus feleei

de (

At

Corzu uoffrum. ) Noftrum robur,

10

vel decus, & excellentia.

Eua bene-

b

avidem.

Ut |

- Ofto fantlo méo umxi eum.) Eft enim

UE

volentia , & favore noftrum imipe-

David a Samuele inun&us in hefrem

rium erit gloriofum.

^^5

"X9, Domini eþ 4ji4mptzo 710/?7'4.) In

I. Reg 16. 13*

*[

Hebr. eft : elypeus noffer.. D'ominus eft,

. Manus enim mea auxiliabituries.)

J par

Aumhum dextere mez illi

adent

ln

qui nos defendendos affumpfit, &

d»t

qui tanquam clypeo favoris, & bene-

Confortabit.) Roborabit, ut preva-

Pltf;

volentie fuz nos tegit.

leat hoftibus , muniet advuiLIs ho-

lt C

ftes.

Santli lfrael. ) Dei Ifraelis,

AT i

*

Regis 2oflii.) Deus enim peculiari

23

Nibil proficiet. inimicus s ee.)

DSX

p

Non prevalebit adverfus eum

:i ,KL

cura populum lIfraeliticum guberna-

MV

-PSALMUS LXXXVIL —

227

24. Et concidam a facie ipfius inimicos ejus , & odientes

"

llaciïq

eum in fugam convertam.

3

| fegis

25. Et veritas mea , &

mifericordia mea cum ipfo, & in

;

nomine meo exaltabitur cornu ejus.

|: h-

26. Et ponam in mari manum ejus 5

V

& in fluminibus dex-

plebe

teram ejus.

27. Ipfe invoca

bit me : Paterr meus e

*

stus Deus meus 2 &

) Jnxi

fufceptor falutis meze.

28. Et ego primogehitum ponam ilium 5

excelfgm prae re-

fmeum

gibus terrae.

29. In eeternum

fervabo illi mifericordiam meam, & tefta-

1$ 101

mentum meum Hcleleii'pü.

Ff2

5o. Et

t E

Et félius iniquitatis, &c.). INec fcele-

Sufcepror fztlawtrü 2-7'284. )xLDefenfor ;

Priaa

ratus ei poterit nocere.

propugnator.

2s. Veritas mea. ) - Fidelitas, &

29. Primogesnitum þo;mm lum.) Chri-

bat Do

veracitas mea, id eft, qua promifi

ftus, qui fecundum divinitatem uni-

5

t r

fideliter, ipfi preftabo.

genitus eft, fecundum humanitatem

Mifericordza.) Ben

"

e(t primogenitus inter inultos íra-

ficentia mea.

?gxiitas,,., & bene-

tres.

Dicitur autem

inter fratres

it. Uf-)

Ín momiue meo, ) Mle illum ju-

primogenitus, primo , quia primus.

um tuum

vante.

eft pr&deítinatione , fecundo , quia

,&b

Exaltabitur corut ejus.) Yminebit de-

primus eft in refurre&ione ad vitam

cus, gloria, & potentia ejus.

innmortalem , unde dicitur p//moge-

Per P[O'

20.

Ponama i mar: manuu ejus.)

nius ex mortus ad Colofi. 1. 1g. &

l

Extendam ufque ad mare occiden-

primageizit?z: mpriuorum , Apoc. 1. $.

tale , five mediterraneum ditionem

z

Vertio, quia ipfe habuit jura pri-

ejus.

*

mogenitorum , qwems cozffitmit Pater

$ Con-

Er in fluminibus dexteram ejus)) Eit

haredem unrverforum , ad Hebr.. 1

"

^s

- fortetty

Q

ufque ad flumina Mefopotamiz, Eu-

$i de Davide interpretemur , dicemus

phratem fcilicet, & 'Lygrim porri-

vocari primogenitum, id eft, eximie

j, &t

dile&tum ,. & aliis fratribus antepo-

gam regnum ejus verfus orientem.

CitäVi; u

Quamyis hic verficulus ita explicari

fitum , ut primogeniti à paxrentibus

pofle videatur ; aptius tamen illum

folent antet£erri.

al p9

de Chrifto Rege, cujus David typus

Exceljum pre Regibus rerré, ) Exi-

y; feg

fuit, interpretabimur , cui fubjecit

Deus maria, flumina, & totum or-

mium; & præftantiiiimum inter Re-

;f enin

bem terrarum.

ges terre. Longe melius hec Chri-

Íto conveniunt, qui eft kex Regum,

, g

27.. lIwvocabit me. ) Apþällabit

me patrem , cum orationem ad me

& dorminus domh:antium.

fundet.

J

29, le etermum fervato i mifericor-

[ a

Pater meus es fM , €5c. ) Optime

diam meam.) Mifericordia, qua ino-

hoc Chrifto-convenit, qui Dco dicit,

tus promifi David filium , icilicet

camoio

p p

lus 0

Pater meus es, quoad divinitatem,

Chuüttum. Dominum, per quem re-

& Deus meus, quoad humanita-

gnum éjus in &tcrnuin 6liet, ft;mf-

1 i" 60'2

Sä'l'x/na

per mdne.bli-t.:v

jm

.

|

2

Q

L IPORI

ALMORUM

3o. Et ponam in fæw.;]

feculi femen ejus, & thronum

»

ejus ficut- dies coeli:

tu

üm

31. S1 autem cïefea]uermt filii- ejus leüem meam , & i in

40

Judxcus meis non ambulaverint ;

Qu

32. Si juftitias meas p*"ofanavemnt) & mandaza mea non Cu-

4l

ftodierint :

6u

33.. Vifitabo in, virga 1n1qu1tates eorum,.& in verber:bas

4

peccáta eorum.

oppt

34. Mifericordiam aütem meam non dlfgergvn ab €0; ne-

que nocebo in'veritate mea.

HHHUL

35. Neque profanabo teftamentum meum, & qu3& proce-

M

dunt de labiis meis, non faciam irrita.

an

. 86. Semel juravi in fantto meo,, fi David mentiar :

N

3T7. Semen ejus in. seternum manebit.

Yaf

oReg. 58. Etthronus ejus ficut fol in confpe&tu meo, * & ficut

7: 16 peafe&a in ætemum, & teftis in coelo fidelis.

ln &

.39. Tu

gw'e

Te/fdmentzþm nenum fedele spfr. ) Pa-

Non differ.gam.) Non auferam. Hebz.

JACA

Gum , & promiilio faca illi per

3on dt-fülufznz

(

etf

vabitur.

INathan. 2. Reg: "u f'dehfïame fer-

Neque zoceboimmweritate meg. ) Hebr

BAR

202 mefztzyzr £2 veri£ate mEea :

nihil fa-

Xl

30. la /Zvulum /Zer'zr!; ) ïn eternum.

ciam, quod veritati, & fidelitati mez

iNon noce-

its,

Semen ejus. ) Dags Davidi filium

adverfet tür, quafi dicat :

T

Chriftum, qui manebit , & regnabit

bo veritati mez.

enimn

in &ternum.

25. Profazuabo. ) Vlolabo

nem

durabunt.

Sicur. dies cali. ) Quamdxu cæh

Tele;mzmwm mena. ) Pd&um quod

thro

cum illo init.

31. Fj ejus.) qu DüVldlo

Noza faciam trrita. ) Hebræub ha-

poft

bet :

NLO[

*diciis meis. ) Preceptis, & lege

egrq?hm labzorume mcorum nonm mue

J

mea ; eft enim repetitio plæcedcn—

£abo,

dïCxC

tis hemiftichir.

36. Semel.) Irrevocabiliter. Italice

dicimus

&tat

32. Juflitias meas,) IMea jufta prz-

Una *vplta per fempre

tü$ t

Cepta, & (ftatuta.

Ia fantlo meo. ) Vex fanctum nomen

33- szdaa i2 Wirga, 6c. ) Corri-

ineum.

1pr 3l

iona

gam, corripiam caftigatione paterna,

S; Daovid mentiar. ) Quafi d*cat, fi

lia

/ut ad bonam mentem revoccm, non

David mentiar, tíon recufo , quin imi-

ut OCLRUcHn

nus verax dicar.

Dl/

bib

Ü

I "ucrbertäzu ) Plams vm..abo,

37 Semen c]u»f &c.) Chrlüus DO-

lat

ut bello, fame, pefte,

CC.

; Hárum

minus regnabit in xternum.

trium phg"uum aliquoties mentio fit

g« Thronws ejus. ) kegnum ejus.

Ticat

ápud Jeremiam, & Ezechiclem, &

El(m

Sjent fol. ) . Regnum (—.] is erit diu-

ech

earundem optio data DdVIdl

Ke(r

turnum, & clàrum, ut fol :

erit

re-

24. 13-

gnum ætcmumï & fplendhiuïlmum

Qut (

4(

34- Mtfærtcordmm anmtem. "meaW.)

dp con[pettn meo.) Grace eft, vayrios

Pm;

Promiifiones ei inifericorditer, & be-

.. commra me.

VMidetur f'l*mlhuxrc, fe

nigne fa(tas.

quafi teftes jurisjurandi advocare fo-

Uï lt

[

PSALMUS

LXXXVIT.

256

romm

e

*

39- Tu vero näpüïïfti ; & defpegi&f

]

diftulifti

Chriftum .

1

tuum.

')&)m

40o. Evertifti teftamentum fervi tui : profanafti in terra fan-

&tuarium ejus.

10n Qj

41. Deftruxifti omnes fepes ejus :

pofuifti | firmamentum

ejus formidinem.

*

£

yeribus

42. Diripuerunt eum omnes traní

eunt&s viam : fa&üs eft

opprobriüum vicinis fuis.

z

;

0: f

1. Exa:taíti dexteram

deprimentium eum: lætificaftxi omnäs

inimicos ejus.

proce-

A4- Avertifti adjutor

E

Hiumgï!adii ejxus,/ &,nqr; es auxiliatus

el in bello.

£

45. Deftruxifti eum ab emundatione, & fedem ejusin ter-

3

vam 'collififü.

k fxcut

—

*

Ff5

46. Mi-

äem, & lunam ; nam teflium eft e re-

In Hebr. eft : Di::deifäa -ejus ,. id eft ,

5

cnominiofe in

p Tv

gione ftare, & quod agitur, videre.

quafi rem profanam i

n. Heht

Sieut luna perfetia.) Thronus ejus

terram dejecifti facrum diadema ejus,

erit ficut Juna perfecta, id eft, in ple-

regalemque dignitatem , qua a te fue-

rat confecratus, & ab aliis infigniter

7

)H

et

nilunio fuïgmasu

nihil

f

Ef reffis im celo

j?z-!ei'iä". ) : Et ficut

feparatu .

u me

iris, id eft, arcus caleftis teftis be-

4« Ds/zzru?f.:ff

" amnesijlo/;es ejlu'æ.,)

$. /

yn f0t6*

nevolentie Dei fidus- & certus. Ut

Omnia munimenta regni eju

enim iris fempcr ufque ad Ízculi fi-

Pofuifü ffrmamentum ejus

formidi-

sem.) Fecifi, ut arces , & muni-

nem durabit , ita femper vigebit

l qüOd

thronus. ipfius.

Irs Genef. 9. 1^.

menta effent in pavorem , & formi-

pofita.eft in fignum, & teftimonium

dinem, nempe ut in illis formidaq

reconciliationis.

-

remus , & terreremur, nec illa fa-

us he-

; nog m

39. T vero 7'e;zz!ff?i, &c. ) Quafi

tis , munità ,cxi&imarexhu&: ad. nos

dicit : H &c quidem olim pr(')mifi&if',;

tuendos.

^

P

, [ralice

& tamen rniunc tanquam omnium obli-

Dieiputrumt emm ommesi ETAH $-

]

tus repulifti populum tuum, & de-

.eumtes "viam.) Populum tuum vexa-

verunt, & regnum diripuerunt , ut

'1'1]0m€*,1

fpexifti. Videtur loqui David in per-

fona popüli in captivitate Babylo-

diripi folent vineg, quas fepes non

nica: conítituti.

"ambit, máceria, aut murus.

licats ü —

Fadlus eft opprobrium , 6$c. ) Factus

Zum ml'j

Difluliflài Chriftum tuum.) klebreus

eft ludibrio

habet, ut;vertit S. Hieron. & alii,

vilis , & defpicabilis

Iratus e$ cuma Chriffo tuo. .. Ydem fïgni:

oninibus circumjectis nationibus.

(u$ D»

ficat Latina verfio ; fenfus enim eit:

43. Exaleafts dexteram, 6c.) Juvifti

i CjUS.

Elongafti a te Regem populi tui,

hoíftes, & eormn potentiam, & co-

jechoniam videlicet, & S5edeciam,

natus prom ovifti.

i dii*

git. I*

qui captivi ducti funt in Babylonem.

| -

44. «tvertiflt adjutorium , 97, ) T

um

49. -Everufts "Teflamentum , 6$c.. )

fugam conjecifti eos, qui arma He-

Promiifum, & pactum cum fervo tuo

braorum juvabant.

27

icafe *

initum violaíle videris.

A5- Defiruxifli eum, ab emundatione.)

r 10*

Prof ansfli in. terra jantluarium gjmr.) in Hebxæo eft, Cqä);re" jectfis mwdi«,

N

*

í

LIBRIPSALMORUM

Xao

6. Minorafti diestemporisejus: perfudifti eum confufione.

E

47. Ufquequo, Domine, avertis in hnem, exardefcet ficut. -

ignis ira tua ?

L

48. Memorare, quae mea fubftantia : numquid erum vaynp

confutmfa omnes fllios hominum ?

DO

49-

uis eft homo; qui vivet , & non videbit mortem :

eruet animam fiam de manu inferi ?

bis:

*

2. lL.

o. Ubi funt mifericordise tuge antïquæ Lomme., * feut

3uraih David in veritate tua?

1

Yert

sr. Memor efto ,

Domine , opprobru fervorum tuorum

(quod continui in finu meo) multarum gentium.

hefte

52.. Quod exprobraverunt inimici tul, Domine, cluod ex-

probraverunt commutauone

Chriffi-uu,

[ iemen

53& Bene-

vem Í

tonit4

tam ejus , id eít, fpoliafti eum mun-

manu inferi ; inferi enim fine ulla

exceptione omnes- mortales

ad fe

bemu:

do , eleganti, & pretiofo ipfius cul-

trahüunt.

lum ;

tu reg: Ali.

(

$d ejus.) "Thronum regalem,

— lhizsié omues

liinmus ——

gnum

A6. Mimaraffi. dzes fe;/pa,w ejus. )

xifti

lempus regni ejus, quod fempiter-

ait 9Statius l. 3. in eplced ad Glau-

num fore dlxeLdb, bxevxus, & con-

Cxam.

j

tractius feciíti.

Pilm

$4 Llw ffant mzfer;cam'm fu£ An-

Perfudiffi eum confufr ane.) Ifïnotm-

tzquæ E

6c.? ) Ubinam funt promif-

Proj

niam, & dedecus ei inuífifti.

lones ex mnifericordia tua

magna

Day

olin Davidi factz.

lore,

47- -«vertis in frem.) |Xvertis te.

ln Hebr. eft, ;zä]conderw

peuit Is tC

Scu: ]ura /; David.) Quas jureju-

fübtrahis , & omnino nobis adeile,

rando Davidi exhibito confirmaf(ti.

italice diceremus :

'

& opem ferre recufas.

canfarme ab puura-

498. Mémorare , que mea [nbfhan: uz)

mento fatto & David.

Gruod ]umvu-

hius

Quam brevis,

Dayi

quam ïld gilis, quam

rit habemus füpra n. 37. fémem us

aruinnofa fit fubn fteütia, & commo-

jm 4teruum manebit,t5c.

(ucit,

ratio mea in terris.

lz verztate fu4.) Videlitate tua.

A €j

Quafi

$1.

Numquid enim vaney,$c? )

Opprobris férvormm tworum. )

lum :

dicat

fi Meitiam:; Chriftun Domi-

Quod fuftinent fervi tui.

41

num non mittis, jam:. quodammouo

Quod comrimus im fima meo.l Cujus

flht C

^

fruftra videris hominum genus con-

opprobrii dolorem premo in corde

ftituilie, quod fuo fine truftratur ,

ineo,

00 |

nec ielicitatis &terng compos eíie

Mzultarum gmtzum. ) Opprobrium

fiàm

poteft, ad quam creatum eft; neque

a multis gentibus plote&u M.

Vunt

enim pitebit ingreíffus in cæïum,

$2 OGL,M' exprobraverunt, t5c.), Ex-

€ttàm

nifi ille prius advenerit.

probrabant fidelibus, quod Davidi

Ph

49. Qs efl homo , qui wivet, Efc ?)

inle a Deo relata eilet gratia , a

CMfr

Id cft, quod fit brevis, & «rumno-

quo tamen tam pie, fideliter, & re-

tntg,

fa hæb vita noftra , vel ex eo con-

hgiofe cífet cultus.

-

LT

ftat, quod nemo poteft mortem eva-

Cozziutationem, ) In Grzco Cff».

mäm;

dere.

INeino eruct animam fuam de

dyr&Aeque, que vox compenfatios

lu

vejl

PSALMUS LXXXVHL & LXXXIX. "us

flone,

L

L

tficut

5-3,'vBene:ii&us D-Omir—ïus in eeternum

fiat, fiat.

" d

1. Oratio Moyfi hominis Dei, LX XXIX.

vlþvavne

Omine, re

rationem.

fuzium fa&us es nobis * -a,generatione in gene-

ttem «

4. Priufquam montes fierent, aut formaretur terra, & or-

f.

"

bis: a faculo, & ufque in faeculum tu es Deus.

L

3. Ne avertas hominem in-humilitatem

, & dixifi: Con-

vertimini fili! hominum.

OTutm

4. Quoniam mille anni ante oculos tuos

j -tamiqqam dies

d ex-

heügrng , qua precteriit.

s.

Dene.

nem fignificat.

Italice appellamus,

tationibus culra fit, five non. No-

coniracamóo

fic Matth. 16.26. ha-

mine orbis intelligit terram, habi-

ye ulla

bemus

Quam commtationem . dabit

tatoribus frequentatam ; , hoc enim

al f

bomo pro anima [na 9

firnificat vox Hebraica 635 zZelel,

"

Chriffi tui. ) Davidis, quem adre-

& Grzca , emepu£yq.

gnum per tuum Proph

ctam inun-

3. Ne a«vertas bemumem d2 bumilita-

xifti.

fem.) Ne vertas, ne redicas hómi-

Glav-

nem ad tenuitaten: ,

calamitatem ,

Beneditlus Domisus, 650) Hec

Pfahni claufula fatis aperte docet,

abjectionem, miferiam.' Vel ne per-

7 Md

Prophetam intellexiffe promiffionem

mittas hominem fe ad-vilia hec, &

yomil*

Davidi factam ratain, & inconcutfam

abjecta.mundi bona convertere per

magna

vfore, atque ideo gratias agic.x

affectum..-

Er dixiüfé;

comvertmiui fili ba-

ujv

Zutio Mayf, ffc) Nöh dicitur

NAHHEN ) Quafi dicat, cum jubeas

jmaftt

l,. OR

oratio Movyfi , quod. Pfalmi

hominem coónverti ,, & refipifcere,

g

ne eum ad has miférias redigas,

hujus auctor fuerit Movfes, fed quia

urayee

David Mo

quibus . obrutum. non eft probaibile

7 fjm

ducit.

yfffm loquentem - intro-

eum mentem abje&urum ad refipi-

fcentiam.

Vel ne perinittas adhz-

Refugium. ) — Afylun , habitacu-

ld

lum tuum.

refcere caducis bonis , qux fi ada-

nl

maverit, bonam mentem induere,

A geuerattone , & Perpetuis; &

& ferio ad te fe convertere homo

fibi continue fuccedentibus fzculis.

Cujlffi

^

-

Priusquam . msontes fieregt.) Me-

non poterit.

corae

4. Quoniam i

We m Efc) De-

rito te Deum &ternum colimus ;

fcribit abjectionem generis humani

nam Dii, qui zevwz receztesque "vene-

yrum

runt , plane Dii non funt. * Hoc

poft peccatum

rimi hominis , quaft

dicat : Homo

l

non peccaflet, fine

etiam cognitum Philofophis: itaque

ullo fine in sternum vixiffet : nunc

Es

Plutarchus convivalium quzft. lib. g.

jiidi

Confirimor, Ànquits cue ip[uzz andio Pla-

vero ad maximam vilitatem , & vite

4

brevitatem propter peccatum redi-

zontm , qui parentem , &5 . conditorem

&us eft: ut enim mille annos vivat,

e

[

muudi , Aliarumque rerum genitarum ,

ingenitum ,E5 eternum Deum -vocat.

quid hoc temporis eft , fi cum ater-

nitate conferatur ?.

| d

Terra, G orbis.) "Terre nomine uni-

fatios

Er cuflodia in notle.) Quug triun

verfam ,intglligit txekrram, five habi-

NV

232

LIBRI PSALMORUM

Si

s. Et cultodia in no&e, quse pro .nihilo habemur? emum

anni erunt.

um.

x

6. Mane ficut herba tianfeat , mane Hozea

& traz;iea.t: ,

li.

Vefpere decidat, induret, & arefcat.

nt

uia deiecnnusmna tua, & if furore tuo turbati fumus.

n

7-

feculum

A

8. Pofuifli iniquitates noftras in confpe&tu tuo :

i

no.ih um in iluminatione vul ïu,» tui.

pie

9. Quoniam omnés. dies nofiri defecerunt ,, & in 1ra tua

D

defecimus.

Es

füpet

*Ecchi

10. Anm noftri F"ut aranea mcdxtabumur. * dl&)S annorum

l.

&d

el

1$- $- noftrorum in 1püs, fepmamnta anni.

S1 autem

horarui fpatium. continct.

Divi-

Cumn- eft; nain. cum nfque ad dilu-

fPf [ äl

fitor

debant enim. antiqui noctem in qua-

Vlum hf)lï;lheb viverent uhlü» ad none

tuor vigilias , & cuique vigilie ,

lentos annos , deinde tempore Moys

i».ic Tk

tà a

five cuftodix tres horas tuuaw«nt,,

fis-Centum viginti, tandem Davidis

quibus excubitores in fua ftatione

€VvO, ut ctiam hoc

noftio tere octo-

St [/

Yero

vigilare debebant, & caftra, vel ma-

gmm non cxcemmus, aut etiam Vlh

nia urbis' (.uiïf)z..m,

attin: mnus.

por ij

$. Gu« pro nibilo babentur. )Cum fit

Saculum noffíum $a ilasinatione vul-

Tucrin

E

adeo breve temporis fpatium.

5 £5j.) ft repetitio ejusdem fen-

6. Mane ffcut. berba traujear , 8c.)

u—.ntre : pofuifü vitia feculi^noftri

Qui

-

Homines herbis.fimiles funt, quas

cmam lucx.hinmo vultu tüó-^

U e

fole exoriente florentes vmemus,&.

Oznoniam ommnes. dies aofóri defe-

C'fïtt??

Qy,

Ancrementuim capxentes E

Inox VCIO

)

^Quafi d

dicat, quod Deus

P.HLIC

folis ardore exuxuntm, '& arefcunt

queuc & damnaverit pæuta no-

li j k

ante no(ctem.

auod dicitur zraz[-

ftra, pena ipfa mortis nobis infli-

then

&a [atis oftendit ; nam dies nos

eat, & floreat, func impérativa po-

fcent.

fita pro futuris indicativi.

deficiunt, qui alioqui perennes, &

indeficientes fuiffent.

h

Induret.) Exhauíto vigore, & fuc-

feroc

co naturali.

Ef im éra fua defecizuus.) Repetr-

te.npc

7. Quia dffeo;müs inira fua.) Wlor-

tio fuperioris hemiftichii : Deicci-

eft 67

tales effecti fumus , quia per Ada-

mus nos , & anni noftri propter pec-

Bo

mum uutavlmus iram tuam.

cata, quibus te .ad iram' provoca-

POEL zrzfm ort £z90 £zrbealz fawm ) Con-

vimus.

t dif

0[1 t]t(

£urbati fumus mortis horrore , &

A?l?l!

zoffrs f Cuf

AYAHOd ?726'4!3-

t&buntur.) Docet non folum brevem

1uupcl

terrore ob furorem tuum , qui fecuxi

l fe

& quieti ante vivebamus.

efle vitam no(ftram

fed etiam fras

M,ö

9. Pofufli iniquitates moffras imeon-

gilem ; poteft enim conterri cum ara«

ffetlu £2o.), Dixerat caufam brcvita-

nearum telis, quz nullo negotio la-

«Q6$ |

tis vite noftre fuifie iírám Dei:

Cerantur.

Nec tantum eft tm gilis,

T0s ut

nunc dicit caufam ire Dei fuiife

fed etiam i1üifera ; eft. enim . fimi hs

renx

iniquitates noftras, hoc eft, Adaini

araneis , quz fe evifcerant ,

& €eXx-

€

ccatumi, quou nobxs commune fuit.

h'ü d

hauriunt , ut télam texant,; qua tee

gnm

V

el etiam zefpicit David ' peccata

nuem victum v

vtnentur.

Medicabuniur.) K;xercebuntur.

p

pofterorum,; per quz vit& fpatium

B(bl

-adhuc brcvnus ; & conga(lius £a-

Ao. JD4é$ anporuga acfirorum am ipffs

f

m

y/

PoeXxt M US LXXXIX.

pEE

Si autem in potentatibus

Cofüm

À o&toginta anni,& amplius eo-

rum, labor, & dolor.

L

At *

Quoniam fuperveait manfuett

ido ; & corripiemur.

»

ic

3* 7YA

11. Quis novit poteftatem i

iram tuam dinumerare?

tug , & prze timore; tuo

fors

xculut

I2. Dexteram tua

2

4

m fic notam fac, & eruditos corde. in fa'f

pientia.

13. Convertere, Do

Xira tu

fuper fervos tuos.

mine, ufquequo, & dgpräcabilis eíto

14. Rep.eti füumus mane mife

r

3

n

'icordia tüa, & exult'avimus,

& dele&ativfumqs omnibus die.b*u-s noitris.

auiem

15. Lz-

d dii-

eþmg.g-mm .;mnz'.) Dies annorum no- & feveritat»em Dei adverfus pecca-

ftrorüm adeo breves funt, ut 'in ipfis

: d noie

n

ta, Senfus ergo eft: fane magna

i Mor-

fere non plus fint, quam fe

l.l d-

ukagin-

vis ire tue£ , adeo magna , & gra-

ta anni.

vis, ut quilibet aflequi facile non

Daridi

ore odb

Bs autem in potemtatzbus , &5 c. ; TT

poflit illius magnitudinem , & gra-

tiam vi

veró in potenti ,

&

rina

COr-

vitátem.

poris conftitutione , & valetudine

Et pr& iumore iram tzza/m dizumme-

.

fune

fucrint , octoginta.

rare? ) Quis novit percipere iram

tuam , que major eft , quam quis

jc in f'öll'

- Er amplius eoruzs , labor &$ dolar. )

Quidquid eft amplius ultra, octo

gix;-

putet , aut credat ; Qug pra zimore

li no'iïl

ef, hoc eft; quam vulgo credatur ;

ta, eitkldäbor, & dolor.

'

& timeatur ?

Ia,; defe-

Quoniam fupervenit man[uetudo, 65. c.)

12. Dexter4m tuam ff notam' f^c-)

J Doss

Particula , quozizz , non eít caufa-

Ergo in hac mifera noftra condi-

cata- 00*

lis, fed idem valet, quod verzmzza-

tione fac notam .nobis dexteram

js il

memy, aut cerze : fenfus eft, ingrave-

tuam, hoc eft potentiam, mifericor-

jies 10

Ícente &tate mitefcunt affe&us , &

diam , & opein., -

yli£$ .

huiiles redduntur, & mode(ti, qui

Ez eruditos corde m j:/zpienïizz. ) Et

feroces fuerant.

Vox fapervenir eft

temporis preteriti ; nam ih Grezco

notos fac eruditos corde, & fapien-

Rpeti

tia, exhibe nobis eruditos doctores,

Daic-

eft &04A3«.

& Prophetas, ne falfis, & infipien-

Et córripiemar. )

Nam ex fenectu-

xer p

te difcimus ag:

tibus nos prebeamus feducendos,

qraVOC**'

b:

10fcere miferiam, fra-

Aliqui ex Hebr&o vertunt : £z vez;-

gilitatem noftram, & Deo humiliter

fubjici.

Ín Hebrzo hic verficulus

re facremus . cor. ad [apyentiam , id eft,

Á Wl".'

hec erit accommodata ; . & optima

p m

fic fe habet :

Quomtam rfenfío we-

ratio ad mores nofítros emendandos.

lox , & evolabimus, quafi dicat, cum

g fr

13. GComvertere Domine.) chcon.ci-

uln a

fenes fumus, iaftat mortis falx, que

liare, placare.

nos ut fcenum tondeat, & ad melio-

;otir) l

rem vitam eyolare faciat.

Llfqm'c]zzo ? ) Iratus

;ris, vel alüïif

i If

Z

"

ges nos?

dimdis

I1. 9»

L

i$ Aovirt poteffatem ir& tua ?')

Deprecabilis, ) Placabilis, exora-

&

E gxavitate pan , propter peccatum

bilis , -propitius.

primi parentis inflicte, colligit Pro-

14. Repleti fümus mame ;&zj;?ricardää

qu t

pheta, magnam omnino effe iram;,

t"4.) wenfus eft : Convertere

iW Biäl. vc'kum Com, Menoch. T. IV.

€

5

U

| DQ-

P

/

ïuf;: iff

./ d

534

LIBRI PSA-LM(H&UM

61

r5 Leetati fumus pro diebus, quibus nos humiliäfti : annis

.

quibus vidimus mala.

;

V

febris

16. Refpi

^ (

eceorum,.

ce in fervos tuos, /&m: opera tua, & dirige f?lios;

ad te

. 17. Et fit fplend

ör Domini Dei noftri fuper nos, & opera

0

manuum noftrarum dirige fuper nos, & opus manuum noftra-

pecc

rum dirige.

$,(

f

RU

1. Laus Cantici David. XC

10

Ui habitat in adjutorio Altiffimi

quabi

commorabitur.

; in prote&tione Dei coeli

li

te m

2- Dicet Domino: Suíceptor meus es tu ,

& refugium

meum: Deus meus, fperabo in eum. . /

I2

4. Quoniam ipfe liberavit me de la

queo venantium, &a

pede

verbo afpero.

4. Scapulis fuis obumbrabit tibi, & füb pennis ejus fperabis.

5. Scuto circumdabit te veritas ejus: non timebis a timore

Trium.

nocturno.

talle |

'6. & fa-

tellty

J

3nine, &c. ut aliquando dicere pof-

Qui Deum habet adjutorém , ejus

inc r

fimus : Repleti fumus, &c.

protectione, & tutela fecurus eft.

^

4;

Mane.) Mature, opportune, cito,

-

Dicct Domino.) .Dicere poteric

In H

tempeftive.

Domino.

t

nihi

1$. Létari fugtts pro diebus, (4 c.) Pro

Su[cepzor meus. ) Defenfor meus.

Tüü

tumero dierum, pro magnitudine ma-

D. Hieronymus vertit ffes.

qut r

lorum ; que diebus, & annis przce-

3. De /:tgueo veasium.

ambu

dentibus paffi fumus.

ftinis hoftium infidiis.

s A cland'e-þ

'

detor

Hupsilisfi.) Allixifti.

Er 4 verbo afpero. ) À re afpera.

verl

Vidimus salz.) Pertulimus, exer-

Verbum enim phrafi Hebráica frequen-

imzr(i

citi fumus malis.

tiffime rem fignificat. Verbum afpe-

" cim f

16: Es im optra tua. ) $Servos

rum fignificare poteft quodlibet pe-

€jusde

tuo$, qui funt opus manuum tua-

riculum , aut malum.,

Inti

Jqum.

fiocer

Dirige flios eornmm. )

Efto dux

4« Scapulis fuis oluizbralit £b1.) He-

breus habet, z zla fma obwmbrabis

Dj

eorum , & eos dirige, ut re&am

1£0j. Protegette ut gallina, aut aqui-

feviti

viam teneant.

idie

17. Splender.) Favor, gratia.

la ; alis fui favóris , & auxilii.

Dirige fu])cr 7265. ) 'Inu præüdens

Sperabis. ) Salutem.

bræ() i

tobis, -da ; ut rt;&e operemur.

$. $cuf0. ) "lanquam fcuto, aut

QUE

qupeo te defendet omni ex parte.

Feritas eju.) Fidelitasejus, qua te

b"lï li

L

us Captici David. ) Laus Can-

Àiqs

tici, idem eft ,

uod P/Z;lmws

in eum fperantem nunquam deferet.

ittell

Caontici ; qui autem fit

falmus Can-

Nom tümebit 4 fimore molurmo.) ..

$ici, diximus ad titulum Pfal. 29.

terriculamentis noécturnis.

In noéte

Üim,

Vide [

Y. Qui babitat in adjutorio Alti[imi.)

adyerfica:is noxià noun formidabis.

»ynt

OPSALMUS XC.

238'4

àntis

6. A fagit'ta volante in die, a negotio perambulante in te-

É

nebris: ab incurfu, & daemonio meridiano.

€ flios

. ^. Cadent a latere tuo mille, & decem mi

llia a de'xtris tuisr:

ad te autem non appropinquabit.

.

opeta

9. Verumtamen oculis tuis con

3

üderabis? & retributiohem

noftr

peccatorum videbis.

.

9. Quoniam tu es,

Domine » fpés mea : altifï';mum pofuifci

refugium tuum.

10. Non acce

detad te malum, & flagellum non appropin-

1 ol

quabit tabernaculo tuo.

.

uHl Quoni

am Angelis fuis m'an'davvit de te: ut

cuftodiant «yr,.

te in omnibus viis tuis.

6.

ügium

Ca

12. In manibus portabunt te

; ne forte offendas ad lapidem ïu

4

Io.

,

pedem tuum.

PA

I3. Super

orabis,

Non *i:imebis occultas infidias ho-

E

7. Cademrt, €/c. ) Sagitte cadent

imore

ftium.

juxta te, nec te vulnerare, aut le-

6. A fagitta "volante in,die.) For

viter poterunt perfítringere.

Vel

taffe fubita , & inopinata mala in-

fenfus eft, cadent hoftes, quos omni^

Ab

telligit, vcl ea, qu& in nos palam

ex parte profternes.

inc rrunt.

/

A latere. 1u0.) 4X latere finiftro.

, &jUs

Noz . app

Y

; eft

A negotto pemmbu!zmie'in tenebris.)

In Hebr. eft, 4 p9fe ; hoc enim fi-

dem fagitta, aut hoftis.

robinquabit. ) Ne una qu.ï-

Poceri:

gnificat 33 Ze£er , fed LXX. lege-

9. Verumtamem oculi iui conþ'dera/-

- mels.

ruüt 333, davar, que vox negotium,

às.) Quin potius tuis oculis fecu-

aut rem figaificat.

Negotium per-

rus afpicies.

ambulans

injtenebris idem eife vi-

Retributionem peccatorum.) Ponam,

cande-

quam rependit , & tribuit Dominus

detur cum £/mere ncwrzo, de quo

verficulo fuperiore, quemadmodum,

peccatis eorum.

at

sncur [us, . damonium meridianum idem

9s Quoziam du es Domine äe:

requen-

xalpe

cum fagitta volante in die , ut fit

me4. ) . kHinc tibi fecuritas prove-

ejusdem fententie repetitio.

niet , quia pofuifli fpem tuam in

t pe-

Ipcurfz. ) Adverfariorum palam

Domino

& dixifti

da es Domsne

nocere ftudentium.

'/þes "ed.

;)He

— Damonio meridizuno.) .A manifefta

Aitilfüeun po[uzffi refugium Hlm.)

,7],[//151.'

fzvitia diaboli, aperte, & quaíi me-

Et quia voluifli altiflimum Deum

ridie in nos incurrentis.

LEx He-

j ZïFIUi'

atccedez. ad. te malum.

eife refugium tuum, propterea zoz

breo verti poteft, 42 exeidio waffante

im meridie , id eft, ab ardore folis ,

10. Flagelum mopm appropiquabit a«

Eernacule 129. ) -Plaga, aut calamitas

0,815

qui multis eft lethalis itex facienti-

1te

bus in locis illis Syriz , & vicinis,

familiam tuam non. infeftabit.

Aliqui per demonium meridianum

11. Quonism dngelis féis, &c.) Ra-

yg t*

i'ntelligunt terriculamenzum . quod-

cdee

$io fecuritatis eft Angelorum cuftodia.

dam, quod Ezpa/am voecazt, de qua

In omnibuUs viis zuz':.) * Ín. omnibus

j) À

vide Lilium Gyraldum Hiít. deorum

actionibus tuis.

j

Syntig. 12.

VTE

J*,;,. las manibus 'fm:zäum £e) Re.,

4

"m £

236

LEBRE P SA.L

iVE

hi

RUM

13. Supér afpidem , & bafil

ifcum ambulabis, &

conculca-»

g.l

bis leonem , & draconem.

a

.S

14. Quoniam in me fperavit., liberabo eum :

6

eum, quoniam cognovit nomen meum. ..

profe-g:axïx

x

4

| fun'dg

5. Clamabit ad me, &.e

v

g

o exaudiam eum

*

p3

-cu m i

f

pfo fu:n

in tribulatione : eripiam eu

m, & glorificabo eum.

h

16. Longitudine dierum re

Tüeri

tare- Ineum.

plebo eum, & oftendam illi falu-

g

N

cetern

Pfalmus Cantici,

x

1o.

1. In die fabbati.

XCI.

*o'c.

mic |

Onum eft confiteri Do

1

- quitat

ääB

tiffime;

mino , & pfallere nomini tuo, Al-

I

3. Ad annuntiandum mane mifericord

Wal

^

?

i,amwtuam , & verita-

tem tuam per noctem.

—

-4. In decachordo pfalterlfo : cum cantico in citha

Ta:

":

larmin

sss

. 8. Quia

jundir

fuis q

gent, & deéducent te fecurum , & tu-

3. Waenuntiendum.

te non

tum . przeftabunt,

& 'celebretur.

) Ut a'nnAuntit':wtur,

bus ferrent.

ac t t? in mani-

pofita

)

Mane , &^. ) ' Quod dicitur 'fnane,

dictur

xOfäna'M 4d Lapidem.

J

Ne . detri-

& per nocem, duo tempora defi-

n Pf

mentuní aliquod, licet exigaum ,

patiaris.

gnat publice orarioni deftinata in ve-

Cu

teri lege ; tempus fcil

icet matuti-

X

VOCIS

13- Super: afpidem, $. bafilileum, G$c.)

NNec ferg beftis., nec diabolus,

num , & vefpertinum. ' Vide .dicta

thara,

Pfalm. $4. n. 19.

Vel mane, &

i

terunt.

qui illis fignificatur, tibi nocere po-

E

per noctem idem eít ac femper,

continuo.

incipi |

1Q. Cognmovit nomen meum.) Cogno-

quod .

Mifericordiam. tuam, ) . Mifericordia

4u n,

vit me , bomitatem., & potentiam

meam , ideoque me invocdvit, & ego

vidctur fignificare. gratuitam boni-

I'cf,

eum eripiam.

tatem , & beneficentiam, ficut veri-

tinis :

tas fignificat promiflionum certitu-

E'Utl't

I6. Langitudine

-dierum.,) Vite

diuturnitace.

dinem, & fidelem przftationem.

bor q

Salutare meurs. ) S;iïutlis.illius par-

Arum.

4 d däcacbawfa.') In Hebreo vi-

ticipem factam, que a me folo con-

detur diftingui decachordum a Pfal-

f. &

tingere poteft. WVel Chriftum fálva-

terio , ut etiam diftinguic D. Hie-

8 (

torem illi oftendam,

C

ronymus, qui it1 habet: 42 decaebor-

4

L-

Salaus Cantici.

) Vide dida ad

do, 65 iz P[alzerio, & fane in textu

Titione

P

tit. Pfal. 29.

M

Hebraico idem difcrimen: conftitui

ifícil

I

d

I» die [abbar:. ) Pfalmus ca-

videtur , cum interjecta fit litera Vau

Quie

nendus in die fàbbati.

conjun&iva.

Certum eft Pfalterium.

?. Confr

KD 0--

pis

ltes

fhinum.:'

:

eri :Dam,ina. ) Laudare

fuiffe inftrumentum decein. chorda-*

^

rum, ut patet ex Pfalm. 3.

-

m

Oa

P/Allere nomini tuä.)g Nomen tuüm

P[alterio decem chordarum, & ex Pfal.

l f

$ (

«apnendo x(:)«.el,e!.v:zurce

143.. Q. dn ij/teriq, decachordo. Bel«

me

PSALMUS -XCL

n

D

æ*'f?

culen

W. Oma dele&afti me, Domine; in fattura tua, & in oRe«

ribus manuum tuarum exaltabo

eoum

6.. Quam magnificata funt opera tua, Domine! mms pmr

fundz fa&tze funt cogitationes tuae.

) fum

7. Virinfipiens non cognofcet, & ftultus non mtelhget haec.

9. Cum exorti fuerint peccatoros ficut foenum ,

& appa-

fal

ruerint omneb, (1111 operantur iniquitatem.

L!

9. Ut intereant in fzeculum faeculi: tu autem, Altüïïmus in'

æternum., Domine.

10.

iuoniam ecce inimici tui, Domine, quomam ecce ini-

mici tui peribunt, & difper gentur Oomnes, qui operantur 1n1..

)) Al

- qmtatem.

1. Et exaltabi ur ficut unicornis cornu meum) & fene&us

erita

mea in mifericordia uberl.

G

o

-

—

3

I2. E&:

larminus putat p: wticulam dldm con-

tionis, & providentiz divinz, in qua

XX.

przcipue juftitia,/five veritas elucet,

Qu

jundivam redun idare , nec

VLI cex-

luxs codicibus illam lepiffe,

de qua fupra n. 3. fenfus eft , cum

ti&tuty

te non furnm«.m. difti n&lonbm, fed

exorti fuerint, id eft,

ut habetur

in.Hebrao , em germmadermt pee-

S)OGL am eilie ad exp jlic: ïth)uf:m m fl

CAfoves,

mane

dictum eflet. In decachordo, hoc eft,

1n Pfalterio.

Svut fénum.)- Quod ftatim, &

| deil

multum crefcit.

u ve

Gum Cantice , C$c. ) Cum dulci

jatut

vOCIS

modulatione ;

& fono ci-

4jparuerint.) | Floruerimr, ut fonat

thara.

vox Hebr&ea , nimirum in fublimi

dida

dignitatis gradu-pofiti , & divitiis

& K

s. Quia deletlafts me Darrzme, 5(:)

doundantea

IA(.IPU' præhcare OPJ? creationis $

mpe ,

Ui intereant - im j;zc,;!zmz fecalz.)

quod ad mifericordiam pertinet, de

ql].d 1 3

Aliquid fupplendum eft , ut. conftct

cotdia

du fallura tua-) Ín oyeubus crea-

fententia, v. g.*flet, ut intereant in.

P

bont

tionis; in fabrica tua.

fzculum faculi.

vell

Exultabo. ) Geftiam , & dele&a-

9- Tz 4uicm4lt;fmws &c. ) "pur auteim

7UA

bor confideratione rerum a te crea-

idem es, licet hi pereant, nec quid-

l

t&l üutrie

quatin de tua felicitate, aut 1mjcPca-

0 Y

. Quam magnifrcata.): Quam ma-

té deperit.

P

gna , & admiranda funt opera tua.

10, þ,arzzrm ecce zazmtct Iu pe-

Ibant. 60.) Quafi dicát: Eicce (quod.

He

fogzmzzmes zu&.) Providentie tu

4[./]/,'

rationes perveftipatu , percepta

tug almtudmls, &' potenti argu-

textt

difhiciles funt, & arduz.

mentum eft) inimici tui peribunt ;

ego autem tuo beneficio, &- tua.

flitat.

7. bfipiens. ) Carnalis, animalis,

j Val

quales etiam funt hujus feculi fa-

pot»ntia fultus, non folum fl:abo,

pientes, qui mentem ad Deum, ejus

1cd etiam lHorebo.

ertuli

Tl (d*

opera, & providentiam contemplar-

Difpergeutur. ) Dlïïïgabuntur pro-

^. ff

dam non attollunt.

fligab.ntür.

9. Cum exorti fuerint pmc:&tores)

II.

Sicuft sunicorzie . cormu meum.)

h

Potentia mea, & robur meum exal«-

hz

"TIranfit Propheta ad 'epus gubcrna-

-

238

L»)IBR)I PSALM O-RUIM

/... 32. FKt defpexit oculus meus inimicos meos , &;in infu;?

El

$1

gentibus in me malignantibus audiet auris mea.

13.

: 3.1

Juftus ut pglma florebit: ficut cedrus Libani multipli-

cabitur,

Vocen

ini: in atfiis domus Dei noflri

i

14. Plantati in domo Domi

florebunt.

multä

Mi

1s. Adhuc multiphicabuntur in fenetta ubäri)

& bene pa-

tientes erunt, ut annuntient.

;

b

. 16. Quoniam rectus Dominus Deus

nofter, &'nön eft ini;

decet

quitas in eo.

- Laus Cantici ipfi David in die ante fabbatum,

quando

fundata eft terra. XCIL.

Ominus regnavit, decorem indutus eft : indutus eft Do-

1

I.D

minus fortitudinem, & prsecinxit fe.

———SÉÓBÓ

E,te'nirrl,

Mmae—e

tabitur ficut cornu monocerotis , .cu-

mini Ecclefiam militantem, atria ve-

Deti

jus cornu eft pulcherrimum, durif-

ro triumphantem fignificant.

glf»ri 4

fimum, & valde elevatum.

15. M;;Ztiþ//mäzmiur. ) G-ermina-

& fot

Ef fenetlus mea in mifericordta ubes

buut, fructificabunt.

D

»j.) Senectus mea exaltabitur copio-

Senella nberi. ) Miridi, & vege-

fortit

fa, & larga Dei mifericordia : in

ta fenectute, & fertili, ac copiofa

Greco eft £ EAalto mOy1, 2 oleo piRgid,

meíie bonorum operum. n Greeco

v po

Etes

qua fortaffe metaphora fignificatur

eft: movi, pingui, fucculenta, vegeta.

Oiben

habitus corporis fucculentus, & ve-

Bexe patiemie$ ernmt. )

Gracif-

bilivit

etus.

valentes.

mus coza9oU»reg , bene affedi )«

dus no

ic. Et defhexit oculus. mieus imimicos

sneos.) Quafi dicat, hzc etiam ac-

Ut amnuntient. ) !

fd » quod. f;iquï-

cedet felicitas ; quod non amplius

ääg :nv«'

tur, nimirum q4Zzoziam re&m Domi-

iNCC ((

tiinebo inimicos , fed illos defpi-

zus,. E$c.

Ecdif

ciam.

16. Redus.) Juftus.

tell

Et n in[urgentibus, s2 me malignan-

L

4us Canrici. ) Idem eft, quod

HE/

fióus.) Et de malis, qui infurgunt,

Pfalmus Cantici, de quo dictum

U tem]

ut me perdant.

eft ad. tit. Pfalmi 29.

^

3

"udies anris mea, ) Mlos interiiffe,

tetra, ]

Ip die ante , fabbatum. )

Indïcat ^

tüm c&

13. J«fh , ut palzna florebit.). Non

quo die cani foleret Pfalmus.

Wittns |

erunt juíti ficut fenum, quod flatim

o Quando fundata efl terra, . Bene

dicitur die Veneris fundata terra ,

4 fa

arefcit ; qualés fupra dixit effe pec-

(ücat

catores n. 8g. fed fimiles, erunt pal-

quia €o die formatus. eft homo do-

lita GC

mz, que nunquam foliorum honore

Tminus terre , ac proinde tunc pri-

Qéation

fpoliatur, & cedro , quz cariem non

mum videtur ftabilita terra, que

Coi(t

fentit.

propter hominem creata fuerat.. Eo-

m(: )n

Ccdrus. Libani. ) Que maxime þro-

dem die per Chriíti paffionem, & mor-

tem renovata, reparata, « ftabilita

^ E

cerg in eo monte proveniunt.

öfjü

iq. Pamtati £m domo Demini.) n

eft terra in regnum Chrifti, devicto

&

Ecclefía.

principe tenebrarum.

Wa

1. Dominus regnavit.)

aqmy,

lo 4triüs.) Widctur repetitio ejus-

Regnum ac«

C ,

dem fententiz, vel certe domus Do-

cepit, regnum iniit.

MUN

PSALMUS XCI. & XClI.

279

infüt-

Etenim firmavit orbem terrae, qui non commovebitur.

: 2. Para:a fedes tua Deus ex tunc : & a faeculo tu es.

ltipli

3. Elevaverunt flumina, Domine: elevaverunt flumina

&

vocem fuam.

toftr

4. EJevaverunt flum

aultarum.

ina HuQuS fuos: a vocibus ayquarum

] p

-

Mirabiles elationes maris: mirabilis in altis Dominus.

s. Teftimonia tua credibilia fa&a funt nimis: domum.tuam

[Lin-

, decelt fan&titudo, Domine, in longitudinem dierum.

jndo

—— Pfalmus ipfi David, Quarta fabbati, XCIII.

E]

Eus ultionum Dominus

2

Deus ultionuin' libere

f o

egit.

Iu

pE

20 : Exal'

tenitm

—— Ó

ass

tria vé

Decorem indutus eff.) . Praditus eft

rice fignificantur motus, & bella

sloria copiofa, majeftate, potentia,

contra regnum Dei, & Ecclefiam.

ermitide

« fortitudine.

4

4 "vocibus. aquarum Ámeltarum, )

Pracizxit ye. )

Maenificentia, &

Propter voces, &

: fremitus multarum

(v

.fortitudine ad mundum condendum,

E

undarum.

vel potius reftaurandum.

Elationes.) Mebr. coll/ffomes , unde,

copiofa

fluctus.

Grato

Etesim frma'vit orbem. terre, &c. )

vegcta.

Orbem terre dum conderet , ita fta-

Miralilis in altis Deminus.) Mixra-

Gracil-

bilivit, ut deloco fuo commoven-

biles .elationes

maris ;

mirabilior

dus non fit.

Mundum etiam & re-

Dominus altiflimus, qui illas regit,

di, &

e

Mirabilis eft maris

num. fpirituale roboravit , gratia ,

& . compefcit..-

f

de, vera religione , & fui notitia.

&ítus , & reciprocatio ,

ua de re

i.fäquij

Nec commovetür hoc regnum, quia

opiniones varias Philofophorum re-

; Di«

Ecclefia Catholica deficere non po-

?

fert Plutarchus de placitis Philofo-

teít.

phorum l. 3. c. 17. & Recentiores.

2. Parata.fedes tma ex tune. ). Ex

$. Teffbnenta th4. ) | Merba tua,

,qui

didum

eo tempore , quo a te firmata eft

que tu es teftificatus , & folemni-

terra, folium etiam regni tui firma-

ter promififti per*Proþhetas de re-

.. tum eft ; femper enim omnium Do-

?ono tuo.

ndicit »

minus fuifti, & gubernator. .

Gredibilia.) Fide digna, que cre-

44 faculo 14 es.) Ab mterno, quafi

L

dantur.

) Bene

dicat : quamvis fedes regni tui pa-

Dogum ttam, 6c. ) Quafi dicat,

terr ,

rata fit ex tunc , id elt, a tempore

jam ergo deinceps Ecclefiam conve-

qno d

creationis; tu tamen non tunc eífe

nit effe fan&am , & immaculatam ,

yi pi

cepifti , fed a feculo, ab &tezno, &

ac puritate in perpetuum decorari ;

4 qïæ

t Eo-

fine principio es.

ut que tantum, tamque pzovidum

3. Elewaverunt flumima , Dbmine,

cüftodem habeat, & tam inftgnia ab

&

10l

eo beneficia confequatur.

ftaburta

&c. ) Defcribit ftrepitum fluminum,

dey

j

-& maris fremitum , cam.| Dominus

4rta fabhati. )

z

Scili/cet decan-

aquis; qus prius totam terre fa-

Q

tindus.

ciem operiebant , in fuos alveos ;

1. Deus ulunonu»m Domz'nm'.)' Domi-

& conceptacula conclufit. — Allego-

nus, q-u-i fglus eft Deus, poteftatem

240

DIBORI PSALMORUM

p -

2. Exaltare

.

qui judicas terram ;

rédde retmbutlonem

fuperbis.

*

tu d

3. Ufquequo peccatores

Domme, ufquequo peccaLmes

.

fove

gloriabuntur ,

4. Effabuntur, & loquentur iniquitatem : loquentur omnes,

H

ui operantur,injuftitiam ?

em .

Ij

s. Populum tuum , Domine, humiliaverunt, & hæredlta-

tem tuam vexaverunt.

Juxa

f

6. Viduam, & advenam mteïfacerunt 4 pupillos occi-

derunt.

f

^ ht dixerunt: non v1deb1t Dominus, nec 1ntelhget Deus

r

lacob.

1 ii

8- Inteïhglte müplentes in populo, & ftulti ahquando fapite.

IU

9. Qui plantavit. aurem, non audiet ? 8aüt, qui finxit ocu-

Dom

]um, non confidetat ?

10. Qui cormpn dentés, non arguet : qui docet hommem

fcientiam ?

prt

Uïlorm

11. Dominus fcm cogitationes hominum , quoniam vana

ter füg

funu.

12. Bea-

lerent

habens- ulcifcendi

fuorum

injurias

$ Humiliavermnt ) Hebr. attenua-

70 Q&K

fibi

tribuit

Nomen ultoris ipfe

verunt, attriverunt

1'3

Deus, Deut. 32. 33$. cuin ait: Mez

Hareditatemm fuam. )

Populum

?

ut f

efg u/z*;a ; 6 ego retribuam cis 12 tem-

quem tibi in hareditatem

& pecu-

Ti 1

lium elegifti.-

Pür€

De

Litere egzt ) Ut libuit, e'Tll'.', ne-

7- d videliz , ch) Quafi Deus

llitue

Tmine prohlbente qlll ppe. omntum re-

non poiht, aut neglicat curare res

rum Dominus.

in luce, & ocalis

huümanas.

-

Lt tr

oínnium judicia fua exercuit.

e Qu plant.awt, E5'c ) Qudfi di-

Laj

t

Exaltare. ) Altum , & glorio-

Cit

ellne probïblle eum , a quo

N

fum .te oíftende.

l

dc

omnes habent, ut videant, & audiant;

ettioi

Retributionem.) Debitam fuperbxæ

non audire, nec videre?

qmer ceuem

ts f

3

,qu corrzp;t Ht , &c. ) Qul

Fry

Glarzabznutur. )

Quod impune

gmtps etiam profanas, & alienas

(tor

peccent.,

Quod profpere agant, li-

a fui notitia caftigat, & punit, vo-

cet fint injurii in probos , & inno-

f bl&tl

centcs.

bisne parcet , ad quos ipfius noti-

H

tia pervenit ?

4« Effabuntur.) In Hebr, eff: Fus-

E

repel

degt, vel feasurire. f'acient.

Abunde

Qui decet hominem /2'1822!14?72) Qm

coireptione, & punitione docet ho-

Qllimd

emittentg effutient.

Lo oquentur. )

infolenter ; fuperbe,

mines ,. quid agere debeant, non ar-

tür I

el ite; faüuofe. ut indicat vox He-

guet vos? eft repetitio præcedentls

Vert

brza;

fententiz.

NT

Imqmtatem )

In Hebr. eft: 4z.

11. Cogrztatzonts bomimum )

hon

lier

f;»sm $:

dua, & mcolcrdndd verba

modo videt opera externa, fed etiam

ts

effundent.

-

pectoris internas cogitationes intro«

l

^

PSALMUS XCII

24t

Onem

12. Beatus homo, quem:.tu erudieris ; Domlne & de lege

tua docuer eum.

tOfes

13, Ut mittiges ei a diebus malis: donec fodiatur peccatori

4

Y

fovea

M

mnes,

- 14.. Quia non repe;ïet Dommus pmbem fuam, & hzeredita-

tem fuam non derelinquet.

edi

$. Quoadafque juftitia. convert&tur in ]udlcmm " & qu—þ

juxta illam, omnés , qui re&to funt corde.

QCCi-

16.. QJIS confurget mihi adverfus malignantes? aut quis

ftabi: mecum adverfus operante$ iniqui;atem.

Dét

17. Nifi quia Dominus ad;uwt me : paulommus habïtafïet

in inferno anima mea.

(ipite

18. Si dicebam : Motus eft pes meus : m'ferlcordla tua,

, 0CU-

Dcmme , adjuvabat me.

19. Secun-

m

Qunem

fpmt, ebque vanas, & inanes co-

2a4n 172-

1llam diem , .in qm juftitia divina ,

yvand

gnofcit.

*. MirzfKce T/Jm'es ;

que nunc Vldetm effe quafi in ha-

terrogatus , an faila homium Deos fat-

bitu,-vel in potentia, dum non pu-

Bo

——

lereuz ?- Nec cogitata , inqugt. Nal. l

nit nnplos, nec remuneratur juftos,

2, Ccap.

2.

prodibit in a&um judicii , & que

Attenua

erat juftitia habitualis , Get juftitia

12. Quems tu erudieris. ) Docueris,

actualis.

ut fe a vanitate abducat, & ad bo-

pulum ,

naimü mentem redeat.

Et qui juxta :llam ) Qu 4dlmrent

d pea

i, ut eft in Grzco:

X 0i EXO'&LEDOJ

De lese 154 , 6c. ) In lege tua in-

uü Dc 1$

ftttuerlb.

cvr4c, fenfus eft, donec adheferint

illi, fcilicet ju&mæ omnes pii , &

rare I6

13.

U: miiges && 4 diebus malzxs. )

recto corde ,

illos Dommus non

Ut tranquillitatem . illi pares a tem-

def»l et.

E

[e]

ribus hilce malis, & calamitofis.

af die

16. Mibi.) In meum commodum,

À qUO

h

unc enxm ex diviuze doctring. co-

& auxilium.

h:eron. vertit

Fab;t

audiants

gmtxone £ructum ferunt pii; ut mi-

tius ferant adverfa.

pro ae.

Ma!zgmmte:) Malos, iniquos. Gre-

Fovea. )

eruichrum quo con-

) Qu

ex hac. vita

ce moyqpevou.£ySc, qui. male agunt, &

aligus

datur , donec

IHPIUS

malis ftudiis dele&tantur.

nil, YO*

fublatus fit.

14. Qma 207 repellez.) Nequc enim

Aut quis ffabit ? ). Repetmo fupe-

Jj noti

rioris fententie.

repellet.

1$. 7u/htu comvertatur in judicingm.)

7. N7f quia, 6c.) Nifi D

ominus

; Qu

Quando'juftitia vigebit, & reduce-

juviffet me.

tur

in opus.

Juftitiam enim con-

Habitaffez im inferno.) Infepulchro,

10f af'

verti in judicium eft illam non hz-

Vel fenfus eft, parum abtulffcm a

edentls

rcre.in lingua , fed operibus exhi-

morte «xterna.

beri.

Alii de cxncmo judicio inter-

18. $; dicebamr, mottus efl pes nets.)

Non

pretantur, ut fit fenfus :

Ufque ad

$i mihi videbar ahquando Vacdlare,

Bibl. eum Com, Menocb. T. IV.

H

d etiam

$ j0150*

Lj

242

LIBRIPSA

M O«4VUM

i9. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde

(. (

meo., confolationes tuze latificaverunt animam meam.

inanu

20, Numquid adhaeret tibi fedes imqmtatis ; qul hngls la-

Dom

. borem in preecepto ?

21. Captabunt in animam juíli , & fanguinem mnocentem

10

condemnabunt. -

Ícue

8'

6 22. Et fa&tus eft mihi Dommus in refugium, & Deus meus

in adjutorium fpe1 mes.

vellt:

25. Et reddet illis iniquitatem 1pforum, & in malitia eorum

9'4

dlfperdet eos, difperdet illos Dominus Deus noftler.

Ubl

Tünt (

Laus Cantici ipfi David. XCIV.

10

pi» nite, exultemus Domino: jubilemus Deo faiutar

Semp

noftro.

IT

2. Preeoccupemus facxem ejus in confeffione, & in pfalmls

S xit

jubilemus ei.

5. Quoniam Deus magnus Dominus, & rex magnus fuper

-

omnes deos. '

f

pl« c

4. Quia in manu ejus funt omnes fines terrae, & altitudines

montïum ipfius funt.

$. Quo-

lolop

Sl dicebain: tibi inter orandum, re-

edaiquitarom Zpforum.). ld quod

n

rum mearum ftatus vacillat.

illoxum iniquitas meretur.

dixir

19. Secundum multitudinem , 6c.)

lp malitia.) Propter malitiam.

Proportione.

Si multis dolmlbus

- Differder. ) Succidet.

j

Idem . eft,

uod

dm,

u1geba1, ma;m etiam confolationis

Aus Camntics. )

Mat

modues indul gebatur,

Pfalmus Cantici, de quo dt

d

m

20. Numquid adheret ,

. ?

) Fieri

eü: ad tit. Pfal. 29.

7

non potef , ut fedeas in fede ini-

0v

. Exultezus Domtino. ) Cum exul-

quitatis ,. aut injufte jumc.es , aut ini-

atlon" laudemus Dominum.

xpf Ih

qultatem plobes, qul vis pxæcepra

jobilemus Deo.) Voce pfallentes, &

Pllu

tua, etiam cum magna

ob Q:&t dlt-

ejus laudes celebrantes.

Qu&

ficultas, fervari, ex quo patet, te

*

Salntarz nofévo. ) Qui CR' noftra

odiffe pecc ta.

fdlus,

Ub, et

Fingis laborem im precepto. ) — Quai

! Praoccupenus fawcm ejus ) Prms

$ d

formas, facis , conüttms laborem in

fOllco Cconveniamus adeum celebran-

lm j

plæcepto, CHJUS nos etiam cum la-

bj

düm, & fiftamus nos ante eur.

lücred

bore tenaces effe jubes.

I Confeffione.) Vtilli com(iteamura

Yeru

2I.

Cabrabunt im animam ]tfþ*'t )

ut illum laudemus,

Tot

Capere ftudebunt juftum.. Metapho-

In. Pfe^mis jubilemus ej. ) Pfahma ju-

't diü

za eft fumpta a venatoribus :

it: 1qne

bilemus in honorem ejus.

Chteg

iu Greco ePc Qupsuo'sca wemabtmtur.

3

Super emmes Deos ) Super

func -

1727206'6'?1 Tem

cogdesmua-

S4ngzpznem

omne , quod habetur , àut colitur

neC p

bunt-)) Pronuntiabunt contra innocen-

ut Dc us.

dïntüa

iem , ö( fanguinem illius fundent.

* 4. Qmnes fénes terra-) DSBS enim

106

gnpgn

BR

PSALMUS XCIV.

2413

Cotqe

$. Quoniam ipfius eft mare, & ipfe. fecitillud, & ficcam

|

manus ejus formaverunt.

igis ]

6. Venite, adoremus , & procxdamus : & ploremus ante

Dominum, qui fecit nos.

entem

7 Quia ipfe eft Dominus Deus nofter, & nos populus pa-

fcuse ejus, & oves manus ejus.

fneus

8. * Hodie fi vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda *Heb.

Veftra

3. 7-

corum

9. Sicut 1n11r1rat10ne fecundum dlem tentationisin deferto 4. T*

ubi tentaverunt me patres veftri, probaverunt me, & v1de-

runt opera mea.

* Quadraginta annis offenfus fui generationi illi, & dixi: Num.

fautani

Semper hi errant corde,

14.34*

11. Et ifti non cognoverunt vias meas, *ut j juravi in 1ra mea: -Hebr

Si introibunt in requiem meam..

4

pfalmis

Hh25.

Canti-

; füpet

fua i* menfïtate ublque eft, & com-

mea mirabilia , quz feceram co-

plet omnia.

Notum hoc etiam Phi-

ratm €CIS.

dines

lofophis.

10. æaalmgmta anmnis qfä;zfm fus

Quo-

--- Üfun mzmque zre ft??' 0U0Zes$

generationi illi.) Ideoque in terram

Terr.uque, trathusque maris, celumaue

promiffam mnon introduxi toto illo

If qaod

prafnndum.

tempore, fed . yariis malis, & cla-

dixit Virg. 4. Georg.

dibus afllixi ,. donec omnes extin-

am

Ar;-

$- Siccaz. ) lerram $upaàv.

guerentur, Jofue, & Caleb excepto.

dam , aiquando vertit Jnterpres. Sic

in Pfalteuo Romano habemus, P»o-

|

ol

Matth. 22.15. Cirezitis mare G aridam.

wtmus fur generationi buic , llhus fci»

j dictom

äl:

licet preces audiendo , per defertum

7. Popu us pa[cua ejus.) Girex ejus.

Qves manus ejus. )

Quas per fe

deducendo , & cum pec.cabdnc flà-

m CXUI

ipfim manu fua regit , & ducit ad

gellis cedendo.

Variz inter preta-

Pdiutl a.

uoms anfam prebuit vox Grzca

[entes,fi

8-

Hodic f' vocem ejus andieritis, )

wpoo«ySica nam wpocoyS(gey , &

Quandocggnque . vocem ejus. audieri-

offendi, & propinquare figmfïcat

[ aoftra

tis, etiamfi hodie audiatis.

Sempér hi erraut cordéi) i icet mul-

9. Szcm£ im irritaltome, €5c, ) Sicut

tís affe&i beneficiis, & frequenter

) friu

olim fecerunt patres lnofhl, qui fua

admoniti , femper tamen perfiftung

jebran

incredulitate ad iracundiam provo-

in errore cordis fui.

t

caveruzt in deferto.

lI:

Nem cognoverunt vias meas. )

(team

JTegtawerustue patres "uefrt ) X unc

Legem meam, & precepta mea ag-

ex diffidentia periculum facere vo-

mittere noluerunt.

j]nus 9

lentes potenti& , & veritatis mex ;

th]z;nt"w.) Pfalterium Romanum

nunc meis Verbns obmurmurant»s,

habet , g«£us. juravi , juramentum

habemus Num.

di-

Qupef

nec promi(fis meis fidem accommo-

153 25.

Vivo ego,

; colitf

dantes. Vide fupra Pfal. 77. num.i$.

eit Dominus ,. fécut Zamt; eflis and:ente

Probaverunt me, 6c. ) Cum tamen

g , fíc . factam "vobiá , z2 folitudine bae

gus Bmm

experti effent, ( vidiffent opera

jacelunt cadavera veféra.

-

&

244

JESIBORT ? S'A..L MORUM

Canticum ipfi David,

NURU

hi

D

Quando domus zdificabatur

fiam .

[

| P?fï- captivitatem.- C^.

hf

Paral. 75.) XCW.

I,f4 *Antate. Domino can

minw

;ig:uni novum : (j:a'ntäte Dominoe

9

omnis terra.

X

genti

2. Cantate Domino, & b

enedicite nomini eju-s -

'aanlngiafc

Io

. de die in diem falutare ejus.

P

tr:

3. Annuntiate inter gentes gl

I

oriam ejus, in omnibus po?q-

lis mirabilia ejus:

& pl

'e

4. Quoniam magnus Dominus

3X klaudabiiis nimis ; terri-

font.

*

* bilis. eft fuper omnes: deos.

n

^. $. Quoniam omnes dii genti

:

um dæmdnia: Dominus au-

qu'xa l

tem ccoelos fecit.

«

D

6. Confeffio, & pulchritudo in cbnfp'ä&u'ejus : fan&timo-

titate

nia, & magnificentiav 1n fanétificatione ejus.

guecmren

* Af?'ertï

:In—ira me4a.) lratus.

4- Ter ribili.

7. P

rendus.

) Tiqxþnänduä » aC ve-

tabyl,

Si etroilunt im 7eqz£iem mmm.) Si

ingredientur in terram 'promitfàm,

Til

in qua fedes quietas illis pollicitus

Super omnes. Deos. ) Qui colu*ngur,

à

hd

ut Dii , licet. non fint.

ad ao

. fum, non exiftimer verax;

6^ C5

z

U

fe

J

fKo, & pulchritude £m com-

Tif

llande. domtá ædi/ï'äaäatz:r, &.) Lï-

fpelin ejus. ): Id eft, laus, feu. wmiate-

pecci

o

cet Dayid hunc Pfalmum com-

rialaudis, & pulchritudo, five de-

ofuerit occafione reduüctionis arcz

cor, & gloria eít in- circuitu Dei,

mo fyz.

D

am

omini , & Efdras eundem cantari

quia confeffionem , & laudein , &

Tim

juflerit * in resdificatione templi

pulchritudiném - induit ,^ac propteréa

farina

(unde infcriptionis hujus nata eít

undique confpicit * laudem ,

&

C pul-

fion (

occafio) tamen pr&cipue Propheta

chritadinem fuam, & undique con-

dlCit

Chrifti adventum , & regnum ejus

fpicitur decorus, & laudabilis, quo-

hg

prxdicare voluit, quod ex eo colligi

modo fol, ifi fenfum videndi habe-

gl'

€02t

poteft, quod toto Pf:lmo nufquam

ret, undique confpiceret radios lucis

I aj

æäifïcationis*cmpli mentio fiat, ut

fuz, ficut undique confpicitur mi-

cans, & lucidus.

Cum hoc verí(i-

titio p

motavit D. Auguftinus , & alii.

1

«

Canficum novum. ) CQuia no-

culo convenit, quod Pf. 105. num. z.

vum beneficium nobis contulit Do-

habemus,;:

Confeffionem , $ decorem

'Cät,.c

dninus.

induifio., aminus dumine ffcut "weffi.

llj

mento.

eole

« Omnis terra)) Omnes terrz incole.

Dl'lx

2. 4nnuuntiasie.) Narrate, celebrate,

Sapünmemia. ) San(Gitas,

notum facite falutare ejus.

ritas.

& pu-

at

entib

m

De die iz diäm.) Guotidie ,. üngu-

Ma gnzj/zf;'erzzl*id. )

IVIajeR-fïs T UE

& Gu

l

lis diebus.

eloria.

Salutare ejus.) Salutem, quam ipfius

Im fantlifeatione ejus.) Confpicitur

wth It

fio

i

beneficio per Chriftum Dominum

in fanftuario, five templo fanéto,

P

&onfecuti ft»mmsa '

/quod ia celis ipfe Deus habet.

di*.ï n

r

ln

PSALMUS XCV.

24n

7; Afferte Dcmino.pätriæ gentium, afferte Domino gloa

fiam , & honorem, afferte Domino glorian nomini ejus.

]i (1.

.8. Tollite hoftias, & introite in atria ejus :

adorate i Dom

minum in atrio fantto ejus.

Jomine

ivgrfa terra : dicite in

9. Commowesatur a facie'ejus un

1

gentibus,:quia Dominus regnavit.

üntiate

»

Io. Etenim correxit orbem terra ,

qui non commovebi-

"

tur : judicabit populos in sequitate.

IrI. Lotentur coeli; & exultet terra, commov

eatur m afe.,

j pbgu-

& ple

. fetri-

funt.

nitudo ejus gau.d.eïþunt þatnpi, .& omnia, que in eis

À

:

12. Tunc exultabunt omnia ligna fy!

varum a facie Domini,

U5 ai-

«

quia venit: quoniam venit judicare terram.

13. Judicabit orbem terrze in eequitate, &

Ximo-

ritate fua.-

Populos in Ve"

-

Hh'4

Pfalmïls

at

Afferte

7. Palrin. ) Eft vox Gl'æca nomi-

in He!)ræ5 non haberentur ; LXX.

, CY

nativi.cafus zarpix), id. eft, tribus,

tamen fpiritu 'propbctïco illa. addi-

derunt multo ante Chrifti adventum,

familie, cognationes.

:olunltur,

9. Tollze boffias.) Afferte hoftias

& ita antiqui Patres legerunt, Jufti-

ad facrificia

fpirituales hoftie funt

nus, Tertullianus, & alii.

facrificium. cordis contriti, confeffto

IOe

Correxit orbem fevrzt. ) Qu

a CUl

ij mate-

peccatorum , oratio, jejunia, elee.

prius erat depravatus damnatis mo-

mofyne, & fimilia.

In Hebreo eft

ribus, & prefertim idololatria.

üve de-

gudicabit populos 2m. æquitdz*e.), Non

itti DCi)

m omincha, que vox fignificat ho-

lein , &

ftiam. incruentam , àc przfertim ex

folum orbem correxit , fed etiim

farina confectam , quod ,myfterio

cum jufte fanctis fuis legibus mo-

n

optera

deratur.

, p

j

l

non caret, & S8. Euchariftiam. ip-

dicat.

Arf. Laefehfgr ;:ælz', (c.. ) Excitst

que Coti*

Ia atvia ejtis-) Yntroite Eccclefiam,ag-

ad letitiam omnes res creat:s pro-

'lh',*, qlli)'

J habee

gregate vos Ecclefiz.

pter adventum Domini , tum pri-

I atrio [anüo ejus.) Midetur repe-

imum, tum fecundum. | Primus enim

ios Jucis

itur m

titio prioris hemiftichii.

omnia confecravit, fecxindusrömniæ-

oC th'

Q. Commoveatur.) limtat, expave-

gïdrifïcabit.

fcat, eum vereatur offendere.

Commovtatur mare. )

Exultet, ge-

P num. ^

ftiat mare.

! dgortim

liz;verfa serra.) Omnes terrm in-

s

"E

colz.

P/ezitudo ejus.-)

Pifces, &-ceterà

Dicite im. geutibus.) Pradicate, &

mari comprehenfa , ut infulze, &c.

I2

H

& pi

gentibus notum facite.

Tunt. ) S—cilicet gratie tem-

Q»iz Dominus regnavit.) Perfidem,

pore

& cultum. * Domisus regnavit aliguo,

15

.. facie Domini.) Propter adve-

nientis Domini przfentiam.

kï«s; &

ut*fujit olim in EXX.-virorum ver-

fione, quz verba ex Greco textu Ju-

Judicare-) R.egnare , regexe terram,

afpicitil

dri in crucis Chrifti odium fuftu-

& illam moderari.

-

) f.m&O )

lerunt, vel fcioli aliqui , €0» quod

Ig «equitate.) ln Juü;i'sia;

pet

245

LIBRI PSAWLMOVRUM

.

y?

Pfalmus David,

T0]

n €

Quando terr

a ejus reftituta eft ei. XCVL -

popul

1. T YOminus regnavit, exultet terra: lzetentur infulae multee,

&

2. Nubes & caligo in circuitu. ejus

L

jufüia , & ju-

Ts

lotia

dicium correctio fedis ejus.

L

8*

3. lgnis ante ipfum precedet, & inflammabit in

ci 1*ch1'&1

inimicos ejus,

ef. 5

K

fte

4. llluxerunt ful

4gura .ejus ofbi terrae :ki*yidit , & commota

9. (

eft te;*rao

£ Monties

imis :

IO

o veritate fita. )W Per veram. fuam

dinem, five directionem , ut fenfus

fit : re&titudo; five directio fedis Dei

minus

legem , & do&rinam. Vel idem; ac

in fide fua, id eft, juxta fideles pro-

confiftit in juftitia , & judicio ;. re-

bit eo

miíliones fuas.

Giffima enim eft judiciaria poteftas

um

Dei, que per fedem figuificatur ,

| 0777

.w

Uc /'Daw,'zi. ) Græce-'r(; Aabiäï,

:'1»/?

quia Deus femper jufte judicat, nec

.

Hl

David, vel Davidi,Idem plane eft

poteft injufte

J

udicare, cum fit ipfa

t hab

;

&

cum ordinaria infcriptione,P/az/pmusDa-

fapiencia, &—ju&itia.

qut. ce

"vid, ubi femper eft : a^uic 76 Aavid.

gä;,qnda LSrTAa Efc') Indicat infcri-

3. lenmis amte ip[um; pracedet , 5:.)

nonp

Quandocunque voluerit Deus impios

tetra,

ptio Pfalm. effe de reítitutione to-

plectere, ignem a fede fua emittet ;

16 n0

tius terrz , qux perfe(te continget

in extremo judicio , quando oinnia

id eft, virtutem fuam efficaciflimant,

ad ni

& velociflfimam , que omni ex par-

de Cl

fubjicientur Meflie pedibus 1. Co-

te incendet , & abfumet eos.

De

xinth. I15. 23-

Tapa

i

Dominus regnavit. ) Deus , vel

hoc igne dicitur Dan. 7. 10.. F/zvius

Vertuy

1gneus , rapidusque a facie ejus - egre-

[m q

' *

Chriftus toto orbe regnavit, in quo

diebatur : f de Chrifto. interprete-

prius regnabat diabolus.

4j

Terra

Je[uis. ) "Y otus orbis

mur; fignificabitur ignis ille, qui

tnino

premittetur ante judictum extremum,

Dom

letetur, & exultet diaboli tyranni-

& omnia abfumet, de quo D. Petius

Ofï'f

; de liberatus,

e

ep-2. cap. ultimo n. 7.

P

Nubes , E& cAlzgo ip circuits, ejus.

)

. .

(5 Quafi dicat : De

l

I

1s nofter invifibilis

4- Mlaxesunt fUlgura, €6c. ) Deus

Ql &

eft; fi de Chrifto accipiamus, figni-

enim non folum igne virtutis fug,

. Pt

ficatur his verbis adventus ejus ad

fed etiam corporalibus fulgurationi-

f

x

jüdicium ; veniet enim in nubibus

bus, & fulminibus, cum vult , ho-

lum

mines terret.

cecli, fplendore magno circumdatus,

Si de extremo judicio

ütdim

st ipfe dixit in Ejangelio Matth.

intelligamus , videtur fignificari ma-

Imum

24. & 26. & ut D. Joannes feripfic

dus, quo ante judicium ignis maxi-

,tOtem

P

Apoc. X

mus. exiftet, ut devoret omnia;.id

eJUS a

Ju«dicium corretlia

fz'afü) Vox cor-

enim fiet per frequentia fulgura, &

li etu

"

retio, qu& in Hebrzgo eft, $355

fulmina.

ltaque Sapientiz cap. $.

Cedent

22. habemus

mecog werti etiam . potuidlet /vma-

dbunt diretle emi/fones

bunt,

mentumr, ut vertit 9. Hieronymus,

f?»;läjurum; 21 zAsgUam 4 bene cH;vato

G:'üz

vel retii;mdo, wel praparario.

]taqne—

arcu nubtum exterminabuntur P & ad

-j

Bo

sorredio fignificat . hoc loco re&icu-u

certum loeum infriieur.

AC

&

PSALMUS XCVL

e

m

47

-

* Monteäs ficut cera Huxeruht.afacie Domi)ni a facie Do-

"

mini omnis terra.

6. Annuntiaverunt coe

li juftiti'amy ejus, & viderunt omnes

ttultze,

populi gloriam ejus.

& j

* Confundantur om

nes *,'. qui adorant fculptilia, & qui Exod.

T.

20. 4«

gloriantur in fimulacris fuis.

Levit.

ATC

i

9. * Adorste eum omnes Angeli ejus

: audivit, & lætata

26* L.

eft Sion.

eut.

mtota

Et exultaverunt filiae Judae, propter ]üdicia tua, Domine. .

4

9. Quoniam tu Dominus altiffimus fuper omnem terram: Filch.

Montes

nimis exaltatüs es fuper omnes deos.

1:; lbo

p csu r

t lenfus

10. * Qui diligitis Dominum , odije malum : cuftodit Do- Amos

I$e

[edis Dei

minus animas San&torum fuorum de manu peccatoris libera- s.

Omd

lo ; fe«

bit eos.

it. Lux'^*

poteftus

ficatut ,

g. Cenfundantur , &c.) Pudeat ido-

(cat, YeC

Commom eff ferra.) ;filnuerunt ter-

re& habitatores.

lolatras Deorum fuorum, quos im-

i ipla

S. Montes ffcut cera þ'/txerant.) Si-

becila , & penitus inania numina

cut cera mollis vim ignis fuftinere

effe conftat.

Ex hdc loco

e, É)

non potcít, fed ftatim folvitur; fic

g. 4ddorate eum s Ée. )

s rmpios

terra, & montes licet folidi refifte-

Apoftolus ad Hebr. 16. probat Chri-

*

re non poffunt, fi eos velit Deus

ftum effe Angelis majorem.

emittet;

dudivit, €$ latata efl Siom. )

Au-l

iflimamt,

ad nihilum redigere. Poffunt hzc

v Bx pu-

de Chrifto intelligi, & de igne con-

divit populus Dei Deum regnare ,

idola nihil effe, ipfos etiam Ange-

g De

fiagrationis : Elementa enim calore fol-

los ei fubje&tos effe, & letatus eit,

Fl

wentur , erra autem , Ó5 qua m ipfa

I - tT

funt opera, exurentur.

2. Petri 3. 10.

quod tantum Regem habeat : ]eta-

A facie Domins. )

Pra(ente Do-

tür etiim- populus fidelis Chrifti Ju-

eprete

ante Dominum ,

adventu

dicis adventu , quid illum ut fibi fa-

l, qm

mino ,

z emudy

Domini.

lutarem . expecat, non terribilem,

Ouwsnis terra. ) Scilicet. fluet.

ut erit impiis.

, Perus

- $. dnnuniiaverunt celt , €5c7) Nam

FKjlia Juda. ) ldem populus fide-

Cel enarrant gloriam. Dei , Pfalisx1.

lis, qui nomine Sionis ignificatur,

Deus

2. Potucrunt enim homines ex con-

defionatur etiam nomine filiarum Ju-

da.

Wel certe. filie Judz. funt Éc-

is J

fpe&u celi, Solis, Lung , & ftet-

yationte

larum motibus, & converfionibus

clefis peculiares, que quafi propa-

j, 00

ordinatiffimis colligere Deum juftif-

gines qu&dam funt univerfalis Eic-

fimum eíle rerum omnium modera-

clefie , qu& nomine Sionis expri-

ju(lici()

mitur.

n mo

/torem , & gloriam , & majeftatem

Rþe&ak,

; max.i- .

ejus aliquo modo cognofcere. . Co-

Propter. judicim fua. )

j5 -!

li etiam fignis ; que judicium pr&-

quibus juftos muneraris,' fceleftos

x

u

£edent, Chrifti juftitiam. annuntia-

punis.

acap- h

— bunt.

g. dSuper ommem terram. ) Super

4

G'oriam ejs, ) Majeftatem , &

omnes terre incolas.

X

uj

Nimis.) Walde, vehementer.

at

potentiam. DEI

T

dicis.

-, vel Chrifti Ju-

1io. Malwm.) Peccatum.

-

*

a4gr

LIBRI PSALMORUM

y1. Lux orta eft jufto, & re£&tis corde lxtitia.

.2. Leetamini juíti in Domin

"

0. & confitez*hini memoriae

:

fan&tificationis. €jus.

ld

lu

|

1. Pfalmus ipfi David. XCVIE.-

nu

|

(E

"Y Antate Domino canticum novum : quia mirabilia fecit.

]

-Salvavit fibi dextera ejus, & brachium fan&tüm ejus,

& pla

2. Notum fecit Dominus falutare fuum in cón

LE

fpe&g gen-

tium revelavit juftitiam fuam.

conipe

tatis fuce d'o;-

3. Recordatus eft mifericordize fuse, & veri

y]

mui lírael.

tate, :

-

: Vide-

L.|

änimm- Santloruss fuorum. ) ; ng-fït 9-

te fe falvum fa:cxit: pröpïii; virtute ,

rum, &,ele&torum fuorum vitam

& poteftate.

Vel falvavit- folus

Ür

mundum . nullius

advocato

auxilio.

corporalem , & fpiritualem cuftodit,

h

& 2 peccatorum , & fceleftorum ho-

ilud ffb , fecundum Hebraicam phra-

ÜT

minum injuriis vindicat.

Cuftodiet

fum , idem G'gnifïc..tt ; quod , zpfz;

etiam Chriíftus in. noviffimo animas

puis,

ac fi dixiffet Propheta: Dexzera rpfius

San&orum, ut nihil eis nocere pof-

if2 [al'vavir, five, ipfa falutem mun-

m

fint accufationes inimici, & eas de

di operata eít, fic legimus in Can-

j Cn

mánu peccatoris, id eít, demonis

tico, Canticor. cap. 1. nü. 7. 44 poj

liberabit.

velligia fregum fUorum ,

n Hebrzgo

lis Hel

'. ) Felicitatiïs-

hia dií

I1. Lax orta eff juffo

eft: A5 n27, & Italice phrafi refpon-

ferenitas.

det ; dicimus . enim , vatti, vel,

lt u

Reüis corde. Y Juftis, üncefisque

2 "AF TEeRE.

l; "W,

mulià i

Dei, virtutisque cultoribus.

Brachium. [antluss ejus.) Eit repe-

12. Lezamihi juji $m Domimo.) Cu-

titio precedentis hemiftichii.

6. Ti

laminis

jus beneficio juftitiam aflecuti eftis ;

2. Notum feci? Dopunus falutare fa-

EH' [f

& felicitatem xternam illius

?

| pre-

sm. ) Salutem, quám nobis pro-

miuin expectatis.

miferat , notam. fecit , quia illaim

hu,ufm

[

7/701):*/*«

Confrtemini. )

Laudate ', & cele-

opere exhibuit , Salvatorem ipfum

brate.

Chiiftum . exhibendo.

Tube

Memcria [antlifcationis ejus.) Me-

füfitidm þMm.) Chriftum Domi-

"

moriam ejus, qui fanctus eft ; mg-

num, quo nos fan&ificat, & jufti-

f

imoriam ejus fanctam ,. memorate ,

cat.

H Zwi;;

celebrate fa&ta ejus admirabilia, qua

53 Er Vérifutio 4942 Fidifbutte

COntine;

funt monimenta fancitatis ejus.

fuarum promi?lionum factarum Ifrae-

litis

$. Fl

,

,quibus Dominus

| Meffiam fue-

POpæja

:- «Ant;cum 20UHEPAL- ) Qui;; fcilicet

rat pollicitus.

novum. offertur caríninis ar-

Onsxes. fermini

ferrá,

)

Nam

xultene

E

gum entum.

Apoítoli toto orbe terrarum Evan-

gelium fua pradicatione "circumtu-

Iebum

Quia mirabilia fecir.) - Quia nuper

*

mc:.tem.

admiratione digna. patravit.

Y

lerunt.

Vegjt

Salvwvit. fibi dextera . ejus.

F.

— .Nel

Salutare bei/ sefifi, 4 Salutem

fenfus eft, falvavit fe omnipotentia

a Domino nobis per Chriftum paxe

It ;

d i:kte]

fua., quia nimirum Chriftus à DAQES

Eäü&-—o'

lj

]

E

^f

P

E

PSALMUS XCVIL & XCVHL. -

49

.4. Viderunt omnes termini terrze , falutare Dei noftri.

*Ifatse:

OE

yz-low

s. Tubilate Deo omnis

'terra : cantate , & exultate, &

fallite.

Lucz.

6. Píallite Domino in cithara,

in cithara, & voce pfalfni:

2

3-5*

5

,

in tubis;duttilibus, & voce tubae cornesze.

*

C

1. Jubilate in conípectu regis Domini :

| moveatur mai'e H

CjUs,

& plenitudo ejus, orbis terrarum , & qui habitant in eo.

9. Flumina plaudent manu , fimul montes exultabunt a

tg gen

conípe&t Domini, quoniam venit judicare terram.

U? dO«

. 9. Judicabit orbem terrarum in juítitia; & populos in sdequi-

tate.»

Ld

Vide-

n

-

L. P:falmuksrv ipfi D.aviä XCVDIL

vitute,

t folus

Ominus regnavit, irafcantur populi, cïui fedet füper che-

quxilio.

rubim, moveatur terra.

2. Dominus in

m pliti-

)d ! IP"d,

pulos.

Sion magnus,—&: excelfus fupef omnes po-

H A i;;f/:s

3. Conf—i:

em tnure

a Can-

4. Cantate ,

.. pfallie. ) Verba

judicium , quo tempore juíti lgta-

; Al pf

his Hebraice refpondentia fic Rab-

buntur, & levabunt capita fua, ut

Hebrao

bini diftinguunt , ut illud fit ore,

habemus in Evangéhio, appropin-

1 refpote

hoc autem muficis inftrumentis.

quante redemptione eoruni.,

Vide

lz woce Pfabe:.) Sonitu pfalterii

j, vd,

Pfal. 95. at finenjn & ibi dicta.

mufiéi inftrumenti.

6. Tubis dutt;iibus.) Mietallicis, ex

ID

Rafcamtur populi. ) Quantumvis

E& nj

[

laminis malleo ductis.

in- Greco

irafcantur, indignentur, & tu-

dutart o

eft : caNsvy£m £«rdig folent etiam

multuentur populi Gentiles, aut Ju-

obis pv

hujufmodi opera QGreci. appellare

dai

velint , nolint.

a"g'ouþ"»f:&cc'rq , hoc eft, malleo dutia.

Uid m.dm

Qui fedet fuper Cherubim. ) — Re-

m iplun

Tube cornea.). Buccinis ex cornu.

enavit Dominus , qui fedet fuper

Cherubim. Vide dicta Pfal. 79. ^.

2. Moeveatur mare.) qultet,rw-gc-

ftiat.

Moveatur terra.) ldem eft, quod,

&pl*

imrafcantur popsii ; nam efl ejusdem

Pleni:udorejä.) Quzcunque mari

continentur.

fententiz ufitata repetitio.

iditats

"

9. Flumiua p'andent manu.) Profo-

2. Dominus in Síom magnus. ) Hic

qm [[rae-

jum fuf

poposja poética. Flumina

-gaudezmt :

Dominus , in quem irafcuntur po-

exultent, plaudant.

puli, ille eft, quí magnus eft in Sion;

4 confheilu Domisi ) Propter con-

qui precipue colitur in Sion.

5x-

Nath

fpe&tui

pius dictum eft, Sion

j E;va'iï-

nientem.

n, & vifum Dominmnjve-

:

: efle cypum

Ecclefiz.

ircumtn

Venit judicare terram. ) Regnare,

Excelfus [mper ommes papula).) Ne-

regere terram , & illam moderari.

Gjutm

que. enim celfitudo potentie ejus

Velintelligitur de Crifti adventu ad

tantum Ífe extendit ad eum locum.

dtur p:ti'

Biil. eum. €om, Menoch. 1. IV..

li

-

i

"

PSALMORUM

2$0

1 Co&i*äteanmr nomini tuo magno : quoniam terribile, &

fin

:

fantctum eft, & honor regis judicium diligit.

L

4. 'Tu parafti d

ftitiam in ] acob

tu fecifti.

iï*e&iones : judicium , & ju

T

Ub

$. ExaltateDominum Deum noftrum, & adortate fcabellüm

pedum ejus, quoniam fan&tum eft.

'

6. Moyfíes, & Aaron in facerdotibus eju

s : & Samuel inter

€0$, qui invocant nomen ejus. -

& tor

7. Invocabant Dominum

, & ipfe exaudiebat eos, in co-

4 I

11 of

lumna nubis loquebatur ad eos.

Cuftodiebant teftimoniaejus, & praeceptu

m, quod dedit illis.

r ]

g. Domine Deus nofter, tu exaudiebas eos, Deus, tu pro-

eetern

iones eorum.

nerat

pitius fgi&i eis, & 1110ifcens in omnes adinvent

; 90 :E:)(a.ïä

I.

in quo colitur , aut ad xpoþulum

fcabellum pedum ejus , cum ipfe

Cheruübinorumn alis infideat.

fuum , fed ad omnes omnino po-

Vide

pulos.

i, Paralipomen. 28. z. & ibi dicta.

Mh

3. Cowfiteantur nomini t4o. ) Lau-

Humanitas Chrifti eft fcabellum pe-

Venk

dent nomen tuum publice , celebrent

dum divinitatis, ut patres interpre-

te populi omnes, nomen, & memo-

tintur.

L

tlam tuam.

6 ques,zm?an, 6c.) Ponit exem-

€orum,

Terribile. ) eM enerandum, admi-

pla triumv infiznium virorum , qui

Quens

randum.

Dominum exaltaverunt , & adorave-

tantui

4« Er boner Regit jodicium Waltei7.) Vox

runt fcabellum pedum ejus, eumque

Quibu

ila, Hezer, in Hebrxo eft yy . £ez ,

invocantes auditi funr , & admira-

[

um fignificat robur, au&oritatem,

bilia patraverunt.

9.

;

onorem , fanctitatem, fubftantiam;

Iu. Sacerdetibus ejus. ) Moyfes enim

Ador:

& alia. Senfus ergo eft: Deus, &

fuit fummus princeps politicus , &

difía,

Chriftus juftiffimus Rex elt, quia

fumimus facerdos Hebrzorum : Aaron

[

dignitas, fanctitas , vel auctoritas

vero fuminus facerdos tantum ; Sa-

itde

regia id proprie requirit , ut HRex

muel vero fummus princeps politicus

diomus

judicium diligat, hoc eft, amore

tantum, ideoque reponit illum non in

juftitie re&te judicet. talice dicere- nmaemero facerdotum, fed in numero

IN(

imus, Z omore del Principe ricbiede ,

invocantium * Dominum ,

qfuia t.!l n-

hude

cbe ami la giufiizza.

tum erat Levita.

Yu parafli direcliones. )

Often-

7

Im columua nubs loqwebatur ad

Oi

eos.). Moyfen fcilicet , & . Aaron.

tolg

dit, Deum talem effe Principem ,

qualem dixerat effe oportere, ut fci-

Quando cum Moyfe ; Aaron, & Pro-

h l;

licet juffitiam amet. Senfus eft: Tu

phetis locutus eft Deus; vcl populo

fn dïl

parafti leges reCtiffimas, & ad dixi-

^fuo, virisque fanctis apparuit, nu-

(à La

Vide

gendos hominum mores aptiffimas.

bém eorum oculis oppofuit.

ilPlres !

Jufinam,065c.) Puniendo

Exod. r3. 21. 22.ldem. fignificat ,

l2sb1

« benefafcta munerando.

-peccar.g,

" quod dicitur Job. c. 4o. 1.

Refpon-

$us

E doraze fcæäæilzpm pedam -ejus. )

dens autem Dominus job de furbime.

3; $

Adorate in templo obverfi ad arcam,

Teffigeniz ejus.) Legem ejus.

Domin

$. Hlefecens im emnes Mi(??(*ütiüïjü

in qss eft propitiatorium, quod :eft

PSALMUS XCVII & XCIX. & C.

2$1i

!

e &

9. Exaltate Dominum Deum noftrum, & adorate in monte

fantcto ejus, quoniam fan&tus Dominus Deus nofter.

]acoE

1. Pfalmus in Confeffione, XCIX,

belun

Ubilate Deo omnis terra: fervite Domino in lzetitia.

:

3. Introite in confpettu ejus : in exultatione.

.

lin

a

3« Scitote,

quoniam Dominus ipfe e& .Deus; ipfe fecit;nos,

&,non ipfi nos

F

In

4. Populus ejus, & oves pafcuse

ejug: introite portas ejus

in confeffione, atria ejus in hymnis, confitemini illi.

"

it s.

s. Laudate nomen ejus: quoniam fuavis eft Dominus, in

*

i pro-

eeternum m

?

E

ifericordia ejus, & ufqueiin generationem, & ge-

TUm.

nerationem veritas ejus.

Exi

I. Pfalmus ipfi David. C.

m ipft

Vide

(ericoi*diam, & judicium cantabo tibi , Domine.

i dida.

MI

9. Pfalla

-

m» & intelligam in via —immacu'lata , quando

lum pe-

venies .—ad me.

IICEFPL'C'

Ii.2

Peram-

it exetti

eorum. )

Ét impunitum non relin-

Er non ipfí mes. ) Grzce x« S'x

m, q'.li

quens, fi quid peccafient.

Loqu'it ur

$P , 6 "o 2o:, fübaudi, fecimus

dorave-

tantum de Moyfe , & Aaron , de

nos ipfos.. ltaque vox,, ze;, eft ca-

eumque

quibus etiam folis dixerat: J cole-

fus nominativi.

admira-

dmnma usubis !0712,664!:;7' ad eos.

4- Paþalm ejm.

30 vos, qui po-

9. -4derare im imonte fanilo ejus. )

pulus ejus eftis.

^5 enirl

Adorate eum in $ion, & in Ec-

Qves pafcna ejus. ) Grex ejus.

cu$ , «

elefia.

Inzroire portas ejus.)

Quoniam fantlus , 5: ) Ae xprö-

& templi ejus.

Janua—s domus;

: Baron

inde omni

Ip conjfeffine.) Laudantes

n; 9

honore' ; & reverentia

laudetis eurm.

: V?l ut

voliticis

dignus.

.

| porin

4iria €jus. ) Scil

icC't introite; ad

L IN confeffioene. ) | In quo agitur

hymnos

pumeto

de conteflione , hoc eít , Dei

nendos.

in ejus laudem conci-

*

ig tfe

lhude.

Opanis terra. )

Confiemini H.) Laudate eum.

eolz.

—Omnes terre in-

f« Seavis.) ln Hebr. eft, 331 z/o£,

tf d

bonus, benignus, beneficus.

Aatote

lp latitía. )

Quia hilarem culto-

&Pre-

rem diligit Deus, & quia cum bene-

ln arernum mijerscordia ejus.). Quo-

niam eít fempiternz mifericordis.

yopulo

ficia a Deo accipiatis, letos vos &

-

Veritas

yt, RU*

hilares effe decet.

ejus.

Sim.), E idelisag promifforum

. Vide

- 2« I confettu ejus.) In templum

sificit s

ejus.

3. Serete ,

l. Anmäa. ?Hb; Domine.) Mïfcrïeor«

R:[OW

&c. ) Perpendit, quod

! diam , & juftitiam tuam cee

Y

Dominus nofter , quem colimus,

lebxabo.

]*

,'(þliflw' u

ipfe folus eü verus Deus,-

2. lm:llign:? HOWia UXFIACHÍATA. )

LTIBRT P

ALMORUM

$92

Perambulabam in innocentia coráis mel

in medio domus

$1

ineae.

diipet

3 Non proponebam ante ocglos meos remmguüam facien-

« tes praevaricationes odivi.

L

4. Non adhaefit mihi cor pravum, declmantem a me mali-

num non cognofcebam.

«. Detrahentem fecreto proximo fuo, hunc per fequebar.

Superbo oculo, & infatiabili corde, cum hoc non edebam.

2D*

6. Oculi mei ad fid:les terrae, ut fedeant mecum : ambu—

j

lans in via immaculata, hic mihi miniftrabat.

lot,

ï

7. Non habitabit in medio domus meze , qui facit fuper-

biam :

Ing

qui loquitür iniqua , hon direxit in confpectu ocu-

& (

lmum meorum.

Cremi

i

$. In

Pt

Intendam innocentiz , animum adji-

Hunc profeqaeäzzr ) Hebr. ex/öm.z'e-

XUS ]

ciain ad i mnocentmm & integritatem.

bam Pelfequcbar ufque ad interne-

Buande wenies ad me. ) | Ut me

cionem.

.italice. diciinus , Z'edz2vo,

illunines, & juves gratia ,

& auxi-

4 perfeguitzvo A morte.

IV

lio tuo

Rn pt

Supc;ba ocule. ) Superbum , emis

fUL d

PDerambulabam :

innocemiia, cordis

net in oculis fuperbia ,- faftus , &

$61.) N itam ducebam, perambula-

arropa ntia,

$ l

&m

bam viain ejus vitz

, confervans cor-

;zf;ztmä;lz corde.) Pecuniarum ava-

dis innocentiam , & purltritem,

rum , vel cupidum honorum,

n

Thudio

gectam in a&xombue méeis intentio-

Hebr. eft,

lato. corde,

qui làte,. &

lib, 1

nem.

ample multa.,. & magna .defiderio

lerxti

lm medio domus med. ) Ín mea fa-

complectitur.

ünddl

ïmlia, cum domefticis meis; non fo-

Non. edebam.

Non admittebam ad

0 ex

menfam, & familiaritstem meam.,

lum in publicis, fed in prwatis etiain

Cantes

& domefticis actionibus.

6 Ocul; l. ) bauæu.udnt & in-

dito ;

veüwdbant

heten

3. Nom proponebasa ante oculós mmtos

zem injufham. ) llam perficiendam

Fideles rerra. ) Fidos, Pcmxles, vee

l)ri n

fufcipiens , aut defiderium illius con-

laCQS

Quzrebam in terra mihi fub-

IICPM

cipiens.

je&os viros fideles.

Cile p p

- Facientes pr.z'vzzrzcdfzmc: ) Peccan-

Uz- fédeant saecum. ) Ut habitent, ut

Ia!erj

äeS, prevaricantes divinam legem.

fedes habeant domi mex.

in Hel

Amlnlasns in via gymmaculata.) Eum,

4. Nonm adbeftt mih: cor pravum. )

pl(]!,h]

- Homini depravato , & perverfo, in-

qui fe ab omni labe peccati abducit.

vj

serdixi domo, & h'mhauttte mea.

Hic mibi minifrabat.) lMo 1n. rebus

Ie'ïr

Délédhicin: 2 mà malignum.) Ma-

agendis adminiftro utebar,

ts &

lum fe'à mea amicitia fubtrahentem,

& a meis moribus alienum.

2. lm medio domus mta. ) In domo

1ne2a.

Nem cognofieham. ) .. Ego etiam ita

ïOR

ie gerebam , ac fi eum non co-

6341 fdc:f /itff/c*? biasm. )

Sectator

fupewlæ. D. H1e;oaym vertit fa-

Ti

£gnofcerem , quia me libenter ab illo

ciems doíue.

bj

&iffociabam.

Ániqua. ) In Hebr. mmdacm.

umf

$- Proximo fuo.) Fama promml fu1

0 ag

P's BÉIMUS'C CL-

EL

N

dotyg

;8*. In matutino interficiebam omnes peccatores terree ; ut

facien

difperderem de civitate Domini omnes operantes igäquitgtem.

x

Oratio pauperis,

o mili-

r. Cum angeretur, &

in coniþe&u Domini effun-

deret precem fuam. CI.

du

2. J YOmine, exaudi orationem meam : & clamor meus ad te

debam,

veniat,

ambi-

'4. Non avertas faciam tuam à me : in quacunqilä die tribu-

lor, inclina ad me aurem tuam.

.

d

fopet-

In quacumque die invocavero te, ve

liociter exaudi me.

X OCU-

.. 4. Quia defecerunt ficut fumus dies mej, & offa mea ficut

cremium aruerunt,

g In

—

.«. Percuffus - fum ut foenum , & aruit cor meum : quia ob-

N

exfunde-

litus fum comedere panem meum.

int&re

I:3

6. A w*oce

rüdidw !

Non dixerit.) Supple; viam fuam, . quidem ad hos omnes aecommodari

LJ

"

m, emté

non profperavit apud

Jme', non S?äit

poffunt 'verba Pfalmi

f ed tamen

mihi acceptus.

Propheta generatim inftituere vo-

!&us " '&-

luiffe videtur omnes, qui in aflli-

$. lm matutino. ) Summo mahe,

& mature , maxima diligentia , &

(tione conílituti ad orationem con-

"t aYà«

ftudio.

fugiunt.

5

itm,

n

Egregie Ifidorus Pelufiota

te, X

lib. r. 321. ex hoc loco animi mo-

4 Suent cremium aruerunt. ) . Cre-

derationem in poenis infligendis in-

:

rmiium efít res crematu facilis ,

&

defiderio

v

"

finuari docet, ut fcili

ét, fi quis ze-

apta ad ignem concipiendum pro-

lo exardefcat ,-aut ira contra pec-

pter ariditatem.

^Cremium quid

sebam ad

Cantes , ad puniendum procedat fe.

neam.,

fit,, explicat Columella l. 12. c. 19-.

dato animo , ita ut mane proximo

Offa, membra, corpus meum aruit

p & in'

hefternam culpam. vindicet ; . idque

ut cremium.

Fortaiie offium meta- ,

jles , Ye

poft nocturnam quietem , que ebul-

phora, fundamenta , & quafi colu-

lientes animi motus . confopire fa-

mnas felicicatis fuag intcelligit.

mh] [llb"

cile potuérit.

$- 'Perc//zþzs fu/n u fænum) Quem-

-

jtent, t

I;eterfcieäam.

Y BUAzsdebam , R t

admodum

&

cramen folis ardore per-

in Hebrxo; purgabam terram ab im-

cuffum arefcit, ita ego arui.

) fiam,

probis, & fceleratis,

Civitate Domizi ) Ut in civitate,

ddruit cor menum. ) Ego aru»ï pre

(L/g)ducl'-f'

& regno, in quo Deus colitur, pie-

mocftitia

humor radicalis corporis

.

mei exaruit.

Metaphora . ariditatis

n IEPUS

tas, «& juftitia vigerent.

corporis fpiritualem animz ficcitatem .

Nomine

videtur fignificare.

n dome

Ratio pauperis ,. E$c. )

"I.O

pauperis, aliqui Chriftum Do-

ObLtus fum comedere panem wæyzzm.)

Pre.nimia calamitate , & anguítia

Getator

minum. intelligunt , alii populum in

fum.

Panis ani-

ortt ]^

Babylone captivum, alii unum quem-

cibum averfatus

piam fanctorum,qui pro c

a

t

ivo popu-

ang [funt caleftes weritates ;

b

grav

lo anxius erat, qualis fuit

zini?l. Et

tio, &c.

-

h

-

LIBRI PSAL'MORUM

354

6. A voce gemitus mei , adhaefit os meum carni meas,

n

7. Similis fa&tus fum pellicano folitudinis : fa&tus fum ficu

qum 2

-

ny&ticorax in domicilio.

LI

L

D

lavi, & fattus fum ficut paffer folitarius in tecto.

E Q

tialet

"v

. Tota die exprobrabant mihi inim

"

H

ici r(nei, & qui lauda-

*

bant me ,

-

adverfum me jurabant.

ejus,

1o. Qui

a cinerem tamquam panem manducabam, & potum

D

I5

meum cum fletu mifcebam.

ejustm

11. A facie iree , & indignationis tu&e , quia elevans alli-

(

fifti me.

*

1eg65

La

12. Dies

r !

6. 4 "voce gemitms mei. ) Pröpcer

funt autem ä*uïpam tecta plana ,. non

iB

&glamores , & fufpiria.

faftigiata , qualia fierí folebant in

£orun

Ad!mjït 0$ meum: carut meæ.) Ema-

Pal«ítina,9que ;etiam foZ4rz« dice-

ciatus fum, & oflibus cutis ad-

bantur.

Vide, dicta Jofue cap,

e*

P

19.

hafit.

num. 4.

Creab

7. Pellicamo folitudinis.) In Hebr. eft

9. Tora die, £fc.)) Quafi dicat : ac-

200

cedit ad hzc mala, quod nullus fis

vox nwp qeath , quam aliqui plli-

Qelo.

canum, alii onocrotalum , alit cu-

confolator, qui dolorem leniat, fed

€ulum vertunt.

Pellicanus eft avis

potius adfunt inimici , qui expro-

sravactena.

brationibus illum exafperent , con-

JEgyptia habitans in Nili folitudi-

1

nibus , quz dicitur. filios a ferpente

tumeliis, aut alta ratione laceran-

occifos fanguine , quem roftro ex

tes animum meumm.

modu

fuis elicit lateribus, vitg reflituere,;

Er quillaudabant me , &5c. )

Qui

lociter

Sug

quod Chrifto crucifixo egregie con-

olim tempore profperitatis me lau-

venit. fignificat Propheta, fe admo-

dabant,.nunc ex adverfo contra me

demdf

dum amantem folitudinis fa(tum etfe

confpirant, & conjurant.

1j

&

propter animi mcerorem.

lo. Quie cimtrem ftauquam panes

Sicut nylbricorax.) In Hebr. eft p5

mandacabam.) . Olim amici mel con-

fum p

co*, quam vocem alii bubonem, alii

jurabant adverfum me, quia aftiittum

mentir

&nfor

falconem, aliinoctuam, alii cuculum

me cernebant, & imalis eo redactum,

interptetantur. Vox Gra&ca »vxrixopa£

ut cinerem tanqum panem mandu-

14

corvumnodurnum fïgnifïcat; Similitudi-

carem , id eít, cinerem, vel pulve-

quafí ;

rem cum pane manducarem, ut iis

'Opitus

nes ab hifce avibus petitz amorem

folitadinis ob triftitiam fignificant,

accidit, qui hnmi, & in pulvcre ja-

Deris D

ut díctum e!t.

cent pre merore, « luctu, quorum

o

Quj

panis, & alii cibi pulvere, aut ci-

Pus ni

1n domicilie) Midentur nomine do-

micilii intelligende parietinz, & do-

nere afperguntur, & inficiuntur.

Clamir:

micilia diruta, in quibus hujusmodi

- Potum wmeum cum fletz mujeebam. )

Buis, (

Non intermittebam luctum mne bi-

H

aves degere folent,

.

]EJ'.

g« Fugilavi

: À

) —No&em infomnem

bendo- quidem.

)1

tranfegi.

11. 4 ,färie iræ,

&. ) Cal&micas—

tng QI(

Sicut paffer folitavims. ) Mox He-

mihi vehementis

irz tuzg immiífa

M

braica 3439 'zppor, quamlibet avi-

continenter flere, & in pulvere jace-

z

z

&i

m

culam fignificat. Sicut avicula foli-

re fuadebat.

dïum k

£udinem captans.

Elevans alliffhi ze.) Mag

na vi fub—

i, (

4p £ele.) 1n Gr&co eft. &i at

latum ad folum allififï;.i.

Ledafr

lüflt

PSALMUS CL

$2359

€$,

.xa. Dies mei ücut umbra dechna» erunt & ego, ficut foe-

m f

num arui.

(Lo.

13. Tu autenm, Domme7 in aeternum permanes:-& memo-

rlale tuum in generationem, & generationem.

d-

14. Tu exfürgens mlfezeoerls Sion:; quiatempus maferendi

ejus, quia venit tempus.

pOtun:

15

uoniam placuerunt fervis tuis lapides e;us* & terræ

fs all

ejus miferebuntur.

16. Et timebunt gentes nomen tuum, Dommej & omnes

reges terrae gloriam tuam.

. Dies

I7.

ld ,ion

uia zedificavitDominus Sion:. & Vldebïtur in gloria fua.

18. Refpexit orationem humlhum & non fprevit precem

ebant 11

eorum.

7H

X9. Scribantur haec in generatione altera: & populus, qm.

( ipo

creabitur,

laudabit Dommum.

at ; at-

ullus fi

20. Qma profpexit de excelfo fan&o fuo : Dommus de

coelo in terram afpexit.

niat, fed

l ewpro

21. Ut

i , c01

12.. Dies met, &c. ) Dies mei ad

Terra ejus miferebuntur. )

foere-«

Jaceran

modum inanis, & fugacis umbre ve-

buntur terrg defolate, & deftru&tz.

Qui

lociter tranfierunt.

16. Thmebumt gentes nomem inuum. r

Szeut fenum armi. )

Sicut herba

Non carebit fructu Sionis inftaura.

me la

demeífa, aut folis

ardore percüffa.

tio; nam exterzx gentes t£, nomen

ia me

AMemerzafíe tfuum

13.

n gmer;ztm-

tuum, & porentiam inde difcent re-

aem,60.) Quemadmodum tu in eter-

vereri, & 1n pretio habere.

y pintn

num permanes, ita tui memoria, &

Er omnes Keges , &$e, ) Voft zepetmm

mél COT

bus fms mmebun*

mentio, & laus eft fempiterna, neque

Reges cum genti

"?

yüüidtum

xnforum decurfu minuitur.

&c.

jadum,

14- Tu exwrgens mifereberis St05.) 'T'u,

ix

Et idebitur im sgleria füs. )

manüle

$ion gloriz fuz refhtue:ur

Vi

quafi a femno excitatus, quo nunc

1 pulit

fopitus videris, imifericordia moye-

eft etmm Chriftus in $ion , in

&*:

" ut Ms

beris populi. tui fidelis.

gloria, & miraculorum fplendore

vere Je

cum verfaretur inter. hommes.

Vx-

gorum

Q:zm ïerzpw wzj&rendz cyu: ) 'Tem-

pus enim jam poítulat, ut poft tot

debitur etiam in frlona fua , cum

at Q

calamitates, mifericordia illius tan-

ad judicandum venerit

in judicio

tüf

extreimno.

ebatth

garis, & illi opem feras.

1$.

Placuerunz fervi rus lapm'es

E9--

Seribantur bec ia genæwztune

$6 Die

sjus, ) Rudera, fragmenta, & parie-

Alrera.) INotentur hec myfteria pro

tine Sionis fcrv:s tuis.

Zoroba-

generatione olim futura.

J[umitas

beli, Efdre, Nehemie placuerunt,

Populus E quz creabitur. ) Qul fu-

immill

& illam m[humxe ftuduerunt

Fa-

turis temporibus fucceffive nafcétur.

)re JZCG'

&um id etiam fpiritualiter per Chri-

Laudabit Domimum. ) Cum. vide-

ftum, & Apoftolos , & alios , qui

rit impleta , quz tanto ante pre-

Y fub-

Ecclefis xdific atlom operam dede-

dl&a funt.

yunt.

. Quia profpexit; &c.) — Haec

A

*

-

-

-

':56'

"CUT B RA LPSALMORUM

ID

41. Ut audiret gemitus compeditorum : utufolv;e—ret filios

z

fime

interemptorum.

.

22. Ut annunti

28

ent in Sion nomen Domini , & laudem ejus

in. erufalem.

auten

?

2j

Domino..

3. In conveniend.o populos in unum , & reges ut ferviant

fecu

24. Refpondit ei in via virtutis fude : Paucitatem dierum

I,

nmieorum nuntia mihi.

Fa

-2s. Ne revoces me in dimidio dierum. me

örum : in gene-

rationem ; & generationem anni tui.

fü

-26. Initio tu Domine

.

manuum

"

; terramfun;dafti : & opera.

þuarum funt coeli.

21. Ipfi

Tetrib

3 |

eft ratio , propter quam popfulus*no-

ejus;, id ,eft in flore ätatis fuæ,'

[

vi-teftamenti laudabit. Dominum ;

cum effet in via vitz fu&e robuftif-

fimz, Domino dixit: Paxczzattzz, 6c.

quia nimirum de coo benigno ocu-

imilet

lo profpexit in terras, ut fuis fide-

t Paucitategmo dierug emeorum nuntia

libus benefaceret.:

mibi. ) lndica mihi, quamäiu vi-

K&urus fim , ut fciam , an futurus

$, qi

- De. Excelfo fantlo fuo.) "Yabernacu-

l u

lo, fan&uario, colo.

?

.

fim fuperítes, quo tempore ifta per-

& at

21. Compeditoram. )

Qui Vin&i te-

ficies , tempore fcilicet inftaurati

templi, vel redemptionis, & falutis.

ATI

nebantur a D«mone hujus mundi

lent ,

principe.

.

Vel da mihi, ut intelligam , & ferio

Vaf

Ezios ;

ntere?zptorum.) .In Hebr. eft,

mihi perfuadeam, paucos fore dies

vitz mee, ne forte diuturnioris vi-

quoad

Filios zmor£is : ille autc m phrafï Hebr. di-

tum

citur f/us zor:is, qui mortem meretur,

tg fpe deceptus ad vitiorum. fcopu-

Ibn

los adharefcam.

aut ad mortein deftinatus eft; Poftu-

2$*

Ne revoces me 12 dümidio die-

habem

musetiam per filios interemptórum in- 2

U

telligere filios vetcris Adami, &EÉve;

rum meorum. ) Sed tempus indulge,

ut videam falutare Domini.

WXel ne

1044

qui primi ferpentisaftutia eccifi funt.

me ex hac vita revoces in dimidio

Cæ]is 9

ac. lt ennuntient, 6c.) Ut capti-

tüm ve

vilate foluti przdicent, & celebrent

annorum meorum ,. cum fcilicet ad-

nomen Domini, &c.

huc juvenis fum , & integris viri-

h*lbit üN

0a

23. lz comveniemdo populos 7 zmzm.)

bus, ac propterea mihi perfuadet

Ut annuntient Dei Iaudein, cum po-

longe me abeífe a imeta, mortis ; nam

quo f

fi me tunc revoces, facile non ita,

Appofi

pulus, & Princeps, privati, & ma-

tono -

giftratus conveniunt in unum in Ec-

ut oporteret, p ratum inyenies.

clefiam ad laudes Deo dicendas.

Ip generatiomemza , €$ - gemeratrwonem

amicir

anni ii.)) Quafi dicat : l'u Domine

ACret

o4. Refhondst ei m ia vertutis [ue.)

: K

Genebrardus putat fenfim eífe: Po-

in eternum vivis: equum igitur fue-

pulus Domino refpondit pro madu-

rit, ut mihi ad imaginem tuam fa-

&o , fpstium vite diuturnum eon-

Y

lo virtutis fuz, id eft, potentiz, &

facultatis fv , fecundwm: fuas vires,

cedas, ut ad migrationem ad vitam

toto conatu, & ftudio.

Vel funt

mcliorem me, ut par eft, pr

*

i.l

:

& Pdhi-

Bs

verba prophete ; vel pii cujuslibet ,

re poíiim.

aut pauperis ejus, cujus mentio eft

c6. lao tu Domiue, &c. ) Pro-

A?U

bat ,-Deum folum efle &ternum e3x

hij

in ütulo. -Hic ergo in via viitutis

[

PS ALMUS -CI&CIE

IX

[ Hhüx

' 97. Tpfi peribunt, tu autem permanes :' & omnes ficut ve-

ftimentum veterafícent.-

À

a

2 eäus

28. Et ficut opertorium mut

bis eos, & rriutabuntur:' tu

-autem idem ipíe es, & anni tui.non deficient:

erviat

29. Filii fervorum tuorum habitabünt : & femen eorim in

E. faeculum 'dixfigetun

-

dierum

r. [pfi David Pfalmu

| gene-

JTDEnedic, anima mea, Do'mino:

& omnia » quæ intra me

ID funt, nomini fan£to ejus.

anuym

2. Benedic, anima-mga, Domino :

& noli oblivifci omies

retributiones ejus.

,. lpfi

3. Qui propitiarur omnibus ini

quitatibus tuis : qui fanat

tis fue,

omnes infirmitates tuas..

robultl-

4. Qui redimit de interitu viam tuam

: qui "»co»rgnat te 1in

taltum, fr.

miíericordia, & miferationibus.

p nin

;. Qui

iüis vi

eo, quod iolus ipfe eft immutabi-

eg. Habitabust,. y

ln terra tua,

| faturu

lis. initio mundi terram creafli,

& participes erunt tuz swternitatis ,

ia p

& cetera.

3

& felicitatis.

infburati

27. lpfi peribunt.) Etiamfi ipfi pex-

Gemem eorumy, &e. ) 'Fiqlii fervo-

X falutis

irent , tu nihilominus permaneres.

rum tuorum zterna profperitate gau-

& ferio

V« fenfus eft: Ipfi peribunt, non

debunt.

Eft repetitio precedentis

fore (it$

quoad fubftantiam, fed quoad mo-

hetnif'cichii,

nioris Y

tum ftellarum , influxàm caloris ,

n fcope

(c. mutabuntur a &atui, quet

Ekedic 4nima mea Damino.) Lau-

habent.

'l'jl nunc

-B

dando, & gratias agendo.

jilio dite

Sicet veflimentum | "veterafcent. . )

Anigma mea. )

nimam fuam vo-

ind ulg? ;

Quoad accidentia mutabuntur, & a

cat fe ipfüm , ut etiam per Nowez

Vd s

cclis quafi pallium , aut veftimen-

f«zéum Domiz: ipfum: Dominum in-

*

dimidio

tum vetus removebis eternum hunc

telligit.

habitun, quem nunc gerunt.

ilicet *d

Ornia , qua ia me funt.) Omnia

yis vit

Opg-rlg;),u;w. ) Hebr. !ndumentum,

membra, omnes fenfus, &xf;iculta-

yafuidét

quo fe homines opetiunt.

Colos

tes animi, & corporis.

1j; m

appofite veftimento, pallio, vel oper-

^

P

w C Rerributiones ejus. ) Beneficia

gon lts

torio comparat, quia-aere videmur

tam fpiritaalia, quam corpor4lia.

jies

amiciri , qui undique nos ambit.

3. Propitiatur ozmibus iniquifariäm.)

WWWMW

Lucret. 1. 6.

Peccata remittit.

:

Domine

- Nec refert , mtrum nos im loca de-

- lpft mitates t44s.) Morbos, & xgri-

"UEZLATHUS.

tudines corporis, & aniimni.

Velin-

jurfie

qum Y

INobts zzdïf:rjk , 6 celi mmtesaons

telligit pravas propenfiones, vitio-

jn 60f

avutium.

fitates, tmbecilitates animi, & na-

1d vit?lm

— - 28. Hez ipfe.) Immutabilis, & ster-

tursz.

^

S

Præ Päl'li'

Aus.

4- Rm!im,::t in interitu.) WMendicat,

á

dnos fui.) [Eternitas.

libe:ac ab interitu.

) pre

B?bi. cum Com. Menzocb. T. IV.

OKk

jpum g

*

*

LIBRI PS

ALMORUM

nïs

]4'

5. Qui rep]eL in bonis defiderium tuum : renovabnur ut

fpenut

aquilae ]uventþs tua.

6. Faciens mifericordias Dominus ,

& Jud cium ommbus

[5

& no

injuriam pauentlbus.

Y

7. Notas fecit vias fuas Moyfi : filiis Ifrad voluntates fuas.

eeteri

Num.

$. * Miferator, & mifericors Dominus : lcngammh ,€€

U

I4-18. multum mifericors.

.&31 [7i

9. Non in perpetuum irafcetur : neque in eeternum com-

Ij

D

minabitur.

j

io. Non fecundum peccata noftra fe

ecit nobis: neque fecun-

0mn

)

. dum iniquitates noftras retribuit nobis.

20

1Ir. Quantum fecundum altitudinem ceeli a terra: r-ormbo-

i,

favit mifericordiam fuam fuper timentes fe.

tium

12. Quoniam diftat Ortus ab Ocmdente, longe fecit a nobis

iniquitates noftras.

13. Quomodo miferetur pate1 fihomm mifertus eft Do-

sitin. )

minus timentibus fe : quomam ipfe coqnowt figmentum no-

ürum.,

f

eft m

!

Coni

D

14. Recor-

Pro j

Coronat te im mufericerdia. )

Qul

& vindicans etiam:

Italice. dl(.llnllb,

In d

14

omni ex^parte mifericordia fua cir-

fkr gw/zzzzm al zzenocezte.

^cumdat, munit, & cingit.

7. Vzas fuas.

Lege.n füám , ; qua

güem

Mtfrd Honibus. )

i€en

Da

eficiis ex be-

ejus voluntas explicabatur.

fom:

n

nignitate , & mifericordia fua pro-

8. Mifericors.) In Hebr. eft :

€nim

6&13

chanen , gratificator gratig, &fa-

&. Repht im bonis deffderium tuum.)

VOrIS Ltr"u OP

tim f(

Qui. te bonis ad yictum neceffariis

La;zgdnlmu ) 'Fardus ad 1r1f(.en«

cit, i

Veteit

abunde replet, & fatiat.

Vel, qui

dum, & puniendum improbos.

e2, qux poftulas,

aut Optas , libe«

thmn gnifericors.) Omnibus, five

ionoi

rahtcr larmtnr

ex Me

pii fint, five impii.

WEU;e,

navaäzmr uf ;zqmlæ, juventus tua.)

9. Noam i perpetuum szäemr ) Sed

Sanando infirmitates , & . &gritudi-

nobis placabitur , quippe mifericors.

À

Anes tuas,

Certum eft ex hoc loco,

IC. Retri£uit. )

ï]

xependit. tanturmn

& aliis aquddæ aliquo modo juven-

pene , quantum peccando meriti

-

Tre

tuti reftitui, de quo varii varia.

Il-

umdus

!U

lud videtgr probabiliffimum , reno-

il

gecundum altitudinem celi , &$c.)

"n f ,

. vationem hanc in pennarum muta-

Quanta eft elevatio cali fuper ter-

]P"l Yi

tione:.confiflere; nam poft certam

ram, tanta eft ejus mlfcucm.dm er-

it hm

ga timentes fe.

Diun

pezmdum tempons aquilz veteres

abjiciunt, & novis veftiuntur, quem

Corroboravit. ) Confïrm'wlt, ftà.-

QU1a fc

renovationis modum fpeff'wm lfaias

bijlivit.

aD(I

Cäp

40. 31.

cum. ait :

Affunens pen-

12. Quantum difat Ortus ab Occi-

« fitta

s ut aquila , &jc

dente. ) ld.eft, lonfmïïme, & remo-

Ate à

6

Faciens

( jtdicium , 6c.). In-

txf"ime

E

Tàny .

juriam patientes ab injuria eripiens,

- Quomodo aneretur. pater flw-

Cïþ ip

^"

»

PSALMUS C1I.

259

tUP vt

14. - Recordatus eft, quoniam pulvis fumus : homo , ficut

i

N

foenum dies ejus, tamquam fios agri fic effiorebit.

Tinibus

1$. Quoniam fpiritus pertranfibit in illo, & non . fubüüet'

& non' cognofcet amplius locum. fuum.

s fs

16. Mifericordia autem .Domini ab seterno- y& ufque in

$4

ceternum füper timentes eum.

17. Et juftitia illius in filios filiorum, his. qm fervant te»

. Comm.

flamentum. ejus.

18. Et memores funt mandaïmum ipfius, ad facnenäum ea.

fecun

Ig9. Dominus in ccelo paravit fedem fuam: & regnum lþfius

omnibus dominabitur.

J

2o. Benedicite Domino omnes Angeh ejus , po*entes Vit-

trob0-

tute, facientes verbum 1lhus, ad audlendam vocem fermo-

num €]Ua.

"B)

Kkz

P

Bcnca

ft Do

yum.) Varentum in filios magnus

tum eft fenum, 66 cecidit fla:, qum Sp:a

um no»

eft amor, & indulgentia; nam ]uxta

ritus Domini jujflzzvzt 272 €0.

Comicum in Andria A&. €. Scen. 3.

E£ no5 cog/zajcet 4mp!zus Jocum /itum )

Recor-

Pro peccato 3]49no þd::lum /itppl/cu f4-

Non redibit fpiritus , five. vita,ad

dmmu:a

t5 eff patrz.

locum, unde dlfcefüt, nam de fene-

14 Cognovit fiementun da/fmm ) Era-

&ute: non redimus ad juventutem.

Vel fenum aridum factum locum

m, qu

gilem noflram natoram, novit, quales

formati , fïchquc fimus;

fuum amittet , extirpabitur.

I$ Sreurt fenum.dies qus.)

Ut

17. Mijericerdia autem Domini ab

&Dn

enim fonum fÍítatim floret , & fta-

4terao. ) Semper eadem eft, & fem-

, lu

tim folis vapore exficcatur, && are-

per PIO pitia

in omni vite p:ute,

fcn:, ita hominis vita brevis, ftatim

iis, qui timent Dominum.

1rafcel'f

Ín f»ntcnrus

vergit ad occafum.

Jufstia dias-): Meritas , Hdes,

05«

monoftichis, qua fere fumpte funt

ac conítantia promifforum porrigee

us f

ex Menandro titulo. 216 »corr zz ju-

tur ufque ad filios filiorum eorum ,

qeniucem. ) l'.(mnuS.

qui Deum timent ,

& Mkgem ejus

) 5

"As TO c'üyoNoy & Sævac:g&a—

fervant.

fericots.

& 08f.

18. d fac:enda ez, ) Ut €a exe-

tantul

Pror[us juventa flritus f (æzllmm.

quantar

qmottt

16

ópijiws pertran[rvs jm 1!!0, of

19. À cwlo pamfwt jädem fnaen. )

zfon fitfifer. ) 5piritus vitalis, feu

Oftendit Propheta, pofíe Dominum

J 6^)

facere,

C

ipfa vita corporalis non permanebit

ug promifit timentibus fe,

per tel

in homine, fed tranfiens in eo erit,

qum fcx

l

icet Tummus eft Deus, &

:da v

& nunquam in eodem ftatu fubfiftet,

in omnia, quz uiquam funt , latc do-

quia feml,ex mutabitur 5 de infantia

minatur.

fh«

ad pueritiam , de pueritia ad adole-

20. F;rrute.) Robore fortlt:uäme,

Ícentiam , Cïc & tandem de fene-

Facientes verbum :l!zæ.v.) Quld )ni.

Gute ad imoitem.

Vel fenfus cft,

ä 06'/'[1

xllmb exequimini,

« remo

flante vento ferum arefcit

liaias

4d audiehdam "vecems €£c. ) *

er.

C€ai

4

. idem fexe dicit.; Exv/icca-

quenccs divina mandata ad huuc fi-

Í

z

o

r f

m

n

66

LïBRï PSALMORER U"VJ

21. Benedicite Domino omnes virtutes ejus : miniftri e)us,

20

qui facitis voluntatem ejus.

sabitu

22. Benedicite Domino omnia opera ejus : ^in omni 1oce

6 |

dominationis ejus, benedic, anima mea, Domino.

fiobur

lcl

1. Pfalmus ipfi David. CIII.

dabur

Enedic, anima mea, Domino: Domme Deus meus ,

rüa-

$

b

gnificatus es vehementer.

fundáí

2. Confeffionem, & decorem induifti, ami&us lumine ficut

d

veihmento

tnvel

- $. Extendens coelum ficut pellem: qui tegis aquis fuperiora

I0.-

eJus.

tium p

. Qui ponis nubem afcenfum tuum : qui ambulas fuper pen-

esmom

nas ventorum.

*THeb.

fiunt

I. 7*

4: * Qui facis angelos tuos, fpiritus: & mlmftros tuos,

fiant 1

ignem nrentem.

-

dos

*

Qu1

i?hem

ut- ille

sem, ut obediant voci ejus, & fe

modum, & ea facilitate, qua artl-

fex tenmtorii cortinam convoiutam

Qu cha

äd.,les fervos probent, non propter

fl

privatam ahquam fuam utilitatem,

expandlc

flC ldlh

vel nece(fitatem.

3. Qusi. tegis. aquá - fuperiora: e]m')

&S

21.. Virtutes ejus. ) Exercwus, Sic

Aqueo feu: cryftallino: cocle.

- Alit

Vdl fs

appell at Angelos omnes.

DlsJ

de veris aquis mtelh"un

qua fupra

minill

$o 2

Opera . ejus. ) Omnes res ab

firmamentum fint.

dee dicta Ge-

Titüom

€o creata.

nef. 1. num. 6.

Ponis nubem 4/2m/54m funm.) Vehx-

Citaten

lz omzi loco dammzzt:mæ ejus. )

quáf

Ubicunque tandem fint inregno Do-

culum tuum, qui nubibus uteris pro

Curren

mini, quod omnia complecitur.

curru.

Nubem | Dei

, vehiculum

efle fxpe habemus in 5cri lptul'd

Vi-

Yit t

tüs, $

I

Enedic.) Lauda , predica.

Vi-

de Exod, 16. 10. & 19. 9.

ifa. 19.

aü He

de dicta Pfal. fuperiori num. z.

1. Jerem. 4

. 13.. fimilis loquendi mo«

dus apud Paetas.

Horatius lib. r.

Irae

Magnifcatus 6s "ebementer. ) Te

hinos

1nagnum oftendi(li per creationem

Ode 24.

dentey

mundl, &. per providentiam , qua

—— Iþjä Dze/þzm-

lgn: corn|co nubila dividems

$8

ilum gubernas.

Plerumque per purum Jonantes

fua bl

Confe/fionem , €$. decorem mduzþ'f;)

mudi

Lzaudis materiam firmiter, copxofe,

Egrt equos, celerepeque cnvrura.

NIJ 1

& autte poffedifti ; laude, & maje-

Ambulas — faper penuas ventorum. )

d di

flate indutus es; totus es iaudabihs,

Looquitur de ventis poetice tanquamt

Yl n

& admirandus.

de alatis animalibus.

Quui veheris

6. 4

2. Lismuime.

)

Gloria, majeftate ;

penms ventorum currum tuuin tra-

Deus enim inhabitat 1umen

ináCe

hentibus.

Pennlþ

itum

ceilibile.

4-

Qui facis ddngelos 27 fpirerus ,

Qitnef

Extendens

cemlum- ficut pelem. )

&c.) Qui delS., ut fp:umaleq crea-

Iu Hebr. évewt cortmam , ad eum

türe, qu& in cele tibi femper af-

Yithj,

Su?w

*

4

PSALMUS Cl..

261

—

Wi eujus,

$. Qui fundafti terram fuper ftabilitatem fuam : nott incli-

s

: ,

nabitur in feculum fzeculi.

ni loce

*

€6. Abyffus ficut veftimentum,

amiétus iejus

LI

fuper montes

ftabunt aquse.

o

7. Ab increpati

one tua fugient i .Vocje'—xtonitrui' tui formi-

&abunt.

*

$. Afcendunt montes, & defc

endunt campi in locüfn, quem

fundafüi eis.

s

1e freut

.: 9. 'Terminum pofu

ifti, quem non tranfgrgdientur : neque

Eonvertentur operire terram.

periotz

1o. Qui emitiis fontes in conva

llibus inter mä*diuxn mgne

tium perïranfibunþ aquee.

er pen-

Kkg

II. Pota-

vecoesas

$ (U05,

fi&ünE " fiant Angeli £ui , id eft, . etiam montium cacumina aquis eran;

fBant nuncii tui ad homines inftruen-

operta.

3

dos$.

Quique facis ininiftros tuos

7

Z in'crep

.zt.ime'»ma fngzïent, P

2

.r,r

ammodo increpitz

ignem urentem, id eft, qui facis,

uo juffu quod

fe-

n

ut ille ecdem fpirituales creature ,

aque fugerunt , loca illa celfa de

qi atl«

que charitate femper ardent, flant mi-

rentes, & fe ad cavitates, alveos, &

conceptacula fua demittentes.

wolutam

fiiftrt tui, ad etficienda celerrime, & ef-

ficaciffime, que jufferis. Ita S. Augaft.

. A "voce tonitrus tui , 65c. ) Propter

g fjltf-)

& $. Gregor. homil. 54.in Evangelia.

juffum tuum, quod erat quafi fonus

celi

tonitrut efficaciifimum , celeriter fu-

o, Àli

Vel fenfus eft, qui facid, ut Àn

ug f

miniftri tui habeant velocitátem

f pi-

gerunt , quafi timentes te.

ii G

rituum , id eft, ventorum, & etfica-

Q« feendunt montes , te.. )

Defi-

dentibus enim aquis-montes , val-

citatem ignis urentis, atque ita fint

Vir-

) Vdit-

quafi quidam venti fpirituales in dif-

les, & planities app

grLICEUXICg

teris pI0

currendo , & veluti quidarm ignes di-

gil, Eclog. 6.

*

Íta 'Theodore-

chiculumt

vini in operando.

Tusy derare folum, G dzfr!æa'qre

u V*

tus, & D. "Thomas in cap. 1. Epift.

Nerea ponto

lfa. 19

ad Hebr.

Cz-z*;äe;æztæs ff ?grum p«

datim [umet-

endi mo«

Igmem urentem.) ntelligit Sera-

re farm;m

jj Iib. 1

phinos; hec enim vox Hebraice ar-

dentes , vel ignitos fignificat.

In locum , quem f;;äddjfi ets.-) .Euns

$. Super ffabilitatem . fnam. )

In

locum tenentes , quem eis c

Qnüi-

7)

fua bafi, & fede, quod eft centrum

v

tuifti.

mundi.

*

9. Mes tmrz:g;*ediäntg;r. ) Scilicet

]t;)ldm 2

Non inclinalitur , 6c.) Nunquam

aque. Di&um eft mari, sfgue Luc

u

aruit. )

inde dimovebitur, vel motu recto,

veusdes , $ non procedes. amplius , . 68

vel in gyrum acta.

bic confringes tummt;! ffuctas. tnos. Job.

anqut

6. dbyffms ffcut "veflimentum , Bc. )

38- It

:

j vehefis

juti m

Pelagus , mare. fcilicet. profundif-

Neque conver

;eætm* aper;:-e 2er*ran?;)

fimum terram quafi amicus cir-

Neque rurfus terram operient aque.

cumveftiebat, & omni ex parte ope-

ío. l"crtr:mþ'äum* a. ï E fon-

n v

riebát.

tibus manantes, & per valles ad de

E

,

jes tt*

cliviora decurren;esf

nPCï M

Sufcf mentes J?gl';mtþ V.zgmo ) lpfa

-

x

m

62

LIBRI PSALMORUM

L

ir. Potabunt omnes beftice agri

e

e*(pt*&abunt onagm in

10

fiü fua.

peita

I2. Super ea Volucres coeli habïtahunt de medlo petrarum

10

dabunt VOCes.

20

— ——

13. Rigans montes de fuperioribus fuis : de fru&u operum

omnt

tuorum fatiabitur terta.

21

14. Producens foenum Jument155 & herbam ferv1tut1 ho-

eíc

minum.

LLI

2

tl

X

15. Ut educas panem deterra & Vmum laetificet cor hemmzm

Ut exhilaret faciem im oleo, & panis cor hominis confirmet.

24

^à

16. Saturabun:uürligna campi, & cedriLibani, qlldö plantavit:

tfq

fque

17. Ilhc patferes mdlncabvnt

240

18. Hero-

fapier

1

II.

Potabunt omnes beffia agri.) iíx

Satiabitur terra.) Keplebitur terra.

ZS.

14. Herbam fervituti bominum.) Her-

lid; (

ilis aquis bibent pecora, juménta ,

& fera.

bas hortenfes , oleza, &c. in cibum

Expettabunt. omagri m £t fmz) D.

hominum , vel in. medicinam , vel

Culg

Omzyer re] Áotet

3177

certe herbarüm | nomine

intelli ïm

n

Hieron. veitit :

loi. n

fgnm.

5

AU.(T'IPC le(f*t, //z'czf;zc*at

fmculos, germina , aut tunones

$VC

*4110 d in noítra

unde vites poitea exiftunt; triticum-

ena;rti im fitun- f,m«n

idem

T

val rata dicitur,

.xþe&wmzz 1

etiam hexbeiwns ;

&. alia hujus-

elefidy

eit, quod fper: abunt.

in eis fpera-

modi.

leime

bunt afini filveftres, qmndo fitient:

154 Ut éducas panem de tevra.) Ut

Càm À

fic eodeià fenfa dicitur infra num.

ex illis Herbis, cum ad iaat ikitatem.

pervenerint, & maturum femen edi-

dleam |

27. Qwante 4 f€ &thci'd.??f, ut des sls

D.'?/f

ejcam 1 tempore, iÀ cft fperant. Qna-

derint , panem homiaibus fupuecmes.

Dux

grum pre CCt'*"'lo qu ïdl'll)txhl)üs Ccotr-

Ef 'vmnm [&tyzcct cor bomzrsi. ) Ut

educas vinum , quod ad ]titiam ex-

& n

memordvlt, qma is cum deferta lo-

Cetera]

ca fequatur, unde & noraen «ccepit,

citat homines.

& per folitudines c.net:, fiti maxi-

Ur exbilaret fa ;ez in oleo. ) Oleum

nidum

Mos

me ve€xatur.

enim: faciem nitidiorem reddit , &

modur

2. Swper em volueres eeli balita-

eit accommodatum ad unguenta, qu

ir magno .ufu erant a)ud /Qrien-

tibug ;

bus;.) Prope fo.tes, flavios, & ri-

E»lltba

mmh)u

vos libenter vérfautar aves , arbo-

xum Juxtd aquas crefcentium umbra-

Pauis cor Donaizis cwg?rmet )

Ho-

u €fta

& robuftum

fidCeus

culis gaudentes.

minem - corroboret ;

-Deimedio petrarum.) Rupmm juxta

reddat.

Quem €

16. Sazmrabunstur lzgnpt cfmpt) Ar-

At eja

aquas, & torrentes fitarum , in qui-

Prrop fj

bus degunt, aut ctiam nidulantur.

bores, qu& in campis nafcuntur, lar-

ngbu/,t voces.) Canent; garrient.

gis imbribus faturabuntur humore

Cim jl

neceflario-

I9J

13*

Rigans moxteg de juþcnar;äua

f&5 ) Rigans montes aqub de nu-

Er cedri Libami, quas p!dnt.a"u:t )*

bibus dumihb.

Et admodum procerze, cedri » qui-

mö, n

bus Deus Libanum montem circum-

TWonfeg

Dejnmu opertm tuarum.) I*ru&u,

quem operaris , dans frugibus, ut

v eftivit.

50[ t

quioq

naícantur ; & cxefc,ant,,

1;;'. Àlie pafferes mdg(ïmüuw ) Avi-

LE

R)

AL M US CHI

s

:463

4gtl 1f

18. Herodii domus dux eft eorum : montes excelü cervis:

petra refugium herinaciis.

TU

19. Fecit lunam in tempora: fol cognowt occafum fuum.

20. Pofyiili tenebras, & fa£ta eft nox : in ipía pcrtranübunt

Openu

enines beftiae filvae.

21. Catuli leonum rugientes, ut raplant & quzerant a Deo

uti- ho-

eícam fibi.

22. Ortus eft fol,

of

& congregatl funt: & in. cublhbus fuis

collocabuntur.

Mirmet

h

23.-Exibit homo ad opus fuum, & ad operationem fuam

itavit

ufque ad vefperum.

24. Quam magnificata funt opera tua , Domine! omnia ia

Hero-

m t

fapientia fecifti :

impleta eft terra poffefTione tua.

25. Hoc mare magnum, & fpatiofum manibus ; Àllic repti-

ür tera

im) H

ila, quorum non eft mnumerus.

à cibum

26.. Ani-

am , ve

ule in genere; nam ut diximus Pf.

20. Pofuiflz remebras , c. ) Cum fe

intélligit

icI

n

tenebre , & nox effundunt.

Urt0n $ ,

9- ybY zfper quamlibet

aviculam fienificat.

In- pf perthvf&unt omnes befiit fi /'/-

triticum

19. Hcro;lzf x, n ïïeblæo , "1 TvDB

v4.) E cubilibus fuis prodeunt, &

hujus«

filvas nocte oberrant.

æäafd.z ; in Grzeco $£pedibc, quae vox

Z2I.

fignificat milvum chronvmo , fuli-

sztn/: Leozeum. ) Et catuli

jU

cam Au'ïuihuo ciconiam Smdæ ar-

leonum.

fitatm

deam Pllmo,

Rugientes. ) Ruqlum: enim , dum

ne edi«

Nidus.

Domus. )

predas agunt.

ogeune:

Dux eff eo;um.) Vel quod altior,

4 Deo. ) Quam Deus' obtulerit.

NLz

& amplior fit hujus avis nidus, quam

-

22. Ef conorcgatz pm't) Sefe in fuæ

:wn G-

ceterarum ayium ; vel quod prima

luftra recipiunt.

nidum ftruat.,

23.

Exibit bomo ad . opus funuze, Y

Oleum

Moztes exæ(/,i Cervi. ) Quemad-

Cum illuxerit ,- homines ad opus

modum avicule werfantur in arbo-

lüt , X

prodeunt, contra ferg fuis fe cubi-

fit qll&

ribus, ita cervi in m(pntlum cacu-

libus, abdunt.

(yrien-

minibus,

24. Mdgnzä'mt.ez) Nhfrmfïcav

Petra refugium berinacei. ) Hen-

Implem ef terr4 po] e/gone tua. )

Wo

naceus, Hebraice * 5y*- /aphar, eftis,

'Tuis rebus, & operibus, tuis crea-

Dbumlm

quem Scriptura Levit. 11.'s. appel-

CUHS

tuis opibus , & bonis.

lat. cbarogrylHluza.

Italice appellarms,

25. Hoc mare, 6c.) Quafi dicat :

j Ar

Porco Abma.

Vide quz notavi ad lo-

ïNz ec minorem adinirationis

I'Pdte-v

Jfa ".

cum illum. Levitici.

*

riam przebet mare ,. quam tellus.

h

umole

19. Fecsé lonam i fempora. ) . In

Manibus. ) Sinibus, fic Italice Si-

temporum diftindiones,*& divifio-

dul

nes; nam anni menfibus conítant ;

nus appellamus, Bmccz a.'z mare.

menfes autem luna.monfítrantur.

» qul

Reptilia.-) Natatilia, pifces, qui

circom

$o/ cógnowit occafzm ,me ) Scit fol

vel

;edes omnino non habent, un-

quo curf;m fuum debeat mtendere,

de'a Grecis Zexoów di&i funt, vel

bxevxfhmos habent.

j

&t ad Occidentem perveniat.

*t

us

264 |

LIBRI PSALMORUM

^ 56. Animalia pufilla cum magnis illic: naves pertranfibuit.

d

)

27. Draco ifte, quem formaíli ad illudendum ei: o

quamd

mnig a

E

M

te expe&tant, ut des illis efcam in tempore.

48. Dante te illis) colligent :

in Doi

aper.iente/te magum tuam,

omnia implebuntur bonitate.

(

L

à ;

em, turba'bün'turqf auferes fpi-

bened

20. Avertente autem te fac!

ritum eorum, & deficient, & in pulverem fuum revertentur.

. 3o. Emittes fpiritum tuuim , & creabuntur, & renovabis

4

(

faciem terrae.

.

1

31. Sit gloria Dom

ib

m in fæculum : ]eetabitur Domi-nus in

?

operibus fuis.

& facit eam tremere : qui tangit

ä

32. Qui refpicit terram,

t

i

mpnïes'? & fumigant.

339 "w

»

ï

1

.-

ECQ]

Quorum nom efh numerus. )

Nam

Banitgte.) Bonis a tua benignitate;

Qus fe

& providentia profectis.

pifces copiofius crefcuat , & multi-

plicantur, qum t&rreflres , aut ae-

29. dvertewte aniem te faciem. )

T

DN

ree animantes.

Ubi curam, & confervationem il-

lam tre

kgnü. )

terram c

aimalia pufflla cum m

lorum fubdáséeris, & manum tuam

f

U

ibtraxeris.

Qusdam enim illic funt tante ima-

& Si'xdiï.

nitudinis, quante nullum Animal in.

Turéabuntur. ) Laborabunt. angu-

Ta;zgi!

2

qua

ftia, & penuria languefcent, nec fa-

terra re

peritur, ut balena, 6

tendo ,

Geénef. cap. 1. 21. appellantur cere

tis expediet ; quid agant , aut quo-

& f'—.nï:äg

modo fibi provideant.

3 €

gran dia.

"Aufeves fpurst

26. PertrZ

nþ'äzmt.) Heb.*r. amöu'lk;

vitalem.

zfm "eorum, ) Spiritum

$

l vig

àuzt.

Ambulant ,. .ultro xf:itroquwe

[;/,., la

commeant.

Defeient. ) Mborientur

COricaa

Ia puluerem [uum revertentur.) S

d-

Draco ife. ) Loquitur de ba-

d

T

jenis, & cetis grandioribus.

Ut

ventur in

$. J

ti funt.

pulveren? » €x quo forma-

Dd

enim omne genus pifcium' repti-

6 Cred-

4

Is nomine comprehenldit ; fic que

30« E»zttes &irit;mï fUMm ,

hutlh [o

in hoc genere funt im:i

nania, & ma-

buntur.) iCwmittes fpiritum vitalem

ten e

in animalia peér novam generatio-

]us

gnitudinis eximie , dracones di-

1f* D.

cuntutr.

,

nem, & fic renovabis faciem terrz,

Pf(,wr

Jn

A. illudendum ei. ) Draconi , ut

eam replendo omnis generis animan-

n

homines ei illudant, & infultent, &

tibus.

* Íd fieri videmus in. vere,

E

Vel C'mv

quafi triumphent, cum illum cepe-

cum tepidiores aurz [pirare inci-

Atylis

rint , aut .occidcrint.

in Hebrzo

piunt.

1j

Creabumtuy.

A&Tf

eft, ad ludesdum im eo: id. cft, in

ducentur.

) Formabuntur, pro«

-

nec at

mari, huc; & illuc fe, ut libuerit,

circumvolvendo, per mare fpatian-

31. S; gleria Demint im f[aculum.)

Laudetur «Dominus

Ueluj

do, & fe oblectando.

, & glorificetur

dDur

27. 4 te. ) & tuaprovidentia.

in eternum. .

Lerabitur Deminus in operibus fris. )

Clplo Pf

de tempore. ) Cum efuricrint , vel

UP

&r

lr

tempore congruo , & opportuno.

Videus cUnlla , qua fecit, efje wq(dt

A05 1

29. - Colligent. ) Cibum , paftutn ,

&eza. Genecl. 1.

llj

ler X

Vta

quem illi objeceri!:;'

32. AefHicii , Cfg ) Nutu fuü*il-

Tl hi

—

-PSALMUS CII. & CIV.

26$

[!

U

31. * Cantabo Domino in vita mea :

7

píallam De—ö meo, *Infr.

quamdiu íüm:

l4g.gs

34.. Jucundum fit ei elo

&U: l*

in Domino.

quium meum : ego vero de.lïe&abor

35. Deficiant peccatores a terra, & iniqui ,Hi'tæ ut non fint:

e$ iDi

benedic , anima mea, Domino,

vi

2

!O

[2»]

- Alleluja. (z. Par. 1. 5.) Palmus. CIV,

1. £. 'Onfitemini Domino, & invocate nomen ejus: annun-

Dus ii

tiate inter gentes opera ejus.

t1n0"

2. Cantate ei, & pfallite ei : narrate omnia mirabilia ejus;

. 3. Laudamini in nomine fantto e

jus : ,-Iætetgr cor quaren-

' Ltl-x'

tium Dominum. .

i...

.4. Queerite Dominura

, & confirmámini : quæri'te faciem

ejus fen?pe'r.v

TA

s. Memen-

lam tremefaciens , vultu iracundo

fe.

Bene aütem convenit huic Pfal-

terram concutit , & imotu labefactat,

& f'ïïlz.üt.

mo, & duobus fequentibus , .quia

Alleluja .fignificat , Lasdare Deum ;

-T-z;zgit ma;ites.

Fulmina immit-

hifce vero.Pfalmis narrantur bene-

tendo , ex quo ignem concipiunt ,

ficia a Deo populo lfraelitico pra-

duo

Qu

& fumigant.

3

ftita , que laudis Dei funt argu-

33. Cantabo, ) Celebrabo, quam-

mentum.

diu vixero.

5

n

M

1* Conferemini D

Df allass,

J

Ad PÍíalterii fonum

Dominum. -

tamirz/a. ) Laudate

conciaoam.

lLzvocate zomen

»

9j

[u5. ) Cum gliqua

71 d

3

Qu amdin fum.) (äuamdiu þvixcro.

vos urferit neceflitas..

-34. Jucundum fit ei.) Placeat ei.

Anuuntiate Inter. gentes.) Notas fa-

o lum

Canens

Dälefz',zäar' 22 Domw:zo. )

cite , & pradicate inter exteras

n

& t

laudes ejus, &

nationes opera -ejus.

tem cjus.

memorans boqica-

^

-

Caniate €b, 65 pfalite ei-) Ore

l vidien

renétitou

35: Defeciamt peccatores aterra, Gc.)

canite, & muficis inftrumentis per-

Peccatores, qui Dcum laudure ne-

fonate in ejus laudein:

n ii

; apumid"

Íciunt, aut-nolunt, deficiant, iza ut

3. Laudamini i nomine [antlo ejus.)

g .

vel convcrfi ad Dominum non fint

Gloriamini ejus nomine ;

€x

Q-

d

amplius peceistores, vel fi converti

v

breo verti poteft , Zzudzze vos zpfos ,

noluerint, dejiciantur intra terram,

id eft, gloriamini, & placete vobis,

nr

quod tam beneficum in vos Deum

aw.h,

nec amplius compareant.

experti fitis.

r 44

leluja. ) Quamviä non habeatur

Leteiur cor quaventtum

] €zm.

Le-

meat

AL

j s

ap

ud- Hebrzos , 4/le/zja , in prin-

tentür ex corde , & folido gaudio

€ipio Pfihni, habetur tamen in fine

Omnes ,

ui placere ftudent ci, &

7À

"

fupüioris.

Probabile eft LXX. vi-

qui in neceilitatibus quazunt, & invo-

cant eum.

I)ZE 7

ros illud legiffe initio, & ita in fua

ipterpeetatione quafi titillum pofuif-

V) Fþrtia & con-

i

4

4- Can/ïrwmi?i;

m »

Bibl.y eum Com. Menech. 1. AV,

N

266

LLNSLT

SALMOQ*"

M

-

Par-

$.. Mementote m1rab1hum ejus, quae fecit pæOd]gla ejus, &

M ————————— —

16 g. judicia oris ejus.

i')

lfaiz

uh

6. Semen Abraham, fervi ejus: filii Tacob ele&i ejus.

pop

12. g

3. Ipfe Dominus Deus nofter: in univerfaterra judicia ejus,

1

.8. Memor fuit in faeculum teftamenti fui, Verbl, quod man-

tepes.

15

davv in mille generationes.

*Gen

. * Quod difpofuit ad Abraham: & jur amenn fui ad Ifaac.

nolite.

li

-

« 16,

Io Et ftatuit illud Jacob in praeceptum : & Ifrael in tefta-

i. ]

mentum a&ternum :

patis

xr1. Dicens: T1b1 dabo terram Chanaan funlculum hære-

mj

ditatis veftrae,

]oí

eph

I2. Cum

W

pertra

flanti eftote animo ad eum quzren-

diem fuerunt, & fortaífe etiam ea-

dum. Vel fenfus eft, & confirma-

rum, quz future funt; nam pro-

1s ]

bimini, & robufti e'rhmemmv

babile eft munduim non duraturum

Y

-Faciem ejus.) Eum, ejus confpe-

annos quindecim mille , quot effent

p

&um favoretn ; & gratiam.

neceffarii ad explendas mille gene-

Fa

. Judicia orís ejus. ) Le(rem &

rationes, etiamfi cuilibet generatio-

fit vel

præcepta ore fuo tradita per N.[oy-

ni brevdï:mum fpatium tribueremus,

qui adl

em.

hoc eft,

annos quindecim , quot

dixi P

fere in homine requiruntur . ad ge-

IG

6. Semen Aära/mm fc*rw ejm) Vo-

nerandum.

eatiyi cafus

O femcn Abmham,

Hebïæi

cultores ejus..

9. Qzad' dgþafþtt zd Aar;zä:m" J

« Eletis ejus. ) Grmgce s,:kswrm GLU'FO,

Quod pepigit cum Abraham, Genef.

[4! qul

fumer

eft cafus. nominativi , yel vocativi.

12. n. 7. (& cap. 15. num. 16. &Cdp

E [//

Vos, qui ele&i ejus eftis.

17.

'mutn.-7.

hanaa

7. m wnrver(a terra ]udtcm eus. )

Er ]umment: /iu ad lIfzac.)

Memor

lulda.

fuit jufamenti Ifaac preftiti ,. Ge-

Exempla, & argumenta ommpoten-

Ij J

tix, fapientim , bonitatis, && veri-

nef. 26. 3.

den )

tatis , five fidei , vel prodigia , &

l0. Stafuir ilnd.) Firmiter pactum,

Tent h-]

miracula , ut n. $. ubi hec con-

& juramentum conftituit.

Ch IU;E]

jungit ; Prodigia ejus , &5 judicia oris

jacob. ) : Jacobo.

Ranam

ejus

In praceptum.) Ut etfet quï

a—

I de

8. Memor futt. 12 faculum teflamen-

tutum , & lex, qua feipfum obli-

E&leïe

t fzi2) Memorem fe oftendit pro-

gavit Jacobo, ut fcilicet nullam gen-

l4H

miífionis fuz , quam fcmplternnm

tem &que caram haberet ,

& pe-

COT; "1b

eífe vult,

culiarem , ac Hfraelitarum . y s

Verbi.) Promiflionis fus.

ciffim Jacobum fibi, ne przter ipfum

pïn )ter

alium. Deum coleret.

ft"Vpu,

Quod mandavir.) (Quod juffit , &

raouem

ftabile effe voluit.

Et Ifrael. ) Et Ifxaeh, ]acob ni-

In mille gemratzonen ) In &ternum;

mirum , & pofteris ejus.

Aon;

18

ponitur enim numerus cértus, & de-

Tefamentum aternam.) PaQtum zter-

*Rut v

finitus pro incerto , & indefinito ,

num, ut explicatum eft.

fcilicet millenarius, qui etiam lon-

1I. Ti44 da£o terram Chanaan.) Ha-

CW iäg

ge excedit numerum generationum ,

betur hsc plleHlO, Genef.. 2g.

205,&

us ab oxbe condito ufque ad hanc

num. xx;

ady

—

P

PSALMUS CIV.

267

jus, &

,m;; Cum efïent numero brevi, pauciífimi, & incols;& ejus.

13. Et pertranfierunt de

US

populum alterum,

ggfxte ip'gen.tem,, & de regno ad

-a ,

14. Non reliquit hominem noce

$

re eis: & cOyripuit pro eis -

i

reges.

15. "

Nolite tvängxere chriítes meos :

;'*;Q'Reg

d Iaac,

&in ! p-rophetisx meis

l, L]w

nolite malignari. -

n teflz-

16. Et vocavi

I 'Pïll'g

t famem»'fup,;er terrlam: & omne ürmamentum |

" panis contrivit.

16.22--?'

| heere-

17. Mifit ante eos

;* virum : in fervum wränpndafus eft *G'en;

Jofeph. :

Á

3'7'360

18.

* Humiliaverunt 1n compedibus

i otoren stl

, um

ferl*um "en-

pertranfiit anitnam ejus,

: pedes ejus:

etiaä &

39 309

19. Donec veniret verbum ejus.

c

at pl' 0*

avit eum :

Y

uraturum

,Elyoq'uwium Pomini inflamm

3ot ellext

Ela'

20. * Mi"

jlé gen-

Funicä[um bereditatis weffrs. ) Ut

te legem latam non r.egalli unguento,

;cner.ttio-

fit veftra hereditàs.

De tuniculis ,

fed Spiritu fancto uncti fuerunt.

'uererns,

'qui adhibebantur ad dividéndos agros

Im Prophers , mes. ) |Abrahamum

dixi Pfal. 7», $ 4.

, quot

In

Deus vocavit Prophetam Gen. 2o.

. 3 ge-

12. Cum effent numero brevi. )

7. & lfaac de fua pofteritate pro-

Hebrzo.eft, Piri puzeri,id eft pau-

phetavit Gen. 27. & Jacob morti pro-

hulam. )

ximus mira vaticinatus eft de Chri-

numerare.

ci, quos proinde fgmile erat omnes

n, Gener;

fto, & pofteris, Gen: 49.

í&ap

Et incole ejur.) Peregrini i

R iris

Malignari. ) Male facere, nocere.

Chanaan; erant enim ipfi oriundi ex

*

l16. Voc«vit famem fuper terram. )

) Memot

. Chaldea, & Mefopotamia.

Loquitur de fame , que füit tem-

i, *

13. Pertranferunt. de gente in gen-

pore Jacob, cum. Jofeph . Agyptum

£em ) . Cuüm fixas fedes non habe-

fervavit Gen.'41. Dicitur a Domino

1

rent, huc, illucque vagabantur, de, .

vocata fames, ne quis eam tribuat

y p

. Chaldza in Mefopotamiam, in Cha-

naturg , vel fato, vel cafui.

nanzam, Palzí(tinam , & /&gyptum.

Ermamentum panis. ) Panem , ci-

fi-

Et de regmo ad' populum Aalrerum. )

bum, quo fuftentatur, & confirma-

quaft |

/ Eft repetitio przcedentis hemiftichii.

tur cor hominis

fic Levit. 24. 26.

lag gen-

14 Hominem.). Quucmquam.

legimus: Pajzzqzmæ canfregero bacium

Corripuit.) lncrepavit ,-caftigavit

panis veffri.

,& pe

propter eos Reges Palafting , &

H

L

L

4 & Vi-

7. Virum. ) Jofeph m JEgyptum

*

ter ipfllm

-4£gypti, Abimelech fcilicet; & Pha-

premifit ,. Genef. 57.

- raonem. Vide Geu. 12. 17. & cap.

18.. Hugaultaverant dm compedilus pes

B. 11..5.

*

des ejus. ) Mebr.

]acöb fiie

19. ANolize fangere Chriffos meos.)

pede pedem ejus,

kaqruïf't m com-

- Sunt verba Dei Reges increpantis.

Ferrum. pcrtrzm/z'it ADÉisam €7'4 " ) Bloei

tum at*

Chriflos meo:, ) Weges, & Princi-

rei compedes cruciaverunt aninam

pes meos , id eft, a me conftita-

eju5 , lum valde vexaverunt.

7 n

tos, & quafi inunctos. * De Patri-

1g. Verbum ejus. ) Decretum Dei

ol j

archis fpeciatim -hic agitur, (;ui an-

de Jofeph e€ carcere educendo. Vgl—

z

26g

LIBRI PSALMORUM

"Ges 20. * Mifit rex ,

j

41.14. mifit eum.

2"

& folvit eum,,pïïnc?ps pppuloruzn, & di-

i

n tert

|

21. Conftituit eum d

L ab

ox*iui»nmn dofnus fus : & principä&

omnis potfeffionis fuae.

fermo

22. Ut erudiret princi

pes ejus fi-clutï fem&tipfum : & fenes

29

ejus prudentiam doceret.

fces q

.*Gen.

23,: * Et intravit

f

LE

46. 6

in terra Cham.

Ifrael in Egyptum : & Jacob accola fuit

Tunm,

*Exo.

X

L

24. * Et aüxit populum fuum vehementer: & firmavit eum

H

l

j

7

;

&.

fuper inimicos ejus.

.

bus eo:

25.

onvertit cor eor

um, ut odirent populum ejus: & do-

7ay

.

9. i

lum facerent in fervos ejus.

tem M

*Exo

3 :2650 äg ]3([

-*

ifit Moyfen fervum füum: Aaron,- quem Ael"egit

$

3. 10.

ipfum.

trvit ]

IY

40 :9-

j 270 * PO'*'

H

Durmer

fenfus eft: donec eveniret verbum,

23. ) lfraelite

, Jacob. fCilicet cum

quod. ipfe Jofeph predixerat referens

familia fua.

fratribus, & patri fomnia a fe vifa

"dccola fujr. )

QP'ärägrinatusW(-:ü.

omnet

de fua magnitudine, Genef. 27.

In terra Cham. ) . ln terra /JEoy-

Eloquitm Domin;.)Prophetiafpiritus.

ptiorum, qui funt a. Cham. Noe fi-

36

Th

Q

loflummavit eumi. ) Accendit eum,

lio prognati per Mizraim , Genef.

& effecit, ut in prophetiam erum-

l0. 6.

/l

peret, & fomnia fuis concaptivis, &

24. «duxit. ) Multiplicavit, fccun-

Tlogy

poftea Pharaoni interpretaretur ,

davit ; nam cum. defcenderunt in

que ventura erant, pr&diceret.

JEgyptum, erant tantum feptuagin-

20. Rex.) Pharao /Egypti Rex.

ta capita; cum vero egreffi-funt ,

t

Solvir eum.) E carcere eduxit.

erant fexcesta fere millia peditum vi-

808 yi,

Prieceps populorum. ) Scilicet JE-

rorüm afjwe parvuls , Exod. i2

Quorun

gypti, Pharao; eft en

i

3

petitio.

im ufitata re-

2 E

[:]

þirm;vit——äunz.) Validum , & po-

qttm

Donifit eum.) Compedibus eximens,

tentem fecit.

Aün t

e carcere educens.

24. Comvertit cor eoritm.) Deus di-

MQ*jfcs

21. Priseibesu ogmi þofejz'mis /im.)

citar convertiffe cor /Egyptiorum in

ctütont

Adminifratorem regni , proregem,

odium ,. & in ruinam. Hebrzorum,

& gubernatorem oimnium , quz in

non odium infundendo, fed bene-

Icet, f

ditione erant Pharaonis.

P

&dit, |

faciendo populo fuo , quod JEgy-

videi

22. r erudiret , 65c.). In Hebr. eft,

ptios accendebat , & urebat in.

s; winciret , alligaret , caftigaret ,

vidia,

ïUS erat

coerceret corruptelam aulicam , &

Dolum . facerent. ) lVIacqhinarenfui',

Cütdian

eum Ce

tevocaret ad moderationem , atque

perniciofa confilia agit:rent, infan.

virtutem,

ua ipfe erat preditus ;

tes occidendo ; -& nimiis operibus

Non lh

hoc enim

ignificatur verbis illis ,

Hebrzos fatigando, & vexando.

oriff

*

ï)r

ALf

dfeut femetipfmr.

26. Quem elegit ip[uzn.

j

Ad perfi-

Prancipes ejus.) Proceres JEgypti.

" ciendum una cum. Moyfe fratre opus

j.c

Senes ejus. ) Senatores, confilia-

ll 4

redemptionis populi fui:de JE2y-

Xios, magiítratus.

pto-

Cnf.

8* nu 1'2

POSUALM.ES. CIV.

$66

)&dï

5*. * Pofuit in eis verb

é

à üvnorum fuorum, & prodxgxorum *Exe,

in tcrra Cham.

7. IO.

nClpen:

& non exacerbavn *Exo.

:28. * Mifit tenebras ; & obfcuravit :

fermones fuos.

IO.2I.

& Íetes

29. * -Convertit aquas €eorum in fangumem & OCC1d1t pi- *Exo.

fces eorum.

-

.

20,

jola fü

3o. * Edidit terra eo1um ranas in penetrahbus regum ipfo- EXO-

Trum.

t eut

4r. * Dixit, & venit coenomwa' & c:1n1fes in omnlbus fim- *Exo.

16.

bus eorum.

8*

kdo-

& 24.

32. Pofuit pluvxas eorum, grqndmem : ignem comburen—

tem in terra i? forum.

legi

33. Et percuífit vineas eorum, & ficulneas eomm & con-

mVlt h ^num finium eorum.

, *Po

* Dixit,. & venit locu&a, & bruchus, cujus non erat *Exo.

——

numerus.

IO.12

Jicet cin

3e: Et comed;t omne foenum in terra eowm "& comedlt

us eft

omnem fractum terree eorum.

Ttà E*V

46. .* Et percuffit omne primogenitum in terra eorum: pri- 'Exo.

18 Ag

X()Lh

mitias omnis laboris eorum.

Gendf.

37. * Et eduxit eos cum argento, & auro: & non erat in "Exe

trlbubus eorum mhrmus.

12.35

t, EGCUI.

erunt W

Ti

38 Læ"

eptu t'*m

32. Píwvias eorum, gmrrdmem.) Pro

/l funt,

27. Pofuit m cis, O. ). Ornwxc

ditum vi-

eos vi, & donó pan andorum mira-

pluvia grandinem imifit.

AOi I^

culorum.

l"/zem com[vm eniem, ) Et cum grane

dine mixtum ignem fulminum, omnia

28. Et nä;wmwr ) Totum /Egy-

comburentem , & vaftantem.

& p

ptum per triduum,

Nen exacerbzvit . fermones fuas )

33*

ngmzm ffazum eorum. ) Omne

Moyfes, & Aaron non exacerbavit

lignum , omnes arbores in fimbus

Dois d

Dei fci-

eorum

fermones fuos, id eft, ejus,

yrgort s

licet, fed qux ille mandavxt effecta

24- Dixit.) ]umt De plaga locu-

dedit, licet grave , & pencumfun

ftarum vide dicta Exod. 10. n. 1.

el bene-

| Eoy

videri poffet tantum: Regem , quan-

Brachts.) In Hebrzo eft 7*39 zeleg,

ipat !

tus erat Pharao, provocare ad ira-

fpecies locuftz omnia lambcnma &

cundiam.

* Íta Beilarminus.

Alii

abfumentis.

cum Genebrardo malunt fenfum effe

6. Primitims ommW laboris eortm.)

m n

Non irritavit, non irrita fecit Deus

Vide-di&ta Pfal. 77. num. $1.

rouaiffa" fua Moyfi fa&a de plagis

Onürwdü

37. Cum argento , €$ auro.)) Nuxeis,

lo

Pharaoni, & JEg pto infligendis.

& argenteis vafis ab JEgyptiis com-

3! Cenomyra. )V ide di&ta Pfal. 27*

p

modato acceptm

ie o

Iefirmus. ) Nox Hebraica 51935

a

0i

"v

(*mfes ) Vide dl&a Exod. cap.

$- n« 17.

«efe! , fignificat corruentem , laben-

270

LIBRI PSALMORUM

Li

à

38. Lætata eft JEc yptus in p1ofe&10ne eorum : qma incubuit

timor eorum fuper €oS,

2udes

*Exo.

39. * Expandit nubem in prote&wnem eorum, &i ignem,

j P

13 et- gt luceret eis per noctem.

otnni

*

à

40. * Petierunt, & venit coturnix »& parne coeli faturavit eos.

& ]

77.14

vifita

1Cor.

41. * Dirupit petram, & fluxerunt aquae: abierunt in ficco

1C. I:

umina.

54

?E xo.

éum in

495. * Quomam memor fuit verbi fan&x iïu, quod habmt ad

-

16 13.

Abraham puerum fuum.

6 X

* Nu,

20.11I

43. Et eduxit populum fuum in exultatlone ,& ele&tos

dquit

*Gen fuos in l&titia.

j

17. 7:

44. Et dedit illis regwnes gentmm & labores populolum

ton 5

poffederunt,

Eti

u

45. UtcuflodiantJuftificationes ejus, &legem eJus requirant,

potez

Alleluja. (J'udith. 73. 21.) Pfalmus. CV.

ss

Onfitemini Domino , quoniam Bonus : quomam in fze-

-*

IP[t

culum mifericordia ejus,

fugnus

uibosee,

2. * Quis

ent m

. Nullus

Q L

tem , nutantem , debilem,

ALierunt n ffcco flamina.) Per ari-

Cabit,

erat non modo «ger, fed ne debilis

duin folum copiofe fluxit aqua.

Poien

quidem, fed fani omnes, & validi.

42. Enuoniam memor fuir, 6c.) FTac

autem omnia tam bf*nwne Deus cum

fortia

39- Latata eff ägyptm m profetlone

fuum |

eorum.) Adeo JEgyptii non retinue-

lfraclitis operatus eft,. quia memor

Ax(dl

runt Hebrgos propter vafa aurea,

fuit promili fandi, & .inviolabi-

& argentea , ut pótius letati fint eo-

lis, quod Amdhdm fcrvo fuo pruml-

quetur,

femt

$;

rum difceflu, timore majoris mali,

& fecu

ne fcilicet omnes perirent , ut perie-

2435*

lz exultat:one ) anltdntes,

rant pmmog»mtl €orum.

& lztos.

4 d

44. Gentium.) Chmdnæorum.

W erv

diu enim nubes caftra ifraclitarum

39 Ex;/andzt "Ubeu 5 ffc ) Inter—-

Labores popui 'orum. ) ()l)ea, « bnnï,

Vnmtat

precedebat , quemadmodum node

que fibi mlto. labore populi Cha-

v!ftq

cdumna ignis.

nan&orum parav erarnt.

f05 &

P Prateä;onern eoraum. ) In umbra-

43-. Ut cuflodiant ]zz./ï:þmtzo,zes Me.)

d&öreng

culum, & tegumentum adverfuüs fo-

Hzc autem omnia Deus ifraelitis

5. d

em, & ardorem ; ; nam deferta per

præftstlt, ut ftatuta religionis , &

u ambulaverunt Ifraclite , torrida

Ht )

u

varent.

Cgremohfias in Ieöe inflitutas fer-

Tüm bor

Á

nt, & ratione climatis ,

& arena-

4d lg,

narufü caufa fohs raJ.los re.fiedcn-

Lejem cjus requiramt.) Servent di-

tdite

ti um

vmam lefrf:m.

Es

MC )

40 Coturmim. ) Wide di&a Exod

Hj

lclzy;z X dee dicta initio fu-

li la,

P, at eli.), Muma. Vide ibidem. -

AL

perioris Pfalini.

I

grifie.

41. Dirupit perram.) Hebreus ha«

Coufizemini Do;mno. ? nguda.te

N

bet:. 2perm,. Nide Nuin. 20, 11.

Dominum.

ii

E

'P's AVL MUS CV.

2j

E

ibii |

uis '!oquetur potentias Domini, 'au-ditgs faciäe—t omnes Juditk

j643 2f«

$

laudes ejus ?

! dnqm,

3. Beati, qui cult

odiunt judicium, &.faCiunt'ju&if/ciam i

EcCli(

E

L4

omni tempore.

aviteos,

/ 4. Memento noftri,

Domine , in jbeneplla-cita populi tui: -

inficoo

vifita nos. in falutari tuo.

s

,

3

. Ad vidéndum in bonitate eleCctorum tuorum ,— ad leetan--

dum in laecitia gentis tuae : ut lauderis cum heereditate tua.

l;buit al

6. *. Peccavimus. cum. pat

?

uditk

ribus noftris.: injufne egimus,]

- eledos

$

iniquitatem fecimus.

í

7. ?9.

7. Patres noftri in

ngyptö non intellexerunt mirabilia tua:

julorum

non fuerunt memores multitudines mifericordise tuze.

Et irritaverunt aícendentes in mare, Mare rubrum.

-

xqütrant

& Etfíalvavit eos propter nomen fuuni:; ut notam faceret

4

]

potentigm fuam,

9. *.Et

Byreene

j n fs

In faculum mi[ericordia ejus. ) Be—

demini.

Vel ut lauderis a me, &

;

nignus eít, nec ullo tempore finis

a populo tuo.

6. Peecavimu ,

d

* Quis

erit mifericordie illius.

L

[

6c.) Eadem re-

»

-

- Lequetur. ) Eloquetur, expli-

feruntur Judith cap. 7. 19-

)P« at«

cabit, recenfere poterit..

g. Nom intellexerunz. smiralbilia tHa.)

| Potentias Domini.) Adm

BK

Prudenter non confiderarunt.

un&

£. Bat

fortia eju

S

-

. facta , quibus populum

Ireriteverumt 4fcmdenfe; ig mare.)

Deus cüm

fuum liberavit a malis.

Irritaverunt Deum , quia . cum tam

4 memor

multa figna divine proteGionis vi-

Andit as fm*iet. J

Idem,. qu?d*"lg-

inriolib

uetur. -

diffent ,; & tot miracula in ZEgypto

yo prome

3- Cuflodiunt judicinm.) Qui jufte,

pàtrata, trepide, & exigua fide 1llud

& fecundum virtutem vivunt.

funt ingrefli, metuentes, ne vel ab

xiültintéhy

a. ]da beneplacito popsli 44 )- Pfo

aguis in fe redeuntibus abforberen-

tur, vel ab infequentibus /Egyptiis

Yrünn.

tua erga mos ,Jpopulum tuum, be

comprehenderentur. Vide Exod. 14.

nignitate.

, &botty

Vi/t'fa 5os im falutari tfuo. ) Vifita

Afcendfntwin m;zfao) In Gl'-æ(;() eft

uli Chre

dyafiat»osveg €» 73 épvSpZ SaNucow.

ros , & ad(s nobis falutem .nobis

afferens.

De ingredientibus mare potius vi-

5

'Mtf;uf.-)

D

s. Ad videndum jn bonitate ele(torum

deretur dicendum , defcendentes im

[[raelitis

iare , ut Pfalmo fequenti dicituz

v'gnib' !

züorum.) Ut videamus electorum tuo-

*

num.

23.

Qui defcedunz mare im na-

rum bona.

ütas fEf'

Ad letandum im latitiu gentis t14.)

vibus, fed bene ctiam more Grzco-

Ut Iztemur lxtitia, qua folet. gau-

rum dicitur : Jfcezdentes ip mare, quia

1yels d

dere, & frui gens, que tibi chara

dodeéts 7) »40» , dicunt Greci, d

eft. .

eft, i» altum educére ; quemadmo-

Ur lasderis ctmi Lbereditate ma.) "Ut

dum x«r&e» reducere in portum.

9. Salvavit eos propter nomen [umn.-)

initib fu--

lorificeris apud populum tuum, qui

D]

G

j&reditas tua eft.

Vel ut tu, &hz-

ua caufa, propter fuam bonitatem,

scditas tua, five populus tuus lag

Wdate

yfel ne nomen fuum. quafi invalidum,

£

Á

um

/i

e

-

LIBRI PSALMORUM

z

»Exo,

9.

* t 1ncrepu1t mare rübrum , & exficcatum eft ; & de.

H

füt uiT C

.X4.01 dumt eos in abyffis ficut in deferto.

IO0.EU ffüvavü eos, de manu odientium : & 3edamh eos de

xgïf

inanu inimici.

peæcaï(

*Exo.

tr. * Et operuit aqua-trlbulantes eos ; un us ex eis non re-

14.27 manfit,

"m

"m

12. Et credi derunt verbis ejus, & laudaverunt Iaudem ejus.

?. I

13. Cito fecerunt » obliti funt operum eJus, .& non futü-

Cormete

nuerunt confilium ejus.

4 0

*Exo.

14. * Et concupierunt concupifcentüam in de.-rto, &

i Ee

3i

2».

N

17 ?- tentaverunt Deum in inaquofo.

Num« —re, * Et dedit eis pe: itionem ipforum, & mifit faturitatcm

20y. "

1l-jlin animas eorum.

eyas f

Uta

I5. Et irritaverunt Moyfen in Caftrls : Aaron fanttum Bo-

mlm

41

17. *Aper—

2j

.'-Jedï

& infirmum bhfväemæretur , juxta

ltalice dicimus , f'ecero /»reþ*a

berngc

ilud Exod. 14. l8 T /E;erl 4Eoyptiz,

A þw dar[r.

26

qum ego f»m . Domziuts.

- Noz f/hrmerrmt con//z:mz ejm ) Non

€0$ 11

9. I;(:repmr mare Rubrum, JC.N Exa-

expe&taverunt exitum divini confihz,

glt iVJ' . C )ïnk)ïa! (.L;H-

vento a fc im-

& voluntatis-

MERBUA sU Bs

miílo , veheiuenti ,

&

-

"urente tota

14. Canc,zpz/äerfxam) Calnes corn-

nocte,

I 4

ut verteretur in ficcum.. Lo-

tempto manna. Num. 1r.

riam ha

qumu de

mari tanquam de re anima-

Tenteveruut Deum in mdqm/ä.) ÍIn

deferto, in folitudine, in-qua dubi-

Üperi

ta per 1110401)017 Mmm p()ethdm

", )

À 4byffs. ) Per abyiios, per pro—

tarunt de prefentia, & omnipoten-

torum ,

funda maris.

tia Dci.

Exod.

I7- num. 7

Vide

Pfalm. 77. num. r7.

18-

Abiton

Szenrt p2 deferto. ) Àc fi fuiffent in

I3. z

deferto , arido , & folido loco.

1$g. Perizozem zpfaruæ ) Id quod

E"refl"o

IO. De muzu- oa'zfæt,.am ï D'* Tmainu

ipfi pstiverant, id cft, carnes co-

turnicum. Num. —11.31I.

UITI)Q

Es»yptlmum qui illos oderdqt, &

quagn

pertequebantur.

Miféz faturitatez 1m amimas tpforum.3

I1. Er operzit aqua, &c."

M:?re ob-

"Tanta copia, ut eos fatiaret; adeo ut

lia f pti

lífrielitas tribu-

l5 R

guit A4gyptios, &c.

exirént carnes per nares, & verterentur

Va h

lantes, -& vexahtes.

in naufeam, ut dicitir Num.

11. 205

Uzus ex eis-nom remanftt. ) 7ïlfimo

Hanc

faturitatein

morbi fpeciem

20. Q

Qs fum

plaue Jhgyptmrum evafit, qui cla-

fuilfe, que «Axoporg id eft, repiezio

latlity

dem nuntiaret.

4mmodica dicitur , conjicere licet ex

I2. Credidergnz. ) N erbis Domini,

Hebrxo, ex quo pro faturitate verti

^i I

, 04 n

que per D/loyfem loquebatur.

poteft, »aczes, vel tabes.

Lauda"ueru,;t) in Hebl e(ï: Ce-

16. Irrtta've-rzmt Meyfen. ) Conci-

2j. D

jm d

cinerunt; hymnum intelligit trium-

tando fchifma permcnofam, & fedi-

Yi

Q9 f

ilem , & epinicium F«Iovfib ;086

tionem in ipfum, & Dei facerdo-

M.

arig, I2xod. i5.

tes.

Num. 16. I.

bar Vl

13« Cito fecerugt, ) Cito obliti funt

Sanülum. Domini.) Confecratum r

&mz[

e on

opera, & prodigia , qu& patravis

f&gcrdotem facro oleo.

U

jj

*^ (]

Ll

PSALMU"

CV.

-/

&l

7 * Aperta eft terra, & deglutivit Dathan & operuit Nam,

fuper congregationem Abiron.

16. 25

£0$ de

18. Et exarfit lgms in fynagoga eorum : Hamma combufit

pe ccatores.

Donte

r9o. & Kt fecelunt vitulum in Horeb & aöoraverunt fcuï- Exod

p'txl

320 !1-1

em eju

20. Ét mutaverunt gloriam fuam , in iïmlhtudmem v1tuh

n fulli

comedentis foenum.

21, Obliti funt Dbeum, qui faïvawt eos, qui fec1t magï aha

to, &

in Agypto :

22. Mu abilia in terra Cham :

terrlbïha ii Mari rubro

yritatem

23

* Etdixit, ut difperderet eos

fi non Moyfes ele&us Exod

32.10

ejus ftetzhet in confrattione in confpe&u ejus s

um o

Ut averteret iram ejus, ne difperderet eos:

24. Et pro nihilo habuerunt terram defiderabilem.

* Aptr^

25. Non crediderunt verbo ejus: & murmuraverunt in ta-

(erà ///f/

bernaculis füis: non exaudierunt vocem Domini.

26. * Et elevavit manum fuam füiper €os : ut proüerneret Nm»»

/M )Mn

eos 1n deferto.

14 223

l i 11;1,

-

97. Lt

165, CO

1-7e Aperta efh. term, Efr ) ].'ilG.O-

machinis admotïs, & muro quaffato

xiam habes Num.

1(;. $6

diruere, & penitus delere. parahtis;.

" Operuit. füper 66/Zgr€g4120?26m ALi-

h W

fenfus eft : Nifi- Moyfes . ftetiffet ,

& fe

3 dubi«

s. ) Cooperuit abforbens cotum

in muri ruptura

op pof'a!fïe:

pipotete

ceorum., qui fecuti fuerant partes

Deo.

Ítalice - diceremus

Nella

Abiron.

breccia.

n Vlde

19. Emrft ignis im Synagoga corum.)

24. Pro nibilo lm/;zærzmt 65c.) INon

[d, od

Egreffo igne a Domino , quo ab-

curaverunt, nec opt'wcrum perveni-

mne O

fump..l funt primum ducenti quin-

re in terram pz.omdïam Vide 7Xum.

quaginta; deinde quatuordecim mll-

13. 37*

;P(/ZW,W )

lia uptmcentx, ibid. n. 49.

Terram def derabilem.) Terr"m la-

. Fecerunt vwitzium im "7'0785) Vo-

Ge , & melle manantem , id eft , re-

,adeo Ut

mema hiftoria.- Vide Exod. 32.

rterentur

bus non folum neceflariis, fed etiam

n 10

20. Gloriams fWam. ) Deum 'de-

Voluptdms

f gaem

ceus fuum , Deum gloriofum gentx

m

^

Non crediderumt "veylo (jm i

lfraelitarum.

,fpletto

Quod fcilicet daturus eflet , aut. da-

hctt e

22. 4z terra Cham. ) Nide di&a Pf.

re poflet terram lïhm

104. nuim.

23*

Mormurnzverunt ,

6c.) Vide lo"um

)

23. Dixit, ut dzfþerderct eos, ) Et

libri Numerorum:- proxime citatum.

Conc*

jam de illis. perdendis. cogitábat ,

Nom exaudieraat -cvocem JDomini. )

& fat-

immo fe illos perditurum "affirma-

Non. ()btelnpemvcrt,ln. voci Domi-

bat. Vide Exod. 32. 10.,

facerd()*

ni, fed di&is eæp oratordm - adhz-

Stet;WlB*t n ranfwzc?zwze ) Loqmcur

ferunt.

de Deo allegoria Ducis civitatem

26. Efevavit mamzm u4m juper eos-)

at 1o

Dibl um Com. Menochb. 1. IV,

Mm

4

274

LIBRI PSA

MORUM

27.: E ut dejxcnret femen eorum 1n natmmbus, & difper-

g. t

geret eos P're glomous.

$1

28. Et initiati funt Beelphegor , & comederunt facrificia

"um Q

iortuorum.

palibu

29. Et irritaverunt eum in admventlombus fuis j & mult1—

3

phcata eft in eis ruina.

in ope

Num

3o. * Et ftetit Phinees, & placavit, & cef*'awt quaü"atlo

i !

25 7.

31. Et reputatum cft e1 in juftitiam : in generationem , &

abomn,

generationem , ufque in fempiternum.

i. F

Num

As B irritaverunt eum ad Aquas contradnï'tlonls , & ve-

Un, Q

20.10 xatus eft Moyfes propter eos.

Q2 E

33. Quia exacerbaverunt fpiritum ejus.

füb mà

'44. Et diftinxit in labiis fuis: non dlfperdlderunt gentes,

RD

quas dixit Dominus illis.

lpf

55. Etcommifü funt intergentes, &dldlcerunt opera eorum.

fünt 1

36. Et fervierunt fculptilibus eorum , & fa&um eft illis in

M

fcandalum.

-

eorun

*

57.. Et

4j

cundt

Manuu in alrum. fublata juravit fe

rennitatém, ut proinde eum confti-

eos proftraturum in deferto, Num.

tuerit puncxpcm 1dC1 orum ()'enth füæ,

Vel manus

ut effet illi, & femini egus dignitas

BR o ;

14. 28g. & fequentibus.

facerdotii in «ternum.

V1de Num.

elevatio habitus eft brachium attol-

Ín ofït

lentis ad terieudum.

2$3. 13.^& Ecclef. 4$. 29.

nici f:m.

3'!

Iyitaeverunt emm ad aquas C0X

ER

^7 chueæet femen eorum i Na-

ldo

4onibus.) Corruere faceret inter na-

zradilionis.) Ubi populus cum Moyfe

dl'

*

tiones, vel dxfl)errrelet per natio-

propter aque pénuriam ccoepit

Leiit

nes, & gentes, ut nec populi , nec

ter(.du

Vide hhtvuam Numelo-

De 1

Rei )abllcæ formam haberént.

rum 20, j

pentes

05 Initan [unt -Beelphegor. ) Reli-

Vexatus éf Moyfes propter. eos.) Tu-

habety,

?ione conjuncti fuüt Beelphegor ido-

ftitia, & marore affectus.

m2 fan

10 Moabitarum , & Madianitarum.

39^

Quia exacerbaverumt þzr:mm

"HP('JTJ

Vide hiftoriam Num. 25.

ejus.) Perturbaverunt , & offende-

1

Comederunt jkcr,fc;a mertüorum. )

runt animuim ejus.

jj

ldolorum vita carentium,

Difünx; da dabüs us ) - Deus

lios t

29. lrrzmverw,zt czpm zn adimvezntio-

aperte pronuuc-avlt , & reprehen-

Pladiom

pilus fui.) Pravis hifce ftudiis Dei

dit Hebreos, quod non extermi-

iram prov OC&lV erunt.

naverint gentes , quas dm* Domi-

hfa,

He-

nus illis.

AtPüin

Maüultiplicata efl . g eis rmmz.

Qta.

JDbreus-habet, ezzpiz zm eos p/;zga.

38. Comumifli [unt inteY gentes, Gc.)

3o. Steriz Ph;nses.) Vide n.2$- 7.

Mifcuerunt fe populis illis idolorum

19l

Placzvit. ) Deum iratum.

cultoribus, & x confortio illorum

licifei

haurientes

R Orji

, uaf[stie) Percuflio, plaga, clades.

didicerunt opera illorum ,

3I.

Re pumz*zmz c/? ei i2 jufz!;a//g.)

ab -€is fuped'txtmfum cultàm ido-

fi, )

"XMirtuti, & ja&xtm 'eft e1 datum a

lorum.

ht Qa

Phom d

Domino in omnium faculorum pe-

3( Fatlum: eff ii in fmnn/h/um.)

|

,

A

b

PSALMUS CV.

275

v difrer.

j '/ (A, v

47. Et immolaverunt filios fuos, & filias fuas 'dæmoniis.-

factificia

..38. Et effuderunt fanguinem innocentem: fanguinem filio-

rum fuorum , & filiarüm fu

P

N

arum, quas fagriücaverunt ícul-

ptilibus Chanaan.

V mit-

/49. Et infeCta eft terra in fanguinibus , &.cortaminata eft

in opéeribus eorum, & fornicati funt in adinventionibus fuis.

ilfatio,

40. Et iratus eít furore Dofminus in popu

lum .fu*um : &

fief, &

abominatus eft haereditatem fuam.

A4r. Et tradidit eos in man

us gentium , & domin'ati funt eo-

n

rum, qui oderunt eos.:

Y

42. Et tribulaverunt eos inim

fub manibus eorum :

ici eprum-, & Eumiliati funt :

gentes,

43. Sepe liberavit eos.

Ipfi autem exacerbaverunt eum in con

filio füo, & hulmiliat'i

| eorum.

funt in iniquitatibus. fuis.

L illisin

d

44. Et vidit ;

eorum.

| cum 'tribularent/ur , & audivit orationgm

.

—

q k

45. * Et memor fuit teftamenti fui , & poenituit eum fe- Deut.

30,9 xa

w confti-

cundum multitudinem mifericordise fuse.

ventis [0s,

Mm 5

46. Et

s dignitas

Ín offendiculum.

ide Nunt,

niciem.

; —,kl-uina'm 3 & per-

" 40. "bomizarus efl bareditatém Jnem.)

*.

Averfatus eft populum fuum, quem

n cone

37. Immeleverunt flio.: feos , &. )

fibi elegeraf, uttanquam hzreditatem,

1dolo Moloch, de quo fcelere vide

& peculium fuum

j Moyfe

Levit. 193. num. ^&1i.

jbi notata.

ficiis Ornaret.

habefct ,& þcne-

copit. d

De

hac. immanitate apud varias

2. $ub manibus eorum. )

Sub

Numerq-

gentes paffim apud auctores mentio

rannide.

ipforum inimicorum imperio, & ty-

;

habetur, /Egyptiis hujusmodi victi-

u) Tl'ï'

mz familiares tefte Athenao 1. 4. qui

43. Exacerbaverunt. ?) .Irritaveru'nt.

exÜpemnoÜucía» voOcat.

In. confilio þzoþ) In Hebr. eft: I2

; funtm

confilzo ipformm ,"Tcilicet Hebrzorum ,

üftentt-

(38. Effuderumt fanguimóm imuaten-

ztm. ) Alter modus, facrificandi fi-

idem eft, quod num. 39. dicitur, iz

[jeus

lios non jam .

adinventonióss. fuis. In confiHo, quod

ladium.

Per ignem , kfed per

inibant in cogitatione, quai fufci-

If rehene

piebant de,colendis idolis.:

exterite

Izfitla eff feera du Janguimibus. )

; Doni«

Sanguine ceforum imbuta, & pol-

Humiliati [unt 12 tniquitatibus fuis. )

lut d.

^

a

Propter iniquitates fuas repetitàs de-

preifi funt ; fua ipforum culpa attri-

ntti) n )

39-Im operibus eorum.), Profanis illis

idolorum

facrificiis.

ti, & gravibu

,

s' calamitatibus szï(),.

Forzicati ]:zmt m adimventionilus

xii facti funt.

j lr

44. Vidit, eum triZuldrentnr.) Be-

aunieite

fés. ) Defciverunt a Deo per fua

yn 1

hec prava opera, & ftudia. "Meta-

nigno, & mifericordi oculo afpexit. -

phora ducta à' muliere conjugata ma-

4$. Teffamenti [ui.) Patti, & pro-

R3

"T ]

t-rimgnii fidem fallente.

mifhtt fui, quod cum illisï intercede-

L

*

x

276

LIBRï PSAL

, MOR UM

46. Et dédit eos in mi emwralas in CO*afpe&u ornnmm9 qul

ä

|

ceperant €os,

47. Salvos nos fac

, Domine Dpus nofter ; & congrega nos

£

ecel

|

äe pationibus.

70

Ut confiteamur nomini fan&o tuo, & glorlemur in lauce tua.

abi

48. Benedi&tus Dominus Deus Iírael a fzeculo, &: ulque

in fzeculum ,.& dicet omnis populus

: Fiat, fiat.

tä

';ï

E. ) Pfalmus CVI

Aïlelma. ( J'uditb. 1 3-

n

)

Onfitemini Domino, quoniam bonus- quoniam in fæ-

Io, :

:

culum mifericordia ejus.

dicit

at

2. Dicant, qui redempti funt a Domino, quos redemlt de

H

fmanuinimicl, & de regionibus congregavit eos;

fimi 3

3. A folis ortu, & occafuü , ab -Aquilone, & mari.

I2

4.. Erraverunt in folitudine in maquofo Vlam civitatis ha-

funt;

bitaculi non 1nveneiunt.

^

I

5 Efu-

necef

bat, Deuter.

I

30.

ubi promittitur

48- Benedidus Dominus , 65c. ) in

—

benwmtao, & favor . divinus pocm-

aternum laudetur .Deus. 4 & dicat

me

tentibus.

omnis populus , ita. fiat, ita omni-

mmnt :

no fiat.

Penituit égm.) Loquitur more hu-

-

ducit à

inano; nam Deus confilium non mu-

aut ha

tat, defiit eorum peccata punire, fue

I

Onfrtemini Domino, &5

$c. ) anus

55/

gratie illos reftituendo.

hic verfrculus eft plane idem

ff ) ICH(

46. Dedit eos $m mufericordias. )

cum primo verflculo Pf2lmi fupe-

ità ut 3

Fecit cum eis Deus mifericordiam ;.

rioris.

6. E

pofuit eos in finum mifericordis

^

PV

ux.

Dicant.) Divinas laudes.

Sl£ï1

l

De. reg;om/:m congregarvit. eos.) De

$C

Ip confpetim emmuum , qui ceperant

terrarum varlis exiliis & captivitati-

£0.) Videntibus, &.mirantibus iis,

bus in unüm collecit.

eju)

fericor

q111 ceperant eos.

Vel fenfus ver-

2. d mari.) Vide. dicta Pfal. gt.

Bm

ficuli eft:

effecit, ut hoftes:. mife-

Ic

Dredice

rerentur Hebrsorum, quos captivos

4- Erraverunt i fo!ztua'me , 6&5€. )

Fl Is

habebant , illosque benigne tracta-

Non loquitur folum de populo in

rent, & huertdu etxam rcihtucxent,

deférto errante poft exitum .de /Egy-

vd qua

& patris.

furabili

pto, fed generatim de qui )ufcumqtc

9 [774

47- Congreganos de natiezibus.) Col-

hifc.e cahmltdtuus afflictis, quas hoc

lige nos in unuim ex variis nationi-

Pfalmo commemorat.

Senfus ergo

fh lo $

bae per quas diffipati fumus.

eft: fi quis exul, aut peregrinas per

Af

Lll' comfiteamur momini [amílo tuo. )

deferta loca vagetur, nec certam fe-

Ut fïmal in unum congregati lau-

dem 1th*:nw;, in qua rtqmcfbat

fi

lll)nr lb

dare poflimus nomen fdnuu n tuum.

lr

clamaverit ad Domiaum; eripiet eum

o

Er gbnemar i laude fa. ) Inter

ex calamitate.-

Jlaudandum te exnlcemus de benigni-

In szquOfa) In arido, , & fitienzi

hd*'q

fate tud.

»

folo déferti alicujus.

ET

-

4

^

þ ALMUS CVI.

27

7

Utb qui

K - Efarientes , & fitientes: anima eorum in ipfis defecit.

6. Et ciamaverunt ad Domüinum, cum trlbularentur, & de

C 105

E

necmuavbvs eorum eripnit eos.

7. Et deduxit eos in viam re&tam : ut 1rent in c1v1tatem

u Ue tuao

habïtaaoms

x víque

8. Confiteantur Domino mlfemcardzæ ejus ? /& m1rab111a

ejus filiis hominum.

;

9. Quia fatiavit animam manem & ammam efurlentem fa-.

tiavit büms

iníe

Io. Sedentes in tenebus) & umbïamortls : v1n£tos m men-'

dicitate ; & ferro.

emit de

»

1I., Quia exacerbaverunt eloquia: Del,, & confïhum Altlf-

fimi irritaverunt.

I2». Et humiliatum eft m laborlbus COr eorum :

1n£trmat1

atis hà-

—funt, nec fuit, qui adjuvaret.

13. Et clamaverunt ad Dominüm, cum trlbuïarentur, & de.

nec effitaubub eortum hberawt eos.

m

; H

*

Mi

pD6 Et.

r )

& dicit

Viam (lvifhfl.f babitaculi nom imve-

lp mtndicitate ) Nam vinctis in

t omit

&erunt.) $i non invenerint viam, qux

carceribus « maligne

fuppeditantur,

ducat ad.civitatem, in qua habitent,

que ad vidüm- funt neceffaria.

:

aut habitare polïmt

»edibus;

S. Efürientes , ö*fz*zente:.) Si in

Et j"erro) Ferreis com

Primus

manicis conftri&i.

i-H

ebréo efï

ane idem

fohtudmp illa efurierint, & fitierint,

czpttrvos ajlchznmf, & ferrt

AfPl&iou

qi J

ita ut jam deficiant.

6. Et clamimverunt ad Darnmum, Ef e )

nem vocat ipfum. carcerem , ferrunr»9

Si clamavetint ad Dommum, &c.'

compedes.

Il.

ldlü

exaterbamerumnmt e!aaum:

a. ) Df

g. Confizeuntur. Domino pifericordia

ej2:)) Laudetur Dominus propter mi-

Dej.) Etiam fi vitio fuo, & propter

IWM

ferawrdx as ejus.

peccata fua Deus 11105 ea calamitate

voluiffet vexàri, quia nimirum Deum

* Btmurabilia qm) Celebrentur, &

ton fervantäs lpncxn

pl

præ&ïcc ntuür.

irritáverunt ,

et.

P^

Ejliss bomtntum.) A filiis hominüm;

hjf

(qum*ï Lt fémi irritavergunt.) E

yel que in flios hominut- contulit

repetitio precedentis hemiftichii. Con-

eirabilia beneficia.

fiim

& monita Dei,

de /E"V-

9. Ipanem.) lifurientem fatiavit.

quae per legem

qunh'he

dlvmtm illis iuggeræ:bat, non admife-

nia$ (U

lo. Sedemtes £m tenr&m, Ej'c) Sen-

runt, ideoque hac contumacia Deum

irritaverunt.

[us e29

u$ eft : fint captivi ; carceribus in-

A? 1]

I

CU1

&c. clament ad Dominum, &

16

H umzlmtuw eff

in laäa; dius.3

lUPmbu ntur.

In erumnis , & calamitatibus.

Exrml

efcat,

In tenebris, $ unbra mortis.) In car-

Infrmats fumnt, ) Niribus. deftituti,

cenb*ls .

qu

obfcuri

eife

folent.

aut ahqua tentati corporis egritudin

Ph't Cum

mbra mortis eiïc umbra dénfiffima,

auxilio , .quo indigebant , plane ca-

rentes

K (Pleh

& obfcuritas ,

qualis in fepulchris

lie folec

3. Er eiamarverant,

äj'c.

Repetit

278

LIBRI PSAL MO RU M

25

14. Et eduxit eos de tenebris, & umbra mortis,. &,Vincþïä

eorum difrupit.

Qus €

26

15. Confiteantur

Domgnïo mii'erig:ordieä ejus, & mirabilia

àby f

ejus filiis hominum.

-

"

*

L

16. Quia contrivit pot

tascereas: & ve£tes ferreos confregit.

1]

17. Suícepit eos de via iniquitatig- eorum : propter* injufti-

pien

tias enim fuas humiliati funt.

.

H

-18. Onmnem efícam abominata e

ft anima eorum , & .app'rg.f.

de n&

: pl

pi

nquaverunt ufque ad portas mortis.

319. Et clamaverunt ad Dominum , cum tribularentur, &

,- 4

10

de neceffitatibus eorum liberavit eos.

volunt

30. Mifit verbum fuum, & fanavit eos:

& -eripuit eos de

jl

nmiteritionibus eorum.

L

eys f

241. Confiteantur Domi

no mifei*fcof/diæ ejus,»& miräbiiia

cpe

ejus fil

iis hominum. .

Tum

22.

Et facrificent facrificiumklaudis, &. annuntient opera

3)

ejus in exultatione.

*

31

defcendun

23. Qui

t mare in navibus , W-lfäci—entes- operatio-

tium

nem in aquis multis.

:

ABrartreacseos

a äjus in profundo.

tibus ,

2 4 Ipfi vidgrunt oper

a DQminiq,) & rl'*niï*abili

-

25. Dixit,

.Copnol

vàrias

v'erfïcuxlum fextum , qui eft in Hoc

Verbum Dei filium, per quem a ma-

um

lis liberati fumus.

Pfíalmo. quafi intercalaris.

ipfis

s. Copfrteantur Domino. mi[ericordza

De interitionibus,) YIn interitu.

ï).ifcimï

Idem verficulus cum octa-

a2. Sacrificium laud;s.) lpfam lau-

Tinim

ejes » 6c.)

dem, quz eft facrificium: Deo gratif-

vo, qui more intercalarium repetitur.

fimum.

25

16. Portas «reas.) Carcerum.

Vel loquitur de facrificiis

&(*!l

Vetles ferreos.) Clauftra —fgäa,.;v in-

pacificis, & eucharifticis , que in

€iL ye

2ratiarum actionem offerebantur.

mar

cula perpetue vel duriffim fervi-

unumtieutf opera ejm.) Celebrent

tutis.

Exa]

17. Sufeepit eos, 6e-) Gluafi porrecta

beneficia ejus exultantes , & gaue

Thre

nianu €os fufcepit in gratiam füam e

dentes.

, 23* us de]&mæ'uni uaure 0 navi-

via iniquitatis , qua a .divina lege

i

aberraverant; nam propter peccata

£us , 6c.) Senfus eft, fi qui naviga-

f

bus d

fua malis vexabantur.

tionem fufceperin

-9

& dum pericli-

bole

Y(

tantur, oraverint Dominum

9. Omnmew: efcem abuminata eff ani-

buntur.

a

A lib'erg-

Tj

ma- eorum.) lts nimirum; qui infir-

mati funt, & morbis tentati, de qui-

Facientes aperationem 12 Aquas zultis.)

N

bus di&tum eft n. 12. graves morbos

Negotiationem , & mercaturam ex-

ercentes in aquis. Vcl opera nauta-

cibi inappetentia comitari folet, Vi-

h.

de Galen. ]. 3. de caufi/slfymgtoma-

rum exercentes, rem

i

-

OS agendpj, ' Ve;

d*iï"!'eh(

turmn.^

expandendo ; &c.

2A. Viderumt opera

Domini.) Mira-

if

20. Mifft verbum f&um.) juffit eos

2?1 i

fanos efle. ; Eft tamen allufip ad

bilia énim multa accidunt navigane

P

ï

L

s

PSATMUS:'CVEL

-79

noyl

25. Dixit, & ftetit fpiritus procellze;

& exaltatl funt flu*

us €ïuï

tirabil

26." Afcendunt ufque ad coelos, & defcendunt ufque ad

abyffos :

anima eorum in malis tabefcebat.

nfrenit

21. Turbati funt,

& moti funt ficut ebrlus, & omms fa-

1nntt-

pientia eorum devorata eft.

28. Et clamaverunt' ad Dominum, cum trlbularentur, &

appto-

de neceffitatibus eorum eduxit eos.

29. Et ftatuit procellam ejus in auram, & filuerunt flu&tus ejus.

tut, &

50. Et loetati fünt, quia filuerunt, & deduxit eos in portum

voluniatis eorunt.

eos de

31. Confiteantur Domino mxfemcordlæ eJus, & mlrabxha

e]us filiis hominum.

fabil

32. Et exaltent eum in ecclefia plebïs, & in cathedra femo-

rum laudent eum,

opeta

33. Pofuit flumina in defertum , & exitus aquarum in fitim.

34. Terram fru&tiferam in falfugmem », amalitia inhabitan-

Jerat

tlum in ea.

Y

45. Pofuit

ofundo.

tibus , &.opera. Domini admiranda

minente nautrww, nec vectoribus,

cognofcunt in longis nwwatxombm,

t

Disit

nec nautis vircs, aut confilium fup-

Vhldö I'C(TIOI'ICS, varia coli mgenu,

petunt , vacillant pedes,' nurat ju-

n à ffde

fluxum maris ,

& refluxum , divitias

dicium , omnisque fapientia, hoc eft,

ipfius mams, unzones, corallia, &c.

ars, & peritia navigandi tlmole qu"tfi

u

pifcium varias formas, cete, & ma-

abforpta videtur.

fam hat-

rina mon(ítra.

29. Proceham cjus im auram. ) In

] 0p4t

23. Dixi.) Juffic Dominus.

auram lenem , & plamdun conyer-

facrihct

Szefib jþlïlhl! proce! lze) Exmtatus

tit Deus.

eft ventus; & procella wmmovens

N

39 Sguær;mt) quevar fremitus

quæ In

mare.

inar iS.

ntur«

pelebre

Exaltati fzmt flnttus . ejus.) Intumuit

Ie pertum velumtatis eorum. p 43

inare , & fluctus agere copit.

por tum 'optatum.

& ga l

26.- Afcendunt :afqzæ 4d celos , -E$c,)

32 d» . Eccleffa P/eäz&. ) In Ccetll

p u

Flu&ibus cliti, & iifdem fubfidenti-

popuh totius.

bus depreffi.

Eít poetica hyper-

Ia cathedra fenzarum) In ccnfeiTu

ii

bole, qualis apud , Virg. 3- JEneid.

fenatorum, & magiflratuum.

j ptricli-

Jiber?-

H

Talllmur im omlun cirvato. gurgite ,

33. Pojwit flzm:;z/z in defertum, Bc.)

G iden,

Laudat Deum ab omnipotentia ;

&

Subdutia — defcendi-

providentia , qua rerum naturas all-

vt )

jun 6

»uus munda

quandoó permutat, Flumina in de-

Inm malks tabe[oebat. )

In periculo

fertum ponere eft flumina arefacere.

Üeprehenfa prg- metu exanimabatur,

Exitüs aquarum, 65c.) Vontes aqua-

00 "

& diffolvebatur. -

xum ficcando, & in arenas, & fiti-

27. Turbati funt, ) "limuerunt.

culofum folum converteqdc

Mi

AModi du fíent ebris, ) Ndm im-

34. derram fmäzjemm " fzzlfngt-

yyiqut

ES

280

LIBRIPSALMORUM

45.. Pofu'ft defertum in ftagna aquarum, & terram fïne.äqua

in exitus aquarum.

di

::3

D

1

.$6. Et collocavit illic e

forientes: & conftituerunt civitatem

l

habitationis.

L

37- Et fémi

naveruntagros, & pïantaverunt yinägs S& fe-

m

cerunt fru&tum nativitatis

$]

xntlltipiicati funt nimis: & jumenta

gam (

*€orum non minoravit..

C

39. Et pàuci fa&ti funt :

& vexati funt a tribulatione malbe

fufioni

rtum, & dolore.

& Q

àd nl

. 4o. Effüfa eft contemptio fup

er prinXCipe;s-l: & errare fecit

eosin invio, & non in via.

6.1

41. Et adju

.

4

vit pauperem

de inopial: & pofuit ficut oves

d

oria

$i

li

familias.

*

"

.

Videbunt re&i, & leetabuntur: & omnis Vijniquitas op-

7.]

$1

.pilabit os fuum,

z

43. Quis

Cuior

9]

zem,)-ln falfumk, & fterile folum;

ftilentia, aut- alia calamitate. Vei

Ü

ut. accidit terr& P;ntapoïitar-um,

etiam eft miofis, vehementer auxit.

fcep

.39. Et pauci fatls [unt , t$c.) Often-

Io

-Genef.. 19

A malitia: )

Propter malitiam ,

dit in terra nihil effe ftabile ; nam

In

Ícelera, & peccata.

^

*

üidem ; qui paulo ante floruerunt,

gengo

3s. .Pe uit de[erzum n

F;z 3774 aqua-

J

am, ita peccatis eorum poftulanti-

lI

sum. ) WMice verfa, cum Deo pla-

bus , ad intclicem ftatum -redacti

fe u

cuit, loca deferta, arida, & fiticu-

funt, & urbs frequens ad civiurm

lofa aquis redundare fecit.

paucitatem.

12,

Vexati fént a lr?äu,la'

tont maelorum ,

I exztus 4qu4wzm.) Ín fontes aqua-

i vi

rum : fcaturire fecit aquas

n Jocis

t5 dolore.) Aflictt funt variis . malis,

aridis, & defertis.

tribulationibus , & doloribus.

p.]

36. Colocavit ibs Q/Glrieiztes.),Et ha-

4o. Effuía eff contemptio fuper. prin-

El

M

il

l

bitare fecic in ea regione colonos

cipes.) Quos Deus propter peccata

i

pauperes, & efurientes.

defpicabiles . reddit , ^eorum. apud

| Gonftituertnt crvitatem babitationis )

fubditos auctoritatem imininuens.

N

Errave fectt.eos im ii , 5 nom f5

Civitatem, in qua commode poteft

habitari.

via) Deflectere a recta via, & ab-

me

37. Fecerumt fruä:im x ativitaris. )

errando ab illa aliquas femitas , &

invias fectari, quod faciunt, qui im-

Copiofum proventum attulerunt agri

ili, & vinez.

Ín Hebr. eft : Fece-

prudenter agunt, & impie.

43 Ch

yumt fructgm proventus.

41. Er mgimiif pauptrem de imopia.)

probei]

E

Ortunavit eös,

Quafi dicat : eodem tamen tempore

39. Bezedixir ei-)

1

& multis bonis affecit.

non defüerunt viri probi, quos Deus

f":

Maultiplicati [unt nimis.) Nalde funt

de inopia fublevavit ,' & pavit , &

quibus |

rexit, ut proprias oves,familias eorum,

aucti numerofa fobole, & omni ge--

42. Opptlabit os fuum.) Obmutefcet

Dlie

nere- bonorum.-

Ua

Non mimeravit.) Nom minuit pe-

ob tam fingularia Domini Judicia:

ji

i

(

d

pos

PSALMUS CVL CVH &CVIH

281

f àqua

43. Qms fapïens, & cuftodlet haec :

& intellig et m1feucor-

dlas Domini ?

Vitatem

I. Canticum PfaImi ipfi Davxd (Sup 56 $) CVIIL.

Aratum cor meum, Deus, paratum COr meu*n cantabo,

j &fe-

& pfallam in gloria mea.

3. Exurge gloriamea, exurge pfalterlum, & 01tha1a

€xur-

jument

gam diluculo.

4. Confitebor t1b1 in popuhs, Domlne

& pfallam t1b1 in

e màlo

natlombus

$. Quia magna eft fuper coelos mlferlcordla tuas & ufque

ite fecit

ad nubes veritas tua,

6. Exaltare fuper coelos ,. Deus & füper omnem terram

ut - oves

glorla tua : ut liberentur d11e&1 tu1

Salvum fac dexterà tua , & exaudi me.

150

7. Deus locutus eft in fan£&to fuo :

$. Exultabo, & dividam Sichimam ,. & convallem taberna—

Quis

culorum d1metlar

9. Meus eft Galaad, & meus eft ManaFes :& Ephralm fu-

at Vd

fceptio capitis mei.

er auxit

Often

1o. Juda rex meus : Moab Iebes fpel meze.,

)!le ; nam

In Idumaeam extendam calceamentum meum : mihi alieni-

lorerant,

gena amici fatti funt.

XORU thl

11. Quis deducet me in civitatem munitam ? * quis deducet

5 rededi

d civium

me ufque in Idumceam ?

12. Nonne tu Deus, qui repuhfü n05, & non ex1bls Deus

in virtutibus noftris ?

4 !'m,

i mall$

- 3. Da nobisauxilium detribulatione: qulavanafalushommls.

$.

14. In Deo faciemus virtutem : & ipfe ad nihilum deducet

ij fr/'n

inimicos noftros.

E

PecCäH

um apo

I.' Ín fmem, Pfalmus Dav1d CVIII

juretis

6 nttt n

2.T XEus, laudem meam ne tacuetis :

quia os peccatoris , &

os dolofi füperme apertum eft.

"o

E

Tifds &

3. Locuti

qu

43 Cuj?ad;et hac. ) Ia corde fuo,

uque ad jeprimum rejetita þmt ex P[zi-

t W]if/)

probe ill; intelligendo, & juxta illa vi-

420 S6. ^ a. m. 9. :zhue ad finem Pfaims.

tam dirigendo, & inores componendo.

chæ vero babet a z. 8. £5 demveps 9 €4-

tempole

Miferi- cordias Domini. ) Beneficia;

dem. habes lez! 59 A ". 6. uf?ue "T

y0$ UeuS

fnem

,n!h

qulbus Dominus füos atficit.

as COU

Xphcavimus fupra hunc P[alumum;

" Audem mezm ne tacueris,) Lau-

-Ee

zam qua babet a primo 'veffc:zlo

dem innocentie mexe , quam

gl

Bieb, cum Com. Menecb. T. AV.

N2

)udlaä'

agä

LIBRI

1)

AE

4 M

GRUM

i

]

4 Eo

cuti funt edverfuim

i

m

dolofa, & fermoribu

2

?lï

'erunt me 01*3.?'19.

(9

odH cit wmdeucmut me: &

3

ïä)

ä

'ïebmt m1h1 : ego autem

10

4 Pro eo ut me diligerent, deti

ciant

Qraoam

"1

:$. Et pofuerunt adverfum me. mala pro bonis; & odïum

UE

tipi

fo: dile£tione mea.

D

6. Conflitue f fuper eum pgccatorem & d1a'3f)1m fteta dew:-

L

$4

tris ejus.

1j

4. Cum judicatur , exeat condemnatus : & oratio ejus fiat

Ut n

in peccatum.

-

9. Fiant

adverfarii mei obfcurare nituntur, ne

tis prædnmt, qu& ill eventurà pro-

"

fpiciebat.

Itorte

taceas, fed eam omnibus reddas ma-

nifeftam.

Qu m

Peecatorez. ) Pï;æü

illi 1mquum

Os peccatoris , && os dolofr.) Jude,

aliquem judicem, 'ac tyrannumi . fpi-

Scribarum, Pharifeorum, Judzorum;

b

ritum av illtl'e, cui fexvmnt, vel no-

Vejis

qtll tnc men.lt».u: conantur OPPH-

mine peccatoris diabolum mtellmc.

ut ol

inere.

Dmäa!z-s feet a dextrz: e/z:.) Cq-

in lo

(

Super mt.) Contra me.

-Sergeonibus

0dii

czrcumdederumt

lumnutf)x illi adftet, a quo in judicio

Epif

3-

accufetü

ej«lS [

$56.) Inimicis fermonibus omni ex

7. Cum ]ua'zmtur , €Xeat condemmnae

um

parte me funt aogreihi

Expuguaverant me gratis) Oppugna-

zu5)) Sententia a ]udice contra illum

peccat

feratur, & condemnetur,

Judas de :

Tum ii

verunt me íine cauia

nulld inrea

me violati.

hac vita éxivit co»udemmtus, quim -

QOLIM 3

pitum

(4eProco, ut me d;/tgercnt.) Cum

de divina mifericordia dufpemwt &

laqueo fe fuf pendit.

tray]

me diligere debuüient.

Cum ;

Oratio ejus ffat 4m peccatumi.) Pr eca-

Detrabebant mzbz) Male de me, &

non m 1"'18

BIN

& do&trina mea loquebantur.

tio ejus ducatur peccato :

die p

audiatur ejus oratio , quam fi effe t

Ego auten oraba m) Lfro autem fïc

Chi

211

p»-CC atum.

Quctmws utilis fit oratio

quidem provocatus 1um, ut illis ma-

9.

lum rependerem , fed orabam te Do-

peccatori, vertitur tamen illi in pec-

catum ,

cum vel.non orat, quem-

Gene

7?nine, ut mihi adeiï'es, & illis igno-

nes

"fÍceres.

orare debuiffety ut fi fupplicet Idolo,

*

aut D&moni

,

vel non orat pro re

dant

&. Pefuerunt 4d'uer]hm we "mala pro

Xntt

bonis.

Rependerunt mihi* inala pro

bona, ut fi poftulet inimicorum fuo-

rum ruinam :

vel non orat per uni-

* Wimo

bene

M

eciis, quibus a me fuerant af-

um

feGi.

cum mediatorem Chriftum, fed per

merita fua, de fe præfumendo

vel

VE

C

Odium pro dileffione nvem) Repende-

non orat cum fpe, aut fide, aut aliis

-

ti

bant odium pro dilectione.

meceffariis bons orationis comitibus,

Ttenti

6.. Confiztue fuþer eum. peccatorem. )

Porro judas oravit finé fpe indulgen-

Qs :

tie ex D. Hier. nec per Chriftum

Cl

Tranfit ad Judam, quem previdebat

Qducem futurum eéorum, qui compre-

mediatorem ex D. Aug. nec Deum

lr

oravit, feéd dæmonem., qm il fuf4

üra (

henderunt Jefum, ut loqulmr S. Petr.

AO L o16.& per inodum itvprecán-

Penxhllül f.mfic.

P

ü

kkï

-

-

AE

28

h]

PSALM US Cv

3

otibus

: 8; Fiant dies ejus pauci:

.& epifcopatum ejus accipiat a];en

, 9. Fiant filit ejus orphani: & uxor ejus vidua.

1

autem

IO. Nutantes transferantur filii ejus, & mend

ic):ent/ : & eji-

ciantur de habitationibus fuis.

odium

*11. Scrutetur fcenerator omnem fubftantiam ejus: &

—diri«

ripiant alieni labores ejus.

12. Non fit ilh àd

3 der-

jJutor :. nec !

fit j -;qui mifereatuy p'upi!-

lis ejus.

$ fit

I5. Fiant nati ejus in interitum , in geneft

N

ationegung— delea-

4

$

t

tur Vn*omen ejus.

Nn 2

14. In

Fiant

WLILIDLéEmn

Ia piO«

Xg. F;ant£ dies 'ejm patici.) Prematura

10, utantes trzzæi:femmw- 77 ej,;u.)

morte intereaty quod-]ude accidit, Inftabiles vagentur filii ejus.

qui mozte violenta extiacus eft.

* Ejcintur-de babttationtbus [nis.) In

i)niquum

eft 'autem

ji, fpi-

Grzco eft,.&£ olxomé9ey

- Epifcopatum ejus accipiat-altev.). His

dixómeóo»- fupérficies domus diruta.

ve] n0»

verbis ufus eft D. Petrus A&G. 1. 20.

ut oftenderet neceílarium fuiffe ,' ut

Diruantur domus eorum, nec tamen

Lelligif-

in ipfis parietinis habitare poffint,

Ó

in locum Jude aliquis fubftitueretur,

fed ex illis ejiciantus-

Converit im-

Epifcopatum, hoc eft, Apoftolatum

precatio Judais tempore Hierofoly-

: judiäio

ejus accipiendo. ^Hoc idem imple-

mitani excidii.

B

qdentiiae

tüm eft in Judzis; nam poft Jude

II. Scruütetur fænämtar 0n22E6ZI "

peccatum, pauci fuerunt dies. Judzoe

ra idlum

ffantiam ejus.) Pecuniam a feneratore

adas de

rum in Epifcopatu, id-eft, in facer-

acciplant; & cum fortem, & ufuxras

dotio, five Pontificatu , & Epifco-

folvere non polfint, ipfi foneratores

P quio*.t

patum eorüm accepit alter, quia

translatum eft

facerdotium JAaroni-

domum illorum ingrediantur, & fibi

ivita .0(

pignora elipant, immo: domum diri-

r

cum ad facerdotigim fecundum ordi-

J.

z

nem Melchifedech , & nulli funt ho-

piant. V

idetür refpicere legem*Deut.

prec-

C. 24- !L 10. Cum -repeteé a proximo

l :mg'is

die Pontifices Judzorum, m&m vero

ipo rem wlgqumam », quam debez tib; ,

f; diit

Chriftianorum. -

2202 i;zgredicrif domum ejus .mt pignus

t oratio

9. Fjamt f -ejus Aa)rpä;mi.) -Putai

anferat, f2d fLabis foris, Ej ille ts profe-

i p«

Genebrardus accumulari imprecatio-

ret, quod babuerit.

In excidio Hie-

w

uelit

nes, non ut omnes ad amuliim acci-

rofolymitano adeo Judzorum divi-

« Jdoloy

dant, fed quecunque potcrunt, donec

tiasfcrutabantur milites Romani exer-

-pro. 18

oenitus pereat, ideoque poetice quein-

citus, uf etiam corporibus fectis ali-

m qu'

l

admodum apud Callimachum, &Ovi-

quorum vifcera- fcrutati fint, fpe-

er u

dium in ibin.S. Chryfoft. l'heodoretus,

rantes fe aurum , quod deglutivif-

jed u

& :Euthym. putant Judam conjuge

fent; inventuros. 'l'eftis Jofeplus de

UY*

caruiffe; quod mnufquam fit illius

bello Judaico lib. 6. c. t5-

jt aliis

*

mentio.

-Heni ) KExtranei, qui non funt

Apte conveniunt hzc Ju-

itibus

dais, . quorum dies poft mortem

veri, ac legitimi hegredes. :

in excidio

Chrifti fuerunt, pauci ;

Laheres ejus. ) :Bona iliiusflabore

vrilont

Hierofolymitano

maxima

illorum

quafita.

[eia

4

ftrage edita , unde plurimi orphani

d39 APE s. . i inter

,

P A ) In-

JJi fl

'tereant,

reliéti funt,k & plurima lx;;idz;æ:,

-

-

hglf

LIBRI PSALMORUM

I4. In memoriam redeat quwtas patrum ejus in confpe&u

2

Domml

'& peccatum matris ejus non deleatur.

meu

1r5. Fiant contra Dominüm femper, &,dlfpereat de terra

memona eorum :

fum

16. Pro eao quod non eft recordatus facere mifericordiant.

17. Et perfecutus eft hominem mopem & mendicum , &

fnu

eoómpunéctum corde mortificare.

2j

18. Et dilexit maledictionem ,. & veniet e1

& nolmt bene-

Tüov

dl&lmem & elongabitur ab eo.

[

j

. Et ind ult maledictionem ficut Veülmentum, & mtrawt ficut

cund

aqua in interiora ejus, & ficut oleum in offibus ejus.

Mi

19. Fiat ei ficut vettimentum, quo operïtur, & ficut Zona,

ol

qua femper preecingitur.

A

20. Hoc opus eorum, qui d detrahunt mihi apud Dommum'

confi

-

& qui loquuntur.mala adverfum animam meam.

ar. Et tu Domine, Domine, fac mecum propter nomena

tnum : qma fuav1s elt mifericordia tua,

Pri

beera

gmtdt

qmm

In generatione una, 6c.). Genus il-

ino 1næ&um & triftem occ1dcndum

Vd

lius non propagetux, fed ipfo cum

tradere.

Wa

ceneratione

95

filiis pereunte in ufa

5

18.. Dilexit /naledztfïzonem ) a di-

deleatur familia, & nomen ejus.

lexit, & egit, ob quz feqmtux mi-

Hs

14. d meurriam redezt, 6$c.) Tm-

ledi&tio , tum temporaua ^ tum &-

I do

terna.

fpies

putet illi Deus peccata inajorum fuo-

Deus

di

Xt

rum, & pro illis puniatur.

"Ioduit maledifionem , ficut 've/lx-

&emulator, rveddens

zmquzmtem perrum.

mentum.) ld eft, firmiter, & omni

]oan

vit,

f'per flzw . m tertjam , 6 quartam

ex parte fe maleduq:lcne armavit,

filàm

generwmæm bis, qui oderumt me, ut di-

Srettt 4qua. ) Quam quis bibit, qua

citur Deut. c. $. n.

Z^

[9]

interiora permeat.

$)

^55

E peccatum matris, 66 ) Kepetitio

Oleum.) Quod facile penetrat quafi

Tenftr

nefcit

plæcedeatm hemiftichii.

dicat: maledi&tio , & mïclmtas oA a,

1$. Fjant contra Daminmum [Jemper.)

medullas, & omnia interiofa illius

p

IHas iniquitat:s femper ante oculos

penetravit.

dl() fu

Ete,

habeat Dominus, ut puniat.

19. SZcat "veffimentum. ) Auhæreat

Memorta corum. ) Judæ parentum,

illi omni ex parte, ut veftimentum,

tribin,

i& filiorum. ejus.

illumque conüxlngdt ut Zonaà, qua

ocylt

16. Non eff vecordatus. f.zcc;e mz]:e-

pr æcmgltm

th1

2 0s

ficordiam.) Quia immitis fuit, & im-

Hoc opus éorum , qus detrabune

t ]

anifericors in Chriftum, illum fuih-

mihi.) Hszc eft merces eorum.

Itá-

ocuft

gens tradere in morterm.

lice diceremus;

Queffo guadagnano.

iüntur

. 17. "dJmopem, 65 mmdtcmn,) Ob te-

Apud Darzmum) 58&8 cum, Hoe

4

nuitatem affumpte carnis , & quia

Opus toru;m , ut fenfus m:

hanc A

juugo

non habebat pre paupertate, ubi ca-

Domino penam referunt, qui detra-

hunt mihi:

M

put. .reclinaret.

Luc. 9. $g.

lt t

4 omþan&;zm £erde mor;zfmre.) Ani-

E

21. Fae mecum. ) leencordæam.

ücqu

FSALNUS . CVIII.

253

petu

22. Libera me, quia egenus; & pauper ego fum : & cor

meum conturbatuni efi intra me.

etfa

23. Sicut-umbra, cuim declinat , ablatus fum, & excuü'us

fum ficut locuftee.

]i

24. Genua mea infirmata funt a Jejunlo & caro mea im-

n, t

mütata eft propter oleum.

25. Et ego fa&tus fum opprobrium 11113 : wderunt me, &

bene.

moverunt caplta fua.

26. Ad uva me ,

Domine Deus meus, falvum me fac fe-

l

f

ut

cundum m]ferlcordlam tuam.

27. Et fciant, quia manus tua hæc & tu, Domme fe-

1002

Ccifti eam.

28. Maledicent ill1, & tu benedices: qui 1nfurgunt in me,

1num

confundantur 1 fervus autem tuus laetabitur.

Nn 3

29 ïndu—-

10mon

*

gellis cefus , multo fanguine. fufo,

Praptcr nonem tugm. ) Propter beni-

gnitatem , & mifericordiam tuam,

ideóque nutarunt genua illius.

leera

ass

quam pr&dicamus , & celebramus.

dennutata eft propter oleunz, ) . Pro-

Mel, ad gloriam tuam.

pter pinguedinem fuam amiffam. Inm

idendoim

Hebrzao eít,

Ssarvis. ) Bona, benigna, benefica.

macruit.a piguédtnts

22. Cor mtüm. conturbatum eff.) Ín

exaruit pmguedme de fhtutd.

ja di

2$. Fatius fs app;aärtum z. )

r mi

Hebreo efc valaerat um ej?, faucium

eft dolore , & triftitia

Midetur re-

Chriftus opprobrium-fa&us eft Ju-

tum &

fpicere tempus illud , quo Chriítus

deis , cum videntes illum inter la-

dixit

trones pendentem , movebant capita

Nwnc anuna mea turbata eff

V4k qu: a'e/zlr;fw

y u

Joan. 12. 27. Vel cum in horto ora-

fua , & dicebant.

& omult

vit, & pre timore, & triftitia ago-

£enipim De; , 6c.

,

niam paffus eft.

26. djzva me.) Precatur Domt-

bit, QU&

03. S:ut Umbra cum alec/mat) Cum

nus de corpore exiens auxilium Pa-

fenfim minuitur, ac tcmdem tofa eva-

tris ad. celerem refurredionem ; &

ntqui

nefcit.

fimul corpori fuo myítico , id' eft

Ecclefiz veram falutem c01pons &

t5 ol

Ablatus . fum. ) Abn, perii, e me-

ja illius

dio fublatus fum.

animgc-

Excuffus fum [ficut locufta.) , De uno

^"

^

Scient., quia "AnMs fua /Jdc J

Scient hoc tuum tam illuftre, &aper.

N

tribunali ad. ahud jactatus fum, ficut

mentuffiy

locuftas viliífitna :

animalia

ventus

tum auxilium opus effe omnipoten-

huc iluc temere raptat, ut volue-

tiz tux.

Vel fcient hanc moitis pla-

rit.

am a yoluntate , & poteftate tua

Vel fumpta eft metaphora ex

ub

locuftis, que facile ex arbore excu-

profe&am effe, & a te inflidam.,

jm

te

Siuntur, & proteruntur ab agricolis.

Prüp!er feelus poput: mei percuffi. uf ,

WWW

aq. Genna mea mfm'mm fant a je-

inquit ifaias C. $3. 9.

umh Hs

jun/.) Defcriptio maximz inedia.

293. Maledicenz 4lli 04 £m benedzces. )

. fanc à

Maledi&is, & maleficiis obruent, me,

Chriftus multo tempore jejunus man-

lul dCtl L

fit tempore paffionis ; j huc ctiam E

tu velo hec- omma in meà commo-e

lucque raptatus, varie vexatus, ila-

, & felicitatem z:onveltes.

uf

^s

LIBARI PSAL MORUM

236

- 29. Induantur, qui detrahünt mlhz, pudore & opermnmï

—

!

f cut.diploide confufrone fua.

cerd

3o- Confitebor Domino n1m1s in ore meo , & :m m&dï(ï?-

j

multorum ]

& v

211

dabo eum.

6

-31. Quia aftitit a dextris paugems; ut falvam facereL à Pelv

eapn

ertplen"*h us animam meam.

e

Dmeieum

T

l.

Píalmus Dax id. CIX.-

Ij

lt c

'VL;tt'h

yMxit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis.

UTQ*] o

2444*

J * Donec ponamv inimicos tuos, fcabellum pedum tuo-

*ICOz

É

Fuinm.

t c

1$.25.

. Virgam virtutis tuse emittet Dommus ex Slon

*

r

äo-

Vi

Hebr.

P- 13« m;nare jin medio inimicorum tuorum.

fLatia

Jat

1o.1$.

3. "Tecum principium in die virtutis tuae in fpxendorfbus

ä"ltequ

San&torum, ex utero ante luciferum genui te.

àüt jj

* ]u-

apem

4j

Qz; ,n/z'rgzwf I2 126 , coizfz«:/r/zm-

Domec ponmam. ) U f'q'zc dum in no-

vilfimo die omnes

intmicos t'ïOb -

DOMM

tur. )

Qui hoftiliter in me infur-

uOIm'l

£unt, puc defiant, vi denth irritos eífe

quafi fcábéllum humile fubjiciam pe-

€onatus fuos.

dibus tuis.

Mos enim fuit Orienta-

Ti

7

N

ent [

$erUuaz$ ,

x

Cs

7

Eoo fervus tuua,

lium , nt victores victos pedibus fuis

& fideles tui 12tab1max

fubjicerent.

Vide Jofue 16. 24.

Vut i

Íel «

29. I2 'z.'ttrmtm

: padore. ) ï(*no-

2. Virgam "virtutis. ) Oceptrum po-

minia omhni ex pute quafi Ve&o

tentig tuz, pgfentum tuam. reo1aitax

$N

COWCG'WI itur.

in omnem terram emittes , & diffun-

Quil

sz; 0ide. ) Vox G

Grece amwg ;

des ex Sion, & ex Judea, & ex qua

(hih.

vePcun di up licemm fïfrn fict.

Bi U*I"O,

re(ïnum tuum lX'l(.l piet.

Aaro;

Dommmæ um medjio XMImicornuss fliüe

fitus

& quafi di 1pln.ato dedecore reitun-

N

dantm ;

zum. ) Domiüaberis inimicis tms,

il)C [

velint, nolint.

"

30- Cozfizebor D(mzmo nim.) Mal-

de, multum laudabo Dominum ore

3

Tecum ;;rmczprz:m) VOX, prm*-

Md

1mneo..

ml

CIFI;!/)?

in GLæCO eft, cpy2, que

In. izedio. ) In Eccle f?m, in- copio

1Q

principium , & principatun fignifi-

t0n ]

fidelium cotu.

cat ; fenfus eft:

l'ecum ent

rin-

8 fuc

31. -f]irit. a dextris Imwgem.) DIth

eipatus manifeftus, & tuuc appare-

Mc ld

spauperi adfuit auxiliator.

bit omnibus tuum effe regnum , &

N1/:* P*

Arzfmm meam.) Nitam meam.

apud te folum effe verum Prmc&-—

pdtum..

Latint etiam dicunt, Priz-

lbrl*l )

Sueton.

n

My;z Dominaus. ) Deus Patpr-

um pro Prm«zþam.

quh f

Dominzo meo. ) Filio fuo in-

Augufto.

ïdcerd

carn atOo.

o doa "Uirtutis TE ) In die novif-

Q)tu

li

Sede.a dextris 7Beló. )

Sede mïhl

fimo , quando potentia tua celum

üves

modo ^A dextris méis, mecumque

movebit; folem obfecurabit , terram

EE

mortuos

excitabit , &

nunt quiete, in gquali poteft4te re-

concutiet ,

u *LUU

£na fuper omnia.

omnes ad tribunal tuum adducst.

klïJ

E

:

x

RSALMUS CIX.

287

anat

& ]':.n;a*ffitlüojninusj & mon ponitebitieum : * Tu es fa-

ii

*foarv

cerdos in aeternum fecundum ordimem Melchifedech.

I2.3

m

Qedio

"

s. Dominus a dextris tuis, confregit in die irze fuse reges.

He

b

^. 6. Judicabit

t

t $. l.,o'.- *

innationibus , implebit ruinas : conqualiabi

& I7€

; p

gapita in terra 1nu1toru1g.

z

*

»w. De

Ia--',?f'endari.bu: fanäaiäm.) Cum fci-

. lo, aut templo; üt facrificaret ; YXa-

licet circumdatus eris fanctis tuis, qui

ron indigebat:; quare nunc Hebrei,

orenes fulgebunt ficut fol.

qui-carent utroque , carent etiam

1 u-

. Ex wrero, Gc.) Ego genui té mi-

Pontifice, &-facrificio... Chiiftus er-

zo eft facerdos fecundum ordinem

hi

confuoftantialem e fecreto di-

do-

Melchifedech , quia nulli fucceiiit ,

vinitatis me&, ac.propria mea fuþ-

ftintia.

nec ullus ei fuccedit, quia Rex, &

L

Í

[*

sr':büs

arte luwferüm. )

Ab &terno ,

icerdos, quia obtulit panem, & vi-

s

num; C

;

uia facerdos omnium geéne

antequam liüciferum , aut folem ,

tium, tandem quia ejus facerdotiuia

aut aliun. quamplami creaturam for-

*

snarem.

uon alligatur uni templo , vel taber-

——

naculo, fed ut predixit Malach. c..1.

4. Jaravit Dominti, ) Juravit tibi

| in,no-

Q' III

4b orim enime fol ufque ad

ominus , nec eum poenitebit, aut

08 ,

confilium mutabit, & dixit.

occa[um magnum efmomem meme im

um pe

gentibus ,&5 in emmi lvacaï--/kcrä/z-cän;r?

Tu es Sacerdos im &termum. )

Non

hrientte

$$ offertur momimi pueo gþ!;ztio Hf

erit facerdotium tuum temporale ,.

us fuis

eui

H , & -

ut funt ea

qaæ homincs;nobtin

Vilv »

b

fed xternum.

f« Daopeinüs, Eic.) Conveäït Pro-

m po«

Secundum — ovdinem Mech;i/ädczcb; )

pheta orationem ad Deum Patrenr,

regum

&ait: Dominus , id eft Chriftus.

ditute

Quafi dicat: fecandum ordinem Mel-

eg qu

chifedech , non fecundum ordinem:

Adex;rils £tis, J Qui* fedet a. dex-

Aaronis.

Per ordinem intelligitur

tris tuis.

ritus, lex, traditio , confuetudo ;

Confregrt ia die ipe [ue Reges.) lm

j T

vuL

&fb

ir init

H

i

t1

cis fuis Re-

s tl

hoc enun figniücat vox Hebraica

die, qua irafc

1533 Zrz. Dittn

guitur autem ordo

gibus terrz Ecclefiam fuam perfe-

Dicit ia

Mlelchifedech ab ordine Aaronis in

qu entibus conteret €os.

, p

1nultis.

Primo enim Melchifedech

preterito, Gosfregit, quia lumine pro-

p

non legitur fucceffiffe alteri, neque

phetico rem videbat Dav

E

figni-

id , ac fi

ei fuccelliffe alter legitur, ideoque

jam gefta effet.

j T ill"

Na-

Melchifedech. dicitur ad Hebr. 7. 3.

6, Judicabrt m mationibus. -)

31)1)21'6'

Size patrt, fine matre , fine gemealogia.

tiones, & gentes omnes jud

à

igaþit à

|f] v

In facerdotio autem Aaronis filii pa-

& puniet.

^

nnd

rentibus fuccedebant.

II. Melchife-

Lnpleb;n eui

A. ) Multiplicabit rüi-

prie

dech erat Rex, & Sacerdos; Aaron

nas, multos deítruens, & ruere fa-

facerdos tantum.

iIL Melchifedech

ciens, In Graco eft vrogara, quod

obtulit panem , & vinum ; Aaron

cadavera fignificat : cadaveribus &

govih

OvesS, & boyes. -1V. Melchifedech

ftrage omoia. implebit.

cæhm

erat facerdos univer(alis , nec uni

€ o;z'qmjhäif capita im ferrA multe-

teïram

tantum genti addictus 5 Aaron erat

»um. ) Comminuet, confrinzet fu-

o

facerdos tintum lfraelitaram.

V.

perborum capita, qui erecto collo,

o

Mechifedech non egebat tabernacu-

x

& capite adïc?fus* Deum incedung

s

sE

89

| L-I-B R D PSA LMORUM

à bibet: propterea exakabitfcaþnt.,.

"9. De tofrzäntä'in vi

M

*

Alleluja. CX.

Onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo

E

ï

Iv- C

1n co*n-f

vert

filio juftorum, & congregatione.

L

2. Magna opera Domini: exquifita in omnes vo

luntates eju.s;

]

Qull

3. Confeffio & magnificentia opus ejus : & juftitia ejus ma-

netin fzeculum fa&eculi,

.4. Memoriam fecit m

idil

irabilium fu?lrum ? mifericors ,& m1-

$at

ferato;' Domin/us :

$. Efcam

10

In

t

Im terra multorum. ) S'ciïïicet po-

gatione.). "Yum inter paücqs juftos,

Rane

tum in cetu multorum.

pulorum. ln Hebr&o eft : lp zeíra

Vox He-

-

mHulta, id eft, in magna parte terrz,

brea -*D f24, quam vulgata.confi-

uod

idem

eft ,

quo ad fenfum.

lium vertit, fecrezum fignificat , five

falute

Nam- idem . fignificatur , five dica-

confilium , quod fecretum requirit ,

apud |

us multos fuperbos in terra in-

& paucorum effe folet.

Vox autem

cayy Pbedz, Synagogam , five con-

111/3&

veniri ; five. fuperbyo-s multum terre

-—

P. g

occupare.

.

gregationem , ad quam totus popu-

:

De forreute 1

nq vi4 Libet.) 'lor-

lus convenire folebat.

«t tl

rentem appellat curfutn rerum hu-

2. Exuguifita 477 0pAUes voluntates

ejus. ) Id eft, quefita, parata in

ET

manarum, quafi dicát : Chriftus in

Yetu

via, & vita hac mortali multorum

omnem tiífum Deo placitum, ut Deus

Mas

dolorum, moleftiarum , & calamita-

illis,ut voluerit, utatur juxtá illud Pf.

* Videtur fum-

I18$. 91.

Quoniam omnia fevvtunt

Quem,

tum erit particeps,

pta finilitudo a ftrenuis ducibus ,

nb LXX. habent ££e4T74u£y« . ex-

popul

qui, dum in expeditione funt, bi-

uifita, fed ali& le&iones in notis

qdæ l

Vaticanis confentanee allatg expli-

Mi y

bunt ex fluvio raptimï,;ne*occafio

rei bene gerenda elabatur, fiin do-

cationi habent w$xpJeuév»a accuratas

It p

xnum cibi aut potus fumendi caufa

vel mapuowevac u éya , - inftrutta , pa-

vite;d

divertant.

Sic Chriftus nullum tem-

rata.

u

pus omifit, quo opera diaboli de-

3. Cesfeffio , & smagnificentia opus

älf Pæu

ftruere. poffet.

ejus. ) Operatio ejus, qua mundum

1 foi

lzabit c;zþzst. ) Itaque

regit, & confeflio , magnificentia, id

Ptent

Propterea exa

IUOIUm

propter hanc humilitatem , & ad-

eft, materia, & argumentum con-

verforuim patientiam * hoftesque de-

feflionis; laudis, & gratiarum attio-

t.'ibuit

nis, & materia magnificentie divi-

"ls ter

bellatos , .caput prius depreffum

extulit, Deo illum ad gloriam fub-

ne omnibus per eximia .h

E

&c 01)-—81-'3

tam,

levante.

Hunc locum, quafi inter-

aperiendz.

*

7 V

14

fufliia. ej

u6 "anet im [fecelum . fx-

pretatur D. Paulus ad Philippen. 2.

Virtus, bonitas, mifericor-

delia :

$.

cum ait

Humniliavit f« emetip[uma

eul. )

k d

»x[quead. mortem , mortem autem Cra-

dia, qua juftus eft, jufte agit, & ju-

Ünni;

ftificat, nullo corrumpitur, aut mi-

cit , propter. quod & Deus. exaltavit. i-

C

i

tumlia,

» m,

nuitur tempore. .

kCipi

1. Onþï*c&r tj4;.) Laudabq te.'

4.. Memoriam fecit mirabilium [ue-

iüimæ

riim.) Yam admizanda d"efignavit pre

COV.' ]0 ?

J

' de eenfrüto j:sjtzarzfm ; 6 eongre-

^

lii

-

D

89

Va

s. Efcam dedit timentibus fe.-

Memor erit in faeculum teftamenti fui :

:

lo fuo; '

6. Virtutem operum fuorum annüntiabit popu

. Qot-

7. Ut det illis haereditatem gentium, opera manuum ejus;

^*

veritas, & judicium.-

3. Fidelia omnia man

data ejus: cönü

S6jUS,

;'Ihatafkinhfæcylum fae-

J5 Id

culi, fa&ta in veritate, & aequitate.

9. Redemptionem mifit po

:

teftamentum fuum.

pqlo fuo/ : mand

äyit ln seternum

g

-

- San&um, & terribe nomen ejus.

E

*Prow

Píear

1o. * Initnum fapientize timor Domini.

1'

— À

Intelle£tus- bonus omnibus facientibus eum :

7.&

9.

10

! juü()ä,

I;at-ï(ïatvivov e..j'u's/k

Ecclt.

Qx ii

manet in faeculum fæ;uli.

,. confi-

Allelujas 1. 46.

a, fve

falute fuorum, ut futura fit &terna

enim precepta vlägis nature immu-

equitit ,

apud fideles eorum memoria.

tabilia, & ut dicere folemus, in-

-e

x autem

Mizjericor.

difpenfabilia.

ye Qu

.

f, Ej' ;ïziv/ämtar.)' Vide dicta

Pf. 58. 15

lz weritare , & «quitate, ) — In re-

s pop

j. Efcam dedit ,

£. ) Manna, quod.

étitud

:

de cclo pluit, & dedit timentibus

bilita.

ine, & juftitia decreta , & fta-

jduntate

amta ii

fe, id eft, Hebrzorum populo fideli;

9. Rgdemþiiwgem enfit populo [mo. )

& verum Deum timenti,; & colénti.

x /Egypto, vel potius e morte, pec-

ot Dais

r

Memoer erit in [eculum tellamenti fui.)

illad Pf

cato, & damnatione eterna.

Quemadimodum volebat Deus, ut

Mandavit $a. aternum , &$c. )

]uffit

eruiim

opulus memor eílet mirabilium ,

jja 0

ut eternuumr effét pa&um fuum de

que patravit in commodum illius ,

vera falute danda, &

'

ita vicilium, promittebat fe memo-

2ni c«cJeftis.

poiïemonet re-

s a*

rem padi cüm illis initi, illis pro-

Accrdthy

Sanum , £5 ferribile momemn, c;jm. J

videudo, & a malis proótegendo.

Docet modum permanendi in tefta-

d. p

6. Virtutem operum [uorum aununtia-

bt poputo fao, &c. ) Miemor erit pa-

mento Domini, ut aífequamur pro-

yit 1

miíliones ejus, quafi dicat : i$;.qui

Qi fui oftendens populo virtutem ,

mandavit in xternum teftamentum

mundüïn,

jotentiam , & fortitudinem operum

fuum,'fan&us; & terribilis eft; &

gentiäi !

iuorum, dum illis ,. ut proiniferat,

um n*

ideo peccati labem odit, cum fit

tribuit hzreditatem gentium , hoc

fanctus, & purus, & cum fit ter-

yi iio"

eft, terram fanctam a

i, v*

feiiam.

gen/tibus pot-

ribilis., peccatis fe contamin

4

a

QLICCS*

graviter punit.

? 09?"

7 Vgrit;:ff, &

Jj

judicium. ) Nera. funt,

fidelia, & jufta.

10. duitium f'apieutit timor Doraini-)

ul f

$. Fidelia emmia maudata ejus. )

Quafi dicat.

itaque illi faperé in-

—

jferico-

Omnia precepta Dei, prefertim na-

cipiunt, qui Dorinum timent, &

n u)

turàlia, fidelia funt, quia neminem

fe a peccatis abducunt.

aut i*

decipiunt, cum fint rectiffima, & ju-

s

^ lutelkülus bomus ommibus faciemtibus

fiiflima.

eum. )

Horum intclligentia boma

Confrmata im fseulem faculi. ) Suhc

eft, utilis,

i/iM j

& falutaris ii.s,, gui.nom

;nm'iF d

Bill. em Com. Menochb, 1. IV

'«00'

i

:

299

LIBRI PSALMORUM:;

j

Alleluja, Reverfionis Aggsi, & Zacharie. CXI.

timebi

Eatus vir, qui timet Dominum : in m

9. ]

'B

nimis.

landatis ejus 'Volet

Cot &

2. Potensin terra erit femen eus :

: generatio re&orum be-

9

nedicetur.

3. Gloria, & divitize in

'culum

domo: ejus: & juftitia*ej'us- ma'näþ

104 ]

in fzecculum fzeculi,

& tbel

- 4. Exortum eft in tenebris lumen reCti

E gmiferi—cors', &

)

miferator, & juftus.

$- Jucundus homo : qui miferetur

*

net fermones fuos in judicio:

;& cdmmodat : Qifpo-l |

l LA

6. Quia in aeternum non commovebitur.

vfque

E

5 1h

—

lamins

folim intälligunc, fed qux intelle-

culi. ) Juftitia ejus cum-ipfo non

xerunt etiam opere preftant.

moritur, fed sternum durat, cele-

quod p

Laudatio ejus mamet. i. faculum f&-

bris apud homines,& premium gran-

?i !;"m

eub. ) Quicunque fuerit hujusmodi,

de ferens a Deo.

7107

&ternam laudem meretur.

4. Exortmm efl im tenebris lumen p

eft vi (

i, 6c. ) Sententia eft: fi adver-

& luil

^U

fitas aliqua inciderit, ipfe Dominus,

Oi

& f

hus a. d Qolbie )

U

COtmor

Non «€fít hic titulus in.textu

4

ii mifericors eft, miferátor, & ju-

Hebrzo, aut Greco, fed tantum in

us, velut lux exorietur juílis ca-

T. d

Latino,

Videtur- Dayid. in fpiritu

lamitatum tenebras depellens , aut ita

Mij

tione

previdiffe Aecxum , & Zachariam

illorum animos confirmans, ut cala-

poít expletum tempus captivitatis

mitas illis gravis non fit.

Tiines,

rediiffe ad populum, eumque admo-

g. JUcundus bomoy, qui mi[eretur, 68

4) ay,

comemodat. ) Bene, & jucunde ha-

bt o

nuiffe, quanta fit fclicitas viri jufti,

& timentis Deum, ut hoc exemplo

bet , qui mifericordia motus facile

&ndan

alios hortetur ad probitatem, ut non

condonat offenfiones , & egentibus

Paratg.

incidant in fimilem captiyitatem. .

commodart fervans illud :

Dieitte ,

calámi

G. dimittemini, date, E$ dabitur volis.

I. de mandat& ejus volez nimis*.) Mi-

) Conj

re delectabitur obfervatione manda-

* juessdu , in Gr&eco elít

X 99 ,

filici ü

torum Dei , omném fuam volun-

benignus , bonus.

N t0

tatem ad eorum obfervationem ad-

Difponet fermones: [mos im | judicio. )

Dogec.

jiciet.

^

Eloquetur verba fua, & illa ordina-

11 la f

-

Potens im fervra erif Fmen ä]u/s)

bit, & difponet-in judicio, & pru-

lücer,

Hujus viri femen , id eít, filii ejus

denter.

Alii per fermones intelligung

Atürus,

snulti, & potentes erunt in terra.

rationes , & negotia.

J. Di

Gezeratio retlerum | benedisetar. )

6. Quia m ettruum nom -comHmoves

Quia nimirum. generatio juftorum

&tur. ): Midetur referendum ad id,

bmtcr ö

ex divina. benedi&

US epa

;one fecundif-

quod fupra dictum eít : Jweszdus bo-

]ates

fima erit.

z2, quafi dicat: ideo elt. jucundus,

3. Im demo .

five beatus , quia in sternum non

7"/'21!14

-

$is . Deum.

ejus,) In domo timen-

af

commovebitur , nunquam fua feli-

Ti

Jufita ejms maue 1n jkcü/um J

citate excidet. 1ta Gex,xebra'rd..us. Del«

4

a &ter

-

^

--

-u P:ssAL M U b 'CXL &;cxfï..

20l

,

Y

[

7. In memo

. .timebit.

ria ætema erit juftus : abr auditione mala non

; Yolet

9. Paratum cor ejus fperare in Domino, confirmatum eft

m bee

cor ejus, non commovebitur, donec defpiciat inimicos fuos.

9. Difperfit, dedit pauperibus : juftitia ejus manet in fae-

culum fzeculi , cornu ejus exaltabitur in gleria,

manet

10. :Peccator videbit; & irafcetur, dentibus fuis fremet,

r5 , d

& tabefcet ; defiderium peccatorum peribit,

pE

P

Alleluja. CXII,

difpe

udate, pueri, Dominum : laudate nomen Domini,

1.. LA

29. Sit nomen Domin

é

j b.e-nedi&um",; ex hoc nupc &

ufque in faeculum.

^

Oo 2

a Y

rstumrur um

larminus putat effe rationem ejus,

Corgu ejus exaltabitur g gloria, )

ipfo o

at, cdee

quod proxime dictum fuerat. D7ffo-

'Tunc alicujus cornu exaltari dicitur,

om gt

net fermones [uos im judicso , quia £m

cum ille fit potentior, & fortior.

eternum. non commevebitur, id eft, quia

Exaltari autem in gloria, eft homi-

nem fieri non folum potentem, fed

lwnen j

eft vir conítans in . propofítis fuis,

f adva-

& ftbilis, & providet prudenter

etiam . gloriofum

figüificat ergo

omhia, ut quidquid accidat, eum

Propheta eleemofynis adeo nón mi-

Jominus,

commovere non polfit.

, &]r

nul potentiam , divitias, aut gloriam,

iuüis (

"

In memoria &teyua erit juflus. )

ut etiam augeantur.

Memoria gloriofa, & cum benedi-

Vo. Peccator "videbit.) "Cogetur vi-

g, aut 1

&ione apud D

dere jufti felicitatem.

, t C

mines.

.it

eum , & apud ho-

Irafcetur.) Cum nihil habeat, quod

Ab auditzone szz!a 702 timääi;.) Sibi

contra juftum , quem odit, loqui

fcretfm j

bene confcius, non timebit

poffit, vel audeat.

unde hi

parum

"us f&Cilt

fecundam famam.

Deutibus fui fremet. ) Inft

d

Paratum. ) n rebus a

Jc:ïverfis. :

bidi canis.

eentibo

& calamitofis.

Tabefcet,) Nam ut ait ille

ia

jtur tb

g. Confimatum eff cor ejus.) -In"hac

I:f'uia'm alterius vebus mdcrejäit .api-;

fiducia in Deum.

H15.

Non commovebirur.) Non timebit.

.,Defd;arium lbgcmtaruä perihst.

) Vo-

suditis)

Douec defpteiat 171c0s fu05.) immo

tis , & optatis fuis peccatores fru-

ín hac fiducia. ftabilis eo xes fuas

flrabuntat ; nam cum juftum-ever-

a ordint-

deducet, ut inimicos non fit formi-

fum videre éCupiant ; cogentur illum

& pru-

daturus, fed illos potius defpe&urus.

intueri bene in omnibus habentem,

Jgelügum

9. Difperfet dedit pauperibus. ) Li-

ü(.n:ente."mo

benter, &diberaliter tribuit pecunias

conmite

P j)üeri.

) In Grzco 'e&, LL TR

fuas egentibus , large fparfit in pau-

que vox,

& pueros , & fer-

iit dd lb

peres.

vos; in Hebreo eft »43y9 Lesde ,

u t

7f

itia cj&s manet in feculum faculi.)

que fervos tantum fignificat.

jucin lis,

Q'iafi dicat, fi pecunias largiendo

Q. Sit momem Domijnmi.benedilum. )

d

diminuit, adauxit juftitiam , & me-

Felix habeatur, commendetur , fandti»

fia fde

E

rdu" BCI!

riþa æternum præmiujffx habitura.

Hcgcur ; cclcbre,;ur,

-

L]

:

13

LIBhI. P.5 ALM()RBM

*VI[al..

* fohs ortu ufque ad ocv..afum D.udablie nomen Do-

-

1511

mmï.

4. À

4« Excelfus fuper omnes gentes Dominüs, & fuper coælos

evum

gloria cjus.

e, (

- $.. Quis ficut Domlnus Deus nofter, qu1 in altis habxtat,

Conve

. 6. Et humilia refpicit in coelo & in terra ?

6,

. 7. Sufcitans a terra mopem & de ftercore erigens pau-

oviur

perem.

7A

u Bt collocet eum cum prmc1p1bus, cum prmmpïbus po-

A

uli ful.

fontes

9. Qui, habltare facit fcemlem in domo , matrem filiorum

A

iætantem

tuo da

4, 1

AlleIUJa. CXIH

€ant

Exod. I

N exxtu Ifraei de ]Egypto domuüs ïacob de pópulo bar-

3.]

"T

baro :

13* 3:

iuit,

3. Fata eft ïud"ea fan&lficatlo ejus, Tírael poteftas ejus.

l

1. Mare

sente

Ex - boc nunt. ) Gl"ece ánó TS »0y»,

pes funt aule ccleftis proceres, fu-—

Tralit

ab hoc pun&o temporis, & demcepb

pernz Jerufalem incole , & partlm-

tU.

in totdm e&ternitatem.

pes regni cclorum.

tinaret

44 folis ortu , 6$7.) Ub! üe.-

9

m babszare fd[it fferilem, E$c.)

M

Laua44!!") In Hebr. eft, Laudatzpz,

Qui muh»erem ob fterilitatem, fuam

Rubi

fed idem eft ; proprerea enim lauda-

defpectam. prius, & merentem, fta-

tur, quia laudem . meretur.

tu rerum in melius mutato, habitare

&quí

facit domi fuge lxtam , & hilarem

aditux

. Super omues gentes. ) Qum otmni- -

j

üm üt Creator,

& gubernator.:

propter multiplicem prolem. fufcep-

$uper celos gla;m ejus. ) Supel

tam.

* 'Valis fuit Anna Samuelis

dem l

tater, qu& fccunda Dei munere t&-

Touten

cclos elevata eft gloria majeftatis

hiC PO]

ejus, ccleftia omnia implens, & fu--

. &a eft & hilaris 1. Reg. 1

VCHWL

B)Ql 2JIS

Filorum. ) . Grece eft æ'm TÉXYOIG $

N

6. /Humilia refpicit. ) Humilia re- .

Jfliormm . eau[as :

& M

Ve ii

fpicit , & curat, illisque providet.

m $

In celo funt: varii Angeïmum or-

Omu»S 7409 , fj'c ) FH: rep

dines, mæ]cres, alii minores

hos

titio precedentis hemlpcu.hu :

fcopu

in exitu familie lfraelis de JEgvpto.

torreni

humiles in. cclo appellat.

yrelfer

Fl

S$ufcitans 4 tevra 1napem, &8e. )

Populo barbaro.) Mox Hebnucz Ty ?

ilos

Pauperem, & aflli&um in fordibus,

lohez , fignificat loquentém lingua

& mcrore jacentem, & cum ino-

ignota; & barbarus dicitur , cujus

du

W in

pia lu&tantem erlglt,& in ümentl fta--

lmgua non intelligitur , juxta illud

"D

tu conftituit.

Apofïoh 1. ad Cor. II.4. $4 nefeie-

8. Ur colbcet eum cum Principibus.)

ro Virt&fem "Vocit, eroy cui loqtar, bar-

lr

ltlar

V (

Non cum prmcrplbus quibuscum« que,

Pbarus , E€ qui Jaguitur mibi, barbarns.

m

de &t

fed cum principibus popuh, & tri-

-

Fadlaef fudaa faniffc atio 97145 21

buum.

f.nfu anaf*eglco hi princi-

Tunc fan&ificavit, & depofuit fiLi

lC 1

ET

"

|

Y

—

-y $AL M.OU S CXHIL.

e95:

n Do-

umv vidit;

& fugit: Tordanis converfus eft retrorfum.

4. Montes exultaverunt ut arietes

& colles fieut agïli

Cdlos

ovium.

5.

uid'e&ïtibi mare; qüod fugii(*ciy:' & tli JordahiSf, quia

£at,

€onveríus es retrorfum ?

*

, & colles ficuf agnï

6. Montes exultaiïis ficut- arietes

5 pat-

oviun.

4. A facie Domini mota eft terra, a facie Dei Jacob. -

us po-

.. $. Qui convertit petram in íftagna aquarum, & rupem in

-

fontes aquarum.

*

Torurt

* r.. NON NOBIS

, DOMINE ; NON NOBIS : fed nomini

tuo da gloriam..

é

2. Super mif

:ricordia tua, & veï*ifate tua : nc;. &qu'agdo diä

eant gentes : Ubi eft Deus eorum ?

lo baf

?. Deus autem ncüervin-ïcoelo::

,,;omnia, qgæ;umqu*e vo-

luit, feci.»t.

ejus

4.*5&

——

,003

. Mare

—— Ó

entem Judeam , id e& ; populum

l. Nom mobá Domine, $e.) Non

[6, f

meritis nofiris, que nulla funt, fed

fraeliticum , in quem pre ceteri$ na-

tibi Domine debetur laus omnis, & ,

| pmici-

tionibus peculiaxiu's regnaret , &, do-

"

4dninaretur.

glória.

3. Mare vidit, 6 fugit. ) Mare

o. Guper mifericordia 'tua-) Proptexf

L"fm, i/c')

m fuam

Rubruni divinam fenfit potentiam ,

mifericordiam, & liberalitatem tuam,

£m, fie

& quafi cederet retro , & fugeret ,

non propter noílra merita da no-

habitare

aditum tranfeuntibus patefecit,

mini tuo gloriam.

In tranfitu ejus-

hüarem

| Gordanis , &e.- )

Er veritate 74-) Dictorum, &-prdä

fofep-

dem populi revolutus eft in faum

-ontem , & aquas continuit , do-

/miff()rum fidelitate. ——

jamudli

,

. Ne quande dicamt geþnfe:, Gc.) .. Ne

mere I

nec populus in u

í

Icefïorem' ripalþ per-

veniret.

impii, qui nos aflligunt , expro-

, Menres exultaverunt , ut ar

kic»'.j

brando nobis cum' injuria nominis

ettilo

.tui dicere valeant :

Ubi nunc eft

Vel in defcenfu Domini fuper mon-

, tem Sinai cum terre motu: vel cum

Deus eorum ? Cum enim in terris

fcopuli torrentis Arnon falierunt in

nullum tui fimulacrum colamus, nifi

f p

infipni poteéntie tug effedu te no-

jfichii ;

torrentem, & Ifraelitarum hoftes op-

bis adeife oftenderis, exiftimabunt,

"d

!N

«;pä«?-

prefferunt, N- 21. 15. — Alii ad Íco-

& d

1

.

l

4 "

pulos Jordanis referunt : alii ad un-

icent, Deum, quem' -colir?us *

1

*

)

j

nullibi effe.

Ji g;ïii

darum cumulos , & agglomerátio-

cujas

nes inílar montium elevatas.

3. Deus autem noffer i cele, $0.

3. 4 facie. Domini.) Propter pre-

Quafií dicat: verum illi, ut volent,

u iï.ïïïi

fentiam Domini.

nos rideant, quafi nullibi fic Deus

$ Iifff"";'

TA ä;ir'

&. Comvertit betram , 68c. ) Qui in

nofter ; nobis enim certiffime con-

deferto. a. taturali fua duritie , &

ftat Deum.noftrum effe, & in cc-

2 R

/Jis peculiariter majeftatem gloriz fue

7

a.

J

ficcitate rupem convertit , & folvit

in aquas humentes , & molles.

oftendere, & emnipotentem ?iïä.

t

—

e

p

24

LIIBRI PSALMORUM

* Inff;

4. * Simulacra gentium argentu

m , .&- aurum , opera ma-

17.

154*

nuum hominum.

1j-

qui de

*

&. * Os habent, & non lo

10

p.

*

q'u;entur : oculos habent, & non

1$.1$

. videbunt.

nünc,

6. Aures habent,

& non audient: nares ha-benxt I fïdn

odorabunt.

4. Manus

habeht,( &Qnon palpabunt : pedes habent ; &;hon

J

ambulabunt: non clamabunt in gutture fuo.

]

. &. Similes illis fiant, qui faciunt ea: & omnes qui

confi-

--

,

-unt in eis.

T0Cabo.

9. Domus Iírael fperavit in Dofminof': adjutorkeo'rum, &

DA

prote&or eorum eft.

invene

- Io. Domus Aaron

fpewravit i»n;..Domihöiy: adjutor eorum, &

"

&T

prote&or eorum eft.

.

invoca

11. Qui timent Dominum,

fþeraVerunt in

Domino-: (a»d:ju-,

s 0

tor eorum, & protettor eorum eft.

.

.

&y

vfh

12. Dominus memor fuit noftri :

& benedigit nobis.

6.C

Benedixit domui Ifrael : benedixit domui Aaron.

T2v

L

13. Benedixit omnibus , qui timent Dominum . pufillis

eum majoribus.

-

.

17 ÀN

14. Adjiciat Domi

veftros.

nus fuper Vps, füger vos, & Xfupäer ülio.s

-

mat, r

teta, q

rs. Benedi&ti vos a

Domino, qui fecit coelum, & terram.

mortyl)

.

L

terram autem dedit filiis ho«

Püln (

16. Cöe'lum coeli Domino :

q"i [7/27]

mint-lm.x

L]

4 cozf

I 7; *:Nön

1j

4. Simulacra gentium , 6c.) Con-

ab lfraele di&ïnguic , quia -Ec*cylefi«a.

Pronde

tra vero Gentilium idola aurea , &

perpetuo diftincta fuit in duos fta-

türtitter

QUi tt qg

argentea inania effe fcimus , artifi-

tus, Laicorum fcilicet , & Clerico-

AC Yita,

eum induftria, & opera in eam for-

rum, five populi, & cleri.

mam fabrefaca , fed numine plane

^

-9

Benedixit nobk.) Beneficia no-

carentia.

bis contulit.

I Dllcx

g. Sumiles ills. fant , 8c. ) Idolo-

13.. Pufillas cum majoribus. ) Citra

latrz digni funt , qui fint ftatuis

delcétum ft:tuum, etacum, conditio-

D]ïtn D(

xatione carentibus fimiles, fint ve-

num, & paivis eque, ac magnis.

Qu o

Quod fi

-

I$

luti trunci , & ftipites.

14. Adjz'cm:.') Aageat, & multi-

I

n

placeat hec per modum impreca-

plicet benedictiones.

hd dlt

tionis exponere, non potuerunt con-

16. Cclum cmu Doazino.x) Empy-

l

Ylvam

reim coclim, quod eft omnium fu-

queri idolorum cultores , fi eos diis,

ï' DO[OI

quos venerantur, fimiles effe cupimus.

premum , €ft Domino deítinatum in

el]' & 9]

. Domus If

rael. ) P opulusj fidelis

aulam regiam.

[/ !ty

L

i1fraelitarum.

Ded;t li bamirzum.) In üfum 51103-

1e. Domns Aarom.) Aaronis domum

rum hOminum,

4' T?';[Jw

à

? lt

1)

ALMUS CXIV.

,æ:l

25

T2 t«

i

g

*/Nonh mdrtu; Jaudabunt te, Domïne neque orhn

eS) * Bflf é

qux defcendunt:in infernum.

-t' EF,"

&nov )

18. Sed no$5 qui vivimus, benedlcnnus Dommc, ex hoc

& tn

nunc, & ufque in faeculum.

Alleluja. 'CXIV.

& no

Ilexi ,

quoniatm exaudiet Dommus vocem orationis

mee.

] confi

. Quia inclinavit aurem fuam m1h1 : & in diebus meis in-

Vocabo.

um, &

2 C1rcumdederunt me dolores mortis, & perlcula inferni

1nvenerunt me.

um. &

4. Tribulationem, & dolorem inveni, & nomen Domini

!I]VOC.RV]

: dj

s. O Domine, libera animam meam : m1fer1cors Dommus,

& juftus, & Deus nofter miferetur.

-6.. Cuftodiens parvulos Dominus: humiliatus fum , & libe-

ravit me.

I

puüll

7 Con

——

17. Nonm mortui laudabunt te Do-

Invotav;. ) MHebr. zmvocabe, dicens

erfi

in hac autem

mine.) Quafi dicat :

fcilicet, que fequuntur.

terra quam tradidifti nobis, non

O Domie, ) In Hebr. eft, 7247[3

tetf'aff.

mortui laudabunt te.

Hoc eft, quod

Domine ; nam vOX M3N . z« eít

Pfalm. 6. s. dixit

Non efü ig-morte,

Riiis Dv

blandientis, & depzecantis, particula,

qui eiemor ff otur, im imferno autem

quam vertere poflumus, 2u2fo, ob[ecre.

quis cozfitebitur t1bi ? Vlde ibi dicta.

Libtra anumam meam,) N itam meam

j

* N

E

ab hoc mortis difcrimine ; vel ani-

t

Proinde nobis fayeas, & vite diu-

Sed mes4, qui W'wmus, Bol

mam meam a periculo falutis fplrl-

] Ecdef

turnitatem indulgeas, ut multi fint,

tualis, in quo verfatur.

doöü

qui te colant,

&

audent etiam in

$- Deus fzo/ïer mzþ;e/u;) Non fO-

c Ülako*

hac vita.

lum eü mifericors, fed etiam mife-

Tator.

Non folum natura fua e[ft

leHCU. no

i.

Ilexz ) Dommum.

mlfencürs "

fed .etiam a&u. mife-

ricordiam , cum opus eft, in nos

C/ r

Quoniam exaudiet Dominus. )

Dilexi Dominum, quia benignus eft,

CXPI omit.

& cum opus habuerimus , aderit no-

6. . Cuflodiens þ.fzr'vu/a: Dom:nm )

n]le

bis, & preces noftras exaudiet.

Dominus cuftos eft fiimplicium, qui

& mulfl-

2. d dicbws meis invocabo.) Quam-

r*

Cdndlde, & fine dolo ag nt.

diu vivam, illum invocàbo.

iPervnales,) In Hebr. efï

CPNnDnS

E

3« Deloves mortis.) Dolores morti-

pet/mtm $

uod non tam palvulum

m li

feri, & gravxfhmæ anguftia.

&taté, quam fimplicem ,

candidum,

.manit ! j in

Pericula injerni. ) Pericula mottis

& apertuim moribus fignificat, & eum,

temponhs ,autetiam zternz,

qui facile pelfuadetu;

n fiios

A. Tribula;ionem .

IRUER, ) chx-

Humil/atus fum. ) lebr. attezuzzus

dx, incurri in t:nbuïauonem.

J7m , afllitus fum, fed me f.xvavit.

2

Á

I

v

4

496

AALIABR.ILNP/SA"ALMORU.M

T

7. Convertere, anima mea, in requiem 'tqam, quia Domiä

nus benefecit -tibi.

.

*

Ij !

nf

/^ $. Quia eripuit ani

mam meam de Anïïor-te— 6 oEüïos meos ai;a,--

l

16. (

crymis, pedes meos a lapfu.

filus :

. 9. Placebo Domino. in regione vivorum.

Y

i7' ,

j

| Alleluja. CX V. .

& nom

1]

2Cor. 10O,

Redidi, pfop

zX

t

.

.er.quod ïocutgs fgm : egq äutemþmnim

;

"eu:1

4- 13*

liatus fum nimis.

Rom-

1. Ego dixi in exceffu. meo : * Omnis ho

mo mendax,

I

À

34

12. Quid retribuam Domino, pro omnibus, qu& retribui-t

N

Amihi ?

13. Cáli-

2q

Bu

* & vc

fed demifie ample&tor,

7 Comvertere anima mta in requiem

quz mé doi

uam. ) : Redi anima. mea ad prifti-

cet Spiritus Domini.

tus fim

JA1. Efó Wixi $m exceffm meo. ) Ín

nam tuam quieteimn, & tranquillita-

d. cur

temn, xquo , & pacato animo eito.

fuga, & in difceffu imco. In Hebr.

Tézionem

eft: 4e feflinatione mea , vel s . :re-

fucatis di

9- Placcbo Domzno i regionea i*vornm.f)

pidatione mea,.in pr&cipiti evafione

"Curabo Domino placere , dum viyo,

méea.

puo vt

'in ejus man-

Ín Greco eíft.£» 7 £xorüctt

tribuam )

ejus preceptis parendo;

c. in Hebr. eft,

in ftupore , pavore, & perturbatio-

.datis ambulando,

ïli. (4

Ambulabo coram Domino. N el fenfus eft,

ne mentis , qua corripiebar , cernens

/alicem

mihi perfecutionem undique immi-

in colefti patria, qu& eft regio viven-

nere, &,obftupefcens ad tanta pe-

TC a

tium vera vita, D'omino perte&te pla-

ricula.

DO

cebo; nam qui in hac vita placentDeo,

VeL fenfus eft: Epo, qui

tà. egta

me humiliavi, & demifi , exiltatus

/non perfe&e placent, propter leves

a Domino ad meéntis.excefíinm, in

peraom;

cem ha

vculpas , quas fubinde udmittunt.

eo excellu widens, qüam falfa, &

fallacia fint , que videntur homini-

àdye

A

10. f "Redidi , þraþi&r' quod locu£us

bus vera,.& folida bona, dix:

v0cabo,

uarc

E

4 fum.) Credidi Deo,

Qmusis bhomo meudax.

»

Yi l)en'd

^non timui loqui; nec intermift di-

Qusuis Lhomo mendax. ) Quafi di-

- M. Pj

"ere, & profiteri omnem hominem

"efíe faxllacem.

Vel'fenfus. eft cum

cat ,

in homine non eft fperan-

Qu Yoy

dum, non eít ab eo falus expectan-

Ya p n

P

"fuperioribus continuatus, (eft enim

Pfalmus hic ejusdem argumenti cum

da ,-eft infidus , nec datam fidem

MT

fervat.

Oimnis fpes in homine

tofim &í

!

rzcedente, unde apud Hebraos ci-

M

dem adneQitur; ) quafi dicat: P4-

pofica fallere poteft.. Vel juxta alium

fenfum ; Omnis horao, qui huma-

at um

cebo Domino , im regione vivorum : cre-

nÓ affe&u loquitur de felicitate , &

Qn fiïCile

do: enim. hujusmodi regionem efle,

Jlicet eam-non viderirm.

1

4

ina

o

oni eftimat bona hec fluzxa, &

m ]s

cadaca, mendax eft; vera enim, &

,dlln? tin

Ego aufem buzltatus. j;mz

gpienis. )

ítabilia bona non inveniuntur , ni

T

Credidi quidem , fed non defii at-

"

1

I tmm

in regione 'vivorum.

gm tedt l

fligi, & vexari.

Vel: Ego credidt

a Qiufa [

efie regionem vivorum, quia. humi-

is. Quid retribtam: Domino , &c. ?)

j

s

l

)ET

liatus fumf, nec mo nitor. ingenio,

Cum falutem. a. Doimino. cu-;lfecy.-

*

^

tól, æm

n

,

.

PSAL M,U's CXV. & CXVL. -

P

93

aDmme PT

13. Calicem falutaris accipiam: & nomen Domini invocabo.

I4. Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus :

qia ;æ

15. Pretiofa in confpettu Domini mors San&torum ejus.

16. O Domine

"

, quia ego fervus tuus : ego fervus tuus, &

v

filius ancillze tuze.

17. Dirupifli vincula mea : tibi facrificabo hoftiam laudis,

& nomen Domini invocabo.

m hum

18. Vota mea Domino reddam in confpe&tu omnis populi

eju

D. .

.

19. in atriis domus Domini, in medio tui Jerufalem.

:

Alleluja. CXVI.

,

k

rettibu

»

Audate Dominum omn

I.L

eslgegtes: Iagdate eum omnes

populi :

2. Quoni

ïg.äi*

am confirmata 'eft fuper nos mifericordia ejus : Rom,

-

—

* & veritas Domini manet in aeternum.

IS$.LI,

Qp me d

Y

Alleluja

t t

i«

mb ) l

tus fim , quid ego rependam ei?

non facile: Deus impiis concedit, ut

Vel cum Dei bencficio agnoverim

pios occidant.

Qus

]i Hdr.

regionem vivorum, & vera bosa a

non facile lar

5

2oimur.

pretiofa fun; :

yd i i

d &valloue

fucatis didicerim internofcere , quid

-.16. Et füius ancille ügæ.) Non fO-

pro tanto beneficio Domino re-

lum fervus tuus, fed yerna domi tuze

i gzg»ïg'ïf[

tribuam ?

t

natus ex ancilla tua.

Fideles E

yaturbatioe

13. Calcem [alutaris acc

fie filii funt Dei ancillz.

| "c-c'ie-

t:]?izzm y &52.)

y, Gn0S

Calicem teftem , & indicem falutis

17. Dirapifts vineula mea. ) Cala-

que jmmte

mez accipiam, offéram, fibabo Do-

mitates, perfecutiones diffipafti. . Vel

| tanta ]*

mino vinum gratiarum actionis jüx-

fervus tuus natus fum , aut factus,

Epo, i

ta. ceremonias lugis.

Vel fpe fu-

fed ionterim magha fruor libertate,

; exultans

D

pernorum bonorum. excitatus cali-

a dura Dzmonis , & vitiorum fer-

cefftun, H

cem hauriam patientiz malorum ,

vitute manumiífus.

i f&llfö VV

& adverforum , D:minumque in-

Hefiam lauds. ) Sacrificium paci-

Ut h'[)mim"

vocabo, ut mihiadfit, ne in vite hujüs

ficun., vtl laudem ; & confeffio-

oæ, ii

via pericliter, aut naufragium faciam.

nem, quam loco excellentis facrificii

*

14. Vota mea Domino reddam , &c.)

admittis.

&

*f

duf

Quz vovi malis preflus, ea perfol-

19« Fota mea , 6c.) Ef repetitic;

dt o

vam p:lam, & toto populo fpectan-

veríiculi 14.

Tl

te ; didici autem expermnento, pre-

19. lm afrió domus Domini.) Ad

tiofain effe

mortem fan&orum

in

Atam hd.em

oftium tabérnaculi, ante quod erant

1 hgmlne

confpectu Domini , id eft, magni il-

atria, & arca, in qua altare holocau-

quJ AM

n

los .

b

eum facere, & eorum necem

ftorum fitum erat.

non facile. permittere. — Vel facrifi-

Jn medso tit Teru[alenz.) E-xtra quam

Jicitaty w*

cium Jaudis Domino palam offeram,

non licebat factificare.

Docet hic

& fine timore', etiamíi mortem inde

locus extra Ecclcfiam, five Ecle-

C üu)'«* »

d Cr"m'ï

mihi immiaere intelligam ; nam ima-

fiez communionem facrificia, a Deo

Ql J

fil

gni fecit Dominus mortem juftorum

non probari.

Íaa caufa obitam , eamque large mu-

Osfirmata eff foper. mos anferi-

j

Be*

ncratur in coelis.

*. Vel fenfus eít:

Bzbl, cum Com. AMezocb. T. IV,

2 /P(g

cordia .ejus. ) ngbr.'haþs:J

con EW

AUR

D d

F.

27

T5 08

RI PSALMORUM

tr Ci

Alleluja. CX V IE

mini, q

Onfitemini Domino, quoniam bonus: quomam in fzecu-

12. C

"*

lum mifericordia ejus,

jn fpinis

2. Dicatis nunclfrael ; quoniam bonus quomam in fæcu.

1 lr

ium mifericordia ejus.

pit me

3. Dicat nunc domus Aaron: quomam in fzeculum mlfe-

L]

j *l

rxcordla ejus.

ml in f

4. Dicant nunc (1), qui timent Dominum : quomam in

if; Vo:

fceculum mifericordia ejus,

i. De

's$. Detribulatione invocavi Dominum : & eïaud1v1t me in

latitudine Dominus.

trit me,

9.X

6. Dominus mihi adjutO': non timebo, qu1d facmt mihi

homo.

$. Q

dit Ime

Yebr.

1. * Dominus mihiadjutor: &.ego defpiciam inimicos meos.

13. 6.

: 19 Àj

$. Bonum eft confidere in Domino quam confidere in

bor Dom

homine:

9- Bonum eft fperare in Domino , quam fperare 1n prin-

Lasneee

cipibus.

textus Heb

1o. Omnes gentes cn*cuu—:*runt me:; & in nomine Domml :

mperem,

Ia

(m-*a

quia ultus fum in eos.

II. Cir-

Tentts, (

MCB[ WM

(1) Dicant nunc. i& ed;t. Sixt. legitur :

dxcant nunc omnes.

ignis eü "

Robora£a -

Inus , mb*m

mulmphcata eft, & ftabi-

Nasc. ) . Hoc gmclæ ; vel hoc

Y 1cm !

lita, ut amplius duterenda non fit,

publici conventus ,

& confeilionis

fed cum omnibus géntibus commu-

tempore.

PO )*l dt-llm

nicanda.

3

Domus .4avom. ) Sacerdotes ex

Et j n

Aaron familia.

Veritas Domini.) Videlitas promif-

tuin eft g.

forum, qmba:— fe Chriftaum Domi-

$. de lautudine. ) Largiter, &

num orbi terrarum daturum fuerat

coplofe , vel.cum latlcudmex, & le-

I 3 lmp,,

titia mea exaudivit me, in loco la-

pollicitus.

elem ut

Oafitemin: Domimo. ) Laudate

to, & fpatiofo conftituir me, in

) ]fülþfäg

IC'

Dominum.

quo periclitari non poílem.

f?idqm

6. Qud faciat snibi /Jamo.) Quid

Bonus.) Benignus, bencficus.

faciat

Eyg " /'2;1

Quoniam in facmlum. ) Quoniam

mihi mortalis , & infirma

perpetuo duratura . eft. mifericordia

creatura.

9) Witrfnr,

g. Bozzm ef. ) Mllius eü, ma-

lict

I me

ejus.

fie Cajerem

2. Dicat munc I/J»acl 6c. )- Recen-

gis bonum eft.

fet eos, quos excitare vult ad Deum

10. Cireuierumt me.) Obfederunt,

b u

laudandum , lfraelitas omnes , Lai-

undlque oppugnarunt.

?Pllmu) Qu

to Toy

g

COS fcnhce: ad ordinem Leviticum

Et iB nomine Domini,t$c. ) At

€ ljug bE

non pertigentes, praterea omnes Le-

nomine Domini, ejusque virtute fa-

lncüncu

yitas, & Sacerdortes ; tandem oimnes

&um eít, ut eas ulcifcerer, po-

lg |

&unentes Deum.«

lm

nas de eis fumerem , aut ut fonat

*

(Su'n»l *um

Y

PSALMUS CXVIL.

—

"

9?

t1. Circumdantes circumdederunt me :

& iny nomine Do-

mini, quia ultus fum in eos.

m fot

1i2. Circumdederunt me ficut apes,

& exatferunt ficut ignis

n feos

in fpinis : & in nomine Domini, quia ultus fum in eos;

13. Im

pulfus everfus fum, ut caderem: & D91ninus fufce-

um mife-

pit me.

.

14. * Forti

tudo mea; & laus mea Dofni*nus: & faCtus eft Exod,.

mihi in falutem.

$..

oniam J

14: Vox exultationis,

N

-& falutis, in tabernaculis juftorum.

16. Dextera Domini fecit virtutem.: dextera, Domini exal-

t n u

Y

tavit me, dextera Domini fecit virtutem.

17. Non moriar, fed vivam : & narrabo opera Domini..

ciat ul

18. Cafüigans cafügavit me Dominus, & morti non tradi-

dit me.

C05 060$,

* Ig. Aperite mihi portas juflitiee, i

.ngreiï;u's in eas confite-

vüidere 1n

bor D.omjno : 20. haec porta Domini , juiti intrabunt in eani.

: 0. Con-

; in prin-'

: Pt

- t;extus Hebr. excjinderem ,. vel Z)erif

Faüus eff mihi 4m

P

Jeiutem.. ) Fl?ïö

i Domini :

Uere.

mihi f.

[*

iluti.

12. Sieufapes.) In me aculeos exe-

I$. Vox exwmlzazioni , 6 f:t/utid , 6. c.)

«

E

rentes, quibus figerent me.

Quafi dicat: neque ego folus eum

j r

Sieat ignis i [bims. ) | Spinarum

canam, fed vox jubilationis, & gra-

ignis eft acerrimus , licet breviíli-

tiarum actionis pro vita, & falute

mus,magnum étiam edit ftrepitum,

ftorum.

cohfervata, audietur in domibus ju-

ze, vd l.

& vicina queque abfum

confeliont

Pol)ulat.uruhs videtur.

pturLLIs ;«&

16. Dextera LDami;z'i. ) Potentia-

Domini.

Et in nomine Domin

acedotes

tuin eft n. 1o.

.

i Ho-cïw. explica-

Keeit virtütem.)

ïI.n Hebr. fecz? fay-

Htudizem, id eft , £ortia » & admi-

k

13. dmpul[fus. ) Ab inik'km.ïclivs meis

randa facinora edidit in comm

:

L'argïtEïv

V

ea de caüfa emotus

fum , ut ca-

& bonum meuim.

oduxþ,

lines

derem , ut 'profternerer.

Ín Hebr.

u lo à

Exaltavit ze.) Exipiens ab omni-

in

eft, Lepelendo impulfói wme ad ta-

"

t T

dezdum.

bus malis, & celfo,

; & gïorio?o in

ïe.n

u

Ratu conftituens.

im.)

Quid

Ever[ia furs.). Prope abfui a cafu ,

firmá

ab everítone.

4.1.3.. Cafligavit me. ) In utilitatem

u

Sufcepit me. ) Juvit, ac c&nuit me,

méam, non in perniciem ; nam in

sie caderem.

mortem cadere me non permifit.

lus Cüs m*

14. Forustudo meza , 65 [aus äz-m Do-

9. Hperifq qbi.

) Apoftrophe ad

aninus.) Quafi dicat: proinde aegno-

facerdotes, &

Íco robur meum effe Dominum,

&dituos , ut fibi ape-

riant portas templi, & Ecclefiz ,

[

A

eujus beneficio hoftium petitiones

quo publice, & folenniter Domino

]

inconcuffus eludo : ipfe carminum,

agat gratias pro acceptis beneficiis,

[j V.Iï

"

L

.gcerer , .P

& laudum. mearum perpetuum ,ezit

argumentum.

v €l certe divinis benefictis ànimatus,

u

at v 9

moajora fperare, & poüuhre audet,

—

N

joo

LIBRI PSALMORU M

ex

u

] Ben.

2t.: Confitebor xibi , qüQHiam'

:

audifti me, & faï(ïuïs' es

mihi in falutem.

H

brir

Co

22. * Lapidem, quem reprobav

erunt ædiücanfesB hic fa-

M

Gus eft in caput angul.

al

taris

2r41. .23. À Domino fa&

aQ

Luc&. noftris.

um ?

(t i&ud t & ett üiirabil& in OCQI'is

& eu

10.17.

24. Hsec eft dies, quam fecit Dominus :

Cor

A&«

exultemüs; & læ'f

(.ä'.

i, temur in ea.

n

li

]jiom.

25. O Domi

ne, falvum me fac, o Domine, bene pvrofpe.d

9: 33- rare : 26. be

it

Qul

üim

x E'ec

*s

nedictus, qui venit m nomine Domin

BenedixiQ

-

2.7

24. Hac eff dies , quam fecit. Dogi-

ideoque petit fibi coleftis Jerufa-

nus. )

lem portas referari.

Hezc dies, in qua id £actum

Portas juflitie.) P

Ortas t—empïiA ap-

eft , qua fcilicet lapis Chriftus fa.

Ü

pellat portas juftitie , && virtutis,

Gus eft in caput anguli, eft proprie

quia intra eas Dominus homines ju-

dies , quam fecit. Diminus , quam

ftificat, & quia per eas jufti ingre-

infigni hoc beneficio-notabilem red-

i

diuntur ad laüdandum Deum.

Cali

didit; ideoque in ea exultandum, &c.

Daiedi

etiam portz funt porte juftitiz, quia

Hec dies eft dies refurretionis ,

Pmphem

nullus eas ingreditur, qui jüftus non

qua Chriftus exaltitus, & glorifica-

lis &deli

divim ia

fit, & omnes labes abfterferit.

tus eft poft paflionem , qua a Judeis

Fucü '2'6

Qc. Hac porta Dormini. ) Porta tem-

reprobatus tuerat.

pli Domini, vel porta c«li,' in quo

23. O Domine.) Wide dita Pfal.

eftis

II4- h, 4.

Da, |

fplendet majeftas Domini.

Nam eadem vox Hkbræaf

o1. Faüus es mibi m f[alutem.) Vui-

hic recurrit.

qui ded

fti mihi faluti,

facerdgu

Salumm me fdc.) ! Has laudes Chri-

z2. Lapidem , quem reprobaverumt

fto dixerunt turbz in die Palmaruni,

populo|

^A^

adificautes 4 '8c. ) ^ Lapis ille, queimn

ut $. Hieron. annotavit ad c. 23. 8.

*f

i&c ef|

xdificantes rejecerunt tanquam fa-

Matth. quod enim dixerunt, bofanna,

brice ineptüm, non folüm adiniflus

bencditius, qui "venit in momine Domihi,

Cilicet]

efít, fed. etiam in potiori , & hone-

in hoc verficulo habemus , fed in

äüil!hcn

ftiori fabrice loco conítitutus eft.

Evangelio relinquitur. vox Hebraica

Cf

Judzi , Pharifzi, & facerdotes , qui-

Ofznz4, qu& hic explicatur per illa-

f

.

bus creditum erat munus Ecclefiam

verba

O Domine [alvum me fac.; *

fos, &|

veterem dificandi do&trina, & exein-

Sumi poffunt hzc verba, ut a Chri-

Ottantes

plo, hi Chriftum rejecerunt ; feá

fto. precante prolata,, cui populus,

ütris

Chriftus digniori fabrice loco pofi-

& facerdotes fequontibus verbis bene

ominantur.

fe fifur

tus eft, hoc eft, in capite anguli ,

IViR n

ut fcilicet duos parietes necteret, po-

Bcncirpi-'o'(þernrf. J I!i inchöato re«.

lgiïf.ä!;

gno tuo , in Gr&coó , eft : evodwooy ,

pulum nimirum- judaicum, & popu-

Comua 3l

lum gentilem , & ex utriusque uni-

bene procedant res tuzg , & fuccef-

NU

cam coagmentaret Ecclefiam.

fus, quem optas , nancifcantur, fi-

Foetitio

23. .4 Domimo fadum eff ifiud. )

inile eft illud Pf. 44. 5

:

Profgäere gpro-

UM

Non fortuito hoc accidit, fed divino

ctde , &5 regua.

confilio, & voluntate , immo adeo

26. Íp uomume Domini.) WMlandato,.

M

a

magna res eft, ut a mullo, prater-

& potentia Dei ad tollendos hoítes

hïm

guam a Domino, patrari potuerit.

nofiros , peccatum , mortem , &c.

"

j

BR 9&0

PSALM U s bxvzr. & CXVIIL.-|

got

ts eS

Benedixirinus" vobis de domo Domini..

/.27. Deus Dominus, & iilluxit nobis.

ic f

- Conftituite diem folemnem in conden

;

Qs? ufque ad cornu

altaris.

oculiän

28. Deus meus es tu, & confitebo

r tibi, Deus meus es tu,

& exaltabo te.

a

&l

" Confiitebor tibi

in falutem.

t

7 c;uoniafn exaudifti me : & fa&tus es mihi

49. Confitem

ini Domino quon'ilam

-m.fpe«

E

.

bonus : 'quo.nixam-.in Qfæ;

ejus.

vedixj«

.cylum mifericordia

d

Alieluja. CX

VIIHL

:

t Domi-

A LEITI

Bu

L]

z. D) Eati 'immaculati. in. via

»

ftus b

| qui ambulant in lege Do-

: propric

kmini.

Pa*

4. Begä

, qum

lem re*

Benediximas. ) INos S$acerdotes, &

centum feptuaginta fex.

Caufam

lumy &c

Prophete, benediximus vobis popu-

tante longitudinis fuiffe fufpicatur

t&-iOHiS D

lis fidelibus , annuntiantes myfteria

Bellarminus , ut haberet populus, in

;lorifica-

divina in falutem veftram.

quo pie, & cum fructu occuparetur,

1 Judæiï

Voli de domo Domini,) Mobis, qui

dum ter in anno ex omni parte ad ta-

bérnaculum afcenderet: videtur enim

€(tis de domo Domini , domeftici

Q Pfi.

Dei.

Vel feufus eít, eétiam nos,

Pfalmus compofitus, ut in itinere

Hebrea

caneretur , quo Pfalmo finito , fe-

qui de domo Domini fumns, id eft,

facerdotes , Chrifto Regi, & fideli

quuntur -Pfalmi graduales, qui in-

les Chrr-

populo bene precamur.

ter afcendendum gradus cab?rnaculi

aartt

27.. Deus. Dominus , £5 iluxit nobis.)

canebantur. -

ä'us Pfalmi eft hujus-

DYIM

Hezc eft fumma benedictionis, quod

Artificium hu

; ko/;:lzü.f»

fcilicet Deus nofter hum:nam carnem

tnodi: primi octo verficuli incipiunt

e Dutiihs

affumens nobis apparuerit.

a prima litera alphabeti , fequen-

tes o&o a fecunda , & fic dein-

: fed fi

Conflituite. diem folemnem 12 cenden-

Hebrica

f 2

Agite diem folemnem , den-

ceps, ufque ad finem totius alpha-

- r l

fos, & virides ramos afferentes, &

bett ,

conftat.

quod v,igintïx. duabus literis

J frlt'-

ornantes templum ufque ad cornu

-in». hoc

t4 Cllïi'

altaris.

Hebrgi. hic legunt

Ligd-

lllud tandem notandum

;opuli «

£e feflum funilus , id ef& vi&imam fe-

Pfalmo , Dei precepta.vocari etiara

mandata , equitatem , jüdicia, jufti-

j)i; bene

ftivam in die folemni, offerendam,

& ligatam funibus ducite ufque ad

tias , juftificationes , teftimonia , ver-

10t0. ite

cornua altaris, ubi ma&tanda eft.

bum , verba , eloquium; eloquia ,

29. Dets meus es £n, $c.) Hc elt

fermones, viam, legem , veritatetm,

E

! facco

repetitio di&oruni affectum

?gophe:-

& ordinationem , idque fingulis fere

a, ^

te demon(trans.

verfibus, quod femel monuilfe fatis

fiz, ne ad faftidium fzpius idem ze-

.oï?m)fä'

Íc Pvfaïmus eft. omnium longif-

petere cogamur.

gidatot

fimus ; nam continet viginti

[. Joeaculatt.) Integri, perfe&ï,

" hOi &

finceri, fimplici cozde, & candiäq;

duos ofï*onari/æs,' hoc eft, verficulosg

11 &C-

36

g

d

LIBRI PS ALMORUM.

1

I0.

a. Beati, qui fcrutantur teftimonia ejus: in toto corde. ex-

1

.4

quirunt eum.

1

E as t

|

IL

3..Non enim qui operentur iniquitatem ;

.in viis ejus äm«

D.

bulaverunt.

:

Ü

4. Tu mandafti mandata tua cuftodiri nimis.

jüftifica-

E

$. Utinam dirigantur viæxm-eäe', ad cutítodiendas

omni

tiones tuas.

,

6. 'Tunc non con

j

fundar, cum perfpeäero in omn;bus man'—

;

[

datis tuis.

rdisy: in eo, quod didici

f0

2. Confitebor tibi in directione co

judicia juftitiae tuse.

ftodiam : non me äerelinquäs uf-

g. Juftificationes tuas cu

U

fs u

qpequaqþe.

JBETHTE.

E

9. In quo corrigit adolefcentior viam fuam

ip.

1 ia culloditge

20,

do fermones tuos.

ro. In

inon

hoc enim fignifcat vox He

/[)raf.a ;

precepta , quod per eorum obfer-

Eaetanascs,

cy»sn thbemtmim.

vationem in juftitia ,

$8 visy

Im wia.) Qui ita in via Dotnini,

crefcamus.,

»& faxyi&ita:;e

nerie a

6. ANoz . co

& in via hujus vite ambulant, ut

nlfämd;zr.) Non Puaef

I [;

nufquam offendant , fed integre, fan-

fiam.

mands

&e, & perfe&te in omnibus agant.

Cui per[pexero, & c.) Cum int&ncu&

^

-

fuero ad cuftodiam mandatorum,

. Serutantur. ) Ét inveftigant

N

fenfum legis Domini ftudio illius

g. Confitebor tibi. ) Laudabo te. .

man(;

fervande.

vam (

JTeffinoni«. ) Sic vocantur Dei

la diretlieme cordis. ) ia re&itu-

Tuptos

dine cordis, recto, fincéro , & non

precepta , quod per ea teftetur ,

fucato corde.

Il

quid velit.

tus fu

n toto corde exquirune eum. y Ubi

Ia eo, quod didica, fj'lc.f).-Quod d.i.i

vi, &

legem intellexerint, eam fervare, &

dicerim judicia juftitie tuz.

l:-,

j"4dicia.) | Sic precepta dicuntur,

toto corde Deo placere ftudent.

& qu

3. le wiis ejus ambulaverunt.) Qi

quod Dei judicium, five fententiam

Quitate

adhuc aliqua in re inique agunt,

contineant ; quod fint edicta fecun-

W. ]

Ahondum vitam inftituunt fecundum

dum quz probi, & improbi judican-

di funt; vel quod fignificent nobis,

Oï—if ;

eas vivendi rationes, quas ipfe prz-

poll

fcripfit, & per quas ad illum tendi-

& nota faciant ea , qu& facienda,

88 tur

tur, & pervenitur..

aut- vitanda judicavit,

. ac Cenfuiu

4- Noes.) Cum maxima diligen-

Deus.

M

&« .Non me develizquas ufquequaque-)

fl

tía, & folicitudine.

ut il

o8. Utinam dirigantur vie mes.) lta

Non me plane deferas , fed ita mi-

d

difponantur. vite mez rationes , con-

hi adfis , ut ferv.re pracepta tua

poffim.

P

-

G?kC(;

filia, & actiones, ut legem tuam ple-

9. lz quo eorrigit,

n

ne cuftodiam.

&c. y Q-uaþ Is

fx&ml

tione poterit adolefcens puras ethice-

guffsffcationes.): 9ic ifocancgr Dei

an»ten

PSALMU

^CXVIIT.

305

de tr.

ro. In toto corde meo exquifivi tej ne repellas me a man-

datis tuis.

jUs am.

11. In corde meo abfcondx eloc uia tua, ut non peccem tlbL.,

12. Benedi&uses, Domine,. doce me juftificationes tuas,

13. In labiis meis'pronuntiavi omnia judicia oris tui.

Yificn

14 In via teihmomorum tuorum dele&atus füum, ficut m

omnibus divitiis.

5 fhat-

15. In mandatis tuis exercebor, & conf.iderabo vias tuas.

16. In juftificationibus tuls medltabor non obhvzfcar [er-

120n€$5 tuos.

! did

GHIME L.

uas uf

17. Retribue fervo tuo, v1v1fica me: & cuftodmm fermo-

nes tuos.

18. Rovela oculos meos: &confïderabomlrablha delegetua:

todien

19. Incola ego fum in terra: nonabícondasa me mandatatua.

20. Concupmt anima mea defiderare juítificationes tuas,

1o. It

in omni tempore

21. Incre-

v obfa

anitat

ze vias fuas, ut non peccet, & a te-

16. Medztauor ) Hier. & Chald,

neris annis virtuti afluefcat?

Deletlabor, vel, ut alii vertunt, De-

I euffodiendo,

lBciaber.

puda

&c-) E*(equendls

mandatis tuis.

17. Acpdbia. ) Beneficia tnbueq,

intentus

Io. Ne repella»f meaTAedais z. )

benefac, da liberaliter.

INe permittas me aberrare a via

Vivifca me.) ln Hebr. &ft. vévarz.

m

Jo L£

mandatorum tuorum, five per pra-

Utinam viyam, tnbue, ut vivam.

vam do&rmam, five per mores cor-

18. Revela eculos seos. ) Metege,

Tecttte

rupco 3

velum ab oculis 1zneis aufer.

& not

4Lfcondi. ) Diligenter medita-

Confrderabo.) V idebo, intelligam.

tus fum, animo volvx, alte cogita-

Mirabilia de lege £ua. ) erdbllas

luod di

vi , & repofui in intima mentis.

legis tux fenfus.

1g- Incola ego füpe im terra. ) Pere-

12. Bened;itius es Domine.) Dignus

"rinus ; hodie vivus, cras moutums,,

cuntul ,

€s, qui ab omnibus ob tuam beni-

tentidft

£nitatem benedicaris.

a

unde obxter hac vita utor, ac.,in ea

13. Promsstiavi.) Predicavi.

unica confolatio eft lex tua.

Vel

fuxite

fum peregrinus , ideoque in parum

l dlCA']-

Oris tui,) Qus per Prophetas, &

mihi notis itineribus tuis facile ab-

iiobiS,

Apoftolos es locutus, qui funt veluti

leïld* j

es tuum,.,

errare poffum ; poftulo ergo, ut man-

I4. Sicut $m ommibus divitis.)' Ut

data tua, quibus dirigi poffum , non

cenfuit

abfcondas a me.

folent alii parandis divitiis dele&arl,

aut illis quæfïms Ietari.

20. Coscuprvit a4nnmma mea deffde-

L ii )

18. Exercelor.) Meditabor, loquar,

vare.) Wehementer defideravit. Vel

jta m

A carne fragili mihi

yà 5

Grzece eft dào^ty4c0'e , quo verbo

feu

quafi dicat :

LXX. uti folent pro' wedzzari ,

metuens cupto faltem defiderarelegem

exerceré fe in prece, & fimxhbus

Dei , neque ab ejus expetitione un-

jn r*

æontemplatxoms« operibus.

quam per carnis ftuperem-revocaxi,

j ee

-

Cum

304

LIBRI PSALMORUM

21. Increpafti fuperbos : maled1&1, qul dechnant a man-

9X

datis tuis.

Q

22. Aufera me opprobrlum & contemptum, quia tefti-

3l

monia tua exquifivi.

25. Etenim federunt prmmpes, & adverfum me loqueban-

Theuid

tur : fervus au:em tuus exercebatur in juftificationibus tuis.

24. Nam & teíftimonia tua meditatio mea, Lft & confilium

)

meum juftificationes tuse.

EUUUPN

DALETH.

4.]

25. Adhæüt pavimento anima mea : vivifica me fecundum

fodiam

verbum tuum.

i

26. Vias meas enuntiavi, & exaudlfn me: doce me jufti-

ipfam |

ficationes tuas.

06.

27. Viam juftificatiotum tuarum inftrue me, & exzrcebor

37.

in mirabilibus tuis.

WHC

28. Dormitavit anima mea prae tædïo z conürma me in

Bnscrennerecas

verbis tms.

YelolS pi

29. me

fima co

fmpta ;

21.

Increpafii. ) | Comminatus es

Adeo humiliata , & atHicta: anima

penam fuperbis, & transgrefloribus

mca efít, ut malorum pLementmm

bEnc CO:]

leguin. tuarum.

anJele terre adhzferit.

Pro pevi-

in n

me, f

Maleditli , qui declmzmt &c.) Wi-

mento: in Hebr. eft putvert , quau di-

nüar ü

detur eíie allufio. ad illud Deut. 27.

Ccat ;

propemodum perii morti , fe-

26.

Ma:editlus omnis , qui non perma-

pulchroqug proximus.

& pj

WL at

met im jcrmumam' legu bzgm, Aec eos

Vivifca me fecundum Veránds SUnpb, )

pre tl

epere perfeeit.

Prillino ftatut JelHient me fecunduimm

A"V

Opp;obnzm & conteæptum 1

fidele proiniffum tuum.-

Ormita

96. Viasmeas enuntiavi.) Mea ne-

dormitg

Quem ab hiíce fupexbls fuftineo ,

Tadio

quod fim legun tuazum £tudiofus.

gotia, res, facta, vite mex necefïï-

Exquifrui.) Cuftodivi.

tates explu. wi tibi.

[f 6/14 t

23.-Erenim. ) Mebr. eziam , quafi

27. dfirme me. ) Ad verbum ex

ib oper

49 ]

dicat, etiam principes, quórum erat Hebr. Iszeligere me f'ac.

tueri pios, & virtutis ftadiofos, in

Exercebor i2 mirabililus tuis. ) Mle-

&breo

fuis conventiculis de me ledendo

ditandis, & cognofcendis.

Hoc eft,

Wm ]

Eonfult abant.

lC dice

mirabilia. de f

quod dixit fupra n. I8. Gozfiderabo

ege tza.

f*' VMtza

&ervus amtem fuu. ) Ego fervus

tuus.

29. DOT/IZ!I';:'UZ! anima mea fü'4 44

J N

Exercebatur. ) lwpdltibar, collo—

Accideree

dio, 6c.) 1n Hebr. eft, iLsvi: 1523

ficrés.

quebar cum. tuis decretis , ficque

dalepha.

Guare videntur LXX. ver-

muniebam me contra omnes infe-

tiiie

gaäeu ftillavit, & non ut nuac

h

Gationes.

habetur s»ucazt» ; fententia Vulgate

& um .

Cuy, ]

.24.. Meditatio mea. ) In Hebr. eft,

eft: prez tedio malorum, que pdthl,

&t

rlelzczz med.

anima mea copit deficere, & a pri-

ift

I

Conflium.) Confulcor, uon!xharma

ftino fao vigore , & pro-nptxtldme

t [ie

l

2l

25. ddum[it pa'vemento amima mea. )

tiyà . fervicndi üdccelcexe ; mque

PSALMUS CXVII

39$

à Tlat-

etua miierere mei

29. Viamiriquitatis amovea me, & de lege

x

40. Viam veritatis elegi, judicia tua non fum oblitus.

a tef-

41. Adhacfi teftimoniis tuis, Domine, noli me confundere.

32. Viam mandatorum tuorum cucurti,/cum d11atafu COf

Debat

mcum

tuis,

P

H E.

nfilium

43. Legem pone mihi, Domine, viam Juftxücatlonum tua-

Tum: & exquiram eam femper,

. Da mihi intelletum , & fcrutabor legem tuam : & cu«

Undurm-

Rodxam illam in toto corde meo.

345. Deduc me in femltam mandatorum tuorum , qma

ipfam volui.

e joft-

46. Inclina cor meum in teftimonia tua, & nonin avarltlam.

O6001

57. Averte oculos meos, ne videant Vanhatem, in via tua

vivifica me.

N

me n

s.

8 Sta.

e& Doce me "viam pmcepm,um tzo-

VelDlS pxomuhonum tudrum it4 con-

, Viam

firma cor meum, ut alacritate re-

rum , fenfus vulgati texcus eft: Eam

— n

fampta perfeverem , & pergam in

viv endl

rationem

,

uatt . docent

x anind

bene ccptis : fenfus Hebrxi textus

mandata tua juftiffuna , tu. quefo

mentum

in idem recidit ; nam ftillavit anima

Domine mihi pone , & ftatue pro

)m P"'

-

mea, figmfïcat, defecit anima mea

lege.

qui T

inftar earám rerum, que liquefiunt,

Exquiram e4m« ) WMiam illam Jufh-

Qru , fe

»erdunt humorem fuum.

Hcatl(mum tuarum.

& pauldtnn

H

uefiunt

Qui autein

eficiunt , & li

34- Da mihbi intelletlum.) Legis tusx.

m um

pre triftitia, folent etiam de

4

ciendo

Serutabor.)) Mide di&ta n. 2

ewmum

dormitare.

L.-zc 22.

48*

Imvenit eos

3$. Deduc me, 6c.) Incedere me

x

dormzeztes p* erillzs 2/

fac, dirige me per viam tuorum pra-

Ma f

Tsdio.) Grece eft Zx45ia; efhuuem

CCPCOI*UIU

2 necelf

acedia triltitia, & torpor révocans

-Folui, ) Lle'n, vel mihi in ea

ab opere bono exercendo.

placui.

jbum &

3o. De lege tra miferere mei. ) In

36. leclima cor wuuum m feffimonia

Hebreo, Jegezs tuam donz mibi. Gra-

?u4. ) Auxilio gratie tug fac , ut

tiam legis perficiende da mih

Ia

propendeam, & terar in amorem , &

U

lice diceremus

obfelvacmnem lefns tuz.

Hoc

Fateyms grazia dell vf

7 /' n

firvanza deliz "voffra legge.

t non in MVR P ADA ) Ne inclines

31«

Noíi me ca;f,ma[ere )

Quod

me in avaritiam "deferendo gra-

accideret., fi tuo ine auxilio defti-

tiam tuam.

, grà !t*

tucres.

4971

37. Ne videast. ) Ne cohcupi-

X. vd*

31. Cucurri.) Alacriter, expedite,

fcant, ne ducantur oculorum concu-

& cum dele&tatione.

prc&ntla

yc n

VU MW

Gum dilatafli cor meum. ) Cum ex

Vanitatem. ) Do&rmæ, & morum:

anfruf'cns explicuifti me , cum me l-

ne fluxis hifce lebus, & brevi tem-

titia fpirituali affecilli.

pore duraturis. capiar, illasque ina»

&ap"

33. Legemone mihi, C$c.) Yn HCDI»

)txt tdme

Z

gnum aliquid effe credam.

Biél. eum Qom, Mtnoib. T. IV.

5o8

LIHBRI PSALMORUM

48

| .3 g. Statue fervo tuo eloquium tuum , in timore tuo.

49. Amputa opprobrium mcum, quod fufpicatusfum: quia

exärge

judicia tua jucunda.

ndata tua, in aequitate tua vivifica me,

.

,&Of -'Ecce concupivi ma

A

N.A U.

ded

j

41. Et veniat fuper me mifcricordia tua , Domine : falu-

30

toum

tare tuum fecundum eloquium tuum.

.

L]

42. Et refpondebo exprobrantibus mi

hi verþüm: 'quia fpe-

jh

E

n0n d.

ravi in fermonibus tuis :

:

43. Et ne auferas de ore meo verbum veritatis ufquequa-

$]

tonfo

l

que, quia in judiciis tuis fuperfperavi.

p

44. Et cuftodiam legem tuam femper: in feeculum, & in

^

fzeculum fzeculi.

légem

E

45. Et ambulabam inlatitudine, quia mandata tua exquifivi,

tegri

46. Et loquebar in teftimoniis tuis in co»nä"'pe&u regum,

& non confundebar.

N

gem |

47 Et meditabar m mandatis tüis, quae dilexi,

49. Et

jé

39. Statue fervo mb, ö'c..) Fa&, ut

meam in fermonibus, & promiffis

Ms

per fanétum timorem tuum ftatua-

tuis, que excidere, & eventu fru-

lala;

ftrari non . poffunt.

f Cont

tur , confirmetur, folidetur lex tua in

€rvo tuo,

ut immobiliter in illo

43. Ne amftras, 6c.) INullo mo-

A L

hareat, & perfeveret.

do permittas auferri ex ore meo hoc

Ts adn

39. Mnputa opprobr um meum ) Kufer

verbum veritatis , quo glorior ad-

verfus exprobrantes mihi, ne efficias,

Qpétt e

opprobrium, quo me hoftes afficiunt,

4 !

falfa fcilicet convitia , & probra.

deftituendo me gratia tua , ut non

in D

Alii de peccato interpretantur, quod

audeam hoc verbum loqui. N clau-

Vj

nobis eft probro , & d-decori.

das os de te confitentis, & promiffa

milli t

Quod /ü/þicatus

fu. ) Qued .timuä,

tua pradicantis.

tj

Íperat

xt eft in Hebraeo.

Ünjz : judicis fm fuperfheravi. )

$.

Judicia tua jucunda.) tzy 3*t tevim,

Quia in tua juftitia , & fidelitate

multum omnino fperavi.

hæc p

bona, utilia, fructuofa, benigna funt

[^U] qll

judicia tua, qux in pios decernis.

.4$. Et ambulabam.). Mertà etiam

li j

40. dz aquitate *ua.) Pro tua £qui-

poifet per futurüm, & améulabo. , ut

sate, & juftitia conferva mihi vitam.

etiam quz fequuntur, loquebar, con-

U Ola

Pf

4I.

Salutare tuum.- )

Salus, &

fundebar, meditabar, levavi.

invity

&efenfio tua veniat fuper

me, mihi

Im latiudine.) Mlagna cum alacri-

yrdem

&ontingat.

tate, & cordis Igtitia, vel cum ma-

Promiffum tuum.

UE

Eloquizm tuum, )

gna facilitate, ad inftar eorum, qui

lilt me

42. Refpoudebe exprabrantibus enibi

per vias planas, & nulla re impedi-

n $

verbum.) zprobrantibus, & con-

taàs facile ambulant, aut currunt.

Exquifrvi.) Nide dicta n. 2,

ii inf:

vitiantibus mihi refpondebo verbum

: Iniqm

verum, cui refiftere non poterunt.

46. Non cozjundebar.) Non me pu-

0 Quia //þem'vz',;äfc.) Summa refpon-

debat hzc loqui, & profiteri.

Wtepo

—À

t U irr

i-ïoari—s Inew eriü, locaífle gue jfpeim

47) Meditatar. ) lg Hebr. eft, fz,gf

j

AE

D

-

307

PSALMUS cxviln,

48. Et levavi manus meas ad ma

l: qUiz

ibus tuis,

ndata tuä? quae dilexi: &

exercebar in juftification

ZAIN.

Bcame.

49. Merhor efto verbi

tui-fervo tuo, in quo mihi fpem

dedifti

34

a

filt-

so. Haec me confolat

a eftin humilitate mea quia, eloquium

tuum vivificavit me.

12 fpe-

51. Superbiini

non declinavi.

que agebant ufquequaque ,"» a fle;ge autem tua

üequa-

52. Memor fui judiciorum

tuorum a feculo Domine , &

confolatus fum.

3

$3- Defettio tenuit me, pro peccatoribus derelinquentibus

,&in

,

lögem tuam.

quifivi

$4. Cantabiles mihi erant juftificationes tuse, in loco pe-

s

[egum ,

regrinationis meze.

$5. Memor fui no&te nominist

ui, Domine &vcuftodiyi le«

gem tuam,

£ E

$6. Hsec facta

eft mihi : quia j u&'iücatiohes tuas quui;fïvï.l

——l

UH E ITE

pmmiiïis

Qqa

entg fne

ledalz^, cum gaudio, & deic&atio-

Judiciorum , que ab initio feculi

ne contemplabar.

exercuifti, exaltans humiles, & fu-

ullo mo«

o48. Levavi manus. eitas , C5e. ) Ma-

perbos. deprimens. -

meo ho

nus admovi ad mandata tua; ut ea

S3. Defetlio. )

A'Svun anim»i de-

jyrior d-

opere effecta darem.

z

fectus , deftitutio , deliquium pro-

& eliciüs

49- Memor effo.) Przíta, perfice ;

prer zelum vehementem , quo . ure-

, ut o

in Deum enim non cadit oblivio.

bar, videns peccatores violantés le-

Verbi £ui jär'v-a :Ho , É£$c. ) Pro-

gem tuam.

N; du

miffi tui fervo tuo facti, in quo me

$4« Cantabiles mibi erant, £$c.) Quuaft

pmmiüæ

fperare fecilti. -

dicat: impii legem divinam violant,

',, m

so. Hec me con[oleta eff.) Misc xes,

aut d.erelinquunt, quia infuavem effe

hec promiiio: fcminiaum pro neu-

judicant , mihi autem adeo fuayia

fiddia

tro, quo Hebrai carent.

Íunt precepta tua , ut in hac vite

1 etiati

La bumilitate mta.) ln afllictione,

peregrinatione dulce canticum fint,

jj d. ,

& calamitate mea.

quo mirifice dele&or. n Hebr. eft,

Fivifcavit me. ) Koboravit, vel

Carmina mibs fuerunt pracepta tua.

þar, d

in vita confervavit ; quafi dicat : jam

$3. Nocde) "lempore cálamitofo.

m' alacre

pridem me vita detecillet pre ma-

Vel nocturno tempore , cum ceteri

loruim multitudine, & imagnitadine,

dormiunt quiete ,

&

tranquille, no-

m mi

men tüum recolo, & ex ardenti amo-

rum qï?l

nifi me eloquia tua confervatlfent.

Ó impï l

$1. S«perór.) l iqui, & peccatorxes,

re tuo legem tuam conftanter cu-

qui infectabancur me.

ftodivi.

gt

Inique agebzut.) Spem meam,quam

$6. Hac fä&»z eff ;mibi. ) MHoc tos

7

in te pofat, deride:tes. In Hebr. enim

tum , hzc omnia , que memoravi

o

eft, nrridebant me.

mihi evenerunt, quia mandata tua

52. Judkietum tperum a [4co )

d

düigenter executus fum,

jof

LIBRI PSALMORUM

JH OE HE

66

manda

w Portio mea, Domine, dixi, cuftodire lcgem tuam.

EENENENIEENEUDRU TET

61

z8. Deprecatus fum faciem tuam

-

in corde meo, mi;'erere

tuum

mei fecundum eloquium tuum.

ó)

$9. Cogitavi vias meas : & convert

i pedes .nfqeos in tefti-

fies t

imonia tuà.

60o, Paratus fum

6;

', & non fum turbatus, ut cuftodiam man-

ï

aULelm.

data tua.

,

P]

[

(

61. Funes peccato

rum circumþlex.i funt me, & legem tuam

fiam m

non fum oblitus.

1.

62. Media noCte furgeba

«

m ad cgnütendum tibi, fuper ju—

fies tu:

dicia juflificationis tuae.

63. Particeps eg

T

o fum omnium timentium tó) Q cuüq&ien—

tium mandata tua.

64. Mifericordia tua ; Domine, plena eft terra, jufuiücg—

15

tiqnes tuas doce me,

intelle

TrTH

Ti

65, Bonitatem fecifti cum

2

;fgfvp tuo, Domine, fecundum

Verba t

verbum tuum.

66. Boni-

Wyucsteneeees

t6. b

S7. Porzo mea Domine.) O Do-

61. Funes þecmtarum. ) impii, &

Grae :

mine, qui es mea portio, thefaurus,

peccatores fuas infidias , & tendi-

culas inftruxerunt, ut perderent me,

morum,

feu pars mea hzreditaria.

tentationibus

&dmodi

Dixj)) Cum animo meo firmiter

daemones etiam fuis

vi, &

ftatui cuftodire legem tuam.

me aggréffi funt, fed obtinere non

ximis t

59. Deprecatus fum faciem iuam )

potuerunt, ut legem tüam oblivifce-

thcllz

'Te precatus fum , ut mihi faveres,

rer, aut derelinquerem.

mala d

& benigne me tuo auxilio refpice-

62. Media nelle, 6c.) .

Adeo 4legiïä

bona,

res, ut juxta votum meum. Jegem

tueg non oblivifcebar, ut ne fomnus

77

tuam fervare poffem.

quidem*no&urnus mihi memoriam

ti legis

Secundum eloquium tuuma). Juxta pro-

tui poffet eripere ; quare media no-

Qua ,

anifliones tuas.

&e furgebam , .ut. te. laudarem, &

Credidi n

$9. Cogitavi vias meas.) Mea facta

memorarem juíta judicia ; & decre-

ta tud.

*

lonibug

expendi, vite mex actiones, & ra-

(ivina el

tiones confideravi.

63. Particeps ego fum, Ge. ) "Sam

gentilfin

Er comverti, 6c: ) Et converti

unus ex iis, qui timent, reveren-

tur tc.

H

1.

me ad legem tuam moribus expri-

Nülios

ln )

mendam.

64. Mifericordia , &c.. )

etam qu

60. Paratus fumm, 6 mom fum tur-

terre incolas mifericordie tuz exper-

&atus. ) ln Hebr. eft : Fegznavi, &

tes effe pateris.

m p

Dermy:

fon tardavi cuftodiremanduta tus. Non

65« Bozitatem

feifi. ) Behefecilli

T cafr

fum turbatus, territus, aut retarda-

feivo tuo.

*us diffieultate operis, aut alio im-

Sectndum "Verbum tuum.) Ut

.fuxeras

Pripra

Atenei

pedimento imterveniente.

pollicitus.

por Cu

[

PSALM U 8 -CXVHLE

$09

-66. Bonitatem , & difciplinam, & fcientiam doce me: quïa

^

mandatis tuis credidi.

L

"

Qatt.

67. Priufquam humiliarer, ego deliqui, propterea elo

quium

:i(erere

tuum cuftodivi

x cg

1 telli

68. Bonus es tu : & in bonitate tua doce me juíl

ifzcatic;A

nes tuas,

Eu

] fnat

69. Multiplicata eft fu

er me iniquitas /i'upe-rborumx , ego

autem in toto corde fcrutabor mandata tua.

pE

40. Coagulatum eft ficut lac cor eorum, ego vero legem

tuam mediatus fum.,

[j

71. Bonum mihi quia humiliafti me,

ut difcam jüüifl(:atieæ

per jt-

nes tiuas.

b

72. Bonum mihi lex oris tui; fuper millia auri, &grgenzu

üoyösien-

P

] O D.

J&iflcaf

4. Manus tuze fecerunt me, & plafmaverunt me, da 'm'ihi

intelle&tum, & difcam mandata tua.

4. Qui timcot tej videbunt me, & latabuntur , quia inf

vundant

Verba ?ua fuperfperïvi,.

CT

7$. Co«

« Bon»

49. Íz bonitate tu4. ) QQuum tua eft

66. Bonttatem. ) Beneficestiain. In

"m

Grzco eft, xpicorqrz , fuavitatem

bonitas, & benignitas,

morum, quafi dicat: Peto, ut quem-

69. Msltiplicata eff.)

Au&z; eft,

K tedi«

" admodum in me bonus fuifti, fua-

orent (

7o. Coagnlatum efl ffeut lac cor eae

jtionibus

vis, & bencficus, it: mé cum pro-

yum.)

Cor eorum induratum eft,

ximis talem effe docsas.

obtufum, & quafi arvina, & adipe

pere not

Obtectum.

Durum fa&um eít, ut

ylivilce

Difd)p!irzzm. )

Prudentiam ,. qua

inala declinarg fciam ,. &'1)erfequi

induratur cafeus ex lacte coagulato

bona.

confectus. In Hebr. eft, f£eut. adeps.

deo legi

71. Hamiliafs. ) AfHixifti me, ut

» fomnus

Seientiam. ) Qua agnofcam myfte-

jemoriant

Fia legis tug.

fne eruQires ; nam yexatio dat in-

Quia mandaris tuis eredidi. ) Quia

tellectum.

ydia 0*

credidi mandatorum tuorum promif-

& 32. Bezum wihi lex, 6$c.) Melior,

irem , &

& due

- fionibus ; five credidi mandata tua

potior.

" divina effs, & digniifima,

uz dili-

Super milia Aanri , 69 argentz )

Pondera.

) 'S-m

gentiflime cuftodiaatur.

jeveren

[67.. Priufquam. bumiliarer , ego. de-

23. Manus 155 fc'L'e-r".znt me , . ä

lqu, ) Bonitstem fecifti mecum ,

Opus tuum fum, ad.te ergo perti-

etiam cum me humili:fti, & afllixifti ;

net, ut perficias me , ut artifices

Nullos

gepu

nam priufquam a te. malis erudirer,

ligna, quse .elaborarunt, & preci-

aberraveram a via virtutis, ad quam

pue facias, ut bene intelligam man-

tua caftipatione revocatus fum.

data tua.

Propterea , 6c. ) Propterea deinceps

24. Videlumt se , 68 latabuntur. )

attentius legem tuim cuftodivi, &

WVidentes me feryantem mandata tua,

Jt chms

porro duügäi-txn.

& tuo munere profpere agcntgmlæ-»

d

z

316

LIBR-,I— PSALMORUM

$

75. Cognovi, Domine, quia eequitas judicia tua, & in ve-

ritate tua humiliafti me.

fuas f

76. Fiat mifericordia tua, ut confoletur me , fecundum

9)

eloquium tuum fervo tuo.

tbus

77. Veniant mihi mifer

Vationes tua, & vivam, quia lex tua

95.

meditatio mea eft,

W

18. Confundantur fuperbi, quia injuíte iniquitatem fece-

adjur

runt in me, ego autem exercebor in mandatis tuis.

p

79. Convertantur mihi timentes te, & qui noverunt tefti-

- t de

;

monia tua.

T

8o. Fiat cor meu

4m t

m immaculatum 'in juftificationibus tuis,

ut'non confundar,

CGATPH.

89

0o.

81. Defecit in falutare tuum anima mea, & in verbum tuum

r

terran

fuperfperavi.

92. Defecerunt ocu

li mei in eloquium tuum , dicentes:

9r.

viunt |

Qqando cgnfolabeþis ine ?

83. Quia

— —

t;.iiuntur;quod fcilicet non irrita £ue-

Superbi. ) Legum tuarum con-

millun ;

rit fpes mea, quam in te conftitui.

temptores.

fertu :

73. Cognovi Domine,65c.) Cogno-

lejufle, 6e. ). Qu

la ih-juri'a affece-

10009 (

vi precepta tua-effe zqua, & jufta.

runt me.-

fimis (j

Velcognovi penas, quas mihi iali-

Ego autem exercebor , &c. ) Inte-

expe

xiíli, merito mihi fuifle intlictas.

Ventun

rim ego inítitutum meum tenebo

Im veritate 104.) Jufte, & jure.

tibi ferviendi , &

/ahcxius fereabo

Dit

26. Fiat emifericordia tua, Wt confao-

Iegem tuam.

pej, .

letur me. ) Similis e(t hec phrafis

79. €omvertantur mibi. ) Conver-

tintur ad me, & mihi ad

?.

illi, que- habetur fupra n.29. fenfus

jug&i le-

Propte

eít:

rogo , ut

mifericordiam tuam

gem Dei cuftodiant.

& diut

in hoc mihi oftendas, & exhibeas,

Qui novertnut zeffimonia t44.) Qui-

W vehe.

ut confoleris me. ltalice diceremus:

cunque timorem Dei, & fcientiam

Tnea ütr

Katemi grazia d comjolarmu.

Iegïs habent.,

Q

Seeundunm : eloquinm tuaum, ) ]uxta

8O. Fiatcor meum smmaenlattm, 6c.)

areo, &

promiífiones tuas fa&as mihi fer-

Fac, ut integre, & perfe&e in tuis

YO £tio.

ftatutis vivam.

tunt, Ve

277g. Et "VA. ) Mortuum enim

Ut nom cosfandar.) Neqlte ili hae

fe exitimat , f divino favor

vita, neque in futuro judicio.

ifr ] Vapl

p

$1. Defteit in falutare tuum: anima

Atnifica

gratia deftitutus fit.

4 Q

Quia lex tma meditatin mea eff. )

mea.) Anima mea pra defilerio con-

lit qu.

Hzc eft ratio , cur an.dc;ul: pétere mi-

fequendsw falutis , aut Salvatoris Chri-

fericordias Domint: decet entm Deum

fti ardet, languet, & d:ficit.

15 Calaa

-Aand,

miericorditer refpicere eum , qvi af-

Im verbum tuum fuper[b.ravvi. ) lm

Ül

fidie meditatzur in divina lege,

promiífo tuo magnam ipera habui.

28. Confundantur.

H

2* Defeeenmt'w oculs mes im eioquctuom

perfequ,e]

)*PUQC lant, fpe

M N

Y

fua de me fxufizati.

(uiro. ) Mens mea e;pe&,zndg Pyg.

!4"01195' j

PPSALMUS CXVIL

31

n ve.

85. Quia fa&us fum ficut uter in pruina: juflificationes

tuas non fum oblitus.

E

indum

nt dies fervi tui

84. Quot fu

tlbus me judicium ?

^

quando facies de pe;fqueg-»

$3

lex tua

85. Narraverunt mili iniqu

ifaEulatig)nes, fed non utlex tua,

-

86, Omnia mandata tua veritas, inique perfecuti funt me,

| fece.

adjuva me.

87. Paulo minus confummaverunt

me in terra, ego autem

t tefti-

. fon dereliqui mandata tua,

88. Secundum mifericordiam tuam

ViVIfica me: & cgftog

js tuys,

ui,

digm teftimonia oris t

L

AMED.

$9. In zeternum, Domine, verbum tuum permanet in-coelo.

D Qd

9o. In generationem, & generationem veritas tua : fundatti

terram, & permanet.

centes:

91. Ordinaüone tua perfeverat dies : quoniam omnia fer-

z

viunt tibi,

: 4

902. Nifi

:

jm Q

miffum auxilium, quod diutius dif-

me cüpi,at ab iniquorum confuetudi-

fertur , deficit pre defiderio :

uo

ne fe abducere, quia fcilicet impii

a ff

modo oculi corporis deficiunt, cum

tentantes pios , narrant delectationes

nimis diu refpiciunt locum, ex quo

mundi , que merz nug& funt, &

expectatus , & defideratus amicus

ineptie, que comparari non pof-

) [nte-

venturus creditur.

funt cum deliciis ,

| tenebo

,,& : fuavitate di-

favabo

Dicentes, ) Dicendo, eft profopo-

vinz lcgis.

peji, quafi loquantur.

96. Omnia maudata iuam "weritas. )

83. Fadus fum ficur wter im pruima.)

Veriffimas promiffiones continent,

Conve

gxdi le

Propter calamitatum magnitudinen,

non autem fabulationes , & nu,

gats ;

& diuturnitatem, & propter defide-

quales narrant iniqui.

ri vehementiam , jam facta eft curis

$7. Paulominus coufummavertnt me.)

. Qu

mea utri coriaceo pruina congelato,

Parum abfuit, quin me perderent, &

cjentia

& conflrido fimilis, id eít, totus

exitio afficerent.

areo, & contabefco.

In Hebr. eft,

In terr4.) "lerrigeng , moxtales,

"Wq (Il(b.')

ffícut uter. im fumarío , ut aliqui ver-

qui in terra degunt.:

ctunt, vel, /» fwzo; nam Yywp"p qes-

89-. "?vifca me.) Conferva me in

' in hae

zar, vaporem, nebulam, aut fumum

vivis : fum veluti mortuus, erue me

gnificat.

Domine ab his malis.

(s

$4. Qxuor fmnt dies fervi ti?).Quot

89. Jp aterzrum Domine,t$c. ) De-

n MWM

yio coff*

funt dies, quibus ego fervus tuus in

cretum, & mandatum tuum in zter-

his calamitatibus viéturus fum.

num permanet in colis: colituo de-

visChri

QQuando facies, €c.? ) Quando ju-

creto, & verbo funt ftabiles

dicabis, & condemnabis vexantes,&

L:

j.) a

1mi in perpetuum.

perfequentes me ?

go. Veritas tua,) Firmitas decre-

haoui

85. Narraverunt mihi iniqui . faät;-

torum tuorum.

dl

74!4 [

lationes..) AMfert. caufam , cur maxi-

91, Ordinatione 404 5e.) Juxta dif-

o p

^

A

RI PSALMORUM

232

LIB

]

"

9g2. N

ifïxquoä,lex tua meditatio mea eft: tünc forte,

I00,

,

p;rïiüïem

mb

in humilitate mea,

9)

105

93. In seternum non oblivifcal*

! juftifïgationes tuas; quia ir;

onm

ipfis vivificafti me.

104.

94. Tuus fum ego,

falvum me fac : quoniam juftificationes

|

viam :

tuas exquifivi.

s. Me expe&

averunt peccatores, ut þerderent me : tefti-

monia tua intellexi.

2

Ioj

]atum mandatum

9

6. Omnis confummatþnis vidi finem :

fitis,

10

ïuum 'ni»-n'ï*ïso

MEM,

I07

o7. Quomodo dilexi legem tuam, Domine ? tota die me-

fecund

:

üitatio mea eft. :

108

diciat

99. Super inimicos meos prud

entem me fecifti i*ngndato'

tuo: quia in &eternum mihi eít,

L)

100.

ton fu

99. Super omnes docentes me 1

ntellexi : quia teiï:imonfa

tua meditatio mea eft.

Bs

Ioo. Super fenes intellexi : q

uia mandata tua queefivi.

I9 4

ior. Ab omni via mala prohibui pedes meos : ut cþufcod*i*äm.

"

-

A via re

verba tua.

'Iolz.- A

3&4;4 l

Véto. il

tellexi n

i

&i

ilefíe tam abífolutum, &

ter f

pbfitioncm, & Voiuuca;tm tuam dies

in fuo carfu femper perfcverat.

perfe&um in hoc mundo , quod non

107 |

^"

^-

Nifé quod lex tua meditatia mez

haberet finem.

Symmachus vertit ,

mihi ef

T0

2

"

xærd.o*xsuä

quam 0

ef.) ld eft, nifi lex tua meditatio

4

G 0muis Fruc?:a'm vi-

mea fuiffet. ltalica phrafis bene re-

di finems

104. ,

fpondet; dicimus enim, fe zoz foffe,

Latum mandatum tuum nimis.) Quafi

C6ptis t

ehe io medito la tua legge, f[Aaei q?zf.'ff"

dicat : at mandatum tuum, five lex

10s. .

Ihéz dir

era iorto per quefla affizione mia.

tua latiffime fe porrigit; nam omni-

M:ditano. ) in Hebr. eft, De-

bus fzculis conftaster permanet, cum

106. )

]68...01'0.

interim omnia alia intereant.

0C pogi

Íe b;zmif!t;fzte U.

) Aflli&ione, ïgo;-

97-

gomado dilexi.) Mirum, quan*,

tifmo i

pia, iniferia.

B

tum dilext.

fili. &

feaft: kme.) Quia per

Olemüib:

93. Jn ipfis vzv;

.98. Super iuindéns amtes. )

ipfas vitam mihi confervafti.

N— PIus«q'ükam

Drotef

..94. Tuwus [zm ego, 6c.) Quia tuus

inimicos meos.

; 107, l

fum, ideo decet,

Quia im aternum mibi eff.) Quia per-

us)&w

ut me feryes, &

a mailis e'rial;»ï.'w.

pétuo legem tuam animo veifo, &

V deri

9s. Me expetLzverant, 6c.) Me ex-

opere exhibeo.

P Je 'Ull'vg:'

pectintes obfervaverunt, & infidias

99. Super ommes

docentes sme : f?l—

bdimy,

Torh

pofuerunt, nec tamen propterea de-

lexi. ) Parentibus etiam . meis , &

: L]

fii intellivere precepta tua.

doctoribus, qui me olim legem tuam

Thifis

G6. ais con,ummat iomis, E$c.)

docebant allidua ejus "meditatione »

C l.iln

fic confi-»ie;axgm teftimonia tu&; ln»

fapientior fattus fume

' (j

Bfäi

PSALMUS CXVIIL

3135

103.

ïiif*f;m

mibi.

*

ÀN judiciisxtzlgïs non declinavi : quia,m ïegem püfgiüi

juia i

I03.

. Quam dul

ori meo!

cia faucibus meis eloquia tua, fug;)er fhel

inonts

o4. A mandatis tuis intellexi ?.

propterea odivi"omnenä

viam iniquitatis.

: tefti-

NUN.

idatum

1o$. Lucern

meis.

a pedib.usr* meis verbum tuum, & lu

*

s

njen 'fe'm;tz;

106.. JUraVi , & ftatui cufto

dire judicia juftitioe tuee.

107. Humiliatus fum ufquequaque , Domine vivifica me

fecundum verbum tuum.

? me

108. Voluntaria

Oris mel beneplacitg fac,/Domine; & ju,.

andato

dicia tua doce me.

109. Anima mea in manibus .meis fem

dmonia

non fum oblitus.

per: &Wl'exgem tuam

NT

IIO. Po.-

I02. 44 judicis . tui5. mon declinavi.)

Vel vivefe me fac pie, & f.

€

:L

odia

A via recta legis tue non aberravi.

cundum legem tuam.

m'&ïe fe-

&5,4 P427] lggem Pü/';tg,:/lzl *mzhz.) EgO

Ct08. oheztaria. ) Moluntarias ,

[02

vero illam diligenter, & conftan-

liberales , & fpontaneas oblationes

ter fequor,

meas.

|

itüm, &

103.' Qvam

dulcia , Uc) Suavior

L.J.Jd fion

Ori ;mei.) Vel fenfus eft, quas ore

*,».IH

mihi eft legis obfervatio menti mez,

meo pollicitus fum me oblaturum.

quam ori meo guftus. mellis.

AT.

'104. A mandatis tuis intellexi.) Pra-

Vel que ex ore meo prodeunt; ut'

funt preces, & laudes. nominis Do-

vt

ceptis tuis eruditus fum.

105. 'Lzzcern:z,. &c. ) Quua actioses

mini, quse vituli labiorum appel-

Áye le

mez dirigantur.

lantur Ofee 14. 4.

a

Vel certe per

n onü-

voluntariam Ooblationem oris intel-

106. fur«vi, & fóstu;.) Intelligi

ligit conftantem — voluntatem jura-

;r-!" C-;þ

hoc poteft de Circumcifione, Bap-

mento firmatam. divinz legis fer-

tifmo , Confirmatione, & reliquis

vandzx.

T;Q!

fidei , & rcligionis afctionibus, tam

folemnibus , quam privatis votis,

jædi;jfz tuz doce me,) Doce me per-

& profeffionibus.

fecte fervag*e legem tuam.

Iie(Tuá

107. Hwmiliatus fumi, Ejc. )

— Affli-

lo9. Jaiza mta manibus meit J

Gus, & vexatus fum vàlde occafio-

pe ) Quam ferio conftituerim cu-

13"?

ftodire lecem tuaim

ne legis fervande, quia omzes, qui

o

, €x hoe intülli'gi

CLL)L

pi'e vivee wolust

perfecutiouen

poteft,-quod quoti

die de vita péri-

patiun:ur ; ut ait Apoftolus 2. 'T'i-

'c!ätvor'pwi)ter lcgls tue cuftodiam.-

f

moth. 3. 12.

4 15

Eil in manibus aliquid' eft. verfari

ne :

Vivifca me.) Ex his malis eripe,

in periculo ; nam quod e(t in ma-

"

& vivum conferva, ut es pollicitus,

nu, e(t expofitum, & obnoxium ex-

e?

Lt' "T

RAr

: Bf'äl. eum Com. dMeaocb. *IFIV 5

$14

LIBRI ?SA'LMORUM

1.

316 Pofüerunt peccatores laïïueunä miht : & de mandatis

dilexi

tuis non erravi.

120.

i1r Horeditate acquifivi teftimonia tua insetertum : quia

-

timul.

exultatio cordis mei funt.

",

312. Inclinavi cor meum ad faciendas juftificationes tuas in

TAT

zeternum , propter retributionem.

SAMECH.

tibus 1

1125. Inxiquos odio habui: & legem tuam dilexi.

fme füp

114. Adjutor, & fufceptor meus estu : & in verbum tuum

1.

fuperfpeéravi.

.

jufae

11s. Declinate a me mal

igni: & fcrutabor mandata Dei me!.

14.

116. Sufcipe me fecundum eloquium tuum, & vivam : &

jufüf

non confundas me ab expettatione mea.-

LU

)

117. Adjuva me, & falvus ero : & meditab

or in juítifica-

teftim

-tionibus tuis femper.

sss

118. Spreviíti omnes difcedentes a judiciis tuis: quia in-

)1[9.

jufta cogitatio eorum.

Hehr.

II9. Pra-

batha f

ternz direptioni, aut facile in cerram

In Hebraeo eft, Lcuum, 6 fez-

abrafií

- fuïnpta

devolvi poteft ; & confringi.

tugm meum , qua mttaphora docet,

riam ;

E l'eggem f4A , 8 Ec nihilomi-

fe füb tutela Dei abfcondi, & tan-

quam fcuto defendi.

dentur

nus a legis tue obfervatione non

& aurü

patior me divelii.

Ie werbum 't;mm /szer/þera*vin ) : In

e[t ii

110. De mandatá tuis mon erravi.)

tuls promifïwnibus valde fperavi.

Non deflexi a mandatis tuis, fed illa

apienti

I15. Declmare .a me ealigni , E5c.)

nus [

conftanter tenut.

Confuetudo

enim

malorum

divi-

prevari

Il1. - Harcd:;ate aquifrvi.) Grece

narum rerum meditrationem impedit,

5

pum j

£xNgpovouuo'a , hereditavi, heredita-

que animum quietum , & pacatum

Certe f

te polfledi , accepi ia hereditatem ,

rcquirit..

ls i

elegi.

ExultAHo cordis mei.) J :cundiflima

116. Sufcipe me,rffc.) Adjuva me,

Wienün

confirma ,. fuftenta ercufndum pro--

ftm tu;

mihi funt, & fuaviffima.

mifum tuum..

112. d» aferwum propter vetriburio-

1^0,

"Er vivam.) Poteft effe optzmtis ;

In r

nem. ); D. llieron. vertit: Propzer

'lPextus He-

Fac, vivam; Vivam, obfecro.

Tüotis £

gternam rétributionem.

braicus utramque interprctatïgnem

Noz ranfuäfzda/i 2 , Efc.) Ne patia— ,

& füa (

admittit.

ris me fruftratum excidere fpe mea,

im doy

In Hebrzo eïï:

At p,

112. Iniquas. )

ac proptereà erubefcere.

t Dyo /ebaphrm. Quuidam exponunt,

Il8. Sprevifh.) In Hebr. eft, coz-

fï?mm

babentes cogitationes malas , &5 iniquas ,

cuimffi m5 'Fa-litb;z.

G&lät. r

.

tafjo corgm. ) ]n Hebr.

4 jud

infruciuofas.

Alit , cegitabunzdos , aut

Injufa cogi

eorruptores: tales h&retigi, & pravi

eft, quia falftas , vel mendacium. do-

Q jm

d

Íus eortim , id eft, quia fallax, & men-

Yon:

politicï.

dax eítcalliditas eorum.

tiblIS i

114. Adjutor , & . fufceptor. mutus. )

PS A,L. MU:S cxiïma

31$

Wndatis

r19. Preevaricantes reputavi omnes peccatores terrze: ideo

s

ZT

AO

dilexi teftimonia tua.

1: qui

-3120. Confige timore t

uo carnes meas: a jadiciis enim tuis

timui,

tüasm

A I N.

I51. Feci judkium, & juflitiam - non tradas me calumnian-

a(

tibus me:

122. Sufcipe fervu

m tuqm ub bim: non caïthientur

me fuperbi.

Q um

iyas."Ocu

li mei defe;erunt in falutare tuum: &in Eloquium

juftitise tuse.

Jei mei.

am:&

I24. Fac cum

fefvo. tuo fecund

um mifericordiam tuzim: &

juftificationes tuas doce- me.

125. Servus tuus fum ego: da rn'ihi intelle&tum,; ut fciam

ultifici

te&imopig tua.

Br23

126. Teth-

quia i*

119. Prevaricantes reputavi.) ln

hujus timoris plane configi, ut in eo

EV.

Hebr. et: mn3vn t»vD fgm b

perfeverem ,

in lege tua, nec ab

batha fcorias ceffave feeifh, delevifti,

illa unquam divelli poffim.

0. D

[74

j'cxi

abrafifti : metaphor. ab aurifice de-

121. Feci judicium, 6$. ju/fit:'zzm. )

fumpta, qutargenti, vel auri fco-

Jus fuum unicuique reddidi.

j doctt ,

riam abjicit, ut Deus impios. Vi-

j, & u

dentur impii, & politici fplendere,

Non tfradas me. calumniantibus me. )

ANe permittas me a calumniatoribus

& aurum effe, fed illorum fplendor

injufte vexari.

Dzmones funt ca-

ni. ) ln

i

eft inanis, & falfus, ut eriam eorum

pe

fapientia, quam non pr»bat Domi-

lumniatores noftri, quos ideo A;a-

nus.

Porro omnes peccatores funt

DóNeg Diabolos a

p E

Ccalumni.tores.

ppellumgs, hoc e&,

um Q

pravaricantes, quia aut legem fcri-

ptam violant, & pr&varicantur ,au

122. Sufeipe ferwnm 1uum ik'öanm.)

, impeh

certe legem naturalem.

*

Adjuva me in bonum , id eft, ut be-

| þacatum

- Mdeo dilexs teffimonia 144.) Ut tam

ne mihi fit, ut bonum affequar , vel

magnum malum effugiam , dilexi le-

exequar.

In Hebrzo eft, Zrzze, five

dj mo

gem tuam, & illi adhafi.

erdina, E5 apta f[ervum tueum ad ba-

im p

uwn, ut Ícilicet femper illi

120. Confge timore tu0 earpes useds,)

p-laceaE?

In Greco eft, xa95^ec0», clavis ti-

quod vere bonum eft. .

Oprzntis j

moris tui transfige carnes meas, ne

Suptri;.) Sive homines, five Dx-

(f

ad fua defideria ferantur: fic facien-

Tmones.

Ng )Mia'

dum docet Apoftolus cum ait: Q

123. Ocul mei defe:grunt, &.j Vi-

We me

autem fuünt Chrifli , carnem [itam eruci-

de di&a fupra n. g1. & $2.

fxerumt cum "witis , €$ concupifcentis.

Salztare tuum.

)' Salutem, quam

" ft, am

Galat. $. 24.

a te expecto..

4 judiciis enigy tuis timus. ) Id eft,

Eloquiem juftirse tus, ) Promiifio-

]; H*

uia jam timere ccpt judicia tua,

nem tuam fideliitimam.

m de

ponas, quas legem tuam violan-

125. Da milhi intelktium, €5c.) Fac

5 & ia

tibus intentas, idcirco cupio clawis

ine intcelligere teftimonia tua.

316

"LIBBRI .PSALMORUM

126. Tempus facien di, Domine: diffipaverunt legem tuam.

m

127. Ideo dilexi mandata tua, fuper aurum, & topazion.

data tu

128..Propterea ad omnia mandata tua dirigebar :

135.

oinnc?m

viam iniqügm odio habui.

juftifi

PH E.

u$

ftodie

mea.

129. Mirabilia teftimonia tua: ideo fcrutata eft ea änima

rI30. Declaratio fermonum tuo

X

rum illuminat: & inte?le&um

dat parvulis.

*

.

.

I31. Os meum aperui, &

tua defiderabam.

attraxi fpiritum : quia mändatä

timis

132. Afp

d9

ice in me, & miferere mei, fecundum judidium

^

tüa lo

diligentium nomen tuum.

140

133. Greffus meos dirige fecundum eloquium tu

um: & hon

dilexi

dominetur mei oymnis injuftitia.

I4lb

134. Redi-

R€$ t

123. Tempus faciendi Domine. )

lege decalogi dervantur, & in illa

continentur.

Moirabilis etiam fuit

.

Tempus eft Domine, ut facias ju-

dicium adverfus im

pios, eosque pu-

lex vvetus propter varia myfteria,

lt

nias.

quze fub cortice obferviation.qm—,, &

nedt

Däzþave;unt legezm tham. ) Quia

caremoniarum occultabat.

non utcunqué in legem tuam pec-

SerMata efl. ) Ut illa bene intel-

n

caverunt, fed illam penitus diflipa-

ligat, & perficiat.

m! lï«

130.

Deciaratio Serseoxwum

fUorum

verunt , & peffundederunt.

r

127. ldeo dilexi mandata tua , c.)

iluninat. ) Sermones tui fi expli-

1

Videns alios fpernentes & diífipan-

centur, & declarentur , lumen af-

tes leyem tuam, magis exarfi zelo,

ll; 0

&

ferunt rudibus, ut quid credere de-

quillo

& defiderio illius cuftodiendz.

beant,. fciant , & quid fugere , .aut

Topazios.) Mox Hebraica 38 paz

perfequi.

TEIN

J

figznificare videtur aurum purum, &

Parvulis.

Y Rudi

Iem ty

.bus 2 fimplic»ibu»s *

1360

optimum , fed per metaphoram .cre-

ignorantibus.

diderim etiam dici de topazio lapi-

131. Os meum Aaperut , $. attraxs

tüm, c

de pretiofo aurei coloris.

'Topazii

fpiritum.) ingemui, fufpiravi , anhe-

Gj

duze funt fpecies, earüm altera co-

lavi, ore hiante aerem at

,

Fraxi pre

MT

lore eft auro fimilior, de qua Mar-

legis tuz defiderio.

bodzus. Poeta Gallus- antiqui(fimus

132. .4fpice i mme. ) Refpiäe me

tua.) I[;

& teltn

in bello de lapidibus pretiofis ait :

benignus.

jü üitia l

Allrerius puro color efl vicinior auro.

Secundum . judicium. )

Vox Hebr,

129. d omnuia manudata tua diriges

v5wU5 mifpau, fignificat judicium ,

&I ;)9 (

bar.) Rette ambulabam in via man-

morem , confuetudinem , modum,

datorum tuorum.

habitum , &c. fenfus e(t , miferere

nfi j quol

129, Mirabilia.) Mlrabilis eft di-

mei juxta confuetudinem, qua ute-

R i

L

vina lex , quod magna cum brevi-

ris erga amicos'tuos, qui te dili-

x

tate complexa fit omnia juftitix prin-

günt.

*bl

cipia ; omnes enim leges jufte, qui&

133. Greffus :e05.) A&iones meas ,

anlc'&

Ws f

egnftitute func, aut cozlüituentuþ €

vit; -qmez rationem.

EU

e

yS

$A L M U S- CXVIII.

317.

MUU

134. Redime me a calumniis hommum ut cufcodlam man-

2101

"" data tua.

Ofmnem

I35. Faciem tuàm illumina fuper fervum tuum: & doce me

juftificationes tuas.

136. Exitus aquarum deduxerunt oculi mei : quxa non cu-

4 anitta

üodlerunt legem tuam.

S A D E.

letum

E

137. Juftus es, Domme ; & re&um judicium tuum.

nands

138. Mandaih Juihtlam tefhmoma tua , & Verïtatem tuam

nimis.

Vicium

139. Tabefcere me fecit zelus meus: quia obliti funt Verba

tua inimici imei.-

& not

149. Ignitum eloquium tuum vehementer : & fervus tuus

d1 lexit illud.

I41. Adolefcentulus fum ego; & contemptus

juftificatio-

4 Red

nes tuas non fum oblitus.

& ml

142. Juftitia tua, juftitia in eeternum, & lex tua veritas.

ia Tuit

mvfteria ,

143. lribulatio , & anguftia invenerunt me : mandata tua

onutm ,

meditatio mea eft.-

144- JEquitas teüïmoma tua in seternum : intellectum da

ene ittd

mxha

& viv am.

Rrg

COPH

g m

f ep

134: Redime ze.) LAbera me

Parvus, & abjectus, non eft nomén

ymen. à

Ur, cuflodiam , &c. ) Ut ànimo tran-

&tatis,

fed conditionis , & ftatus.

jufgïcmmne: fuas mom fjum obü-

yedere

quxllo cuüodnam manüata tua.

IUS.

)

Licet me homines contem-

yepe , dU

135. Faciem tuam illumina.) Favo-

rem tuum olftende.

nant, tamen non fum obhtus pre-

Cepta tua.

pllClbUS-

136.. Exirus aquarum. ) Rivos aqha-

142-

Juflitia tha jufüitia £2 &fers

rum, copiofiilimas lacrymas.

B us

Cuffodierunt.) Oculi, vel homines.

nu.) ]uihtx a immutabilis, & femper

AVI , Mlþe

eadem perfeverans

Y

139. Mandafii juflitiam teffimomia

gt D*

tua.) jufliti nos fervare juftitiam,

- Lex tua veritas. ) Quuia nihil falfi

continet ; promiffiones enim ejus,

& teftimonia , legem tuam , que ipfa

&. comminationes. omnino 1mplem

fpit me

juftitia eft, & veritas.

debent.

Q Heote

139. Tabe[cere me fecit. zelus. meus »

143. Tribulatio , E$c. )- Quomescun-

adictum s

£. ) Conficior zelo, & indignatio-

ue afllictus fum, & malis vexatus,

ne,

uod inimici mei tuorum verbo-

modom

rum fint immemores.

meditor mandata tua, quz me con-

mlfuï qe

folantur, & roborant.

u't u u-

140. lgnitum.) lone probatum, &

2

(ilie

excoctum, purum ab omni labe.'

144. 4Equitas tejhmam.z tua in ettr-

j

Servut^ tuus. ) Ego , qui fervus

num. ) Idem repetit, quod verfi-

s$uus fum.

p ne5»

culo 138. & 142. dixerat aliis ver-

141. A;[a/efcmmlm /f'm ega, t'fc )

bis ; fenfus eft:

precepta tua funt

318

ïJIBR-i PSALMOKR UM

C€ OP.H.-

145. Clamavi in toto corde meo,

1

—exaudi me, Doinine - ju-

tuam

ftificationes tuas requiram.

n

146. Clamaviadte, falvum me fac : üt cuftodiam mandata

:

tua

-qmllï

tj

147. Preeveni in maturitäte,' —& ci

4amavi : quia in Veifba tua

fuperfperavi.

007 (

148. Praevenerunt oculi

ignei ad te diïuculo: ut meditarer

Mi

Qu (

eloquia tua.

149. Vocem meam audi fecundum mifericordiam tuam,

B.

ID

Domine:. & fecundum judicium tuum vivifica me.

1$0. Appropinq

EX

uaverunt perfecluenþes me iniquitati: a lege

autem tua longe fa&ti funt.

fion (

ine: & omnes vize tuse veritas.

1sI. Prope es tu, Dom!

I4

1j

2

:

enic

. Initio cognovi de teitimoniis tuis: q/uia in eeternum

fundafli ea.

16

R E S

ompni

L n

xterna juftitia ,

quia femper. juftif-

149. Secundum judicium tuum.) Mi-

fima funt.

de. dicta n. 132.

16

Intelletlums da m;lvi .,6 wivan.) Da

Vrulfca me.) Eximes me

a pe-

formi

mihi legis tuz intelligentiam , ut

riculis mortis corporis , & multo

ss

vivam ; nam ejus ignoratio impie-

magis anim.

perpe

tatem, indeque mortem gignit.

L$0O.. "Mppropinquaverunt

* ZRZQui-

£4tj.) lniquitatem diligunt, illi ad-

t &

145. Juflificasiones fuas requiram. )

Isj

Si me exaudieris, ftudiofius , & li-

herent, illam perfuadere, & affri-

diz &

berius mandata tua cognofcere quz-

care aliis conantur ; quanto autem

H

ram, & effecta dare.

propius ad iniquitatem acccdunt, tan-

fum th

146. Ut cuffodiam mandata tua.) Ut

to longius difcedunt a lege tua.

2

tuo. munere adjutus integre fervem

Ig1. Prope es tu Domiae.) Prafto

inandata, & legem tuam.

es colentibus legem tuaim , illis ades

Licey:;

gem 1

I47. Pravem» im maturitate.) Ma-

benignus, & flrenuus adjutor. Vl

€am n

ture admodum ftrato me eripui :

fenfus eft, licet qui me perfequun-

tur, a lege tua lenge fatti fint, non

obliyií

tempus folitum furgendi preveni.

i

bu

4

Hebr. habet. 33 Panne/ceph i cre-

tamen a te, qui prope, immo ubi-

que es, fübducere poterunt.

It g

gefculo, Grecus &vdeple in pmmaturi-

Omnues "& tu& "ver.tas. ) Qmnes

meim ;

f24/6, ut etiam legit

. Augu&inus ;

actiones tuz , omnia confilia tua ju-

fenfus eft idem.

E.'vüi,f;! i

fta, & fidelia, & ut mihi , quod

Ortm

SüPCCäSTd'Ui.) Vehementer fþerzivi.

pollicitus, auxiliuni prebebis, ita il-

lis poenam, quam meriti funt.

l'z'"w)e

1498. Prevenerumt oculs mei ad te

CuIm &

dilucule , €$c.) 1n Hebr. eft : preve-

1$2. Juitto cogzovt de fej?z'ma;z?i:z*;zä",»,

Qs Y

nerunt ocul; mei vigilias, adeo ftudio-

&fc. ) Ut novi mandata tua &quif-

fima effe, &juftiffima, ita jam ab

X

fus legum tuarum, ut in earum me-

ditatione vigiles excubitores noctur-

iuitio novi ea efle xt-rna, quodque

Longe

ín &ternum fundayeris ea, ut in

QU

nos p:gzvengnm,

P,iS ALMUS CXVIL.

317

RES

*

: ju-

153. Vide humilitatem- meam , &

eripe me: quia legem

tuam non fum oblitus.

andata

154. Judica judicium meum ,

& redime me : pr-qpter eig-

quium tuum vivifica me.

:tba tüa

155. Longe a peccator

ibus fälusg quia jui'ciiica'-tiones; tuas

non exquifierunt.

ditarer

.156. Mifericor

dige tuze multze, D

P

omine : feCugdum judi-

cium tuum vivifica me.

*

157. Multi, qui perfequuntur me, & tribula

nt ïhxe : a tefti-

tuam :

moniis tuis non declinavi.

alege

158. Vidi praevaricantes, & tabefcebam : quia eloquia tua

non cuftodierunt.

*

as

am mandata tua dilex

159. Vide, quofi

s

l, Domine.: in mi-

ternutti

fericordia tua vivifica me.

.

160. Principium verborum tuorum, veritas; 1

n æternunïï.

L ES

—

on?niav judicia jufti;iæ tuze.

S I N.

) V

rbis tuis

X

i6:. Principes perfecuti funt me gr

z

ne 4 pe

a"tis: & a ve

162. Lae.

formidavit ;01" meum.

z

& multo

perpetuum- ferventur ab -omni- eta-

1$6. Secu;dum juäicizem,, . Vi-

E

te, & fexu. .

de di&a n. 152.

, lial

1$3;-

Vide, ) .1 Ocülis mifericor-

FVrvifica me.) Vide dicta n. 149.

& affri

die tuz.

!AS7.. A teffimonis tuis, &c.) "Tamen

g autim

Humilitatem meam.) Aæi&um fta-

a teftimoniis tuis non declinavi.

£um r&rum mearm.

158. Tabefcebam.) Zelo legis tu&

lüat, tt*

fa.

. Quia legem tmam mon fum oblitus. )

exardefcens. Vide fupra n. 139.

Licetnon perfe&e, ut par eífet ; le-

160. Principium ."verborup. tuorum

| prefo

«

veritas , 66c. ) Principium in Hebr.

illi ad'es

[e]

em tuam- cuftodiam , non taimen

oh

[

eam negli

eft: puy-rofe, & in Greco dpxd,

oblivifcor.

go , parvipendo, 'agt illius

que voces interdum faemmam igni-

1j quon-

ficant, ut cum dicitur Num. 1

2«

Int, no,n

1$4« 714:22&4 jttdt'/cium meum , 6c. )

ao WF

Inter me, & inimicos meos caufam

Aéflere dpyi» w6 o'ovacyediic, quod

meam age; & libera me.

D. Hieronymus vertit: o/ire fum-

mam univer[x congregationis : Tententia.

| ()nnt$

n

Eloquium 14um.) Promiffionem, di-

j tüa )U*

£torum fidem.

ergo eft; fumma verborum tuorum

Meritatem in omnibus

eft veritas.

Ls qu[,].

Fivifcea me. )

Libera me 2 out

fpe&as, & illam tibi pro fcopo pro-

S,ftäl'

cum ex hifce malis emerfero, ala-

[

ponis. . Vel fenfns eft , verba -tua

-cïi-us vivam.

procedant a veritate, ut a fiio prin-

wn?ü A

155: Lomge a ptccatoribus [lus, &c.)

cipio, &. quafi fonte , & ideo ve-

a squ

rillima funt, & in eternum manent

'*L(*mgc abfunt peccatores a. falute,

quolqi*

quia mandatorum tuorum obferya-

judicia juftitim tuz.

161. Grarit-) Immerito, fine caufa,

^ a

tio non eft iïiis Curz.

320

LIB

RïP

ALMORUM

162. Letabor ego fuper eloquia tua : ficut qui invenit

r

fpolia multa. -

N

tatio tf

163. Iniquitatem odio habui ,

& abommatus fum : 1egem

U.

autem tuam dilexi.

vabun

164. Septies in die laudem dixi t1b1 , fuper judicia Juïh»-

v6

tlæ tuae.

quan

6.. Pux multa d1hgent1bus 1ef*em tuam: & non -eft ühs

fcandalum.

166. E xpe&abam falutare tuum, Dommc

& mandata tua

dilexi.

ADL

167 Cuüod1v1t anima mea teftimonia tua : & d lexit ea ve-

H

nffua

hementer.

168. Servav1 mandata tua,

& teihmoma tüa: quia omnes

enim ef

viae mes in confpectu tuo.

diofum

N

TAU

s

U4

Chriftug

169 Applopmquet deprecatio mea in confpe&L tuo, Do-

us 7

mine: juxta eloquium tuum da mihi intclle£tum.

tam falui

&.

tua iun

170. Intret- poftulatio mea in confpedu tuo : fecundum

]u

eloqumm tuum eripe me.

Hymnum cum cïocuerls me Ju-

d t

171. Eru&tabunt labia mea

176. f

ftificationes tuas.

C6ptoru

175. Pronuntiabit lingua mea eloqumm tuum: quia omnia

Situt o

mandata tua aequitas.

Orranr

173. Fiat manus tua, ut falvet me: quoniam mandata tuá

r CAf tueg

174. Con-

Eratit oj

eleg,ï

AC verbus tuds , 65(: ) Verbd tua ti-

166. Expe abam fautare tuum I)a-

Qun

mine.) Mide dicta n. gt

mult cor ineum.

Bu s

t62. Sicut qui invenit fpolia multa. )

168. Oæ/zes V& "ed4, Efl-') Omnes

ide d

Sicut, letantur, qui , vi&oriam ade-

a&iones mez tibi funt co; mtæ, &

pi, & pretiofis fpoliis onufti re-

earum es infpector.

4nt 1

veituntür domum.

Hac compara-

d

tione etiam utitür lfaias c. 9. 3.

0'13 tuz.

169. Da mb :nze/le&u:;z 25 Le—

h&«

cimn ai:

Sicuf exutant vitlores Ccapta

H

170. E!aqumm tuum. ) Promif-

T.,(g d

grada, quasdo dividunt fpblia.

fum tuum.

f g 'I

164. Septies ip d« Sæpms in

'"W t4pf.

die ; nam eít numerus finitus pro

171. E ucabuzt, 6c-) Hymnum ti-

indefinito.

bi dicam, laudes tibi canam

mb

Cd/ilipkm '

&u;er.) Propter jufta pldxcxa tua,

172.

Pionuntiabit , t$c. ) .Lo-

« dlu

16s. Pax.) lranquillitas 4mm1, fe-

quar homm*bus. & docebo ecs . pr&-

cept a tua.

Wtant je

licitas, profperitas.

|

Aithog .

Noz c]i as Ícamdalum. ) Offen-

173. F;jat manus tua . 6 c. ) Adfit

L

evms (

diculum.

Noq

impiagunt ,

non

mihi, & folvet me potentia tua.

cadunt.

Quopiam maudata, Óe. ). /íiquum

Ti Krüm

L. o

"a

&

-

PSALMUS CXVIL & CXIX.

341

twenit

E

.174. C€oncupivi

falutare tuum ,RVDomin'þe : & lex tua medi-

tatio mea eft.:

lg

a

.175. Vivetanima mea, & laudabit te :

& judicia tua adju,-

vabunt me.

i jl

üt dvïs

176. Erravi fic

|, quae periit : quaré fervum tuum,

quia mandata tua non fum ob]itus.

P

eft ilis

i. Canticum graduum. CXIX.

dia (Uà

A D Dominum, cum tribülfar*ä'r, clamavi: & exaudivit me.

2. Domine , libera animam meam a

n

£a V€-

labiis iniqp,is, &a

lingua dolofa.

Oftnes

3. Quid

enim eft , llt tui, & legis tug itu-

derent , que atria cum effent in

diofum ferves.

»—vel

monte, fiebat, ut illarum atrium quin-

174. Se/utare fuum. ) Salutem,

decim gradibus effet humilius. Alii

Chriftum falvatorem.

Canticum graduum dictum putant,

0, Dö-

175. Vjvet antma mta.)

Cum ,opvta-

quafi afcenfionum , quod elata voce

tam falutem obtinuerit , && manus

dicerentur, & per fingulos quafi gra-

tua illum juverit. -

dus una vox attolleretur.

Vlde 3

:undum

judicia 1ua. adjwvabunt me.) Man-

qu& notavimus

a

^»

, Paralip. 2o. n. rg,

data tua juvabunt, ut mihi bene fit.

Aliü putant Zv4fjaci» Acenfionem de

qne J

176. Erravi, 6c.) À vià re&a pr&-

reditu ex captivitate intelligendam ,

hosque Pfalmos compofitos effe, ut

ceptorum TnCorum.

] omnia

Sicut ovis , que periit.) À grege ab-

eo tempore canerentur. Alii ita in-

errans. " Sic Ifa. 55. 6.. Omnzes nos

fcriptos putant, quod hi potiffinurn

m

-

canerentur ab iis, qui ter in anno

a t04

fícut. oves erravimus , & 1. Petri

255

Eratis enim . ficut oves errantes.

ex omnibus. Judew partibus afcen-

H

debint ad templum.

Vide dicta ini-

Quare.) Ut redicas.

tio fuperioris Pfalmi 11$.

p Uü

*

* Quia mandata tua 202 : /icm.ablituzs.)

quod de edito aliquo loco caneren-

tur in templo, tánquam in ambone,

) (mret

Vide d?&a num. xsaf.

& afcenfu fuggefti , de quo dicitur

i.

2. Efdre 9. 4.

;flit?ö; :

dnticum gnzduur?. ) Aln Grzco

Surrexey WAf autem þz-

eft 229 *2» d»afjaüuce» Aqui-

per gradum Levitarum fofue, €$c.. Alii

la, & Symmachus verterunt , 33j

tandem, quod canerentur in afcen-

jj L

?s Tdg dva,/fa:gglg caizticum- d 4—/2'872-

fione quindecim , templi graduum,

p mif-

frones.. .. " Vheodotio , àeua rà» dvafic-

Faifie autem quindecim gradus cem-

0£09y canticums 4þen/ïonu'm: in Hebr.

pli difcimus ex cap. 4o. Izzechielis j

ubi prius feptem gradus in portis

yaum t

eft m oyp^4 v feir. bamabaloth ,

canticum graduum. Wec de vocibus.

fingulis numerantur, tum octo, qui

Rem alii aliter. explicant.

Aliqui

fimul juncti , quirtidecim efficiunt.

Lo

«s p

outant ita appelliri hos quindecim

9. 4 labiüs iniq;-:i!.) in Hebr. .eft:

'falmos , qui . fequuntur , quod a

mendacibus , a.Ja.iis mendacia inju-

Levitis. canerentur ; cum ab atrio

Mf

perniciem ifmocentis : im-

, t2

mulierum ad atrium virorum afcen-

piugentibus.

s

Aj

BZW. cum .Com. Mcæwb. T. IF.

,

)

z

$

YXilBRIPSALMORUM

| t Q

:4.Quid detur tibi , aut quid appon

atur tibi ad linguam do-

lofam ?

Evaü

4. Sagittoe .

I

P

s

pgtentis acute , cum )c»a*rboniïius' —defol'a-i

toriis.

tetram,

$. Heu mihi, quia incolatus meus

'prolongatus eiïg habi;avi

773 Nf

cum habitantibus Cedar : multum incola fuit anima mea.

miteb qi

6. Cumhis, qui oderunt pacem, eram pacificus; cum lo-

,E

quebar ilïis? iänpugnabant me gratis. -

f Dorn

nun dex!

I. Cag'g—i:

( Per.

)3. Quid db £bl , 67;) In Hebr.

jusmodi

carbonibus ,

qui acriter

urunt, & -etiam tingunt, confcrri

1. t Dot

eft: quid dabit tibs , & 7143':1 addet

tbi lingua dolfa? quem fru&um,

pofflic.

"f

ttam Do

quod emolumentum capies ex lin-

Defolatoriii. Y LXX. Grece dixe

$. Do

gua dolofa? Vel quid mali dari, aut

runt 8pyuixdig, quod etiam vertere

addi poflit fupra linguam dolofam.

poíffis ex eremo, id eft, qui confi-

hoc nm

ciuntur ex arboribus crefcentibus in

m

4- Sagiziæ.potmhk, &c.). Refpondet

defertis, & 'eremis, ob denfitatem

precedenti interrogationi , fententia

partium incendium acriter

conci-

eft: duriffime plaga, gravifftmz pce-

- u

ng, & iucendia perniciofiffima tibi

piunt,

tii

&. lucolatus metts. ) Peregrinatio,

L

dabuntur, & apponentur,

Has por-

2. X

ro 1)030&8 per metaphomm fagictas

exilium.

WVidetur eife fermo de ca-

ptivitate fidelium, & exilio fub in-

vocat a. potenti Dei brachio emiffas:

Curumecvuomecue n

-TGC Pfal, 44. 6. dicitur ":'jz,fgltm £

fidelibus.

Alii de hac vita mortali,

l IN

acutt , 6c.. .M el fenfus. eft, linguam

in qua dum agimus , peregrinantur

z

Qim

dolofam fimilem effe fagittis emi-

a Domino.

culum ig-

nus etiam , & graviter fcrientibus,

Cardanus de fubtilitate lib. 8. ait

Prologgatus eff.) Diuturnum fattum

-

?. Nun

eft exilium meum.

TUMT )

cruncum juniperi accenfum, & pro-

Cum babitantibus Cedar. ) Cum Ce-

tit2ndug

Prio cinere contectum ighem annuum

darenis, five Saracenis. .. Nam Ce-

tettein ;

confervare, quod- ante ipfum. fcri-

ireni Tunt. Arabiz populus, a Cedar

üm inc]

ptum reliquit S. Ifidorus Originum

uno ex filiis 1fmael, quos pofterior

qu

lib.

DwOC ,

Habita-

Á

&tas Saracenos appellabit.

Metd;;hm

Cam carbonibus de[olatoris.) In He-

vi cum barbaris captivus, vel.exul.-

Cul!)itf'ri[)('

bræo e&, €um 6474001'51795jzmi;erowm,

Quia vero.Cedar nigredinem, ob-

- Populum

ut vertit $. Hieronym. hoc enim fi-

fcuritatem , & tenebras fonat, fen-

Doghan

gnificat vox p p retbamim : fed

fus fublimior effe poteft: Heu mihi,

tà m

JLXX. expliciverunt metaphoram

qui. habito cum hominibus verfan-

4. o

1

carbones enim juniperorüm funt ad-

tibus in tenebris errorum ,. peccato-

10 dor

modum folidi, ideoque apti ad in-

rum, miferiarum, &c.

dem. D

cendendum, vaftandum, & defolan-

6. Multum áncola fwit anima mea,)

dml'l fum

dum ; fententia ergo efít, vel lin-

Scilicet. cum habitantibus Cedar.

üntur.

guam dolofam inanere graves pacnas,

3 P:ot

& incendia ex carbonibus vehernen-

7. hnpugnabant me gratu.) Mlihi

t Dmi

fer uréntibus , & omnia populaati-

fine caufa adyerfabantur, cum illos

dey M

bus, & abfumentibus; vel tilem

non provocaffem , nec ulla in re

X

*

hus té C

yiolalte k

4$ , [

W

4gíle l-inguzurï dolofam , ut cum hu-

PSALMUS CXA & CXXI

333

güam do

1. Canticum gradjuum. CXX. -

Evavi oculos meos in montes, ui 1de veniet aumhum mihi,

5 defo

2 Auxdmm meum a Dommo , qui fecit cæium x G

habitavi

terram

fnca

"3. Non det in commotmnem ; pedem tuum: neque dor-

mitet, qui cuftodit te.

: cum o

4. Ecce non dormitabit, neque dormiet; qui cuftodit Ifrael.

$. Dominus cuttodit te, Dominus pmte&:o tua : fupe1 ma-

r Gnt

r s as ]

num dexteram tuam.

M QTT

- 6.Per diem fol non uret te: neque luna per noGtem.

*, conkari

7. Dominus cuftodit te ab omni malo ; cuüodlat animam

tuam Dominus.

rece. dixee

8. Dominus cuftodiat introitum tuum, & ex1tum tuum: ex

am veltae

hoc nunc, & ufque in fseculum.

1 confi

CentiDus lil

denfitatem

1. Canticum. Graduum. CXXI

t&- cona

ZEtatus fum ín his, quae dl&a funt mihi : In domum Do-

L

mini ibimus.

remnano,

imo d& ci-

2. Stantes erant pedes noftrl : in atriis tuxs, Jerufalem

E

Ss 2

3. Jera-

lio füb ia-

« mottali,

zes. ) Ín celum, vel in lo-

eítu folis per diem, aut Lunz lu-

regtinantar

lN nOom

cum

iune per noctem.

, ubi fitum erat taberna- .

culum in monte Sion.

6. Neque Iunza fe* notlen. ) Uret

um lum

3

Nozm det im cammot:omm þedem

te, id eft cruciabit ,

vexabit, Izdet,

fuum. ) In Hebr. eft: zo» dab;z ad

fic Genef. 5 1.

40-

4Efts urebar , &5

Vide

ibi

dicta

Etiam fri

Ul (/e

nutandum pedem ruum.

Non permit-

£geln

N "

tet tein adverfis vacillare, aut ad ca-

vcoris vis urere dicitur.

lacit. An-

fum inclin:re.

nal. lib.

15*

Ameénsfh; , Ànquit , zzlto-

S à Ce.hl

, )ofïerm

Neque dormitet , qui c/züadtt f& )

YUL ATÍUS UI frzgaru' £5 qu;dam ger

Metaphora du&a a dxhgwtxbus ex-

excz;äws exautmati funt.

Hh/ H"

cubitoribus.

Dominus, qui te, &

6 dnimam tuam. ) Vitam tuam

, vdoxul

pam, 0U*

opulum fuum lfrael cuftodit, vi-

8. detroitum tuum, 65 exitum tuum

gili cura tuebitur fuos, & ingruen-

Cuftodiat te^ Dominus domi, & fo-

ynat , 49

tia m la avertet.

ris, in negotiis domceflicis, & ex-

Jey mll

J.

ternis.

: Vade. 5.

$ v

1.4

4- Non -daorm; Mält

) Non modo

Reg37 & 2.

non dormiet, fed ne dormitabit qui-

Pdrdhp I. 1O.

])cCUm

dem.

Durmltant, qui fomno non-

N

&ws, q.& dit izzjämt gibi) Cum

B.

dum funt correpti, fed in illum jam

mvmucc, & excztdret ad afcen-

/14 mM.)

ferintur.

dendum in Jer:falem.

e&ii

$^ Protetl;o fUa ,

6c.) In Hebrzo

lLa domusm domim:i :bimus. ) Similis

j

| Mi

dexierap fuam :

.eft: Dominus zmzärzz Ina fuper manum

adhortatio habetur Ifais 2. 3. Venite,

cum U

05

qui dicat, Domi-

afcendamus ad momntem l)om;,w, &5 ad

nus te cuftodiet son folum ne ca-

dormum Dez Tacob,

J

j

i

?»

das , fed etiam ne fatigeris in via

« Shantes erant. pedes noffri, &c. )

E

d

^

*

j

4

.LiI BRIPSALMOR UM

Ti ïjerufalemc, quae sedificatur ut civitas : cujus participa-

Mu

de te.

tio ejus in idipfum.

LÀ

z itc eni

m afcenderunt tribus, tribus Domini : teftimo-

9,?

nium TIfrael ad confitendum nomini Domini-

L.

5. Quia.illic fede

runt fedes in judicio » fedes fuper do-

mum David. :

)!

6. Rogate, quae

j

ad pacem funt Jerufalem: &IaBundatia di-

ligentibus te.

fürim

7. Fiat pax

in virtute tua: & abundantia in turribus tuis.-

i

cut

: *

^.

9. Propter

4l Dom

Sederunt Jedes im judicio.) Siti, &

OM

Subítitimus /z afriüs us , vel ut eft

1

in/Hebreo, iz portis zuis , vel fpe-

conftituti- funt throni ,^& tribuna-

tutn re

&aculo pulchritudinis portarum , at-

lia judicialia Regiz poteftatis, ma-

que murorum delectati, vel frequen-

gnum etiam coníilium.,

1

N

Sanedrin ap-

40

Xndant

tia popuJi partim ingredientis, par-

À

pellatum.

)

E

tim exeuntis impediti. .

Sedes f'aper dom

;em David.) Ih-ï'lebr.

N

3. Qu« adificatury ut eivitas, Cfe.)

eft, tbroni domus David , ledes regni,

Cum di&tum fit, i» ais fs Tera-

que fundata erat fuper Davidis fa-

f

falem, videtur dicendum, 4« adif-

miliam, ex qua Reges Juda longa

NI

caris , fed eft enallage perfonz ; fen-

fesie prodierunt : in Ecclefia, que

qu

fus verficuli eft, Jerufalem -«difica-

per Jerufdlem fignificatur, fundatus

eft chronus Chritt

tam efle , & quotidie magis edifi-

*

i, qui .eft e femi-

€1 68

cari, ut fit civitas ; cujus participa-

ne David.

2j

li

tio eft in idipfum, id eft, cujus bo-

munite,

6. Rogate, qua ! ad pecem funt /7;-

na fimul, & communiter partici-

vü[alem. ) Precamini, ut Jerufalem

bus rj

pantur ab ommnibus , quia fcihicet

contingant profpera omnia, & quz

PUL

eft civitas pacata, & in

Ua ci-

0 Jeruf.

ves vitam focialem, & amicabilem

ad pacem illius faciunt

? & TunF ll.li

4

falutaria.

€0$, Qui

vivunt.

E& abundantia , Cc. ) Felicitas,

proxi

Participatie ejus.) Wox ejus redun-

um fup

dat ex phrafi . Hebraica.

& rerum C,?Pia fint hujus urbis ci-

vibus.

9. Pn

A. Tribus tribzs Donuni. ) Omnes

ptavi

tribus Ifraelis: fic Genef. 14. 10. ubi

7. Fiat pax in wirtute tua. ) In

Brea q

habemus: Va/s filveffris babebat. pu-

Mebrzao eft, fzt/pax im antemurals

Zfto

ut etiam habet Aquila, qui

hin], &

£eos multos bituminis.: in 'Hebgæ() e;?c:

pureos , puteos.

vertit £v mportuyíouamío8, £m antemus

ii

Teffimanium lfrael.) In locum; five

Pal fuo , & Symmach.-qui habet 7£»

atpi20 N 08 , 42 murorum ambitu: fen-

?

)

doinum teftimonii Ifraelitici populi,

a

l)i!df i;; I

id eft, ad zdem fan&uarii , &

fus ergo eft, longe abfint bella, &

À. Sicuy

bernaculum.

Vel- fenfus eft, jux-

in ipfis propugnaculis, quz funt ro-

ta teftimouium , five legem divi-

bur, & virtus urbis,, pax infideat,

Qtull fery

Q5 domi

nam, qua ter in anno jubebantur

ibique ftationem habeat.

à q1iibug

Hebraei templo fiftere fe. E)FO(L

Et abundauiia. ). Bene. cum pace

23. 17

meéntio fit abundantie. ; hxc -enim

Ad c

;:nifendltm, &6c.) Ad laudandum

fere illam. fequitur.

ii

Qü, a

nomen Domini

In turribus tui. ): Hebr. z» palariü

fa. Grace/eft , » cdlg nupqyojJupte

VFnire fer

$. IBc.) In Jerl,ifzd;ema

fl et'l&m

s

PSALMUS CXXL & CXXIL & cxxi

$2$

rticin-

8. Propter fratre

E

s meos, & proximos me/os,x quueþär pacem

3

de te.

teltimo

9. Propter domum Domini

Dei noftri, quifivi bona tibi

üper do-

I. Cantícum graduum. CXXII.

: D te levavi oculos meos, qul habitas in coelis.

/

fi

vatia d

». Eéce

fuorum.

icut oculi fervomm, in —manibus .domino'rl'ïm

-

L

ustus. -

Sicut oculi ancil

le in manibus:domi'næ fuæ: ita oculi noftri

—

. ProgLer

ad Dominum Deum noftrum, donec mifereatur noftri.

i. Miferere noflri; Domine, miferere noftri :

.) Sii, &

quia mul-

& mibunz

tum repleti fumus defpe&tione.

flatis, w

4. Quia multum . repleta eft anima noftra : opprobrium ab-

ancdrin ap-

.. ündantibus, & defpe&tio füperbis.

, Ih Hor.

1. Canticum graduum. CXXIIL

fedes requi

Davidis l-

fiq

Jada longa

uia Dominus erat in nobis, dicat nunc ;frael : 2. nifi

85

defa, que

.NI

qgia Dominus erat in nobi

$8 5

a. Cuin

f Tundatus

um us

& nutum- Domini.intueri , ut id,;

d 'e f

ó'8, funtxaiïte'm vupeyo/3dpeig tuürres

imunite', aut regia palatia, in qui-

quod juíferit, effectum det: fic T'e-

« [itt 7 À

", bus regie gazz conduntur.

rent. in Adelphis AG. 2. fc. .. Cave

nunc jam oculos 4 mei ocmla quoquam

- Jarifalen

g. Propter fratres meos, 6c.) Tibi,

dimoveas 1uo$.

]jd, & quæ

o Jerufalem, pacem optavi propter

& funt il

eos, qui in te habitant, fratres meos,

nzcrim..

Ne ïm(x& ft. ]ï j

& proximos meos, qui ejusdem me-

3. Maültum r'äp[eïtii /;mms dejhettrene.)

Felicitt

cum funt religionis, & fidei.

Quia plus himio fàtiati fumus con-

u$ ul,'biS d

g. Propter domum Dei mofiri , &c.)

temptu : fic "Threnorum 3. 50. dici-

Optavi tibi bona contingere,

tür, fatzrabitur opprobriis.

u) !

t

pterea quod in te fit templum

Do-

4. Mnultum vepleta eff anima 50-

mini, & àrca focderis.

:

- amiiri

fer4 )

Contempt

,u ; deflï-äftione ;

i Uüaï qm

opprobriis.

m anttm

iE Uj babitas m eclis,) Periphrafis

- Dei

fic Pfal. 2. 4. Qu ha

1 Oþprkobrium abundantibus. ) Oppro-

-:ü hyet 9

bigat ig cmla, srridebit eos.

:

brium enim facti. fumus locupleti-

jn

jju: w

bus, & potentibus, qui pr& felici-

y bellas ?

2. Sicut oculi fervorum , &5c.) . Sicut

oculi fervorum , & ancillarum ma-

tate- fuperbiunte

£ funt 10*

nus domini refpiciunt, & obfervant,

, infideto

: Ijz' j qziä Domizuss erat im ne-

A quibus largitiones , dona , & vi-

;

&um expe&ant; ita nos tuz mife-

. bisy 05c.) . Ita fentiat, & pro--

ricordie manum beneficam refpici-

fiteatur. populus Ifraeliticus, quod

jatc gntlt

fi Deus nobis non adfuiffet , cum

mus, a qua bona omnia nobis pro-

homines nomini noflro infefti fur-

!tlllfl

venire fentimus, & profitemur. . Bo-

" i p

jue

ni etiam fervi conditio eft vultum,

u

rexerunt, flt perde;em: nos.

o of

326

L BRI PSAL MORU.M

D

3. Cum exuxjg"eregtþhomines in nOS; fq;

te vivos äegïutïiï'eþt

E

n0s.

10ï

nü

Cum irafceretur furor eorum in nos,

;

4. Korfitan aqua abforbuiffet/nos :

äï

s. TTorrentem pertranfivit anima noftra: forfitan

'pertranfi-f-x

$

?

fet anima noftra aquam intolerabilem.

6. Benedittus Dominus, qui non

dedit nos in cläptic'mem

j

dentibus eorum.

»

- 3. Anima noítra ficut paffer erepta eft de 1aqueo Venantium:

Y con

fícu

Laqueus contritus eft, & nos liberati fumus.

$. Adjutorium noftrum in nomine Domini, qui fecit coe»

LT

-

lum, & terram.

exult

à-

*

iuum. CXXäV.

Tur

I, Canticum gra:

: mo;

cum e

Ui confidunt 1n Domino, ficut mons Sion : non com

(5

vebitur in aeternum ,

GE ss

E

tua eft

2. Qui habi'at in Jerufalem.

E

Montes in circuitu ejus; &l

Qatar; i

?

Dominus in ;irc*u'—itu ;;yopïuli'f:w.llïj

tis [ug

ex hoc nunc, & ufque in fzculum.

c'mgit,

j. Quia

I hn

Simïle eft illud, Vem; zm aleitudineon

Q'U.ïtü K]Hx

3 Viw:—(leg;zzfiyent 2^5. Y, Perdi-

dillent nos procul dubio :. particula

marw., $ non eff fubflantia , Pf. 68. 3-

aC temp

enim Zpa stque, vel certe fignificat.

Vide ibi dicta.

d

j« N

Devorandi mctaphora utitur non-fe-

6. la captionem.

J Prædmh;

miittet |

mel Scriptura, cuimn graye nocumen-

7. Sicut pa[fer-) Sicut avicula; nam

pulos f

t£uinmn

ab. adverfario »inttgx:n 'fignifï-

vox Hebraica 335 z/fzper, non tam

illius

carc

vult : fic Prov. 1. n. 12. legi-

paftferem ;

quam aviculfu'nk qu:amlibe-:

piorum

mus

Deglutiamui eum,ficuti. infernus

figznificit.

Ut us

"vV;ventem.

- Dé faqueo venantium.) Ex hoftium

üüturn

4

F.rfitam aqua alfórbuifft mos. )

machinis , artibus-, infidiis , quibus

Wtl ar

Copiz, & magnitudo malorum , &

conftricti tenebamar.

fcifeanr

Alladit ad fubmer-

perfecutionum.

g- -djurtorium moffrum, 6t.) INo-

d0$, &

fos in mari /Egyptios. -

bis auxilium eft. in nomine Domini

Y De

^

Torreutem. ) Maximum pe-

ccli, terreque opificis, & ideo cer-

M

ricilum, quod hic torrentis, ut fu-

tüun, & firmum, illique foli falu-

?xl;;g, A(

periori verfic

ulo, aqu& nOfnin-e fi-

tem noftram acceptam referimus.

mach, ,

gnif:.-ca.itur.

;FïHJ.E,y(

Perrranfe]e t amiema mofira aguam in-

I. . .'Ic;u Jlóns &ïan, Efc) Firmus,

Quid pj

tolerabilem, ) Nifi Deus juvitlet nos,

immotiisque erit, ut mons Sion,

w*t) |

in aquas .adeo profuudis. incidiffe-

qui fuo loco dimoveri, non poteft.

atina ;

inus, e& quibus evadere, aut enatare

2. qu babiraf :m 7eräþ;'äm.) Id ä'fh

Unictlo

nullo modo licuiffet.

tl'inn

duam in.o'ersbilem,) Ín Graco eft,

& qui habitat in Jerufatem, non com-

:

3

m

movebitur in zternum.

-

UOvp rO dyvmoc &TO»,.aquam fundo ca-

VOpius

rentem, que non tolerat humanum

Montes im eireuitu. ejus , &fc.) Sicut

( im']l

ur/bs Jcrufalgm ab hoffium iacurfu

Ottin:

veü—igium? quod nullibi figi poge(*;.

-

j

PSÀLMUS CXXIN. & C;XXV.

327

lualfent

3. Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum fuper

fortem juftorum : ut non extenda

nus fuas.

nt juii ad iniquitatem ma-

4. Benefac, Domine, bonis, & Te&is-c'orde.y

s. Declinantes autem in obligationes , adducet Dom

-

inus

rtranü'f-'

cum operantibus iniquitatem pax fuper Ifrael.

Xionem

*

.i. Canticum graduum. CXXV.

intrm :

N convertendo Dominus ca

: ficut: confolati.

z

ptivitatem Siom : facti fumus

oCiE QQbe

2. Tunc repletum eft gaudio

os noftrum : & lingua ,no/ftf/a

exultatione.

'Tunc dicent inter

gentes 1 Maghiücavit Dominus facere

Commmo-

cum ei;,

-

3

Magnt-

: I*ï(;ä&ln l(;

tuta eft, quod corona montium cin-

Adducet D:amz'nu»f » EF )

yii i

gatur; ita Dominus fcuto protectio-

co hábebit, ac operantes pàlam ini-

nis fue populum fidelem

quitatem.

E

-circum-

cingit,

Pax fiper Ifrael.) Super lfraelem auterris

. Qu

Ex boc munmc, $ "f(2

;:;z m j;ecæ!um.)

qui fidem & pietatem Jacob imitatur,

Jridinm

Quafi dicat , & hewc tutela non eft

pax, & bonorum omnium copia re-

RE

pf. 69

ad tempus; fed perpetua, & eterna.

quiefcet.

«

3« Nonrelizquer, €&c. ) Non per-

mittet Dominus pios, & fideles po-

N

b

conve?*'fenäo: ) ï&lääï]d() CcOfi-

üla; nd i

pulos fuos, qui fors, & hzreditas

1—. l'

vertit , quando revpcavit,

n Fa

ilius funt, d

reduxit Dominus captivitatem , val-

piorum.

A

ju vexari. Hagello im-

"

1u:tmlib€€

de fumus confolati.

Ut non eéxrendant , &5

ï Ne ft jufti

Sicut confolati. ) ln Hebreo eff

« holttum

diuturno tempore fe malis confli-

"

cyb'jrï:) checholemim , Qu VOX

; quibub'

&tari animadverterint , a pietate de-

fomniantes fignificat.

Adeo confola -

fcifcant , quafi Deus parum curet

ti fumus, & etati noftra reftitutio-

fuos, & impios .melius.

)N

1

ne, ut nobis ipfis non crederemus;

. [omt

n

$« Declinantes autem in obligationes,

fed.rem , que agebatur, quafi fomni-

8c.) ln Grxco *eft, dg ràc e pacytyu-

ideo a

Aiàg, Mquila vertit óyemAoxz; , Sym-

um putaremus, adeo preter fpem ac-

oli fl

ciderat.

Sic. D; Perrus cum . edu-

mach. exouorgrz; "heodotio 9-

eeretur e careere AG. I2. 9. puta-

m

cpap[5yz, que& omnes verfiones ali-

bat fe vifum, aut fomnium videre.

uid obliquum, & contortum figni-

Firmus

;

0. Tuuc dicemt imfer gentes.)

Cum

cant, ut etiam-interpretatio noltra

jf Si0y

Latina , nam obli

o

ationes, & nodi

fcilicec hec fama reditus noftri late

funiculotum , & re

ü

ium aliquid con-

vulgata ad aures longe diftantium

potefï-

populorum pervenerit. .

l

Iddb

ftringentium , obliqui funt, & in fe

wn Com*

redeuntes,

Senfas ergo elt, qui

Magnificauit Dominus facere cum ets,)

Plane admiranda funt ea , qu&

9-

ftrophas neftunt; laqueos, & tectas,

,) ia

& implicatas fraudes , hos puniet

minus in populi Ifraelitici gratiam

Domipuso

z

patravit.

: incur[v.

-

*w

*

5

LIBRI PS

ALMORU&

9

P

8

L Magniümvit Donlx'inus ,facïfei*e nobifcum : fa&i fumus

) S

z :

m

le:xantes.

Coniui

^ 4. Converte, Domine, cagtivitatem

hdüram : ü;ut torrens

in Auftro.

L

feminant in lacr?mis",' in- exultatione mete.nt. !

L.

C785, Qui

6, Euntes ibant ,

& flebant, máttentes femina fua.

E

Fa

Venientes autem vent

ent cum exultatione, p,ortames mani-

d

121.0

pulos fuos.

üene

1. Canticum grad

Qum Salomonis. CXXVI.(

j U

il

fi Dominus zdificaverit domum, in vanum lvaboraver'unxt.:,

z

N*I

qui sedificant eam.

- Nifi Dominus cuftodierit civitatem, fruftra vigilat, qui cu-

$«) !

ftodit eam.

;

Iépetere

2. Vanum eft v

obis ante lucem furgere: fürgite, poft

quod ha

qh am

dalo tà

fedéritis, qui manducatis panem doloris. .

3. Cum dederit dile&tis fuis fomnum ; ecce

hæfeditas Do-Q

dicitque í

;

eiat tjb

deüt , q

mini, filii : merces, fruéctus ventris: '

4.» Sicut

"

conceller

edificavit templum Domini , & con-

fommm.

3- M;zgni/imvit Dominus, 6c.) Sane

venienter ; iam continet Pfalmus

valde magnis nos beneficiis aífecit

! Eccc h

Dominus,

hic adhortationem , five documenta,

folume

4. Comverte Domine captrvitatem no-

quibus inftruantur ii , qui a reditu

euftodii

captivitatis, temphum , (& civitatem

firam.) Keduc ca

*

ptivitgtcm noftram

rexdificare inftituerunt,

imulto l

in patriam.

turnom

Sieut torreus im anftro. t fimul

Nf Dominus adifcavtrit , &c.) Ad-

evadent

ona velocitate reverta-

monet , nihil proficere. homines ,

&redit:

plurimi ima

o

iur in patrix finum, quemadmodum

etiamfi urbem, aut. templum moliri

CuliUm

aqu& torrentium Auftro flante, &

inftituant, nifi Deus illis adfit pri-

beneäcü:

marius. edificator.

-Mfræ f

nives folvente, per alveur citiifime

m

"

decurrunt, & ad mare properant.

)OVanum cff "vobis ante lucem für-

ts &

s'

Qui fümimamt im lacrymns , vX

gues)

Inanis eft. omnis . veftra

Qu mii

ficuc

folicitudo, & cura, & fol

i

Metaph. ab agricolis ducta

lantia.

;rs yigiï

1 Grge

qui feminant cum labore, & dolo-

il us,öi'

re, & qui femen projicere, & quo-

Surgite pofiquam federitis) Ne ni-

W eftj

mirum foliciti fitis , fed tum de-

dammodo perdere videntur, poftea

f "'&It "UVe

gaudent ia meffe ; ita malis captivi-

mum furgite, & opera veítra repe-

4* Siva

tatis vexati , largam ejus confola-

tite, cum corpora, quantum Oopus

d. fili

tionis, & latitiz, quam nuhc metunt,

t

" habent, curlavcritisg

Mtorüm .

feinentem fecerunt.

Qui. manducatis panem daleris, ) O

Quf f

6. Mazipulos. ) Fafciculo

S coll;/.-

vos, qui panem labore ; & dolore,

qUi EOS ? !

& folicitudine quaefitum comeditis:

&arum írugun.

114

'4orcum gradaum Salomoná. )

qui. fcilicet cum. &rumnis . confli-

Pfalmus eft Davidis, fed fcri-

(tamini.

EzcuIOr

'OHWHi :

bitur in pexfona $a101nonis, qui prior

3. C 'deder':'t diletlia füis /orm'mmþ,

E

E

:

PSALMUS CXXVL- & CXXVII. .

329

: futius

4 Sicut (kfagittæ in manu potentis : ita filii excufforum. -

$. Beatus vir, qui implevit defiderium fuum ex ipfis : non

OTTCDS

. confundetur, eum loquetur inimicis fuis in porta.

I. Canticum graduum. CXXVII.

I Eati

: fnani-

omnes , qui timent Dominum , qui ambuïant in v-iis

ejus.

N

*: 2. Labores manuum tuarum,

quia manducabis: beatus es:

& bene tibi érit.

o 5. Uxor tua ficut vitis abundans: in lateribus domus tuse.

vetunt,

eetuae.

- Ri tui ficut novell.:-xae.*olivarum : in circuitu menf:

4. Ecce

quïï Cu-

. &c) Videtur Xre'fpicerc ; & quafi quedam le&io confentanee interpre-

repetere oraculum David editum ,

tationi allatz habet, rà» zedyre» com-

ftquim

quod habemus 2. Reg. 7. t1. Requiem — peditórum.

Symmachus tanien ver-

dalbo tib: ab omnibus tmimicis tuis , pra- — tit vj veorqTOG , jevenzuris ; filii au-

La5 DO

dicitque 1261 Domintus, quod. domum fa- -tem in juventute :

Ciat tbl

fententia autem eíle vi-

efle folent.

genici gobu&iores

detur, cum Deus dile&tis fuis'otium

$. Qui dimplevir deftderium. fuum ex

, Sicut

conceflerit, & quieta tempora quafi ;5/;.) Qui bonos filios, & ad vo-

1

j, & cor

fomauimmn.

tum fuum na(tus fuerit.

Ín Hebr.

. Ecee bareditas Domin

z'y?lz'i.y ) Non

Pfalmus

pro dcf?deïium fzmm, eft , pharemram

cumentay

folum aedificare domum, aut urbem f9am , id eft domum ; pergit in al-

reditu

cuftodire poterunt ;

verum etiam |]egoria fagittarum..

multo plura ejus dileGi confequen-

civitatem

Noz canfuyd?tur, ) NOII pu-

tur; multorum enim filiorum patres defiet , cum conticerit jllum fiiis

ïc.) M

evadent.

Ecce aderunt filii, qui comitatum comengïere cüm - adver-

hxreditas Domini fint, fors, & pe- fariis fuis in port

a ubi judicia exer-

10mii163. !

g, o

beneficiis ornati.

culium ejus," & ab ipfo dile&i, &

centur , & frequens 1)gp111113 confluit.

Merces fractus ventris^) NLerces 'pie

':.L

Zbores manuum Atuvzzrun; ; 855 )

m þ" ,

tatis, & donum a Deo profectum ..

Frueris bonis labore manuum

p von

erunt filii, qui fra&us funt ventris.

tuarum partis , tibi fufficient , nec

in Greco vox fzwüw eít genitivi

ab aliis

j 79

cogeris xïx/enaicarä, aut eblan-

cafus, ó uuo 90c xapnà Tíjs «yac pogfen- - digi.

- Nefi-

fus eft idqm , Merces 'Dfpmin;. efl de

Beze tibi ervir.

fr»t&u Veniris.

]

citer ages.

f

) Profpereï, & feli-

*

um d*

4- Suent faguet

4 , Ec. ) Senteätia

L

tra 1]

eft : filiorum multitudine malis ve-

3. Abundans. ) In Hebr. eft

9./'9'7;"

m 0]5

ifcans , uxor tua focunda erit, &

xatorum domus firmantur: fun; filii

faciet te multze

"quafi fagitte in parentüm manibus,

) '& egregie prolis

jni. )

parentem.

qui eos huc, aut iluc, ut familie

lo latevilus domus, ) In penetrali-

i dolorh

poftulant neceffitates , deftinant.

bus; fic'Jone r. n. $.. ubi dicitur

coni

Excufforum. ) Eorum , qui malis. De[cend;z 44 izteriora navis

» i& Hebr.

&onculüi, & quaffati funt.

&Ca eft, zz lais navie.-

Dbl, eum Gom. Menocd. T. AV.

Tt

*

, /Mnilm

-

LIBRI PSALMORUM

6; T*

4, Ecce fic benedicetur homo, qui timet Dominum.

s. Benedicat tibi Dominus ex Sion;

— exatult

& videas bona Jerufía-

lemi omnibus diebus vitze tuae.

"

D

6. Ét videas filios fillorum t

- füom;

uorunij pacem fuper Ifrael.

-& H

1. Canticum graduum. CXXVIIL

fopet

LU

JEpe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc -Ii'rael.:

3. Ssepe expugnaverunt me

[ p

a juventutg mea : .etenim

ZUP VATV

non potuerunt mihil.

4. Supra dorfíum meum

) Fia

fabriCaverxmt peccaxtorles : «prologu

£

.$i

gayerunt iniquitatem fuam.

fültinet

. Dominus juftus concidet cervices peccatorum : $. con-

fundantur, & convertantur retrorfum omnes , qui oderunt

4 Q

[anu t

S?on.

*

6 Fian-.t

E

p

t

6. Sini

Seut nove:;-llæ olivarim. ) "Tanquam

.A'ju*venm;e mea. ) — Àb initio;

tafcens,.

furculi, & nova germina olivarum,

nam ab Ecclefis principio femper

tT prii

que fuo tempore fru&um .pollicen-

juftis adverfantur injufti , & illis

- dinem pa

tur.. Comparatione olez utituretiam

infefti funt.

ardore f

^" milituh

Ecclef. cap. 5o. 11.

Dicat munc IJ';'

acl. ) . Marito dïct-

d ocireutte menfa tus.) N el affiden-

re poteft lfrael, & Ecclefia, fe ab

E7 I

ees menfe; vel miniftrantes, & pa-

ltiha t

tris familias nutum expectantes.

initio oppugnatam- ab infidelibus.

^

Venyu

-

Nog poruerumt.) Prævalgre.

s. Ex S;2.) Unde omnis falus

Tus in ]

ex Sione , ubi tabernaculum erat;

* Mibi. ) Contra me.

L^ (icebat

vel ex calefti Sion, cujus terreftris

3

Supra dorjum. meum fabricaves

Q

:

erat figura.

runt peccatorcs. )

Impofuerunt 'dor-

1n Hebrso

Rf])c

Videas boma Jerufalem 0$c.) Et ad

fo meo iniquas plagas.

privatam felicitatem adjiciat etiam

eft: Araverunt arantes ; nihil. meam

Ddlla;

vicem miferati, dorfum meum qua-

Dh

publicam, ut fcilicet cum | jucundi-

tate videas profperitatem [erufalem,

fi aratro profciderunt , & lacera-

40 exi

& illius partic

eps fis.

Vel certe ad

verunt.

*

Clle, u

celeftem Jérufalem,-

1

& ilius bona

ádmittaris.

Prolongaverunt iniquitatem . f'uam. )

tiS imple

In Hebrxo eft ejusdem metaphora

f pren

6. Ef wideas /ä'lia) ffliorum ,: &c. )

arandi continuatlo.

Im iomgum pro-

COHi.'Tere

Diutiffime vivas, & nepotes ex fi-

Iu lOngum

pulos fa

lis tuis fufcipias, & Jerufalem. pa-

ITAXETAHÍ /ztlcum f'mm.

tempus extenderunt iniquas fuas op-

h.

catam, & profpere agentem cernas.

pugnationes.

E

]n cclefti patria filios fpirituales ,

Dr&tereu,

quos genuimus in Chrifto , videbi-

4. Cancidit cerviees , &c. ) Ho-

ftium potentiam comminuit, ut nos

X Dene

mus, & ez his in alio propasgatam

L.j

H

à

gris, ei

fidem , religionem , & virtutem, unde

Aliberet.

gaudium . beatis accedet.

$. Cosfumdantur. ) - Excidant fua

Ui

y Xþugna'vemn:

E

"

36, pudefiant, & a fuo congtu e

lnorem

I-E

runt.

: ) Oppugnave-

abglucam:.

Mew,

^

AR as

t

/733!

P.S.AIPJ M US CXXVII. & CXXIX.

1.

— 6. Fiant ficut foenunq te&orum, quod priufquam evellattlr,

: Jenfe-

exaruit :

7. De quo no

n implevit manum fuam ,

qui mgtit ; &,, finum

[(ael,

fuum ; qui manipulos colligit.

- $. Et non dixerunt, qui preeteribant ;

Benedi&io: Domini

;

fuper vos: benediximus vobis in nomine Domini.

C -Ifrael:

i, Canticum gradàum. CX XIX.

-

—

x

etenim

E profundis clamavi ad te , Domine. Domine, e

Xaudi

D

vocem meam.

2. Fiantaurestuze intendentes, in

Evocem depfeöationis mes,.

proloq»

$. Si iniquitates obfervaveris , Domine : Domine , quis

e. Con-

futtinebit.

odetunt

4

. Quia apud te propitigtio

?ä) & þroþter legem tuam fu-

ftinui te) Domine.

6; Fant

Tto

$. Sufti-

a áÓ—M"

6. S—icut ];ænum zc&orukz.) In tectis

coligat. — Vel fenfus eft , fi aliqui

Lb initio;

nafcens, quod propter loci aridita-

hoc fcnum fecarent, & colligerent,

o fempit

tem , priusquam ad juftam inagnitu-

nemo dicet, Deus benedixit vobis,

!

& ,i]lis

dinem perveniat, aut fructum ferat,

largam fcilicet, & copiofam meffem

ardore folis exarefcit.

Eadem fi-

vobis concedendo.

militudo habetur 4. Reg.. c. 19. 26.

Bezediximus -vobis

im nomize Do-

rito dict-

üa ; fe ib

Fatl; funt velut. fenum agri, & viren:

mimi. ) Mel eft repetitio ejusdem

elibusi

betba tellorum , quas exaruit. antequam

benedictionis, quafi dicat: nemo di-

veziret 4d maturitatem .

fic Calido-

cét , Vobis benedicimus in nomine

]ete.

rus in Plauti Pfeudolo Scena prima

Domini ; vel priora illa verba di-

dicebat

cere folebant pretereuntes, cum ad

guaff fs

tia!k berba paulzj&er fuss

meífores accederent, pofteriora, cum

«fgz&if;flï&

Repente exortus fwe , Tepentino

ab illis recederent.

rünt dore

occid;.

; Hebroo

I.DE

prefuzdi.) De profundita-

hi meam

Evellatur. ) ,quligaäur.

tibus calamitatum , & exi-

. De quo uon implevit, 69c.) Quod

diorum ; & malorum, quibus mer-

vam QU* .

adeo exile eft-.; & humile, & inu-

fus fum.

& la

tile, ut nec poflit manus colligen-

2. lutendentes.) Atïtent*æ.:

tis implere, nec ullus exiftimet ope-

3. SP ziquitates obfeyvarveri. ) Si

] (71/)

re prettium fe facturum, fi illud

mea , aut hominum peccata accu-

yetaptors

colligere adoriatur, & ex eo mani-

j 1'^

rate inve(tigaveris, & excufferis, vel

gt

im

pulos facere.

ob oculos potueris.

; lon

Ef mon dixtrunt , qui pratevibant,

Quis fwfneh? ) Quis juflitim

[uas 0]

£&:, ) Eftallufio ad viatores ,

ui

Qu

tux feveritatem ferre poterit ?

cofe mor

praetereundo impertiri folent falutem,

*

e poetico dixit Ovid. L 2.

He

& benedi&ionem mefforibus., ve]

"lrift.

:

j u 00

agris, eisque bene precari, fic Booz

$4 quoties bom

£He$ peccamt fsa fu[-

in agrum veniens mefforibus dixit,

(iema Uufiat.

n f

Domizus volifeum. Ruth. 2. 4.. Hunc

7:2;»:'?9( (

4gno fenipore inerf

id

morem in foeno tecorum fervari

9s eril.

conati l

negat; , Ccum nemo ilud fecet, aut

*

Cb g;qia 4P"d, fe propitiatio efl, ö'f.)

*

4

o

333'

LIBRI P E ALM ORUM

D

251

. Suftinuit anima tmea in verbo e

. Sieg!

;

jus fpera?ilt anima mea ^

in Domino.

ftia £e

6. À cuftodia matutin

69

:

Domino.

a ufqule gd,äo&em, fgeretllffa'e.l—in | u

. Culum

7. Quia apud Do

[ |

tfedemptio.

-

minum ;mifei'icordkia, & copiofa apudx eum

.

$. Et ipfe redime

t Ifraeï,i ex omnibus iniquitatibus eJus :

]i

M

,

1. Canticum graduum David. CXXX.

j

Omine, non eft exaltatum cor meum : neque: elati funt

oculi mei.

i

j ledtu

|

4 Si

Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus fuper

1me.. :

meam.

titatio:

2. Si non humiliter fentiebam: fed exaltavi animam

"

Sicut

$ E

omin

Qu.ifi dicat: verum, fat fcio, non

purgabit a peccatis , per Chriftum.

ita iniquithtes noftras obfervas, quo-

Salvatorem , & Redemptorem no-

& E

níam tecum eft propitiatio, & pronus

Rrum.

pis üh

es ad indulgenduin.

" Et propter legera. tuam.y Quam di-

I.

OCTNSE TW

Oz eff ek?!f»zfum ov meunm, ) -

lexi; & qua penitentibus veniam

Non fuperbivi. Videtur hoc'

qui a ma

pollicetut.

membrum accipiendum de fuperbia

fritur aþ j

| Suffinui te Domine. ). Confidi in te,

interiori, qu& in animo latet.

Iu reg

propter defperationem, non defeci,

fed bona

f

Neque eiatt fant ocul; mei. ) De

et, f

pe erectus auxiliutg tuum

fuperbia operum*& exrertori. Su-

tat Deg,

expectavi.

perbiam oculis etiam: fupra tribuit,

) E

Suffenuiz , 690 )

Longanirmiter ,

fal. 17. 28. Oculos fperborum humi«

Donin

& patienter expectavi promiffam poe-

-

liabs.* Sic Salomon Prov. 6. 17.

nitentibus gratiam.

Verbum €cnim

deteflatur anima ejus oculos - fublimes ,

accipitur hoc loco pro promiffo.

& Ecclef. $3. $. Extolleztiam aecula--

vrum meorum se dederís mibz.

P ET!

€. 4 eufledia matutina n[que ad no-

[771 E

em. ) . À fummo mane ufque ad

cm Ha

vefperam , id eft , femper.

Alibi s

Neque ambulawi £m magnis.) Anäbue

di&tum , folitos veteres in quatuor

lare in magnis eft gerere, tentare,

&ctunt ,

aut conari rés, qu& vires, & ftatum

manfuetr;

cüftodias, feu vigilias noctem par-

excedant.

tidig

tiri, fingulis cuftodiis ternas horas

tribuendo.'. Dicuntur autem cufto-

-Neque in mirabilibus fuper méJ) Ain-

* potiff

bulare in mirabilibus eft fcrutari ar-

3 Quo tà

diz, five vigiliz, quia cuftodes, five

vieiles civitatis, & caftrorum excu-*

cana confilia Dei, vim ingenii fupe-

*

Xl ntcém

bitores, tribus - horis vigilando, civi-

rantia.

M oec

tatem five caftra cuftodiebant.

2. $i nop bumilter [entiebam.) Par-

ünci, &

ticula f/ vim habet juramenti; fen-

MEYOT,

Quia apud Domimum wiféericor-

di2. ) idem eít, quod fupra dixit,

fus enim eft, fi non humiliter fenfi,

UO etiamm

8uia apud te eff propitiario, , Quuia fa-

fed fuperbus fui, mi

TRitee )

citer peream.

fe:re, & infeli-"

fittyo,

cilis eft Dominus, mifericors, &

large nobis- benefaciens , a malis

Szcut 4ä;'4ä4tm eff fuper mæz:'?ä Fia.) '

fortiter eripiens,

$i non humiliter. fentiebam ,. ficut.

Tne nti() "

Cs Lite

B. Redimei. ) Liberabit, eripie

infantulus nuper a lacte depulfus 3-

Wttür (s

PSALMIUS CXXX. & CXXXI.

353

T]13 a

- Sicut anïa&atus eft fupe1 matre fua, ita retributio in ani-

ma mea.

Toel in

4. Speret Ifrael in Dommo, ex hoc: nunc, & ufque in fæ-

culum.

Ts

OUd eum

1. Canticum 0'r-aduum. CXXXL

eus.

Emento, Domine, David, & omnis manfuetudlms e;us*.

$. Slcut juravit Dommo, votum vovit Deo Jacob.

.3. " Si introiero in tabernaculum domus mese i fi axcendero Reg

in le£tum ítrati mei:

7

^

4 9-

.ïafï funt

4. Si dedero fomnum oculis meis, & palpebris meis dor-

er me.

?j meam.

mitationem.

Sicut

.5. Et requiem temponbus meis: donec inveniam locum

'Domino, tabernaculum Deo Jacob.

Chrium

torem no

6. Ecce audwm us eam in Ephrata : 1nven1mus eam in cam-

pis ülvæ

-

*

Tt3

VN Intro-

iv

g mam, )

"detor lo

qui a matre omnino dependet, & re-

vid dicit ad Nathan prophetam fe

2*

e fuperbia

gitur ab illa, cui fe plane fubjicit.

conftituifle - ædlfïcare templum Do-

prt TE ?'lbiifl/' I" AnIUMA 57264.) QLIII-

mino.

tet

cet, fit.

lta animam meam ulcifca-

3

^ mtro:ero, €67.) Formula ju«

jti. ) D

randi, ut fuperiori Pfalmo . n. 3. fen-

o D

tur Deus, & me malis mulctet. .

ra tributt ;

3

Ex boc munc, Gc. ) Semper iu

tentia eft,

1 quievero, donec xepe-

Domino fpcm fuam collocet.

réko artam. tabermaculo Lei ]acob

gt hts

xdificando , peream hoc,.aut il-

y, 6 MT

lud mihi evéniat ,

0222)114 mlznfuetwdmu eym. )

Haec smibi faciat

í fuä[mzf! !

ET

Deus , €$ bec addat , ut non femel lo-

tAt mtl

S.. Hlemnymus vertie , - 65

quitur. fcriptura.

09unis zzjlz&toms ejus : fed LXX. vo-

cem Hebrzam cum aliis punctis le-

$. Témporióus meit. ) 'Yog xp()frag)o:g

) Aubi-

gerunt , hoc eft,

n &avatho

capiti meo, cujus pars funt tempora.

tCHt&ïev

Manfuetudo

Locu»m Domuno.

)

Arcam loócande

manfuetudinis ' ejus.

& fatuit

Davidis cum

in aliis 5

tum,

n

templo.

eo potiffimum- eluxit , quod Sauli,

Tabernaculum: Deo . Tacob. ) In que

loco tabernacu].um & ædes Dee

ji) Àm

a quo tam pertmacuter quærebatur

'cum facile

Jacob excitetur.

o tar t

ad necém , pepercerit ,

vertll fa

illum occiderc potuxffcc, & in fpe-

6. Ecct audivimus eam in Ephrata. )

dunca, & alibi.

In Bethlehem, cum effem puer, au-

5

"

diveram , ubi affervaretur Arca:

4

p) Pu

Sicmt juravit Domizo.) Memen-

po-

pod; AE

to,etiam , quemadmodum David

mtm

oer fynecdochen Ephrata , pto

hter (enü)

firmiter premtfent & juraverit Do-

tribu

B

enjamin, ad quam Ephrata ,

mino.

& iaf

quæ ex Genef. 5$. 19. & 48. 7. eft

Votum - 'm'vzï, Efc )

Voti hujus

ceadem cum Bethlehem , pertinebat.

imentio expreffa non.habetür in-fa-

Nam pars Jerufalem , que erat ad

WWFM)

cris Literis , fed tamen colligi vi-

feptentrionem , ad Benjamin , quz

M a

ficu

detur ex lib

depülf ?

Ui

a. Reg. 7. 2. ubi. Da-

vero ad. mendlem fpe&abae ad tri-

76

d

-

LIBSRI PSALMORUM

334

ab

. Introibimus in tabernaculum

.

eju.s í ädofgbimus- in Ioc?g |

ubi fteterunt pedes ejus.

tuam,

4

&^Par

9. * Surze, Domine, i

i*

6. 41. Cüificationis tuse.

:

n requiem tuam; tu; & arca fan-

tionem

9. Sacerdotes tut induantu

r juftitiam, &v San&i tui exültent.-

14 71

1o. Prà

quomam

Chrifti tui.

pter David fervum tuum , non avertas faciem

TR

sReg

11. Juravit Dominus David veritatem ) & non

'fru&ralbiiu'r

fürabo p

7, 12. eam : * de fru&u ventris tui1 ponam fuper fedem tuam.

16. 82

Luce

15. Si cuftodierint filii tui teftamentum meum , & teftimo-

tatione e

l. sg'

*

nia mea haec, quse dociebo eos.

ml

Ac&or

Et filii

Ze 300

fn£0.

9

Sacerdotes rfui imdmantur ju[i-

ul

bum juda. /Vide Jofue 18. 28. &

ibi dicta ;; fenfus eft : audivimus ,

Ham. ) Pietatem , San&timoniam ,

eoreb

id eft cognovimus, vel Deo nobis

vicamque eo

revelante, vel ex majorum noftro-

plane dignam.

gradu , in- quo ; funt ,

rE

xum traditione locum, fedemque tem-

E; fAmii tut exultezt,

) Videtur

TifLani

pli futuram in tribu Benjamin. . Vi-

intelligendum de Levitis, ut fenfus

meam, &

fic, & Levite ad miniíterium tuum

dla& u

detur autem potius a Bethlehem ,

M

Quam ab alia civitate tribum Ben-

confecrati coram te canant ore, &

Sedelus

jamin denominaffe, quia David erat

pfallant muficis inftrumentis.

Vel

tai facc:

Bethlehemites , & quia vicina ad-

generatim de- fidelibus quibuscun-

UQ

iodum Jerofolyms erat Bethlchem,

que, laudent te, tibi jubilent , &

&. ) h

fex tantum miliaribus diítans

€x

exultent fideles , populus fcilicet ;

gni. Dayi

Adrichomio. -

E

d.

quem tibi fanctificafti.

minus p

Lrvenimus eam i2 campit filos.) Je-

1o. Proprer Dacvid ftrvum tuug,

&fc.)

Ele git

fofolymis in area Areunz Jebufzi fil-

Quafi dicat Salomon, in cujus per-

legit &

vofa, & nemorofis arboribus coxufi-

fona Pfalmum .confcriprum elfe di-

*t régi

ta c. Reg. 24. 17. & deinceps.

ximus. Quanquam ego indignus fim,

eipua re]

Iptroibimus , 6c. ) cum templum

quem exaudias, tamen propter Da-

ex Qquo 5

fuerit extructum.

vid fervum tnum : tibi chariffimum .

tuitas, co]

[z doco , mbi fleterzmt pedes ejus..)

ne Ííinas in irritum qrcadere preces

-

I4. j

In Hebreo eft, ut vertit Pagninus,

meas.

&) ]

lacurvabimus mos [cabelgo pedmm ejus.

Nop. avertgs fatiem Chrifli tui.) Non

confundis, nec pudefacias me, qui

d locus, i

Arca enim eft quafi fcabellum pe-

bilem, &f

dum Dei fedentis fuper alas Che-

tuo. beneficio Rex populi tui fum,

l'ï Vidy

rubim, ut alibi etiam explicátum e?c.

folemzi unctione inauguratus.

lI. Veritatem.l). Veram, & fide-

ut -cgna—&t

Vide 2. Reg. 6.2.

ex Hll:üm

g« Surge Domine,€c.) Sunt verba

le juramentum , quod omnino effe-

:

um .fuiff

defumpta ex oratione Moyfis INum.

&um dabit.

J : in |

10. n. 3$- fententia eft : Surge Do-

Non frufivabitur. ean. ) Non» fal-

UR VOX,

mine, & nobifcum veni in eum 1lo-

let fidem datam.

?

lgniücat;

De frutu , ventris £us , Cc.) .Fiïium

1[1

r

cum, quem tibi elegifti, ut in eo pra

tuum Salomonem.

Habemus hanc

5eq:

ceteris requiefceres.

Jhrca. (anélifreationis t44.) Qiuam tibi

promiifionem 2. Reg. 7. 12.

Deda

fan&tificafti, & in qua fan

12. Fj tu.) Fili nepotes, &

itel' AT

m ex

& honoraris.

1

6?(ifïgari$ P

pofteri.

ü U.Ii :

PSALMUS CXXXI

LE

110t,

Etfili eorum ufque in fæcu]um fedebunt fuper-fedem

tuam,

a fan-

í3: Quomam elegit Dominus Sion, eleg:t eam in habita-

tionem fibi.

vültent

14. Haec requies mea in fzculum fsculi : hic habltabo,

faciem

quomam elegi-eam.

15. Viduam ejus bened1cens benedicam: pauperes ejus fa-

1rabi

turabo panibus.

1

16. Sacerdotes ejus induam falutan : & Sanfh eJus exul-

eftimo«

tatione exultabunt;

17. * llluc producam cornu Davxd paravi lucernam Chrifto *Mal.

j« E

— —

Et fii

inco.

(« Luce

gt uF r

19. Inimicos ejus induam confuüone : fuper 1pfum autem

1. 69.

imortatm .

eiHorebn fanähficatlo mea.

u) futlt "

I Cantx-

Videtut

Te/lammmm meum, €c. ) Legem

utraque lectio figmfïcat abundantiam

at fenfus

meam, & precepta , qus illis tradi-

ciborum fore in civitate Dei, adeo

di, & tradam.

ut etiam vidugz, qu& pre aliis pe-

ium tüurt

t 06

Sedebunt [nper. [edem tuam.) Re"ni

nuria vié&tus laborare folent, nihil

Li.

Vd

£ui fucceffores erunt.

fint defiderature , ut etiam ccteri

15.

Quam n -e/errtt Dominus Szw:e,

pauperes.

lmbascun-

Panibus. ) Cibis faturabo : receffa-

ylent ,

£. ) lIpfam enim g*mn ; inqua Re-

fcllicit )

gni Davidis regia, & fedes eft, Do-

rum, & opportunum cibum pre-

minus: pre aliis Jocis elepit fibi.

bebo.

h é«)

Elegit eam 4m baäemr:amm ffhi. )

16. Jodnam Sa!umrz) San(timonia,

cujus P'ïr

Elegit eam, non folum ut in ea ef-

falutari virtute , & pietate.

fet reqmm fohum fed etiam pre-

Et fanti ejus, 6c. ) Explicatum

neff*l

eft hoc. fup, n. 9.

1gmlb M

cipua religionis . fedes, & arca Dei;

opter L

ex quo prefidlo etiam regni pespee

17. Jsc. ) - in Graco eü, xf* ,

tuitas.colliei poffit.

illic.

.mfïlmum

Producam cornu -David.

Davxd eft

of pmeS

14« Hei requies mea. £m feculum

facui.) Dixit enim Dommue, Sion

da;ivl cafus r& Aaufh?

rodire fa-

eft locus, in quo morari volo ,

fta-

ciam ipfi David cornu, robur.fcili-

jyi) NX

)L.

bilem, & fixam fedem habere.

. qe, Qu

cet, regnum, decus, & reglam Chri-

tg 1

18. Piduam ejus.) , Antiqua le&tio,

fti ma]ei'tatem

ut conftát ex patribus, & prefertim

Parevi lucernarm. Chriflo meo.) Pa—

ex Hilario , qui etiam "ante Chri-

ly

& f

ravi-un&to meo Davidi pofteritatem,

jipo ef

ftum .fuiffe affirmat , hoc eft, v;-

que fua claritate, & gloria, quafi

euzza :

in Hebreo eft, m tfedma

lampas late fnlrrens ipfum etiam Da-

ug.vOx;, venationem , aut victum

vidis nomen 1llufï:m!.1t

Non fdl'

4

1gnificat:

Ín Greco , ut nunc ha-

19. Imimicos ejus, C5c.) Davidis ini-

bemus , eft xxpa» viduam, fed legen-

micos confufione, pudore, & infa-

) Fuium

dum vuïetur S4pa» , venationem , aut

mia perfundam.

ups Dd

predam ex- venatione, facileque fuit

Super dp[um autem , fjc) In capite

Jiter:m unam pro. alia —fulbexe , Ghh

autem illius erit . cum fumma clari-

P0t€S]

pro lhma fententia eft eadem ; nam -

tate Regiáà corona, quia eum à me

-

"x

336

LIBRIPSALMOR UM

/

(

r. Canticum graduum David. CXXXIE

:

ce quam bonum, & quam jucundum, habitare fratres in

r

E

unuin;:;

'K :

C(;

2. Sicut unguentum in capite, qu

od defcendit 1n ba-rbam,

*

barbam . Aaron.

-

cite T

Quod defcendit in oram veftimenti ejus :

$*

?

l

$1

tem Siöd.

ermat.

- 4. Sicut ros Hermon , qui defcenditin mon

uoniam illic mandavit Doóminus benedictionem, & vitam

1.À

ufque in fæculum. :

A

r. Canti-

Àud

pre aïiis confecratum ; & fanätifïca—

&ente benef-conveniat , & concore

*tum . declarabo.

In Hebr. eft, Swper

ditér vivant.

l

:

3. Sicmt ros Hermom,; qui defcemdit

. Spfum, florebit corona ejus.

Tnie

35 montem S:0n. ) - IMons Hermon eft

Uam bonum, $ ]mtmdum) Huic

in tribu fMlachar , & quatuor fere

leucis contra Mare Galilzx exten-

nem fi

p

di&o plane geminum illud

Menandri , àc 420g £» 4cNodi; ópe-

ditur, ea parte; qua Jordanis ex illo

mari egreditur.

Quomodo ros mon-

»oíag £peG , Quam jucundus im frarri-

lw.ï amor concordis

tis Hermon, qui longe diftat a Sion;

in hunc montem defcendat, alii ali-

LE SEn

[«

Habitare fratres in unum. ) . Con-

ter explicant. Videtur propheta mo-

cordiam inter fe colere.

Qu far

4. Sicut nmguentum , €6c.) Similis

re poetico locutus f*quafi ex monte

s j

Hermon celfiore in montem Sion

templo -

efthujusmodi fratrum concordia oleo

humiliorem magna roris vis effun-

ex pluribus rebus odoratis confecto.

crificior

Adlludit

ad oleum

un&ionis ;

1v€

deretur , quod nimirum Hermon per-

I aty

petua nive confperfus, ex qua plu-

oleum fanctum , cujus mentio Exod,

rimü vapores exiftunt roris, mate-

loc etia

3o. 25

teü,. ui

riam fubminiftraret.

Porro fimilhi-

cerdotibu

da capite, €6c.) Quod capiti infu-

tudo in hoc fita eft, quafi dicat

fum defluit per barbam fummi fa-

David : concordia fratrum : rori ft-

templum.

S ln

«erdotis. Vide Levit. 8« n. 12.

milis eft ; nam ut ros &ílivis men-

intsi P

Quod , de[cendit $m ovaum wefliments

fibus hominibus , & agris gratifii-

mus eft, prefertim montanis , qui

&tlam t

ejas.) Ora veftimenti non eft infe-

pulus f&

rior par$, que pavimentum rtangit,

humorem magis defiderant , quam

Drecibus

fed veftis orificium , quod eft circa

campeftres , & plani, utilifitmus

Tæis per

collum , hoc-eft , ea apertura, per

etiàm, & iis foccundandis aptiflimus;

Pl() pitece

am caput in veftem inféritur. Vis

ita animorum confeafio prater vo-

?u

imilitudinis in eo videtur confiftere,

luptatem multas, in familias , uti-

3. Cicitut

Simplicius cum Ge-

herityg;

quod quemadmodum oleum ilud pre-

a

litates infert.

ti

ofam ex diverfi generis aromatibus

nebrardo fenfu: veríiculi erit : ficut

p t üü&gm.

artificiofe compofitum fuavitate odo-

l,^

&t

ros Hermon, & ficut ros, qui dee

till

ris fu

eos oinnes recreabat, coram

fcendit in montem Sion.

quibus fparfum .fuiffet, ita familia,

Quoniam ilic mandavit. Dominus boe

d'fCeclen

nedittionem , 6$c. )

Ín locum con-

LT.

aut quilibet . homiaum ccetus , quo-

cordi&€ deftinat Dominus bonorum

rum diverfa funt ingzenia, & mores,

Ditem

y|.

miran boni exémpli fuaveolentiam

omnium abundantiam , felicitatem ,

exhalgt, fi i;nti:r il:los .cliftrif:ace ne-

& copiam, & vitam. fempitcmamf

B!bla ('m

w

H

PSA Lx M- US CXXXIIL & CXXXIQV,

j

b

t

1. Canticum. graduum. CXXXIII.

Tatres 1;

Cce nunc benedicite Dominum , omnes fervi Doriïini.

.Qui ftatis in domo Domini, in atriis domus Dei noftri.

bitbam,

N

2, In no€tibus extollite

L

;

manus Veftll*as.*in fan'&a: & benedi-

/

cite Dominum.

..3. Benedicat te Dominus ex Sion , qui fecit coelum ,&

ïod.

terram.

-

& vitam

L

1. Alleluja. CXXXIV

t. Canti-

RR rtaers UH Ua

udate nomen Domini, laudate fe—rx?i Dominum.

& ConQre.

LA

2. Quiftatis in domo Domini, in atriis domus Dei noftri.

4. Laudate Dominum,

j difrevdit

quia bonus mei.nus : pfallite no-

*

fermon e

mini ejus, quoniam fuave.

4-

wuor fere

nem fibi.

Quoniam Jacob elegit fibi Dominus? Ifrael in'poffeffio-

lex extetie

nis ex illo

$. Quia

) 108 mone

^

lat 2 Siot

vw; Domini. ) Leüiiæ ; unude in coclum Mmamis ; & mentem at-

Y

t, li alie

eorum fequitur paraphrafis , tollite.

ypheta m9»

Qui flatis , Gc.

;.

Be

ztdicat. ) !Viäeturï effe mi-

ex monte

Qui flatis im domo Domini.) Qui in

mefis verborum Levitarum , quafi

tem Sion

templo verfamini, rei diving; & fg—

dicat; O Levite, dicite populo :

vis efur

crificiorum caufá.-

benedifione, & favpre profequatur

I atriis , 5c.)) Qui ftatis in atriis,

te Dominus ccali terreque conditor,

rmon p

Mel funt verba David bene

. qua pl

hoc etiam ad laicos pertinere po-

&c.

ps, mate-

teít, .qui dum res divina fiebat a fa-

precantis iis , qui fuo confilio pa-

o fimili

cerdotibus in atriis, quz erant circa

ruerunt , quafi dicat

fi fic Deo

benedixeris , o Levita , tibi etiam

qnafl dict

templum , verfabantur.

"

.Deus de Sio

n ron !*

In noflibus, €c. ) . INon folum

;

n gbi habitat , benefl

fis a

interdiu Deum colite, & orate, fed

dicat.

L

etiam noé&turno tenmipore , cum po-

tanis qlli

pulus fe ad quietem. compofuit ,

Mos fuit He-

1- (Q'E v ) Servi Domihi; Le-

t quam

precibus infiftite,

-- vitz.

gtililitu?

breis perno&tare aliquando in tem-

2. Qui flatis , €6c.) Vide dicta fu-

plopxeces continuando : fic Pf. g1.

^periori Pfalmo nm. i.

ptillimus;

dd annustiandum mane

-

ex quþ hec

ratu VO.'

3. dicitut :

repetuntur.

i, Ut

mifericordiam tuamy, 65 veritatem tuam

3. Quoniam fnave.

) Pfallgre fcili-

um v*

per zodtem. Et de Anna prophetiffa

cet nomini Domini.

Luc. 2. 37. illam orationibus infti-

i. ; fiat

tiffe die, & no&e, de templo no

4. J4cob.) Pamiliam Jacob, Ifrae-

"

^

]itas.

" gui de

difcedendo.

Elegit. ) ; In populum, & haredi-

d d

Ào fantia. ) Merfus eam templi

tatem fuam peculiarem ,

uam fo-

i

Cu

g C

partem , qu& fazüz dicitur. - Ver-

veret , & peculiaribus bene

f:ïis pro-

b Ongmm

fus arcam, & propitiatorium, vel,

fequeretur.

Jiciratetm ;

Uu

Bibl, cum Cm. Menoch, T. I?o

ia

-

LV'I'B RI P SAL.Mo RUM

338

TA

$. Quia ego cognovi, quod magnus.eft Dominus, & Deus

noíter prae omnibus diis.

som hr

16. *

6. Omnia quaecumque voluit, Dominus fecit in coelo, in

terra, in mari, & in omnibus abyffis.

videbun

17 À

19.13.

7. * Educens nubres ab extremovterræ:

* Jer.? viam fecit.

fqlgqray in ?lu-

tus m 0i

*

n ii

Qui producit ventos de

thefauris fuis :

fidurt i

Exod, $: " Qui percuffit primogenita IEgypti ab homine u

i'que ad

1 Do

12.29. p€CUS.

(licite Do

g. E

tmifit figna, & prodigia in: medio tui, Egyptä;: in

: 0. DX

. Pharaonem, & in omnes fervos ejus.

tidm , b

]os;l 2

1o. * Qui percuffit gentes multas :

& occidit reges fortes.

Io 73

I

I

-

2 B

. * Sehon régem Amorrheorum, & Og regeim Bafan,

Num. & omnia regna Chanaan.

L

21924'

I2. Et dedit terram eorum

hæreditatem a hæred—itatem

Qnfit

5

Iírael populo fuo.

n tüum in à8eternum : Dgxnine, ,memo-

Qum

13. Domine, nome

^. ('on

riale tuum in generationem, & generationem.

Cordis 8

14. Quia judicabi

t Dominus populum fuum: & in fervis

füis deprecabitur.

3. Q

miferi

4 Q

$. Quia ego cognovi , 65. ) Ad

9« Iät mifrt figna., &c. ) Edidit,

hec vos ego invito, quia fcio, Deum

patravit figna, & prodigia , plagis

miferi;c

noftrum omnium Deorum effe ma-

in Pharaonem, & in ]Egygtum im-

ximum.

miffis.

N

In med;o

Yemus; F,

6. lp omnibus aby/B:.) ln omnibus

'tui.) Perte, o ngyptc,

aquarum. profunditatibus.

Abyff us

intra te.

popil,

enitn lóocus eft fundo carens.

Servos ejus.) Subditos, ejus.

.1" fruir

Io. Gezzes smultas.) Gentes intel-

VIS ftis e;

.*. Educeus nubes, 6c. ) Ab ultimis

terrarum oris vapores fublevans, &

ligit, & Reges tranfitum per defer«

Pl

in nubes cogens.

ta, & in Chanaan prohibentes.

Vi pece

Felgara im plwviam fecit. ) Infi-

Fortes. ) Potentes.

1. $g,

gnum proximz pluviz, vel qui ignes

II. Sebog Regem Amarr/äæarum,' BE5

Hiftoriam habes Num. 21. 24. & 33.

fulgurum , & fulminum aquis . plu-

einceps.

viarum mifcét , & fociat..

10. Hareditatem.) Populo fcilicet

*0. Dup,

- De thefanris fais.) De locis abfcon-

Ifraelitico , ut ftatim fubjungitur.

ened,'q';

ditis, & homini ignotis, de locis,

3. Nemen tuwm i2 ateruum. ) INo-

ügtor-

& caufis occultis.

De receptaculis,

men, & famam inclyte potentic tud&

2 Bt*m

&.quafi de abfcondito receptaculo

nulla obliterabit oblivio.

D

Tints

fuo, ubi eos reclufos fervat.

Memoriale-*uum.) Memoria, recor-

ide, & i

&, PercufFit primogentta JEgypti, Ghc.)

datio tui.

Eft repetitio precedentis

Hifforiam habes Exod. 12. 29.

hemiftichii.

b bomine u[que ad pecus.) 'Tam ho-

14. Jud:cabit Dominus

þopulzm þmm)

(s

0

hy,

güinum , quam jumencort;me

Ulcifcetur, vi*x?dicabilt; Italice dice-

*

1

-

PS ALMU g CXXXIV. & CXXXV.

339

; & Deus

xg * Slmulachra Gentium argentum., & aurum : opera ma-

nuum hominum.

üSp

113.4»

Co, in

16. * Os habent, & non loquentur oculos habent, & non,

videbunt.

Sap

15.1j,

3 It pl«

17. Aures habent, & non audient : neque enim eft fpiri-

tus in ore ipforum.

18, Similes illis fiant; qu1 faciunt ea :

& omnes, qui con-

fidunt in eis.

víque d

19. Domus Ifrael benedicite Domino : domus Aaron bene-

dicite Domino.

Ypte : 1n

« 2o. Domus Levi benedicite Domino : qu1 timetis Domi-

num, benedicite Domino, -

s fortes.

i bin,

21. Benedi&tus Dominus ex Slon, qui hab1tat in Jerufalem,

I. Allelwa CXXXV.

redi

Onfitemini Domino, quoniam bonus: quomam in æter-

.. [Demo:

C

num mifericordia ejus.

Confitemini Deo deorum : quomam in eeternum m1fer1-

jn fetvis

cordla ejus.

2. ConfitemlnlDomlno dominorum: quoniam in æternum

mifericordia ejus.

g *Sl'

4. Qui facit mirabilia magna folus : quonlam m sternum

Fidit

mifericordia e]us.

'lï ]

yyi

Uu 25

,ypwm un

] *qu

remus: Far4 ginflizia, o ragione al fvo

Qruoniam in aterzum , 65c. ) Quia in

o Bgype

popolo.

perpetuum duratura eft muifericordia -

Eft verfus intercalaris more

U.

m fervis fuis depreeabitur. ) Afer-

ejus.,

entes inte

vis fuis exorabitur, reconcdxabltur,

poetico, qui in hoc Pfalmo ad fin-

placabitur fervis fuis, fj quando in

gulos verfus repetitur.

.Porro ver-

per dbl

Jllum peccavermt.

fus hic intercalaris cantabatur, &

T

1$. Simmlacra gentium,5c.) Re-

repetebatur a popülo , ut fit in no-.

ftris Litaniis, vel a Levms, & fa-

wmn, f )

petuntur hec ex Pfal. 1313. n. 4. &

)

deinceps.

cerdotibus.

20. Domtus Levw,.) Levxtæ

?: Deo Deorum. ) Divorum, *An-

ui0

11 mhcet

Bened;cite Domino,) Dicendo, qu&

ui.

Ungltbr

fequuntur.

gelorum, Cealitum.

Vel Deo,

m) Ne

eorum, qui Dii appellantur, Deus eft,

)tentlæ d

22. Begeditlus Dammm' ex — Sion. )

Dorinus, qui habitat in Sion, omni

3. Domino Dominorum.) Deus enim

laude, & prædzcacwne drgnus eft,

eft Rex Regum, & Dominus domi-

0[l39

recor

nantium.

ræcedöntls

"

Orfremini Domine, ) YLaudate

4- Soltis. ) NTemo enim mirabilia,

Doininum..

at Deus, patrare poteft, quia folua

Wlflm fT )

Borys,) foencors, beneficus.-

eft omntpotens,

alie d*æ

LIBRI PSALMURUM

349

* en.

o Qu1 fecit coelos in mtelle&w quomam *n æternum

:6. Q

E. D. mïferlcordia ejus.

L

in ætem

6. Qui firmavit terram fuper aquas : quonlam in æternum

dv

piferic

fericordia ejus.

mläg

Qui fecit luminaria magna : quomam in æternum mlfe-

19 P

cordia €

ricordia ejus.

8. Solem in poteil:atem diei : quonïam in æternum mlfe-

Ij X

giencot

ricordia ejus.

9. Lunam, & ftellas in poteftatem noQis: quoniam in æter-

. * l

num mlferlcordxa ejus.

Qrdia )

£xod.

10;

* Qui percuffit JEgyptum cum prïmogemtls eorum :

M

Ms

xhh

P

9-quoniam in eeternum mifericordia ejus.

&etertun

Exod.

22. H

11. * Qui eduxit Ifrael de medio eorum : quonlam in eeter-

*317: pum mifericordia ejus.

fericc

Ld

12. In manu potenti, & brachio excelfo quoniam in ceter-

1. Q

num mifericordia ejus.

1 eter?

15. Qui divifit Mare rubrum in divifiones : quomam in

, El

eeternum mifericordia ejus.

tm mií

j

E

14. Et eduxit Ifrael per medium ejus :

quon.am in æter-

V

|

tum mifericordia ejus.

feriow

Exod-

15. * Etexcuffit Phara

hem, & virtutem ejus in Mam rubro:

260

Igost quemam in ceternum mife

if

ricordia ejus

Cordi:

—

16 Qul

Conf

miferic

f. z intelletlu. ) Intelhgenter, &

IO. Percuft JEg yptum , Efc.) Vlde

n

]

apienter.

xod.

LI

6. Éirmavit.) haqmndlt extendxt,

11 Eduxlt lj;ael &. Vide Exod.

1j.

Uper

exporrexit: hoc enim fïgmfïcac vox

Hebraica Ypv) roquab.

129 Lz mann potemnti , C5c. ) Magna

10

Super 4qua»: ) Terram fupertorem

phgarum & fignorum vi , miranda

aquis conítituit ,

dum eam fupra

potentia, & cfficacitaté.

P

U exef

*eminere voluit.

,aquas late , «& ample apparere, &

13. J dtfvtfams. ) In duas fectio-

merfit j

nes, aquis hinc, & inde ftantibus,

.2. Luminaria magna.) Solem, &

Deo ilas continente, ne tranfeun-

Vr u

Lunam.

tes obruerent.

Aflerunt Hebrzei

16 Tr:

$8^ la pote/?gtem diej.) Ut preeffet

smäz/m

fic mare populo tranfeunti ceffiffe ,

diei , non tantum eum efficiendo,

ut non unus cunctis tribubus ingref.

13 Rf,f,:

verum etiam tmnotu, lumine, influxu.

fus in-mare patuerit, fed divifus fit

periori

calore , commodum , & falutarem

in duodecim partes: ita ut unicuique

&yplicans |

animantibus , & rebus natumhbus

tribui fua. femita ad progrediendum

15 In l

reddendo.

' aperta fit.

ï»,&u

9. In poteffatem nor*!u ) Ut pre--

14. Per medium cjus. ) , Per me-

fc1 lcet "

fint no&ti, illam illumminent, & in dium maris alveum, donec. in op.

hzc ;etiam mtemora agant ,

& in- pofitum litus evaderent.

94 Red(

fluant.

xs Excuffit. ) Pharaonem e cur-

i E/,

*

PSALMUS

CXXXV & CXXXVL

347

&ierum

16. Qui traduxit populum fuum per defertum : quoniam

in seternum mifericordia ejus,

eeternum

.17. * Qui percuffit reges magnos : quomam in seternum Num.

21:249

tnifericordia ejus.

|um mife

x8. Et occidit reges fortes - quemam in æternum miferi-

cordia ejus.

um tife«

19. Sehon regem Amorrhaeorum : quomam in æternum

müfericordia ejus.

n t

0. * Et Og regem Bafan quomam in seternum mlferl- Num.

N

21.33^

cordia ejus.

&otüm :

21

* Et dedit terram eorum hæredltatem quoniam in *]oí.

I3. 7*

ceternum mifericordia ejus.

11n etere

22. Hereditatem Ifrael fervo fuo: quoniam in aeternum

mifericordia ejus.

in ater.

23. Quia in humilitate noftra memor fult noftri : quomam

in &ternum mifericordia ejus.

BI.E rédemit nos ab inimicis noftrls : quonlam m æter-x

oniam 11

num mnifericordia ejus.

25..

ui dat efcam omni carm : quomam in æternum mi-

in at

fericordia ejus.

26. Confitemini Deo. coeh : quomam in æternum mxferl«

i rübro:

cordia ejus.

Confitemini Dommo dommorum quonïam in &eternum

1ó. Qul

mifericordia ejus.

(fr)Vl

i, Pfalmus David , ]eremlæ. CXXXVI

Vide Exod

Uper flumina Babylonis , illic fedimus & flevimus : curi

S

reeordaremur Sion,

) Magut

L

z In fa-

j, mirtid

ng

vi&tum funt neceífaria , aut oppor-

zu exculfum. præs..IPIC&Vlt , & fub-

tun&o

has fedi-

merfit in mari.

flantbus ,

Virmuttmn.) Exercitum.

26. Dco celi.) Qui coclum condt-a

e trd fnn-

16. Traduxit. ) Deduxm, Hebr.

dit, & mh&bltat.

ambulare fecit.

i Hebræl

18. Reges forzes, €9c.) Vide Pfalmo

Ieremm. 3 Nïon f'gmfïcatur

JUS m"le 4

fuperiori n. 10..& deinceps, ubi hzc

Hieremiam Babylone fuiffe;

dwifus It

explicata funt.

fed Pfalmum a Davide compofitum,

23* [m bumilitate. noj?ra ) Afflidio-

anicique

previdente, & predicente captivi-

rre(höndum

ne , & miferabili conditione, cum

tatem Babylonicam, quam poftea im-

^ fcilicet magnis calamitatibus preffi

minentem Hieremias. prædtcawt, &

jaceremus.

præfentem deploravit.

: per me

24. Redemit.) Erlpmt.

P

Flumina.) Muphrates, Tigris,

ag. Efíam,) Cibum ; ea, qnæ ad

hulæus Babylonicum regnum inter-

jam (

*

3842

LIBRI PSALMORUM

5. In falicibus in medio ejus, fufpendimus organa noftra,

Qui

in en

. 3. Quia illic interrogaverunt nos , qui captivos duxerunt

nos, verba cantionum :

g Fi

Et qui abduxerunt nos: Hymnum cantate nobis de canti-

". botonc

cis Sion.

*

P.

4. Quomo

do cahtabimus'canticüni Domini in terra ali**enä?

m

s. Si oblitus fuero tui, Jeruíalem, oblivioni detur dex-

tera mea.

,

' Mlt«

audi

6. Adhaereat lingua mea faucibus meis, fi non meminero tui:

It cot

Si non propofuero Jerufalem, in principio laetitiee meae.

7. Memor efto, D

omine, filiorum Edom, in die Jerufalem,

$. Àd

. q» Qu

Qui di-

M

. Supet

fluunt. Euphratäes'autem mediam ci-

$j obiirus fuero fui ?eruf«z?em,

&/c. ) Quafi dicat ; fufceptum hunc

cati fu

vitatem Babyloniam dividit.

Babylozís. )

'lTerre Chal

d

dez, &

a.nobis luctum ob memoxiam tui,

n In

Babylonice.

Babylon enim hic non

o Sion, nullo unquam .exilii hujus

*

Cabis]n ;

urbem hujus- nominis ,

ed regio-

tempore deponemus.

L Cor

Qem fienificat.

Oblrotoni detur dextera mez.kw) S;

audenp

Illic. )

In Bab

ylone exules a pa-

tui oblitus Jerufalem , vacare cc-

tria, & captivi.

pero letis cantibus, & muficis in.

Sedimus.) Qui

habitus öfl; meoeren-

ftrumentis ludere , faxit Deus, ut

eft Rb'ï*lïe

Sic ». Efdrz

tium , & lugentium.

dextera mea, qua tentavero pulfa-

&us d

€. 1. 4. Sed, & Hevi,&f lzaxz.

re fides , protinus obftupefcat, inha-

hj d

2. In falicibus, 6c.) Ad falices jux-

bilis, atque impotens pulfandi.

recordar

ta marginem ripez fufpendimus citha-

ecunt

xas noftras filentes.

6. Adhareart Ómgua mea fau-ibus

mei.) Elinguis fiam, ne poilim ca-

-tionis

€

du medio eju. ) — Babylonicz re-

nere , vel loqui,

mériti ir:

i

gionis.

$i mom mémiutro tui. ) $i

Vl;an (

3. |pterrogavermnt uos. ) Partim

Ti&orum,

civitatis oblitus, latitie , & ca

P

ntibusg

Alatur :

ferio, & curiofe, partim ironice po-

indulfero.

Vatjte , ü

ftulaverunt a nobis.

x

Eïinam

Verba cantionum. ) Ut mu

ficis in-

.Si nom propo[uero , t$c. ) Si non

propofuero Jerufalem fumnm lati-

eYertüte

fttumentis fociaremus aliquam ex fa-

€ris cantionibus noftris.

tie : fi non ftatuero Jerufilem pra-

Cuvilfite.

cipuum caput, & argumentum effe

In e4,

Qui abduxerum? mos. ) In c

lgtitie niex.

In Hebr. eft: Sjzosz.

8- Fili(l

vitatem.

gpti—

afcendere fecero Teru[alem jgaþei- caput

B&bylonü

Hymnum. ) Wox Hebrza mmnpw

latitit me« ; non pluris fecero re-

ünttum n

fécha , fignificat letitiam, letum car-

cordationem urbis noftre everfe,

Xt àd ciy

men, quale canere folebatis in Sion.

4- Quomodo cantabimus, &c. ? ) Re--

quam fumma , qu& mihi in exilio

lia ad m

contingere poffint, gaudia.

b M/./('rq' À

fponfio captivorum canere recufan-

7. Memor «ffo, &$c.) Precatur, aut

Q e Q

tium , & dicentium , non poffe fe

fa!ugl '

letüm carmen modulari, cum capti-

pradicit exitium 1dumzis, qui Baby-

vi fint, & in xrumnis verfentur.

lonios contra fe incitaverant.

j* j(('friäue

& tibi v«

Muafrca £m lutiu nmperiuna marrario.

Éiliorum Edom. ) ldummorum, qui

Ecclef. 22. 6.:

fic appellati funt ab Edom, hoc

3Un !

-

Ttns t'bl,

P S ALMUS CXXXVI. & CXXXVIL

243

nofa,

Qm dicunt :

Exinanite, exinanite ufque ad fundamentum

UXCTUT

m €ea.

9. Filia Babylonis mifera : beatus, qui retribuet tibi retu-e

de canti«

butionem tuam, quam retribuifti nobis.

- 9. Beatus, qui tenebit, & allidet parvulos tuostad petram

; aliena?

ür dex-

r. Pfalmus ipfi David. CXXXVII.

Onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo quomam

Tero tui:

; audi(ti verba oris mei.

mes

In confpetctu Angelorum pfallam tibi.

rüfalem,

2. Adorabo ad templum fan&um tuum, & c&nütebor no-

mini tuo.

o mssdmd

Qui d

Super mifericordia tua, & veritate tua : quoniam magmfi—

7emþ' El

tum honc

caíti fuper omne, nomen fan&tum tuum.

3. In quacumque die invocavero te, exauch me : mulüph—

Wam tul,

cabisin anima mea virtutem.

ülii hujus

4« Contiteantur tibi,

Domine, omnes regea terræ quia

p ) $i

udlerunt omnla verba oris tul.

acare CC

d

s. Et

wficis in»

Deu: ; u

eft ab h.fau , Qqui etiam Edom di-

g Tezebit.

) Apprehendet, cor-

étus eft.

rlpnet

o pull

Vel fenfas e&

cit , il

le die Jesfaleom.

Allidet , &c.) qu tuos infantulos

mdz.

recordare eorum,

ecundum ea,

Uæ

faxxs 1lhfos, pari fevitia occidet.

fecerunt adverfus nos in die vafta-

N

ufitebor tib;.) Laudabo te.

2777

tionis

e

rufilem, quid. eo fcelere

Co

yolfiim C&

meriti

j

lxt &c.

Vel memento Idu-

In conüccfu "Angelorgm.) Hebr.

. Ali-

Corazm Drvi, coram Angelis.

&i fandie

maorum , qui, quo die hoftiliter va-

qui de Cherubinis propitiatorii in-

flabatur Jerufalem -clamabant, ex;-

telhfrunt.

[ cantibu$

fanite, Cc.

2. .4d templum f/'mäï:zm tuam ) ïn

Exinanite, 6c. ) Eam fundltus

6 non

templo, verfus templum

evertite , e fundamentis ipfis eam

Confizebor momnunmi £. - ) Nomen

üg lati

convellite, & eruite.

tuum laudabo.

ilem pr

Ip e4. ) Ejus.

Super smifericordia tua.) leertcor—-

jtum &

g. FH Babylons. ) Babylon , vel

diam tuàm laudabo,

celebrabo te

æ S; p

Babylonii ; nam civium , & habi-

propter mifericordiam tuam.

gt h

tantium multltudo eam rdtlonem ha-

Veritate tu4.) Videlitate pmmd'fo-

«uo T*

bet ad civitatem, vel gentem , quam

rum tuorum.

eyeria ;

filia ad matrem.

in exiio

Magnificaf.) Celebre, & inclytum

Mifera. ) Hebr. devzffata , id eft,

fecifti nomen tuum,

quæ es devaftanda.

Super omnt. ) Super omnern rem;

Beatw) Bene illi fit, aut erit.

fuper omnia.

Refrtä:;eä &. ) Qui dlgna tuls fa-

3. Multiplcalbis im anima a vir-

u Bf'by

éis tibi lependet

T

iurem. ) Vlres, & animos mxhl

quitt, qm

Quam retribuifit gobis-) "Talia re

addes.

rens tibi, qualia nobis mala intuli

d

4« Cwyïtmnmr t;&:) Laudent te. .

j o

*

| 344

'

LIBRI.PS A*LM ORUM

1

$. Et

C

p EC

Domini.

fante.nþ in viis Doþmin-i 2 'qruonia.m magþa eft glorig

1

lingua m

6. Quoniam e

xcelfus Dominüs ,

« EC

& humilia ——refpici)t, & ïlta

a longe cognofcit.

»

tiqua ; f

4, Si ambulavero

i

n medio tribulationis, vivificabis me,

6. Mir.

& füper iram inimicorum meorum extendifti manum tuam,

10n potel

& (falvum me fecit dextera tua.

*

T. (uo

$. Dominus retribuet pro me: Dom

ne , mifericordia tui;

p *8:

in fzeculum : opera manuum tudrum ne defpicias.

fu.

) 9 u

z. In finem, Pfalmus David. CXXXVIII.

(remis ma

Omine, probafti me, & cognovifi me : tu cognovifti

1o. E

2.

feffionem meam, & refurreCctionem meam.

3. Intellexifti cogitationes meas de longe

déxtera t

p

: femitam mear, |

t

& funiculugn meum inveftigalli.

DEXUZED

& fenin ii

'

N

ut fit f

Audieru

2 D. ) Cum audierint,

non negliges, fed mihi aderis s

ejusdem xj

e malis eripies.

In.Hebr. eft: fz-

te oris tui promiffa ad unguem

/

a manumm Imarum non dimittas , quaü ;

4« N ej

impleffe.

.

tíniua :

B- lp vt

i Demini. ) Cantent vias

dicat, quod a té inchoatum, iinper-

.

r

unt

Domini,.fa&a, & confilia ejus mi-

fe(tum ne relinquas.

gabilia.

j Navij)

- Velera,

6. Excelfus Domsnus ,

& ) Qu

I.P

keäa/lz" b ) Pïobatum,»fexpfo-v

Ó aute ty

licet fublimi folio in codlo refideat,

. ratum,

perfpectum habes.

9D JV&;;

non tamen refpicere dedignatur hu-

0. Seffionem meam, c.) 'Yu meafe-

miles, & illis profpicere.

dentis otia, tu ftationes meas, in-

Baveypt

10. 9.

la 4 longe cognofcz"t. )

Super-

ceffusque meos perfpexifti. Nec fo-

.Tz: ftma

bos quafi e longinquo defpicit, non

lum habitus corporis, fed quz his

inirum n0n

fe ad illos demittit , ut. cum ilis-

fignificantur , fcilicet quandonam ,

cur & quomodo vexandus eflem,

familiariter agat , fed potius fe ab

Pj t

illis abducit.

& premendus , & rurfus excitan-

TOvifi mip

7. Vivifcabis me-) In vita me con-

dus, erigendus, & felici:qr.i- ftatui

fervabis.

re(tituendus.

f froer

üipta a £

:

Er fuper iram , 6c. ) Et contra

3. De lenge.) Multo ante quam il«

6. Mi

D

furentem hoftium. impetum tutum

los concipiam; ab zterno,

i, )

fervabis, & incolumem , protenfa

Semitam meam. ) Wiam meam;

& mei

Tu

in auxilium meum dextera tua.

actiones meas.

1

DtO

gnipur, &f

9. Dominus retribuet. pro me.) Me

Faniculums meum. ) Involutas, ut

UQ CCne

ex

ulcifcetur, rependet vicem hoftibus

in glomo , variis fpiris actiones meas

l

M

pro me.

clare nofti.

Pro funiculo Grzci

Démint mier

icordia tzua 1n fæcülum.)

habent v5» xóo», qu& VOX jwncum .

ab]lofco

ij 0r; 44

Nani mifericordia tua. non eft infta-

fignificat, vel funem ex junco ple-

UtUata !

bilis, aut momentanea.

xunmi.

Eft etiam xoioc menfura

U

certi itineris /Egyptiaca, & de qua

entig 3

l

Opera manuum ruarum, 6c. ) Ec

W&

Plin. l 22. cap. r4; quare funiculus,

b

me , qui 'fgmf opus manuum tuarum,

T7n

*»

X

PSALMU s cxxxvin.

34$

E toria

4. Et omnes vias meas p

ratvidifti : quia non eft fermo in

lingua mea.

,

.

t & fm

s. Ecce Dom!

ne, tu -Co'gnovi'fü ön.mïa., noviffima; & an-

tiqua : tu formatti me, & pofuifli füuper me manum-tuam.

abis tte ,

. 6. Mirabilis facta eít fcien

m t

tia tua ex me ; confortata eft, &

non potero ád éam.

.

T1

ordia t

7. Quo ibo a fpi

itu tuo ?ï.& quö 3 facie tua fügiäm?

9. * Srafcendero in coel

Amosg:

um, tu illic es: fi deícendero in:

9. 2

infernum , ades.

-

«.9. Si füum

ipfero pennas meas diluculo , &, ha

gitayero idn gx.a.

tremis maris z

ognoviti

/4o. Etenim illuc

'fmïanusitua/'deducet x;de j & te'n'ebkxit— me

dextera t'qa :

m me,

TE Et dim

;4. E

& femita idem fortaiïä hic funt, ita

; Aänofco t;i' fapientiffinium effe »

od

ut fit ufitata in Pfalmis prafertim

& potentiffimum, fed fapientis ifli-

aderis , &

ejusdem rei repetitio-

.

us rationes

plane aflequt non, pof-

r ell: fe

4« Nom eff ferma £m lumgua mea. )

fum.

"

vifiat QU

v

Omnium verba inea' tibà cognità

Noz portero 4d ea

m) Pärvenïre.

jm, inpe*

funt.

". Qzo ibo a [hirrtu Htf).-?) $i mihi

$- Noviffima, t$ 472!12]:44.)

Nova, iratus fueris, quo me recipiam ? fpi-

&. vetera.

ln Hebreo efít, Retro

ritus hic, ut alibi, iram fignificat :

T ?XPIO'

6 ante tu me formafis : fimile illud

fic lfaiz 4o. 2g- Spirztus ejus veluz tor-

m habés

—J'Ob : Masus tus fäcerumf "e . &5 l;laj;.

reni ugmundams-.

Tu mea 'fe'

maverunt me.tamm--in Cregibu. Cap.

&

44 facie-tua.) Irata.

meas , !t

l0. 9-

9. $; jeemp[ero peumas emeas dalueulo ,

j MO

Te formafii me, ($6,) Quafi dicat,

ff('v

in Hebreo eft : fé femp[ero

Auro-

&d que fis

mirum non eft, fi omnia mea nofti,

pennas dil;zcul:'-, five zurore.

gandona *

cum tu ipfe me formayceris.

-a enim folis prenuncia momento to-

dus eiïem ,

Pojuifii [uper me mauum 1uam.) Ad-

tum hemifpharium pervadit : f pen-

ys excitit

movifti mihi manus, ut me quafi lu-

mas velociflimas fumam . quales au-

ciori 3

tum fingeres , cft enim metaphora

rXorgm. lNoftre verfionis vulgate fen-

fumpta a figulis.

tentia eft, fi dentur mihi penne, &

te quam ü'

- 6. Mirabilis fatla eft foieutia ex

alas mihi aptare poffim , & mane

xe.) 'lui cognitio » qux ex me,

furgens velociflime fugiam ab orien-

& mei productione , & opificio gi-

te, & habitem in extremis maris ,

gnitur , efl mirabilis.

id eft, in ultimo occidente, non ta-

Me. ipfum

(olotao: P

noÍícens excelléntiam tux fapien-

men te potero effugere,

:

one I2

tiz;, & eximniam tuam

IO-

Mizc manus tfua dedzuc

ek né. )

aenofco.

: potentiam

. Nam fine Dei auxilio. moveri non

qlo 62

yo j

- Confortata. eff. )

.Hebræus habet ;

-pofiumus, & quocunque imus , Deo

nnco p "

elevata eff , fublimis admodum eft

nos portante imus ; nam z zz/o vse

fcientia illa tui ; ut ad illam afpi-

vimeus, movemur, E5 /umz:w

*

A.&orï,

K dcq?

rare ; &- pervenire non poflim.

17* 2?..

une ülwi

X

Dib. cum Com. 'Mmæc':b) g I,V*

"-

l

346

LIBRI PSAiLMOER*UM

r Mi

11. Et dixi forfitan.tenebrae'conculcabunt me, & nox illü-

1

fimis Cor

minatio mea in deliciis meis,

. 18 Di

12. Quia tenebrse non obfcurabuntur a te, & nox ficut

exfurtex

dies illuminabitur: ficut tenebrae ejus, ita & lumen ejus.

19. $

13. Quia tu poffcdifti renes meos ; fufcepifti me de utero

enate 2

matris meae.

?

f

) u

14. Confitebor tibi, quia te

vibiliter magnificatus es : mi-

tales tuas.

rabilia opera tua; & anima mea cognofcet nimis.

*

—

d fécifti in oc-

st, Nor

I;. Non eft occultatum os meum a te, quo

culto, & fubftantia mea in inferioribus terrae.

Jnnicos 1

0. Pe

16. Imperfe&tum meum viderunt oculi.tui

& in libro tuo

S.

25. Pv

omnes fcribentur : dies formabuntur , & nemo in ei

17. Mihi

& copno

€

Tenelit me. ) ! Quafi 4captivum,ïut

Suþepæi m 4b uttro y Cc. ? Ailju-k

rppeemaemas o

Xel tenebit me

vifti , protexifti , a prima mei ori-

tuo libto

effugere nequeam.

?

illuc delatura.

gine.. ln Hebrao eft : Texfi me i

difinde de

II. Et d;xi.) Quod-fi dixeto.

utero matrtvié med.

-

1 Mi

Tenebrae conculcabumt mc.) Denfa

I4. Comfrebor £Ój.) Laudabo te.

pars P

caligo me involvet, & oculis tuis

- Terribiliter magnificatus. ) Magnus,

apad D.

fubducet.

Quuod . in terra pedibus

& admirabilis apparuifti in meo opi-

providanur

calcatur, ab oculis fubtrahitur.

$

ficio.

Anima med cognofcit nimis-)

ïVIiraQ

Alili.) À

Hier. vertit , operzezz me.

entio.

Ef pox fhumimatio mea.) ln Llebr.

bilia fane opera taa funt, quod pro-

Nimi,)Y

eft, & nox lux eff circa me.) | Adeo

be cognofco.

Italice diceremus ,

lo veggo, l zntendo pur troppo.

Principazu

non me tegent tenebr£ , ut potius

ui-

dipnitas

me fint proditure oculis tuis ,

1f. Nom efl eccultazum 0s memm 4

18, Din

bus omnia patert, & lucida fupt.

te.) Offium meorum numerum noltli.

€0$ tuos (

Nullum.os meum te latet.

"Ime delicz meis. ) In Hebrzo eft,

Fecifíi im occulto. ) Elaborafti in

itde ftcer

*331y 3- &abadens , ezrca me , fed LXX.

inirt con,

deduxerunt hanc vocem ab r4y ZeZez,

intimis vifceribus matris mez.:

Er febf0antia mea. ) Non eft oc-

Evforny

quod fignificat voluptatem, & bene

! dicát ; y

verterunt, zz deLcus meis, fcilicet ver-

cultata a te. In Hebrao eft, »pp*

fantem. quafi dicat, fl tenebras ca-

ruquamtbi , variegatus. fum , varie-

€0$ tuog,

tate membrorum , & potentiarum

Devts j

ptavero , & voluptati indulfero, ocu-

Oornatus.

Qun perfit

los tuos non fugiam.

*

p

2 x2. Noz ob[curabumtur « te

.) Tibi

L inferioribus terr&. ) Ín vifce-

Obfcure non erunt.

ribus imaterni uteri,

quafi in antrq

2 19- Si 9r

abdito terr,.

Sicus tenebra ejus, &j'c.) Deo perin-

16. Daperfetlum meum, &c. ) Cor-

L ocdider,

de eft, five dies fit , five nox, nam

05 perder

&que omnia femper videt.

pus meum nondum perfectum , nec

MOquidem

fuis organis formatum.

13.. Poffedifs venes seos-) Omnia in-

Meitto i.

ïï

tima mea fecifli , & nofti affectus

Iz Libro t£zuo. ) In t/ua hotitiä, &

It vobit

(

mees, ftudia, confilia. In Hebrzo

mkcmoria.

ii

Z

Vj

a

l 4lip

eft, mp qwanitha, quod fignificat

Dies formabn

ntur , 6 nemo n eis, )

itücid

Tüm

producere, & titulo produtctionis pof-

Dies diebus füuccedent, & novi exi-

Cörius (

&

fiderc,- ut rem fuam

ftent , & nullus in«tual notitig, &

Ricidis

PSALM US CXXXVIII.

347

: hox u

41 Mihi aütem nimis honorificati funt amici tui , Deus.,

nimis confortatus eft principatus eorum.

Qox fictl

19. Dinumerabo -eos ,

& fuper arenam mult1phcabuntu1 -

n ejus

exfurrexi, & adhuc fum tecum.

e de uteto

19. Si occideris, Deus , peccatores : viri fangumum de-

$-

clinate a me.

5 6 m

20. Quia dicitis in cogitatione : Acc:1plent in Vamtate civi-

tates tuas.

l n oc

21. Nonne , qul oderunt te, Domme, oderam, & fuper

inimicos tuos tabefcebam ?

E

ibro

22. Perfecto odio oderam illos, & inimici fa&i funt miht.

Q

23. Proba me, Deus, & ícito cor meum :

1nterrog-a mes

Mihi

& cognofce femlf*as meas.

7

AXX

4 RE

dNAd

m mel Olt- l-

tuo libro deerit ; omnes ibi erunt

& quia defcripferat fabricationem ho-

minis admxrabllem.

Tgx/f/ Tne m

diftin&e defcripti.

17. Mihi autem , &c. ) Ef altera

20« Qfl; dicitis 22 cogztat:ane ) Quí

xudabo te

pars Pfalmi , qua docet prefertim

cogitatis intra vos, & dicitis.

Accipregz in "uanitare eivitates tuas.)

) Magius,

apud' Dei amicos divinam vigere

*

it tue0 Op!

rovidentiam.

Fruftra accipient vanitates tuas. Ni-

Mibi.) Apud me: ut ego quzdem

hil proderit juftis , quod. intra civi-

fentio.

^

tates tuas, in medio populi tui ha-

wii) Mi

uod pO

Nimis.) WMalde.

bitent ; nam eos inde exturbabimus;

diceremus y

Principatus porum.) Exceïlem:xa, &

eosque perdemus.

dignitas eorum.

21. Nonmue qui oderuut te, Cic. ) "'[u

f/0))f*

g Aeum 4

18- szmzemäa £05 , €$6. ) $i ami-

mihi- teftis es, D'omine, qui optime

merum 0 :

€os tuos dinumerare aggrediar , per-

nofti, me odriïe €0s, Qqui teé aver-

inde fecerim, ac fi areng numerum

fdntur, & oderunt ; tantamque effe

gJaboraft !

inire coner.

vim odii, & zeh, ut tabefcam , &

[; me

deficiam.

Exfurrvexi, 68 adhuc tecum. füug.) Qua—

Super I2UiCOS . T100$. ) Immxcorum

Non eft 0C

fi dicat : videns tam multos effe ami-

tuorum caufa, dolens, honorem tuum

n e&, wnn'ïï

Ccos tuos, & me in ilis cenfendum

A y ya

ab inimicis &uis violari.

fperavi; itaque excitavi me, « te-

a2. Perfeilo odio.) Planme oderam;

Pote

tarum

eum perfiftere ftazui, uni tibi viveres

& plácere- ftudens.

magno, capitali, & confumma.to odio

| 1[1 vl(Cc

profequebau

I

$; eccideris Deus pe;catares, &c. )

lmmzc: fzz&t /imt mihi. ) t quia

f ir n

Si occidere volueris peccatores, &

inimict tui erant, volui etiam ege.

Qr

€os perdere, .ut fane voles: quan-

11113 eiï'e inimicus.

doquidem perdere voles peccaátores ;

. Proba me Deus, Gfc ) Cognofce,,

sum, *

idcirco impii a me faceflite, ne eo-

dem vobifcum exitio mvolvar

explora cor meum , àm ita fit, ut

n

ego profiteor.

Viri fanguinum.) Homicide. Ho-

Semitas meas, ) lm Hebr. eft; Ra-

mos "eos ; fic enim. appeïlat cogita-

xaicidarum. potius meminit , quam

pan. !

/flïl

alterius generis improborum, & quia

tiones, & fenfa animi, quae e mcnæ

& nfwl Cïl

Eomncxdmm eft fcclus graviflimum ;

fluunt ut rami ex arbore.

Ts

LIBRI PSALMORUM

343

10 C

A t vide, fi via iniquitatis :m me eft, & deduc me in

*

ï/la geterna.

tiet €08.

tit

Éin fmem

Pfalmus DaV1d CXXXIX.

doers

u

Ripe me, Domine, -ab homine malo: a viro: 1n1qu0

*

eripe me.

——

Tnala o

3. Qui cogitaverunt 1n1qu1tates in corde tota die confli-

T

tuubant praelia.

-

M&m pc

* Sup;

4. * Acuerunt linguas fuas ficut ferpentes : venenum afpi-

. Ve

s. 1. 'dum fub labiis eorum.

1

fiunt te

Rom.

.5. Cuftodi me, Domine, de manu peccatorls, & ab hormi-

3010

LM

nibus iniquis erlpe me.

Qu1 cogltaverunt fuppiantare gr eifus

Óm

Inceos ;

Qur

6. Abfconderunt fupeibl laqueum mihi. '

. Di

Et funes extenderunt in laqueum: juxta iter fcandalum po- *

N

levatio

fuerunt mihi.

7. Dixi Domino : Deus meus es tu : exaudl, Domine, vo-

cem deprecationis meae.

Hdreo e

dena i mzp;;

E&

8. Domine, -Domine, virtus falutis meæ : obumbraih fü-

qaod Qpt.

per caput meüm in die belli.

t()ïh 1 )ldl

9. Ne tradas me-, Domine , a defïdeuo meo peccaton ;

t2 fs (

das m 1

cogitaverunt contra me , ne derelinquas me , ne forte ex-

altentur.

Io. Caput

quam t

Vl, iv

24« Pa imiquitatis. )

Viá iniqua,

$. Cufladi me. ) anpe me , vel

CW!MU(

fi mentior, & res aliter fe habet,

tutum præfh a petitionibus pecca-

torum,.

mdchch

.quam dico.

N fir

E: deduc me im "via eterma. ) Et

pr!szare reffus. emeos.. ) In ter--

eripaütur

cum me ita compuatum effe inve-

ram me dejicere, ameere, prote-

neus

auxilio tuo mihi adfis, ut vi-

rere, & perdere.

P

eyérterin

10. (

am, que ad «ternitatem dacm , tua

6. -Abjconderumt fuperbi laqucum »

quod -eft

iope 'adjutus infiflere yaleam.

'lendiculas , & mfidms occulte. in-

ftruxerunt.

W fun

DC

Ogitaverunt iniquitates, ): Ma-

E. r

chinati fugt inique me per-

"Extenderunt . im l:-quezmz ) Funes

I aiïnu

dere.

difpofuerunt, & extenderunt in:mo-

AADS. [oi

duimn laquei.

Tota die conflitucbant lþrælm ) Af-

im anet

fidue parabant pr«lia contra juftos,

Scandalum. ) Offendlcula, in que

€b"æï 1

nihil aliud. meditantes , quam quo-

impingerem, & ruerem.

modo juftos oppugnare , & expu-

t & C

Q. Firtus. falutis mes. ) — Kobur fa-

teft

Y

gnare pohent

lutis ine£, in quo fpem falutls mee

me

: Opus

p oWenerunt damguas. fuas , c .) Éxe-

conítituo.

Vrüat. i

ruerunt, expediverunt acutas, & fer-

Obumbraffi fzmer caput meum.) Qm-

Ummæ q

pentinas linguas fuas contra ine.

fi protenfo. brachio tegens me cly-

-

4

Venenu»m ajïuduw) Quod eft mau-

)€0.

Àl

qme mozc;ferum

9. 4 dejza'erlo meo peccatori. ) In

(it à

"4

PSALMUS CXXXIX. & CXL. .

349

W me m

j

. 10. Caput circuitus eorum; Jabor labiorüm 1pforum Ope«

1

:rlet eos.

*

rr. Cadent fuper eos carbones . in 1gnem dejicies eos : in

H

miferiis non fubfiftent.

0 iniqio

12. Vir hnguofus non dirigetur in terra : v1rum 1nJuftum

mala capient in interitu.

€ contt

- 13. Cognovi, quia faciet Dommurs judicium inopis, & vin-

di&tam pauperum.

um afpt«

14. Verumtamen jufli con ütebuntur nomini tuo , & hab1—-

tabunt retti cum vultu tuo..

"m

1

i

ab hom-

i. Pfalmus David. CXL.

e trelh

Omine, elamaviadte; exaudi me : 1ntende voci mea,

cum clamavero ad te.

2. Dirigatur oratio mea ficut incenfum in confpe&u tuo:

lum po

elevatio manuum mearum facrificium vefpertinum.

-

X&3

-

2. Pone

ine, vo-

Hebreo eft,

ze frades Domine defr.

Lp zuferi non þ&f'/?e;zt) Mliferiis

deria tmp;;, ne cÓncedas impio id,

gravilfimis ,

quas fuftinere non poe

brafti fü-

quod optat, ne me tradas pecca-

Vulga-

terunt, afficientur.

toris libidini, & poteftati.

12. Lizguofis. ) Maledicus, men-

ECCaL0T

te noflre fenfus effe poteíft, ne tra-

dax, calumniator.

das me a defiderio meo, id e&poü-

forte &X

Na;z dirigetur.) Non profperabltur.

In Grzco eft,

quam te defideravi, appetivi, ama-

- Mala capient.

)

o, Capu

vi, invocavi, vel, contra quam opto.

ans VO'él ,

venabuntur, , quafi venatu

;me, v

Cazrztzz'veru/zt cozira me.)

Malum

capient.

machinati funt.

pus p«

In znterzm) Quando interibit, vel

Ne- forte exaltmtur) Ne fuperbla

ufque ad interitifm' mala apprehen-

]n t

erigantur , & fibi placeant, quod me

dent,

& perdent virum injuftum.

eyerterint , & opprefferint.

t prot€

lo. Caput circuitus eorum,

«) Mi

13. Cognovi, &c.) Mlultis experi-

mentis comperii, Deum caufam, ino-

lat )

quod eft caput, & fumma infidia-

pum tutari.

rum fuarum, qulbus me circumda-

Fanditdam paeperum. )

Et ulcifei

I€, & circumvenire üudent, nem-

injirias pauperibus ,' & humilibus.

fÉune

pe àffli&io illa, & pernicies.

quam

illatas.

labiis fuis m1h1 afferre parant, eos

14. Verumtamenm , $z. )ERt antæthe—

r ao

idvolvet, obruet; & perdet.

Vox

fis

Hebraa tqww^ & venenum fignifi-

Iniqui perlbunt, at vero jufü

la n quæ

laudabunt nomen tuum.

Cat, & caput.

lt&que fenfus efte

Habitabunt rvelli cum "wultu tuo. )

POEGR venenum ctrcumvemem;lum

SempeL habitabunt in confpectu tuo ;

Rhobut fi

me, opus labiorum . ipforum ipfos

tuo favore

&hl'h mes

& gratia perfrue ntur

operiat; id eft, in ipfos recidant ca-

in hac vn:a, in cæïo autem beati

lumniz, quibus exittum mihi ftruunt.

erunt wfione majeftatis, & glouæ

M) Qua

l!

Caróoemes. ) Ultrices flajmmz.

facwn tuse.

j 0

dy

2.

Alludit ad ipgnem, quo Pent apohs

l?';.gd!ur

. feenat mcmþzm.) Re-

conflagravit..

&a temdac ad te, & jucun-

iort

)Ir

as

[

9;9

LIBRI PSALM(/)RU"M

3. Pone, Doniine, cuftodi

6. Qu

gm ori meo, & oftium circum-

V

abforpt

ftantiee labiis meis.

À

4. Non declines cor meum

in verba malitioe , ad excuían-

das excufationes in peccatis.

L]

tudo tel

$D

-".Cum hominibus operantibus ini

quitatem, & non commuxii-

cabo cum ele&tis eorum.

Donure

L

z. Corripiet me juftus in mifericordia, & increpabi

t me:

Trat 1e.

) u

um.

eleum autem peccatoris non jmpingu'gt caput me

6. Quoniam

(ilis ope

rmseums

1

10

da. tibi accid

a?, üc Odoratus thuris

4. Nom declimes cor'xm*eum, &c. )

thymiamatis fuffitus.

-

INe permittas cor meum inclinare ,

€0, d

Elevatio manuum mearum.

aut labi in verba inconfulta., aut

) Ad ogan-'

ey

-

I

mala.

d

dum , fic fupra Pfal 153.-

6. 4d

nollibus extollite manus "weflras im [aa-

d. emj;zndtw» exmfätiäm: » £$c. )

tl at

da, Gzc.

Ut peccata mea. excufare velim, aut

ininical

Sacriftcium

: ve[pertinzm. ) Sit velut

minuere. Fecit hoc David, qui re-

t mea

facrificium incenfi, quod ad vefpe-

prehendentem Nathan audivit, nec

tis corum

culpe fus excufationem pratexuit,

ram offertur. Vel grata fit, ut ve-

At

viti, &

fpertinum agni holocauftum..

fed ingenue fe peccaffe profeffus eft,

placat,

cur potius vult effe fimilem facri-

cum . al& , . peccauz pamiaa. 2. Keg.

infat, &

12.

13.

ficio vefpertino , quam matutino ,

Cum. bominibus operantibus . iniquitae

malitiam,

cum tam mane, quam- vefperi

auxilio

thymiama offetretur, & agnus?' Ra-

zem. ) Ut impii faciunt, qui cum

Queam,

tio eft, vel quia Pfalmum hunc con-

peccaverint , fe excufare tamen ,. &

A&jbrþ:

cinit ad vefperam, vel quia facrifi-

purgare nituntur.

bus ; fub

cium vefpertinmím . nobilius erat, quia

Nón communicabo | cum elettis eorum.)

Jf |

figura erat facrificii crucis, quod ad

Quemadmodunur oravi té, Domine;.

ïflf/ic*ef

vefperam. factum ,

&. Euchariftie

ne me inlingua labt permittas; ita

Prcimi

vefperi inftituta.

etiam rogo, ut nom permittas .me effe

T« 4ta

3. Pone Domine cu/i*ääizm' eri to.)

participem , aut gaudere iis, que ipfi

Tiergy; )

Ne quid temere egrediatur ex ore

eligunt, & probant.

"

ti fitrin;

tfxtug, l

meo per impátientiam: , aut defp

?7.

$. Coryiþiet"me;j.ufw,, E*;)fc. J

Qu zt.fï'

xationem..

dicat, lubens hoc feram, ut me juftus

lls þlï.'t.

V';mtiæ, þö'c. ) Oftium,

Ji;tgiü'e ü

Offum circnmj?

mifericorditer, & 'huln;xnit;r, corri-

:

quod circumftet, circumdet ,* & mu-

piat, cum peccavero.

UWZIU,/J.I,U

niat labia mea.

Metaphoram expri-

Qleum utem peccatoris ,. fjcw) :Blan-

d

lo 130ny

munt Grzci in didione 4Svpoq/AeTTos,

fam Verh

ditiz autém. peccatoris non deinul-

que eum fignificat, cujus linguam

ccant . me.

Malo corripi a. jufto ,

ünt ad a

nulla janua coercet.

Eadem. ufus

uam a peccatore laudari , & de-

Verba me

1

'"Iheognis, cum ait :

mulceri..

Eít allufio ad veterum. ri-

NT

06 qNer TéJG Giu'pcw

tum , qui amicos, quos conviyio ex-

Cla [m't'

Hg&oïg diypcon

cipiebant, perfundebant odoratis- un-

Si('f!t [

$x Éqnxén TA

.l'æD e&

A Pil.O,äldJ —

.

guentis , fic Chriftus Pharifzi, a quo

nibus [jngue offia aon

convivio fuerat exceptus , in officio-

lfl fery 4 3

h

Multis: /:omf

fam rufticitatem fuggillavit, Lucs 7.

et ngi

adjacent

: Q*."tdo t

Qonsgmæ —

Af ^. Olco cayut meuua mou unxiftis.

11' ioffy :

PS ALMUS ckt;.—

331

Cirm-

6

uoniam adhuc, & oratio mea in benepl

:

acitis —enrum:

abforpti funt jun&ti petrae judices eorum..

excufat.

7. Audient verba mea, quoniam potuerunt :

—x-ficiut' grafü.'

d

tudo terrae erepta eft füper terram.

Ofnmuti

- 8. Diffipata funt offa noftra fecus infernum :. quia ad te

Domine, Domine, oculi mei: in tefperavi, non auferas ani«

a

)abit fhe:

mam meam.

9. Cuftodi me a laqueo, quem ftatue

»

runt mihi, & a fcan-;

dalis operantium iniquitatem.

Quoni-am

xo. Cadent in retiaculo ejus

ap, (o.)

peccatores : Hxä.gulariter— fum

inclinar ,

lta.,y du

ego, donec trgnfeam(

Intellleétus

6. -4dhuc 65 | oratio mta m benepla-

runt , nosque in eas anguftias ade-

änes ; & )

ei£i5 cortgm. ) INon folum non com-

gerunt, ut morti jam fimus proxi-

velim, aut

mi.

Bellarminus nectit cum przce-

inunicabo cum impiis, fed adhuc ora-

id, qui 1e*

tio mea ad Deum eft in beneplaci-

dentibus hoc modo : Verba mea po-

divit, nt€

tis eorum, id eft, adverfus eorum

tuerunt, prevaluerunt, & etficacia

rgtexult,

fuerunt ad conterenda corda eorum,

vitia, & fcelera, in quibus ipfi fibi

Vel fenfus e(t: Oratio mea

ofeffus elty

placent.

ficut craffitudo, & durities terre vi

TEPIDNO

inftat , & perfeverat adverfus eórum

ligonis, aut aratri violenter impacti

malitiam; in qua fibi placent, ut tuo

frangitur, & perrumpitur.

Adii ica

u mtq'l/fk

auxilio eorum vexationes ,amoliri

explicant : Nimia impiorum favitia

, qui cm

ucam.

eo redacti furnus, ut offa no(tra cir-

- tamen.,

Abforpti fuüst.) Maufti funt flu&i-

ca fepulchri fauces disjecta jaceant,

bus , fubmerfi in illis perierunt.

haud fecus atque fecandis manu li-

jun&l petra)) Ad fcopulos allifi.

gnatoris arboribus, fragmina huc il-

lellt wa-)

jdices. eorum, ) Prici

luc per terram circumfperfa ; jacent.

; Domite;

pes eQrum;

qitts ; d

prgecipui inter ipfos.

$. Auguítinus putat alludi ad offa

7. udient verba mea, quoniam po-

matvrum difperfa ab impiis.

tta5.me &t

tueruzt.) In Flebrgo eft, quoniam dul

8. Quiaz 4d re, Dominue Domine ec-

js, qu inï

cia fueruzt, cul confentit Grecus.con-

li mei,G6c.) Domine Deus mi, quo-

textus, or:. 49v»0qoa» quomiam fuavia

niam in te affidue intenti. funt ocu-

fj )

[

fata fuünr.

Nofter interpres videtur

li mei, auxilium a te expectantes, ne

ll

n

,

ntJ

uftus

legifle 3urügoav, poruexunz, a verbo

permittas hoftes meos eripere mihi

Jitéy e

ott

Va4t, non autem 20vy0yo'ay, a ver-

vitam, cum.infidiantur.

bo 49/5»ogc: ,: fenfus eodem tendit;

9. 44 laqueo.). Ab infidiis.

fiate

47 72772 297 77 32* ) Á

t.)

nam verba dulcia, fuavia, potentia

firuxerunt.

*

eteqderunt j i-n-

dul

funt ad animos movendos. Audiant

jü D

verba mea, quoniam ad leniendos,

Scandalis.) "Y endiculis, infidiis.

" j

de

Io. Cadenz 2 ret2aculo. ejus.))

[»

G

uis

Il 4

& percellendos etiam animos etfica-

qeterim T

cia funt. -

ipfi laqueis implicabuntur, & con-

Srezot crdj;:ærla Zerr&, 50) In He-

ftringentur.

breo eít, feut /cimdems, aut findems

Singulariter fum. ego.

) In Graco eít

dor jtlS üfr

mrïl, à qu

im ferra , & fenfus effe videtur: ut

xzra&puovag folitarie, folus, ab impio-

folet agricola findendo, & profcin-

rputn C(gttl remotus.

Vel folus fum

1000*

dendo terram glebas diffipare , ita

& ab omnibus deftitutus , & folo

ylt

[uc? 7

ifti offa, & vrircs noflras infrege-

tuo prafidio fretus.

717 al

/

3y

LIBRIPSALMORUM

Intellectus Dav1d

li

I.

p

Cum effet in fpelunca; oratio. (z Reg. 24-) CXLI

Oce mea ad Dominum clamavi ). voce mea. ad Domi-

i

"V

num deprecatus fum.

bupra

5. Effundo in confpectu ejus orationem meam 3 & trlbula-

i

76. 2. tlonem meam ante ipfum pronuntlo.

4:;In deficiendo. ex .me fplrnum meum, & tu cognovn(h

/

fermtas meas.

0i

n via hac, qua ambulabam ; abfconderunt laqueum

[

mihi.-

1

"

104

$. Confidérabam ad dexteram, & V1debam . & non erat, à

2

qui cogno(ceret me.

4

101 ]

Periit fuga a me, & non eft, qui requ1rat animam meam.

j !

6. Clamavi ad te, Domme, dixi: Tu es fpes mea, portla :

1 tel

meain terra viventium.

4 |

/ ]

7. intende ad deprecatlonem meam quia hum111atus furm

Vat

Qs

nlmlS&

t

-

*

TOtr

Libera.

4

Donec tranfism.) lotum retia, &

Nam in via etiam hac , per quam

ambulabam in faltibus , montibus &

L]

(Mj Ü

EÓN

infidias evadam., S. Joan. Chryfo-

te tort

/ ftom. de tranfitu mortis interpreta-

defertis locis infidiari mihi non præ-

tur, quafi dicat: folitarius, & redu-

termiferunt.

) D

, €&us ab eorum ftudiis , & confue-

$. Confiderabam.) C:xcumfpmebaxm

q

opilla

v

tudine , dónec .ad meliorem vitam

d dexteram.) An mihi dexter ali-

dEm ti(

tranfeam.

quis benevolus, & fautor,

& auxi-

N

hator adveniret.

,

E.

zelle&us David. ) . Quid fïgmfïcet

püs m

intelle&us, dixi

m

infcriptione

Nom erat , qui cagnafceret me. )

Mec

Pfalm 1.

Omnes abducebant fe a me, ne . in.

offenfionem Saulis inciderent ,

&

À Cupi

-Cum effet in jþe "unca . ) Hlüorm

»

d

Wt

repetenda eft ex 1. Reg. 1. c:

periculum fibi crearent.

T$ 1nti

& Cldm;w:) Afï'e&u, & voce cor-

Periit fuga a me.) Intercepta eft, &

dis,.

nam.in fpelunga periculo. mor-

m-hn (

interclufa fuga , nullum mihi patet

Vm

tis proximus, clamare non potuit, ne

effugium.

Dogos

fua voce Sauli proderetur.

Non eff, qui reqmmt anizam meam.)

4*

du

defczerzda ex

726 fpzrzmm

Nemo eft, qui. quæmt felvar». vitam.

^

T afflc

situm.), Clamávi, cum pre mc«rore,

meam.

& defpesatione hoftes evadendi jam

l

- erme deficcrém.

6, Pert:ó mea m qerra viventium. )

H

'Te volo effe fortem meam haredita-

Et .f cogno'v:þ*z þm;fas mea$,). Cla-

riam, quamdm vwo, immo in terra

h IU

fnavi orans ad te, & in confpectu

viventium veram Vltdtn

tuo calamitatem meam conültuens,

z. Humzlmtus ) In Hebreo eft, 27-

lin,

tifima erat.

qu& tamen tibi, ut. omniá mea, nó-

In 134

zenzatus ,. admodum malis Vexatus ,.

I via bac, qua ambulabam, Cie. )

& aiïh&us;

M/. (

*

v

PSALMIUS-CXLI & CXLH.

353

Libera me a perfequentibus me: qula confortatl funt fu-

XLïü

per me.

8. Educ de cuftodïa animam meaim ad confitendum nomlnx

Domi

tuo: me expe&ant jufti ,

donec retmbuas mihi.

- Pfalmus Dawd

bl

1. Quando perfequebatur. eum .Abfaïon filius . ejusa

ovit

(z. Reg. 27.) CXLIL. -

N

Omme eXQUdl oratlonem meam :

aumbus percipne obfe-

jeum

cratlonem meam in Verltate tua : exaudi me in tua ]uæ

»

ftma.

erat; à

. Et mon intres in. Judïcmm cum fervo tuo :

quia

non ]ufczfinabltm in confpettu tuo omnis vivens.

at

3. Quia perfecutus eft inimicus animam meam : humlhavxt

por

in terra vitam meam.

—4. Collocavit me in obfcuns ficut mortuos fæcuh, & an-

Is füt

xiatus eft tuper me fplrxtus meus, in- me turbatum eft cor

incum.

*$

Liberi *

—

;. Memor'

r quam

Conf yptari füent:faper ime.) Quia fünt

fecundum wquitatem juflitie tug

tibus

me f rtiores, & potentiores.

quæ poftulat, ut fidení pra(tes.

onpri-

$. De cuffcdia.) De 'carcere.

]ta

.O Non gütres. gn judicium.) Ne ve-

appelht fpeluncam, in qua latebat.

lis fummo jure mecum agere.

- Hoe

ciebam

E ca:gftendum Azoming tuo.) Ut lau-

eft jus illud, quod Ariftoteles vocdt,

«ter al

dem noimén tuum pro tanto bencfi-

awg:/ïoämam, jus exactius, & durius.

K anxe

cio, e tam przfenti dlfcumme ere-

Quia non juffificabitur , ($c.) Quia

PC us munere /tuo.

hac ratione nullus juftus reperietur;

TA

Me expetlant juffi.) Expe&ant jufti,

nemo enim eft, qui. non peccet, &

- 10

& cupiant me fibi reddi.

In Grzco

mlferlcordm tua indiceat.

unt? 6

eft U'A'szänæ'!g , expellabunt, fed Lati-

. Quia Ptdecutm 5/12, &&c ) Hzc funt:

nus jnterpres retracto in antepenulti-

na&enda cum primo verficulo, exaud?

mam accentu, legit Vaogéyeci, expe-

erationem meam, & mihi OPCm fera$,

afüv&

Ganr.

hi p

quia perfecutus €ft, &c.

J Donec. vetribuas mihi. ) Donec be-

dInimicus..) Abfalon, & qax Hlum

netacxas *donec beneficio hberamoms

7]/?1,")

me afhcmo

fequuntur.

vitam.

Humiliavit-) Ab)ecn: ; depreff t vi-

tam medm, ut Jdnl ine: perlturum exi-

!l;-nda perjäqueäatur A ö'c à

ftimem.

qt n )

Hiftoria habetur 2

Reg I/

4« Collecavit-me in obfcuris.) Cf)e'nf

,editi

dp veritate 1u2.) Pxo tua fide ; fe-

E

me latebras querere, & habmue in

u U

j

cundum veritatem promnümnum tüa-

fpeluncis , & obfcuris locis :

vel per

rum.

metaphoram intelligit tenebras, caäa-

] ffh 4

Inua ;uJ?zrm ) Per tnam. 1u&1t:am,

mlt:dt:um,

exatus

Blb/ cum C0777. M(üOLb T lyt

oX y

254

';LIBS va-x P$ »x LMORUM

«. Memor füi dierum antiquorum, meditatus füm in omini-

bus operibus tuis : in fattis manuum tuarum meditabar.

l.

6. Expandi manus meas ad te : anima mea ficut terra fine

2

ï

aqua tibi.

En

- 7. Velociter exau

di me, Domine:. defecit fpiritus-meüs.

jl

Non avertas faciem tuam a me, &

J M

(ïmilis ero, defcendenti-

businlacum.

lller.

- tote

8. Auditam fac mihi' mane mifericordiam tuam : quia in te

fperavi,

Tiem f

Notam

fac mihi viam , in qua almbuklefn.,: quia ad te levavi

3 Dx

'

animam meam.

IQ .

9. Eripe me d

e inimicis meis , Dömineï, ad te confugi :

4 H

doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu.

dter

Pl"

.10. Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam : pro-

& D

pter nomen tuum, Domine, vivificabis me, in sequitate tua.

tes, &

6 FR

rr, Educes de tribulatione animam meam, & in miíericor-

dia tua difperdes inimicos meos. .

E

Qüds,

ó

I2. Et perdes omnes,

Q*

qui tribl;

lant animam meam : quo-

? En

(s mi

niam ego fer':(us tuus fumf

Pf almüsx

Non Averias f«eiem .tuam. ) iliua('—i

Szcut moþrt—z;as facul.) Coegit me diu

h iïi)ïraä,

in tenebris herere, ut fimilis mortuis

refpuens , ( averfatus orationem

*

ln 4ffit

fim, qui ante aliquot fzcula conditi

meatm,

f

funt fepulchris.

P

E fondltis-ero , Efc) Níam fi avertas,

ero iis fimilis,

nxiatus efh fuper me fpsritus meus.)

q

qui in lacü'ni& 'mg)rtis,

Anxiatus eít de vita mea fpiritus

& inferi defcendunt.

i-EH

titi

meus : anxie, & folicite cogito, quo-

Läcum.) ÍIn Hxbrzo eft *;13 ;07',

*. Mj

modo evadere poffim. imminens dif-

qu& vox feveam fignificat, cifternam,

W ts

"Crimen.

carcerem, aut locum profundum.

meum

Turbatum ef.) Pre nimio timore.

€. Memor fut dierum (m,/iqz:amm.)

"9. duditam fac mibiz) Fac, ut fa-

Sireto,

diam.

Ws n

Revocavi in memoriám opera tua

Was, &

eximia , que prifcis temporibus pa-

Mame.) Mature , tempeft

pis

trafti , ut e periculis patres noftros

riter.

liberares.

Me confolabar , & ad

du fud

In qua 475161;1::;71.

Z Ixx qua atfllïul-zi:f'-e

N Tübdit

fpem erigebam veterum exemplis,

debeam, ut pericula evadam.

qui in te, nec frufira, fperaverunt.

ft

) Qui;

6. Anima mea [ficut terra fime aqua

Io. Spiritus füus boxts. ) (»Benvignu;s

? &€ non

fpiritus tuus, infpiratio tua bona.

pa Angülos

t;bi.) 'Scilicet. fufpirat, vel quid fi-

Deducet me pm terram veclam.) fn

Teita

mile. . Ut terra arida pluviam , fic

viam re&am , per folum planum, ut

llia; hibe;

;ianima mea malis vyexata auxüium

tuum defiderat.

non impingam. .

4' HümO [

l;

æitüti, l

-7.-Defefc:'t» ]þir*itu: meu:.) Pertit,

II. Prap'ter-—namm Héum Damine,)Non

nifi opem feras.

Jtalice dicimus,

Taerito nieo

v

MO

nl$ tui.

y fedi e'fd glcyign ngäni-

tur, & Dulr]

dfma | jþedita, fono fpacctato.

quit n

PSALMUS CXLIL

25

1 1n UtfiT-

Pfalmus David

dbar

1. Advelfuæ, Goliath, CXLILL.

t tetta

nedl&us Dommus Deus meus, qui docet manus meas ad .

Q15 meus.

præhum , & digitos meos ad bellum.

(cendenti

2. Miféficordia mea, & refugmm meum : fufceptor meus,

& liberator meus.

qua n te

Protector meus, & in 1pfo fperavx : qui fubdxt populum

meum fub me.

d te leravi

3. Domine quid eft homo, quia innotuifti ei? aut filius ho-

mmls, quia reputas eum ?

te Cotiüm

4. Homo vanitati fumhs fa&tus eft : * dies ejus ücut umbra

b.

d

39&

j es Qu

preetereunt.

xXiam : P

3. Domine, inclina coelos tuos, & defc.ende - tange mon-

14. 2o

vquitate 0i«

tes, & fumigabunt.

; tiferr-

6. Fulgura coruícationem, & dliïipabls eos : emltte faglttas

tuas, & conturbabis eos.

m : qo

7. Emitte manum tuam de alto, eripe me, & libera me de

aquis multis, de manu filiorum alienorum. -

pfalnus

YXy2:

g. Quorum

Fivificabis me.) ln vita confervabis.

fuAT )

L»;ülü

$* duclima. c«los tu5. ) Sisnilis pre«

tus OI'MIOE

lp aquitate tua.) PK'OP:-CI juftitiam,

catio Pfalm. 17. 2o. Íinclinavit co-

& fidelitatem tuain.

los,

& inclinari coli videntur, cum

app 31 e£nt

nubes terre v1cxmoreb)

m fi avel '5,

hcum :

0i S,

E

T digitos,) Manus; e& repe—

eus autem poetice fingitur vehi

titio.

curru ex nubibus.

M/jertcordm meéa , 60 ) Deus;

Dejcende.) Ut mihi opem feras.

o d "

qul es mifericordia , & refugium

Tange monzés. ) Percute ,. feri iuln

lFClt (&f fiilly

mmeunm,.

mine.

sufceptor meus-) Yn Ulebrao eft, 4rx

pïotun u

y2c4.

Fomigabunt.) logne. concepto.

NFlCa

Auxiliator meus, qui me fub-

6. Falgara coru[carionem. ) Emltte

levas, & ad te confugientem fufci-

corufcationes.

is.

empeü"c'

ul /uädzs populum meu;m ft*ä 7ze.)

Diffipabis eo:.) Ínimicos fcxhce?

Qm fubditos di(cto audieotes facis..

ineos..

*

Cænturä:täls ) Terrefacies.

.SL,M mnotuzf: e£. ) E te xevela-

cvada

fu, ac notum feciíti, per te ipfum,

2. Emite manum tuam de alta,^) Porz-

j ) Beïl

lmug

per Angelos, prophetas, &c.

Kationem

rige rhanum tuam. & opem tuam.

10

Pepm'w ) Magni ftacis.

n

illius habes.

De aquis multis,) V.x periculis, qui-

7 '1/7' r(&

i num !

at

4. Homo. wamitati foulzs

adbus eff.

bus mergor, vel ex confluxu hoftium

j

g

1)1

lnanitati, umbre , nihilo.

plurimorum.

Sicut wnira.) Qu facillime muta-

Filerum alienorum.) 1Yn Hebrao eft,

m DI

tur, & nulum Íui veftigium relin-

Frherum . alieni:;

barbaroruim filzorum

dnwm

quit poR: e

alieni populi.

/

u

356

LE E VP S.ULUMORUM

Q

—— —

8.

[ 'Lau

dextera iniquitatis.

)uorum os locutim g& vanitatem: & dextera eorum ,

Yaltabo

o. Deus canticum novum cantàb

a EC

1

o tibi : in pfalterio de'cax-:

chordo pfallam tibi.

q, Pt |

Io. Qui das falutem regibus : qui redemifti Davj

fervum

42

r

tuum 104

tüum de gladio maligno, eripe me.

Ir. Et erué me de manu filiorum alienorum, quorum os

RU

3 Mi

euson €

locutum eft vanitatem, & dextera eorum, dextera iiquitatis.

4 Genc

12. Quorum filii ficut novellae plantationis in juventute fua.

fjüm pror

Filiee eorum compofitse: circumornatze, ut fimilitudo templi.

s, Magi

I3. Promptuar/a eorum plena, eru&antia ex hoc in illud. -

tabilia Qu

Oves eorum foetofze , abundantes in egreffibus fuis:

*

6. Et3

I4. Boves eorum craifze.

nem tuatt

Non eft ruina macerie, neque tranfitus, neque c

lamor m

pi

ateis eorum.

$

; Men

feita tua t

$. Beatum dixerunt populum , cui haec funt :

beatus po-

£ Mi

pulujsj cujus Domiml;s/.Deus ejus.

miferico

* Lau—äafio

9. Sua

g. Quorus os locuium ef vanitatemy

A. Prompmäria.) .Celle penuari£.

Erutlantia ex boc im slad.) Redun-

Qmnja 0j

6«.) Quorum fermones mali funt,-

V. Co

mendaces , & noxii;

opera ef;iam*

dantia effufe ex hoc promptüario

peffima, & iniqua.

in illud ; cum enim unum prom-

tui benec

9. Canticum novsm.) Na&us falu-

ptuarium five penu ea capere nom

11 Gl

tem tuo Dovo beneficio novum can-

1

pofüit, qua in eo recondita funt, in

D. Ut

ticum canam.

aliud a Dominis transferuntur.

Decachordo-) Decem chordis inftru-

Fetofa.)) Vocunde, multiparg.

gloriamr

Abendantes im — egreffbus — [uise ^ )

Go ita etiam Pfalm. 32. 2. & g1. 4.

10. Da«: falutem vtgibus.) Qui Re-

Multz, & copiofe cum e caulis fuis

ges falyas, & a periculis tutos preftas.

prodeunt.

*

I4. Ruima macerts

æ) Maaceriae circa

Maligzo.) Noxio , ut Saulis , &

Titengj

Goliath.

vineas non funt diffipatz.

Ünripote

Li. De menu filiorum . alienorum, Cfc)

Neque franfirui.) Per vineas, aut

Repetit dicta, num. 7. & s.

agros eorum ; itaque non diripiun-

hus tuis e]

tur fructus.

S' Mdgj

12. Onorum f ffcut nóvella planta-

) Glo

40265 ) Quorum filii elegantes funt,

Neque clamar n plateis eorum.) Eju-

Ut tue.

latio, ululatus, querimonia, five ob

& feliciter adolefcunt, ut arbufcule

teneriores.

morbum , five ob hoftium irruptio-

6- V]r/ul

tdnem.

Compofite.) Ornate veftibus, & mo-

nem, five ob alias res adverfas.

Tonii

nilibus, bene comptz.

i$. Beatum dixeyunt populumy &c.)

Gircumornata , ut. finilitudo templi.)

Quafi dicat : Impii cenfent, & pro-

m admr

?UTC':!; &

Íta ornatze, utornari folet fimilitudo,

nuntiant beatum populum, cum que

u

t

itiunt,

id eft, fimulachrum przcipuum tem-

fic agitur, ex fluxarum rerum abun-

pli, ejus fcilicet numinis imago, &

dantia metientes felicitatem, fed fAl-

lo

luntur; nam vera beatitudo fita eft in

nej

fimulichrum , cui templum dica-

: Agfmd.zg

£um eft.

Dei cultu. notitia, vf:xleratione, &c.

at

PSALM US CXLIV.

352

d eoum,

I. Lauäatga lpfi David, Pfalmus. CXLIV.

o den

Xaltabo te; Deus meus rex, &. benedicam nomm1 tuo im

fzeculum,

& in faeculum fæcuh.

2. Per imguios dies benedicam tibi ,

& laudabo nomen

gi favum

tuum in fzecul

um. &in fzeculum fæcuh

À

Juorutt 0s

3. Magnus Dominus,. & laudabilis nimis, & mavmtudmus

ejus non eft finis.

1quitats,

ntutef

4. Generatio, & generatio laudabit opera tua, & potentlafn

tuam pronuntiabunt.

do templi

n illul

s, Magnificentiam glorize fan&ïtatxs tuz loquentur, & mi-

tabilia tua narrabunt.

Jl5

6. Et virtutem terribilium tuorum dicent, & maümtudl-

clamor n

nem tuam narrabunt.

7. Memoriam abundantiae faavitatis tuce eru&abunt, & ]u-

;eatus Qo«

üma tua exultabunt.

8. Miferator , & muencors Dommuq ; patiens,

& multum

mifericors.

f

degeras I

Laudito

& mlferatlones eJus fupet

9. Suavis Dominus. univerfis ,

1 x

omnia opera ejus.

,1) Redi-

10. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua; & San&l

omptuäfïü

tui benedicant tibi.

gum pro

cipere- 102

Iï Gloriam regni tui dicent, & potentiam tuam loquentun

(tÀ flnti

. Ut noram faciant filiis hominum potentiam tuam , &

untur

gloma*n magznificentiee regni tui.

ïupme

*

7 uh

uT

Xy35

*

15. Regnum

o faffitia tua.). De tua juftitia.

e càulis 10

4

Eneratio , 65 generatto.)

Sin-

" gul& generationes, & atates.

Q. Smavi.) Bemgnus, 'beneficus.

acere ao

Potentiam

fuas prommtmäzmt

)

Super ommia opera ejus.) - Miferatio-

nes ejus funt 1najores omnibus ejus

Omnipotentiam tuam , que in operi-

uneas u

bua tuis elucet , celebuuun*

óperibus, quoad effe&us; nam alio-

, dirpi

Magnifice ntznm gloris fanthitatis

qui omnia Dei attributa funt equa-

liter magna ,. vel fuper ommia opera.

'zm ) Glmwfam majeftatem fdn&l-

Senfus

W,IE

ju

tatis tuz.

idem eft ac z» o opera.

j Iv€ 0

6. Virturens. ) Potentiam , foiti-

erit: Nullum opus tuum eft, inquo

tudinem.

mifericordia tua non eluceat ; nam

g impno

as

Terribilium. tuorum. ) Rexum tua-

etiam cum punis, citra condignum

ulun 9* )

tum admirandarum, qu*e merito . ftu-

penas infligis.

plO

porem , & quafi quemdam terrorem

1o. Confteantury Gc. ) Laudent te

incutiunt.

Oomnes creatura.

quin que

"

erutlabunt

rum D

ün

OH20TI47 -

)

Sanái tu.) Fideles.

lm re

i

Mentionem facient,Jcommemorabunt.

11. Regzi £g;.) Gubernationis, pro-

Abundantis [navitatis tua. ) Abun-

videntiz , & potentie tuz.

1*3 CR i

jofa

dantis, & copiofe bonitatis tu&.

12. Glorzam m:wnzf centia.) Glomam

358

LIBHEI *PSAL'M»-QRUM

ÀX

13. Regnum tuum regnum ómnium feculorum, & domi-

Vil

patio tuà in omni generatione, & generationem.

Nol

Fidelis Dominus in omnibus verbis fuis, & fan&us in omni-

bus operibus fuis.

"

qu bus f

" Exl

t4. Allevat Dominus omnes, qui corruunt, & eri

gijt omnes

elifos.

; 3la di

a die pe

15. Oculi omnium 1in te fperant, Domine, & tu das efcam

"

1 Deat

tuino Deo

illorum in tempore-*opportuno.

16. Aperis tu manum tuam,. & imples omne animal bene-

6*Q

dictione..

x*

s

eis funt.

17. Juftus Dominus in omnibus viis fuis; & fané&

us in

? Qs

tiom pxt

omnibus operibus fuis.

e

18. Prope ett Dominus omni

bus invocantibus eum : omni-

$. Dot

Donin

bus invocantibus eum in veritate.

19. Voluntatem timentium fe fa

ciet, & deprecationem 4eoa'

9. Don

rum exaudiet, & falvos faciet eos.

piet, &

1. X

20. Cutftodit Dominus omnes diligentes fe, & omnes pec-

€atores difperdet.

L

Deration

LAÀ

21. Laudationem Domini

--quuetur ós meum & benedicat

T Aud;

omnis caro nomini fan&o ejus in fzculum, & inrfæculum

2

fzeculi.

.

4 ftro

. 1. Alleluja, Aggsti

, & Zacharie. CXLV.

R

2. Laucl:—;

potlur, ut

Ín ag ii

magnificam, vel gloriofam ma,cüwa-

16. perut tu mauum :zmm.) Bene-

A

$em, ut verlu s.

ficam, & liberalem.

quod hr

^i

72

Wüateram.

13. Regnum ommium jacnlorum. )

ficiis fatias.

Plei . benediclione.) Tuïs bene-

:

200 quod

Nullüs feculis coxnl)rehczïftlxp, &

quod hum

fnitum , fed s&ternum.

17 . lp omnilus viis fiss. ) IAn omni-

F;delis.) Vexax, & conítans in fer-

bus a.éctionibus fuis.

Tyerteren

Santlus.) N ide dida num. 13.

2'9('!,4?72:

yandis pmmiüïs.

$ Onf

San&u. ) Nihil enim facit; qug,

1g. Prope efl. ) AdeP; auxilium

i

merito reprehendi polfit.

laturus.

lum loc;

Ip veritate?) Serio, & ex corde.

7

(ierit fs

flictos,

14« Qu eorruunt. ) Miferos , at-

19. Volantatem. )

id, quod vo-

!jl J??f'f.re :

ln Hebrao eft

Ht baninjl,

. Eljfos)) 1n Hebr. eft, ;euroares, id

lunt, quod optant.

eft , pondere malorum preffos: if

Beneplacitum. .

? Qujb

V. affery

Grac. eft cmfm&o:, elzfos.

21. Ownis cAro. ) O mnes ïïcmines;

À Erihy

1$. Oculi ommium £m te fperent , Do-

mine.) Oculos habent intentos in te,

G

g,

& Zacharie.) Horum Plfo-

cm'P"vff at

Qnimucs

2

phetarum nomina s0n funt ia

Rmïfetl

a quo victum expe&ant.

textu Hebrzo , & videntur addita,

eít neutrius generis; mon enim fo-

Q Quogd

lum hominibus ,

fed. brutis etíam

quoniam ili pradixerunt inftaura-

"- Pf

animantibus vi

tioném. Jerufalem , ad quam verba

Tim 771

.

&um fuppeditat /Do*-

F fuuþ;

mïnqkm

aliqva hujug Pfalmi accommodari

A

PSALMUS CXLV. & CXLVI

3$9

& dmi.

Auda, anima mea, Dominum ,

laudabo Dominum in Supre

1445!* P.

-4 vita mea : pfallam Deo meo, quamdlu fuero.

$ T0 omii

3. Nolite confidere in principibus : in filiis hominum, in

quibus non eft falus.

PIt 0nt

4. Exibit fpiritus ejus, & revertetur in terram fuam: ia

x

illa die peribunt omnes cogitationes eorum.

das efeam

$. Beatus, cujus Deus Jacob adJuïor e;us, fpes ejus in Do-

mino Deo ipfius :

] bene:

* A&

6. * Qui fecit coelum & terram mare, &omma, quae in.

4

eis funt.

A OC

anQus n

7. Qui cuftodit veritatem in fæcuïum, facit judicium inju- . 7.

mam patientibus :

dat eícam efurientibus.

n : Offt

8. Dominus folvit compeditos: Dominus illuminat cæcosa

Dominus erigit elifos, Dominus diligit juftos.

Qnem €o-

9. Dominus cuftodit advenas, pupillum, & viduam fufcx-

& vias peccatorum difperdet.

piet,

s pec-

ro. Regnabit Dominus in fzecula, Deus tuus Sion, in. gc-

nerationem, & generationem.

LO

yenedicat

i. Alleluja, CXLVLE -

feecul

Audate Dommum , quoniam bonus eft pfalmus: Deo no-

ftro fit jucunda, decoraáque laudatio.

20 Edlü-

, 27143

Lx

-b

poffunt, ut ilud:. Regmabit Dominw

In ia di.) Tempore mortis.

E

in fatula , Deus tums Sion, Cjc.

Ve

Cogitationts. ) Confilia , conatus ,

quod hujus Pfalmi argumentum, & ftudia omnia evanefcent.

materiam urferint , & illuftrarint,

». Cuftedit veritaten) F idem fer-

Tuis bent

Vel

non quod carmen condiderint.

vat in promiffis.

quod hunc pfalmum cecinberint,cum

dp faculum.) In evum , femper,

) Ín omi

reverterentur e Babylone.

Facit judictum , &6c. ) Reddit jus.

5. lgzram;lzþyfucro ) qu(ïLndltlvxxelo

Ttalice dicimus, Fa ragioney. fa gin-

1.

x

(3« Confrdere. ) Omnem fpem ve-

yEizia.

y usl

ftram locare ,

neglecto Deo.

Sic

Compeditos, )

Vinétos cgmpedta

dixerat fupu Pfdlm 117- 9. .Bong

bus, & carcere detentos.:

( con

g. Elifos.) Affh&os Vlde Pfal. fu-

jl N0

ejl dperare t Dommo » duam conjïde;e

in /:omm:bm

periore n. 14.

jirao *

de quibus mom cff falus. ) Qui f&lu—

9. Sefcipier.) ]uvabw defendez,

tem afferre non ,poffunt.

Via.) Confilia, aQtiones.

hgmmem

4. Exibit j?zrztm ew. ) Migrabit e

Io. J» facnla. ) In eternum.

corpore anima Principis.

Deus fmUi Siom. ) Scilicet regnae

qum Pre

Rc'ver:*emr um terram /ïuzm ) Ho-

bit in faecula, & in perpetuas gene-

j fmt i

un

rdtxones

mo quoad corpus.in terram folve-

it Jdl.h[l,

Pfalm. 103: 59« Azzfere: f

Onus ef? P[/alhumus Deo noj?ro.)

gaura

qum earum, &. defreient ,, 6. m putve-

Ad verbum ex Hebræo- 80*

am

ych 4

rcns - fawne rewertentur. .

&

mito "

i

ä&lA

ngm gf Pfaäere Deo noftro.

/

369

pIBRI PSATLMORUM

t 5

^. R.dificans ]erufaïem'Dominus: difi perüonäslfl*äelis Con-

regabit.

hiis viri

S

L.

. Qui fanat contritos corde,

.

& alligat c*ontxritivone's eorum.

iL P

4. Qui

numerat mulütudinem ftellarum,.& omnibus eis no-

els, qu

mina vocat.

s. Magnus Dominus no:

fter ; & üagha virt

;

us ejus ; & fae

' plenda&e ejus non eft n

unmerus.

6. Sufcipiens manfue

tos Dominus : humilians aute'r;n pecca-

m.LAx

e ad terram.

danedixi

tores ufqu

*

2. Prseci

14, Q

in cithara,

nite Domino in confeiïione pngitg. Deoj noftro

'

"

:

5. Q

8. Qui

operit coelum nubibt

s,& parat terrae pluviam.

fetimo ej

Qui pro

ducit in montibus foenum , ,,& herbam fervituti ho-

16. Q

fminum.

fpatgtt.

9. Qui dat jume

'

ntis efc?.m ipforu.m? & pullïsl corvörum in-f

sss

vocantibus eum.

tibus autei

Thütt wl

Cueeees

IO. ?Nolïiï

*

es infiau

gecunda. ) Grata, accepta Deo,

6; vSufcipiæäJ.) Adjuvans, erigens,

e Job. 3s.

fuavis etiam , & Iata.

fublevans.

lag

Huniliant, t$e.) Depn

Deceraque. ) Ut laudandus eft hi-

ad terram.

-meqn's- ufq-ue

;

invoant ,

lariter Deus , fic etiam. decenter, &

attolluy v

ánbdefte. -

9. Précinite Domino.) In Gr

&co e&;

üt bf a

2. JEdifícans. eru[alem. Dominu. )

zEápbat, cantu: preite , italice dici-

Io. NN

mus, I»£077e ; hoc enim eft eSapyeis ;

Dominus zdificat ; inftaurat , & con-

tatem hal.

—firmat ferufalem.

?

:

nam zrepetere , vel profequi ea;

nefdio if

D';]þerjz-'anes.. ? Di

-fpärfos , exules,

qu& pr&centor inchoavit , di;i-th

tendit ad

gatria carentes , captivos.

fm $ yéy»

"Domino confiten-

abent,

$« Sandt contritos cerde, J

Confo-

lz confeffione. '

Viug;,

latur e0$5 qui afflicto, & marenti

tes, laudantés

ominum,.

tit, m

P[allte « .. imeitbara. ) Cantu

i -a'dw-

funt animo; & juxta fenfum lubl

LT

mior-m , a peccatis abfolvit €os,

dite fonitum citharz.

Wdüfriu.

quos peccalle pemnitet ex corde-

g. Operit. ) Obducit, velat, ab-

:

Net m ;

Alligat contritiones. ) . lnftar aman-

fcondit.

Hefbam fervinuti homimum. ) Ut

US curfo

tis chirurgi medicamenta vulneribus

li, Bf)lf |

applicat, & fafciis obvolvit, ut coa-

fint alimenta beftiis homini infer-

Tefcant.

á

»

vientibus.

Repetitum eft hoc ex

cat, quDd 4

Af kmuftitmiline?æ /ïallarüm)

Pfalm. 103. D. 14*

4« Numer

Mide ibi aï*i.-"mvï

Qui perfpe&um habet flellarum nu-

explicationem. -

füg, &

merum.

[ob ait cap. 9- 7. $refas

*

g. Pullis corvorum.

) Deflitutis pi-

tlmen-

»

rentum fuorum ope. INam pulii cor-

slaudiz quaft [ub, fgnaculi,

—JMownnma vocat.

À

Vlicordia

Nomen imponit

vorum , quoniam dum nafcuntur ;

ex ipf.

n

^

candidi funt, five quia implumes,

&acitite,

arum: fnaturás vi.rcut?,xähl eäi.'.

five quia plunias haben

t albicantes,

lj Conf«

/

S. Vartus. ] Potentia.

4

$E

m

s

negHeuntur a« matribus , & patribus

R, & Y

Aymnerus. ) Menf

u

rä,'l

nodus, '

quafi £purii , vel degenexes :: claman-

um

PSÁLMUS CXLVL & CXLVII

36:

[iaelis or-

. 1o. Non in fortitudine equi voluntatem habebit : nec' in ti-

n COTUb,

biis viri beneplacitum erit ei.

ir. Beneplaci

tum eft Domino fuper timentes eum , & in

iþus & n

eis, qui fperant fuper mi.ericordia ejus.

Alleluja. CXLVII.

us & fde

uda, Jerufalem, Dominum : lauda Deum tüurh Sion:

lm petta-

1. LA

I15. Quoniam confortavit

vferas portarum tuarum:

benedixit filiis tuis in te.

Deo| nofto

Efrumenti fatiatv te,

14, Qui pofuit fines tuos pacem, & adip

15. Qui emitt

ylüviam.

4

it eloquium fuum terr&e : velociter currit

fermo ejus.

ervituti Do-

16. Qui dat nivem

ü;ut lanam: nebulam ficut Gnerem

f pargit.

17. Mittit

rvorgm m

tib-us autem pfæ f'ame., Deus im-

(.Loxääg,)- ne in. civitate

.

1o. Nf

ftes irrumpere.

m poflint ho-

Á

mittit mufcas, que eos fefe in fau-

ces infinuando alant.

ÍIta Rabbini

Benedixit, . ) Benefecit civibus

yanS, erigenï;

e Job. 539. 41.

Vide ibi dicta.

tuis, qui te incolunt.

Lzyvocantibus eums.) Suomodo Deum

14. Pofwit ffmes tuos pacemz ) Fines

tuos

primets vique

invocant , quafi nutritorem , dum

pacavit , ne ullus hoftis infe-

attollunt vocem , & caput in coclum

ftus fit.

! In Gï:?CO 5&1

ut beftiz agri, Joelis 1. 20.

Adipe frumenti.) 'Tritici polline;

IOo. No» £ fortitmdsne equi volum-

, |raiet dic

& farini puriore

Pacem fequitur-

ad p

zatem babebit.) Ín falvandis, & be-

agrorum cultus ; tunc enim evenit,

g &

neficio atficiendis hominibus non at-

quod dicitur Pfalm. 121. 7. Ezr

avit a

p

dicitur

tendit ad potentiam equorum, quos

p4x dm wirtute sua, 69 abundantia in

£urribus fu.

habent.

z

nino confttt

Voluntatem babeb

;t.) Symmach. ver-

15. Q emittit. eoquium [num, tc.)

um

tit, £udbxérai , quod Italice. dicere-

Quafi dicat, non folum propter be-

) Cimt'lï il-

mus , Nes ff compiacera di forte 6a

neficia memorata laudandus eft, fed

'vzzäeruz.

etiam propter admirabilem fuain pos

m vath d

Nec m tibis viri.

tentiam ; nam cum €loquitur, & ali-

bus curforibus.

) Nec ?Il duoci-

quid fieri jubet in texra, flatim il-

lud effectum datur.

qim

j

1. Bmeplacitum eri ei;) Idcm: ngifï-

homit/

iaf

cac,þquod volmnutatem babebit,

Velocszer currit fermo ejus. )

P ac

at o€

Semper timentes eum. )

Gaudet

rent ei ftatim omnia in ufum, & coms

modum noftrum.

:

Vide ) u

Deus, & delectatur iis, qui ipfum

165. Sicut*/a?zam.) Lanzm fimilem

timent , & fpem fuam in ejus mi-

in candore, & levitate, Nives enim

petias ?

fþricorglia gqnüituunt.

diutius federe in campis utile. eft,

van p

ylij ?

: äfu.nw )

ia exhalationes terre includunt j

g

13 (( 'Onfortavit. feras portaruza tua-

&

comprimunt , & retroagunt in vi-

ja 1]

jpiint

THP. )

Robuftas fecit fe-

res frugum, & 1

j

ras, & vectes ( nam in Graco eft

fim inftillant.

d

iquorxem c:ia.m-. fcn—:

i

au "

cþmW

BiJ, ewm. Com, 'gm'&;/:. T.

D AE !

o

$65

','*LIABRIZPSALMORUM

17. Mittitcryftallum fuam ficut buccel

É Quï

las: .arylt(ä faciem fri-

goris ejus qui fuftinebit ?

fuat.

6. Sta

18. Emittet verbum fuum, & liquefaciet

ea : flabit fpiri-

tus ejus, & fluent aquae.

; ptom po

, TU

19. Qui annuntiat

:

verbum fuum Jacob : jufütiasq, & judi-

cia fua Iírael.

$. Irni

faciunt ve

20. Non fecit taliter omüi nat

;

loni, & judicia fua non manif

feftavit eis.

Alleluia.

ad:

9 Mon

(atfi

1. Alleluja. CXLVIILL

10. Bef

" Audate Dominum de coelis: laudate eiimtin excelfis.

^. Laudate eum omnes

! pennatoe.

$

Aqg'eli ejus: laudate eum omnes

. he

virtutes ejus :

LJ

judices &

3. Laudate eum.

& lumen.

foï, & luüna : 131153;1;6 eum -omnxes B:;ellæ.,

u. Jui

nomen D

*Deut' 4. * Laudate eum eceli coelorum, & gqu)æ omnes, qua fü-

1. Co

3. 39. per coelos funt, laud

Q«

*

en t ngmen Domini,

Cormu po

g. Qïila.

L. Hy

Neéulam. )

In Hebrezo eft 355

lo fuol'juiï'u fol

Ccpher " qu& .vox proprie pruinam

pruinam.

vet grandinem , &

: pmpinq,uf-

fignificat. LXX. verterunt dg/yA

a

Flabir fhirirus ejus,) N entus calidus,

Losneeee

nebulam , hec duo affnia funt,

cujusmodi eft aufter.

alterum ex altero gipnitur, pruina

Fiwent aqua.) Solventur in aquas,

timm"., qua]

Ícilicet ex nebula frgida, & humi-

vel,

pluvie aderunt, & omnia

imu, & r

da.

"Porro pruina cinerem colore

Aqthz [77)]

refert, & ut cinis arefaciendi vim

fluent aquis.

- Ràturds, (

19. Qws annuntiat , Cic. ) "Pranfit

habet : quare pruinam a perurendo

ad beneficia fpiritualia.

Annuntiare:

cclo &

dictam volunt Grammatici.

verbum, juftitias, & judicia eft le-

7€1. 1. (;

$. Dinyt,

17. Coyféallus. ) Grandinem intel-

gem divinam docere.

6. Stayi

ligit, quz fimilis eft buccellis, hoc

74coó

$5 dl Ifrafl. ) Sunt dativi

€eft, bolis; defcendit enim in

lo«

cafus.

308 feilicer

eos, &

bos cempac&a magnitudinis fere bolt

20. Nem fecit ta)äter 075 naiiaäi.)

[ Büpetuum,

unius. Grzsis «puccAog & glaciem

Ut fcilicet: tantis atficeret beneficiis.

fignificat, & lapidem cryftallum: in

Jdicta -[ua. ) Leget fuam, qua

Pteipuy,

Hebrzo e

hp qweracb, que vox

Deum: noffent , &.cultum ejus doce-

Tatan de

rentur, & ad omne. virtutis

| QUm cojef

proprie glaciem fignificat. Sedcon-

inftituerentur.

gepus

venit €tiam hoc vocabulum gran-

T* De tey

dini , quia omnis

OIR yerfis

glacies eft.

gïatndo quæd'am

I. E celis.) 'O v.'os.,'quï eftis de

4C0jpey.

celis. O m':ïites., vel, O cc-

Aä)! ä'v !

ure faci

em frigoris g;u; quis : fufti-

leftia omnia.

mtbi?)) Quis ferre poffit vim fri-

iz excelfés. )

O vo.s, qui e&ïs; in

itates.

goris ejus; adeo enim fripida eft

excelfis.

Vel, O ealeftia, ut

8 SP""!;;S

cedente hemiftichio.

pra-.

&L

A exein

inanibus colle

rando, ut qui multa illius grana

gerit, frigus ferre non

.2.. Viriuter. ) Exercitus coleftium

Vlns

d fülü;

Q

poffit.

fpiritium.

iulïïs (

18. Emittet verbum fuum, &c. ) Bo-

, VOIun

4. Celi celerum. ) ^ C'li prenan-

L d

363

E

PSALMUS CXLWIL |

hdem frie

| g. Quia tpfe

-cïi.xit, & fa&g funt : i—pfe.mandazit ,& creata

unt.

bt b

6. Statuit ea in zeternum, &

dn feeculum faeculi : praéces

ptum pofuit, & non prseteribit.

, &uti-

7. Laudate Dominum de terra,

dracones, & omnes abyfïï,

D

g. Ignis, grando, nix, glacies, fpiritus procellarum: quae

Don müanie

faciunt verbum ejus.

9. Montes :

& omnes chles: ligna fru&tifera, & omnes

Y

EeOrI. ^

xcelfis

10. Befli:e , & univerfa p

'ecora : ferpentes, & volucres

pennate.

um ottnés

$

1r. Reges terroe, & omnes po

puli: p'rincipe»s:s & omnes

judices terrae.

s ftelle,

12. Juvenes , & virgines, fenes cum junioribus laudent

nomen Domini : quia exaltatum eft nomen ejus folius.

; quz f

13. Confellio ejus fuper coelum , & terram , & exaltavit

cornu populi fui.

v Qui

r4. Hymnus omnibus San£tis e

-

andinem,,&

jus : filiis Ifraelk, populo ap-

prgpinqtlgnti' fibi, LAHeIJuja.

EX3 -

ntus calidus,

Qu

r AHduiaz

tiflimi, quale eft empyreum clarif-

Io. Bef?æ.) Ferz& ;nam nsn-" r/54i:4

'ür if aqua

fimum, & beatorum fedes.

de illis proprie ufurpatur,

& Qmalà

-dque emmes. )

Aque vere, &

Pecora.) Beftiz domeftice, & ci-

paturales , que funt proxime fub

cures ; hoc enim flgnificat 45

, Tffm fït

eelo emp

Y

é&ebema,

53

Gen. 1. 6.

yreo , ut docent Patresq

3. £

xealtatum c

Annuntiarcl

f momen ejaus /ä'/z'»xh:s. !

dica d

s. Dixit.) [uffi.

Solus enim i

pfe fuper omnia. exaj-

6. Stauit ea im ereruum. ) Ange-

tatus eft, & maenificatus

óJos fcilicet, folem, Iunam, ftellas,

Supt atv

dia admiranda fua opera.

€clos, & aquas caleftes. ftatuit in

14« Confé/Jfo ejus.) Laus ejus.

perpetuum , & voluit efie zterna.

!

t benefxcïïs-

Preceptum. pofzit.) Legem ftatam,

Suber ealuzs. $ rtrPa5, ) Ub

ue

& ratam de motibus, influxibus, &c.

Dei gloria relucet , & 1

ibique ftye

í

fuam, 9

in celo »

five in terris. laudandus

; ejus f0

quam. celeftia conftanter f&rvant.-,

€.

"iv

7- De terra.) 'lereftria, quæþ in

Exaliavit. corss

. terra. verfamini.

dandus

Pepeli fai.) Lau-

etiam , quia populum fuuim

j

y dtis

Dracones.) Immanes pifces , ceti.

multis auxit Leneficiis,

eumque fub-

4bff. j' lngentes aquazum pro-

Iimetin

es p otentenx

f "

l, 0 g

funditatzs..

fecit.

v X contrxaA hgfg

qu

etis i

cellas excitantes turbines.

g. Sperztues proccllarnga.) Ventiþma

Hynps:; — omuibus j;zfz&k' 6juf.

J

ld

u pfæ'

JEquum eft , ut omhis populus ifra

e-

Quuo. facitint , 6c.) Quue omnia di-

Xitieus Deo charus, &

illt fanctifi-

viuis juffis obtemperant, & illius nu-

catus Deumm Ííuum la

udet. , illique

tE,G V-'Oïunta:tef reguntur,

iuymnum dicat.

yi p

/

364

LIBRI PSALJM-ORUM.

|.!

s Af

r. Alleluja. CXLIX,

s.

h)

Antate Domino canticum novum : laus (ejus in e,&clveüa

»

$. Ad a

i

C^ Sanctorum.

.

eorum in

2. Leetetur Ifrael in eo, qui fecit eum, & filii Sion exul-

U

tent in rege fuo.

^

mnibus

3

Laudent nome

n ejus in choro : in tympän-o., & pfaltefio

z. Affel

pfallant ei.

4. Quia

ben.epla&itum eft Domino in populo fuo , & exal-

tabit maníuetos in falutem.

H

Audate

J

thento

.$. Exultabunt San&i in gloria: laetabuntur in cubilibus fuis.

^. Lawd

. 6. Exultationes Dei

syolcitudy

in gutture go?um, & gladii ancipites

in manibus. eorum.

, Lu

7. Ad fa-

cidhara.

Popslo aþprapinquakri fé-) Con;w-

Pfaiterio.) Pfalterium muficum erat

4 La

nit hymnus lfraelitis , qui funt po-

inftrumentum decem chordis inten-

chordis,

pulas Deo

E

tum, ut non femel fupra dictum eft.

propinquags per fidem,

Vocem Hebraicam 3335 c/rzer , ali-

COTESAESUU NI aR

*

& religionem.

qui vertunt pfalterium , alii citha-

. 4 f

Y. "nticum novum. ) Receh"s.,. &

ram, alii lyram.

fioibiu.) V

infolitum ,. novi argumenti ,

4- Beneplacitum eff

—Dam:"no.) Bene

fumint de

& materiz ob nova beneficia.

vult populo fuo; multa benigni-

Inirsati

Laus ejus.

diceremus :

tate populum fuum di

gnatur. flcglice

pt, &

&udiatur.

) Subintellige ; f* vel

tes eorm.

In Ecclefía fan&orum.) In cotu.

Ha gzy?o , € fé compi

4ce- Zel fuo

& 4d d

papa/a.

2. Im eo, qui fecit eum. ) In He-

- Jicet Prisc

breo eft, /- fattoribus fwis ,. Qui lo-

Exaltabiz man[uetes $2 falutem. )

, perfecutyr

uendi modus indicare videtur per-

A. ftatu humili, & affii&to erexit ad

d

I)

narum "rinitatem.

falutem : in Hebr. eft, glerzfcabiz in

pedibus :

falute

donabit, & ornabit in. fa-

in tencb

Eilii Sioz.) Filii Ecclefta.

ute.

3

U.

Ín Rege fuo. ) Chriüo.

L2

9

3

In chore. ) Concentione fimul

Manfnuctos.) Mites, himiles.

cantantium in publico concentu. In

Exultabunt fantli $m glovia. )

Jeriptum. J

derem,

Hebr. eft, YnD machol, qu& vox

Populus fidelis gloriam adeptus gau-

& non po

nunc cctum gaüdentium , cantan-

dio exultabit.

Glma h

tium, & faltantium ad tibiam defi-

In cubilibus. ) In lectis, id eft,

locis maxime

t, qua

ghat, ut Exod. 52. 18. nunc tibiam

leftis Patria.

quietis , qual—is eft coe-

iclariam

ipfam, vel tibiz , & inftrumenti mu-

eXaCeant

Ó

ici genus, quo utebantur in choris,

6. Exaltationet Dei £m gutture e&-

ut lZxod. 15. 20.

rum. ) Ora ipforum divinas cele-

In Hebreo eít , &n

brabunt laudes.

l Nf.z

Tympano.. )

Et

lo

zoph. "Midetur a fono ficta vox per

gladii ancipites.

)

" Simul

180

onomatopocjam.

Inftrumeéntum eft

Deum laudabunt ;

& hoftes fuo&

utrinque membrana claufum , quod

ulcifcentur ; itaque gladios utraque

neu*rlub

Itali

&m fuan

bacillis .percuilum refonat.

ex parte fecantes

«&rin gent contra

"n

.appeullanc , Tam&z(rifo. ;

impios.

r

PSALMUS CXLIX./& CL.

*96€

3. Ad faciendam vinditctam in nationibus : increpationes in

populis,.

in eccifa

$. Ad alligandos reges eorum in compedibus, & nobiles

E

^

eorum in manicis ferreis.

Stoh exul-

9. Ut faciantin eis judicium c

onfcriptun?: gloria hzc eft

Y pfalterio

ómnibus San&tis ejus, Alleiuja.

L

r. Alleluja. CL.

, &el

Audate Dominum in San&is ejus ; laudate eum in firma-

L

libus füis.

mento virtutis ejus

a. Laudate eum in virtutibus ejus :

ancipite

laudate eum fe.cundur;x

multitudinem magnitudinis ejus.

3. Laudate eum in

f

7 Adfe-

ono tubæ—: laudate eum in pfalterio , &

— z

cithara.

uftem erat

4. Laudate eum in tympano ; & choro :

- laud'ate eum in

yrdis inten-

chordis, & organo.

dittum eft

Z 31

g; Laudate

cintor , ali-

alii citha-

confítituto calo.

. d faciendam vinditlam m ma-

In fortiflimo pa-

fiopibus.) Ut in die judicii vindictam

latio fuo.

eina.) Bene

fumant de hoftibus.

Virtutís ejus.. ) | Fortitudinis ejus,

j benigui-

Increpationes im popu'is. ) Ut incre-

titudo elucet.

in quo divinaà ejus virtus , & for-

»

jr, dealice

pent, & illis exprobrent iniquita-

tes €orum.

o. Im wirthribus 'Ljas. ) du Greco

act. del '660

éui TW Óvvac Ttuug duTS fuper pores

090:/ 0

8. d alligandos, 66 Cum fci-

Jicet Principes infideles, & Ecclefiz

featibas ejus , ob fortiflima ejus facta,

F!tælem; )

»erfecutores , ligatis manibus , &

quia' omnipotens.

; erexit àd

vrojici

Secundum . multitudinem ngizi!udinä

pedibus jubebit Dominus

Mlatth.

p:

ejus. )

Ut requirit eximia ejus

pfraitin

in tenebras. exteri;*)res.

bit i. 1de.

22. 13*

magnitudo , & excellentia , & quam-

9. Lt

faciant —in eih. judicium con-

vis meritum ejus equare non pof-

(fes.

fitis , quantum tamen licet , ca-

feriptum. ) Jam olim confcriptum eft

namini,

g/m'da )

decretum, quod mutari, aut infrin-

us g

1 non poteft.

3. Is Pfaiterto.

) Vide di&a Pfal-

Gloria héc eff ,

G. ) Hac erit elo-

mo fuperiori n. 3.

ria, quam fan(ti habebunt, ut ju-

Cihara. ) VMide ibidem: eft enim

: idfa'v

in Hebreo 93335 cizzer.

g dt ct

diciariam poteftatem in' damnatos

fit, dixir.nus

exerceant.

4. Zyepase. ) Quid

uturt (

Pfalmo fuperiori n. 5.

i.

Ghero. ) De hoc etiam ibidem di-

nas C

N fundé ejs. ) Im fande, five

&um eft.

- fantluario ejus : wt eft in He-

irul

brzeo.

ltaque £2 fanéis eft generis

Chordis)) Muficis inftrumentis, que

neutrius, Ín colo, ubi precipue fe-

fidibus funt inftru&a.

neg fuo*

dem fuam habet Dominus.

Organe. ) Organis , muficis in-

: utzi Qu

in Hebreo

r eonu

Im firmamento. ) lebr. m expan-

ftrumentis generatim.

eft, yi3 « , quod putat effe

fane : in expanfo, & firmiter a fe

/

!

366

PSALMUSL,

5 Laudate eum in cymbalis benefonantibus : Jaudate eum

,

Mi

in cymbalis jubilationis,

.

éraditione

6. O.mnis fpi

ritus laudet Doxpinfalrïn.

Alleluja.

4. Ut d

ledus '

fifïulam , vel o muficum inftrumen-

I tel

bilantibus, vel ad jul)i«l.ahdqvln exci-

y. Autier

tum fitulis conftans , fi; dicebat

tantibus.

nacr poft

Alle :

6. Omni [hirims laudet. Dominum.)

|

Quidquid ufpiam fpirat, Dominum

f Ànuma

ER mihi &äaribux fépre

um compatia

ezeutis

laudez. Nel certe. inftrumenta fpiri-

yentum,

Iüf/?ul*d —

tualia, & pneumatica intclligit, qua

1.* Tim.

ore inflantur , & fpiritu fonum

S. Opubals. ) Sunt inflrumenta

edunt ,

qua ü

tedio — prolixtoris

AE imoe do&r

quedam mufica &rca , concava, tin-

enumerationis

omnia fimul

mufi-

nula, quz pulfata tinnitum edunt.

.€a inftrumenta compre-

gem matri:

hendens.

Eymbalis juäilmy'mk.) Cymbalis ju-

ex hac faþïe

proficere.

?. Ad imte

Àl acquiti

Hebro el,

LIBER PROVERBIORUM,

tligentia ; i

&4, Qu idt

ominem fa

QUEM HEBR/EI MISLE APPELLANT..

E fufroi

CAPUT PRIMUM.

84 S veli

ca wlimu.

'P'amäalamm utilitas : auditus fapientie eammendatizzr' 4 j?lza.r

; Antellreytig |

apititiam a

edmonetur , ne peccatorum feguatur. blanditias , fopientia, ad fui

Véto doftrin:

. €$ contemptoribus minatur

amgäl-exzzm invilal ,

exiium.

iiplnan,

- s fitia.

Ic'*

.

-

.

identur lg

« Vitt. ad ida

,Arabolse Salomonis, filii David j regis Ifrael :

a ïei, [i

ilicindam

P

2. Ad fciendam fapientiïam, ,& difciplinam :

3. Ad in-

€xplicari: no

7 A "Amb'*alæ.)" in Hebräþ efc väwü

f Parv;li

que voces eruditionem , -c—nrreptm:-

2 NU

misle , de qua. voce jam dictum

ném , caftigationenr fignificant. Vi-

t state (

eft.. Vox Gr&ca mapa204 , Paratola,

detur ergo fignificart hoc libro tradi

«Mn'tia, 6

uanmquam: comparationem: proprie

caftigationem, & correctionem mo-

í

rum. Porro inter fapientiam, & di-

'/'th'S'DOIJ('a in

1gnificat, tamen (quod de Hcbraice

-0 DO

woce diximus ) litius fumitur , 'ut

fciplinam hoc difcrimén flatucre for-

Al

fent-ntias, & gnomas fapientes fi-

tifle poffimus, quod fapientia ad eos

gnificet, five adjunctam habcast com-

pértineat, qui im hac doctrina pro-

VO p

vectiores funt, & abfolutiores ; di-

. eemes d

P

jaritionem , aut allegoriam: ali quam;

Stiend:

jüu

five hon habeant.

F

fcipliita vero ad eos, qui rudes funt,

*

Di[epiigam. ) w Graco eft

& adhuc' abejus confummatione lon-

l

ge abfunt; ut fignificesur utrosque

S' Aüd/m

vaidbay . & Hebxa-ifc"e 5032 -muf(;r ;

piens 'hæc

&t

LIBRIPROY. CA'PUT L

367

U de eum,

. Ad intellizenda verba p-r'udenti'æ,, & fuícipiendam .

4

eruditionem do&trinsze, juftitiam, & judicium, & zequitatem.

4. Ut detur parvulis aftutia, adolefcenti fcientia , & in-

—— Üg

tellectus.

e

ih-hdum D

$. Audiens fapi

Ensv, fapientior erit, & intelligens, gub;*r-eï

;

t Damm,)

nacula poffidebit.

t, Dominum

6. Animadvertet parabolam , & interpretationem ; verba

umenta fririe

fapientum, & senigmata eorum.

itligit, que

7.* Timor Domini, principium fapienti&. Sapientiam , *Pfat.

At fonum

atque do&trinam ftulti defpiciunt.

, 110,

^ prolionis

fl mf

$. Audi, fili mi, difciplinam patris tui, & ne dimittas 1

e— IO-

Ecclu

jompre-

cem matris tua ;

9 Ut

[- 1$»

ex hac fapientis inftitutione poffe

Gabernacula poffidebiz.) In Hebr.eft

CORRSNUAONERGUTURSTO

proficere.

ni»ann thschbuterb, que vox fignia

3. hd sntelligenda werba, prudentia.)

cat cenf//a folertia , quibus bene fe

Ad acquirendam prudentiam. — In

gubernare polífit, ad qüem fenfum

Hebrzo eft, 44 zstelligenda verba in-

etiam LXX. verterunt wv/j& pyqo». gu-

UM,

gelligentie ; id eft , ad intelligendum

bergationtm , Íive gubernandi ra-

ea, quz iatelligentem, & prudentem

tignem.

ANT.

hominem faciunt.

6. dnimadvertet parabolam, &5 in-

Er fu[cspiendam eruditionem doy;-

tcfpretationeän , €6c. ) Quafi dicat *

$2.) $i velimus hoc diftinguere, di-

Non folum ad ea, qux diximus,

cere poffimus verba prudentiz, five

utilis erit hic liber, verum etiam ad

u : fliw

intelligentie pertinere ad eam, quam

intelligendam quamcunque parabo-

fApientiam appellavit

eruditionem

lam, & enigmaticum fermonem' in

yia.ad J

fimili ar

vero doctrinz ad eam , quam dixit

gumento verfantem, ;ucem

if

ää/zipzl-ndnïe

afferet.

| Jaffitiam, & judicium, U aquizatem-)

JEnmigmata türum ) |Sapientiam ,

Videntur hec omnia nomina coacer-

quam vnigrmatis , Tymbolis, parabo«

vata ad idem imelius fignificandum,

lis velant fapientes, ne, fi obvia fit,

&.ad rei, quam tradit perfectionem

& patens omnibus, vilefcat.

indicandam , que unico vocabulo

7. Timor Domini, 65c,) Eaadem fen-

explicari non poffit.

tentia' habetur Pfalm. 110.: 19. &

$. Parvzls.) Simplicibus, ut often-

dit vox- Grzca a'xa'xo;g païvulis non

Ecclef. 1. 16 .. In Hebr. eft ryyu^

;Tcïn-tuzeþ'ti.(;);

refchirb, & Grce dpy5, qu& voces

ficant. J

tam xtate, quam fenfu.

& principium, & principatum figni-

Tibro r2

Affutia, 6c. ) Aftutia , ut etiam

cayspyíe in bonum accipitur , fcilis

ficant , & fenfus effe poteft :;/T'imor

Domini initium eft, & primitiz fa«

.,*Jm , & dl'

cet pro circumfpettione.

pientiz.

Vel timor Dei, atque re-

tiere Vor

Adolefcemti, 667.) Eift reperitio aliis

verbis przcedeptis fententis,

Ado-

lipio &c. in virtutibus, moralibus

qtia ad 0s

principatum tenet.

Vel timor. Do-

trina po

lefcentes fere incauti funt, ideoque

mini primus fapientie etfe&us eft.

€erudiendi , ut dolos fentiant, & a

pe-

jors ; &F

r'culis fe abducant.

$745 ) LXX. Habent , ii

gides Pt

Aquila, Symmachus ; & /Fheodotio

atone lo

W. uduns, 0. ) $i audiat fa-

ptens. hzc. documenta , fapi?ätior

&$popec imprüzentes.

; utros*

et.

$ udiy Gc; ) Ha&enus P*Oæ*

/

L

568

LIBRI PROVER 81 ORUM

"9. Utaddatur gra:ia. capiti tuo, & torques.collo tüo. -

jj Fl

femitis e0!

10, Fili mi, fite laCtaverint peccatores, ne acquiefcas eis,

16* N

.,;H. $i dixerint: Veni nobifcum, infidiemur fanguini, ab-

fícondamus tendiculas contra infontem fruítra :

.*

ut effund

12. Deglutiamus eum fizut infernus viventem, & inte

17. !u

g-i'um J

Ij lpüw

quafi defcendentem in lacum.

15. Omnem pretiofam fubitant

liuntur fra

iam re;aeriemus3 i,n'rvlyplebimusf

domos noftras fpoliis.

15 Sic

10. Sap.

14. Sortem mitte nobifcum,

! marfupium unum G; omnium

ar. In«

noftrum*.

15. Fili

profert vi

»mi'*-.u.ïvï. Nunc primum tradit. pra-

gluticndi in hunc fenfum. Sic Pfal-

25. Uf

ceptuim de audiendis parentibus.

134 4-

uj deverant plebem meam feus

fibi fatt t

Difciplinam patris , &c.) Sententia

efcam. panis , & hoc libro Prov. cap.

eft: Admitte ad aures , & ad ani-

o

14*

Generaiio , qu& pro deztibus

-

mum documenta , eruditionem , pre-

gladios bhabet , E$. commandit molaril us

l$, Seni,

€epta patris, & matris tue.. Quam-

fuis , u£. comedat inopes de terra, &

pauperes ex. bominibus,

Ex his patet,

Tatione, qu:

vis enim de patre dicat : 4s4i drfc;-

XG! Efzm[;/t

plinum parri , de mitre autem, . Ne

quid fit devorare, & deglutire-

lus howiod

dimittas legem matris , utiumque ta-

Szent infernus viventem, &c.) Subi-

en ad utrumque parentem, ut ex-

to illum , & facile nullo refiftente

Yr. Prf

Quaft dicat

plicavimus , rcferendum & i.

perdemas.

Italice diceremus , /é /e

ts , retia, ]

Ut addatur gratía. ) fïgnifïcat

mangieremo bello e virvo.

V idetur al-

lufum ad hiftoriam Dathan , & Abi-

tibi prayi- f

per obedientiam —parentibus exhi-

confecuturos

il [ocietate

bitain ,

filios

apud

ron , qui, vivi abforpti funt a terra

homines gratiam, &-favorem , ita

dehifcente fubito, & fumma cum fa-

C V-'lübis 5

ut cos omnes libenter afpiciant, &

cilitate in lacum , hoc eft, in toveamn

techüis ; &

14 erpand

complectantur, & magnui taciint ve-

inferni recepti funt.

itet, Cum

luti t:rque, & corona ornatos.

Lacum.) kebr. 333 Ber, qu& vox

1o. Si te lathzverimr. ) Si te fedu-

foveam, cifternam , &c. fignificat.

At at ille:

Lactare non elft la-

Qu n

«€cre voluerint.

13.

Qmnuem preto[am [ubffautiam

&« potare, fed pellicere, feducere,

reperiemus, €c. )

Predam imultam.

blandis verbis allicere , eftque fre-

cipiemus , & ypretiofam , qua di-

Ahqull ld É;

tabimur.

bus, & 4

101

jTuentativum — verbi lacio , ex quo

TU vidan

com'pf')ütä Allicio 2 P«llicio.

14. Sortem rmitte mobi[cum. )

j Vel

pr. Jeffdiemurs faugsim.) LXX. ver-

fententia eft: Habeamus bona omnia

Wmen fe in

.gerünt Parriceps effo [amguimis , id eft,

communia, quod noftrum eft, tuum

p

u 'ïþf ]

occifionis, que patratur fufo fan-

fit, & quod tuum, noftrum.

Ea,

Fbteteg &

que fors tua funt, quz tibi bzre-

10Cletate ab

guine.

Tendiculas. ) Infidias.

ditate paterna, aut alio jure obye-

ldefontem.) lnnocentem, qui nemi-

nerunt, nobifcum commvnhica.

Vel

üednt:

näxn

nem Iafit.

fenfus eft : Committe te nobifcum

" 1(0

'Uf(my |

lil dol;

Fruféra.) Nox Hebrea t5 ehin-

fortunz, experiamur communem for-

nam fignificat rafís, id eft , e-tri'am

tun aleam, ut unum fit omnium

? Vertin

fi in nullo violati fimus.

nofítrum marfupium,; hoc eft, com-

:ds lþfarmz

fre-

12, Degluriamusytc.) Non in

mune fit lucrum, quod aliena diri-

] hiifa

piéndo confequemur.

ïem

guþnsjïmecaphgzg dgvogandi, & de-

A

|

CAP UT-- L

363

0 tüo.

13. fili mi, ne ambul

femitis eorum.

es ;:'um /ei's*, prohibe Peudem, tuum a

quiefcus ej

rfguini, Q«

?

16. * Pedes enim illorum ad malum currunt,

& feftinant, »1p;;,

ut effundant fanguinem.

Cintegrum,

$9* 7«

17. Fruitra autem jacitur rete ante oculos pennatorum.

18. Ipfi quoque contra fanguinem fuum infidiantur, & mo-

liuntur fraudes contra animas fuas.

implebimus

19. Sic femitee omnis avari, animas poffidentium rapiunt.

fig ormum

20. Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem fuam:

21. ln capite turbarum clamitat

H filí

profert verba fua, dicens :

, in foribusiportarum ï.ithiS

L.x.f-n"Sw Pl

22. Ufquequo parvuli diligitis infantiam , & ftulti eà, qüæ

e i t

tÜ PI'OV- ep»

entiam?-

fibi funt noxia, cupient, & imprgdentes odibunt fci

4 m dein

23. Con-

at mlaritt

; dt ts U.

1$. Semz'zis.' ') Studiis, & age'ndi

? Rapiunt. anismas polfdeniium. Y lpfo-

ratione , quam illi fequuntur.

rum avarorum divitias querentium

Es his at

16. Effundaut [atguimem.) Per fce-

per fas, & nefas, & inique pofii-

de I.Utïf $ "

lus homicidii.

Sicutaveg

H h ) fb

entium animas perdunt,

17. Freffra autem jacitur vete, E$c.)

ad efcam advolantes

perdit /cibi

ullo xefitete

; 10

Quafi dicat, tu meis monitis erudi-

cupiditas

"eremlis y

tus, retia, laqueos, & infidias, quas

niz.

" it»a avarum amor P?CU-

, Videur v

tibi pravi- fodales ftruunt , dum in

20. Sapientia, €vc, ). Docuit non

gdua, & lii

fui focietatem allicere ftudent, fa-

audiendas voces perditorum homi-

i font a w.m

cile vitabis ; ham tibi retexi eorum

num ad fcelus invitantium ; nunc

amma cum

technas ; & rete oftendi , quod fru-

autem excitat ad audiendam fapien-

SR, ill foïcam.

fira expanditur, & explicatur inuti-

tiam , que ad re&a ftudia, & ad

liter, cum illud

yidcnt aviculge, nam

virtutem invitat, eamque per profo-

jyr, us 9*

ut ait ille:

. fignifet

popejam loquentem inducit. -

Que nimff-;zþp.;fmt retia , vitas

AU 5,

Foris predicat. ) Sapientia divina

, jiferiom

clamat palam per dócumenta, & di-

adä'in mulwp

Aüqüi' id exponunt de ftol

idis avi-

bus, & hominibus fatuis, qui licet

&amina legis naturalis, & legis fcri-

"n qu? i

pt&s per virtutetmn, & vitiorum exem-

rete videant, & fentiant, patiuntur

pla; qu& paffim in oculos incurrunt,

(um ] L

tamen fe inefcari, & capi.

per monita fapientum , &c.

; bona amma

tduim

19. Jpff quoqe , &fc.) Quafi dicat:

2I. I» capite turbarum.) In frequen-

m d

Propterea etiam debes te ab eorum

tibus turbis,

jl

13

focietate abducere , quia düm aliis

n foribus portarum urbis.) Ybi enim

[]æ [

y lao

infidias parant, fibi ipfis perniciem

maxima eft hominum cujuslibet or-

)

w]'f Qpyte

creant; nam ut eft Pf. 2.16.. Incidunz

dinis frequentia, quod propterea di-

imzm'ca-

sn foveams quam fecerunt, 65 comver-

citur a fapiente, ut oftendat, nullut

d gobifcom

PMiur dolow eorum im caput ibforum ,

non àudire fapientis voces.

mmonem hr

Q m verriem eorum de[cendit "nigui-

22. Parvul. ) — Vide di&ta fupra

f omniam

fas iþfar.»qm.

n

hoc

£0

19. Semita. ) Vite, & rwtiones

.'Irfj-fkntiam.) In Hebr. eft, ffeaplici-

dir*

agendi.

j a

tarem , id eft, ignorantiai

n,«& izpye-

E Com. Mineth « T G.

A'. aa

*

e

*e

vis)

LIBRI '4':P ROV E RB1ORU M

20. 59

prbfemfn

23. Convertimini ad correptionem :meam :

Domini n

vobls fpiritum meum , -& oftlendam vobis verba mea.

10- N«

* Tfai.

24. * Quia vocavi, & renuiftis: extendi manum meam,

6j.1z. & non fuit, qui afpiceret.

Correptiot

Je

3 Gof

25. Defpexifüis omne-con

-

flliium meum , & increpationes

turabuntu'

];grem

meas neglexifüis. -

7'0 3 Ix; L

25. Ego quoque

in interitu veftro ridebo, fubfannabo, cum

9 Àve

torym peti

vobis 1d, quod timebatis, .advenerit.

5 Qu

27. Cum irruerit repentina calamitas, & interitus ; quaf

iuodanti

tempeftas ingruerit; quando venerit fuper Vf)s;tribulamo, &

anguítia :

?

L

48. lTune

nvocabunt me, & non exaudiam.: mane ;GonfurQ

Stientia

gent, & non invenient me:

u

29. Ee

iiti-am: fïmilis,ïncr,ep,atio TL -

&zorum damnando oftendit effe riden-

l, Iljm

F beminum u[quequo gravus corde,

dos, qui &terna temporalibus .poft-

habierunt.

feor

u: quid diligitis 'uanitatema 6 quari-

$, Vs

i5 mendactium.?

ld quod timebatis, ) . Cum mors ad-

23. Comvertunthi.) Aures, & ani-

ven&rit,; hanc.enim folum impii ti-

gaoícend

ment, de futura vita parum, aut

mum advertite ad excipiendam do-

Bihsetrtescuer n

Ciinam meam, qua mores, & vi-

nihil foliciti. Mel :Z quod timebarns,

tam veflram corrigam ,. & inftruam.

fignificat calamitatem repensinam, de

p

inbet EX)

Proferam webis Jpuritum mesm. )

qua ftatim . fubdit; eam.enim faltem

uttrin

Aperiam wobis, que mente .conce-

generatim .timuerunt, quia malum in

tnots

Qu habeo.

genere timuerunte

27. Gem irruerit repentina calatmi.

30. Duir

Et oftendam wolbis, t4c-) Eift r,epetitiö

- g. ) M

precedentis fententiz.

£4:) Nimirum.mors, & imminentes

24. Pecavi.) lnvitavi vos, ut me

pone inferorum &ternsg.

lomitun f

Quaff rempeffas, )

Impii enim ex

Tot: udy

audiretis.

KExtend:; muanmusms ameam.)

: Innl-zens..,

hac vita abripiuntur inviti, & cum

quam gm

ut accederetis, vel auxiliarem vobis

de:morte máinus cogitant.

li male ]

Jngufia, ) .Mortis, damnationis

3[ Cun

dexteram porrigens, ut ex !gnoran-

Nam au;

tia, & periculis emergeretis.

gLernz.

Non fuit, qui afpiceret.) Sed negle-

29. Twzc.) Proxima jam morte.

hh ad G.

Anp'vocabunt me, & non exaudsamy, G e.)

N ui:'c!yp [

xiflis me, &.renuiftis accedere.

2$. Iperepationes)) Admonitiones.

Etiamfi invocent, & mane furgant,

26. lg interizu weffro ridebo. ) Sic

hoc eft, folicite poftulent, aut quz-

WQue ad n

rant falutem, illam.non confequun-

aíeibus-

Pfál.2..4. dicitur : Qwé babizar £m

3 conftl

.celis , arridelit eos., €$ Domiaus [ub[zu-

tur, quia non deteftantur peccata,

ZADIL.eos,

Rifuram fe dicit fapien-

ut oportct, fed dolent, & averfan-

31 d

tur imininensimalum, ob folum fuuim

*D a figie

8ia, non quod vere quemquam ri-

"'lalis

deat, aut fübfannet , fed quod fa&to

incommodüin, & miferiam.

^

äitif)'libug

Antiochus, de quo

--

. Machab. 9.

QJræg.w

ita fe gerat, ac fi rideret, dum in

13.

Orabat.autem -bic [celefus .-Dami-

impiorum interitu not folum eos ne-

Pfici::m ini

gligit, & nilla erga illos movetur

num , 4 quo nom e|fet mi[evicerdram cor-.

i

RU ftgy

anifericordia

fed eos

Wt jn

& a&iones

feeturus.,

CRPU' TL I:&1.

37T

tofetm

a9g. Eo quod exofam naþüermt drfcxplmam & timoren

d

Domini non füfceperint ,

1 !em,

3o.. Nec «quevermt conüho meoj & äetraxermt umverfæf

€orreptioni mese.

tepations

3:. Comedent igitur fru&us vice fuz ; fuifque confiliis fa-

turabuntur.

200 Quf

32. Averfio parvulorum 1nterfic:1et eos, & profperltas ftul-

torum perdet illos.

us, quí

33. Quiautem rme audierit, abfque terrore requie(cet , &

abundantla perfrueturs timore. malorum fublato.

laro, &

CAPUT lT.

?e confur-

Sapientie acquifitio quanta bona conferat

€» quania mala

avertat, cum qua. Dei- dona 'oeuiunt , €? frne qua

20 Lo

as 1ssapus| nogansito

ubi que erratur.

&fe riden

Ili: mi,. fi füf(ceperis fermones meos, & mandata mea ab-

alibus pol

fconderis penes te,

2. Ut audiat fapientiam auris tua: inclina cor tuum . ad co-

um mors al

enofcendam prudentiam.

j lmpu ti-

Aaa z

yurom, 4

351

d timebatths

29. Difübphmam.) S;zpzcntmm, ut.

titur fententia.

Aliqui putant 4ver-

£munam,

hiabent EXX.

*fionezm- eam: effe; quam Grscit vo-

pim faltem

Sufceptrint..), GConceperint,. admi-

cant dmpoottía»., id.eft,megligentians,

!m m,,]um li

ferint..

fegmitiem, cum animus ad ea, qu&

30- Dertraxerint unrver[e. correptions

oportet, non intenditur.-

tígg i

mt£. ) Admonitones fapientie ,. &

Profhersztas [ultorum. pérdet / eos.. Y

immifentés

Hominum fana confilia fuggerentium

Exemplo fit. Sodoma , de qua dici-

non- audiverint ,. fed. rejecerint tan-

tur-Ezechielis 16.. 49« Pec- fuit: iniqui-

quam. graves, & impoxtunas ,. &.de

tas' Sodome fororis 424 fuperbzas fatn-

xpn enim X

iis male locuu fuerint..

m, & om

rétds-bAHis, &5. pzbzmdszm, €$. otzum xpf A

3.f*

Comedent igitur. frucius: vita fua.)

ö' jïzmrum g] us.

dqmn&tlüms

Nam quz [eminaverit: bomo , bac. Ef me-

33» ifaue terrore reqwefäef ) Quz

ter4 ad'Galat.6. g.

hoc verficulo. promittuntur , potiffi-

mum ]1locuim habent in.

HS

g morte

Cuæque confrlns: faturabuntur. ) Sa-

qut

ia of

turaxi fuis confilis. eft. abunde,. &

ad «ternam felicitacem. pervenerunt.

ne fur"lprx

ufque ad. nm.fc am fru&ibus ,. hoc eft,.

Quamquam.etiam:in hac.yita horum.

affectibus fatürari,

- qnos- illis- prava

bonorum per pacatam: confcientiam,

t dub quæ

con]equts

fua. confilia pepererunt..

&. aliis modis participes. funt..

,,r p i

3a2. Zvesffobaruulorum, 6c-) Avex-

If?zn*eperz& feraanes imeos.): $i fta7

v avgiat-

tuifti. fufcipere, fi volüeris ad*

fio a fdple'ltlcl & falutaribus admo-

Ex

mittere feimones meos.

fo um funit

nitionibus perdn infipientes..

jm

'iL

Hebrxo verti poffet :.

P; oferitas [m-

Et mandate mea abfeonde;s. Y E

M

:whäb )

pheium . interfeset ,

que 1nterpret atio

mandata. mea. quaft thefauxum . apud

te recondere

eum fequenm h».mxülchw bene. co-

gl

-heret, in quo de more cadom. zepe-

B Jaclina o qunm, Gc-)

In pri-

21*.

LïBRIgROVERBIORUM

3. S1 enim fa

s. Qu

prudentiee:

pientiam invocaveris, & inclinaveris Cor tuum

15. Ute

4. Si queefieris eam quafi pecuniam , & ficut thefauros ef-

lit fermon

foderis illam :

i R

s. Tunc intelliges timorem Domini ,

- Mp

VCnICS :

*. & fcientiam Dei in-

tem Qonus

6. Quia Dominus dat fapientiam ,

& ex ore ejus ïlirïudentia5

15 "n

& Ícientia.

nocippreh

3. Cuftodiet ret&torum falutem

, & proteget gradientes fim-

10 Ut at

pliciter :

i. Qui

8. Servans femitas ju

Pcitiæ-, & vias Sanctorum cuftodiens.

permanebu

9. Tunc intelliges juftit

^

P

22* ln

& omnem femitam bonam.

jam , & judicium , & æquitaten*;,?

^

quferentu:

Io. Si intraverit fapientia cor tuum , &

fcientia animæ tüæ

-

B

placuerit -

11 Confilium cuftodiet te, & prudentia fervabit te ,

12. Uteruarisa viamala, & ab homine, qui pervería loquitur:

13. Qui relinquunt iter rettum , & àmbulant per vias te-

nebrofas :

in rebus

14. Qui leetantur

, cum malefecerint, & exultant

ESRSERAR r

peffimis:.

I5. Qu(ï

1 Sv I'Gf;ïml

2

aim, & de

mis, & anté omnia-requiritur j ut

vàbit filütem juftorum , & re&o;

A. Muätre

rum, illam fepofitam habens in eorum

inclines cor tuum ad cognofcen-

nup lt quæ 1

dam prudentiam , ad hoc ut atten-

bonum, &cum opus fuerit deprom-

.(M?ai: ffïma

16, & cum fruc&u auris tua audiat

7

prurus. LXX. habent : Ibff/;lti*iZ(öit

blandis varhi

fapientiaim. :

retlis f/alotem.

3

Saptentiasm imvocaveris, ) Pre-

8. Serwans femiras jufliie

) Cufto-

dum i,

,U Dig

cibus eam a Doinino poftulaveris.

diens, & tutas reddens femitas ju-

m Qi«

p af pecumiam.) Ut avari pecu-

ftitiz, ne dum pii illas tenent,

àdhuc- effe

niam quarunt, folicite, diligenter,

infiftunt , impingant, aut incommodo

lretm, s.

& aflidue lücri occafiones captan-

aliquo afficiantur.

-*4(5 Hunc

do, & oblatas perfequeudo. '

9. Tuzc intcll.ige:.

&c. ) -Cum fciz

$. Timorem Domini, fcientiams Der.)

licct fapientiam poftilaveris, & quz-

T5) vOcan

Veram fapientiain, qux in cognitio-

fieris.

Vel cum Deus dederit tibi

UM

ne veri Dei,; & illius fincero cultu

Vel etiam. ad fequen-

confiftie.

fapientiam.

KS?AI/?:Q;

tia referri potéft hic fenfus

f

6. Ex ore ejus.) Vera enim i;apien-'

fratrit [zrh.ie'nriæ cor iWAm, & c.- Tunc

Mant D

imcllige:; £$c.

*at

ti3, && prndentia provenit nobis ex

$3

Scripturis facris , in quibus divina

- Gudicium 65 &quitatem , 6v Non

Voru;

oracula continentur, & ex infpira-

funt hec inter Íe curiofe diftinguen-

1S. Pa

ul

tione'divina, qua docemur, quid fu-

da; nam eft fynonymorum coacerva-

"um adily

giendum, quid petendum fit.

tic , ut fuperiori c:ipite num. 3.

15 nuprite

7- Cuffodiet redlerums falutem.) Cu-

iL. Confdism.) Pruüdentias fapien-

17'; 1

tia,

Pata ,

.iio;ï;qu & aläzïd fe. diligenter affer-

^5 )Qu

CAPUT IfL

373

3 COf m

15. Quorum viz perverfee funt, & infames greffus eorum.

16. Ut eruaris 3

a muliere aliena, & ab extranea, quze mol-

efrutos ef

lit fermones fuos :

17. Et relinquit ducem pubertatis fuze.

m Del i-

19. Et pa&ti Del fui oblita eft :

inclinata eft enim ad mor-

tem domus ejus, & ad inferos femitee ipfius.

prudenti,

19. Omnes, qui ingrediuntur ad eam, non rever*:entur3

nec apprehendent femiras vitae.

jentes f

20.' Ut ambules in via bona,

& calles Jufmrum cuftodias.

[T'odiens.

21. Qui enim re&i funt, habltabunt in terra) & ümphces

ermauebunt in ea.

O(P.u atenlg

22. * Impii vero de terra pezdentur & qui inique agunt, * Tobi

auferentur ex ea.

Ij I1T7.

nme tue

L.I

te,

loquitut;

r vhos 4

CAPUT

Áaa 3

1n tebus

-

j Quo

15. Dofemes. ) Confiliantes infa-

eius . accedit ;

ambulat pér viam

miam, & dedecus. -

declivem, que ad mortem, & ad i in-

& redo

16. M;alze,e Aalieza. j).,Q«us alii *Vuu

tems ducm

egs ip eorm

nupfit, que uxor tuz non'eft.

1Q9. Non re*uerrcnfur. ) Perfiült 1n

zi deprott

Mollit /E'rmonex fuos.) Mollibus, &

Tnortis allegorxa ; qui enim ad mor-

fäfþl/l"z"w

blandis verbis ütitur, & ad decipien-

dum idoneis

tem perveniunt, de qua hic eft fer-

mQ, non revertuntur , id eft,

non

( CuftO

[7. Ducem pubertati. ) . Maritüm

redeunt VIVI

fed morti fpmtuah

fsmltls

fuum , qui eam v1rgmem duxit, cum

obnoxit.

Vemm etiam eft non re-

$ tenefit,

adhuc effet pucllà annis pubertatis.

Hierem. 3. 4. dicitur Dzx wérgii-

verti, quia vix exoutitur hic mor-

ncommoüf)

bus, & hec mors.

Adde etiam mul-

*4/s Hunc maritum Greci xovpidioy

tos non r€V€ïtl a memtxs, aut rivd-

(/Im W[

cT00;y vOCant cum Ho.nero, ut lHliad.

libus occifos,

& que

lib.

3

E]Ib,

no.!';,padw) 'T'eneas, fequams.

edent ! t

Kapidyos oS£soa. móo iv TY d pig o»

ad fquet

A' Xcum

al. Habitabust :5 terra.) Habita-

4'1; f/"

Maritum, cui, cum virgo e[[*t , mupfe-

re in terra , eft non folum. viveré

6 "m

fuper terram, fed etiam feliciter ape-

fat, def Gderams optzmum At bie

'varum.

Symmachus vertit , 6tiedlt4bsmï

Not

18. Pad; Dej.) intelligit divinam

ferram , id CB:,

offidebunt.

Stmþl:ces) Hebr. & Chald.. z»a-

ngucn

legem adulteria eetantem , vel fce«

coaCe"

dus nuptiale, , cujus auctor.eft Deus.

eulati, LXX. fautii.

um ? ,

Permancäfmt.) D«o nimirum Mo-

Inclinata efl emim ad merttm demus

"Id

ejus. ) " Quafi, dicat, qui ad domum

tegente.

IBRI PROVERBIORUM

275

d

APUT

AH

. M

"otmnium f

Sabzem*m uitam- prolougat ;

miJericordie

€? wverilas mon -defe-

l

renda : fiducia in. Deum :

z:zmor Dei

bonorandus. Deus z cor-

1o. EL

Tia ta te

YeCh0 .D«?z cum Zæ*zfz(r feronda. z fapientig: Jaus : Japzemam f

1l

"

quentibus omtia. profDera ; amico Jfatin dandum

sec ei male-

Clas, CUl

faczendmn, Qotr contendendum ;; iniqui tion zmzmndz ; d-

Qde

piorum perditio, C? piorum benedi&tio.

fl comp

Ih mi,

) B

ne oblivifcaris legis mecee, & proxcepta mea cor

tuum cuftodiat :

prüdenta:

u M Mi

2. Longitudinem enim dlerum, & annos vitee , & pacem

apponent tibi.

[ pum, &

[

. Mifericordia, & veritas te non deferant, c1rcumda eas

(1). Da

guttum tuo, & defcribe in tabulis cordis tui :

.

fhti COrpo

.Et invenies gratiam, & dlf(:lphnam bonam . coram Deo;

FH[ yel ilh

& hmmmbus

Dene. étiam

5. Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo , . & ne in-

-

hts quia y

nitaris prudentise tuae..-

Jiini nutrs

qun r

6. In omnibus viis tuis eogita illum, & ipfe dlrx,fzet greffus

« Verg

tuos.

E'x XUE'"M "16

fRom:

7. * Nefis fapxens apuä temetipfam : time Deum, & xe-

ici , bOHR

32:16. cede 2 nialo -

tutio ügn'ä(

8. Sanitas quippe érit umbilico tuo , & irrigatio offium:

pæukantel

tuorum.

qui fevit p

58, & wril

9. * Ho-

Rüliete if

Id eft,

Ongztudmem n dzemm ) Vl-

L;vcumdd €05 gulturz £uo. )

QU MT

TE

tam' diuturnamr,

lo gzmzimem

firmiter, & omni ex parte tibi adfint,

C volupti

Jmm , ut habent LXX

femperque tibi fint pre oculis, ad.

2€ valeng:|

eum. modum;. quo-femper pre ocu-

ng attone n

Pacem.?)Profperitatem,& felicitatem;

quæHebxææs nomine pacis fïgmfïcatm-.

lis- habermus , que ex collo noftro:

m paffi

3. Mfsncardzzz, G veria. y Hzg

dependent, ut etiam. ab iisdem cir-

Qui Veneri

duz virtutes fepe junguntu

r. in Scri-

cumdemur.

Pdrum vale

4 Difiplinam. ) Intelletum, in-

fnt, & ey

pruris, ut Pfalm.. $g. 15.

Mrzcar-

dia, 6 veritas pracedent. facien tuam.

f.'elhrrmmam bonam, vel bonam ine

L'ïl('l!]/* g,

Hifce enim düabus virtutibus onnes

fhtuuonem.

felilarm

alis videntur- comprehendï

Per mi-

7. dpud remenpfi:m ) In Hebrao:

quare Symm

eft, Le oculie tdir, tua opinione ,

&

N

"undg

fericordiam enim' impendüntur ex

-benignitate ptoximis officia gratuita ;

judicio , ita ut tibi placeas, & te fa-

9. Bonog,,

per vermatem, hoc eff , jaftitiam ,

ptencem exiftimes..

Ttitis of Fere]

& &quitatem: impenduntür Deo, &

C9. Saaires quippe erit «mbrleo tuo.)

Wl Afia.

bominibus officia debita.

LXX. vertzrint', eit^ fanitas corporá

10« at

Nomn- deferamt 16:) Conii;anter exer-

£40.. Sanitatceim. tribuit umbnhco, qu

E Undancla

€e €arum ofhicia.

in medio. ventris: eft, & totius hg

NT M

I D,[c,þ1

CATPUT HL

LÀ

375

&

9. * Honorz Dominum de tua fübftantia:

*Tob

!t d d-

; & de primitiis

4. 7

omnium frugum tuarum da ei: (1)

Deti * :

Luce

1o. Etimplebuntur horrea tua faturitate; & vino torcula-

I4. 13

Niettiam. Je«

tiatua redundabunt.

it. * Diíciplinam Domini , fil

imi,-ne abjicïiask nec defi- Hebr.

W ef talo-

Clas, cum ab eo corriperis :

Io.3$.

]; iil

B

Apoc

:12, Quem enim dili

o

filio complacet fibi.

"it Dominus, corripit & quafi pa;,er— in

3* Ige

(a mea tor

$5. Beatus honro ,.

pradentia :

qui invenit fapientiom, & qui affluit

.14. Melior eft acquifitio €

, & pim

jus n-egot'ia;tiang argenti

primi, & puriffimi fru&tus ejus -

15. Pre-

'Cumda e

(1.). Da el. Jz edit. Sixt, legitur :

da pauperibus.

siani corporis : quafi dicat, fanitas

ptienem , caftigationem, five verbo

'otat beo, |

erit ventri tuo., & toti corpori tuo.

fiat, five Hagellis, ac 1malis a Deo

Bene.eécam uümbilico Tanitas tribui-

immiflis.

tur, quia per umbilicum prima ho-

Nec - deficias, ) : XX. habent, »ec

,&mþ

rmwinis nutritio fit in matris ventre

farigeris, Hebr. & Chaldeus,ze £adio

& quia wumbilici diffolutio lethalis

Afficiaris.. ltalice diceremus: Nez ts

j grelus

eft. Veru-m' quia modws loquendi

rincre[ca.

Idem preceptum legimus

!

eft allegoricus, per fanitatem umbi-

in libro Job cap. $. 17. Jsereparit-

Hici, bona, & firma anime confli-

qem ergo Domin ne reprobes,

p a

tutio fignificatur. Crediderim tamen

12. Qwafi pater «4m filto complacer

peculiariter iniuere fapientem, eum,

ff&i.) D. Paulus

ad ;Hebr. :2

6.

itio. offiui

qui fervat pracepta hactenus tradi.

citat hunc locum

juxta verfionem

LXX. qui habent

Flagellat. autem

ta, àc potiflimum ea, que funt de

LA

muliere'aliena, fanitatem habituram

omuem füum , quem vecpit.

Incre-

umbilici, hoc eít temperantiam cir-

pàátionum diverfitas orta eft ex-He-

n )

s

ca voluptates ,'tactus, & corpus be-

brea voce 9w5 qu£&. vox fi legatur

;e t qdüntæ

ne valens: & fucculentuim , quod iz-

cum fceya, & cametz 9N9 chesb,

g octlis, 36

rigatione offium fignificatur. . Hoc

fignificabit, qwaf/ parer, fi vero 1le-

enim ngïïm videinus. accidere , ut

gatür cum Chirek , & tzere 3N$

; 0.

]lo 0f

qui Meneri intemperanter indulgent,

chieb/in conjugatione. Pihel, fienifi-

j iplen d*

parum yaleant, & CO.-proïe/—CXfucCO

cabit dolere facit, aflligit, flagellat.

fint, & exhaufte.

la legunt LXX. & ex iis D. Pau-

g, r

)' irrigatio dmu,m

lus: fenfus ergo eft: Dominum fibi

; bonam V

Irrigatio offiuen--

medullarum pinguedinem. fignificat ,

tanquam patrem in eo , quem arguit

quare Symmach. vertit, z:/746, pin-

complacere , quia illum'fuo bene-

- 'Hebræoï

uedo.

placito élegit ad vitam zternam,

gl

à L]

um

g. Honora. ) Oblationibus, &

pri-

ad quam eum promovet falutari-fua

pE

mmitiis offerendis.

-

ca'&igatione-,

Sulflautía.) Divitiis tuis.

14« 4cgurfizio. )

a2cgotistio,

| Hebr, & Chald,

n W')

lo. Sarnritzte.-) : ld eft, frugum

nit d

abundantia, quibus te, & tuos fa-

Aegotiaiiome argenti. ) Qua fcilicec

yimbilico

turaze poffts.

argentum acquiritur.

qouis

11 Difciblinam. Demini. ) Corre,

Auri primi. ) ! Ia Hebz, eft v«5

LIBRI PROVERBÍORUM

376

3. À

1 5 Pretiofror eft cun&tis opibus, & omnia

E

; üu,æ defideran-

2N

T

tur, huic non valent comparari.

P

16.

Longitudo dierum

; non 1mp

in dexterg ejus, & inïfiniftra illius

,

diviti:e, & gloria.

24. 9l

7. Visee ejus viee pulchraze, j& omnes fem

itt-Dios vuciboe.

fomnus !

:8. Lignum vite eft his, qui apprehenderint eam ; & qui

MM

tenuerit eam , beatus.

:

s

- tiasf)O

i üabilivit coelos

* Do

1g. Dominus (apientia fundavit terram

prudentia.

.

lum, ne

20. S3pl

1. Nol

entia illius eruperunt abyffi : &/nubes rore 6511«

crefcunt.

L'ipfe bc

28 Ne

21. Fili mi, ne efflüant haec ab oculis tuis: cuftodi legem;

223. Et

tibi : cut

d

atque confilium :

29, Né

ebaruz ,

quod fignificat aurum ,

tés nimirum omni libe erroris, aut

fiduciam,

& id, quod in hominis divitiis pre-

vitiorum.

tiofum eft. Aliqui vocem Hebrxam

Pacifice.) Profperitatem, & felici-

20. Ne

tatem afferentes.

Y

: tlvwl

félicitum. fignificare volunt, five foZ-

eitudinem, qu& auro, &- rebus pre-

18. Liguum vitá.)

E

(t bnob'is cau-

'

3100

tiofis bene convenit , que folicite

fa vitz, ut fru&tus ligni vitz ; quod

cuftodiuntur.

in paradifio fitum — erat.

Affert

V

ejUs :

.t

Aurum primum , eft

o Ul

aurum puriffimum.

vitam immortalein, & jucundiffiman.

*

Fructus ejus.)

Ut

fenfus bener per

-

*

19. Sapieztia.) Divina.. Àb huma-

picbus 1

cipiatur, ita ordinanda funt verba.

na fapientia tranfit ad divinam. Nam

: 3 g

Mielior eft acquifitio ejus negotia-

fecundum analogiam una eft, & ea-

-jutonm.

tione argenti, & negotiatione auri

dem fapientia Divina , per quam

primi, & puriifimi, melior é(t fru-

Deus omnia creavit , & humana,

— À

étus. ejus.

&

ia Deum hoinines recte cogofcunt;

1$. Opibes. ) Aliqui putant vocem

pie colunt , quia hec eít illius

22' nyïf

Hebream t»y325 pezimim, que hic

participatio quedam ab illa defluens

fllo, ut gf

juxta hominis capacitatem.,

Unde

: Üre g

fubeft, margaritas, aut gemmas fi-

nificare. rubri coloris.

*

Sic quod

Sap. 7. 25. dicitur effe Vapor emiz

tibi acceff

'Lhren. 4. 7. dicitur

$

Rubicundiores

vwirtutis Dei, 65 emanatio quadam . cla-

73. Fidy

elore antiquo ,. (apbtiro pulehriores , in

vitatiá omnipotentis Dei fincera.

Amii, (

&Cütus,

verfione Pagnini ab Aria Moritano

Prudentia.) Hebr. zatelligentiz. Idein

recognita habetur, rabsere pra mar-

quoad fenfum eft cum J/apieztis.-

& N

garins pre.tyy35.

20. Eruperunt abyffi.) Aqug& maris;

P*Weöu, ità

16. Langituda'däernm, Efc, ) Sen-

hoc eít, quod dicitur Job. $g. 8-

M N |

tentia verficuli eft: In manibus.ejus

Quis conclufis offiis mare, quando erum-

tetNiculic

funt longitudo vite, divitis, & glo-

petat quafí. de "vulva procedegs ?

Wttg

ria.../Quod fi placeat vim facere in.

Nubes vore concrtfeunt. ) Ex va-

j Vaj

diftn&ione dexterz, & finiftrz, di-

pore rofcido concrefcunt in plu-

f in

?là

cemus fenfum. effe.

Dat. vitam ,

viam. [n Hebr. eft ffis£ent VOT .

du

&g»( 7)

quam homines omnibus rebus prz-

4 (U77. o'l

& LXX. vé9q pouaa» ä*päo'xevg, Na-

,

tifon

ferunt , &,quod fecundo loco optant,

bes fiuxerumt rorc.

&

ueR

opés, & gloriam.

*

2I. Conltzum.

t

Ws gf ;

A Vi

) Quod tibi fuggerj

4 ejus "w4. yulckm. y: Caren4

fupientiae

ii

" C

j

*

CUA PU

HT.

377

defidenn-

45. Et erit vita animaetude, & gratia faucibus tuis,-

.23. Tunc ambulabis üdumahter in via tua

& pes tuus

niftts illts

non 1mpm$ïet :

24. Si dormieris , non. txmebxs : quiefces : & fuavis erit

fomnus tüus.

l

üs pacificie,

àm ; & qui

24 Né paveas repentmo terrore, & n-ruentes tibi poten—

tias lmuïorum

E

livit ul

'26. Dominus enim erit in Iatere tuo, & cuftodiet pedem

tuum, ne.capiaris.

5 TorC (o«

27. Noli prohibere benef'acere eum, qui pote& ü vaIesä

& lpie benefac.

28

Ne dicas amico tuo : Vade,

& revertere : €ras dabo

lod legem

q. H

tibi : cum ftatim poffis dare.

—

29. Ne moliaris amico tuo malum ,

cum 1ille in te habeat

e etroris, aut

fiduciam.

o. Ne contendas adverfus hominem fruftra - cum ipfe

tem, & felid

tibi nihil male fecerit.

2ft nobis Gu

31- * Ne aemuleris hominem m;ufïum, nec imiteris vias »pgj.

m viti) QUO

ejus :

36. 1.

Jat.

n hru

32. Quia abominatic Domini eft omnis illufor, & cum fim-

acundifiman

plicibus fermocinatio ejus,.

x Ab hum

33. Egeftas a Domino in domo 1mpn : habitacula-autem

lvinam M.n

a eft,

müorum benedicentur.

et qlläm

34 Ipfe

& hümant ,

n

de cognfcunt;

,1

hæc e& lllus

Gratia faucibus fu. ) Gurturi

profïteretur, nec tamen daret: joooy

$40, ut eft in Hebreo, quia quafi

idem eft, ac daturus.

p illa Jeüvfna

torque ornabitur collum tuum, fi

3o. Frufíra.) Id e(t fine caufa.

terti

Jude

tibi acceflerit decus fapientis.

31. /Emuleris.) INe imiteris.

[ 4/7" h»lm

ng Fiducialitery ) ]preLS timoris

32.

Vbomimat:o Domini. ) Abomi-

* qmm d

anxii, fapwnmæ non errantis du&àum

natur, & avcrfatur Dominus.

710(

fecutus.

Hioir, ) Perverfus, ut eft in He-

fj n

brzo

2$. Ne paveas.) Xerti potuit , «on

malus , f(.c.le us , injuftus ,

!

ii

pavebis, ita Pagninus.

qui ahis 1lludlc, & fuis frdmbus

M 2 matt$

26. Ne (41924)24' ) Laqus

&

fucurm: facit.

ïb- 38 8

tendiculis contra te ab Animicis in-

gand (

ftructis,

€eris.

.sm[nmäw E Rc&rs, juftis, f'n-

mlef! [

2$.

Vade , &5 rever'erc. ) Nam ut

Sermecinatio zym ) Familiariter cum

Ex "

eft in ad igiali Verf'culo

xc.u:. 4 ;,-z,(/-

iis agit, & tinquam amlus fecrem

fua communicat.

nc H pI

c?wr&g .Axap;g X,af"97 gralia, aua rAar-

m romm

da veait p* de 3 IAZFAIa e'? £ atia.

mn—

33 Fgefias aDmmma) Scilicet im-

tigonus Rex ,

ut ftr xd x phlt iEC h Iu ,

mittitur , vel exiftit,

! M*av;.

dictus efft 54 fc;v. quod

fe daturum

Bmeatcærzn»h) Benedx&wne hOG

«ibi if gerb

Bibl. cum Com. Meuoch. 3. IF.

B

Ó

E

323

LIBRI PR'GVEREIOWRUM

[

( t ?oïxd

34. Ipfe deludet illufores, & manfuetis dabit gratiami.

«

..2$. Gloriam

*

z

feque det

fapien*;es poífidebunt : "ftultqrgm *exa-?iitatiogu

6 Ned

ignominia.

fervabit te

4

€ A?,:U qU gOA U

. Prnc

offefftone.

S,æps'&m füo exemplo bortatur gu,æreïe Japientiam ,. wïw exþlz"—-

g, Arrp

cat ulilitates : via ampiorum — declinanda , & $uf

eun /jeris :

de tuftodia cordis

mw -

gle&*endæ ;

&

; foz'ä', d

; Dabit

gre[juum.

qnieget t

U'a:ite; filii, difcipl

1o. Aud

iggm patris, & attendite, ut fciatis

lib a V

"

ïi- A

- prudentiam.

2. Donum b

i. Vian

?

onum tri:b-u;m VQbïS, legem mesm ne äerelin-

qu.atis.

equitatis,

-3. Nam & ego filius fui patris mei,

y, Qua

tus coram ma:'re mea :

1 -ten:eïïu—s-;a & unigeni-

"A QITEnS

4. Et docebat me, atque dicebat :

Sufcipiat verba mea cor

n Ten

tuum, cuftodi proecepta mea ;. & vives.

quiif e

1 Ne d

b

g. Pomde

lorm vis

'e& , Oomni bo

1. ugc

buntur.

norum- genere r-e;pï&-

( d3

chz'p;'inkm patri;) Exuditionem,

É

qua ego vos paterno affectu

CT€ eu.

ä4. Deluderz. illafores.

) Aftutos,

inftito.

— À

& dolis graffantes capiet in fua

-

d

Donus: bonun-) Do&rinam,

aftutia , «& technas eorum .irritas

$ Paf

I

reddet.

Jrjbuam.) ]n Hebrmo eft, zi

pientim ;

Manfzeris.) Humilibus.

fed nofter fecutus eft L.XX. qui ver-

quezeb , ügm

39. Gloriam [apiemtes poffjdebumt. )

terunt ryojpäþ;cc.l ; Denabo,

àQuirere ,

3- Tenelus. )

Significat fe a tene-

6. C-'(j?&(!i

Gloriofi erunt, & incyti, & in hac;

petodis tu

& im futura vita.

ris annis a parente Davide ad pie-

Stultorum exaltatie ugnominia.) Opes,

tatem ," & fapientiam fuiffe infti-

r Pifæ(;þ,

tutum.

piemäam.. ) (

& dignitates , quibus ftulti fuper-

Uhbigenitus coram matre mea.) Adeo

Apieng , &

biunt, & erigunt fe in hac vita ,

eternum illis dedecue parient. Pof-

a matre dilectus , ac fiilli fuiffem

ttum ngïe;

fit.etiam effe fenfus: exaltationem

unicus, q"uod LXX. virorum inter-

oculos, &

pretatio indicat, qui habent Zyzme-

&O v

tulti parere illi ignominiam , quia

77 Ui y

*É fublimi dignitatis faftigio magis

pbog €» mpogceme uxurpog , diledlus im

]

f^cde mzatis , hoc eft coram-marre.

q 4$ Do

lie

coffpicua funt ejus dedecora ; &

Conftat Dayidem . ex Bethfabea pla-

lms,

X$

vitia.

Pagninus wertit, /Zw/tus exai-

Drüicntam

d

t4t , quod eff zgnomiriofum ; tulti

res fulcepifle filios,.ex t. Paral. g.

eli

enim de rebus perverfe judicant.

vide, qu& ibi notavimus n. 9.

lOhes d.

A. Docebat —76.

David . pater,

ht

) ut

po

Quod in Vulgata habemus , .exa/-

€nfus

:4tj9, in Hebreo tWo merim, quod

ut patet ex verbo Hebrzo mafculi-

verti poteft, rzoÉezres , id eft fibi,

ni veneris.

n

j

u

"mf

eligentes,

Vz*w»ï,) Bene tibi erit.

acijuarenqæ í

—

j

CAPUT IV

3

!7

4

3

fattatt

$á Poffide fapientiam, pcfüde prudentmm ne (Jeb,zlmfcm*:xs5

Cxaltati:

neque declines a verbis oris mel.

6.:Ne dimiitas eam , & cuftodlet te : dilige eam, & con-

fervabit te.

7. Principium fapientiaé , po(ï'de fapientiam , & in omrüi

Vf a

poífeffione tua, acquire prudentiam.

8. Arripe illam,- & exaltabit te: glorificaberis ab ea, cum

OM n

]

eam fueris amplexatus

9. Dabit capm tuo augmenta graüarum & corona mclyta

F^

proteget te.

, Ut fciati

IO. Audl, fili mi, & fuícipe verba mea.

ut muïtrphcentur

tibi anni vitae.

£ derelio-

11. Viam fapientiae mon:&raoo tibi, ducam te per femitas

æqmtatls x

-32, Quas cum ing reü"a.s fuemsj non arctabuntur greffus tui

k unigenie

& currens non haoebls offendiculum.

Tene diíciplinam

n€ diniittas eam

Jà In€a COf

cuftodi illam,

quxa Ipfd eft via tua.

14- Ne dele&teris in femitis i xmpwrum nec tibi placeat ma-

REX OE IEAECUXT

s. Poffide

lorum via.

15s. Fuge ab ea, nec tranfeas per illam : declma ,& de-

Fanditionem,

fere eam.

Bbb 2

16. Non

terno aJrecud

P.

s. Po fzfefapzmttam ) Para nbl fa-

Arimat

gctmmr chmgulcus inventa una

o et u

pnncnm nam in Hebrzo eft Q35

pretiofa margarita. vendidit omnia,

q//gfeæ ; ü Tm&«. at autem

p dzanab

qua h?bmt, & comparavit eam.

X qui vt

acquirere, polfidere , emere.

Matth.

13. 46.

6. Cuflodzet t6, ) Sepvabit te, &a

9. A'z:gæent,z gr/zt;drum ) Id e&

a fea tb

perlcuhs tutum piæ&lulc

reddet te gratiofiffimum. -

In Hebr,

mdedl w"

7. Prigcsiprum . fl',ozeæt &, pe/fide fa-

e,ï:, caimlzzm gw'rm EXX. vertcxunr

faffe if

pientiam, ) t«;äatfï dicat :

' Principium

COF0maAH gnz!nzrtlm

fapientie , , eft ipfius fapientie pre-

Coroza tn(/]t:t proteget te ) Xerti

q) ! Adeo

tium noffe, & ad illam. parandam

poteft ex Hebrzo cum Pagnino, &

P.x

ii ln

oculos;, & animui adjicere

Vatablo. ,. coronam decorss t;gdet zib;.

mrum

i [81'

Hebr&o verti potcít, po/fidere

Hattenus putant auctores Salomo-

bcnt [j

1/,(:9'

l

Im m po[fe jfrone tz4. ) inter re-

nem verba parentis fui Davidis re-

;/nfh h W

liquas poflelliones tuas cura un,)v-

tuliffe,.licet nihil certi ftazui poflis.

/j nm 7;/: Tl

mis, & precipue, ut ctiam habea

lo. Maltzpicemrtur fibi amni wite. )

thïtlbm

prudentiam, fine qua relique pol-

Ut fcilicet hic diu vivas, poftea eter-

nam vitam nancifcaxis.

Pax d

feiliones adeo utiles-effe non pof—

0*9*

funt, ut potius future fint noxism.

ll.

4Equitatis, ) |n MHebreo eft,

V« fenfus eft; prudentiam com-

veciitu: L!Pl/.f, per vias

ectas

& COoin-

avid. us

$0 qma qui

pafandam eíle.quocunque dato pre-

th

planatas.

etiamfi, omnis pofleiio. pro

12. drilabuntur. ) Cooentur in an-

ac: 1mrenda foret' eroganda.

Sic ne-

guftuin, impedientur.

!

389

LIBRIPROVERBIORUM

|

a6, Dir

r6. Non enim dormiunt, nifi malefecerin

j

t; & rapitur fo-

tnnusab eis, nifi fupplantaverint.

bilientur.

-17. Comedunt panem impietatis, & vinum iniquitatis bibunt.

27, Ne

pedem tut

18. Tuftorum autem femita, quafi lux

1þlf3n dens . proc-edit,

& creícit ufque ad perfe&am diem.

Dominus

autem 1«

19. Via Impiorum tenebrofa : nefciunt,

: uBi borruant.

20. Fili mi, auículta fermones. meos, & ad eloquia mea

producel

inclina aurem tuam.

21. Nerecedant ab oculistuis, cuftodiea in medio cordistui;

22. Vita enim fupnt invenientibus ea , & univerfse carmi

fitar juïk

fanitas.:

.23. Omni cuftodia ferva cor tuum, quia ex ipfo vita prdcedit.

u

24. Remove a te os pravum, & detrahentia labia fint pro-

1

ind

cula te.

25. Oculi tui re&a videant

2. Ut Q

fervent.

greffus tuos.

VX palpeb?æ tuae præcedant

26. Dirige

Metesenvaoer at

16

Non ennn dormiunt, mifl male

fubditur, Nefcisnt, ubi corruant : quod

admodum

fecerint, ) Quietem capere non pof-

etiam de repentino, & non przvi-

x

funt , donec malum , quod animo

fo interitu accipi/poteft.

pilim. va

conceperunt, perpetraverint.

'Tale

Laj

d

Unrvefz carni. ) On

nnibus hog

tuer in id i

minibus.

-

los mentis

ingenium iliius, de quo. apud Virg.

&clog. 3.

í

.

Sanitas. ) In Hebreo eft NO0

hbems, ó

Er fi mom aliqua mocuifes ,. mor-

maype medela.

Omnibus hominibus

tunl defixos

du C'W'S.

médel«m afferunt,; ut curent ntorbes,

aben'emus,

Rapitur foümmss ab eis. ) Ef"t repe-

in quos jam inciderunt, & ab immi-

Pillffb'& t;

titio ejus quod dixit, zez Zermizzt.

nentibus preferventur.

h I ettio

23. Omni cuflodza. ) . Summa cura

duc illtc co;

Supplantavertmt. ) Dejecerint, aut

3

circumvenerint fimplices, & fincere

& vigilantia.

1655 alt pe(i

agentes.

Hebr. habet£ enpingere fe-

Ex djo uwuta pracedit.) De corde

V. Drir

cerzzz.. Chald. pe/sersnt. [casdalum.

enim exennt cogitatiomes male , G5e.

LC pelibus

17.. Comedunt panem rmpietatis.) ld

Matth. 15. 19. ,& ut cor, & mens

( vj jultà

eft, impie, & inique partum.

Vel

hominis fons eft omnium malorum,

UI i

fenfus eft, impietite, & iniquitate

ita omnium bonorum erit origo,

Aones,

fi caute cuftodiatur.

ut cibo, & potu delectantur.

Stábiljenr,

18. Jufforum autem femita. ) WMita

24. Os prawum. ) Ne cujusquam

erunt ; üon

juftorum , & proborum | hominum

famem detrahas, ut patet ex feq. he-

H

iniftichio.

Vátittite ev

femper in virtutibus capit incremen-

Poteft etiam accipi de

yL

le d

tum , quarum exemplis fulgent, fi-

ore alterius, ut fit fenfus

BR.emo-

M if

miles luci diuturng , quz femper

ye a te eos, qui prayvo ore Joquun-

am, ls

quidem

fplendet , fec?' maxime in

tur, & qui detrahunt labiis , fint

RUs Tecerie

meridie,

1

procul a te, juxta illud Dfahm. De-

trabentem | fecreto jroxtimo fuo , hunc

t

00 ver

19. Temebrofa. ) Quia plena er-

Qug E de-(

roribus, & ignorantia : quare fre-

profequebar. . Pfal. 150. prior explica-

t &Qrmul à

quenter peccata , in que incidunt ,

tio videtur effe verior.

Ans

non agnofcunt; hoc enim e& ; quod

dei

25;. chdi tui rila videant.) Quem-

'Wd mc

*

[

CAPUT-IV:& V.

3

tapitürg-

f.i'6. Dirige fem

,

bilientur.

itfanjq pedibus-tuis, & omnes yïtæ tuze fla-

atisbiburs

27. Ne declines ad dexteram , ne

qüä ad üniüram: averte

, 'procedit,

pedem tuum a malo.

Vias enim, qua a dextris funt, novit

"füant,

Dominus : perverfe vero'funt, quse a finiftris funt.

Ipfe

autem re€tos faciet

t

| ;11rfus tuos, i;inem autem tua in pace

loquia mea

producet.

*CAPT;TT . EM

COtdistuis

*erfæ Catni

Vitare jul)?t merehäcem': C? we labores C? anni þeräanmr:'pw-

pria uxor diligatur ,| C? fugiatur aliena.

a procedit

a fint pro-

1. [ Hi mi, attende fapientiam meam

inclina aurem tüam

,& .prudent;iæx meoe

2. Ut cuftodias cogitationes

præcedant

, & difcipliaam labia tua fcohïs

fervent Ne 'aztendas fallaci

2.mulieris:

sf, Dinge

Bbb 3

* Fg-vu-s

-u;;'uun:: quOfi.

admodum oportet incedentem non

eft, que a dextfis

( non preve

» quam mbgbt :

pa(fum vwagari.oculis , fed recta in-

ut ,fequatur.

Omnibus ho-

tueri in id, ad quod tendit, ita ocu-

Vias ezigm.) ld eft vias vero, quafi

los mentis in id, quod propofitum

dicat.

Duez funt viz, altera ad dex-

habemus, & in vitz nofire inftitu-

: 6f N

teram , quz bona eft; altera ad fi-

i homintbus

tum defixos nos habere convenit, ne

niftram , que mala, hanc fuge, il-

aberremus, aut ne impinpamus.

jaim tene.

jret tor0*

Palpebre tue jretedumz gveffus zuos.)

| & ab ia

Noviz .Dominus.), Ut bonas, & re-

Eftrepetitio ejusdem praecepti, ne

&as probat.

huc illuc convertas oculos , ne aber-

Retlos faciet eurfus. ) Dabit

i

S;nnma Qutty

res, aut pedibus offendas.

ut recte, &

profperF Pfïr ilam in-

) De ure

te6. Dirige femitam pedatbus mia.)

cedas.

Fac pedibus tuis rectas femitas ; re-

ip pace producet, ) "Yranquille, &

í m,':.! 4 E'(C'

&a via juftitiz, & virtutis incedas..

feliciter dàábit tibi, ut in vià bona

cot , & meuus

Qmaes "Ui£ inu&. )

Omnes tug

progrediaris.

ym maloramy

actiones.

git. ori g

Stabilentur. ) Firmm, & ftabiles

1. Ayic—mizzä mci'am.' ) Qli;lm te

eruntj non vage , & in v

Tlti()rum

doceo.

e

varietate errantes,

2. Ur cuffodias cogitat;onts, ) Scili-

: od

^

aX

. Ne declines d. dexteram , neque

cet ne quid imali cogitatione conci-

g dceipt f

em0.

ï

ad finifiram, 6$c.) Wettam viam tene,

pias, aut proponas.

Vel potius in-

ji$

& cam, que media eft, & ab extre-

tellige' cogitat

É

re loqmm

& Salomonis. .

iones il)üqs fapiïentiæ,

ibiis , 1*

mis recedit, in quibus vitium eft.

Non vetat, ne incedat per viam,

Et difciplinam labia tum ?mfärvent.)

| B. ^^

huti

quz eft dextera , de qua ftatim, fed

]ta , ut labia tua aliter, quam do-

j TE

eft formula loquendi- Hebrais fami-

LXX. ha-

xior 6p

J

cent , non loquantur,

liaris , idem — fignificans, ac, re-

bents jfexfüs amtem labiorum meorums

Via autem re(ta

« 8

pett

4a via igcedr.

mandat nbr. Alii tamen legunt ,

38*

LIBRI- PROVERBIORUM

3. Favus enim diítillans labia m-eï'e;.trig;i's , & nitidius oleo

u I g

ls. & C0l

guttur ejus.

. Novitfi

ma autem illius amara quafi abfynthium ,.& acuta

12. CUl (

q

uafi gladius biceps.

acquieviï (

. Pedes ejus defcen

1 Nea

p

dünt in mortem ,. & ad inferos greffus

clinay! atrel

ilius penetrant.

2

-6. Per femitàm

u Pene f

vitce non ambþülant, vagi fant greifus ejü,s,

& inveftigabiles.

;; Bibea

- I Deriv

7. Nunc ergo, fili mi, audi me , & ne recedas a verbis

oris tnei,

H

i

(iide,

$. Longe fac ab ea viam tuam

, & ne appropinques foribus

"z. Habe

V Sit v

domus ejus.

*

9. Ne des ali

enis,honorem tuum, & annos tuos crudeli.

E

Ícentiae tu:

Io. Ne forte 1

mpleantur exiranei viribus tuis, & labores

19 Cerv

inebrient te

tul fint in domp aliena.

I Et

20 Quart

mando 5b s Qn&a fcilicet. chniihäz ;

modo illius zzmoriï)*.1ä intemperan-

alterms?

ter, & inftabiliter implicata , ut dit-

3.* N

eas C,Ogitæciones.

ficile admoduimn fit affectus illius in-

3. Favus enim. diflillans y. 6:.) Dul-

ejus confi

cia fcilicet , (&. blanda funt verba

veftigare, & agnofcere. Vaga etiam,

illius.

& per urbem diícurrens, ut de ea

Eg yer-

dicitur infra cap. 7. n. ta.

Nitidius oleo guttur ejus. ) -

Vd ht con

ba illius molliora funt, leviora, &

Q. 4lituis.) Meretricibus, vel a

gïulf

greïïu Qu

teris, fic fupra c. 2. n. ^.

Cotpons exha

1nagis lubrica , quam oleum. . Ín

Honorem fuum.

d í

b

Scipfnm enim

Mebrao eít, /eze pra oieo palatum

X Te favliar

ejus.

dehoneftat, qui impudicarum mulie-

E& Wéquater

|DU-ax

) Quod dulci favo

rum confuetudine trahitur , ut de illo

dici poflit, quod habemus in Pfal.

& 7.9. ]f

opp oónitur.

Librs ii

HAuta. )

48..13

Homo cum im honore effet "

: ll. Cü?ljl?;m

leni.

Qzuod. oppbni:qr oleo

zon utellexit , comparatus. efh jumen-

Yoldinem,

tis dnfepienribus ,. 65 fümilis facius efe

Quafe gladius biceps. ) Atque ideo

s.

*

E

14 Peie f

apta ad-necandum.

D'opemodun

«. Pedes ejus dejcendun? im montem. )

Jnnmo: tuos. ) "lempus vite tüg,

Vel etiam fignificat vite tempus

TUS Penug

A&iones ejus ad mortem ducunt ;

NIQtttit nen

nam caro conftat adulterium ; quod

1minui intemperantia , coitus.

7 Ti É

Crnedeli.) Crudelis appellatur me-

fÉrequenter morte emi:ur » ut ait Me-

retrix , vel quia amaftos fuos cru-

intelligi

pote

yander.

quem wa'hl

deles facit, quandoquidem uxorem,

3opellat pf

.OX« £gi oX 0U wpc'fljwm fr:f.ucä-

LJ

filiosque-negligunt, ut fcortum pa-

TEPOP $

fcant.

Vel dicitur crudelis , quia

eQitlone -

Qavráre p £c Q9»10y.

omni boniy

blanditiis infipientes dementat, pe«

Vepuduera, -

"xdulterio. nulla «ff mers pretioftor ,

cuniis fpoliat , & malas

concili-

24425 maorle. euifttr.

at valetudines , quibus toto vitz

Iem intt'.r ü d

! Bile

6« Vagn «s Gumveffig abiles,) lCum

tempore :male fui amatores confli-

í

Tüetap]

enim p.r re&tam viam non ambulet,

&entur.

à ulmenm

huc illucque vageétur, modo h.ujus.,l

10» Jppleuntur est

(.r;;zei vi)iäm,: £H8.)

sz

N

CAPUT X

261

Ws oleo

1r1. Et gemas in novxiï'ä*ms, quando confumpfens carnes,

j &am

tuas, & corpus tuum, & dicas :

12. Cur deteftatus fum d;fmpunam, & mcrepatmmbus noa

acqmemt cor meum ,

tos Ctelfus

13. Nec audivi vocem doæntmm me & magïüns non in-

clinavi aürem meam?

ellus 6jus,

14. Pene fui in omni malo; in medio ecclefiae, & fynagogze.

15. Bibe aquam de cifterna tua, & fluenta putei tui :

5 3- Verbis

16. Deriventur fontes tui foras, & in plateis aquas. tuas

divide.

ues fotibus ]

17. Habeto eas folus, nec fint alieni participes tui.

1&. Sit vena tua benedi&ta, & l&etare cum muliere adole-

s cnidel

Ícentisae tuae;

& labotes

19. Cerva chariffima, & Gratzmmus hinnulus. Ubera ejus

inebrient te inomni tempore, in amore ejus delectare Jug1ter.

HE

20. Quare feduceris, fili mi, ab aliena, & foveris in finu

,...—--—f

alterius '2

m'em ner m

ficita, ut dif-

21. * Refpicit Domïnus vias homïms, & omnes gre?'us*]ob

3 1. 4*

&n'*

ejus confiderat.

.V a étidiy

* Ini-

ns, lzC xlp u

Hic eft honefti conjugii finis , &

1G

Vel hoc concipiendum efít de con-

bs,ve. adi

greflu cum, mulieribus , qui vires

fructus , ut. fufcipiatur proles, qu&

D

corporis exhaurit, vel'de pecuniis,

in plateis confpvmatur, Civitati Or-

& re familiari,

namentum , & prafidium, && paren-

cipfam num

que phrafi feriptu-

desn ny 1h

re fréquenter robur appellatur, ut

tibus decus & voluptas.

ls üt da !0

Qfee 7. 9- lfa. 3. 1. ]ob. 31. 24.

17. Em. ): Aquas, id eft uxo-

Laberes tui.) Divitie labore parte.

rem.

Caíte uxorem cuftodiendo ,

mus um d

l;uZM'C' e,/ 17

Y Ccaþzmpfam. ) . Scilicet per li-

& adulteros ,. & corruptores pro-

» bidinem.

cul habendo.

! e/t ] imcn-

14. Pene füi m omupi al Jd eft,

qnf f4 [l"' f/

348. Vena-) ÀÁqug vena, uxor; per-

propemo« dum. incidi in-omné vitio-

fiftit enim in eadem a,he(roz idi

rum genus, vel omne c,,dlmmtatum

Cusi mpuliere adü/t*/&(*d!læ "me&

à

incurrit (7611119 in me.

Quam | adolefcens adolefcer*tom du-

ts

In meaha Eccleff , 6 Symagoga-) Vel

xifti.

Vide diéta cap.

D. 17.

Jlatu me

intelligi potefft de malorum cotu,

pl)-:

uem ded Ecclefiam , maltgnantium ,

19. Cerva c:/mrz[ 214 . fj gmnjf t

s fs d

Vel de con-

Binuslus. ) . Eft enim hoc animantis

j 0x0) jeily

[

appellat P falm. 25. $«

ge nus

hóminibüs-in deliciis, ama-

B

regatione "bonorum.., quaü dicat

IC It un Pa

omni bon(num €ctu vidente , adeo

bile, & elegans. Hinnulus, five hin-

vdelis» qià

Xe] cum tamen vive-

nuleus eft cervus juvencus.

,gettit, p*

depuduerat.

COïCH

rem intér fideles, & juítos.

Ubera ejus. ) | Nerti poteft , onis-

]

l$. Bibe aquam de cifferna tua. ) Hac

vt5 ejus, cui concinit , quod in fe-

; tot

Ü Vlfæ

quenti hemiftichio repentul, in amo-

ores 0008

f

metaphma aque monmet,, n& üxore

ré éjus; &c,

fua ' contentus fit.

16. Deréveutur fmm t farM,

4o. dlicna.). Mulicre.

yuiptiP )

li

334

LïBRi*PRoyERMORUM

m Va

^Tob. ' 22. * Iniquitates fuse capiunt impium, & fLmibus-peccatö-

Qifce fapi

34.21. rum. fuorum conftringitur.

) Qu

24. Ipfe morietur, quia non habuit difciplinam, & in mul.

- titudine ftultitize fuae decipietur:

principen

9. Pa

CAPUT VL

Comeli,

-9 U

Spmfm ut fidem datam liberet , lalaomn'dum; þigrum formz"cæ

10 * Pal

exemplo excitat ad laborem : AApoflatam defrribit : jex , que

enferes m

Dominus odit : exbortatur ad legis cuflodiam : utque mulieris

IL EE A

52on coucupifcas

"r armati

»

pulc-briïudmgm

, fed con/yö«rtium

vites adultera.

a, & ep

12. Hoi

I. Iïx

imif fpoponderis pro amico tvo, deüxifti apud ex-

1j Àn

traneum manum tuam , .

L

Ls

2. llaqueatus es verbis oris

| tul

, & captus propriis fefmo—

pnibus.

2

dem ï.ællcgon

dicilaram, (

4. Fac ergo qu

od dico, fili mi, & temetipfum libera : quia

Nenitoribus ,

incidifti in manum proximi tui — Difcurre , feftina, fuícita

L

E

puis,

amicum tuum

60 ng[ dd

CrI1

-ormit difce

. Ne ded

ls fomm

im oculis tuis, nec äorm?tent paIpeBræ

teat,

tus.

^

Vixü fjlli.

$.

*Eruere quafi damula de :mäþu ,

,.,—& ciuaü aviks de manu

confili

-T m as

au*(cupi.xs.

6. Vade

ütn n

!

N

ïl'.hn

oí. C':zpiunt pnpiuesm. ) Ount enim

dicare ritum dande fidei, creditori

-

Quo docun

taétu'dextere.

clixïgtii)zleïn,

peccata vincula, & compedes, qui-

bus peccator tenetur, & reus efnci-

2. lilaqueatus.) Obligationem con-

ia ftbi Pï()f j

|

tur corin Domino , non folven-

traxiftt,

ue in tuum cedet incom-

QU re

egem

(s

!

todum ; «t vinculum hoc laquei

Büem mo]i

dus, nifi pecnas luerit uqure ad mi-

inftár habeat, quo per

nicjés , aut

miäsi Ue:n

nimuni qqurzsdra" ntem.

sE

lt

23. Morierar. ) Concini&: Baxuch.

magnum illo capitis pericpZüm crea-

VOX «

duj

cap. j. 27. Viam, inquit, dciplima

tur.

M

mon in'Venerum!t, ideo perierunt, ÓG quia

3- lacidifi im manwm prowimi tui.)

gm!/»?!üï, lr

Obnoxius faítus es creditori , qui

mom babucrant fapiemtiam , perieramt

*quind «f

fropter inftpeatuam 5 & quod habe-

jam adeptus eft jus debitum a te

Billcre o

mus in libro Job cap. 36. numer, 12.

repetendi.

* COrüm

b Y

Si mom audierint , tramfibuut per gla-

Sufita amicum Tusm.) Amicum;,

"I & re

pro quo fidejuffifti, excita, ftimula;

pe

du , 6 conumenzur i—n jiifltitia..

grtno N

0s

urge, officii fut admone, ut fcilicet

mïlïtrmr

&v

V. Qopapderis. ) Fidejufferis ; non

ipfe fatisfaciat creditori, ne tu co-

QUjat

MJ omnes fidsjufliones damnat Sa-

garis debitam pecunie fu.mmaþm de

ürts m

tuo repr&fentare.

yiens , fed leves tantum, & incon-

btnt

I efþy t

"

*tmn

fultas.

.

s äzfzþ' daemttla.

) Dixerat, sH«

95 T

D(fxff: $6 uo ü

lj

4umnm,) Midctur i':sf

qusat us f?,-öc. itague pergit in ea-

; Q (

CA PU'T

VT.

$85

1 peccito-

:..6. Vade.ad formica

m, o pigeg, & confidera vias ejus, &

^m

diíce fapientiam :

; &i mul.

..7. Quie.cum non habeat dücem , nec

praeceptorem , nec

principem ,

$. Parat in

seftate cibum fibi, & cönä&egat in mefe, quod

comedat.

m finuica

-- 9. Ufquequo piger dormies? quando confurges e fomno tuo?

IO. * Paululum dormies

2717

$ paululum dormitabis, paululum

*Infra

conferes manus, ut dormias :

24.33»

(ue miliris

II. Et veniet tibic

jj

juafi viator egeftas, & anpe;rieks quafi

Vir armatus.

31 vero impiver fuer

-

is veniet ut fons meffis

tua, & egeftas longe fugiet a te.

[5 pud x

12. Homo apoftata, vir inutilis) graditur ore perverfo ,

13. Annuit oculis, terit pede , digito loquitur.

14. Pravo

yris feruo-

dem alligoria l.aofzxeörum ; & ten-

malus vviatórs . Videtur autem ille ap-

dicularum , quibus ferg capiuntur a

pellaari malus viator, qui fe pere-

iber :.qtyia

venatoribus , vel avicule ab aucu-

ins, füícti

grinis comitem adjungit , amicum

pibus.

fimulans, & pravum confilium te-

6. Vade ad fevmicam. ) Exemplo

gens , fed data opportunitate eos

P

Ípoliat, aut etiam occidit.

l palpebræ

formice difce, quil te facere opor-

teat.

Qeaff vir amatus, ) epetitio ejus-

Vias ejus. )

Rationem, qua fibi

dem fententis.

; de man

confulit.

19. lomo 4poffata. )

In Hebrzo

7. Cum nom habheat dacem » 65c. )

eft, Vir Belial, vir fceleftus, I1talice

£, Vate

Cum nullun hibeat magiítrum , a

Uomo del/ Diavole,

Vide dicta Deu-

Qquo doceatur, prater naturalem in-

fdei creditort

tcron. 13. I3. ubi de erymologia

einationem, cujus inftinttum fecu-

hujus vocis BeZ/aL

Apoftata defer-

ta fibi profpicit.

Sicut in apibus,

torem fignificat, qui fcilicet

irationem &O

quz regem habent, Monarchiz inma-

& ejus legem- deferit.

Degm.,

1 cedet n

cotn:

T

ginem molita eft natura, fic in £or-

Vir imetis. ) - Eftliptote; five

micis, Democtitis,

miofis; plus enim fienificstar, quam

n

nics , 2!

il æ;z/ï "iator, ) In i—-!ebræo 6(1'

dicitur ; fenfus enim eft hujusmodi

geric Á

:

i a

vox (2onp weballecb. viator ,. five

homiuem eíle maxime noxium, &'

)

"

graf2tor, à ridice 3554 Lalac , quod

perniciofum.

"

aliquando eft eraífari, & videtur fi-

Graditur.) Agit, vexfatur cum-ho-

glitorio 0

gnificare graílatorem, aut latronem

igi ?

minibus; Italice diceremus, Procede,

€x eorum genere , qui obfident iti-

Ore perver[o- ) looquens. benigne;

nera, & repente cooriuntur in pere-

& axnige , fed interim m

,

)

Amfcüm ;

grinos, & eos.fpoliant, & male eciam

cz.llzv, cogi-

:

1

Rhnulï;

tans, & rmoliens.

xC

t (cilicee

multant, & vexant, quaft dicat: Ade-

b3. unuitocnls , feyir pede , digito

)v

g e

xit inopinata paupsreas , qug te graf-

loqait urs )

Significatar, impium ;

TEU

fatoris more Ípoliet.

Favent huic

fumma»"

di

qui verbie amicitiam. fimulat, aliis

interprct:tioni LX X.. viri , qui ha-

corporis purtibus «contrarium fïxgn.iþ.

ii

bent e75p xaxóg óJoímopog ,. welwii

1Ccare fuis coim

ixetdts

p?icibus in perniciem

ott u

Bi&;'. cftmlC'am. Meanocb. 1. IV,

Pcr

C Cc.

336

LIBRI PROVERBIORUM

| u t

14. Pravo corde machinatur malum, & omni temporve'j*m»

! extranes.

gia feminat.

*

2$ Nu

15. Huic exemp

lo veniet perditio fua, & fubito cohtere*cur,

as niti

nec habebit ultra medicinam.

]6 Dret

16. Sex funt, quze odit Dominus, & feptimum deteftatur

anima ejus:

'viri priol

. a Num

17. Oculos fublimes, linguam mendacem, manus effunden-

$

tes innoxium fanguinem ,

,

- rietumer

4 Auta

18. Cor machinans cogitationes pe

ffimas, pedes veloces ad

currendum in malum.

X

q?

.19. Proferentem mendacia, te

40 Sie «

feminat inter fratres difcordias.

ftem falllac«em2 & eum, 'qu-i

mundus, -

?0 No

20. Conferva, fili mi, praecepta patris tui, & ne 'dimittäs;

ïy

Xt efurien

legem matris tuze.

21. Liga ea in cor

de tuo jugiter, & circumda gutturi tuo.

y. Deo

fanim q

22. Cum ambulaveris, gradiantur tecum, cum dormieris,

5 Q

cuftodiant te, & evigilans loquere cum eis.

animam f

23. Quia mandatum lucerna eft, & lex lux, & via vitze in-

crepatio difciplin,æ ;

Boaseetoere r

54. Ut

Cottutos. rm.

plinminftit

ejus, quem decipere ACr..niatur fimi-

jmpreffa fint in corde tuo. - Alludit

le eft quod habemus Pfalm. 34. (9.

ad ei, que habentur Deuteron. 6.6e

t Ertyane

Qui odergnut me gratis, &5 aunuunt. oci-

& cap. 4(1. 18*

Bitetriis

Bs., quomiam mihi quidem pedfiee. io-

Crrcumda gutmr'i* :£u9.) Pr& ocu

46. Priius

quebantar , &c.

lis: femper habe

quemadmodum ;

a. ) hi

quod de collo appenfum geftamus,

1$. Perdzz;o,) Exxitium.

Vel

qatlitrem, m

ANec babeb; ultra medicinam.) H-()C/

femper veríatur ob^ oculos.

W, ld (ä&

fint tibi cara quafi monilia pretiofa

eft, non poterit curari, fed «terno

circa collum.

Q yerti

involvetur exitio, a quo nulla ra-

3

22. Gradiantur tetum. ) Sefnper

tione poterit liberari.

tàl, qui

habeas pre oculis hzc prgcepta, &

d f*"/Züm p

t6. S$ex funt, 8$c

IMlodus lo-

cum domi hzres, & cum foras pro-

6ot. f u

quendi fatis frequens in facris Li-

grederis, & cum vigilas, & cum tg

componis ad.

uietem capiendam ,

Yil e yet

t

teris, quo tamen non femper figni-

1

j

€

&ndum À

ficatur id- quod ultimo loco propo-

femper de illis

rvandis cogita, nun-

&

Wnen Q

nitur , deterius effe precedentibus,

quam illa negligas.

Weretrg, yi

fed fenfus eft, fant fex, five feptem,

Lequere cum e5.) QQuafi confilium

capiens ex lege, & preceptis divi-

P. Qu ,

qua odit, & deteftatur Doxninus.

El

F?mfentiuac :

17. Oculos. f[ublimes. ) Superbos

3

nis, quoimodo regende fint actio-

D

dH fm.??l

sam elatio oculorum arrogantiz fi-

nes tusx.

E

pois,

;

5

e

num eft, fic Pfalmo 130. t. dici-

nebris hujus vitz.

23. Lacerza. ) Qua dirigar;s in te-

;./,',,' intioj

tur: Neque elatí funt otuli mei , neque

ambulavi 1m magnis, €$ esirabilibus [u-

Via vit«.) Mia ducens ad vitam.

ecq)ig,ï |

ff" 3e,

lecrepatio di[czplzma. ) lncrepatio

VOCtR Vi r

erudiens , & redarguens hominum

TTE " 2

^I. L('ga ea in corde rwo.) loate

[

CAPUT VL

387

emþore j

24. Ut cuftodiant te a muliere mala , & a blanda lingua

extranec :

Cotietetur,

25. Non concupifcat pulchritudinem ejus cor tuum, ne ca-

piaris nutibus illius.

»

]

-56. Pretium enim

fcorti vix eft unius panis : mulier autem

a detefiaur

viri pretiofam animatnm capit.

s effunden-

27. Numquid poteft homo abfícondere ignem in fin

ut veftimerita illius non ardeant ?

u fü6;

- 28. Aut ambulare fuper p

s,veloxces a;i

.

runas, ut qon comburaqtur plantae

ejus ?

29- Sic qui in

greciitu-r ad mulierem proximi fui, non erit

( eunt, qui

mundus, cum tetigeri- eam.

; ne diautts

.3o. Non grandis eft culpa , cum quis furatus fuerit,

ut efurientem iHnpleat animam :

zUm

eprehenfus tamen reddet feptuplum , & omnem fub-

gutturi tüo.

ftan:iam domus fuae tradet.

Y iormmieris,

32. Qui autem ad

"

ulter eft, propter cordis inopiam perdet

via vite t«

animam fuain?

Ccao $.

54. Ü

inrmpcos mores, & ad rectam difci-

nupta ; fepe enim adulteri vitam

e tuo. - Alldit

plinam inftituens , & formans.

propter flagitium fuum amictunt.

24. Extranes. ) Ahene uxoris, vel

27. Nwmnquid potefü bomo , &fc. )

Deuterots 6

Sententia eft, quemadmodum ita i gnis

aneretricis, qua tua noa eft conjux.

in finu circumferri non poreft, u&

, ) D 0n

26- Pretium enim fcorti vix eff zunius

aMl

yàmodum

^5. ) ia Hebrao elt, quia propter

veftes non amburantur, nec ita cal-

qen

cart prunz ardentes, ut pedum ve-

Ínm ge&amurs ;

zulierems merefricem ufque ad. fruffum

ftigia non comburantur ; ita nec quis

oculos.

v

péri, id eft mendicabit homo ufque

ad fruftim panis, quomodo hunc

adultera.

fine Iabe peccsti verfari poterit cum

vnija pb

TV

locum vertit Pagninus, & confentit

30- New grandis eff culpa. j Sc

ilice£

g. ) 500

Vatabl. qui habet : -Vez;ez. bozo u[que

adulterii comparatione.

ad fruffum panu.

Nofíter interpres

t pr?ceptm

Mebr. fic istellexit ,' quafi diceret:

U: efurientem Peplest Animam. )

um fon6 -

Itaque — neceiíitas culpam qminuit ,

js, & 0m T

vile eft. pretium. fcorti, ut. non plus

eo adigitur , wt fedet urgentem

n

;Lapiendam '

fit dandum , quan fruftun panis,

famem.

& tamen cum. adeo abje&a res fit

o

mezretrix, viri prctiofam animam ca-

$1. Reddet fepreplum. ) Quafi di-

cat, compenfari poteft damnum etiam

"

pit-. Cum vulgato noftro: Interprete

ultra equalitatem , ita ut pro uno

lu il

gs & ,

confentiuat. LXX qui. ha:ent; P;e-

yraca

Biuoa €uum [cortt , quantusm $ unias

feptuplum reddat, aut etiam omnia,

" fn

; i

s d

que habet.

Vide. legem de reftitu-

panifs'.-.

tione pro damno furti Exod. 22. i.

Viri pretio[arr animam capit, ) H

aips r

eft decipit, & illaqueat.

32. Preprew curdis imopiam. ) Pro-

Alioqui

pter vecordiam, & ftultitiam fuam,

s ad vittf

vocem Z* neduat cumr Mer, at

Peradet animam |wam.) Mitanw amit-

^ [naepio

tet., oecifus ab' adultera inaxito.

]

fenfus Hc./,; Milier vir? , id cít viro

ja

; lo

N

—

386

LIBRI PROVER—äIORDlM

. Qu t

33. Turpitudinem, & ignominiam

'congreg,aat' fibi, & op-

probrium illius non delebitur :

domus illiu:

^34. Quia zelus, & furor viri non parcet in die

vindi&e, .

9. 1 obit

(; caligine

35. Necacquiefcet cujufquam precibus, nec fuícipiet proi

tedemptione dona plurima.

10. ht «(

C APUT. .VIL N

tata ad decipi

1r. (uieti

,fïlbrmfw adoleftentem ad. fapientie amplexum , & mandatirum

bus füis,

r Nunc .

cuffodiam : utque fcortorum blanditias , quas late

4

dians.

de[cribit , evitet.

n. Appr

1. TMli mi, cuftodi fermones meos, & praecepta mea reconde

voltu bland

;

tibi, -Fili,

]. Vidu

2. Serva mandatamea, & vives, & legem meam quafi pu-

1s. Ideim

pillam oculi tui :

Viere, & 1

lam in tabulis c-oi"dis tui:

3. Liga eam in digitistuis, fcribe il

15. Itex

4. Dic fapientize, foror meaes: & prudentiam voca ami-

&x Ioyyto.

cam tuam ,

—

17. Àiper

$. Ut euftodiat te a muliere e

z

2

xtranea, & ab aliena,*quæï

verba fua dulcia facit.

xibus, de

6. De feneftra enim domus meze per cancellos profpexi,

19. Not

. E-.tyideo parvulos, confidero vecordem juvene

In-

9. Qui

ssts N

31 ïï?rpifuæïinem, 6c. ) Quafi di-

4- Dic /kpim;]-iæ, loror mea es.) Mie

eipiendam.. ]

ed fenfu.

Cat; nam pr&ter dedecus indelebile

detuf nomine fororis fponfa figni-

etiam filii mortem accerfit.

fäCJ—ri 3 1

que foror eadem , & amica

À

) Tranfíe |

.34. Viri.) Mariti adulters.

appellari folet ,. ut patet ex librz

A ideo m

lz die vindite. ) Cum fefe vindi-

Cantic.

Suadet hoc fimilis alius lo-

þuï() imore

candi occafionem naótus fuerit.

cus Sap.: $-2

Hage amavi, 6 ex2

J'ts ang]

3$3. Pro redemptzone.) ld eft, libe-

quiffv4 a jwventute mea , & 7/4;?/1'1;1'

ratione , id eft, ne acceptam inju-

on[am mihi eam e[[umere, $. amator

trlicig, ho f

^

pitndos ts

j

riam ulcifcatur , fed deprehenfum

fectus füm feorma i.

Loquicur de

10 Gay],

gdle-tertzxn dimittat.

fapientia.

Suadet etiam, quod Sa'.

lomons juventutem ab amore mulie-

fien, ) No

I. Reonde, 1:5;. ) Quaf-;i thefaurum.

rum abítrahere ftudet , & transfer-

(ice ; m q

2. Qvafr tupillam oculi.) So-

totfideras

lertiffima cuftodia

fic orabat Pro-

re ad fapientiam , quafíi dicat, illas

afpernare & averfare, hanc tibi opta

* Continent.

pheta Pfalm. 16. g.

Cuffodi me ut

fponfam contingere , hujus nuptias

U. bf

pupillam eculz.

ambt.

M Piling,

(3« Liga eam ín digiris tuis.) Refpi-

K . wt 0

cit monitum Moyfis Deuter. 6.9, &

&. Extratta. ) Akli'em.uxore, vel

lirALis ea .7tmfz' ffguum in manuibus tuis,

imeretrice.

am:ay.c M de

* AC Qu

Quo metaphorice fignificatur femper

7. Parvu'os. ) Simplices , in. He-

- &Chülw o i

hábenda ante oculos, ut €a, que

br&o eít ry»Nh5 petaim, que vox

PU vl

habentur in manibus.

eum fignificat, qui facilis eft ad de-

Pa

: &t hs üg'n'

boridis

"'CAP/UT qvn.,

315

'ïbi, iM p«

.$. Qui tranfit per plateam juxta angulum , & prope viam

domus illius graditur.

rindide,

'9. In obfcuro , advefperafcente die : in no&tis tenebris,

Ciplet pui

& caligine,

-yo. Et ecce occurrit illi mulier ornatu meretricio

.a Propa-

rata ad decipiendas animias : garrula, & vaga;

11. Quietis inipatiens,

naditrum

-

nec valens in domo cog

fiftere pedïf

bus fuis,

laie

in plfateis , nunc juxta ängulos infi-

12. Nunc foris, nunc

dians.

13. Apprehenfumque

deofculatur juvenem , & procaci

a teconde

vultu blanditur, dicens

:

14. ViCctimas pro falute vovi, hodie reddidi vota mea-

t quali pie

r5. Idcirco egreffa fum in occurfum tuum, defiderans te

widere, & réperi.

cotdis tui. ;

16. Intexui funibus le&ulum meum, ftravi tapetibus pi&tis

v0ca aml-

ex JEgypto.

"a

17. Afperíi cu

bile meum z*n*vi*r!*zaj & aloe, & cinnamomo.

j ïquæ

19. Veni, inebriemur uberfbus.) & fruamur cupitis ample-

xibus, donec illuceícat d:es:

»rofpexi,

:9. Non eft enim vir in domo fua, abiit vi

a longiffima. *

fiem.

Coc 3

20. Sg—Cj

) Qu

vivium domi paratum habere ; nam

c'xpiehd:xm. Paryulum non ztate,

mea t Vi

fed fenfu.

-

ex pacifico facrificio magnam car-

l

yosfa Ti

tiofu's,

nium partem offerentes domum re-

$. Tranfft per platezm.) O

2, & amict

atjue ideo magis opportunus, ut im-

lum.-

portabant, qus cedebant in epu-

puro amore capiatur.

ilis altos o^

t6. lutexui fumibus lefulum euns)

i M.,

ïzzxt.zþ;z.,»zgu!zzm.)' Ubi domus mere-

mavi ; Ü

tricis, loco fcilicet obvio, & ad ca-

LXX. vertunt , Izffi;j antexui ledlum

8 7!&:&1"

72€ 824

Puto intelligendum dce infti-

i

& amdtr

piendos. tranfeuntes accommodato.

tis, fiva fafciis, five funibus, qui-

10. Garrala (5 vaga, quietis. impa-

[,oquit?

rqdö

bus.culcitre , vel le&i fuperimpo-

ïn, q:lo .a-

sens ) Note funt mulieris impu-

nuntur, qu&que aíferumr vicem im-

mort muþe-

dice ; nam que caíte funt, parun,,

plent, ut mollius cubent , qui in le-

& confiderate loquun

& qrans d

(llas

fe continent.

f:'-n' y5& donmi

Gis illis fe ad quietem dant.

diCats

17. Myrrba , & aloe 8c.) Aroma-

imc !

l pt

J

12. Jufidians

: Incautis juvenibus.

jj

juptit

tibus omnis generis, ut cubile fit

uj

14. Vidlimas pró falute vovi.) H&c

odoratum.

dicit , ut oftendat fe valde illum

Verti

amare, & de falute illius valde effe

I3. Jgebriemur uberibus. )

uxo

j 1l

poteft, amoribus. lmpudicus amor eft

folicitum, quod, ut bene illi effet,

ebrietas quedam , & temulentia de.

facrificia obtulerit p:cifica.

qs, n

Ht

Hodie reddidi vota mea.)

Videtur

mentis ftatu. dejiciens.

"£ VOX

'luq

(ta

etiam his fignificaze , fe lautum con-

19. Pir.) Maritus.

I$ d d

|

ï

*

3

LIBRI PROVERBIORUM

A0« Sacculum pecunicd fecum tulit: in die plenxe lunæ re-

E

verfurus eit in domum íuam :

Sapientit à

21. Irretivit eum multis fermonlbus, & blanditiis lablorum

protraxit illum.

nddt , (

22. Statim eam fequitur quafi bos duttus ad victimam, &

qu

quafi agnus lafciviens, & ignorans , quod ad vincula ftultus

trahatur :

Ümqu

23. Donec transfigat fagitta jecur ejus: velut fi avis fefli

l

net ad laqueum, & nefcit, quod de periculo animae 1lhus

fnam

3. In fui

agitur.

24. Nunc ergo , fili mi, audi me, & attende verbis oris

femitis (tam:

mel.

?. Juxta

25. Ne abftrahatur in viis illius mens tua : neque dec:]pïa-

4 0 m

ris femitis ejus :

$. Intel

6. Aud

46. Multos enim vulneratos dejecit ; & fortiffimi qulclue

interfe&ti funt ab ea.

tientnr Jal

LA

mterlor

27. Vie inferi

domus ejus

[

peneurantes

*. Veri

inortis

fabuntut

V utti

Ui n

9 Re& l

CAPUT

tlam,

2O. Saecculum pecunis /Zwþæ £tdi. )

Velat ff avis,650.):. Xvicule efcain

N

1

Suinptus longz peregrinstionis :

1'14-

vident , non autem laqueum, quo

Wma t

re nullum eft periculum ab illo, qui

capiuntur, & pereunt.

C aect

abeft, & diu abfuturus eft.

A«,azat. )

dtzm.

x

!

25- hp viis ilius.) Mig, & femitx

t & D

:

f die pleua luna. reverfurus.) Vel

mores '1^f'ulf'ïx.tït, & wendl xatio-

donum pj

eum. terminunmx fibi -fhituerat — vir ,.

cæp g W

cume difceilit ; vel ita conjectabat

nem, quam quis fa:qmtar

adulterxex quantitate pecunie, quain

a6, Vulzeraros dejecit.) | Mlexetrix

cep

fec.um tulerat.

multos amore fuo valnemvu: $

u O'WIL

q"æ in lhom

« Quaff bos dutius ad willimamn. j

perdidit.-

Qu

Lafcwxcnor, & exultans ; nam bo-

Fortiffmmz qquæ. ) Nam bIanJr—

DOO

menta Carnis, etiam fapientes de-

tate f[

€ ver]

xes non noverunt, quando ducantur

leh(m ilig

ad prefepe, & quando ur mactentur

mentant aliquando, uc patet in Sa-

,

more victimarum, & fzpe cum pu-

lomone.

O'ïïmxbus

tint fe duci ad prxfepe, trahuntur

Joterfeli.) Repetit, quod dixerat,

Pideg.

ad niacellunr.

"alneratos dcyzc:t

23. Domec transhgat fagzt'txz jecur.;)

27. Via iuferi domus ejus.) Domum

Iétum T

Non fentit fe traht ad mortem- Sen-

ejus adire, cum illa verfari, eít ad

3. [,

(l'mm

mortem aternam tendere.

qüe C dmgt

tict cum transfiget Í agmta jecur ejus,x

Tofet

cum fcihcet in p ac, & im futura vi-

Penetrantes im iattriora mortis.) Pxo-

AUE

ta luet pocnas: adukerit.

Cum cona-

fundam,

gravem, « s&texnam pqge-

f?ue p

of

fcicnsix (timuli. fodient pectus illius.

aàin conceiliantes.

&H/

4

39th

1pr

CATPUT *HI

39f

lunie re-

CARPUVT

VITIT

labioryti

Sapientia ad [ui amplexum imvitat, fe quoque multis modis cam-

mendat , quodque fit Deo coeterna , cum ipfo cuntia componens :

mam, &

quam quaerentes , beati , [Dernentes vero , mz]än

il frültus

tandem evadent.

avis feltte

Umquxd non fapientia clamxtat & prudentia dat vocem

m illus

"N

fuam ?

2. In fummis, e*ccelüsque veltlcxbus fupra V1am, in medus

'erbis ot

femitis ftans ,

*

3. Juxta portas civitatis in ipfis forfbus loquitur, dicens:

4. O viri, ad vos clamlïo., & vox-mea ad filios hominum.

? dec

$. Inteïhglte parvuli aftut

& infipientes animadvertite.

A

yi quiq

6. Audite, quoniam de re

s magnis locutura fum: & ape-

rientur Jabia mea, ut re&ta praedicent.

nteriota

7. Veritatem meditabitur guttur meum , & labia mea dete-

ftabuntur impium.

$. Jufti funt omnes fermones mei, non eft in eis pravum

quid, neque perverfum.

9. Rei f.unt mtelhgentlbusg & sequi 1nven1ent1bus fcien-

CAPUT

tlam

d

1o. A Gci-

I/'ul Q efbäln

4pientia clamitat.) |Sapientiam

Gione, & fdpxentm , uf fupza cap.

Ui , Quo

.S

I. nutm- 4.

hic accipit in genere, ut fcilj-

cet & Deo .comp ;etits,

& per Dei

6. Rella, ) Ea, quæ pertinent ad

& ['evmw

donum hominibus , ut di&tum eft

re&citudinem veritatis, & vita.

cap.

3

19*

7. Feritatem. ) '"Tum fidei , tum

enix gt

Per profopopejam au-

vitg.

tem de fapientia fic in genere ac-

Mercmx

cepta loquitur , tribuens nunc ea,

Meditabitur guttur

)

Elaquetu

quz in homjnibus, nunc €a, quo

]ingna mea.

rv r

eum Deo operatur, & ipfa divini-

8

Nom efl im ew pravum , 6$c. )

m blanäf

tate , fic verba de illa faciens, quafi

Nam, ut eft in Pfalmo:

eloquia Da-

ienteb

perfona aliqua effet, & res a Deo,

U(HuéQ clquim caffla , amrgentum ione

& hominibus diftin&ta.

EXAIIIBMAITU, &5c.

Pfal. x1.

7. do ffh i-

Er pmdmtt:t, £5c, .. Eft repetitio

nz, & libri Phxlofophomm , ut ha-

j dixerib

precedentis femiverficuli, prudentia

beant mula vera, & falntaria, ta-

eft rerum aa*enddxum intelligentia.

men plurimis fcatent erroribus , &

ubi-

noxiis doctrinis.

Domum

2. In f«mm»f ) Quafi dlcac

[d" :

ét i

que clamat, & mozrtales officii ad-

g. Intelligentibus, ) Nam .qui male

monet , ut nemo lgnordncmm eRxCH-

funt difpofiti , nec re&e judicant,

faxe poffit.

nec fenfunY penetrant eorum , que

artté ) he

c:.iüm P

£ A/t*w;mz.) Aftutia in bonum

dicunt , facre fapientie do&rmam

capitur pro prudentm, circumfpe-

non magnifaciunt.

e

1

—Ó—mà

892

LIBRI PROVERBIORUM

g üt Qit

Io. Accipite difciplinam meam, & non pregnniam : do&ri-

* 48. Domim

nam magis, quam aurum eligite.

e

*

|

ir. Melior eft enim

um quijua

fapientia cun£tis opibus pre-tïoüæmiS:

[

& omne defiderabile ei non poteft comparari.

EW

fieret

12. Ego fapientia habito in confilio; & eru

cïi;isr interfum

cogitationibus.

-

« ondut

duníontes a

13. Timor D

omini odit malum ärrogantiamg & fuperbigïm

& viam pravam, & os bilingue deteftor.

g Necdui

:4. Meum eft confilium, & sequitas ;, mea eft prudentia,

p parturiet

*mea eft fortitudo.

- 46. Adhuq

15.'Per me feges regnant ,

lis terra.

& iegum conditores julta de-

cernunt :

.a Quan

- 36. Perme principes imperarit,& potentes decernunt juftitiam.

lge, & gy

17. Ego diligentes me diligogg& qui mane vigilant ad me,

28. Quan

invenient me.

aquarum :

—tiæj & gloria, opes fuperbse, & juftitia.

19. Mecum funt divi

L

19. Melior eft enim fructus meus auro, & lapide pretiofo,

-

]i meli fen:

& genimina mea argento ele&to.

titio wfitta gj

dicii.

Opes natifcar

20. Irwiis-wj.ulïitiæ ambulo, in medio fcmitarum- ju

5r. Ut

gentibus, t (

pere, & p

4Equi , E5c. ) Repetitio 1);*:£ce;ie$-

1»5?; Per-me Reges reggant. ) QQuia

pris abun]

tis fententiz.

Sermones ,mei funt

& per me ad regnum legitime per-

Inn0$ tmeos (

yeUti , jufti, &qui , nihil a re&a ra-

veniunt, & per me illud recte gu-

bernánt.

1. Tíefsuy,

tione exorbicant , aut. prayum

v cone

locà, ub

16. Decersmust juffigtiam. ) 'Yum

prttiofa repo

levententibus [ciemtias )

lis ,

tentlis ferendis. .

in legibus condendis , tum v:ix.); fen-

2'2" P0þdit

qui quzrunt eorum intelligentiam,

! fhifjo vj

& fedalo quarendo aflequu

17- Diügentes me dilsgo. ) M illis

tiomm fuaru,

iam.

xlltm: ;1—-

commnonicando.

ticatus efr

l0. 4ccipite difciplhimam meam , 8

Mant vigilant ad me, ) lÀ eft, me

. Á Pïi?l[i[pig. :

»om pecuuiam. ) Non vobis offero

folicite querunt.

33 Og

pecuniam, fed difciplinam, & doctri-

38 Mecum funr.) Me fequuntur,

me comitantur.

30 Z (s

nam falutarem , quam

p*? cunia plu-

eum, &m

xis facere debetis. .

Opes fuperbe.) Excelfe fcilicet, &

!)

i2. Habire i confülio. ) | Ubi fa-

eiminentes.

SS(&'M(,)& B'P.& |

?. AL ii

$a , & recta :confilia ineuntür ,

19. Melior eff enim frucus meus, 6c.)

b d)

Ar.

uxruüntur, illic ego fum, & con-

Precipuus fapientis fractus eft ju-

C

TWebtg. g

!

lr

illa excito, promoveo , & ad-

ftitia, & fanétitas, que tandein per«

fï"udebar;

3'.11-'»: Qs

ducit ad regnum, & gloriam, opes-

Is, Coneest,

Erudit. inter[um: — eogitationibus. )

que ccelefles.

Quuibus prudenter afiquid. gerendum

Genininame4-) Fructus mei, quos

YOx*

»

eogititur; & quid faciendum fit, anc

*

ego- produco.

Vetti D

Qtsf

fugiendum,, fuxgero.

20« lewis juffitia ambulo,) ]afti-

Jüt ab "

X

»

:

tiam. haheocomitem , & ab ea ne

eurit s.

JEquitas, ) LXX, habent : fe-

* , ln

i

tantillum quidem xecedo.

* at (

e

F

j

cüepoaa r

293

q : äo&rf.

gt. Ut; ditem diligentes me, & thefauros eorum repleam.

n

22. Dominus poffedit me in initio viarum fuarum , ante-

tiofiff

a principio.

mx':

quam quidquam faceret

23. Ab seterno ordina

; interfau

fieret.

ta fum, & ex antiquis antequam terrä

24. Nondum erant abyffi, & ego jam concep

^

fuperoiam,

s

ta eram :V HGCT-

dum fontes aquarum eruperant :

LÍ

25$. Necdum montes gravi mo

le confliterant :' ante 'c'olles

prudena,

eego

parturiebar.

z

6. Adhuc terram non fecerat, & flumina, & cgrdines Of-

»

; julia de-

bis terrae.

e

. 2/. Quando prseparabat coelos , aderam

.

quando certa

t jufticam.

lege, & gyro vallabat ebyffos:

nt a me,

28. Quando ethera ürmaba"t'

furfum , & librabat fontes

aquarum :

29. Quando

&jufttia

: pretiolo,

do medio femimr:;mkþ]g 7:44.) Re

telliguntur duo poli , circa quos

titio ufitata ejusdem fententiz-

U:

ccli rotantur, vel precipuz orbis

judicil

opes nancifcar , quas tribuam dili-

terrg partes Oriens, Occidens, M.—

j

gentibus, non opus habeo aliena ra.

ridies, & Septentrio , quibus quafi

jl

pere, & juftitiam violare, fed pro-

cardinibus , & columnis mundus con-

tinetur.

a ) Qquia

priis abundo divitiis , quibus salu-

critime p

mnos meos ditare facile poffum.

27. Preparabat celos, ) F'abricaba-

1

)d sde ev

21. Thefauros eorum.) Arcas eorum,

tur, expandebat cclos.

& loca, ubi divitie, & fupellex

Lege, & gyro vallabar abyffos. ) In

pretiofa reponitur.

H«cbr&o eft, ewz deferiberes circeulum

s. ) Tm

tun in &t

a2. Poffedit 5e.) Apud fe habuit.

feper faciem voraginis ; quod videtur

lp inino wiarum fuarum. ) Opera-

oftendere per abyfíos intelligendam

tionum fuarum , quibus mundum fa-

effe vaftitatem illam, & immenfi-

) Me illis

bricatus eft.

tatem Ífpatii profundiifimi , quod cft

]i e&, pH

A principso, )

Ab sterno.

inter .celum, & terram , de quo di-

23* Ordinata [um.) ld eft ab zter-

citur Genef. i.2.

Ef tenebra eram?

uo fum conftitita , hoc eft, fui apud

fuper faciem abyff. — Nel fimplicius

3 [ng,uztar j

Deum, & in. Deo.

LXX. habent,

de Httoribus intellige, quorum gyro

, il &

fSrusNG0 Eu . fundavit. sme.

vaftitas maris circumfcribitur.

Ex 4ntiqui4.) Ab zterno;

28. JErhbera ffrmabar fuvfum. ) In-

24. 440/5.) Mare.

telligit elementum ignis , vel fupe-

4 n fff')

l

LXX. ha-

ftds g

[ ju-

Concepta eram. ) Sic paulo poft,

riorem aerjs regionem.

andtn *

Parturiebar; pro quibus duobus ver-

bent, TÀ &4»e »t$4, id eft , /upernar

bis, Conscepta eram, & parturichar,

aebzlas.

rl'dlll 5 0

1165-

utrobique in textu Hebrao eadem

Et lbrabat fantes aquarum. ) 1n

: meis

quoi

eft vox »nbapjn ebolaithi, quod ctiam

Hebrzeo eft, s2 foreficando fontes ve-

verti poteft, formare , vel genita,

ragizis, quod non de fontibus, qui in

jam ab sternitaté Deo aderam.

terra - funt , accipiendum eft, fed po-

Vb ) ]u&ï-

26. Cardimes orbis terrs. ) Meliín-

tius -de fontibus celeftibus, qui fci-

TL

t

j

Bibl, cum Qom, Menoch, T. ÀV,

Ddd

E

o

394

LIBRI PROVERIBïORUjMN

29. Quando circumdabat mari terminum fuum, & legem

ponebat aquis , ne tranfirent fines fuos : quando appendebat

sapientid d

fundamenta terrae.

?

|

; d

UR eu

40. Cum eo eram cun&ta componens: & dele&tabar

per ün—

gulos dies, ludens coram eo omni tempore,-

& a

31. Ludens in orbe terrarum ; & delicizae mese, effe cum

filiis hominum.

.'I'

dpientia

32. Nunc ergo , fil

li, audite me: Beati, qläi CLïüodiun£

"J 3. lm

!

vias meas.

^

: prtit menfa

33. Audite difciplinam ) & eftote fapientes, & nolite abji-

cere eam.

3 Mist r

x

Cvitatis :

24. Beatus homo, qui aud

it me, & qui Vigilät ad for'e—'s

|

4. Siquis

meas quotidie, & obfervat ad poftes oftii mei.

: cuta eft

45. Qui me invenerit, inveniet vitam, & hauriet falu

Qtexm.

s. Vetite

a Domino :

fifeui vobi

it.,, laedet animnam fuam.

36. Qui autem in me peccaver

6. Relin

TET

Omnes, qui me oderunt., diligunt mortéfa.-

prudentis.

licet de nubibus aqu;xs profundunt

&atim, juxta illud Genef; . 1.51.. 7i-

T. Qui €

in terras.

Quod ergo dicit, ZZza-

dit cunta 'qua fecerat ,.€$ erant. "valde

:

arpuit impi

&at , fignificat Deum quafi in libra

eona.

p

fufpendiffe in fublimi loco , id eft

34 - Ludens ie orbe terrarum.) Cum

— H——

voluptate operans, & facilitate, ut

in nubibus, aquas, juxta illud Job

b A prentia.

26. 8. Qu;i Lgat aquas im nubibus fuis,

qui ludunt.

Cap. fu j

Wt onom erumpanmt pariter deovfüm.

E£ delicie mea, C$c. ) Cun*; often-

n2 aufiend

29. Jppendebat fundamenta terra. )

derit fapientia . fe omnibus rebus

W05 t2 nunc

In Hebrzo eít, qwazdo* fazuit fun-

creatis deleGari , fignificat tamen fe

TUAS deferi

damenta terra

funt autem funda-

peculiariter gaudere in omnibus , qui

Colggg /g,pl

ienta terze , ipfa illius ftabilitas,

divina imagine, & fimilitudine funt

$

tas * lierme

in qua velut in fundamento con-

confignati.-

32-

9O/eht fuis i

quiefcit, juxta illud Pfalm. 103. $-

Cztþodizmt q4AS REMÁ. ) . Qui

Ts ; eptem X]Of

Qui fundafli terram , [uper ff abilita-

fapienter ambulant, & operantur.

60.4 AQ

£em jïmm.

Nofter interpres ufus eft

14. Vigüat ad fores meas 4uoti-

2 ]mmofm

verbo appezdebaz , ut oftenderet Deum

i. ) Ut admitti poffit in adyta

n:m 146.1('13 [

fua mapu continere , & quafi pon-

Zs

fapientiz,

Tügulare ; Im

derare terram.

Sic fa. 40. 12.

Obfervat, 6c.) Eft repetitio pre-

€tiam

: eum

appendiz tribus. digetis uzolem. terra , 6$

cedentis hemiftichii.

dbravit im pendere wmontes, $ colles

3$. Jpueniet vitam.) Gratie in prg-

tlt Oceafione :

5 exempli:

in fattra: A& job.26.7. Qu appen-

fenti , & glorie in futuro feculo.

t' e!&um. Sel

dir terram [nper nibilum.

Hanuriet fa!u!erk. )

Salutem con-

30. Cempenens. ) Conftituens, &

fequetur.

.36. Qui me oderunt. ) Monita fae

M* Cl u

erdizan:,

ordinans. LXX. ápuotovsa, aptan:,

RUE

lutaria fapientie refpuentes.

ræCis RFQW:.

- Dele&abar per fingulos dies.)) Signi-

Dilhgant mortem. )

(Quia iis cu-

3 Aüf ;lyc(m

ficat Deum in rerum creatione yo-

pide inhzrent

1m0

, Qque mortem gt-

) & T

luptatem cepiffe , & fuo opere. de-

f'erpgt.

Tcyli

im h

v

[

O APUOUT.-IX

335

;& Rn

Q^A BoUat

LX

ippenüoat

Sapientia domo fibi edificata , omnes ad fe allicit , vitam proro-

gat, C? a muliere [Tulta, ac vaga liberat : porro eruditionem ,

bt per

699 correplionem non fufcipiet impius , ac derifor , [ed

; &le cum

juflus, C? Japiens.

Apientia cedificavit fibi domum, excidit columnas feptem.

ftodium

s

2. Immolavit victimas fuas, mifcuit vinum, & pro-

pofmt menfam fuam.

tolite a

3. Mifit ancillas fuas, ut vocarent ad arcem , & ad mcenia

civitatis :

t ad fores

4- Si quis eft parvulus, vemat ad me. Et infipientibus lo-

cuta eft.

falutem

s. Vehite, comedite panem meum, & bibite vinum ) quod

miícui vobis.

mam fuam,

6. Relinquite. mfantïam & vivite, & ambulate per vias

( À

p ensunind

prudentiee.

7. Qui erudit derlforem, ipfe injuriam fibi facit : & ;qui

d. n3r P

4 ant vulit

arguit 1mp1um fibi maculam generat.

Ddd 2

9 Noh

ninit.) Cum

P

Dientia , & ) Ut Sapientia

4 sendnus ciUirats, ) Quomodo

facilitate,

d

hoc intelligendum fit, patet ex He-

cap. fupenou ad fuam doctri-

d fummi-

Cnm oftet:

nam audiendam H'lVltäVlt alumnos

breo, in quo hahcmm

fuos,ita nunc iisdem convivium in-

zates excelforum cioitatis,

Porro quid

wibus rebus

fhuens defcribitur.

fub allegoria domus, & cólumna-

icat tamen 1€

ymibus ,. qu!

Colemnas [eptem.) Columnas mul-

rum, & convivii fpiritualis , & pre-

tudine Junt

tas

-numerus finitus pro indefinito.

cipue intento fenfu fwmfïcarx vo-

Solent fatis frequenter in Scriptu-

luerit Spiritus Sanf*us, non eft fa-

ris feptem poni pro multis.

Vide

cile divinare.

Crediderim domum

jei. ) Qu!

Gen. 4

effe Ecclefiam ; columnas viros fane

operantar

^

dO. i

^

Im/nolaut viltisa. ) Verbum

&wate, & doüGrina primario? ; con-

mfd'f W!Z'

nJm £abach 'eft mactare, occidere ,

vivium doctrinam facram, aut vene-

jugulare , immolare , & ufurpatur

rabile Euchariftie Sacramentum, &c.

etiam , cum animalia non mactàn-

4. Parvalus. ) Quid parvuli nomi-

pctmo [*

tur occafione facrifici, ut patet mul-

ne fignificetur, non femel dictum.

tis e*(..mph ;

apud Pan'mnum in

eft. Vide fupra cap. 7. n.

giig i p*

thefauro.

Seníus errro ePz animalia

) [gouo

OC(.ldE ad convivium mfh*uwwum

Ljfepientibus. )

ldem e& quod j

Jluten *

P arvlit.

szcuz: "vinum.) Infudit in vas ; hoc

enim rfcere Dgnificat Larinis , ut

6. I»fantiam.) Id eft, i um peritiam,

Grecis xqucav.ww

LXX. mf puentiam.

j

3. 44 arcem. Y : In qua ut hioneftif-

Er; vivite, ) Ábje&ta mf'pxpntxa

Quia ii5 C

fimo, & maxime fublimi loco do-

qu& morten conciliat.

sorte i

mxczlmm habere fingitur.

7« Durifrem. ) Wiominem perdi-

e

h

ææ

1

395

LIBRI PROVERBIORUM

8. Noli arguere derïforem, ne oderit te. Argue faplentem,

: Qui ef

& diliget te.

1. Aquæ

9. Da fapienti occafionem , & addetur ei fapientia. Doce

y Eugn

i

juftum, & fefünabit acc1pere.

iferni con

*Df4]

IO

. Principium fapientiae, timor Domml, & fcientia San—

110. &orum, prudentia.

PAR.

10

1r. Per me enim multlphcabuntur dies tui: & addentur

Supra

tibi anni vitae.

Ecch

I2. Si fapiens fueris , tzblmetlpü eris : fi autem lllufor,

iil r

1. 16 folus portabis malum.

qpurante

15. Mulier ftulta, & clamofa, plenaque illecebris, & nihil

omnino fciens,

I4. Sedit in foribus domus fux fuper fellam in excelfo urb1s

1. Vius f

loco ,

ae&

IS. Ut.vocaret jtranfeuntes per viam, & , ergentes itinere

fuo ::

EOE Is tsss

.16. Qui

16. Qui e;ïl

& lizc adi umt

fum , qui monita faplentum con-

Scientia Santiorum prudenna JScien-

vulos, & if

temmt Q& ridet.

tia, & cognitio rerum fanctarum,

Jpfe anj)urtase febi facir. ) Derifo-

quales Scriptura facra tradit, & qua-

penta va de

lem Íícientiam habent homines fan-

lit, & 1 imp

rem, a quo contumeliis profcinda-

Tvit 5 ". m

tur, contra 1le Pl'OVQC&t

'Timuit

€&ti, omnem aliam fcientiam fuperat,

lier vis con;

hoc 8. Joannes , qui eprïcola cano-

ut fola vera prudentla, intelligentia,

nica 3. num. 9. Smpfjem, inquit ,

& fapientia vocari poffit,

firmu df f: A

l" Aqu.e fa

farf ?4m Eccleffe, j?m! i.,qui amat pri-

11. Per me. ) Per veram fapien-

matum . gerere im ei Dtatreþ/ye.r, 70

tiam.

cat 4l Egmm

chtflf 70O$ .

» Verbis mzzlzgm: gar-

Malriplicabuntur. dies tui. ) Mitam

fua. Rs

y2n: n 720$.

In]urlam etiam fibi ali-

longam, immo etiam zternam con-

dentur, qiii

fequeris.

quo modo facit , qui bonam fusm

Omlllk?b à q

exiftimationem minuit , .tunc adhi-

12. Tibometipf.) Ad tui utilitatem:,

jor voluptas

bens admonitionem , cum proficua

& commodum, Ítalice diceremus ,

quis diutius

effe non

jará beme per te.

xoteft. INon repugnat fa-

aulo ad limotheum fcri-

Pmm 4lfc:

piens D.

lla[or.) Si malus fueris, & perdi-

fübbtes, &

benti

Peccantes coram ommnebus ar-

tis inoribus ; hoc enii fepe figaifi-

tü$, dc "

gue, Wt $. ceters timorem. babeant. 1.

cat in fcripturis vox , I/sfor.

clam come[tn

"Tim.

o -OA

Nam Salomon qum-

Portabis malum.) P«cnas lues.

g f m

fur de privata correptione, qux

n Iplens;

tunc omirtenda eft, cum nulla fpes

13. Clame[z. ) Chald. waga, LX*

emendationis apparet.

«4udax , Italice Donza sfacetata :

fer-

o fle refem

mo redit de muliere libidinofa , de

lt verbum n

Da j;zPIE?th occdfoncm. ) SClh—

let difcendi,

qua multa fupra di&a funt.

Quod ij [

ccspere. ) Admittere faplentï.am,

Nibil omnino fciens.) Chaldgus ze-

&l C

& do&trinam traditam.

féiens beonum.

LXX nefciems -"were-

US, aut dæm

cundzam.

ht Ut y P

Mvu

19. Prizceipium ]kpæntw &.) Re-

fitn um :

petit fententiam initio propc)ütam

I$. U vocaret tmnjäunt:;, Gc.) Vi-

£apes B f re

de fupra cap. 7. num. Io.

F ib ea

ämmäm ier

-,L

À

M

;

&APUT IX&X-

3197

3 fäpientem,'

16. Qui eft þarvul-uS, declinet ad me. Et vecordi iocuta eft :

17. Aquae furtivze dulciores funt, &panis abfconditus fuavtor.

0i Due

18. Et ignoravit, quod ibi fint gigantes , & in profundis

Clentia San.

inferni convivee ejus.

& addentur

LE SALOMONIS.

PARABO

(

CAPUT X

em illior ,

Alternat. jfarmonem de filio [apiente C [lulto , juflo €? impio

operante C? otiofo, fimplici &? pravo : de charitate ,. C?

15, & nlhi

odio : de bomo lingue , ejuíque malo.

«celío urbis

r

Ilius fapiens leetificat patrem : filiu

LI

&

s vero ftuitus moeüi-

:ntgs itinere'

? uj t.ig eft-rmatms fuae.

Ddd 4

2. * Nil

dientium perniciem armatos latere

16. ,Cäu ejff parvnlus , 8$2. ) N Ocat

16 Qui

& hec ad imitationem fapientie par-

fcirent. LXX. qui habent: £pfz a«-

dentia

,J cien-

vulos, & infipientes, quia ficut fa-

tem ignorat , quod terrigens aApud zp[ m

p fan

i

arum,

peresmt , alium fenfum exhibent ,

pientia valde malos, derifores fci-

hoc eít etiam gigantes, viros fcili-

radit, & que

licet, & impios vocandos non cen-

homines 14l

fuit n, 7. ita nec procax hec mu-

cet fapientia fortes, victos volupta-

tiam foperat,

lier viros conftantes, & quorum con-

te in &ternam mortem incidiffe,

qutelligentià

firmata eft fapientia. -

Et in profundis infermi comviva ejus.)

ft.

17. Aque furtiva, 6c. ) Siegnifi-

Et convivz meretricis certiflima

erm fapitt-

cat allegoria congreflum cum non

morti obnoxii funt, & vidimzm in-

fua. Res furto ablatz dulciores vi-

ferni.

u) Vi

-

dentur, quia illud flagrantius optant

sternam Cot-

homines, a quo prohibentur, & ma-

Initio bujus capitis zetulus repatit'üf: Pa-

jor voluptas in iis potiundis eft, que

rabole Salemonis, quia que prace[je-

jl utilitatents

diceremus y

quis diutius optavit.

runt , communis quadamy G amplafurt

Pamis abfconditus, ). Cibus furto

adhertatio ad cape[fendam [apientiam:

fublatus, & repofitus, & abfcondi-

sunc vero fententia , & parabole ad

i, & p

varias materias fpelkantes fparfim , &

tus, ne deprehendatur furtum, vel

: fæpe lgm r

clam comeftus. "

Friäim traduntzr.

' Iraque Lutulus

18. [gneravit.) Parvulus fcilicet,

iteruuin limine bujus capitis repeti-

as lu^

tus indicat ea, qua. fequuntur , pro-

& infipiens; nam ad mulierem non

prie szmäalzæs 4Ppellarz'.

.fere n

7«43 LXX' '

poffe referri, Hebrea docent, cum

TT HES

r-

fit verbum mafculinum.

tem per antitheta propontuntur , quia

oppofita .:'m*er [i' comparata melius elu-

j ditola s

Ouod zb fent gigantäs.) In Hebrao

cefcunt.

t

eft, t w B repbaim, que vox gigan-

tes, aut demones fignificat , quo do-

b

ohaldgus 7^

centur parvuli ab illa domo abfti-

ZEtificat patrem. ) Laztificat »pa-

jrien a

nendum, non fecus atque abftine-

f

L

rentes; non enim diverfa funt,

0f!f,6r') Vi-

rent ab ea, in qua D&mones, aut

qu& prima parte verficuli dicuntur

immani feritate gigantes in imgre-

)

ab iis, qwz habentur in4fegundz,.

e

Á,

æ—

398

LIPBRI *P'R'OVERB:&Q RUM

*Infra . 2. * Nil proderunt thefauri impietatis.: juftitia vero libe.

*

- s Memori

11. 4. fabit a morte.

, Sapitts

3. Non affliget Dominus fame animam jufti, & infidias im-

: 9. Qu a

tem depta

piorum fubvertet.

Z

4. Egeftatem operata e

ft manus;;emiiïa : manus autem for-

o * (ui

E

verbenbitut

tium divitias parat.

jj Vena Y

Qui nititur mendaciis, hic pafcit ventos : idem autem ipfe

fequitur aves volantes.

.

LI

n.'Odium

tii5.

$. Qui congregat 1n me

ffe , filius fapiens eft :

Lqui autem -

ftertit aeftate, filius confufionis.

15 In lab

*

.

6. Benedittio Domini

tus, qui in

fuper caput jfuiïi * os autem im-'p.io-.

,. Sapie

rum operit iniquitas.

-

7. Memo-

fufioni pro:

fed adhibetur varietas VOcäbu10r111n,,

ventum , ubi apud. LXX. eft idem

2. Putrefeet,

it» exigente phrafi Hebreorum , &

verbum coafst; , & tamen multi ,

detut.

9. Caditur 1

carminis elegantia.

inter quos Pagninus, idem putant

a, Nibil proderunt.^) Apud Deum,

effe, ac venro pafcitwr , quod nimt-

epre fert , a

rum verbum my* r«£« utramque fi-

ülaret.

The[auri impietatis. ) lnique parts

gnificationem, activam , & paiíivam

divitiz.

* 9. Giilic

fortiatur: fic etiám ]erem. z2. 23.

Cna jatm

A morte)) [Eterna.

dicitur eodem fenfu : O;zes paftores

fs. Quii

3. Nonm affiget Dominus fame.) Hoc

fuos pa/äet ventzs.

Qui ergo nititur

eft, quod habemus in Pfalm. 55. 25.

tre apit,

mendaciis , dicitur pafcere ventos ;

JAnbulat eu

guaior fui, etemim fenui , & non wid;

quia non alfequitur , quod vult ,

jeffum. derelitlum , nec. [emen. ejus. qua-

cum. infirmio, & fallaci nitatur fun-

tw0; nequee

rYenms Pdnem.

dis tegere, 4

damento ; nam: mendacia nihil ha-

lIofidias vmmprorum. ) Qu-ibuswfïcil'i'cgt;

bent folidi, & faciem fubinde mu-

DEP;W,;: Ti

arare divitias ftudent , per injulti-

tant, & cum reteguntur , auctori-

eCs vils,

grïiïam.

tiam prementes innocentes-

bus fuis adeo non profant, ut plu-

rimum ilis incommodent.

Manfehy

4- Egeflatem , £c. ) Sententia eft

1et, frauds:

negligentis , & remiífioni adjunctam

Se

[0. ng; 4

efle comitem egeftatem , ut opes fe-

fruftra laborat.

quitur «ves ".ua!;mte:.»l ) Id ei—ï,x

dulitati, & ftrenuitati.

Orüm mupi|

$- Filius eþl j?:pim:. ) Ef phra—fï-s

olum ftroi

Pafcit ventos ) Non eft hic verfi-

Hebraica, pro Homo fapiens.

Dafis

dolo

Filius confufonis.) Homo dignus

infere, & n

licet fit inaliquibus aliis Grecis tex-

confufione: fíic dicitur filius mortis

üilis i Bo

tibus, in quibus vox , Pa/cuz, eft

» d

laftici "n

homo dignus morte.

monuadysr, qua aftivam habet. fignifi-

6. Benedillio Domini fupfr caþwj*.

Junutpy

cationém , * & fenfus eft : perinde

- V. fenfus

facit, ac fi quis ventos quafi oves

jufi- )

hictgr,

nefacit.

id eft, Dominus quis be-

fe poífe ad pafcua educere exiftima-

3 :l'f,'gs- ld)

ret. Quamquamr vero ita fe res ha-

Qs aurem smpiorum operit smiquitas.)

Sitet, (& inc

bet , nihilominus noftra Vulgatafn-

vt in caput jufti Dominüs congerit

benedictiones, ita os, & caput impii

,xpïe dabit DI

terpretatio ita accipi podle videtur,

lt Vs

ut fignificet mendaces vento pafct.

iniquítas maledicionibus, & infor-

':un-iig inyolvit

0 enim üt

Sic Ofee 12 1. dicitur Ephbraizm p'»z('ci:[

3 vitg,

LJ

.-/.

À

j

CAPUT X

399

. V€ts [ibe.

" 7.Memoria jufti cuni laudibus: & nomen impiorum putrefcet.

$. Sapiens corde preecepta fufcipit : ftultas caeditur labiis.

iidias t«

9. Qui ambulat fimpliciter , ambulat confidenter :

qui 'au-

tem depravat vias fuas, manifeftus erit.

QUtem 'fop

1o. * Qui annuit oculo, dab

l

it dolorem : & ftultus labiis *Eccl.

|

27.2$*

verberabitur,

!

aitet ipfe

II. Vena vitae, 0

s jufü: & os implorum operit iniquitatem.

ería deli&a operit cha- 1Petr

. 5.' Odium fufcitat. rixas : * & univ

4. 8«

qui ajem

tritas.

13. In labiis fapientis

'invenit—ur fggientia, & virga in dorfo

/

tem imyo-

ejus, qui indiget corde.

14. Sapientes abícondunt fcientiam : os autem ftulti con-

j: Men

fufioni proximum eft.

1$. Sub-

(X. elt idem

7. Purrefcer. ) Marcefcet, ext:;i/fi-

Operit iniquitatem.) Chald. rmjurias

amen mult ,

guetur.

tegi£ , id eft, celat, idem eft, ac f1

idem püant

9. C«

ditur labiis. ) Cum monetm','

diceretur, eft fons iniquitaris , ha-

, quod siat

zgre fert , ac: fi cderetur , & va-

bet in fe iniquitatem.

wramque fi-

Puleu* et.

ic. Odium fufezat rixas. ) Cum

l.n Hebrc' e& 9

,& paivam

9. Simp!;citer. )

eo enim, quem quis odio profequi-

rem, 22 23

to1n23 £é«tem , in integritate, per-

tur, facile contendit, jurgatur,

Onts pajtrt

fectz.

Qui innocenter vivit, & lin-

rixatur.

Unrver[a a'äl'i-c'?;z, Gc.) Amor vef*m

, &tgo nitiur

cere agic.

cere ventos 5

"mbelat confidenter. ) Secure x

facile condonat amici errata, immo

üod Vlïk ,

tuto; neque enim neceffe habet frau-

nec illa cognofcit.

Hoc eft, quod

nitator foie

dicitar r. Petri 4. 8.

Charitas operit

des tegere, a quibus abherret.

ca nihil h-

Depravat. TUIAS fu;u'. ) Qui pravas

multitudizem peccatornm.

fobinde m

13. Ip labiis , 6c. ) Sententia eft,

fe&atur vias, & actiones, qui dolis

fapientes fapienter loquuntur.

g , ao

raffatur.

, U pl

Manifeflas erit.) Ut multum labe-

Et virga, (6c. ) Qui vero funt ve-

]

cordes, & ftulti ceduntur,

& in-

ret, fraudes ejus patefcent.

commodis afficiuntur ponas ftnlti-

I0. Qui amnuit oculo. ) Qui ocu-

In Grzco LXX. eft

) Id eü;u

tiz fuzgllantes.

dolum ftruit.

lorum mnutibus :1gnicitiaxn fimulat 3

üg &x Xfuz/x.a'cov m poé per a ofran , pif53u

E& piuls

vUmzTE dyOpa axépiw. Qui ex labess

Dabit doloreg., ) .Alis

,molc:Pc-iam

piens,

inferet, & negotium faceffet, ut fi-

profært j)zpientiani, virga percutit '"vie

Q dig"*ïü

inilis fit hec fententia di&o Eccle-

rum -vecordem.

juxta ergo hàanc in-

terpretationem fenfus noftre Vulga-

Jig mortis

fiaftici 27. 235-

te eífet.

In labiis fatis effe fapien-

f

-unuens eculo fabricat imiqua. )

Vel fenfus eft;.dabit ponas , pu-

tiam , & hanc eandem fapientiam

7 MW

virgam effe; & flagellu

nietuür.

dantur vecordes,

g g

j ju&is be'

Srultus- labits , &c. s ^Qui impru-

denter, & inconfulte loquitur, etiam

A4. db fcondunr féientiam. ) Ut fem.;

H at

I

»ose opportuno eam proferant.

.iïpfe dabit poenas.

y congat

»r. Vesa vite. ) KFons vitz; ex

E

onfufioni proximem efl. ) Nam

cgpur impa

1

,

[^

&e locutus , fibi parat ignomi-

eo enim ut ex fonte procedunt ver-

fila

5

s

& inor

ba vite.

b

4o6

LIBRI PROVERBIORU M

j Quod

»ïg.kSubftantia divitis, urbs fo

þtitudinis ejus : lzakväo)r pau-

füom julüs

perum, egeftas eorum.

P

16. Opus jufti ad vitam :

j Qui

fruCtus autem impii ad -päc,:catUm.

uaft funda

17. Via vitze . cuftodienti di:

fciplinam ; qui autem increpa-

- e6. Sicut

tiones. relinquit ) errat.

18. Abfcondunt odium

qui milerun

- labia meïjdacia: qui profe& co;.if

; Tino

tumeliam, infipiens eft,

buntur.

19. In multiloquio non deerit peccatum : qui autem mo-

*

.

1j Expe

deratur labia fua, prudentiffimus eft.

petioit

20. Argentum ele&tum, lingua juíti : cor autem impiorum

- 29. Éorti

pro nihilo.

EN

Tanur mah

21. Labia jufti erudiunt p

lurimos : '(lui autem indo&ti funt,

in cordis egeftate morientur.

30, Juit

L

200 haoitai

22. Benedi&tio Domini divites faci

t5 nec fociabitur eis af«

fiictio.

hasss N

23. Quafi per rifum ftultus operatur fcelus : fapientia au-

* Bd t

tem eft viro prudentia.

eum. ) lia

24. Quod

n0n timeay

[G d

qui! per mf

YS.. Urbs fortitudinis. ) Signifïcat

Cor autem Pmpiorum.) Cogitationes

Iu peccati

divites fuis fidere divitiis, & in eis

autem , & fenfa impiorum inutilia;

fit Pcimzdis,

fuas fpes locare, ac fi effet arx mu-

& nullius momenti funt.

dii, qug pe

nitifima, quam nulli paupertatis in-

2i. Qu autem indoUi fumt, 6$c.")

2on ehugieu

eurfus expugnare pofhint,

Qui vero,fe a juftis doceri non pa-

Paver pauperwm. ) Sempér entm ti-

tiuntur, fed in fua h&rent ignora-

Df]fdeïium .

a.

tione, cum illa, quam excutere rog-

Tment, ne egeftas fecum multa tra-

asf

hat incommoda.

lunt, morientur.

lapis $

16. Opus juféi , &c. ) Sentencia eft,

az. Beneditlio Domini. ) ld eft, fa-

juftus operatur, & laborat, non ut

yeye us

vor divinus, & Domini beneficen-

procdla ,

habeat- ad luxuriandum , & fatisfa-

tia in íuos.

-—

Quam exjg

ciat pravis defideriis, quodspeccato-

o

Nec feciabitur eis affitlio. . Et af-

Dihilum,

xes faciunt, fed ut vivat.

i7. Fja vira.) Mia ad vitam.

flictiones , incc)xnmocja, & arumnas

4f f

removct.

19. Ab[condunt odium. ) Aiicitig

04 fclicie.

fimulatione.

23. Quaff per vifum. ) Non fatis

-

Üritin fe

Infipiens eff.) Sic infra cap. 12, 16.

intelligens gravitatem , & atroxita-

3 fa.

tem fcelerum.

Fatuus ffdï'im 4ndicat áram j;mm, qui

Ms Mrenp,

autem diffimulat i';-.ja;-z'a*m, calidus q/?—.

Sapientia autem eff "viro ;rudent)'a.-)

meül':üem ob

19. Noz deerit peccatum. ) lpfalo-

Pro prsdentia vertf ctiam . poteft ; /z-

tellzgentia , & fenfus exit, fapientia

"dos cibos

quacitas peccatum eft, praterquam

Wa Wüü;

quod qui multum logjuuntur, parum

affert homini intelligentiam , ut co-

&onfiderate -aliqua effutire folent,

gnofcat, quam grave fit, & execra-

Pung' liciy,

lg) dcry

ibnis

bile operari. fcelus.

Vel fenfus

C ,Dlgtr ö

qua non fatis ad examen rat

wocant.

eft , fapientia hominem dirigit , u£

m g

50. Argenm'm elethum f5

*ïgua

»

ea, quz cogitat * prudenter exe-

là cOm m[ j

g

Quafi dicat , res eft pretiofa.

/

qjtua'tur,

leumc.p

d o

X

CAPUT X

4o1

24. Quod timet im

pintp-

fuum juftis dabitur.

pius, veniet fuper eum : defidlerium

-

|peccim,

25. Quafi tempeltas tranfiens non erit impius: juffus autem

quafi fundamentum fempiternum.

m incres

26. Sicut acetum dentibus, & fumus oculis,

fic piger his,

rofert con

qui miferunt eum.

27. iimor Domini a

buntur.

"

pponet dies: & anni impiorum bþevia-

qutem mo-

28. Expettatio

E

o

Ed

juftorum letitia

fpes autem im-piþrum

h impiorum

perioit.

29. Fortizudo fimplicis via Domini :

fantur malum.

& pavor his, ciui Ope«

xiocti funt,

30,. ]uítus in seternum non co

mmovebitur : impii autem

Jitut ejs afe

non haoitabunt fuper terram.

31. 0«8.

apientia 1U-

24« Quod Lhmer bmpius, veniet. faper

27: 4pponet dies.) Diuturnam vi.

ewm. ) Licet ante peccatum impii

tam conciliat.

non timeant , fed operentur fcelus

Guamvis longz vi-

-W

r QUOd

t€ promiíliones ad literam maxime

quafi per rifum, tamen poít admif-

veteri foderi terrenas promiffiones

Cogitationes

fum peccatum , fodiuntur confcien-

continenti congruant, tamen a novo

um imutilid,

tie (Linulis, & trneat damna, &

teftamento non abhorrent

It

, qwoa'þramif-

€

anala, que peccantes coinitantur, qug

ffomem : babet vite,

qtm ZZsc

j

.M, 50-)

non eftugient.

£ur4, 1, ad 1imotheum 4. g.

f) Effll-

oceri non p*

Defideriasa [uwm.

rent ignore

fiderat.

) H quod de-

29. Evpetlatio jufforum letztia.) E.i-

pecationem juftorum lxtitia fe

qui-

excutere 00*

25- Queafi tempeflas tranffens , Cjc. )

tur, quia quod expectant,

dhmnpius eft hoininibus terribilis ad

coqfequuntur.

& optant,

i d fe

brieve tempus , ut tempeftates , &

29. Fertitzdoe þ'mplfc:': via Domiri

*

)

ai bancfictte

procelle , qu& non multo poft

Hoiminis retti

; integri, &

inceri,

quam excitate funt, folvuntur in

a

fpes collocata

nihilum.

eft in lege Domini ,

(lit. ) E i

quia per illius cuftodiam forti eft

; & ærumüäs

Quafi fundamentum fempiterzum. )

animo, & confidexti.

Quia íiclicitas ejus bene fandata diu

Pawor bis,

durat in hac vita, & fempiterna eft

qi operamiur malum.)

| Nan ffm'g

in futura.

Propria illos t

errente confcientia.

] & atroutae

a5. Areruom dentilgg. ) Quos ob

30. Jwuflus im arerhuMm nom comma-

acredinem obítupefacit, & ad man-

vwebihur. ) tic Pfalm.14. $. Q9 facit

" f:/riem'iff-')"

bac, non movtbitur. im arerHum ; num

i poeli

dendos cibos paruim idoneos reddit.

quam telici ftatu excidet,

Fumus ocaulis ) Quos hebetat, &

Guod po-

i, fapientid

tiiiinum verum efít,

Ipoüquam fu-

tiam ut o

pungit, lacrymas etiam elieiens,

ture fclicitatis

poü*eniïionem adepü

Sc piger , 6$c. )

A

]

Molefliam atfert,

fuesint.

a li

& dolorem male , & ofcita

nter pe-

Nje babitabum feger zerram.) Deoo

, diigit; 9

tia commifia procurans.

ill

2

rad

/

gionttr 9

Bibl. cum Com, Menoch, T; IV,

s

€

ente de terra vivenciufæ

1

;

;

x

40*

LIBRI!' P R-O/V'gï;RBIQRUM

*

'31 Os jufti parturiet fapientiam : lingua pravorum pertibit,

6 fut

tur iniqu

52. Labiajufti confiderantplacita: & osim.pio.rum- pervería.

.Mo

tio folici

QA ED T. Xb

g. ul

:ïguimtis , & juflitie , ceterarumque "virtutum. commoda ,

, 9

& vilierum ,

Ac vanarum dioitiarum in-

BRRT

buntorf

commoda.

10 I

Tatera dolofa abominatio eft- apud Deum :

& IpOI:ïdUS

ponum

a :

cequum voluntas ejus.

.

1t, Be

2. Ubi fuerit fuperbia j ibi

erit & contumelia ; ubi autem

ä

piorum

eft humilitas, ibi & fapientia.

2 Q

3. Simplicitas juftorum diriget eos :

& fuþ plantatio ,per-«

tem prui

verforum vaftabit illos.

n

|

?Supr,

4. * Non proderunt divi

4

t,iæ in die ultionis: juítitia autem

fdelis el

IO. 2. liberabit a morte. -

etate fua

14 U

s. Juftitia fimplicis diriget viam ejus:

ubi m

corruet impius.

& inx impi

6s ifü-

JJJ m

ij.1

tem cay

al Payturiet, ) Hebr. gerzinabit ,

2. Ub f;ær-it feuperbia, & c) In Hebr,

3

vel fratizffeabir,

eft, venit fuperbia , 6 wenit. igaomis

Perzibiz.) Hebr. execedetur.

nia, 6 cum bupgilibus fapientia

fen-

REU Rn m

fus ergo eft, vel fuperbos ignomi-

6- /E/ll'l

32. Confiderant placitz. ) Hebr, ha-

bet, cügnaJ'rc;zn,t.

Labia jufti profer-

nia, & contumelia alios afficere ,

tentig i

re fciunt,

z placita funt Deo. Ele-

quia alios defpiciunt; vel i

xfos af-

?. Null;

X

fici ignominia , quia fuperbi

b

eo, &

initino n

.ganter L

x&vi dsdpG» Dixade» &mo-

hominibus funt execrabiles.

cadu xaprac.

Labia wirorum - jafto-

:

— Endia

vuss difiillamt gratias.

Ubj bumiltas , ii Cj fepientia. )

ribit hs

Pervería.) Scilicet loquitur.

Magna enim fapiepntia altam 'non

z augm

)

:fli

pere, & il-'-eil-)fum,* & miferias fuas

I- QUzrera dolo[a, 6$c.) Alludit ad

noffe.

s

COinpaya

^ iliad Deuter. 24. 15-

Noz ba-

ptera d

bebis ia faccnlo diver[a pondera, majus,

MM Sinspfüestas.) Reftitudo, integri-

$. Tr.

tas, & fincera agendi ratio.

£5 münus; mec erit im domo tua modzus

Diriget eos. ) Deducet , wut in

deuS j

suajor , &5 soinor.

Pondas habeb;s ju-

ian ;

fiumy & verum , E* modins aqualis, &

fuis conapibus profperum habea'nt

t eoru

fucceffum.

verus erit tibi , ut multo cvivas tempore

Supplantatio perverfirum. ).

.Impio—

us Vi

füuper terram , quam Dominus. Deus t2us

rum pervérfitas, qua alios fupplan-

ld hoc ,

dederit tibi ; abamimatur enim Dominus

tare conantur.

J f

Deus tuus eum 7"4!". f»zcit'laæc ; 550)

in

pii pg&

His confentanea habentur Levit.r9.

Vaftabit vo5,) Perdet eos; nam

caput ipforum recider.

Cifcanty

2s.

In una fpecie omne genus in-

4

In

d

ie MW

J

jmi;, ) Punitionis

D«

juftitig vetatur; nam omnis— i

n. !&i-

Y Conat

£ia eft ingqualitas,

Dei.

VULXYS 2285

o

aLiberabit a morte,) JEterna.

Liäfmä

Volusmtas ejus. )

«

lmu".;mi(

xdi3) OrxrO» àurG , Peondws jufkm ac-

s. Jafistta feepiicis »6e) H"cc fen-

ii

ceptum lz.

teptia repetitur x n« 3.

16, !

"Wi d

CAPU-T

IXL

403

1 perlit,

. Juftitia re&orum liberabit eos: & in müdus fuis capwn—

perver[a.

tur iniqui.

3. Mortuo homine impio ; nuïlæ erit ultxa fpes: & expe&a-

tio folicitorum peribi:.

COROAT

g. Juftus de anguftlahberatus e& & tladeturlmpïus,pro eo,

g. Simuiator ore dec31p1t amicum fuum : jufti autem libera-

buntaür fcientia.

d

1o. In bonis juftorum exultablt cmtas' & in. perdltlone

; pondus

lmplorum erit laudatio.

1:. Benedictione juftorum exaltabitur civitas : & oye im-

bl autem

piorum. fübvertetur.

12. Qui defplcu: amicum fuum, mdlgens corde eft : vir au-

]0 pet^

tem prud-,ns tacebit.

r2.

ui ambulat fraudulenter , revelat arcana: qui autem

1à aUterm

fidelis eft, celat amici commiífum,

etate fua

14. Ubi non eft gubernator, populus corruet : falus autem,

ubi multa confilia.

6 ]ul«

. seenal

ig. Affligetur malo, qui fidem facit pro extraneo $ qui au-

tem cavet laqueos, fecurus erit.

) mHeb*

!s e0gs

n[ If/Wz*

r6. Mulier

fl : 1cn

6. fufitstia retlorum.) h,)usdem Len-

derint bona juftis contingere, & be-

0$ [ 7!]0171

tenti& repetitio , & inculcati

ne illis effe

$ afätm j

[os at

. Nulla erit. u!tra j?es ) &Auld in

dentie Dei.

Erit l.«zmlpzt:a. ) Juftitie, ö( provi-

)

£0,

mturn nulla eft refïemptlo

II.

Bezeditlione ]z:flarum. ) Büms

Expetlatio [olicstorum peribit. ) Pe-

confiliis, & monitis juftorum, utili

f p

ribit fpes eorum , qui in hac vita

]tum 000

de augendis divitiis , & honoribus

oratione , & fermone juftorum - flo-

comparandis foliciti fuerunt, ac pro-

rebit civitas.

LXX..habent zz £ozis

fcrias 1085

juftorum , Wa ut. &ezedidio fit Ldem,

pterea divinam legem violcuuntï

quod profperitas.

0, mte"rl

g. dradetur impius pro eo.) Ut vi-

I2

Qu aeþzrzt AHICUMI fuum )

|

démus in exemplis Mardochzi , &

Cum in aliquem errorem , aut pec-

ut tl

Aman ;

David, & Saulis; Danielis,

catum labitur.

, fabeat

& eorum , a qmbus fuerat accufa-

tus.

laodigems cerde.) Infïpxens

Vel generatim fenfus eft, effe

Vir antess prudems tacebir, ) Non

I mþïO

in hoc inundo ,vices, ut nimirum

damnabit, non ridebit alios, etiamfi

foppiut

jufti poft anguftias fclicitatem, im-

peccarmt ,

fug memor imbecillita-

pii poft tehc:tatem anguftias nan-

cxhdim E.

tis , & fe etiam lapfui

bnoxium

| ujxn W

fcxens

. Decspiz amicum /zïwm ) Decipe-

13« Adpbolat frandulenter. ) Ficte

re. cana.tuz.

ta

um amicus, & non ex corde.

Liberabuntar feientia.) Quia illius

miffum.) Meanum fibi ab ami-

tid

fimulationem ; & fraudem , quan-' c

editum

tumvis rectam deprehendent.

I

H«

Qui. fídems , f acié. ) Qui f

10. Àe £eni: jufforuss ) Cumwvi-

hb

494

LIBRI PROVERBIORUM

16. Mulier

) Cit

gratiöfa inveniet gïm*iam: & robufli habebunt

divitias.

1. D

itmpiorun

17. Benefacit animae fuse vir mifericors: quiA autem crude-

lis eft) etiam propinquos abjicit.

24 Àl

I8. Impius facit o

feminanti autem juftitiam

n fua,

merces fidelis.

pus in&gþile :

*

EUMMU YTH ——

m

I9. Clementia preeparat vitam: & feCta

tiö malorum mortem.

tpíe quo

20. Abominabile Domino cor pravum : & voluntas ejus in

i Q

üs, qui fimpliciter ambulant.

L)

nedto :

21.- Manus in manu non erit i

nnocens malus: femen äutem

17. Be

jnveftiga

Juftorum falvabitur.

22 Circu-

208

virens &

Pro exfian:o.) Ídem, ac fi äixif-

feret. Videtur hec æntentia coh .-

|

fet, pre alo , ut patet ex cap. 6. 1.

rere cum fuperiori, ut fenfus fit ,

a9. Q

ubi habernus

Fl mi ff fhoponderi:

avarum, qui netmini benefacit, nec

fcultus e

pro amico 1504 defrxifis apud. extramtum

eleemofynam tribuit , fed tant:im-

manum tuam. &c, Vide ibi dicta.

coacervandis pecuniis infiftit, fice-

re opus inflabile, quia peribunt di--

ii agscmeree

Cevet Laáneos. ;

) Cavwet obligatio

nes fidejufforum.

vitig , quas fecum fere non po-

qi fe a

teft.

tonibus,

16. Mzulier gratzofa.) Mulier gr*'a-t.;æ

Seminant: autem ;u/iizidm. ) Elee-

membra (

venuftaris, & probitatis.

cundam ii

mofynam largieriti.

Loweniet gloriam. ) Celebris erit,

Merces fedelis. ) (MYexces ftabilis, &

15 Cj

& inclyta in civitate, fic de Judith

non peritura.

LXX. ffm

dicitur c. $. 7

Erat autem ceganti

19. C/emtntirt.) Videtur ïnscliige-

Erat

f Vox

Afpm nimis, & paulo poft

re liberalitatem in erogiidis pecu-

tatbu in

bec im ommibgus femofiffima 5 quouiam

niis in indigentes.

etim oth

gmebat Dovarnm walde.

Preparat wiam. ) Aternam, &

Dt nifm

Et vobuf babebunm: divitias. ) Ut

etiam temporariam , quia eonciliat

tlQui , w

mulier gratiofa decus , & gloriam,

civium bénevolentiam, qua paratur

21, wi i

ita fortes viri divitias confequen-

fecuritas ab infidiis.

enta n

tul..

Sechatzo mazä':.rtzm.) Sord,ida, & il-

"o payde

r7. Benefacit anima fume wir mi[e-

liberalis avaritia, que'niulta mala

Catentia

vicori, ) Indulget fibi vir liberalis

fuadet.

peflimo

debitum, ac commodum rerum ne.

oo. Vo/umtas ejus

4j B.encpläcitixm

Alreum 1

.

ceffariarum ufum.,

ejus. [talice diceremus, /? cozzpigce.

animalis,

Credelis, ) Avarus, qui ut par-

-L. Manetus im maan. )

In Hebrzo

!iss & ill

Cat pecunie, íibi non parcit , &

eft -

C oJad dejad, manus ad ma-

fuis , aut aliorum incommódis, &

zum. Magninus in thefauro putat

tudinis d

littem

malis non commovetur , ut illos

fenfum effe , cito, ftatim , ut re-

3but;itz.1r4

fublevet.

fpon.dea: Italice phrafï aA UAAU A UiAu-

13. D

2zo, id eft ftatim.

Alii de confpi-

Etíam propirquos : aljicit. ) Adeo

1€-

*ntia ef

pauperibus quibuscunque non b

rationibus intcelligunt ; nam /zjeda

Onum e

facit, ut etiam fibi propinquftate

juenguntur fadera dextera, ut ait ille.

? hgfgl

conjun&os abjiciat. -

nitus.

Nen erit gmnocens, ) ld eft impa-

wl5. Opus imfhabile.) Quod e&ane-

em,

Smen juflerem. ) Juft, vel

,

ürgy

pi?a

Ícet , nec foliduzn aliqpexn fruNu

À .

4

x

CAPUT XI

405

Dabebwt

25. Circulus aureusin naribus fuis, mulier pulchra, & fatua.

25. Defiderium juftorum omne bonum eft: praeftolatio

2 crude.

impiorum furor.

24. Alii dividunt propria , & ditiores fiunt

alii raplunt

uftitata

F

non fua, & femper in egeftate funt.

25. Anima, quae benedicit, 1mpmguab1tur' & qui mebrlatg

fhortem.

ipfe quoque inebriabitur.

$ ejus in

26. Qui abícondic frumenta, maledicetur in popuhs : be-

nedi&tio autem fuper caput vendentium.

^ autem

27. Bene confurgit diluculo, qui quarit bona : qui autem

iaveftigator malorum eft : opprimetur ab eis.

Z

od

4

jufti autem quafi

m rv

28. Qui confidit in divitiisfuis , corruet :

ntia coh

virens folium germinabunt.

eufus fi

29. Qui conturbat domum fuam, poífidebit ventos : & qui

facit, ntc

ftultus eft , ferviet fapienti 5

d tintium

ittic, fiee

Eee 3

30o. Fru-

eribunt 4

01 [

qui fe a pravis abducunt confpira-

24. Drvidust prepria. ) Largien-

tionibus, ut fit inter duo fententie

tes, eleemo[ynas dantes.

) Elt-

membra oppofitio , fi fequamur fe-

2$. &a benedictz. ) Quz benefa-

cundam mterpretaüonem.

cit; eft enim hzc fententia fuperiori

tabiis, &

a^. Circulus aureus. in maribus [ui.)

coherens, & idem fignificans.

LXX. ffeut inzurs aurta 4Bona "zbus

Qui inebriat. ) Largitur liberali-

j mtclïl"e

fes.

Vox Hebraica t13 zczem , non

ter bonis fuis alios fatiando, & quafi

tantum inaures fipnificat , fed. üla

inebriando.

ais pC(,u"

etiam ornamenta, quz ia fronte fu-

26. Jb[condit frumenta. ) Ín aliud

qmam. &

per nafum fufpendére folebant an-

tempus refervans, ut carius vendat.

| eoncilit

tiqui , ut indicat etiam Ifai. cap. 3

Vendentium. ) Cum populus poftu-

21. ubi inter cetera muliebria ogna-

T pmt

lat, & indiget, cupiditati fuz 1no-

menta numerat etiam qemnoas m fron-

dum imponens.

f ])cna'cntc:

Hebr.

mosiia neff:

27. Bene confurg:f )

Quafi di-

da,&ll

fententia ergo eft: Quemadmodum

cat bene facit , vel fucceffum ha-

ul màl

bebit.

Videtur refpondere Italice

peffimo loco fita effet gemma, aut

aureum imonile in tronce fuis fedi

phrafi,.qua dicimus: ff leva m &uon.

eplacitum

animalis, & fefe in lutum abjicien-

eorz

umpittt

si$, & in eo volutantis ; ita pulchri-

Quarit bena,) Qui feCatur bona.

? Hebro

7) M, fida

tudinis decus, & ornamencum, mu-

Qui bonis infiftit operibus.

Sectator

lierem levem, & fatuam, que illo

Ipveflogazor malorum. )

ut j(d

abutatur, minime decet.

malarum rerum, cupiens cognüfctf&

23. Dcfa'ermm]u/?arum 6:.) Sen-

rationes male a(rendl.

WM n

; confpi-

tentia eft, quidquid defiderant jufli,

4lb eis. ) Quæ feftatus. eft.

bonum ei'c

Q9« QQus conturbar domum [uam. )

"m

Praffolatio impiorum furor, ) Id au-

Qu

bona fua dilapidat, atque ideo

t at De

tem, quod preftolari poffunt, aut de-

im fuanr conturbat multis mo-

"n

bent ,

eft

lefii

afficiens domefticos.

uod eveniet impiis ,

Vel qui

furor, indignatio , & umo dwm;

ferox eft, & prafra&us , de

"ET

a

CEEENI

406

LIBEI PROVERBIORUM

EX

u

go. Fru&us juíti lignum vitie :

& qui f

ifcipit animas , fa-

-

fion Cof

piens eft.

Mi

.

;Per 2417 91

bus 6j

juftus in "cerra reciþit, quanto magis ifnpius ,&

4: 18- peccator ;;

s. g

^ CAPUT XIL

feaufile

6 V&

Zczj?m lägm'sz de

diligente. difiiplinan , €? eam odiente , de

talit eos

impio , €? juftà , operante , & otiofa , fTulto C? Japiente,

Ve

la nebi

D]

C? de bonis , ac malis lingua.

9. Do

5 Ui diligit difciplinam, diligit fcientiam: qui autem odit

elt, pate

" increpationes, infipiens eft.

p

2. Qui bonus eft, hauriet gratiam a Domino : qui autem

&

ndi

9

as

confidit in. cogitationibus fuis , impie agit.

3. Non

Citur vir

quo vitio Iccl. 4. 55. dicitur : Nol/

in hac vita frequüenter reddic juítis

effe fieuz. leo 4 domo tua evertens do-

penam, quam ob fuas leves culpas

poffe fe

inerentur, quetnto ergo ma

5

gis implis,

dolis alio

mefHicos fuos , €9 opprimeus — fubjedtios

tib.

& peccatoribus? Secunda explicatio

n pie' 4f

Poffidebir wentós. ) lnanem faciet

magis eft genuina, & non multum di-

Hiphil, u

verfa ab interpretatione LXX. quam

fiah üg,

domum, & [fe pauperem deprehen-

Coniemm

det.

ltalice diceremus : ff tra*u:rä

fecutus eft D. Pctrus ep. 1. cap. 4 18.

com [& mani piene di.vwento.

S; juflus "wix [ablwabirur , impius ,

tamen ut

peccator ubi parébume ? Tententia eft,

T0, Gmä

3o. Frellus jufi. ) | Opera jufti,

fi jufti non (ne multis tribulatio-,

«

nofter [

ac peculiariter mifericordia in i,ndi-

entes.

nibus

nituntur

ad

caluin ;

Í

€

ine

Commody

5

gee

nodi, Q

Ligmum -vVita. )

Cum lignoi vite

etiam peccacores omni fceleraim

ultio

frequenter a Salomone. comparatur

nere cCoopertos

gravis

ma-

mino DA

nebit.

.f(fmä')gr )

id, quod fuave eft, & falutare; fen-

x

t^m eopf

fus ergo eft, opera jufti, ac przfer-

tim mifericordiam in pauperes, fa-

Ifciplinam.) Caftig

MC putar

I-D

-'1ciQnem; cor-

Aorem 1

lutarem eífe, gratam, & jucundam,

reptionetn.

& oimnem boni rationetu. habentem.

Seieutiam.) NMotitiam certam agen-

pl & ty

Qui fujcipit animai. ) Qui tovet,

dorum, ad quam pervenitur irequenti

E

Om() )er

juvat , neceflitatesque eorum fuble-

correptione £acta a fapientioribus.

vat. Weletiam fzjeipere amimas eft

2« Bonas.) Sincerus , integer , &

Iii'l)itur, |

fibi corum, quibus benefacit , vo-

abhorrens a fraudibus,

«

f*.tö potf

Itali-

funtates, & ftudia adjungere.

Haurier gmti)zm 4 Dommo.) I

Fa qui 1

&e diceremus: Gzadagnarjr le volemta,

D lv

j $; juffus n terra reczpit , $)

Hebr. eft: bonus educet beneplaci-

C

tum a Domino, id eft divinum fa-

Quafi dicat : Ecce frequenter juftus

; 0 Malj

recipit in terra, hoc eít in hac v

d.

vorem , & benevolentiam confe-

L

55«*7 [i 6,1( !

co

quetur.

Qtt C

juftitis fue praemia ; maulto

u

magis impius , & peccator €

Qui. autems confdr;t in cagitgztianiäu

* ii

ante

mortém, commeritam p

Dam

fpis) In. Hebr. eft: & virum. machi

U:I)M

eu

Yit !

Yecipiet, — V&l fenfus ;R: Ecce

watipnum. péraget vema j ille igi-:rur di

W.

CAPUT.XiI.

497

-

&

!

3. Non toborabitur hom

n

o ex impietate, & radix juflorum

non commovebitur.

x

4. Mulier diligens, corona e

ft viro fuo , & putredo in offi-

i, &

3

bus ejus, quae confufione res dignas gerit.

L]

s. Cogitationes juftorum judicia

*

&

con

filia impiqrum

fraudulenta.

i, d

6. Verba impiorum in

fidiantur fanguini : os juftorum libe-

tabit eos,

1jt,

-

"v Verte'

manebit.

mpios, & non erunt: domus autem juftbru?ï pet-

- €. Do&rina fua nofcitur

an'()diz

vit: qui Aautemx vanus ?& excors

eft, patebit contemptui.

IEccli.

- quiem

9. * Melior eft paüper, .

& fufäciens* fibi, -'quäam gloribfus,

10.300

c?z;i-ndigens pane.

z

Io. Novit

, Nf

citur vir cogimtionum , qui »fpärut

Putredo , ($c.) Que vero 'improba,

|lis jultis

impudica eft, aut fatua , tabefcere

es Calpis

poíffe fe fuis machinationibus ;

facit

moeftitiam ,

dolis alios circumvenire.

maritum fuum ,

is impis

Impie agit.) Merbum yuptrafebab in

qua exeditu£, illi concilians.

-xplicatdto

$. Judicia.) ld eft jufta funt.

lum di-

Miphil, ut eft hoc loco, 3»tpw j2r-

fsb fignificat impium declarare ,

6. lifidiamtur fanguini.) Sermones,

, qum

condemnare , reum peragere , fed

quos impii mifcent , funt de rebus

ap.4 !t

malis injuftis , v. g. de homicidiis,

my'it'-"f ,

tamen ut tradit Pagninus in thefau-

ro, fiznificat etiam. znpie agere, quod

& de infidiis ftruendis, ut quis ever-

entia ll

nofter Ínterpres fecutus eft, fenfu

tatur, & de medio tollatur.

abulutio-

1

ln

commodo , qui poteft effe hujuf-

Eos.) Quibus impii infidiantur.

U

modi. Qui bonus eft, gratiam a Do-

7. Ferte impios.) Quafi dicat.

eraii g«*

mino poftulabit, & confequetur, qua

Deus fubverte, vel fi fübvértis; fic

]io m

Pfalm. 103..3$. Deffciant peccatores «

femper proficiat in melius ; qui au-

tem coffidit in cogitationibus fuis ;

terra, 65 tmiqui, 114 ut mon fint.

IJXX-o

habent: Quocwmque fe werterz impius,

nec putat fibi áàmbiendum Domini

delebitzr.

)nem; cor

favorem, & gratiam, ille aget im-

pie» & fubinde ruet in pejus.

9. Doetirima fu4.^) Ex do&is fe;xnö-

m agav

*03. Non. roborabitur , 67). ld eft ,

nibus.

irexiu'mïl

homo per impietatem non fic robo-

gaeus , 05 excors,) Rudis, & im-

orioi

rabitur, ut diüturno tempore fubfi-

«

ritus ,

fapiens.

qui coþrdatus non ePc——, aut

g

ftere poffit, contra quam accidit ju-

ftis,

ui ftabiles funt, nullis incur-

9- Suffciens ffhi.))

Qui fibi, & te-

fibus adver(ititum, aut tentationum

nui familie fue laboribus fuis fuff-

- ) 'I"

commovendi.

cienter profpiccre pr,;.tefï:.

sgpliti

4. Malier. diljgezs.) 1n Hebr. eft

Gloriofas.) Quuales funt multi nobi-

ii H*

z?*n, chad wirtutis.

Maler

fertis ,

les , qui ere alieno ita premuntur,

1 conie

uomodo emergant, non habeant,

L]

ut vertit cap. ultiino hujus libri. Ita-

lice dicimus, Dozza d; valore.

quo modo fe, aut fuos pafcant.

vifätiü"ü",

Corona efé viro fuo.

P

N

»

Decus affert

;jne gemina fententia habetur

:,',/777 m

i

viro fuga

Ecclefiafticum c. xo« 30

ii

408

LIBRI PROVERBIORUM

-

1o. Novit juítus 'jumentorum fuorum animas, viícera autem

impiorum crudelia.

m Q

*

autern n

?Eccli

i 49

l

| operatur terram fuam, fatiabitur panib

Us : qui

39.30: agtem fe£tatur otium, ftultiffimus eft.

»

W H

tiie, In

Qui fuavis eft in vini morationibus, in

fuis mgnitionibüs

19 La

relinquit contumeliam.

.

*

L

teftis eft

12. Defiderium impi

i munimentum eft pf:ü"imorüm ; radix

:

q0. IX

- .autem juftorum proüciet.

biorum ruina proximat malo—, effu

confilia,

13. Propter peccata la

APG

a. No

giet autein juftus-de angultia.

ütem r

14. De fru&tu oris fui unufquifque replebitaor bonis , &

juxta opera manuum fuarum retribuetur e1.

2 ÀX

liter agu

1s, Via ftuiti re&ta in oculis ejus : qui autem fapiens eft,

audit eonfiila.

,

25. Ht

provocat

I6. Fatuus ftatim indicat irgm fua

m : qui autem diffimulat

injuriam , callidus eft.

tribitis f

n Qu

2s. o

10. Novir diiimag jumtotorum. ) At-

12. VDefder:'ä;m Lupib qmuuinentum cft

tendit ad fua jumenta , & illorum

peffimorunm , €c.) lmpius defiderat, u

lætiäcgbi*

lsss

habet rationem , folicitus, ne plus

oeffimis quibufque bene fit, muniti

l Indeg

equo fatigentnur,

& ne quid necelfa-

int, & a malis fecuri, prevalentes

ryium eis defit.

LXX. habent.

J

juftis ; fed , quod optat, non confe-

judus «f

quetur ; nam jufti, quos everfos cu-

1j 8 ;

-f?;"u mifsre!ur* APIPRAS jüwmifwum fi:a-

Verfeidus

?172e

pit femper in melius proficiunt.

-

13. Ma/e.) Sclicet homini.

Wsl 2 i

dabit.

Vp Sotiabitur pasibus ) - Abun-

14. De fruda oris [ai.) id eft, ex

ais , i,

& aliter-

Qui faavis eff i vini demorationi-

fructuofis, utilibufge fermonibus non

bos) LXX. Quéi eff jucundus £m vimi

tantum illi pafcuutar, qui docentur,

ettf]iu? £

eem ver[ationióus, hoc eft, qui libenter

quibufqué bene confulitur ,* fed &

Jitpa f

ipfemet, qui loquitur, pafcitur, immo

QUi vb

moratur, vexfatur, & delectatur po-

Rüncae 4

tibas, & vini intemperantia.

Qivo»

faturatur bono ; & quia ipfa verba

diarpisdg vini demorationes interpre-

docentis ejus pafcunt affectum, &

Titte

»

MR

tari

offumus tabernas , in quibus

quia ingens a Deo praimium fui la-

f

gïfifïc;gtiOn.

etioft , & intem|

'erantes totos ä—

boris reportant,

* r Til

dent dies.

Iï. Vid. )

Ratio :;gendi . con-

Poüquam t

la fuis manjtzonibus.) :In Gxsco eft,

ilia.

Retla im oculis ejus.) Ildeoque nemi-

quit elagi-

$ Xvocan'i.

Videtar hoc monitum

potiiimum milites perftringere, qui

nem adhibet in cgnflliuln confidens

ipittttm f

arces cuftodiunt , qui metu foluti,

fe non erraturum.

16. Callidus.) Prudens, feu

VC&'JBUVS E

!ïfudum. iffas

vino, & alea tempus fallunt. Hi au-

Witdtem

$em contumeliam in munitionibus

Sunt etiam , qui diffimulant , non

:&h

xelinquuat,- quia aliquando vino

utílbi caveant, fed ut cum dabitur

Ó

tis d

Kür,

didis, & nihil tale cogitantibus

O-

. opportanitas, inimicum perdant. Sic

I?* Lqäilmn

ftis fuperventens intemperantis

""Abfalon egit cum Ammone fratre, 2.

j

*

zrmum f*?'[:

|y

Reg. 13. 22

l lCOnfe

L

ifie|

Íocordis negligentia nowm inuMc-

'

" n Co;

J

CANRUY

AIT...

405

jtem

ii

UI? quod movit ; loquitur , judex Jüf&ltlæ elt;, qtu

auteni 1rnpnt1i:ur3 teftis eft fraudulentus.

qui

rg. Eft, qui promitüt, & quafi gladio pungltur confcien-

Ynibus

tizx', lmgua autem fapientium fanitas eft,

19. Labium veritatis firmunr erit in perpetuüm , qui aqtem,

T0X

teftis eft repentinus, concinnat linguam mendacir.

20. Dolusin corde cogitantium mala, qui autem pacis ineunt

confilia, fequitur eos gaudium.

, d-

21. Non contriftabit juftum ) quidquid ei z;ccx.cïeriä:j impii

utem replebuntur malo,

B.

22 Abominatio eft Dommolabm mendama

quiautem fide-

liter agunt, placent ei.

ts eft,

23. Homo verfutus celat fcientiam j & cor lnüplentmm

provocat ftultitiam.

fmula

24. Manus fortium. domlnabltur, quae autem remiffa eff

tributis- fervxete

?. Qui

25. Moeror in corde viri humiliabitillum, & fem;one: bono

lætïücabltun

m (j

iderat, üt

26. Qui

muautt

17. budex ,u/lzmz) I'efhs, & index

avalente

juftus eft.

Repeztinus.) Kuti mtemogarus, cum

on Cone

non putabat , aut repehtine, incon-

Ig. Eff, ou; Fram:tt:t, &6:.) Hunc

fulte verba faciens, & parum co

[2

(Tlu

'erfos qu

verficulum ftc interpretantur LXX.

tans, quid foquatur.

unt

Suzt , 7:!: dicende vulmerant tanquam

Comcinna: hngsam mendacii.y Mien-

sladius , lingua autem [apientuv /zm;;;zï

dacia. cenfuit ,

ut , quod dixit, de-

D.

Nec aliter Hebraeus textus, qui ha-

tenu./l'"

-& non appareat inendax.

nibus nof

bet, eff ur effutiens Wn*fa[ fones gladii ,

jocentily

21. Non contriflabis jefhem , 6c.)

f«

& ngua feprentum. fanitas.

Verum,

Quia fpem in Deo locat; & illius fe

quia verbum 7317 &4ta fignificat pro-

fubmittit voluntati.

Vet fenfus eft,

nunciare , &. etiam mconfufte pro-

non leder juftum. Sic de igne foz-

mittere , ideo $. Hieronymus hanc

1pr W

nacis Bauyioms dicitur Dan. 3. $o.

fl s

fignificationem eft fecutus, & fenfus

yu 77 t:tzg:i eos 012:2120 zgms , Meque cem-

a f J

eft :

eft, qui temere promittit, &

zr fa*wt

po&"uam promifit, poenitentia ductus

cu3. F erfutu!) Cdutus.,

od (l

confctentia

promiffionis

pungitux

Celat [ciemtiam. ) WNom oftentat,

quafi gladio.

Contra vero lingua

nec facile profert , quod fcit , fed

]

fdpxentum fanitas eft, quia quod lo-

diffimulat.

,nfmens

juuntur, nec aliis,

nec fibi incom-

WAf ,

Provetat.)- Hebr. pneahmt, five cla-

modun: affert, aut dolorent, fed fa-

No»p* uqm'

promit ftukitiam

91 us

mitateni, & letitiam, doïougue men-

fuam nihil metuens.

t s

0

tis miedetur.

» Fortium.) Webr. folicszorum, feu

262v

a

d

19- Labium veritatts. )merua verax,

fed'u

dant

Firmum erir m perpermum. ) Semper

Hantlsabit tlug.) Dejiciet, af«

UML*C- ld

fibi confentiens.

fli

Brél. eum Com. Nmüvä T. IV

E

410

LIBRI /P;ROW/ERBI&)RUM

-

.26. Qui negligit damnum propter amicum, juftus eft: iter

-3- Qu

autem impiorum decipiet eos.

inconfide

47. Non inveniet fraudule

ntus lnerum : & fabftan?ia ho-

4. Vul

minis erit auri pretium.

*

jiaguabi

28. In femita juftitiee, vita: iter autem devium

: —drucit ad

um

D

fundi, &

mortem.

CAPUT XII

É. Juk

Catorem ;

De ffilio f&pfem*e ; de oris cuflodia, &?'»iæäonfidemm ad loguen-

» Ht

dum, de paupere dioite, C divite paupere , lucerna impiorum,

eum m m

0. Redi

fubflantia feflinata , C? dilatione [pei , omnia cum confilio agenda,

eft, incn

| €? cum z

j

jentibus gradiendum ,. de parcente virga ,

€? inlaturabili ve

£

£

6 Lux

"o impi.

tinguetur

lius fapiens, do£trina :pati;is: qui autem illufor eft, noplï

16. Ini

1. F-I

Ompja curn

audit , cum arguitur.

2. De fru£tu oris fui homo fatiabitur bonis :

anima autem

B

praevaricatorum iniqua.

JÁina a

3. Qui

-

Jionificatur

cum fit ini

fermone bomo.) Benignq.., humano,

Subflantza hominis erit auvi pretium.)

confolatorio.

In Hebreo eft, /z2/fantza beminis fe-

Jn]tm nop

H bomm.

26. Qnui megligst daunum , &c. )

dulz : pretiq[a.

Hominis feduli, & di-

$ 89 o

JZEquum enim eft, & viro bono, &

ligentis, qui' honefta ratione victum

jufto dignum, ut aliqua incommoda,

quarit, aut divitias parat, fubítantia

tirlis, &c

& damna fubeamus aliquando ami-

ifudis as

corum caufa.

erit auri pretium ; id eft,. quafi:au-

& o iltis ,

rum pretiofa, quia miagna;, & íta-

Lrer autew impiertumn. ) Quv fuis

bilis.

at int'imper

commodis velificantur, & hoc tantum

28. I» femita.

h Vlllt, (

bus juftis.

;.æpgf;&o) In actioni-

EJ!TX. Thutat

fpectant,ut ipfis bene fit,aliis neglectis.

—

4nifia s

Decipiet eos.) Quia cum ipfi opus

Via.) Gratie , & poftmodum

-

habuerint, non invenient , a quibus

g,loriæ,

i. ) Qu

Devium.) À. juftitia,

&d illun c

fubleventur, vel quia ceminodum ,

abunüabunt.

aut utilitas, quami modo percipiunt.,,

4d mortem. ) Peccati , & poftma-

alio, & fortaffe graviore incommodo

dum Qtimam ad mortem sternam.

&& porito

$ C"f'/ü/'h

compenfabitur, ita volente Domino

Y

*eus [ibi c

àn ejus culpx ponatn.

O&riäz patris.) Id eft, in eo

o7. Nonm imvemiet fraudmlentus lu-

relucet do&trina patris, a quo

Confüfio.

erum. ) ln Hebr&o eft, mo» aduret

fuit inftitutus.

Chal, /zsfczpit dotiri-

l can]?,,,d

V ; m

frandelentia uenationem [uam, Metd-

zam patris.

phora fumpta a venatoribus, quafi

Jiufar. ) Qu ridet

monitiones.

ici

dicat, non affequetur pradam, quam

LXX. Z»fxoog , qui audire contemnit,

»

: Jtitiia

ena-

inobediens.

h

[

4

julita

captat; & ut capiat , fua hac

tione non fruetur; nam antequi& il-

2. De fru&a aris fmi

Z-am)o Jfkt;'dbi)ær

T'oCens fe&;

lam affet, & igne torreat, ut

Q

g-

bopis,) Explicatus eft hic femiverfi-

I of

dat, illi eripietur.

)

lg.

culus capite fuperiori n, 14.

& pef

dit

E

CAPUT Xl

411

s eft^ iter

3. Qui cuüddit os fuum, cuftodit animam füam: qui autem

inconfideratus e(t ad loquendum , fentiet mala.

süanrüa hv

4. Vult, & non vult

*

nguabitur.

piger : anima autem operantium im-

n. dücit ad

$. Verbum niendax

juftus cïet'eüabitur, impius autem con-

fundit, & confundetur.

6. Juftitia cuftodit innocentis viam :

impletas lautem pec-

catorem fupplantat. .

«d hg

7. Eft quafi dives, cum nihil habeat : & eft quafi pauper;

n ipiorum,

cum in multis divitiis fit.

8. Redemptio animee vir

il agent,

i divitide fuee: qui autem pauper

eft, increpationem non fuflinet.

Aot,

.9. Lux juftorum letificat :

Lucerna autem ilmpiorum ex-

tinguetur.

r oft, not

10. Inter füperbos femper jurgía funt, qui autem agunt

omnia cum confilio, reguntur faprentia.

m auterm

F ff2

II. Sub-

Aoimaaurem prevaricatorun; t';ziafuzz.)

7. Efl quafi. dives, 6c.) Id eft, funt,

Sivnificatur, animam peccatorum ,

qui fe divites fimulent; cum tamen

; Qu

cum fit iniqua , & proinde fructum

fint ontnium egentes, ut contra di-

bonum non referat, non comef(tu-

vites aliqui funt , qui pauperes ha-

M

y Pygfiam.)

ram bonum, nec bonis fatiandam.

beri volunt.

g bominis j

* Primos Grzct zr6-

S ffïduüs & d

3. Qui cuffodit os fuum.) lta ut fi

xe^acosac vocant, fecundos eipoyace

tardis, & confideratus in loquendo.

Qftentitoris — character

defcribitur

at fub&&htla

Cuflodit animam [4am.) & peccato ,

apud aucorem Herennium libr, 4.

t quftate

& a multis milis, que lingue addu-

g. Redemptio azima viri divitia fn.)

agit, « e

cit intemperantia.

Hoc afferunt commodi poffeffori fuo

4 Vult, & non vt piger.) Prde-

divitiz, quod ipfum redimere, & Ii-

fitim mutat labore deterritus.

,) Tn afioni

berare poffunt a malis, a Captivirate,

4nima autem operamtinm impingua-

a carceribus & judicum fententiis, a

biur.) Qui Iaborem non refugiunt,

morbis etiam

t Poümodum

fed illum conítanter fubeunt, bonis

tiofa, &c.

per medicamenta yre-

abundabunt.

Anima per fynccdo-i

Increpationem non fuffinct.) Adverfis

j, &f

chen ponitur pro toto homine,

refitere non . poteft ,. nec illà fufti-

«. Confuzdit,) Confundit fe, de-

nere, fed illis cedit, & fub illis fa-

i gtnam.

tifcit, & deficit.

decus fibi conciliat, & parat, ex quo

M CPU n

confufio,

9. Lux juflerum letificaz.) 1n Heb:.

Et confundetur, ) Dedecore atficie-

eft, myun i/mach, latabstur, l&ra eri,

yitcis, 2 (09

tur ;

nam mendacem . cordati viri

Joor dliri-

id eft, jufti profpere agent, & quaf.

omnes rcjiciunt , & averfantur.

clara, leta, & lxtificante luce feli-

mgnitioüefö

6. Juflina cuflodit innocentis viam.)

citatis fplendebunt.

Ipfa juftitia, quam vir bonus, & in-

cerma anutem implerum exiimmgees.

j at

fuT

nocens fe&atur, illum cuftodit, &

Felicitas, qua fulgent, & clar:

tutum przftat a malis.

fu

Vide Job. 18. n. $.. Noxue Iu

lam P*f"g 4

Supplantat. ) Peccatorem evertit,

ED

xtim guetur , &$c.

pic femirtn

& perdit.

i I)

» Semper iargizz f'at.) Quia fupex;:

412

;IBRIPROV£RBIORUM

15 AR

ir, Subftantia feftinata minuetur

; qus& autem pai;ïatim col..

ligitur manu, mu:tplicabitur.

apetit ftg

12. Spes, quae differtur

.

.

'?lignum vitee de-

i. Nu

, affligit änïmaml *

fanitas.

fiderium veniens.

18. Z

13. Qui detrahit alicui rei, ipfefein futurum obligat : qui

autem timet prs&eceptum, in pace verfabitur.

autem acc

Anim:ee dolofze errant in

CO?-;

1. Dd

peccatis 4 i jufti autem mifer!

tur ftultie

des funt, & miferantur.

14. Lex íapientis fons vitae ,.ut declinet a rui

Jna mortis.

20, Qui

I5s. Docirina bona dabit gratiam : in itinere contempto-

-

torum ftm

16. Aítu-

2t. Pec

rum vorago.

bus fuperbo cedere non vdlt, fibique

rzo, ut wertit Vatablus , habemus ,

bona.

Contemnuens

multum fidit,

& aliorum zconfilia

verbwm peribit propter

22. bon

non admittit, fed afpernatur.

d:pfum: 69 timenuti préceprum sveddetur

GULCÉR.

tür jufto f

11. Feffomzta. ) Feitinanter acqui-

Ut vero serrit Pagninus:

25. Mu

fita, & malis axtibus.

Conteranens aliq;md corrumpetur propter

Mineerur.) Dilabetur, ut fere ac-

contemptum p[um , 65 timenta prace-

abfque jud

cidit rebus: male partis.

pl«m reddetur smerces.

Nec anultum

Qu

Mazs.) Labore manuum

,& bonis

ditfere LXX. virorum interprecatio,

artibus.

que eft hujufmodi : Coszemnzens rem;

illum, 1n

€c€ontemnefzrex ea z

fimeni amuftemo man-

j

:

12. Spes.)) 'Res fperata, & 'vonptata.

RORU re ts

Lignum vita)) R.

datum , bie fanus eff.

Sententia au-

fuaviffima.

es juf:u,ndifïïm-a, &

tem harun verfionum hzc eíle vide-

& apid ho

bona inflitu

Defiderinm wvenitus.) Res defiderata

&ur, eum, qui legem contemnit, &

Quis oreditus

tandem obtenta.

violat, contemptui futurum , & fui

33. Qw detrabit alicui yet5 ($c.)

peccati pocnam luiturum ; Eum ve-

-Contemyror,

Voran, )

Qui v. gr. pravum aliquem morem

TO, qui legem timet, fervat, & re-

Iuent,

damnat, aut etiam bonum, ipfe ob-

veretur, bene habiturum , & am(pla'm

Jigationem fibi im;

;onit ab' eo abfítie

inercedem. confecuturum.

*ï6. Alällfg;

i

LA

:

r nf

nendiy quod damnavit.

dnima dolo[a.) M iri dolofi, & fraudu-

QQui autem timet praceptum ,. £$c. )

Jenti,qui malis artibus divitias querunt,

fi4, hoc |

erit f

Contra vero, qui timet preceptum

Errantin peccatis.) Peccata fequen-

uciam5 n

divinum, quo & detráctio prohibe-

tes decipiuntur, & fpe fua excidunt.

tur, & quid cuique faciendum fit,

Verbum Gracum gmA«»à»ra: expli-

20n poffi.

Alofum con

decernitur, is & hic in pace confcien-

care poffumus, verfantur, & pecca-

tür

L

$ Ut in

tiz, animique tranquillitate verfabi-

tis inerrant.

tur, & cum hominibus etiam pacem

Jufá autem , t$c.). Jufti autem ita

Voprudentian

V. Nugf7,

habebit, & in futuro fzculo pacem

divinitus ditantur, ut non tantum

.fzi—'?lfim im "

aget sternaim.

Salazar putat werfi-

fint, affectu anifericordes, fed & fa-

culi fenfum effe ; qui detrahit alicui

€to mifericordiam exhibeant.

itpius ptinc

te itlirit

rei, id eft alicui precepto, illud in-

14. Lex fapientis.) Difciplina, in-

atitasy

tegre non fervans, ipfe fe in futu-

ftitutio , & przcepta fapientis.:

tla f

Dlente,

rum obligat ,- ut fcilicet. fuppleat,

JFons wite.) Éwmanans yvitam, vi-

15 Dj

quod detraxit , vel quod defuit; ffui

tam afferens iis , qui inftitutionem

V bo

f':pl

Vero reverens lpvxjæcxeptum , illu

d

illam non repudiant, & abftrahens

Tlàm l

U fode:

nnguem , & integre fervat 4 i

a morfis periculis.

fie n

ltn

p.zcvekconfciem:iæ verfatur, In IWeb-

i$. Dabit grattam..

) Al)nid Deum,

11

j'üte:) D.

CAPUT XII.

413

lat col..

16. Aftutus omniá agit cum confilio : qui autem fatnus eft,

aperit ftultitiam.

nv de.

17. Nuntius imp

ii cadet in maïum , ïegäfufs autem fidelis,

fanitas.

ligat : qui

18. Egeítas, & ignominia ei, qui deferit difciplinam : qui

,

autem acquiefcit arguenti, glorificabitur.

tifericot.

19. Defiderium f1 compleatur

, dele&at ;an'ima»m.: deteftan-

tur ftultieos, qui fugiunt mala.

.

Oftis.

d

]l

20. Qui cum fapientibus gra

itur, ffapïevnsïerït : amicus ftul-

ontempta-

torum fimilis efficietur.

-

——

16. Aftt-

21. Peccatores perfequitur

malum , & juftis retribuentur

i , habemus,

bona.

4bl puupter

25. Bonus relinquit hzeredes filios

.,- & nepotes, & cuftodi-

"n seddetur

tur jufto fubftantia peccatoris.

t Paguinui:

25. Multi cibi in novalibus patrum :

& aliis :congrggantur

ipetyr jroptt*

abfque judicio.

menty. gratee

L]

Vec quiltum

24. Qui parci

t Vïfäiæ, odit filium fuum : qui autem diligit

nterpretato,

etnt 16l g

illum , inftanter erudit.

FffÍs5

. $5. Juftus

Aufem fiine

ententia au«

& apud homines

atiam conciliabit

,Ceditg & gt ad fïlios 3 & .nel)(ates

;c elfe vidte

bona inftitutio ,

&

do&rina ,

qua

longa ferie bona tranfmittantur, &

ytemnit, &

quis preditus eft.*

bene a

gaht , öl rebus omnibus gt-

num , 1

üt

Contemptortum.) BOnæ do&rinz.

fluant.

: Éu ve

Et cuftoditur jufta fubfüantia peccato-

ruent.

Verago.) Perditionis , in quam

j

»i5.) Servantur divitie peccatoris, ut

i, *

!,* & ami)]«lm

a6. ffutus)) Prudens, cautus.

ad juftum tranfeant, qui melius illis

N

1m con[ilie.) ln Hebrzo eft, i» fcien-

utetur.

*ja, hoc eft prudenter, & fcite.

23. Multi cibi in novalibus patrum.)

;gj&fraudu-

Aperit. ffultiziam,) Prodit fuam ftul-

Quafi dicat. Frequenter accidit, ut

iCiJs quærunt.

caa fj

titiam ; nam cum ipfe per fe videre

parentes divites fint, 4& multa arent

T þXCidLm.t'

non poffit ,^ quid fa&o opus fit, nec

terrg& jugera , ex quibus multas colli-

aliorum confiliis acquiefcat , fequi-

gant fruges.

* Chaldeus , & alii

r FD

tüur, ut in rebus agendis erret , -&

vertunt, z sovalibus pauperum : quia

f & Peccrï'

imprudentiam fuam omnibus prodat.

pauperes exiguos agellos fuos dili-

4A7. Nunties impi.) ln Hebreo eft,

genter colunt , & fruitus uberes ex

?

ET [

numtins impits. Sed idem eft ; nam

eis cólligunt.

son 109

impius prince

Ef oaliis congregantur ab[que judticio.)

J fed & fü'

ps fimilem fibi legatum

e

t

fere deligit.

Sed non animadvertunt patres ,

J

)

" T

Sanitas.) Salutaris eft, quia nego-

hafce divitias extraneis potius con-

i

ci)

tia fapienter tractat.

gregare , quam filiis fuis , qui cum

,'-läntiS-

aig. Difoplinam. ) Correptionem ,

rum adepti fuerint poifeflionem ,

yitill 4

u

vel bonam inftitutionem.

il

prodigent ,

& dilapidabunt.

yfiationem

19. Defrderium.) Res defiderata.

] juxta allatam Chaldzi inter-

yfirahens

22. Relunquit baredes filios ,. E5 .me-

ionem fenfus eft.

Aliis, fci-

lic

divitibus , fru&us fine judicio

Y Dam

qores.) Deus bqnis viris prolem con-

?

414

LIïB'RI PROVERBIORUM

25. Juftus comedit, &

$. Supi

replet animam fuam : Ve'nteï,autem

impiorum infaturabilis.

tia ftulion

9. Stult

CA

PUT XIV.

1o, Cor

Saþienfiæ*, & ffultitie «arie conditiones, prudentia quivis flatus

&jus 102 !

debite regulatur , qua quis ad mifericordiam movetur, & affc-

1I. Doi

H

germinabg

&iones moderatur , vitua autem perdunt bomines.

. H

1. C'Apiens mulier aedificat domum fuam

*

5 i'nüpiens- extru&am

ejus dedu.

quoque manibus. deftruet.

r. Iuf

* Job,

4. Ambulans trecto itinere., & timens

Deum, : d'efpicitur

CUpat, -

U* 4 3b eo, qui infami graditur via.

u Vi

3. in ore ftul

ti virga fuperbia?: labia autem fapientium cu-

ftodiunt eos.

[

. Ubi non funt boves

; præfepe vaciüun,, eít: ubi autem

!d eüs £ ïeg:

plurima fegetes, ibi manifefta eft fortitudo bovis.

tus, lalice

patte,

s. Tefüsfidelis non mentietur : profert autem mendagium

" Crt'l(idi.)

dolofus teftis.

Inteiligem

6

usrit derifor fapientiam , & non invenit :

, do&ritna

6s fas, &

Erran;, )

prudentium facilis.

bonim a&

7. Vade contra vi

a prudentiæ.

rum ftultum, & nefcit labi

L2

$. Sapien-

huc & illue

r

:

9. T'udet

Sle, quod |

congregati

; quía negiligcntebx;,xtra&a-

4 Præjep;.) In Hebræo(efï; D33N

uür a procuratoribus res familiaris

abus , quam vocem horrcum fignifi-

&t quf pn

Utrumque ve-

li, Va fei

eorum, & agrorum proventus inter-

care aliqui voluüt.

tüm inidoy

vertuntur; & in horrea maligne in-

runi eft, ubi non funt boves, horrea,

Et inte, L

feruntur.

& prefepia, quibus alimenta jumen-

o$. Replet amimam [uam.) Quiä Ccu-

toórum immittuntur, vacua funt, nam

t eftin H

]-37!1!;1 t n

piditatibus fuis modum ponit.

terra debito cultu carens , fruges non

Bétcantes g

profert.

ORtnibus Der

1 Z Difeat domum. ) Promovet

6. Quarit derifor. [apientiam ,. $c.)

C-E-4 rem domef(ticame

Querit, & non inveunit, quia male

f e bor

ugrit, & fuo judicio fidens , nec

'ttt fjf

Manibus defíruet.) lta rei familiari

a

alorum f.

[

zocebit, us plus nocere non poifit ,

í

P

P

ientibus acquie'fce-n's , aut Eccle-

!militudo .

fi dedita opera illam velit perdere.

fig.

Deüy;ma prudemtsum — facslis. )

Ín

hx &u:ü

2. Ipfami gfacl;itur 'ui.»z.)" Qui vitia

10. C

fe&atur, que afferunt dedecus.

Hebrzo eft, fezentia pradenti e fa-

4711:;9:4 m

3. Farga juperbia.) Quia ftulti. fu«

cilis, fcilicet ad. acquirendum, facile

perbo fermone fuo virgam pene fibi

eis provenit.

V

t COnfein

; C(.)r, Quo

debitam parant; * & quia in aligs

$i Fade éontra virum. feultum , öc.)

: elïl.m, .*-lt

fuperbe , contumeliofe ,

mina

ex

Si contradixeris viro ftulto, non ha-

PTHTM VVl "

linguam vibrant.

bebit , quomodo fapienter refpon-

Cuffediunt eor.) Ne malis affi

4

deat,

* Hebr. zecede 4Fulfo.

Itaque

tiünem nO»d

tur,

Yjugg

Vulgate fenfus erit : Vade contua;

f

Y€ ol

CAPUT XIV.

41$

ter tem

$. Sapientia -baïlidi eft intelligeré viam fuam: & impruden-

3

tia ftultorum errans.

:

9. Stultis illudet. peccatum, & inter juftos morabitur gratia.

1o. Cor, quod novit amaritudinem anim&e fuse, in gaudio

iv fat

ejus non mifícebitur extraneus.

II. Domus impiorum deleb

itur, tabernáacula vero j-ziitorum

$.

69 aürüj

germinabunt.

E

o

u-

I2. Eft via, quae vl

detur homini ju!i'txav: noviffima autens

,

ejus deducunt ad mortem,

extru&am

15. Rifus dolore mifcebitur, &

defpiciur

extrema g'audii— Iu&us oc-

cupat.

'

. 14. Viis fuis replebitur ftultus, & fuper eum erit vir bonus.

nttüm (

$. Inno-

1d eft, H'e regione, longe tamen femo-;

- Jnm gaudio ejus mom mz]&e!u'turï extra-

bi aüten

tus

Ialice di,ccrgmus,; Va dal? altra

ne5,) Non capietur facile folatiis,

«rie,

?

que extrinfecus adhibentur.

Nel

endacnum

$. Cali;di.) Prudentis, cauti.-

fenfus eft: qui folus confcius .eft

fibi fui doloris, folus etiam letabie

Intelligere viam [mam.) Noftle acio-

. dodrim

nes fuas, &in quem finem dirigantur.

tur, fi mutari fortunam contingat ,

Errans.) la nullum certum finem

&& ad gaudium pervenire.

II. Germinabunr. ) Fflerebunc, pro-

ydentia.

bonum attiones fuas dirigens ; *fed

huc & illuc temere errans.

fperabuntur.

$ Sapien-

9. T/udet peceatum.) Moc videtur

42. Eff vig, qut videtur , öfc.) Do-

,...-f"'-'

effe, quod fupra cap. ro. 23. dictum

cet fufpecta habenda propria , aut

eft, quaff .per rf um feultus operatur fee-

vul

aria judicia ; fieri enim poteft,

p dll, DN

Jus.

j

um 150

Vel fenfus eft, alienum pecca-

ut aliquod negotium, aut aliqua vitx

trumqie ve

tum irridebit.

agende ratio bona videatur, & fa-

Et inter juflos smorabitur. gratia.) Nel

lutaris , .cum tamen reyera ad exi-

yves, horrei

tium animaz daucat.

nenta jamu

vt eft in. Hebrzo 135 ratfom bentvo-

y fuot, 10

leutía

cum enim jufti alios etiam

33« Rifus do'ere mifcebrtur ££c.) Mo-

peccantes nom rideant , facile cum

nemur non fectari gaudia hujus fz-

N

omnibus benevolentiam feryant. *Per-

culi, quz nec folida funt,nec fine com-

fecta eft bonorum amicitia, & in vir-

jl y 6

mixtiope doloris, aut mororis,contra

u "m 1

tute fimilium, ait Arift. g. EEth.. c. 4.

quam funt gaudia fpiritus, qug & fin-

je

Maloruüm fa&iones jungit vitiorum

cera funt, & diuturna, juxtaillud Joan.

ädens !

fimilitudo ; bonorum amicitias par

16,22. gaudttom vefirum nenotollet a-volái.

aut Jcot

honefti ftudium.

14. Vs füis replebstur , 8c,). * Ul-

lO. Cor , quod movit amaritudinem

cifcentur ftultum mores fui, & ufque

; f/'äf" ) I

asimé [us.) Cor, quod angitur, &

ad miferam fatietatem recipiet, quod

juentt. P J

le

fbi confcium eft fecreti moaroris.

xlum, L

meritus. eft actionibus fuis pravis.

Vl cor, quod amat. maororem fuum;

Vel ut fatietur ftultus ftudiis fuis, &

fit enim, ut ait Seneca, zfelicis animi

Hgrebus, quas eptavit, tamen longe

Aj y 6"")

prava voíuptas dolor

quam expüca-—

meleris conditionis erit vir bonus,

jp, 1007

tionem non réfpuit vox Hebraica

qu

onge excellentius bonorum ge-

yer yeporr

yuv jodah;

uz & noffe, & amare,

iffisMectatus eft; hoc enim eft, quod

,';!f 0

m

five probare fignificat.

B

feq 'enti hemifüchio dicitur, /wper

Jgde cond;

;

416'

LIBERI PRUV'EkBIoäU'M

15. Innocens cred

23 ]

Íuos,

1

it omnit verbo: aftutus co—güdïerat greffus

E

plurm:

Filio dolofo nihil

e*fit böni : fervo.autem fapienti profperi

24

imprud

erunt aCtus, & dirigetur via ejus.

16. Sapiens timet, & de

s.

-clina*t a malo: ftultus tranfilit, &

ceonfidit.

pelis

17. Impatiens operabitur ftultitiam : & vir verfutus odio-

151

fus eft.

erit pe

1. 1

18. Poffidebunt parvuli üultiti,a'm : & expeCGabunt aítuti

$

fÍcientiam.

a9. I

19. Jacebunt maliante bonos: & im

þii ante portas juüorüm.

plebis 1

t9. Q

20. Etiam proximo fuo pauper odiofus erit : amici vero di-

vitum multi.

tem iny

21. Qui defpicit proximum fuum, peccat :

20. Y

qüi autfem mi-

feretur pauperis, beatus erit.

i*

Dort at

Qui credit in Domino, mifericordiam diligit.

L n

22. Errant, qui operan

Lveritaxs

.

turmalum, mifericordia, &

Qä. LT

preeparant bona.

65.) Q

23. In

diti fant.

Veluti hz-

tiam par

eunm erit vir bonus, M elfenfus eft, magiä

Pojfidebunz flulritiam.

ipfe recipiet, quod meritus eft, quia

reditatem potfidebunt ftultitiam.

quuntor ,

Aflati, ) Cauti, & prudentes.

operantur

juftitiz corona excedet injuftitiz vin-

gunt,

dictam.

Expe&aäunf feientiam. ) Tanquam

24 Coro

r$- Denocens.) Sincerus, & fimple

xr

hereditatem , qua nulla ditior

.üï,'

Graece éxaxog , vel potius vitiofe, &

aut optabilior.

quia. illig

AtQue itz [

nimium fimplex.

19. Jacebunt; ) In Hebr. eft : I-

INitig apn

| Mffutus. Prudens, & cautus.

eurvat: fust "w [eacbm fxpe acci-

elliant,

Confiderat greffus fmos. ) Prudenter

dit , ut vel propter paupertátem ,

aut aliam hujusmodi caufam necefle

Eityjtag J

sioderatur actiones fuas, nec fe fa-

habeant mali fe incurvare ante bo-

.'?bræo d

cile patitur circumferri . aliorum di-

is.

nos , quod

f

?

ratribus Jofephi v,ide-

?Hm, quaü

16. Triaer.) fafpicatur, & cavet ne

mnus accidiffe.

& , quam

fnte portas jufforum. ) Scilicet ex-

RC acceff

aliqua fraude decipiatur.

um, $ g

pectabunt , ut humilis conditionis

Tranfili. ) |Nihili pendens , nec

homines ante palatia, & fores pro-

?5. Lilo

qwidquam» mali fufpicans.

cerum.-

fldelis Bdel

17. bopatiens ) , Hebr. £brevis ira-

1 Dber

20. Proximo fzwo.) Propinq»uo,'aucq

VU eripie

r:m, id efít, qui facile iram con-

cónfanguineo.'

cipit. .

21. BeZtus erit. ) Apud Deum ,

Dlofts ««5

Operabitur ffultitism, ) Quienim

qui viciffim miferebitur ejus, & mi-

que ita ani[

perturbationibus agitur , multa im-

fericordiam pauperi exhibitam lar-

nogencimn I

praüdenter, & ftulte operatur, &ffo-

ge compenfabit.

Iï.' H

quitur.

22. Veritas. ) Fidelita&, vel ju-

Türer

18. Parvulz,) Parvuli fenfibusi

flitia..

5

ili

1ds (2

prudenses, vitiofe fimplices.

Praparaut bona. ) Bona cSoncilian!:-.

j0r

Ocmc

E

CAPUT XIV.

4T?

at lus

23; In omni opere erit abundantia : ub1 autem verba funt

plurima, ibi frequenter egeftas. .

1 profpen

24. Corona fapientium, divitiee eorum, fatuitas &ultorum,

imprudentia.

aafil

&

25. Liberat animas teftis fidelis: & profert mendacia verfi-

pellis. -

utus od

26. In timore Domini fiducia fortltudmls ; & filis ejüs

erit fpes.

unt- al

27. 'Timor Domini fons VItæ, ut declinet a ruina mortis.

28. In multitudine populi dignitas regis: & in pauc1tate

jaftoru.

plebis ignominia principis.

1 vero d

29. Qm patiens eft, multa g*abemamr pradentía : qm au-

tem impatiens eft, exaltat ftultitiam fnam.

Qütet d

50. Vita carmum, fanitas cordis: putredo offium. mvwdla Mnfrs

31. * Qui calumniatur egentem, exprobrat fattori ejus, ho- 17 $.

norat autem eum, qui miferetur pauperis :

3"5

& ver

03. L omur epere 'erit äärmdzmt;;zï

bet juftus fortitudinis obtinende ,

£7.) Qui operationi, & labozi de-

fperat fe fortem Deei auxilio tom

1)

diti funt , illi dthmlum abundan-

ad quzvis agenda.

tiam párant ; qui vero multum lo-

Er f/tu* e]u»s erzt j?ef ) Et 61!18 bOw

Veluti B

fed.

multum

quun*ur

non «que

n2 fpes. erit propter parentis pii,

&

jlticiam

eperantur, ii ab egeftate non emer-

D'eum timentis merita.

rüdentes.

o

eunt.

ab

Fozs 'w!æ, Gc ) Caufa VItOO A.

Taaqum

24. Coroma. ) Omamenn, decus,

avertens a pf?ru'mo IMOrtis.

] ditior h

quia illis fapientes bene utuntur,

29. ln multitudine þoümz Gc.) S$i-

atque ita fibi decus parant; & quia

gnificatur magnum principi decus ac-

dr, d

divitie apud vulgus au&toritatem con-

cedere ex multitudine fubditorum

7 fæ e aC

eiliant.

1'ïllnül

vero

illius exiffimationem 5

Fatuitas ffuleormm :m,z;?wdcmm,) In

)Hu Cïte(fem 1

fi ditio ejus mhcq uens fit.

n

m gecee

Hebrzo eft, j?u/fztm feultorzm , flul-

29-

Exaleat.) Vacit manifeffam ;

g ane 0*

z£ia, quafi dicat : nihil randem aliud

nam quz in fublime eriguntur, omni-

& imprudentia,

jofeph yile

eft, quam ftultitia ,

bus confpicua redduntur.

nec acceffione dlwtlarum ornamen-

30. Futa carmium, 6c.) Sententia.

dlict 9

tüm, & decus recipere. potef*.

eft, bonam valctudinem corporis ex

2S$. Liberat amimas, &c

l'eftis

animi tranquillitate multum pendere,

& fores ]

fidelis fideli veracique fuo reftimo-

invidiam vero odfa exedere, & quo-

nio liberat animas, id. eft a periculo

dammodo tabefacere.

vitz erlplt

contra verfipellis ,. &

, Lreor tabyfcum: malis veneeun

dolofus teftis profert mendacla, at-

* «Intatlis vorat e/fréus medullas ,

que ita ammas, hoc eft, vitam in-

Er tofuus bibit avinmÀMS cruore7m.

d De'vn f

*33

u$, & "

nocentium in periculum adducit.

Ut eft in carmine de invidia, & It-

hlbl[.im

ju-

26. i» timere Domini. ) Propter

vege , q'od Virgilio tribuitur.

Dei timorem , quia juftus Deum ti-

3

Calumnzatur.

)

Afficit inju-

ri

([L4& v

met, & illius offenfam cavet.

f Yaut contumelia, propterea quod. /

Eidwcia fortitudimis. ) Fiduciam ha-

eg61

fit, exprobrams Pauperaacem*,

jjant

Bzbi, cum Com. Menoch. T. IF.

gBE

1 concl

x

*

418

LIBRI PROVERBIO RUM

T

32. In malitia fua expelletur 3mpius : fperat autem juftus in

iüm'eg;

morte fua.

33. li corde prudentis r

Inai

"a

equiefcit fapientia , & indo&os

s

quofque erudiet.

impior

34. Juftiua elevat gentem : mife

& D

ros autem facit populos

x

€onturl

peccatum.

55. Acceptus eft re

m

gi minifter intelligens: iracundiám 'eju

dii

Yili

inutilis | fufünebit.

X

CAPUT XV.

Tum pla

9 Àt

Rq'þonþb molls , limgua [apientis ; C immodereta , fortitude

a,

doinus jufHi , viclime impiorum ingrat , omnia Deo nota, cor

10 T

gaudens , dies pauperis mali, [ecura mens, "oocari ad olera , vir

dit, r

iracundus , C? rixo[us , laus patientis , iter. pigrorum ,. domus

It. T

Juperborum , fide, & mifericordia purgantur. peccata :

cotd; fr

de abjiciente difciplinam, laus timoris

ts

& bumilitatis.

Donz('ni "H

Vit£ , re;

e

Infra. y,

cuuda,

25415«

Efponfio mollis frangit iram : fermo durus fufcitat fu-

—

L773

R

rorem.

Conttydi

2. Lingua fa

Contrifliby

pire.ntiUm orhgt'fci;ntiam: os fatuorum ebullit

lentiam,

ftultitiam.

3. In omni loco oculi Domini con

$ 4futi

malos.

;

temglantur bonos ; &

Virtg, )

4 Lingua placabilis

*RAm in (j

; lignum vitee, quae autem imm.oderatg—

Qgitaïio

e-ü ; Conteret fpiritum.

&. Stultus

Oltra m

W fus ,

Exprobrat fe&ori eus. ) -Quia quo.d

45- Inz?ti/!k.) ÍIn Hebreo eft, coz-

l fitmite

uni: ex minimis bifce feciflis , amibi feci-

flmdms , is fcilic::t, qui ita fe gerit,

Vel

Cibutir.

fí5 , inquit Chriftus Dominus.

ut Domino fuo fit pudori.

* Domyg

uia Deum damnare videtur, cujus

Suflinebit.) xperietur.

Wt effe n

voluntate fa&um eft,

ut ille effet

Bériori,

pauper.

zat [:ien;;ä»;::m)w"ü'eäus addit

..bz /1"-35 7

Hozerat autem eum.) Quia bene-

2e OR

fcientie ; magnum ením eft

&07

pu ünt jj

ficium , aut honor, qui fervo fit,

fcientie ornamentum, & decus, fi

lïatlone;

redundat in Doniinum , cujus re-

quz proferuntur, non folum funt ve-

Tirhat;

fpectu fit.

ra,

. folida, fed etiam eloquenter,

32. Expeletmr impis. ) 0A fpe

& ornate dicantur.

ternz [falutis . in morte depe

-

Tiortüni

Ebullir fl'ntitiam.) Mülta, & impe-

Fione.n lm

tur, qui: fere imors co

teaí(tg vitz.

nfencic n-

rite dicit. -

? Dif...

445T.

r

ilis p

34. Elevat geutem. ) Exalta

&

pl :cida.

lacabili. ) ld eft placans,'vel

RIIN c')m

Borere facit Refpublicase

) EÀ Velutiilignum

"* )? ïikor,

N

E

'cx;,x.þ UJ . xM.

416

uf

$. Stultus irridet difciplinam patris fui, qui autem cuftodit

increpationis, aftudor fiet.

*

.

Ia abundandü julítitia virtus maxi

-*

ma elt ,. cogitationes autem

indo&os

impiorum eradicabuntur.

e

[]

populs

6. Domus jufti plurima fortitudo

& in fru&ibus impii

conturbatio,

7. Labia fapientium diffeminabunt fcientiam, cor ftultorum

lm ejus

difimile erit.

8. * Victimee impiorum abominabiles Domin

o ,'( vota jufto- :f'jfm

rum placabiiia.

Ecch.

9. Abominatio eft Domino via impil ,

3421

furtitul

-

qui fequitur jufti-.

tiam, diligitur ab eo.

Wid, Qf

19. Doétrina mala de

ferent viam vitæ, qui increpatibnes

qra, "f

odit, morietur.

:

erditio 6ora

N

; 1r. Infernus, & p

:

ld

corda filiorüm hominum ?.

m Dominog guanto magis

*

Ggg 2

12. Non

,l

vit& , res nimirum falutaris, & ju-

erit eodem modo difpofitum , aliis

cuuda.

Da la

ltalice dicereimnus

erudiendis fe prompte impendet.

ycitat ft

vita.

9. Abeminabiles Domine.) Quamvis

Cozteret äiritum. ) Ainget, &

enim in fe abominabiles non fun*, ut

i ebül]it

contriftabit fpiritum , & mentem au-

L

minatur Dominus.

tamen ab imp.iis procedunt , eas abo-

dientium.

Placabilia.) Deo grata, & vimha-

«. Aflutior.) Cautior, & fapientior.

bentia placandi Doininum.

005 » :

Virtus.) Fortitudo, & potentia;

*gam in Greco eft joyVc.

10. Defirina.) Correptéo , five cafti-

:

gatio; wam in Hebrao eft, 9545

moderata

Cogitationes autem gmpiorum , &e. )

mufar.

Contra impii, qui fe, & cogitatio-

nes fuas, hoc eft, ftudia, & confi-

Mala.) Severa, gravis, & dura,

& Gtultts

vel odiofa deferentibus viam.

lia firmiter radicata putant , eradi-

Dcfärenti 'vi;zm.) Ex Hebreo ver-

&0 cüï (tm-

cabuntur, & perdentur.

ii gaita

ti poteft , Deferesribus viam ; iis,

6. Domus jufii , E:fc. ) Eadém vide-

ui

a recto

Virtutis tramite rece-

lric

sur eile fententia cum proxime fu-

:

unt. ltalice diceremus, ag f'viaz;,

[

pertori.

In fra;óus impi, 66c.) Fru&us im-

Moriemr.) Male peribit.

pü funt ii, quos fuperior verficulus

Y1. lefernws, &$ perdito.) . Hifce

m gim €

€ogitationes dixit.

duabus vocibus fignificatur ftatus

decus

í

Conturbatio. ) Nulla firmitas, fed

mortuorim ; nam cum hzc fcribe-

conturbatio, & commotio ob multa

ret Salomon, mortuüi omnes defcen-

jum fur! "

j eloqllmt"r'

infortunia, que Deus in fcelerum ul-

debant ad inferos, hoc eít, vel ad

tionem immittit.

&ternas ponas, vclin Limbo futuri

7. Diff-minaimat [aptentiam.) Quam

ufqYe ad Chriftam.

ts & im

aliis non invident, fed libenter cum

*

wm Domine. ) Oculis Domini

vel

alis communicant.

pfteit, ita ut clare videat ,. quid

t plmns»

Cer ffultorum di/fimile erit. ) Non

circy coós, qui ibi dstinentur, aga-

veWA 1

ignum

"Á

E

4230

LIBBRI PROVER'B[OR,UM

xz Non amat pefítilens eum

; qui fe corripit, nec ad fapien-

». 1

tes graditur.

vero für

*Infra

17.21e

15. * Cor gau

"L

dens -exhilaiat faciem : in moerore animi deji-

i

nus eft

citur fpiritus.

GR

o

r4 C

or fapi

24 3

entis quaärit do&trinam , & os ftulþorum paíci-

tur imperitia,

F

ovifm

$

a& D

15. Omnes dies pauperis mali:

D

fecura mens quafi j'uge

convivium.

faciet te

6 À

16. Melius eft parum cum timore Domini, quam théfauri,

magni, & infatiabiles.

pulcherr

17. Melius eft vocari ad olera cum

Charitate , quam ad vi-

P»ethiu

?. C

tulum faginatum cum odio.

?

aUtem o

L

18. Vir iracundus provocat rixas, qui patiens eft, mitigat

* Ber

fufcitatas.

mprem 2

19. Iter pigrorum quafi

hfepïes fginä-rum , via jufrorqm abf-

i

hsss R

que offendiculo.

20. Filius fapiens leetificat

M D'-'];

patrem, & ftultus homo defpi-

dunt, &

cit matrem fuam.

p ncgor

21. Stultitia

[ Teuntur,

gaudium ftulto, & vir prudens' -dirigi'*ï greffus

fuos. -

0 p

23. D'ífi-

fciliet ani

L d tentim

tur.

Ques. :ab oculis nofítris funt

di:*ig»en&ïum

tranfigendam utilius eft ; tum quia

Tutus i

maxime remota, ca Deo funt con-

i

ad &ternam obtinendam magis ex-

fpicua.

pediens.

Gï'tdqaudiun

Quamnto magii,

6c.?) Qu« non ita

In[ariabiles.) In Hebr. eft, &$ 7-

auctor,

funt remota?

pro, 4r, f

multus im eo

fane magni tumultus

12. Peffilenss. ) Malus , in Hebr.

cupiditatum in mente ejus, qui pe-

libe fibi

eft «

lezz, quam vocem aliquando

cuniis expleri] non potelt.

'T he-

i&d ila va

! Dioprio-tg

deriforem, aliquándo peftilentem ver-

fauri -dicuntur infatiabiles, vel paf-

&üntur,

tit nofter interpres. LXX. etiam Aoiaóv

lve, quia nunquam dicunt fatis eft;

transferunt ) Pfy?i/entem.

vel active, quia fatiandi vim non

3. Senit

13. Exbilarat factem. ) N'am hila-

habent.

ris animi note eminent in facie.

1 Hiebrgg

19. Qmaff fepes þingzmm.) Pigris

"*/-'Jf'gf'ü!i rü

Déiciter [Jiritus. ) Spiritus vicales

enim omnia videntur fpinis ditficul-

4b fifeyyp ]

intelligit, vel anhelitum, vel certe

tatum obfepta, & impedita.

tentia (f

animi alacritatem , qu&e in mcren.

.Qe. Fs fapiens, C5e. )

Repe-

iphm iptely

tibus eíle non folet.

tita eft h«c fententia ex cap. 10.

H .!m? y Vel

14. Pafiitur imperitia. ) Sua igno-

num. i.

tferno

ratione, e qua emergere non curat,

Defhiciz matrem . fuam. ) | Nec ita

Wn f

deleéctatur.

fe gerere curat, ut illi afferat letitiam.

ünibus ia

15. Pauperis.) WMel egehum intjlli-

2t.

Stulrszia

ia ;

üt

git, vel miferum , & afllictum

rebus : ftultis.

; 5(.-) Stultus gaudet

Cl'etur.

um

16. Melin eff parum , &fc. )

Dirigit. )) Diligenter curat, ut

2

IC& fin £«

S!!Peräo

quia ad præfeflcezn vitam quMkte

| &v

Wa in

|

|

1

|

l

CAPUT

XN.

421

dïyen-

. 22. Dïmpantm cogitationes , ubi non eft confilium , ubi

vero funt plures confiliarii,

confirmantur :

mim dei

25. Lsetatur homo in fententla oris fui ,

& fermo opportu-

nus eft optimus.

"um pfci-

24. Semita vitze fuper eruditum ,

ut declinet de lnferno

novifzimo.

]U2l juge

'25. Domum fuperborum demolietur Dommus, & firrnmos

fac:.et terminos viduae.

( &héfaur

6. Abominatio Domini cogitationes malae, & purus fermo

pulcherlmzmw.lQ firmabitur ab eo.

am ad v- j

27. Conturbat domum fuam ,

qui fe&atur. avaritiam , qui

autem odit munera ,-vivet.

3

D

fhitiga

foper mzfeucordlam, & fidem purgantur peccata, per ti- "Infra

morem autem Domini dechnat OI'I]IHS a malo.

61i. 6

orutm 20

Ggg 3

28

Mens

M L

22.

I)z,?'zm/.tw UUR

N

/

Moale . ce-

Terminos 'wa';fæ )

LIerminos

l"kl

mo defji-

E!

dunt, & in irritum c:dunt fufce- vidue, quos CODV"HQL& tencdbat fu-

pta ncgotia ; nifl prudenti confilio

pexbus

üs

regdntm

26. Coegitationes mala. ) LXX. ce-

Wi glef

23-

Im finteutia oris Gtt ) Cum

£itatio injuffa , quz fcilicet akerl ma.

fcilicet annnadvexmc fe fæpxentex &

lum machinatur.

n D

»

——

ad negotium, de quo agitur, bene

Purus fermo , 6$c. ) Smcerua , can-

dir mendum

appo fite locutum effe.

didus, & fraude carens , quem

o-

gm Qu

F;u.tus itaque prudentis refponfi

p magis [2

eft caudium, quo purfundltm illius

minus pulcherrimum putat , firma-

aui ?(n

tur à Domino ,

qui tribuit ,

ut

V ró E pofitum eft

fucceffum bonum , & &abllem for-

eft, n

Pm* 4t, fenfusque erit: Facile qui-

tlatur,

gt tum: |

libet fibi placet ob ea, qu£ dixit :

27. Copturbar didiam feam.) Quia

qu, qui y

fed illa vere bene di&a funt, quz

multas domi fusx contentlones, &

ell

proprio-in loco, & opportune di-

rixas excitat.

euntur.

Vel.certe , quia divi-

ls, vd ,)1[

nam iram in fe provocat, qua domus

unt fatis &l

a4. Semita wite fuper eruditum. )

conturbatur, id eft, evertitur.

d vim nl

Ín Hebreo . eft, jemth& vite zf im-

Qui autem odit. munera. ) Expers

telligenti Ljf m/ fapremas, ut declinet

avaritiz.

gm.)

Piris

ab inferno deor[um , vel ab inferno imo:

mS

d,rhcuï

fententia eft , femita vite perducit

Per: sz/:cardzæm 6 frdem. ) Verti

pote& emifericordia, d verit4re, ut ha-

du

ipfum mtellwentem, vel prudentem

betur cap. fequenti n. 6. ubi hic ver-

f

N

furfum, vel ad fu perna, ut declinet

6X cap j0

alsinfcrao ; qui in.imo , & deor-

iculus repetitur , & fententia eft,

fum eft.

divine leglb obfervatione adrmiï'a

Vel homo! fapiens in

Peccata exptarl

Porro mifericordia,

Nec [tà

omnibus. actionibus fuis Deum re-.

eritate omnium Dei mandatorum

mtl.etlmm

fpicit ,

ut ab extremo, exitio 11-

obf

eude

beretur.

ivationem fignificari ex illo Pfal-

lus $

m»y»

10. probart poffe videtur , Zz;-

2s. Superlorum. ) Qui in pauperes, ver[ejvia Domini mzj&r:cardm, H od

yrat i V

iab

& viduas injurii funt , .Vl()legtl.

1

*

E

42

^

&

LIBRI PROVERBIOARUM

28. Mens jufti meditatur obedientiam : os impioram redun-

——Á

'.8, Otrr

&at malis.

E

lerator dl

29. Longe eft Dominu

s ab impiis, & oratiqn,-es'" juftorum

j hevt

exaudtet.

nes tua.

imäm, fama bona iih pinguat offa,

3o. Lux oculorum lzetificat an

! Unh

pium quo

tium commorabitur.

31. ^uris, quae audit increggtiones vitae, in medio fapien-

[

32. Qui abjicit diíciplinam, de

fpicit animam fuam , qui au-

pof. jomer. ctri

tem acquiefcit increpationibus , poíffeffor eit cordis.

/?anfa lingat:

33. Tlimor Domini, difciplina fapientiee, & gloriam pre-

honinem qi

l

itue, &t

cedit humilitas.

CAPST XVL

[

lt

locuturu

citra Dei ay

non beng e

Homo animam preparat, Deus [pirituum. þohdemtar P lingzm;n

cor dilyone

via[que bominum dirigit, omnia propter feipwn operans , cui dbpe

loquendum.

minatio efl omnis arrogans , müjericordia redimuntur peccata ,

etiam loc i

pondus , €? flatera Dei judicia, indignatio , & clementía regis ,

tia loqui dif

valeat. ffoe

laus [apientie , prudentie , eruditi , ac dulcis in verbo , & pa-

tiä, qua lin

ttnet, ^ ]ta

;ientis , vitupe

ralur infipiens , & perverjus , fortes ,

"

4 Domino temperantur.

idtrim tam

elfe POH'C: h

i

.Y YOminis eft animam praparare , & Domini gubernare

ànimo fao ,

linguam.

2. Omnes

I5, fed cuim

cg.A Medimb'imrl obedientiam. ) ln

-31-ua audit. )dua libenter adinirtit..

- eum repcüt

Increpat;ones vit4.) increpationes

li& mue

Hebr. et, myyo9 debanotb , quod

falutares vitim afferentes.

aliqui vertunt 44 refpondendum , alii

VT p

sbedzen:i4m, alii fapienziam , alii fdem,

lLz medio fapicmium commorabitur.).

Ht Siy

fecundim quas verfiones fenfus vi-

VMel ut fapientes monentes. audiat ?

ltl mq]ed,c(

vel quia jam inter fapientes centebitur*

m .led;&uruæ

detur. effe, juftum non temere loqui,

fed (apienter , fideliter, & refpon-

32. Dtj?icit- APZIPMAP jü.qm.) Defpi-

Milonem co

fione prius in animo fao premedi-

cit feipfum , cum non curet fe-

2j,- Vgl fen

satu, Vulgate noftre fententia effe

ipfum perficere , & probatis mori-

lomp, &

bus ornare.

ltetqr. D a

videtur, juítum , cum ab aliquo mo-

netur, & cum aliquid precipitur, obe-

Poffeffor eff cordis.) Cor habet, cox4

age'm l0i (

dientiam meditari, & ad juffa capeffen-

datus eft.

Tdenglity

31.. Dijciplina fapiemtia.) Id eft,

mum, & p "

da fe prxparare; contra vero os impii

in1lis redundare, quía monenzibus, aut

üimor Domini eft falutaris quedam

N feip

jubentibus obinurmurat, & refiftit.

cáftigatio, quam fapientia fequitar.

in hOc

29. L?

72

Ert glorism, 6$c. ) Gloriam, & de-

lrl diyi

Qui adhzrent impietati.

ge eff Dominus 4b imyiü'. )

cus, & quod ex emendatis mori-

rmmb ;

30.Laux oculorum latifrcat animam.

ur

bus nafcitur , precedit humilitas ,

patet; cam poft tenebras lux reddi

qua monitioaes libenter adinitt intur.

Jüxta Chïlü d

Fama bema . 6 c. ) Sic fama

ET

PT.

mas-

I; Jominis efl aniumam prapa-are. )

"vefl

quam quis defe fparzi intelligit

"n n "/'M;

gnam affart voluptatem.

in Hebr. eft, Homini funt dif-

6'*'&4!;5

'/rïlülfm'am

X:/f/

x

CAPUT XVL

D

teun«

'- e, Omnes vize hominis patent oculis ejus, fpirituum pon- Infr

$i. $.

derator eft Dominus.

ftoru

R

3. Revela Domino opera tua,

& dirigtentur Cogitatic*

nes tuce.

at offa,

fpiet-

. 4. Univería propter feme*ipfum operatus eft Dominus , im-

*

pium quoque ad diem malum.

s. Abomi-

qui at«

pofi iones cordis , ( a Domimo. eff rt-

re, €£9 contradicere

emnes adveifarié

fponíis lingaa : fignificat autem fapiens,

veféi , quafi dicat , ipfe hoc faciet.

m prx«

hominem quidem apud fe pofie co-

2.

Omues V& b misis patent oculu

itare, & frequenter difponere, quid

ejus,) In Hebr. eft, Gmmes wja viri zmun-

É

it locuturus , & refponfurus , at

da in ocu'is fuis , & fenfus efie pcteft:

citra Dei auxilium, quod difpofuit,

licet homines putent omnes actio-

non bene elocuturum ; -non quod

nes fuas puras efie, & labis exper-

lingziam

tii i)j»

cor difponere , & parare políit ad

tes, frequenter tamen oculi Domtni,

loquendum fiae Dei gratia, fed quod

qui interiora perfcrutantur, fpiritung

etiam hoc ipfum, quod cum Dei cra-

ip/um, & intentiones rimantur, aliud

Bttiid,

Ad hunc autem fenfum

ia ts

tia loqui difpofuic , eloqui bene non

judicant.

valeat fine nova, & peculiari

5

Oraás-

trahi pote(t editio vulgasta ; nam

g

tia, que linguam moderetur, & gu-

quemadmodum in fcripturis ea, qux

jU,

bernet. "lta explicat Janfenius. Cre-

non probantur alicui, dicuntur ab

diderim tamen etiam hunc fenfum

illo non videri , non agnofci , ita

effe poffe: homines nonnunquam cum

patere accipi poteít pro probari, &

gernare

animo fuo con(tituere aliquid dice-

pulchrum, bonumque exiftimari. Huic

re, fed cum in eo funt, ut dicant,

fententie alia plane genuina, & fe-

). Om'nej

Deum repente illorum mentem , &

re.eadem habetur infra cap. at. 2.

e Adlmt!at-

linguam mutare, ut aliud longe di-

Aliqui illud, oculis ejw , reterunt ad

gepitione?

verfum proloquantur , quam volue-

Deum, cujus oculis omnia patent.

rant.

Sic Balaam decreverat ifrae-

3. Revela Domino.) Scilicet opem a

;mor.zäfm').

ltis maledicere, fed cum jam eílec

Deo poftulans, & illi opera commen-

"

dans,

inaledicturus, linguam ejus in bene-

In Hebreo eít, vo/ve 24 Do-

gcenïöbi!üï.

di&ionem convertit Dominus, Nu.

minum, quod indicare videtur, omnia

23, - Mel fententia eft, non fibi defit

in Dei laudem effe referenda.

) D*

, a e..

homo, & quid di&urus fit, preme-

Dirigeniur.) Profperum fucceffum

patis o

ditetur, Deus vero, quod in fe eft,

fortientur. Idem monet Sapiens ,

agenti hon dcerit ; & linguam ejus

quod Tobias cap. 4. 2o. — Pete 45 €6,

habec, (

imodesabitur. . Vel hominis eít ani-

Wr Vias fuas dirigat , $ omnia conlilta

mum, & pectus ad pugnam przpa-

ia fím i:pfo peronaneant.

Sic David

eü-

Revele Domino vian

)ld

pare , & feipfum confirmare ( quod

Pfahl. 36 s.

[1?

3244

tamen hoc ipfum fit auxilio pecu-

zuam , 65 fperas im eo , 5 ip[e facict.

liari divinz

ratie ) quid vero re-

| (equltll'

4. Prapier femetipfsmn.) Pvopter glo-

fpondendum fit principibus, aut ty-

riam fuam, & propt.r feipfum tan-

13, & de

rinnis, Dei munus erit fuggerere

quam ultimum 'finem,

j m

juxta Chrifti di&tam apud $. Lücam

D(z/)iu.m quoque 4d diem mztlum.)

Cap. 21- 14.

Ponite ergo im cordibus

mpfum quoque, qui impietatem non

daitt i

veftris nn premeditari, quemadmodum

defirk , refervat ad diem malum in

MW"'" i

)

re[pondeatts ; ego eniu dabo wolis os,

gloriam fuam, quia pena fceleftis in-

j [ "

l

& /apieniiam, eni non peterunt ræä -

ä&.&« divifxam oüenfüt juftitiam.

$

*

(

" d

D

424

LIBRI PROVERBIORUM

.

y, A

$. Abominátio Domini eft omnis arrogans. etia

m fi mantis,

ad manum fuerit j non eft innocens.

-

firiatur

L]

inibium viza bons , facere juftiti

am , accepta eft |

1. Ve

;ut.em.

l In

apud De

um magis, quam immolare hoftias/

*

^ 6. * Ml

fericordia , & veritate redimitur iniquit

bit eam,

! Supr

las » & in ti-

2 50—7'

more Domini declinatur:a malo.

r In

imber fe

7. Cum placuerint Domino viae hominis, inimicos quoque

$

ejus convertet ad pacem.

€

16. Do

$. Melius eft parum cum j

uftitia , quam kmn'l'ti fru&tus cum

prudenti

iniquitate,

D

9. Cor

hemïnis vdifponït viam fuam,

vat vtam.

fed Doþmiz?if eiï. dïl'i;-:-

gere greffus ejus.

2 r

10. Divinatio in labiis regis,

in judicio non errabit os exus

tatur fpit

ir. Pondus, & ftetera judicia Domini funt. & opera ejus

19. M

emnes lapides: facculi

Cum füpe

20. Er

n. "Abomi-

mit9, b

velint, fed Deus ita res difponit,

s vE'tiam* " manus, Efe. ) Fxiamfi

A

21. Qu

multos habeat fimul confpirantes ,

nt longe diverfus exicus fequatur.

dulcis el.

& fe juvantes, non erit impunitus.

Paulus Chrifti difcipulos captivos

ducere copitabat, fed ipfe a Chrifto

25. Eo

Vide dicta fupra cap- 1J- numer- 21.

ubi eadem. fere fententia.

magno fuo bono captus eft.

Mp

fituitas,

barium. j Grece eft zpy9) , quod

10. Diwimatto i bazwi Regiw.) Do-

cet fapiens peculiari , cura. Deum

"v WJ 0

optime vwertas, Pracipuum, [usma, u

fienificetur viam. bonam: penitus con-

adeffe Principibus , ut rectam pro-

:Catr »hæc

fftere in faciendo, que juffa fuit;

nuntient fententiam, & in rebus am-

jumtlä Vi()lf

biguis, & obfcuris quaft divinent,

s .12. F('rma

nam facere juftitiam , non tantum

Patuis. hoc. in judicio:

Iliumtyy,

eft initium vitz bon£&; fed- etiam ejus

nec aberrent.

meretrices.

€onfummatio-

Salomonis

inter duas

13« Fa

Vel fenfus eít, accipienda. eife. di-

gibus,

cespra. ) Mia bona, & juftitia.

6. Mifiricordia , 6 verttate, &c. )

G&a & juffa. principum. tanquam. ora-

n27

€ula divina, cum locum. Dei teneant,

.

Mib vig.

Explicatum eft hoc cap. ,fup.erifn:i

E

ilisque parendum.

tuun

n. 27

y1. Pondus , 69 ffatera, 6c.). Deus

&llet

^ quí

7

d þlzzmerfn:' Domino ,. & c »

ld

:

Docet D'eum hoc agere, ut. viris bo-

omnia facit. fumma juftitia, & quis

h InA

mis oimnes fint pacati, etiamrii, qui

tate, ac fi omnia opera. fua ad fubs

Bnitio D p

j

tililimum. aurificis. bilancis. examen:

jius adverfabantur.

Exemplum.

It hilaris

habemus in Jofepho, & fratribus.

xocaret.

Ona f

P a

9. Melius eff parumt , &c.) lioceft,

Qngnes: lapides fäcæy/ii )

ERf räl)eti.;

titio precedentis hemitlichii, & al-

luje jei

quod habemus in Pfal. 356.16. Me-

! quqe Ur

dsus e/F. imodicum juffo fuper dyustias: pec

lufio ad vsterum: ritum, qui lapillis

7 Cu/?g f

caborum unndtas .

tebantur ad poodera ex^4minanda,

di

eü fe)

Ya

Cór logainis, 6$c.)

. Hoc eft, q;odï

eosque im facculo repofitos habe-

EY

vulgo dici folet : Homo' propbait ,

bant apud fe.

Hebrea ad verbum.

€Xannnd d

&

Dens difponit.

Multi apud fe

habent : Pesdus ffgtera jadies (-1*09'

)ECCEt

fatuunt , quod vit& genus æïg

eft, ftatera jufta ) /msz Demum: : &

il Q C

1

*

.

)

v

CAPUT. XVI.

4*$

itmus

12. Abominabiles regi

firmatur folium.

; qui ägunt jmpie, quoniam juftitia

et äutem

13. Voluntasregum labia jufta, qui re&a loquitur, diligetur.

14. Indignatio regis , nuntii moitis, &

vir fapiens placa-

bit eam.

15. In hilaritate v

95 quoque

imber ferotinus,

ultus regis, vita, '&*cl..ementia ejus quafi

16. Poífide fapientiam, quia auro mel

lor -efc, & acquire

us cum

prudentiam, quia pretiofior eft argento.

17. Semita juftorum declinat mala

^

vat viam fuam.

, Cuftos a'nimæxfuæ fer-

gi d dai-

18. Contritionem

pracedit fuperbia, & ante ruinam exal-

bit 0s es;

tatur fpiritus.

opera us

i9. Melius eft humiliari cum mitibus

, quam dividere fpolia

cum fuperbis.

;z. "Abomi-

20. Eruditus in verbo reperiet bona, & qui fperat in Do-

at

mino, beatus eft.

1

"i

uï,»

Is dlfPO

. 21. Qui fapiens eft corde , appellabitur prudens ,

& qui

" fequawr.

dulcis eloquio, majora reperiet.

Jos captiv()ä

22. Fons vit& eruditio polfide

ntis, do&rina ftultorum,

gt a Clxilto

fatuiïas.

-

*

QC&

CR

,

23. Cor

; fris.] Do

Cur D**un*

vpus ejus omnes lapides faeculi, &

fïgni-

18. Contributiomem precediz faper-

ficatur -hxc effe a Deo inftituta , ne

&4. ) Superbia eft caufa ruinz :

. getlam pro-

in 1ebus 49

juftitia violetur iniquis ponderibus.

quod idem altera hemiftichii parte

12. FEirmatur. [olizn. ) Kegna fta-

de more repetitur.

i .dixfiï'-ïfi? :

biliuntur.

19. JDzvidere

20

13. Fowntas kegu;n. ) Placent Re-

abundare.

j»gl;'æ. ) Divitiïs"

; m*

lafl (s

;

p,,h

gibus.

20. ln verbo.

) Inre, de qua agítur,

14. Nusrii morrs.) Qui enim fjm

in negotio , q

uod eft pre manibus.

tanquai gra-

áratum vident regem , mortem me-

. D tene:?nt ,

21. «Jppellabitur prudens, 65c.) Qui

effet indictum,

tuunt, quafi extremum judicium illis

fapiens eft, vocabitur ille

quidem

4,) Det

prudens , & cordatus ,

& hoc no-

19. da hitarttate, Gc. ? Ut indi-

ïizin

& æqu'i*.

]

mine magni fiet , fed imulto pluris

al Wb")

gnatio Regis mortem prenuntiat ,

ille, qui prater fapientiam, na&tus

gamem

fic hilaritas vitam affert, & animum

etiam fuerit eloquentiam.

In He-

mc-ïs

bona fpe complet.

breo eít: Dulcedo Labiorum addez do-

Labec ferotiz us. )

Ürinam ,id eít

VL

ideoque gratiflimus.

Diu exPe&atus :

tiofiorem

doctrinam faciet pre-

4

; & pondus ei adjiciet. Eu.

[?[96111

llis

17. Cuffos an/me [us, €$c.) Cui cor-

ripides in Hecuba ze9g 3 TÓ» Tw-

nt hpl

di eft. fervare 2nimam fuam, id eft,

péqpoig dy9ponon páyqy.

É ii lr

fe ipfum fervit viam fuam attente

Suada , qiz&

£yranns efd s — bomimilus.

examinando & actiones fuas, ne quid

29 Fons v

*

j

/4.) Caufa vitz, id eft,

ho

pcccet.

ganu

1 V

Ls

!.torum bonorum.

j puinis

:

| DBi4. em Com, Menoch. T. IF,,

LIBKRÍPROVERBIORUM

426

) Mdl

23. Cor fapientis erudiet os ejus, & labiisejus addet gratiam.

24. Favus mellis, compofita verba, dulcedo anime, fani-

füo, expu

^5

Sofi

tas offium.

*

e

29*

25. Eft via, qua vid

etur homini re&a, & noviffima .ejüs

Xucunt ad mortem.

26. Anima laborantis laborat fibi, .

quia compulit eum os

Bz/ffella [

fuum.

*

lat : (fäf])il

27. Vir impins fodit mali

m , & in labiis ejus ignisk ardefcit.

jaun : i

28. Homo perverfus fufcitat lites , & verbofus feparat

áfles droiti

principes.

"

L]

ül

29. Viri

niquus la&tat amicum fuum, & ducit eum per viam

non bonam.

30. Qui attonitis oculis cogitat

pfava, thordens labia fu;

m

l

perficit malum.

h

Vl

31. Corona dignitatis fene£tus, quae in viis juftitize repe-

þ

^

qu

v

jietur,

,

ttes hære(

$2. : Melior

?. Sicut

Erudirio þa/]?de;lzm. ) Eam fcilicet

in fuums dammum QX dedecus os

Cotda pro

eruditonem. In Grzco róis xexrqu£vorg,

fuum aperuit. -

: 4 Mah

po[pedentihus.

"ao Fodié malum.) Multo labore

thendacib

Doürina fwltorum faiuitas. ) Que-

querit, & quaíi abditum in lucem

cunque dicunt, aut docenr ftulti, func

profert. In Hebrzo eft, $35 cbore

hs

ss

mera fatuitas.

uod etiam vertere poílis, éswz , &

233. Cor fapientis , &6c.) Quuafi dicat,

'fä,uc It

refpondet Italiem phrafi, qua dice-

* ?On q æhbw

ex interiori fapientia

*

'Pr'ogc':dunt ver-

remus : 1/ rr//fe compra ib;male 4 de-

Tida.

ba cordata;

mAri COAÍAMII.

32. Mi

34. Dulcedo anim , 6c.) Floc eft,

verba. compofita funt dulcia ani-

Jg nis «rvdelczt. )

Qua difcordias,

Ql5 emizet

rixas , jurgia, & feditiones fu (citát,

tolerando a

m&, & falubria corpori ; nam que

mt patet ex frequenti verficulo.

it agoredigg

animum recreant ,

etiam — corpori

Profunta

^g. Ferbofu. ) Sufurro, & di-

Et ayi du

fcordiarum fator.

ltalice, 44 male

tre Poc

.a$. Ef

piz; äfcn ) Hanc fen-

Furtjor

fentiama explicavimus fupra cap. 14

lingua.

2aum.

12.

19. Latat. )

Allicit, & in frau-

26. Lalerat fíli.) Ui fibi paret,

dem trahit.

La&o, eft frequenta-

Meij,

tivum verbi lacio , a

quz ad vicam funt neceffaria, & op-

)

quo penpo-

portuma.

Ín Hebrzgo eít: Azima,

fita allicio , illicio, &c:

U

»

) Sorte;

que molefftam exbibet , molefltam fibi

GE qn I

30. Qui arttanins ecmlis. ) Animo

He ts

3pf? creat.

Senfus eft, €os, qui aliis

totus in mali cogitatione defixus.

moleftiam inferunt, moleítie carere

Mordens labia fua.) Ut faciunt ve-

Wt ne fort

non poífe, quz vicillim a

hementer irati.

7

-

OM p

/vexgt;is

, (iyin

ipfis exhibetüxr.

Perficit malum.) 1n malum opus,

f

P

Compnuist eum os faum. ) Quh ne-

quod volvit animo, erumpit.

in He-

Ii

ceffitate, & fame urgetur.

31. Corona dignitatis [eneólus.) Webr,

"l

diadema glerta cauties.

br&o cft: Wreur Varvit cohéra fe a5 fseutmn,

Vide

CAPUT XVL& XVII.

2427

leteriam,

22. Melior eft patiens viro forti, & qui dominatur animo

fuo, expugnatore urbium.,

*

43. Serites mittuntur in

finum, fed a Domiäc þtemperäntzm

iffa ejus

CADPUT XVIE

lit eum oS

Buccälla ficea cum gaudio : [ervw fapiens : Daminuf Corda pra-

bat : de[piciens pauperem : gaudens de alerius vuina : corona

is ardefcit.

fenum : celans delictum , fatuus in fIultitia confidens ,. [Tulto ina-

US fepatat

tiles divitie , altam faciens. domum [uam , omni tempore diligiz

quicus, aenimus gaudens , €? fpiritus

n per viant

Z.ryaïis?

fiultus Tacens.

s Jabia (uà

Elior eft buccella ficca cum gaüdio, quam domus

pIe—na'

Ik/!

viétimis cum jurgio.

juo Tepe-

a. * Servus fapiens dominabitur filiis ftultis

, & inter fra- *Ecc.

tres hzereditatem dividet..

100286

) Melit

r at

3. Sicut igne probatur argentum , & äu,,mm camino, ita

delecus of

Corda probat Dom'nus.

-

4. Malus obedit lingu: 1

niqua, & fallaprtempärat Iabiiïïs

Mhdeg Jabort

mendacibus.

m in lucem

Hhh5

4- Malïï

m d

jt, ts

Qus im wis juflitia reperietur. )

o. F. ) Domini fui bonorum

j, qui d

Non q zlibet; fed qu& fapiens eft;

hzredibus.

ilndt 49*

& fancta.

Dividet.) . '"Panquam moderator a

32. Melier eff pattens , &$c. ) Ma-

patre relictus,

"lalis erat ]ofeph,

j dïrcmdiüï

gis emianet fortitudo in patiendo &

qui in domo Putipharis, & deinde

tolerando advería , & dura, quam

in regia Pharaonis omnia modera-

)nes fafcitih

in aggrediendis axduis.

batur.. Poffet etiam fenfus effe, fer-

aricalo

Et qui dominatur aÓnimo

vum fapientem dividere hareditazem

ür

5, &

Were Poecta

(240, &e. )

[j m

cum fliis patrisfamilias , relictam

lict

Far!i?r ef£ qui

fef,- quan qffi,fïr-

fibi ob bene merita portionem acci-

fhma vineit

piendo.

Kinfur

M&n*ia ; Nec "wirtus aliius idre

3« Corda probar 'Doäm'nm.) Per tri-

i

poreft.

bulationes ;

?

fic tentaffe Abraham

j frequtt

qo. 0P"

33. Sortes euttuntur im finum, Ce.)

dicitur Dominus, fic Job , "F'obiam,

Docet in rebus humanis nihil geri

Jofephum , & alios fanctos multis

' Animü

fine nutu , & difpenfatione diviaa,

permifit malis confli&ari.

ut ne fortes quidem , que coce

qCI defixus

fosxtunz

txibui

folent ab . homini-

4. Obedit. ) In Hebr, eft 4udit,

. fadiont I*

& fignificari videtur unumquemque

bus,

divine moderationis exortes

üis»rebus capi, & deleCtari, qua ejus

fiut.

conveniunt ingenio.

Itaque mali

nf]:lllm dpus)

at

fociantur.

malis, mendaces mendacibus facile

5

1. [/Himàa.) Id eft copia ciboram.

WW,)H&JL

Vide dicta cap. g.u num. 2«

Qzempirar.) laHebs. awalfatf 4ndis .

N

$

3

458.

LIBRIPROVERBIORUM

L E

"Sup. 5. * Qui defpicit pauperem, exprobrat fa&

-

ori ejus, & qui

.?5': ruina Izatur alterius: non erit impuni.us.

fatuo con

6. Corona fenum filii filiorum : & gloria filiorum patres

p*

eorum.

domo ejt:

7. Non decent ftultum v

u Qlïi

bium mentiens,

erba cempofï;ta—5 nec pvrin-cipern la-

patäatuï C0

8. Gemma gratiffima , expe£&tatio

1. *Q

p'ræ&oþlankti-s, quocumque

:«nix-

;.

fe vertit, prudenter intelligit.

&O0ff

lliaU

ri'

9. Qui celat delictum

; quaerit amicitias, qui altero fc rinone

1. Qüi(

repetit , feparat foedera

tOS,

emere nofi

1o. Plus proficit correptio ap

Qui alta

plagae apud ftultum.

ud prudentem? quam centum

diícere, 3

II. Semper

jurgia quaerit malus, Angelus autem crudelis

mittetur contr

a cum.

[ EEE

I2. Expe-

Cipiemr. — d

qualcbe cutty

$- Qui a'::[]ïi:z't þzw/þerc'm.) Explica-

cunque fe ver.tïg is, qni aliquid ex-

modus vald

tum.eft hoc cap. 14. num. ;5 r.

ps&at, & confequi optat, pruden-

Nom eri? bmpumius. ) Exemplum

primere,

ter agit, caute , & circ.mnípecte, ne

1. At

habemus in Semei infultante &Regi

concepta fpe forte excidat.

mauue fayi

David, cum fugerct filium Abfalon,

Q. Duarit aAmicitids. ) NMel novas

3. &eg. cap. 2. num. 44.

& fequen-

qu&rit amicitias, vel confirmat an-

Cufienti

tibus.

enm funt

tiquaso

20n Cedünt

6. Coronza. ) Decus, gloria, or-

Alzero férmone. ) . Wel que dicta

namentum fenum íunt nepotes, per

fumt , aperiens, vel etiam aliter,

VRt, cum .

ü

0s fecuriores fiunt de pofteritate,

Jacobus £ip

&

quam dicta funt, repetens, addens

fiam, d

X per quos ipfi etiam cum mor-

aliquid, & atfingens, aut detrahens,

ff ceterorum

tui fuerint ,

quodammodo fuperfti-

Separat federatos. ) Amicum ab

$es funt.

amico diducit,

4 vtira lus

. Gleria ffliorum. parres eorum.) Quia

*i10. Ples profrctr,) In Hebrz » eft,

13, Redi

ceorum mnobilitas , & virtus ornat

defcendit , id eib, in animum pene-

faciunt, qu

filios.

£rat.

Sapienti fimplex monitum

borant,

7- MNon detest ffultum werba tompo-

femel diétum, futhicit.

P

,

—

Non. necg;

J*4.) Non deget imperitum de re-

Il. Semper jurgia quarit mua'us, )

n iplum, (

bus gravibus, qug Ciptum, & ftatum

Qui perverfo , & maligno eft ani-

tet Deug "

illius fuperant, difputare. ln Hebr.

mo , femper delectatur rixis, conten-

fr, ]u [

»

eít: Nox detorttiaa Jffulto Labrum digzi-

tionibus , & jurgiis.

veleee, u

fat5. vel Izbinm excellentia.

"ngelus autem evudels mirtetur

op-

Nee princibem labium mentiem:.) Plu-

fra eum.) Variis atlligetur malis in

14 Quj d

téntia. eft

rimum enim dedecet , fi Princeps

ipfum incurrentibus, quorum.malo-

mentiatur » nec

qug promittit, cf-

rum conciliatores funt mali Angeli:

Thittit àqui

Kecta det.

Ita Pfalm. 17. 49. Mifí? im eos iram

pEritng. m.

A 5 qam [

& Gemma eratilma, t$c. ) figni-

tïnalignationi-: f& , inafigna!iancm-, E5

þilmem adl |

ficatur rem effe gratiflimam ei, qui

ram , 09 tribulationem ,. immi/fones

diu aliquid expeftàvit ,. & optavit,

per ngelos malos,

V& fententia eft,

dmo feg-ü

cum illud confequitur.

A ec

TE

in aliquem cerebrofum , & ferum

I initinm ;

Qaocunque (e wertiz, $c. ) Quo-

incidet aliquando;, a quo male ac-

T

QU 'illa fc

*

—

P.

CAPUT XVIL

4

-

9

U5 tgi

- g4. Expedit magis urí2& occurrere raptis foetibüs , quam

fatao confidenti in ftultitia fua.

U patrs

i*.,ece.äet malum de 'Rom

13. * Qui reádit mala pro bonis, non

^

"

.

domo eju:.

rIhef

ncipem n

r4. Qui dimitti

taquam, caput eft 'ju-rgiorumg & antequam

$. I$.

patiatur contumeliam , judicium deferit. -

1P'etr,

1oCumque

1is. * Qui juftificat impium , & qui condemnat juftum,

j:9

x ]faie

abominabiiis eft uterque apud Deum.

) fermone

16. Quid prodeft ftulto habere divitias , cum fapientiam ***

emere non poffit ?

t centum

Qwui altam facit

domum füam, quaerit ruinam, & qui evitat

difcere , in.ci-.det in mala.

n crudelis

Hhh 3

17, Omni

[ ii

|talice dicimus , T;overZ

crefcit contentionum , & concumef

cipietur.

liarum incendium.

n Exe

aualcbe: cattivo incent;io , qui dicendi

i aliquid-e-x-:

modus valde bene videtur rem ex-

dpiequam patiatur cont umeliam, £$c.)

primere.

t, pruden-

'l'unc enim

Signifïczttnr"ideo talem incidere in

mpede, nt

I2. Rapis fetibus. )

contumeliam , quia ipfe prius defe-

|ut.

maxime fevit.

ruit equitatem.

Velfi nomine ju-

Vel n0va$

dicii fignificetur caufa forenfis, que

Confrdenti dn fieititia. fua. ) Qui

nfiumat an«

enim funt hujusmodi, monitionibus

coram judice tractatur (dictio enim

non cedünt, nec ulla vi domari pof-

Hebraica $* zb, litem fignificat )

funt, cum tamen urfi, & ut ait S.

fenfus effe poteft: quoniam auc&or

|que dida

iam. aitety

Jacobus eap. 3. 7- Omuis earura Le-

litis, & caput jurgii fimilis eft la-

n$, addens

füiarum, & . voluerum, & ferpentium ,

xanti aquam, ideo fi recte, & con-

v detrahens

&f ceterorum domentur, $ domita fint

fulto vult agere, antequam in-.gra-

Amicum o

A natura bumana,

yem aliquam incidat ignominiam,

deferit ( 6 fapit ) ccptam caufam

Hebre» ell

13. Reddit mala pro bonzs. ) Ut

coram judice juxta illud Matth. $.

faciunt, qui ingrati animi vitio la-

mm peke

borant.

25.

Effo con[entiens adverfario tue

vonittm ,

Nom vtcedet malum de domo ejue.))

cito, dum es cum eo in via, me forte

tradat te adver[arius judici , €8 jude.;c'

Ín ipfum, & fàámiliam ejus permit-

ffadat te minifiro , 66 in carcerem mit-

j m )

cet Deus mala, & infortunia incur-

fAVI$.

]|ta enim frequenter accidit,

In Hebr. eft, awrequam mi-

xege.k

Jeeattir ls , dimitre.

yis, contt

vel certe, ut accidat, merentur.

2A8. Jufifecat smpium.) Qui impiuns

yitilr n

14. Qui démittit 4'qurtm ; 66 c. ) " SenJ

pronunciat effe juftum.

A

tentia eft, quemadmodum , qui di-

wmwm

mittit aquam exiguum illi foramen

i6. Qui a'tam facit domum , &c. )

yin-mo-

Videtur

mediocritatem fuadere in

ji Angdl:

aperiens , magne inundationi caufam

dat ; nam fibi aqua paulatim — am-

parandis do&rinis, de quibus dixe-

jg i 10

pliorem aditum aperit ,

& ingenti

rat. . Nec enim fublimia, & que

4100tf ,

fupra nos funt, fcrutari debemus,

imf'?t,'y; u

damno.fegetes fteznit , && arbores,

&c.; ita qui caput eft jurgiorum,

ne ruamus, dum nimis nos attol-

id initinm jurgandi facit; nam exi-

limus. Nec rurfus €os imitari debe-

& Fa

ijus, qui do&rinam averfantur , qui

;, mule 4*

gua'iliaqfcintiäla in magnum €x-

436

,LLBRIPRSVERBIORUM

4 ia

*r7. Omni tempore diiigit, qui amicus eft, & frïfg-ter; inan-

PU

-

guftiis comprobatur.

18. Stultus homo p

principer

laudet manibus, ;ïuin* fpopoxïäefit pro

r* Q

Ls

amico fuo.

difcordias :

& pretïofi

19. Qui meditatur

diligit rixas . & qu; exaltat

ag. Stu

- (1) oftium, qusrit ruinam.

fi cordis eft, nïon"inveni-et bonum, & qüi

comprel

20. Qui perver

vertit linguam, incidet in malum.

*

.

21. Natus eft ftuitus in 1gnom:

niam fuam , fed nec pgtef in

fatuo laetabitur.-

: Dueer[i

*Supr.

22. * Animus gaudens aetatem floridam facit, fpiritus triftis

u fubi,

153* exficcat offa

r

25. Munera de finu impius accipit , ut .pervärtat femitas

judicii.

"

* ACCL

24. * In faci

e prudentis lucet fapientia, oculi ftultorum in

8.

14- finibus terrae.

HPSPUPAENE

25. IPU

FE

e

4. Non

os fuum.

(1.) Oftium. I» edg;z-*. Sixt. legif;'tr

Oa que verf

propter imperiziarii fuam tnultis piæ-

20. Qu perverff c?r:lis ef.) Qui

3 Unpi

tent incommodis, '

pravo, & maligno eft corde.

temnit : (

17. Onni tempore)) "Yam profpero,

ANom imvecenmiet bonum. ) lmmo in-

uam adverfo.

Cidet in malum,

—

Ín angufins ) n necelfitatibus ;

l

Qur "vertit linguam. )

Qui per-

ftonte auit o

nàm utait Écleflafticus c..6. 8. E2

verfa etiam eft lingua , incidet in

t&, fed ocu

exnim amicus fecundum tempus fium,

imalum.

t täCiES C0!

& mom ptresamebst im di;e gribulatioe

21. Natus ef? Éulrus , E. )

Natuimn

Tr fribus ;

deis.

effe ftulto eedit in ignominiam ,

p Ls "u

ig.. PLsttdet. mapibus,

$

quia que agit, & loquitur eum de-

N

qu0$ perpee

fibi placebit.

) Gaüdcbït j

honeítant.

*

d

-

Teupe,

7.) Fidej»uiï'erieï.

Latabitur.) lmmo dolebit

':j: I?'/l l

S ;apondärt

Hi)i z:zg-q

i19. Qui meditarur difcordiai.) Qui

lem filium contigiife.

in[eugtur

eó eft ingenio , ut ab aliis diffentiat,

21. Jmimus gaudens , Cc. ) , Yloc

At

iil

.& ab eorum fententiis, & volun-

eft, quod fupra cap. 14. 1. dixit:

tünt , at ;

tat& fe abducat, hic amat rixas,

Cor gaudeus exbiarar faciem $. in me-

Ut ad bony

que ex hac agendi ratione facile

rore 4nuimi dejicitur. fhirstus.

z*

Ton bo lst

exiftunt.

4Brarem. flo-idas. ) Maror enim,

M. Pra,

& cure intempeftivos canos in-

E£ qui exaltat e/ffium , 6&c. ) Idem

ducunt.

ipetere,

effe videtur, quod di&um eft n. 15.

N

&t « qug

qui altam facie Domum ; . qui fcilicet

Spiritmé frifÍf4. ) Animus marens.,

fHii,

fuperbe de fe fentit ; & de rebus

23. Maunera de fimum impius accipit.)

T

3 Pmiq

fuis , & de faa prudentia, & dodri-

Vel accipit de fina, id eft clam, &

* t pra

nà, propter quz proclivis fit ad con-

fecreto a litigantibus. Vcl ipfe ac-

AQütur, f

tradicendum aliis, & rixandum , ille

cipit de finu fuo, ut det judici ad ju-

fticiam corrumpendam.

; Bol s d

ruinam quzrit, quia flbi incommo-

*5 Ditiofi

dum, aut aliquod etiam exitium pa»

24. l» facje prhdenti [ucet fapsem-

lt decteta

&at , « accerfit,

44.) Nulls enim in ea eminent in

eItutie L

CAPUT XVI.& xvVill.

u

ter inan-

85. Tra patris, filius (tultus, & dolor matris, quze gennuit eum.

46. Non eft bonum , damnum inferre juíto, nec percutere

principem , qui re&ta judicat.

9

Xderit o

* fac.

27. * Qui moderatur fermones

fuos, do&us, & pru-dens eft,

X. 192

& pretiofi fpiritus vir eruditus.

115 exal

fi

1 tacuerl

28. Stultus quoque

it4 fapiens reputabi

Xtur,

comprefferit labia fua , intelligens.

& fi

1; & qui

CAPUT XVIIL

c pater in

De vece[fu ab amico, de incorrigibili , non deviandum a veritate,

1tus triltis

os flulti, juflus fe accufans , frater. juvans fratrem » fru&ius

oris, mulier bona , C? mala, lecutio divitis, e -

;t femitas

pauperis , uir amicabilis.

|torumin

f.

Ccafiones quaerit qui vult recedere ab amico , :'omgi

| tempore erit exprobrabilis.

ss In

———Á—

2. Non recipit ftultus verba prudentise :

nifi ea dixeris ,

*

quae verfantur in corde ejus.

E

3. lmpi

us, cum in profundum veneri

t peccatorum., con-

) i

m.

'orde.

temnit : fed fequitur eum ignominia, & «op;probriuï

| Immo if-

4- AQLL&

amtem vir pradens.

lüe autem lon.

fronte aut oculis pesturbationum n6-

Qui Qd

te, fed oculi modeíte graves, & te-

.

ganimis e£, qui non ftatim profilie

i inadet ia

€a facies compofita. eft.

ad loquendum ; reprehendendum , aug

Íp fruibus terre.) Qua

i dicatu; con-

pnniendum , fed in tempus opportu-

nius vindi&am differt.

,) Num

tra vero vagi funt ftultorum oculi,

gomimam ,.

quos perpetue huc, illucque circume

28. Sapiens reputabitur.) Ejjus enim

£ferunt.

ftultitia non apparebit, qu& fcrmo-j

tüt cuij 9

z$. d[ra patris.) Dolent enim, &

ne potiflimum proditur.

Aj f -

irafcuntur parentes , cum filios aut

Intelligeus.) Scilicet reputabitur.

Es

difciplinarum incapaces animadver-

4 ) He

tunt, aut adeo corruptis moribus ,

cedere 4b ,amico.l) $o

l. R'E

citiam.

heæ-:e amie

—

j m«

ut ad bonam fru-gem $0s reyocare

Exprobrabils. ) | Omnes damna-

/n

ünon poflint.

a6. Percutere princigem. ) Lángua

bunt modum illiue agendi, quo de-

1;;-0[ Eüf'mi

impetere, & lacerare.

LXX. ha-

feruit amicum.

cu W

2. Non recipit, €6c.) Ex Hebreo

bent: ANeqx«e fds in)/idia:;*i Principiäm

fic verti poteft hic verficulus: 4vem

jujtis .

marens

27. Pretioff

irifus Cujp erudifus. )

amat feultus intelligentiams ntfé uf ma-

a acap

Ile e& pretiofi fpiritus, qui parce

ni]ccy'?.et jfä cor epus.

Senfus autem

eít, vanos homines nihil addifcere ,

1 chams

loquitur, fpixitum, & verba fua co-

nifi ut fe, data occafione , aliis

d p te

piofe non depromens, ut fic^in re-

adici a0]t*

bus pretiofis; qui, qug tacenda funt,

oftentent.

aut Ífecreta habenda, temere non

3

Cum im profumdum peccatonitm

effutit.

wesmcrit,) Cum multis, & gravibus

lu fe "'ï"

LXX; habeat: Lesgamimis

n V

|

|

435

I;'IBRI F"ROQERBI(;RUM' /

|

i

4« A

á

q

ua profi

unda verba ex ore viri : & torrens I"edvüfïïdanäv.l

vero ad Ia

fons fapientiae,

$. Accipere per

i, Cor p

fonam ïmþii (1) non eft bonum, ut declines

a veritate judicii.

uent d

6. Labia ftulti mifcent fe rixis: & os ejus jurgia provocat:

15. Donu

- *. Os ftulti cóntritio ejus: & labia ipfius, ruina animee ejus.

fpatium ei.

. Jufus

8. Verba bilinguis, quafi fimplicia, & ipfa perveniunt ufque

ad interiora ventris.

veitigibit

1. Cont

Pigrum dejicit timor: animse autem effeminatorum efurient.: |

9. Qui mollis, & diffolutus eft

que dijud

ixz opere fuo, frater e.& fua

aÁ-—

opera diífipantis. - -

$

j Pra4

1o. Turris fortü

ffima, nemän.DQmini : ad ipfum currit ju-

judicia qu'

dtus, & exaltabitur.

.

20. Def

Ir. Subítanta

di

vitis, urbs roboris ejus, &

labiorom ip

quafi murus

validus circumdans eum.

?. Mots

12. Antequam cornteratur, exa

foedent f

ltatur cor hominis : & ante-

quam glorificetur, humiliatur.

*Eceli

13. * Qui prius refpondet, quam audiat, ftultum fe effe

i& $. demonftrat, & confufione dignum.-

ftentat imbx

M. Sprriti

I4. Spi-

(2 ) h*npi-i. in ed;t. Sixt, legitur : impii in judiciö.

Spritun :

ventris. )

Animum. graviter fau.

peccatis affueverit; & fe ill-is iinpli-

cayerit.

ciant, pe&us fodiunt, & dolore

d , ( )

vulnerant,

alicrem agj

- Contemnit.) Frsna relaxat licentix

C dejedum,

;)ecc.mdi.

Effeminarorum. ) Pigi*orum, qui

hm ad at

4- 4qua profunda.) Que nunquam

animo mafculo, & virili non funt.

I6 potet,

exhauritur, eít fapientis do&rina

9. Frater eg. ) ERG fïmilis.u Eun-

V. Pofia

vel etiam innuitur in ejus di

^*

&is la-

dem exitum habenat piger ,& pro-

S&ere myfteria.

digus ; nam ambo egeítatem in-

üt Compar

16. Dilat

Torrens redündazs.) Aquarum ,.id

Currunt.

4

tit viam,

€ft, doctrine copia.

10. Nemen Domini.) Divina pro-

17- Prigy

«. Accipert. perfonam. ) 'Tunc dici-

tectio, & potentia.

i julici (

t&ur a judice accipi alicujus perfona,

Bxaltabitur.) Celfo; & tuto loco

€&um in fententia ferenda non tam

in hac turri conftitutus.

Wt gella f

cel;ms, & |

caufz, quam perfonz ratio habetur,

11. Subffantis.) Divitisx.

A6, Quam ,

v-g. quia dives, quia potens, quia

U;bs roboris ejus.) Nam in divitiis

propinquus , &c.

V(*'f.'!lf 4nm

7. Contfirió e]ns. ) Os , & lingua

tanquam in arce munitilfima confi-

dunt divites, cum jufti fpem locent

) C';ui Yenit ;

ftulto ruinam conciliant.

in nomine Domini.

$. Bilingzis.) Sufurrotiis.

üpt &

Qeaff femplicia.) lta enim fi ufurro-

12. Anteqüzzm Wnter;:tm', Efcb) Hoc

tt; fi Qu

eft, quod fuprà cap. 6. dictum eft

Wes, & bilingues verba fua concin-

É Ig.

Contriidontm pracedit fuperbia,

0C emm -

nant, ut fincere , & abfque dolo

agere videantur, ut facilius de-

& ante ruinam exaltarmr. [piritus.

nïonem, t

cei!)iant.

.

ntequam (g,"a;*g'/?ætur, 50) Nam

p judic

Íe humiliat, exaltabitur.

g.

18.. Cogt

Pervemiunt ææe «d 4uteriora

j

CAPUT XVII.

433

S feddang

14. Spirïtüs virl fuftentat imbecillitatem fuam : fpiritum

vero ad irafcendum facilem quis poterit fuftinere?

A dedines

1$. Cor prudens poflidebit fcientiam, & auris fapientium

quarit do€trinam..

d DfüvOCOQL:

16. Donum hominis dilatat viam ejus , & ante principes

inime eus.

fpatium ei. facit.

ilunt uque

17. Juftus prior eft accufator fui : venit amicus ejus, & in-

2

veftigabit eum.

1 efüriert.

L

18. Contradi&tiones comprimit fors, & inter potentes quo-

que dijudicat.

.

argr e[t fua

10. Frater, qui

adjuvatur a fratre, quafi civitas firma: &

1 Cütrit u-

judicia quafi ve&tes urbium.

20. De fru&u oris viri replebitur venter ejus: & genimina

labiorum ipfius faturabunt eum.

af muru'sþ

2ar. Mors, & vita in manu lingue : qui diligunt eam,

: & ante-

medent fruc&tus ejus.

i CO-

42. Qui

um fe effe-

14. Spirizus, ) Animi alacritas fu-

dias fedant fortes ,

quibus

lites

14 5p-

ftentat. imbecillitatem corporis.

rimuntur.

etiam inter potentes aliquando di-

Spiritum véro ad . irafcendum faci-

019. jedicia, quaff velles urlium. )

Tviter fity

lezm , 6€. )

Oportet quidem efíe

Ut concordie firme funt privato-

, & dolore

alacrem. animo , & non obtufum,

& deje&um , non tamen iracundum ;

rum domaus , ita juítitia fecuta efl

civitas melius, quam. feris, & ve-

Torum, qui

nam ad iram proclivem nemo ter-

C&ibus munita.

non fuat.

re poteft.

üls. Eun-

1$.. Poffidebzt fesenti ann. ) Scien-

20- De fraliu or&, ($c. ) Signi-

g, p

& comparande infiítet.

3

ficatur unicuique bene , vel male

16. DilatAt "Vi

40

futurum, prout bene, vel male lo-

eflitem il

m.) Mperit, & fter-

quitur,

nit viam.

Divini pro-

17. Prier eff acem[ator [ui.) .Cum

Replebitur "venter ejus.) Metaphora

in judicio ftat, fincere agit , rem,

repletionis, & faturitatis corporis ad

animum transferri debet.

TR

ut gefta eft, fideliter narrat. nihil

eelans, & proferens, tam qua pro

Genizina: ) ^ Fructus.

íÍe, quam que coutra fe faciunt.-

Saturabunt enm.) Uberem fru&um,

& mercedem recipiet, qui pruden-

andyitiis

Venit am:cus ejus, 550'.) Quafi di-

cat, ita agendo prudenter facit, alio-

terloquetur, & qui lingua 1ua aliis

i? cono-

qui venit amicus ejus, cum quo li-

proderit.

m 1ocett

.41. Quj diligunt edm.) Qui amant

tigat , & omnia fcrutatur, & pro-

fert, fi qug forte callide commiffa

bene , vyel male loqui, mercedem

dc.) Hoc

funt.

Itique fatius eft ea dixiífe,

referent , qualem meriti fuerint ,

lum &

hoc enim viri boni, & finceri opi-

bonam vel malam,

LXX. habent :

uionem, & benevolentiam conciliat

Qui autem contiment eam , Nel, domi-

" /,q;eräiz,

Cui

jritit.

apud judicem.

nantur:ei, comedenr frutkus ejus..

19g.. Coztradi&liones , t$c. ) Difcor-

interpretationi confentiens Vulgate

) Ningi.

lii

Bibl. cutp Com. €Menosb. T. IV,

424

LIBRI PRDVERBIOR&M.

? Stul

22. Qui invenit mulier

*

em bonam, invenit bqnum ;o& hau-

fervet at

riet jucunditatem a Dom

ino.

:

. Dii

. Quiexpellit mulierem bonam, expellit bonum : qui autem

qUGS habi

tenet adulteram, ftultus eft, & impius. (1)

jl

23. Cum obfecrationibus lo

tur rigide.

quitur pauper : & dives effabi-

quiQur ;

6. Mul

. 24. Vir amicabilis ad focietatem,

frater.

magis amicus erit, quam

buens

Q ATPDITd OXX

", Fratt

Pauper ambulans in fimplicitate : dicitie addunt amicos : verba

procul 1e

Q"-ï.i tar

Je&ans : falfus teffis : mon decent. flultum . delitie : dotirina per

$. Qu

patientiam probatur : ira, €?. bilaritas vegis : mulier litigiofa :

Cullos p?

uxor prudens datur a Deo : pigritia : precepti cu[todia : mife-

9. Faf

ritordia. in pauperem , eruditio fillii : acceptio confilii : vir men-

dicia, p

(0. M

dax : timor Domini : pigritia pe[lilens-, inobediens pa-

prizcipib

renfibus : teflis iniquus : deriores.

P

1. D

"M5

lor eft pauper, qui ambulat in fimplicitate fua, quam

iniqu pr

ives torquens í4bia fua, & infipiens.

. Sk

2. Ubi non eft fcientia animae

per herb;

ftinus eft pedibus, offendet.

, non eft b«onum : & qui fe-

e

Ls

3. Stulti

-

quod in j

(1) Impius. z» edir. Sixz. legizur. in—fïpiens.—

24-

mabilis ad

iplos non

fenfus effi poteft , qui, ut par eft,

P*C!-Sf/ü;?m ; €5c. )

) Sippla

dilipint eam , ac proinde cuftodiunt

Qui humanus , benignus, & fuavis

à Tolnz, a

eam, & illi dominantur, comedent

eft, & in neceffitatibus laboranti

nhon eum -

Iru&us ejus.

amico opem fert, hic magis, quam

Qptavit,

- *o2. Íaveni£ äürüütm. ) Bonum non

propinqnus , aut etiam £frater di-

Cs

yulgare,

l'igitur.

tafeitur «

Hazritt jucunditatem a Domino.) Et

hoc Dei beneficium illi jucunditatem,;

Iïüæ " XIW d

LA

Mbulst in fimplicitate [n2.) Qui

QUOd rus

& in cura rerum dome&icaru-m Je-

candide agit, & filïcere.

^

u

vamentum afferet.

ili £

Torquems Labsa,

) Dkepraväns ad de-

aciut

Stultus ,. ($. impzus. )

(QQuia pecca-

cfpiendum.

mms & [

tum illius fovet , & fibi dedecus,

Ttbts vei

& ignominiam conciliat, & fortu-

Et infp;ens.) Qui fibi videtur cal-

lidus, & aftutus, cum tamen re.

lClti fu ncl

narum damnum, fi adulterinam pro-

vera fit infipiens.-

Niil ,

lem pro Iegitima fubftituat.,

2. llbi zom cyl jä*ie;ztid zmimæ.) Cum

m frd

' Pli/t

23. Cum obfecrationibus , &c. ) Quia

quis fe ipfum ignorat ; quare Chal-

paupertas humilitatem docet, ut fu-

daeus habet: Qwr me[éit apipmam [uam,

!t cordg

perbia erigit animum.

zom eft es bonum.

Untum je

Eff'abitur r1gide. )

Superbe, & ar-

Er qui feflszaus eff. pedilus. j;(c.) Qui

QU* anim,

ïqgetlïtel'e

temiere negotia fufcipit

it. tractat,

H'ig]; 4

GBl r

455

: &l

4. Stultitia hominis fü

fervet animo fuo.

pplantat greiïqs ejus, & contra Deum

'

4. Divitiee addunt amicos plurimo

R autey

i

: à paupere au?em & hi,

quos habuit, feparantur.

.

E

* 'l'eftis falfuüs non eri

*D ä.n,

€5 effabi-

$

t i-mpunitus*, & qui nlïenldacia Io-

quitur, non effugiet

13.61

t quim

6. Multi colunt perfonam (potentisj & amici funt dona tri-

buentis;

7. Fratres hominis pauperis oderunt eum: infuper, & amici

procul recefferunt ab eo.

: a

Qui tantum verba fe&tatur , nihil habebit :

:j

je

jrita pur

'

n

. 8. Qui autem pof

ffor eft mentis, diligit animam fuam, &

li

a

"

0

P

cuftos pruden'ie inveniet bona.

jn : ml

9. Falfus teitis non erit impunitus, & qui

; loquitur men-

dacia , peribit.

r o

to. Non decent ftultum. deliciee : nec fervum dominari

T

principibus.

11. Doétrina viri per patientiam noícitur : & gloria ejus eft

j quati

iniqua practergredi.

.

I2. Sicut fremitus

leonis, ita & regis ira

; & ficut ros fu-

& qi fe-

per herbam, ita & hilaritas ejus.

-

o

ESA

I,ii

12. Dol*cï—

$ StuI;i-

— ss

quod in illis frequens eft, qui fe

bene meretur, rerum proficuarum

iApfos non fatis norunt.

cognitioni' intendens.

3. Supplantar gre[fus ejus. ) E.ftilli cau-

Cuffos prudentia 1mentet £ona. ) Et

;!.m, 5')

, & favis

fa ruinz, aut in caufa eft, ut negotia

ei bene erit, qui non folum audit,

; Jaboranti

non eum habeant fucceffum, quem

& cognofcit prudentiam , fed ani-

optavic.

mo etiam cuftodit, & opere exhibet.

agiä, quam

Centra Deum fervet animo fmo.)

lo. Nor decent ffultmm deltee.) Nona

bt de

Irafcitur contra Deum, non fuz ftul-

debentur ftulto, & imprudenti deli-

titig , ut debuiffet, fed Deo tribuens,

cie , & oblectationes, fed caftiga-

quod res male fuccefferint.

tlones potius, & flagella ; pruden-

tibus vero debentur ad relaxatio-

; j;M') QUl

7. Sui tantum "verba feclarur.) Ut

fincere.

illhi faciunt, qui foli verborum or-

nem animi, poftquam feriarum, & .

ans d de

natut, & elegantim infiftunt, & de

gravium rerum ftudiis, & attenta

rebus veibis fubjectis non zque fo-

negotiorum tractatione laíffati fue-

rint.

riddt al-

liciti funt.

umnen Te

Nihil babebit. ) Nullum inde foli-

II. Dotriga wiri , G. ) Quam

dum fructum percipiet.

bene quis fit inftitutus , cognofci-

tur ex patientia , (& animi qmode-

n.) Com

8. Qui astem pofejfer ef! memtis.)

ratione.

Qui cordatus eft, & non verborum

tantum lenocinia fectatur, fed ea,

Iziqua pratergred;.) Injurias illatas

gun p h

que animum folide pafcunt.

diffimulatione tranfilire.

j;,) ii

12. lia Ó Regis ira.) Ornibus fci-

m

Dit'fgi: animam fuam.) D« fe ipfo

436

LIBRIPROVERBfoRUM

a M

:33. Dolor patris, filius ftultus : & te&a jugiter perftillan-

tia, litigiofa mulier.

fiini pel

14. Domus, & divi

dze dantur a parentibus : alD-ominQ au-

22. Ho

vam Vi

tem proprie uxor prudens.

15. Pigredo immittit foporem, & anima diffoluta efuriet.

2 Ti

16. Qui cuftodit mandatum , cuftodit animam füam , qui

bitur, al

autem negligit viam faam, mortificabitur.

ts * i

17. Foeneratur Domino, qui miferetur pauperis:

& viciffi-

füum app

iudinem fuam reddet ei.

iM

18. Erudi filium tuum , ne defperes: ad interfe&ionem

Corripual

autem ejus ne ponas animam tuam.

16 Qu

& 1nfelix

19. Qui impatiens eft

fuftinebit damnum : & cumrapuerit,

aliud apponet.

[

20. Audi confilium, & fufcipe difciplinam : ut fis fapiens

Et um i

in noviífimis tuisï

femel fuer

51. Multze

COnteMtas ,

licet incutit terrorerm.

Leonis no-

Actiones nimiriumw fuas, non curaus

fartim puer

mine principes , at tyranni fignifi-

ut ad divinz legis normam; & prz-

ya malé x

Sic Nabucho-

cantür in Scripturis.

fcriptum exigantur.

t Qu

donofor leo dicitur, Amos 3.8. &

Mortzffeabizar.) WMlortem ternam

m rapueri

ero a D. Paulo ». ad Tlimoth.

incurret. Hoc eft, quod monuit Do-

4 15

i, aiuc

minus: ff vis ad vitam ingredi, ferva

mel e carci

Sicurt vos [uper berbom,.) Quo her-

mandata. Matth. 19. 17.

liberaveris

be vegetantur, recreantur, & quaáfi

17. Feztratur Domino. ) Sortem

revocantur ad vitam.

cunis & ];

cum magno fenore a Domino, qui

Tevolyetur

13. TeOa jegiter perffillantia.) Quue

centuplum profnittit , recepturus.

&em dàmna

res, cum fis moleftiffima , domus ha-

Vict/fitudinem fmam. redder. ) Mer-

putant f

bitatores foras exire cogit.

cedem, quaim meretur, & vicem red-

CU€ Contw

14. DZutur A parentibus. ) Obve-

det pro imifericordia, quam pauperi

€üteron, -

niunt jure hareditario, ut quafi for-

exhibuit. -

Em, & ii

tunx doaum fit tam bonis, quam

malis coinimune.

19. Ne defjeres. ) Nam diligenti

^m it3 30

inftitutione , & folicita parentum

Otimurig.

Proprie. ) Singulari quodam Dei

cura multum proficitur.

dono.

Ple&dfux, 1

44 interfectionem , 8c. ) Cave ta-

"IG6 incom,

15. Pigredoe.) Duo otü, & pigri-

men, ne ita illum urgeas , ut in

Tnum, p

tiæ incommoda enumcrata, quorum

morbum incidat, aut alia ratione

alterum nafcitur ex altero.

Pigri-

male a te habitus moriatur.

polleritato

As Mdt,

tia fomnum cmxciljaz, fomnus vero

I9« Qui impatiens eff^) Etde mo-

As maulta :

Opera negligit, quibus infiftendum

rum emendatione filit fui defperat,

tebug. f

fuiffet , ex quo tandem egeítas, &

illumque permittit moribus fuis uti.

Confequcïnu,u

fames exiftit.

In Hebr. eft, »agnus irz, qui fcili-

Rioveane

16. Qui cuffodit. mandatum.

) Qvi

cet multum irafcitur, propter im-

profperum attentatz emendationis

TRtd. voli

fervat divinam legem.

fucceffum.

73?0/f* )u

Gt/?a:lit aninam fuam,.) Ne pecca-

& libem incurrat.

S;t/i'in ebit

Ob

filii

vitia.

| damnum. )

4 t a

Qui auicm mnegligit "wiam fuamn. )

44 lefi

CAPU.T :XIX3

437

erftllan-

^r. Multz cogitationes in corde viri : vo!untas autem Do-

$nini permanebit.

.

ndi

Jnino at«

22. Homo 1

igens mifericors eft: & melior e

-ft ;V)aupe—n'3

L

quam vir mendax.

efuriet.

*

23. Timor Domini ad vita

m: & in

2

! plen-ïcuäine corhm—org-

m , qui

bitur, ab(que vifitatione peffima.

24. * Abícondit piger manum fuam fub afc

äl'la, nec ad os

*Infr&

26.15.

& vicif.

fuum applicat eam.

*Infra

zs. * Peflilente flagellato ftultus fapientior erit: fi autem

eCtionem

corripueris fapientem, intelliget difciplinam.

Q.'Ia-l I.

46. Qui affiigit patrem, & fugat matrem ; ignominiofus eft;

-

& infelix.

!apuerit,

Tu3

2*5. Non

CIEUSDROAE

fs fapient

uam durum fit

E? eum 'mpaärif.) Qui filius cum

novit experlentia,

femel fuerit furatus, eo furto non

cum egeftate conflictari.

à

1. Multe

contentus , alia furta adjiciet, pr&-

Pauper. ) Qui quantuim . per fuatg

-..-æ-—-.'-

nion carans

fertim parente negligente eum a pra-

paupertatem licet, miferetur, & be-

wa male agendi confuetudine abdu-

nefacit.

im, & pre

cere. (Quod in Vulgata dicitur, &

Quam vir mendax. )

Quam di-

em etera

3727 rdþuerit, in Hcbrzo eft 2 /Z erzute-

ves , qui, ne det , mentitur, & fe

aufa-

sonuit Do-

F. adbuc addes, fenfus eft, f1 fe-

non habere , quod tribu

mel e carcere, aut e pcriculo illum

tur

';;gredi, fc'fW

$3-

44 vitam. ) Scilicet. per-

liberaveris , adhuc tamen addes pe-

. Sortem

cunias & laborem ; qui ad eadem

ducit.

revolvetur vitia , & pericula, & ea-

1n plenitudine commorabstur.) In re-

Jonino, qui

Alii

rum omnium aflluentia.

dem damna fuftinere cogeris.

putant fapientem hoc verficulo do-

"ALbfaue vifitatione pe[fma.) Nec ma-

jj ) Met

cere contumaces filios juxta legem

lo vifitabicur; non enim accedet fla-

L vicem red

gellum tabernaculo ejus.

yum poupt?t

Deuteron. 21. 19. judici per furo-

rem, & impatientiam tradendos, qui

24. Jbfcondsit .. .. manum . [b afcel..

enim ita agit, ff rapuerit, hoc eft f

l4,) Qui habitus eft inertium, &

um diligent

obtinuerit, aut extorlerit, ut filius

fugitantium laborem,

3 parentum

ple&atur, aliud apponet, addet fci-

1. Peylilmte " Efc,-) Homine fce-

licet incommodum, & incurret. da-

lefto punito, ut meretur, ftulti, hoc

(ae tfl'

mnum., ut

lio , & fortaffe etiam

eft, mali a peccando metu ponz ab-

gs, Ut

ducuntur.

s

pofteritate careat.

3Iia ratioe

al. Mulra cogitatsones, 6c.) Homi-

6; autem corripueris fapientem, &c.)

atu«

nes multa cogitant de fe, & de

Stultus non erüditur, nifi flagellatio-

pr t mo

nis metu

rebus fuis, ut id,'quod volunt,

fapiens verbo correptio-

yi deierats

confequantur; fed ut multa tentent,

nis monitus, cuia culpam agnoverit,

Dus fU.iS utf-

& moveant, id tamen efficitur ,

per fe ipfum id emendat, in

j

?,

cabat; nam at ait ille:

quo pec-

À qui fcili-

quod voluit Dominus ; nam »oz e

popter if

qui poffit ejws vefeffere "volumtati , &

Oderunt peccare mali faormidine

mendïïioniS

ut ait Pfaltes , Confiliem Domiti in

f-æ [ 274

eternum "Pmanet.

-Gdermt peeeare beni

virtutis qe

Are.

| p» fli

aa. Mifericors eff.) Quia proptia

948

LIBRI PROVERBIORUM

27. Non cefles, fili, audire do&rinam : nec ignores fer-

6.M

mones fcientiae.

fdelem

28. T'eftis iniquus deridet judicium : & os impi iorum devo-

rat iniquitatem.

7 !hf

dereling

29." Parata funt deriforibus Judlcla, & mallei percutientes

ftultorum corporlbus.

$. le

Intuitu 1

CAPUT XX.

gt

Luxuriofa res cinum; de peccante in regem, & rdl linquendis COH-

fum a pe

IG

|

zZentionibus , piger propier frigus nóm laborans ; rvex in jolio;

qUe abor

nemo poief] dicere mundum f& babere cor ;

pofn!m

& . pondus ;

It E

lomnus non dæ/zgendus Malum eff , dicit empzfor panis tnendacit ;

opers ert

revelaus emy[leria ; uom reddendum gmalum pro malo ;

devorare

D. À

Janctos; feflinata bareditas

milericordia , veritas , &

fecit utr

clementia voborant tbronum regis.

——-—

h*-ï* )l()ld

i. Uxuriofa res, vinum, & tumultuofa ebrietas : qul-

hOimms, Í

cumque his dele&atur, non erit fapiens.

Pravyo t

5. Sicut rugltus leonis ; ita & terror regis : qui provocat

] uc d

€u

1Y

ccat in animam fuam.

rà ib

o

Ó

L

nor eft homini, qui feparat fe a contentionibus:

Teilicet tàs

li 18 cr) lu

omnes autem ftulti 1mfcentur contumeliis.

POML

4. Propter frigus piger arare noluit: mendicabit ergo æfcate,

E bäümi

& non dabitur 1ll1.

tabit, &«

llia 1 QUg

s. Sicut aqua. profunda, fic confilium in corde viri: fed

Velttahit

homo fapieas exhauriet 1llud

6. Multi

f illll;;

mf?) Qt

c8. Deridet judiciums. ) Contemnit,

Uxuriofa ves vinum.) Vinum lu-

ür

iX m

quod zquum eft, & juftum.

Vel

"

xuriofa res dicitur, quod ad

decipit, & contemnit confeffum ju-

f€ Don m

lafciviam , & petulantiam homines

dicum, eum procaciter audet men-

provocet.

In Greco eít axó^acoy

8

!mfcrlc

tiri., & illis pro vero falfum ob-

Q1»06.

Bene fortaffe diceremus 1ta-

ctsï mh[' 4

&rudere

lice:

llvine é una cofa ifolente.

Devorat imiquitatem. ) — Pro nihilo

La

P

Szeut rugitus , Oc. ) — Repetita

fef lt n

q

ducit, & ut alio loco dicitur, 4/5

fententia ex cap. fupenore n.12..

tür, V

f cuf AQmAm mzqwmtem

Peccat m anumam [uam. ) In fe-

29. Parata [unt, Ec.) Docet mala

ipfum, & in vitam fuam, accerfens

Venir T m

imminere malis, quibus eorum fee-

Paüperily

lera vindicentar.

lbx periculum,

UH Yétices

- Hener eff, &c. )

Nam indeco-

judicia..)' Pon& ]UdlClb fententia

rurn eft contendere,

"& verbis rixari,

CL

dcnt, (

infiictz.

& vilium Homu"cmnum, immo inus-

? d

fm|

Mallei percaræ»zæs. ) Chald. Yer.-

liercularum proprium.

did

bera.. LXX. fuppliera.

8. Sicir aqua. profunda, €c.) Signi-

V Qu fj

O0 otjat

CAPZITSIJXXCGI

459

?"notes fer.

6 Multi homines mifericordes vocantur :

i vïrum 'autene

Srum Qvo-

ftidelem

is inveniet ?

/

7. Jaüttus, qui ambulat in fimplicitate.

derelinquet.

fua, beatog,goü fe filios

etCutlenios

$. Rex

intuitu fuo.

, qui fedet in folio judiCü 4

dif pgf qö;ifnh.er : malum

3Reg

9. * Quis pot

B. 45.

eft dicere: Mundum eft cor meum , purus

Q.r ar.

fum a peccato ?

"

qz;e*dffis 7

v ii juio;

1. * Pondus, & pondus, meníura, & menfura: utrum-5 27

n

que abominabile eft apud Deum.

Jondis;

7- 2i-

&

ii. Ex ftudiis fuis intelligitur puer, fi munda, &

,re&aA fint

:

]e

: m

j mudad;

Opera ejus.

BI

8

Supt

; dtrart

12. Aurem audientem

;

Ia

; & oculum videntem , Dominus

u e

fecit utrumque.

- Infra

13. Noli2o,23

ficat profundum admodum efie cor tione judicia exercet, & gubernationi

jetas: qUi-

hominis, fic Jerem. 17. 9. dicitur :

ex animo fe impendit.

Prawaum cor bominis , €$ i[erurabile,

lpruitz [uo. , Cum fit prefens, &

vel ut alii interpretantur, prof umdum

rebus, qu& aguntur, interfit, & ne-

jj provocat

pra cmeibus ,^ aut defheraéile , quod

gotia per fe ipfum tradtet , omne

fcilicet tantze fit altitudinis , ut de

malum diflipat; nam omnes conti-

itionibus :

allius

net in officio, nec eft facile illi fu-

polfit.

cognitione quï:vis defperare

cum facere, & fi bone fit mentis,

2 æüatezr

Exhbaurier il&d.) |Ad ima pene-

peccantes punit, & de Republica

trabit, & quafi abyffo exhaufta con-

male meritos penis afficit.

filia, que latebant , fua folertia in-

9. Suis petefl dictre, 6$c. ) Nam

[ Viri , fed

veftivabit, & cognofcet.

ut ait 9. [oannes epift. 1

C&p. T.

, Mul

6. Virum autem . fidelem quis imve-

n. 9. $i dixerumus , quia peccatum mom

/

4uet ? ) Quafi dicat, multi celebran-

babenss , :pff nos fédactmus , & veri-

tur , ut inifericordes , & benefici,

£as i nobis non cff.

) VinumJt-

fed non multi funt hujusmodi ; nam

Io. Pondus ($ pondas , £fc. 2 Idem

itüf ,. quo ^

pauci exacte, & fideliter, & ut par

eft, ac fi dixiflet , varia pondera ,

riom boninis

& varias menfuras habere, ut de-

eft, mifericordiam'*exercent in egen-

tes, nihil aliud fpectantes, quam di-

cipias in menfurando, aut in appeR-

Jiceremus l

vinam gloriam, & levamentum mi-

dendo, eft abominabile apud Deum.

a.

feriarum , quibus pauperes premun-

I1. Ex féndiüs [fum inteligizur puer,

['x Re])etita

tur.

Vel fententia eít, facilius in-

&6c. ) lisrebus, quibus pueri dele-

jore 12

fe-

veniri, qui mifericordia moveantur,

&antur, fatis indicant , piine, an

L

&' pauperibus largiantur, quam fi-

impii, cordati, an infipientes tutu-

A. i

fens

ri fint.

deles veraces, qui fe ab omni fraude

abducant, fimulatione, dolo, men-

12. 4urem audientem, 6c. ) Ergo

Ym indett-

dacio.

& Dominus audit; & videt , que

, verbis rirT

7. lz p'mp/icitäf: f74.) Sincere, can.

fiunt, nec poteft quifquam illius

n immO'*

dide, & fine fraudibus.

oculos effugere , fic Pfal. 95. 9. di-

g. Que. fedet im fólio judtctz.) Qu

citur.: Qui Plantdtvit 4nrem. "om ame

"T s

non otiatur, ied pro mu:leris fui ra-

diet? aut qui ffnxit. ectllum , nom can-

t

449

LIBRI PROVERBIORUM

19 Etqt

Qilatot labia

13. Noli diligere fomnum, ne te 'e"ge&as ;

-op'-primat : aperi

oculos tuos, & faturare panibus.

'Zd-'* Q'J.j

14. Malunr' eft , malum eft, d

icit omnis e-mptor-: & cum

ejus in m

r Jert

recefferit, tunc gloriabitur.

15, Eft àurum , & multitudo

T fono bened

gemmarum : vas 'au'tem pre-

tiofum labia fcientiae.

0 * N

2 Infra

16. * 'Polle veftimentum ejus, qui fidejuffor extitit alieni,

liberabit fe

27.13. & pro extrancisaufer pignus ab eo.

j AbOï

17. Suavis eft homini panis mendacii ;

& poftea im plebitur

r flotera dok

os ejus calculo.

4. AT

18. Cogitationes con

filiis roborantur : & gubernawculis( tra-

mum intel

25 lr

&gnda funt bella.

I9. Ei,

Que.

Qaepecoe o R

ffderar ?. Nel quafi dicat : Qiuando-

15. EE aurum, Gc. ) Sententia eft, 1.

quidem Dei munere aures habemus

bia fcientiz, h. e. labia perita. hominis

- eoncanendur

& oculos, & fentiendi facultatibus

fapientis fimul,& eloquentis efle veluti

Jerti, & pra

ornati fumus, par eít nos illis be-

aurum,gemmas, aut vas pretiofum.

E fuperiores e

fe uti, & ad eum finem, ad quem

16. Tolle veffimentum ejus, 6£c.) Me-

: 19- D:;itïl:»f

funt inftituti.

Vel certe

)oer ocu-

retur, qui temere fidejuffit, ut vefti-

]

1. fui m

jum videntem Principum,

Ma gi-

bus , aut ítra

5

gulis fpolietur, ut cre-

[ tbus miled:

ftratuum vigil cura Reipubl. per au-

ditori, cui fe obligavit, fatisfiat.

jum lgem

xcim autem

audientem . fubditorum

(47. Suavie efb bomini panmi menda-

talditerj

obfequens voluntas fignificatur, &

cii, 6$c.) Sententia eft, rem videri

; moffeyistg

fententia eft , Dei munere civita-

fuavem mendacium , cum aliqaam

fuendm ejfe

tibus obvenire magiftratus pruden-

mentienti affert utilitatem, & com-

illius eäcelïg

tes, & ad publicum bonum attentos,

modum : fed. poftea mendaci male

ritdrem : Ve]

& populum dicto audientem , & le-

futuum, & illam. voluptatem pari,

|' Tüm,

u

& graviori moleftia campenfandam,

Yuetne nog

gibus fponte fubditum.

12. per: oculos z40$ , ffc) Vigïla,

non minus ac fi pro pane fuaviifi^

; 'Cg. xev "

ut abundes.

mo poftea cogeretur comedere pa-

vid ded; "

nem, in que arena effet, aut lapilli,

fert49) 15 (

44. Ma/u?(z eff . &c. ) Ita face-

re folent emptores , qui ut vilius

ut conquerebatur Jerem. T'hren. 16.3.

hum €jils h

emant, rerum venalium defectus re-

Fregit. ad numtrufh dentes meot, ciba-

, omedig;

cenfent.

wit me cinmere ,

ro,

.

d numerum ,

omnem ch

Á

regf

t Lapilio.

el

G oriabitur. )

Quod rem bonam

vertere poífis ,

piortm tol

exiguo pretio comparaverit :

igni-

is dicitur panis, id eft cibus mén-

Untm ayxi

ficatur hac fententia , quale fit ho-

dacii, qui mendacio , aut fraude qua-

ebunt.

itus eíl.

minis ingenium, aliena vituperantis,

?L Hare;

laud intis fua.

Vel ne&tenda eft cum

I8. Cogitationes, O$c. ) Sentent.ia

hereditiris :

eft, qux facere cogitamus, non prius

pro:ime fuperioribus , quafí dicat ,

'Sübffan:

visila, & laboribus te impende; tic

effe fufcipienda, Lquam* de illis con-

"que iden

enim abundabis, & licet tibi videa-

fultaverim1s , & prudenter delibe-

WT; quoq (

ris hec caro emiere, multo nimirum

raverimns, & bonis nixi fundamen-

aT:

tis ftatüerimus; quid faciendum fit.

Um, 153

labore, & diligentia ; at poftquam,

hur, COni

uod eptabas, adeptus fueris, gau-

Gubernaculis tratbanda funt bella. )

L

ebis ,

gloriaberis.

Non viribus tantum, & exercitibus

|G A BpE- T; XX

44

N

g

Y

Et qü*i revelat myfteria, &ï»-ambulati fraudulenter, &

Tma: apen

dil

u

tï;

f.

t

labia fua, ne commifcearis.

c.i

20.* Qui maledicit

;Exoä;.

or: & am

patri fuo, & iatriy

exxtinguetuiä 'lu-cerna)

21.17e

ejus in mediis tenebris.

^21. Heereditas, ad.q

f- Levit

uam feftinatur in pr.*lnc*ipi(;)vD in novi

QO. 9.

QU pre- -

fimo benedittione carebit.

- ^ Matt.

22. * Ne.dicas

xeddam vmalüm 3 expe,?a Dominum ;

& 15. 4

xtitit alieni,

liberabit te.

.O *

I2.17.

23, Abominatio eft-apud Dominu

"

dmplebitur

ftatera dolofa non eft bona.

m 'pgndus j & povndus:

ilhef

24. A Domino diriguntur gre!

naculis tta-

Tus viri : quis autem homi- ï,þätä

:num intelligere poteft viam fuar ?

3-9..

25. Ruina eft homin

É

i devorare íanCtos, & po&'voïa retra-

10. Ei,

7

Care.

d

ententia eltLi.

26. Diffüi- -

xerits hominis-

concurrendum cum hofte, fed fo-

?ESFA)S;& ;"0"0: &1cà ';C'CT; qufaic. Mala lucra

entis elleveluti

agualia . funt . damnis , id eft , centen-

lertia, & prudentia curandum, ut illi

B

s

a pretiofum. :

fuperiores effe poflimus.

da damnáà, pro damnis-habendaz

ej,r/,;, f,(r.) Me.

19. . Dilatat labia-) Loquax eft.

Bezedztlione carebit. ) Deus illi non

i, at velti-

26. Qu maledicit, 8c.) Qui paren-

Denedicet', ac

& diffluet.

propterea dilabetur,

Jietur, ut ac-

tibus maledicit ,

mozte punietur ,

, fassfat

juxta legem ^ Levitici ;20. 9.

Qu

32. Ne dicas , &5c. ) «Simälisf&

! um inenda-

maledixerit Pd!ri f" ,

AUE matrf,

hec fententia illi doctrinz D. Panli

, em vileri

morte moriatur. Ml fenfus eft, extin-

ad Roman, 12. num. r7.

NAuli za-

cum aliquam .

guendam eífe lucernam ejus, hoc *eft,

lum pro málo reddentes , & num. 19.

illius excellentiam , gloriam, & cla-

, & com-

Non "vosmetip[os defendemres (( id. eft

mendact male

ritatepi , vel puniendum morte filio-

vindjcantes ) «eariffimi ; fed date [a—

uptateum pari,

rum, qui frequenter in. Scripturis

cum ir£; feriptum. eff emim : msbi

lucernz nomine fignificantur, ut 3.

dille, E5 ego rerribuam.

; 'Dv'iü-*'

.mpcnfamä.;upt

ane fuavil

eg. 1$. 4. cum dicitur: Proprer Da.

Expetla Demuwm.) Fer patïenziter,F

vid dedit ei Demimus Dems füus lg-

donec Dominus,

comedert p^e

cerpam im ferufalemy, ut fujeitares .f

habet, liberét te. .

qui fuorum curam.

"

j a p

"

ho 16) :

hum ejus poff eum.

23. . Vbominatto, Ec. ) Nide fupra

lz medii tenebris,). In morte, que

n. ] o.

4 gt

emnem claritatem, & felicitatem im-

Jl at v

24. Diriguutur. greþi' (U77À )5 In

llo.

d

.» Riozfu'xr.x tollit.

WVel cum magis fi-

Hebr. eft, & Domizo greffus viri , Íci-

i

liorum auxilio, & folatio opus ha-

licet. funt, vel pendent.

ci

p m

bebunt.

. jude que

- Viam fnam. ).. Quid ei potiffimum.

aI. Hareditas.")

Hebraica phrafi

fit agendum , vel qnis àctiomum:

hzreditatis nomine quzvis poffefiio,

ejus. futurus [fit finis, & cven-

Senteny'il :

-& subftantia pofleifa fignificatur.

tus.

non p

itaque idem hac . fententia defigaa-

2$- Rwima cfé bonuni deveraré fume

de lnlb e

Ji

"

sur, quod fupra dicum eft cap. 13.

&os.) Alii vertunt ex Hebrzo, Ra;-

yter dt

num. lL. Sabffastia feffinata mmnue-

i fundam

na eff bominus loqui fzufliz.tem. LXX.

£ur.

Confonat illud. Heftodi: x«xZ

habent: L

s

"1en

dom !l

DB;bl., cupa. Coma Mesoch.. T. V..

49:;;: Vire cito quid ex grawA

j )

Kkþ

jus

exerC]v

442

LIBRI PROVERBIORUM

"'4 26; Diffi

à

pat impios rex;faþive:ns ,& i;rvlcï.ïrvat;fu.þer .e;ös for;

d

nicem.

Cir rogit

-27- Lucerna Domini fpira

piacani qi

omnia fecreta ventris.

Eul'ufx; hominiä, quae inveüigäg

dngulo din

28. Mifericordia , & veritas -Xcuftodiun.t

*

rägem[ ,& robo fa-

E

L^

gehr dul

tur clementia thronus ejus.

]

29. Exultatio

k(!,fl /

i

Wf

canities.

juvenum, fortitudo

,

3o. Livor vulneris abfter

ge,t mála , & plage in fecretióri-

p Coot

*

bus 7entris. :

U qu

4. Omt

Dominus

? Face

quam vic

&*

4 al

CAPUT

TUm pe

J n

piger fer

prin fantlfichre ; poflgquam enim voverit,

27. Lucerma Domini s 50. ) Spira-

evezit penitere,. |taque devorare fan-

culum hominis, id eft, anima hu-

6. Qui

&tos, vel fanCtitatem, vel fan&ta eft

mana, & vis intelligendi, eft quafi

Cors elL,

precipitanter , & inconfiderate. vo-

lucerna quedám in homine accenfa,

;

vere, ficut fuperiori cap. num. 23.

qua homo inveftiget, & cognofcat

—— H

dicebitur : 0; Zzpiorum devorat imi-

fecreta ventris, hoc eft, omnia, qus

(TY

quitateziy id eft, inconfider te; pre-

in homine latent, qui fint ejus af-

l S',

Qu

cipitanter, & Íine ullo timore per-

fectus, quz ftudia, & cogitationes.

petrat iniquitatem.

Aliqui ver-

L

0$ 3(1'1&1111

tunt fic verficalum hunc

Temdscula

28.. Mifericordia , & 'vc-'ri.fM.') la «

£andas mu]

clementia, & juflitia.

€ff hbomini devorare [anfhifeatum , &5

voluarife ,

paj? "v0/a pcrplexasi.

Multi homines

Ez roboratur. clementia , 68c.) Licet

les fponte

ütraque virtus requifatur , tamen cle-

gB 4 Deo

in mala gravia incidunt, quod Deo

mentia potiflfimum regnum roborat,

dicata in.fuos ufus vertànt ; aut,

voluert »

ubi/quid voverint , adepti, quod fpe-

quia animos fubditorum, & eorum

M LE

benevolentiam principi conciliat.

rabant, votum éavillando intringant,

aut hmnminuant.

Wtürm vits

*

.89. Exultatio jwvenusn.) Decus, &

Appendyy

ornamentum juvenum, quo gaudere

26. Ivncm'wm-" fuper £05 fornicem. 3

folent, & exultare.

Dotlimum

E'ausaAdct adréig vpo x3» : Pmmitzet : eis

30. Livor vulueris, 6c.) Significat

(is,

Uinte

*DZGNL.

"Videtur denotare fu

V0 viri

»plicii

malos, five mala plagis emendari.

quoddam. genus , quo ufus

D

Javid

Plaga in fecretioribus ventris.) Sigpi-

$ H

legitur contra Ammonitas 2. Reg.

ficantur punitione$ graviores , quaf(i

*qut,

12. 3. Papz;!m;fz quóque ejus addacens

que vifcera penetrent, & non tan-

M

Qun jj

jervmvit, & cireumegit fuper eos fer-

tüm in exterióri cute confiftant;- vel

Xamils a

rata carpenta.

It ique «fornicis no-

morbos internos, & graves, qui fua

fr:co,.dmm 1

mine vulgatus - iutell

igit . rote Cu?f

vexatione fobriam faciunt animaim,

V Jeentra

vaturam.

& a peccatis revocant.

W qd, "

CAPUT jXXL'

L

4

D

3

rewfor. ]

*

C A T OIxXXL

'

inveü

A

ET

d

Cor. regis in manu Domini, cui- mifericordia, & judicium tmagis

"

placent. quam viclime ; inique tbelaurizans ; melius efl Jedere in

Y roïorä-

àugulo domatis, quam Czc. . obturans aurem pauperi , Cc. dili-

gens epulas ; pro juflo' dabitur impius ; qui cuflodit os. fuum 3

as fenum, -

defideria occidunt pigrum, non eff fapientia contra Dominum:

*

»*.

equus paratur .:zd bellum , ..

L

'ecreïio'ri-.

Icut divifiones aquarum

, )ta cor Te

gis in-mänu'Domini:

1. S

*

quocumque voluerit, inclinabit illud.

2. Omnis via.viri'reéte fibi videtur

; appendit autem Corda Supra

Dominus.

:

I . 2æ d

&

3. Facere mifericordiam;

, judiCiurp, magis þlacetjDomino,

quam victimae.

4. Exaliatio oculorum eft dilatatio cordis : lucernze impid-

.

rum peccaium.

AAMT

—

$. Cogitationes robufti femper.in abundantia: omnis äutem

piger femper in egeftate eil. .

. Spr-

dnim hu-

6. Qui congre

r

gat thefauros lingüa mendacii, vanus, & ex-

ueos mortis. -

i, d qut

cors eft, & impingetur ad laq

ine accendy

Kkk 2

:

;

: 7ï Rapinze

: eogoolct

ymnia, que

I;S

Jcut divifenes aquarum , 6fe. )

cuim dcefï.jumti.aþ, aut mifeficordia,

nt €jus d-

l

Quemadmodum olitores rivu-

quas ab hominibus requirit.

los aq"arum ad areolas olerum ri-

4 Exaltatio oculorum.

;it;ïtionö.s- i

x

) : Superbi'g à

:

itih.) li d

gf:mdxis. nuHo negotio d'educunt, cum

arreeantia , faftus,

*

volucrifit, aquis per declives cana-

Dilatario cordis.) "Vypus fuperbias.

les fp()nte fcqucntibus, ita .cor,Re-

Lucerna impiorwm. "

uperbia, tu-

) Lict

,tamen d-

gis a Deo inclinatur in eam, quam

mor, & quodlibet peccatum id funt,

voluerit partem.

in quo impii fu

am (gloriz.im Cons-

m 10b0rt,

ftituunt.

*

]

, & erm

1. Via viri.) AcGiónes, vel infli-

$. Cogitationes vobufoi , t$c.) Cegi-

) nQiüïf-

utum vitz, & agendi ratio.

JAppendit autem corde.) Deus €nim

tationes diligentis , & gnavi hoii-

Decis y &

nis funt ejusmodi , ut rerum abun-

" gauderc

potiifimum requirit rzctitudinem cor-

dantiam pariant.

dis, & intentionis

6. Bui congreg

tio virtutis.

; fine qua pexit.raj

-

4?, 6c. ) Qui men-

| Signiflcat

tiendo fibi divitias parat.

nnmd;ïi- j

3. Er jadicium. ) LXX. & 'verk

Fanus , 6 excerz, )

Quia va-

í;)

ign

laqui.

naS , & perituras divitias quzrit ,

yI€9 qu&l

Quam vidise. ) Hoc eft , quod

& veras , «ternumque manfuras

- non ?

habeamüs ad Ofeam cap. 6. 6. M;-

amittit.

ühnt ii

féricordiam volui , I$ mon. facrtfeczum,

Lapingerur *ad laq;zeos morHi;) Ca-

u foa

& ferentiam. Dei plufquam holocaufla :

v

pietur , conmingetuï laquee moztis

id eft ; non placent D«o facficia,

[2 234 Bs

444.

LIBRITUTROVERBIORUM

*

i, Qm

7. Rapinse impiorum detrahent eos, quia ncluerun facere

X

wm&d:cmm

& pmgu

U

8. Peryerfía via viri aliena eít

qm autem mundm eft, re-

15. Pro

uin' opus eJUS

D

* M

*infra

9.* Melius e(t federe in apgulo domatis , qmn* cum mu-

lere tisof

20. The

25.24. liere litigiofa, & in domo communi.

ro. Anima impii defiderat malum , non miferebit ur pm«

& improde

ximo fuó.

u

11. Mul£&tato peftilente fapientior erit parvulus, & 'ü 1epte-

tat, & gl

tur fapientem , filmet fcientiam.

?5 Cv

12. Fxcomtat juíftus de domo nngn, nt detrahat 1mglos 1

robur £du

maloa

1| Qm

Qulob urat aurem fuam ad clamorem paupeus, & ipfe

guftis ani:

clamamt, & non exaudietur.

24. 9

14. .Munus abfconditum extinguit 1ras, & donum in f'nu

eperatur í

[

indignationem maximam.

N

15. Gaudium jufto eft facele judicium : & pavor operant1-

bus iniquitatem.

ïnmm Qlw

ia prox

e

X6. Var, qui e,rravemt a via do&rmæ, in coetu glganfum

commorabltur,

de cigantibi

*

1. 0a

E

17. Qui

fhoflà Chim

i menfan

Yi Derrabent" &0$.) In permciem

de falute proximi folicite. copitat,

n j

gediciun.) ld, quod juftum eft.

& racionem cxuogxt&t , qua poffit

8. MLena eft., ) Ab hominis natura

illun , & domum .ejus a malo .ab-

TE du

duc**u.

:un, v &

fecundum ejus primsváuw infticutio-

*

*

nonn um

nem , vel aliena eft a recto.

I4- AäjE ond;t.um. )

Clam tnbu-»

peccantlbus

Mendus eff. ) A labe culpe, &

tum

j^dicinm. )

tCIx

PQCC&CI

id, quod ju-

üc, pletta

. Recium opus ejus..)

thmc alie-

R*.um efï'

-sum ab æqmtdte & natura.

Pavor eperauti xmqu:tatcm )

jam

1

"t fac quá

«Q. Ls angulo domatis.) Ac)[;afm funt

reluctante confcientia peccanc xmh,

Wror conqi

deberi

n.dienbus

[raditg, q

-tecta plana, qualia fiebant in. Pal«-

& fciunt

pornas

anathemm

ftina, & /Egypto

fenfus eít, me-

fuis :

nam, ut dicitur Sapient. 17.

lius eQ: fedére fub dio, & iücommo-

10.

Senper prafumit fe&Ua perturäam

*0 &nim lm

tf furiy py,

de, quam intra domum cum muliere

eozfcientia.

-Jitigiofa.

16. lp catu gtg;znmm ) Vox Hebr.

1567 gf

it. Mildiato pej?umtf' ) Vide fupra

CYyN D regbaim , varie vertitur; nami

1. Mdgy

n. 20. ubi hec eadem .ha-

ten*l& fuper

. cap.

19.

aliqui reddunt gigezzes, alii Zemeones,

betur iercentia.

alu mortitos,

Symmachus* vertit Qso-

Cn.()

Parvuiu:.); ls, qui fenfu, & f"t—

pAxe eorum fcilicet, qui cum Deo

16. Tif

Vmæ aun

pientia parvulus cü & duCLPClOnl-

z

pugnare , illique ;xefiftere ^non. ve-

UR

-bus. obnoxius.

rentuür.

'Videtur ferifus. effe , cum

Setterur.) Scilicet parv ulus. -

demonibus futuros, & cum impiis

tiofa K

12.

hm ütéban

Excogstat , C$e. )

V ir juH:lR

hominibus ad zterna fupplicia da-

fiter ole

Lum

H

]

C'APUT quï.'-

445

unt

À

fzzcer*e' |

PCQUN dälig?t epu

las, in egeftate erit: q

:

UI amat vinum,

"

& pinguia, non ditabitur.

u$ e&., Vre,- d

18. Pro jufto dabitur impius, & pro re&is iniquus.

109. * Melius eít habitare in ter

-ra-de-ferta, quam cum mu

7 Eccli.

il um m«

liere rixofZ, & iracunda.

MX

*

.

, '25.23(. |

20. 'Thefaurus defiderabilis, & oleum in

habitaculo juft

bitur pr'c:

& imprudens homo diffipabit illud.

'

OT.

Q

àui fequitur juftitiam, & mifericordiam, A-ïi.nven.iet vi-

& fl (ote-

tato - & gloriam.

52. Civitatem

fortium, afcendit fa-pï-e-n-s,- (:) & deftf&xit

robur fiduciee ejus.

t impios i

*

31. -Quj cgüod-it os fu

üm, & lïnguam füam, cuftodit ab an-

*

js &i

guftiis animam fuam.

F

24. Superbus.,

&

& arrogans fvoc:a-ïufindo&us

, qui in ira

m in finu

Kkk:35

operatur fup erbiam.

T7

25. Dea

Ü

X

(1.) Et deftruxit. Iy edir. Sixt. ïlægz'*t'ur-. detrax*itqu&

t operat

mngtis, qui in Deum irreligiofi ,

divitiarum ejus evi confiftebat , cum

& in proximum violenti fuerunt, ur

Paleftina olivetis abundaret.

gIpau

gar**um

de gigzm*tibus traditur.

Ipmprudens bomo diffabit dud. )

17. Qui diligit epulas, Gc.) Parfi-

Szpe fit, ut parentibus divitias con-

", Qui

monia enim divitig parantur, non

luxu menfarum.

gregantibus, filii aut haredes parum

*

fapientes omnia prodigant,

dite. cogitit,

19. Pro juffo dat

u; impiu&.) LODX.

À qua pol u

mtpixaÜuppuu Óixc/o 4yguoc, purgamen-

1. Jzvenier)) Confequetur ; aDo-

zum , vel expiatio juffi eff imipius.

Fit

miho illi rependetur.

à malo d«

nonnunquam , u£ uno , áuf paucis

a2. Crvitatem fertium. ) Docet fa-

Clam tribl* j

peccantibus tota plectatur Refpubli-

pientiam corporis rebore przftare ;

Y

nam/fit nonnunquam, ut munitz ci-

ca. Ut ergo juftis, & integris falus

l, qulod.]'u'

fit, plectendus is , qui peccavit,

vitates confilio, & aftu capiantur,

ut hac quafi vi&ima. cxfa, Domini

quas vis non. potuiffet in o

ppugnan-

tis poteftatem redigere.

H

Hoe eft;

furor conquiefcat. Experti hoc funt

ecc;mc muyl

lfraelite, cum Acham furatus eft de

quod dicitur Sapient. 6. 1. MeLor

^

li

eleriDus

anathemate, contra Dei przfcriptum;

efo fapientia, quam wires, & vir pru-

g df

dent, quam fortis.

-

SJPWE- 1

eo enim lapidibus obruto , avefus

Locum fnunitum,

4 j li

ef? furor Domini 4b,eW , ut dicitur jo-

Robur.frducit. )

fue c. 7. 56.

cui fidebat, & in quo fe tutum ef-

fe. putabat. *

N ao

19. Melius eff , 6c. ) Similis fen-

*

ertitits

'qarii

tentia fuperiori , quam habes hoc

24. Vocattr &

ndotfus. ) id 6&, huï-

c. n. 9.

z

tus.

*In Hebr. eft v5 /ezz, quam

glii du

ei;aäi!is, '5':', -H

vocem LXX. hic, ut etiam alibi

; veiti p

a0. Thefawurts defid.

*

T d

0

vitiz auri, & argenti.

Aopóy vertunt, hoc eft, PefZiestem,

Olewx. ) ^Midetur intelligere pre-

id eft, peflimum.

e n V^ .

Ip ira operatur jE!peräizzm. » Hoc

g. Eüle 1 cu.l.n

tiofa, & odorata unguenta, quibus

olim utebantur Hébrazi.* Vel fimpli-

enim fuperborum proprium eft, ut

cuim imPHS

facile excandefcant ,. cum fe lafos

upphb

p

cite;* oleum , in quo- non exigua pars

446

LIBRIPROVERBIQEUM

25. Defideria occidunt pigrum; noluerunt enim

quidq.ua*m'

manus ejus operari-:

26. 'Tota die concupifcit , & defiderat : q

Taus boni 1

ul autfem juifus

eft, tribuet,'& non ceffabit.

vigm Jutny

2

Supra

7. Holtiae impiorum* abomïnab*i'lles, quae offeruntur, ex

dig tnutiitia

15. 8 fcelere.

Í

Cci.,

cordr fueri

28. Tefþis mend

äx peribit*: Vir-obädiens quuetur vittoriam.

54,.21.

ss tqrzd

29. Vir impius procaciter obfirmat vultum 1

:

hqm ; qui au-

tem reétus eft, corrigit viam fuam.

*

»

30..Non elt fapientia, non eft prqdentiaj non eft confili

Eliüs

contra Dominum.

a

L M

atge

3r. Equus paratur à

d diem belli ;"Dominus autem falute

?. Dives,

*

*

| tribuit.

L

e[t Dominu

3 Calid

*

tranfit, &

öAPUT

4 Finis :

*put..'"mtþ., .aut fuam exiftimationem

;)xnniä fe fu'bjicü; »hic.üenim adver-

$. Ama.

violatam.

i

foi& longe 1

fa omnia. vincet, & mendaciurh. ca-

25. Deffderia occidunt pigrum.) Y or-

lrmniis divino beneficio erit

upe-

6. btove

quetür enim -pigör rek c« fequendæ

rior.

Vel tandem fenfus eft , qui

Cum fenue

defiderio, quam nunquam poteft nan-

etiam inique fententi& judicis a fal-

Ts Dives

cifci, cum ad ea manus admoliri re-

fo.tefte decepti obedienter paret,

fugiat, quibus parari poffet.

tandem loquetur victoriam emergen-

Vl.lS f ft

26. .Tag;z dze conmpif:z't, 656) Pi 'er

te aliquando ,

ut folet , veritate.

N——-

ab opere refugit, & licet multa de-

LXX. habent $vAaccQpsvog ao & ,

fideret , pauca tamen confe

uitur 2

quod licet paffim vertatur, Cz/fod;-

| f Omen.

)

aut nilil :

contra vir indu

[

"N

! ratis

rius.,

Ius [oquetur , crediderira tamen*potius

& bonus, operatur, & ábundat,

fïgnif'ïcare, caute laqzuïtur, ut falrfo

ideoque in alios etiam largus - eife

tefti opponatur , qui temere loquitar,

2. Diw t |

non ceffat.

Videtur efit

nec.divinam offeufam, nec proximi

27. Ex feelere. )

Scilicet

parta.

injuriam , nec proprium peccatum ,

Cfl » u Civi

ltaque Eccl. 34. 24. dicitür

Q9

& ejus penam cavens.

Wites, H

?9. Oéófirmar "vultum.

effer: facri/?ciu'm ex fubfiantia paupe-

"i

) ; PY6 cackilter e

il o

rum, quaf qui Vitlimat fil

i:fm 27 cón-

perftat in inccepto.

At alteri g

^

Pefäu pasris f&i.

30- Contraquinam.)'Quod valere -

: Irilys We

28.. Teffis mendax perilit. ) Qui

poílit contra Dominum.

i *ammü CY

Ícilicez convictus in judicio, ponis

31. Equus paratur ad. diem lel, &5c.))

101 Contems

falforum teftium-fubjacebit.

Sententia eft, nullam potentiam fine

« Ctiam mell

Vir obedjens loquetur vitloriam.) Id

Doinino valere; quamvis enim Dux

R. i?- "E

eft, qui divinz legi paret, atque adeo

aliquis copiofe equitatu fit inflru-

) Clidy.

inend«cia cavet ab ea prohibita, vi-

&us, profperum Tucceífum fperare

Idit mal

(

t

"

Goriam confequetur de adverfario,

non peteft, nifi Domihus illi adfit.

Til

ET

€um quo litigat , & illa gloriabitur.

F.lelax equus zd falutems m abunden-

mlöfen n

)

Vel fimpliciter ; vir obediens dici-

la autem "virtutis [4& non. [alvabitur,

ha

tur ir prebss , qui divinx legi pes

geritus, C

LO 4icitur.Pfa'1. 3-3. n. 17.*'.

P""'mþi:.j

E

M

C A-P.U'F- XXH

447

*

m qudquam

CAPDT XXII

Laus boui momünis :^ callidus «idens talum

autem WU.US

adolefcens juxta

viam f[uam ; Jeminans iniguitatem

deriforem ejice : diligens cor-

Teruntur x

dis munditiam ; dicit- piger , Leo, Cc. os - aliene , flultitia in

corde pueri ; calumnians pauperem ; audienda efl . [apientia; vi-

ür vidtoriam,

L

1f : qui àg-

tandz Jponfores ; termini antiqui fervandi , 'velox

in opere [uo, .

f confilium

Ir.

Elius eft nomen bonum, quam divitiae multæ füpet Ecat.

7- 2;

tem falutem

argentum , & aurum, gratia bona.

2. Dives, & paüper obvxaverunt fibi :

utriufque operator

efít Dominus.

3. Callidus vidit malum , & .abfcond1t fe : innocens per-

tr anfut

CAPUT

& affiittus eft damno.

4t Finis modefttie timor Domini, divitize, & gloria, & vita.

cnascmuaceuee ais

5. Arma, & gladii in via perverfi : cuftes autem ammæ

i 'entm adyer

fuse longe recedit ab eis.

mendaciar. ca

lClO at upe-

6. Proverbium eít : Adolefcens ]uxta viam fuam, etiam

h"llS 6&7 )I'

cum fenuerit, non recedet ab ea;

g judicis al

&i

7. Dives pauperibus imperat : & qui acc1plt mutuum, fer-

dlcmr ptret :

vus eft £ æneranua

raum emegen

L

Velhïte

8. Qus

Iec

) EWB )M[A;f'fl,

l,

70men.) Fama bona.

caperat ; vel periculum. non adver-

atür; C af

tens, vel non, ut debuiífet , ma-

Graria boma.) |Deo, aut ho-

) umen*rj"üb

minibus gratum efle.

gmtacæms,.

lr ut falio

2. Dives, $ pauper obviaverumt fibt. )

4. Frmi,) PerfeCtio, vel fru&tus.

mere qull lls

V idetur effe fentehtia,

In republi-

- Modeflis, y Hebraica vox pry3y ba-

ntc pl())lmx

P

&

Ca, aut civitate pauperes funt ,

"4VA4 proprie 'eam virtutem fignifi-

pCCCKt g ,

divites.

Humilis fortune hommes,

cat, quam vulgo

dicimus Humtlzta-

& divites occurrunt paffim.

Et

£em : Íententiae

,

Humilitatem, five

) Drócaomr

aleer alteri uciles funt.

fru&um, & eH'e&um eífe. hominis

animum dxvmo timori ful )]e&um red-

Mtriusque operator eff '"Domunus. )

| QU.O(] yuere

Naaturali conditione pares funt, ideo

dere, & preterea etiam fuperaddi

non contemnendi pauperes, qui for-

ei, qui demiffe de fe fentit, divitiags

lfm /,l/, 66')

fe etiám .meliores funt.

Mide infra

& gloriam , & vitam.

15*

$. Arma, & gladij.). Quafi dicat ,

prdtiam Inr

&ap. 29. n.

y; Cmm

3. Callidu.) Cautus, feu prudens.

multiplex periculi genus.

j fit MU*

Vidit malum,t$c.) Imminens pe-

Cufios. asntem anime [ue. ) Qui ani-

fom f]1

eratt

xiculum Ammadvextcns fubtraxit fe.

mam, & vitam fuam voluerit cufto-

j adfit.

IuS l] [;^

Ipnocems. ) Nimium fimplex, im-

dire a periculis immunem.

IM

,,,MM*

peritus, Chald. mf,ozem, LXX. £-

9. óervus eft.) Eft obnoxius.

n

an".

Acxua 3&3&&; T 86 e?xeuSepovg

Pertranfit.): Pc;reuc in eo, quod

TO.

7-

445

ITXIBRI'PRO»VERBIORUM

n. $

9. Qui feminat iniquitatem ; metet rna];a2 & virga ire fuae

.N

, confummabitur.

/fugübit (

Eccli.

g. * Qui pronus eft ad mifericor

diarh , benedicetur : de

E6

31.28- panibus enim fuis dedit pauperi.

li pf

Vi&toriam, & honorem acquiret, qui dat munera: animam

!7 E

autem aufert acciplenaüum.

*

appone :

10, Ejice deriforem, & exi

1$. Q

bit cuni eo jurgium , ce.i?;abunf-—

quüe

caufae, & contumeliae.

tuo: &T

Ss inu

r 1. Qui diligit cordi

inditiam, propter gratiam labiorum

9. Ut

fuorum habebit amicum regem.

- tibi hodit

12. Oculi Domini cuftodiunt fcientiam

- fup/planian'tm*

20, Ec

& fcienti

verba iniqui.

13. Dicit piger :

41. Ut

dendus fum.

Leo eft foris'.g in medio platïearqm ocf;i-

^

refponde

22, N0

14. Fovea profunda os aliense : cui irátus. eül,—Domïnus,

*

COnigras !

incïdgt in eam.

15. Stultitia

—

(1) lx

quod Mimus fic tranïïdiit.

cium ; itaque mz.afæ ; idem elft, ac'lz"-

fes, E$ contentiones.

15 Ca;/g

AhIinunz e/f bomini imgenuo actre

II. Cordw munditiam. ) Sincerita-

hent,

La fer ortus. ,

TVirgs dif

8

Virga ira fma conf!zmmaäitur; )

tem animi, & integritatem ab omni

fuco, & pravitate alienam.

al diïcipïm"*

Significatur impium perditum iri,

Gratiap: labiorum. )

Sincere lo-

16. Dálj

& mala paíffurum , propterea qüod

[ te ad cap

dra, & fevitia tanquantr virga alios

quentium.

enevolent

I2. OcauL *Domz'izi

cuftlodiunt 7'[51;672-

opreíferit, aut afHlixerit.

Vel quod

fam.) Claram rerum omnium , qu&

Vitis ditio

vuga poteftatis fue , non

pro jufti-

[ Quite, ità

tia, fed

:

ufquam funt, aut aguntür, notitiam

fubjectos.

pro ira fug gþu us fit in

L

habent. .

(u0 QUis yec

. b«

9. 4nipnem autem aufert acctpren-

Er /u;planmrä;*ur wcrba Ipiqui. ) Ita-

$00 in vif

zum. ) Benevolentiam fibi conciliat

que cum omnia videat Deus , non

illum latent iniquorum dóli, & men-

Atdujjl,

eorum, quibus dat, fic quod dici-

dacia, fed illis occurrit , & eorum

i nf f

tur 2. Reg. 1$. &. de Abfalon , So-

conatus evertit.

*

loquuntur,

dcitabat corda virorum Ifrael, iis ni-

13.

Leo eff farüs. )

| IVIag'na funt

D. lr j

mirum blaídiendo, &'fe benignum

pericula, qu& perinde ac leoncm ti-

AU n

exhibendo, in. Hebr&o eft : Furabz-

Vlumeü,

Pur corda viroPam Ifrzel : concinit ita-

meo, a quo effem devorandus.

14. Foveas þ;ofhnd::.) Barathrum

Wt intilin

lica phrafis, qua dicimus, Asare.;

-

& precipitium periculofiffimum.

1 do&rinaz;

euorz.

P* il ,

Os aliens. ) Blanditie , & verba

io. Deriforem.) LXX. Noupó» , pe-

adulterz , & meretricis.

n ; Ominoi

'[f/ eniem

eum videtur fignificare ,

Cuh iratus efóü Domunus. ) - Propter

20 Df/'m

qui malis eft. moribus , & turbule

ne

li

d ; Iul

peccata, & flagitia, ideoque a Deo

do

tü$, & qui domi omnia jurgiis , &

permittitur in alia, atque alia pec-

Cument 1

contentionibus miícet.

cata labi', ut pofteriora fint pcna

cuk&lldo

W p H

prioxum.-

Kau[a, ) In Hebr.gü P dfn;'adi-

Hl tj C

AGBOD IY XXH

449

t füre

15. Stultitia colligata eft in corde pueri, &v1rga dlfCïphnæ

*

fuoaolt ea3

Cetar: de

16.

ui calumniatur pauperem, ut auveat divitias fuss, da-

bit ipfe ditiori , & egebit.

à: aDIEQQ.

17 (1) Inclina aurem tuam, & audi verba fapxentmm-

appone autem cor ad do&trinam meam.

celabun

18. Quae pulchra erit tibi , cum fervaveris eam m ventre

tuo: & " redundabi: in labiis tuis.

1 Jabiorü

1g. Ut fit in Domino fiducia tua, unde , & oftendi eam

tibi hodie.

plantantut

20, Ecce defcripfi eam tibi tripliciter , in cogltatlonlbus,

& fcientia:

stüm od

21. Ut oftenderem tibi firmitatem , & eloquia veritatis,

refpondere ex his illis) qui miferunt te.

Dominü

22. Non facias violentiam pauperi, quia pauper eft: neque

'

conéeras egenum in porta.

23, Quia

—

j Stltta

fil mi inclina.

(1) Indina. zz ediz. Sixt. legi m

Cm eü, aC h

18. Coligata d) "Tenaciter ad-

C3, Ph)(ica,ö "Theóologica. De bis

hzret,

omnibus fcripfit Salomon, qui mo-

Sincerit

Virga di[ciplins. ) Caftigatio , qua

ralia Proverbiis, & libro Ecclefia-

item db Omil

L.

ad. dlfc:nphmm conformatar.

fte complexus eft, T'heolocgica etiam

nam,

16. Dab;t zpjä dirzori. ) Vel fpon—

in iisdem fparfim, & fenfu allegori-

Gincere b

te ad captandam muneribus illius

co

in Cantico. Canticorum.

rag-

benevolentiam, & favorem; vel in-

terquam quod multi illius libri ad

/ullf /W

vitus ditiore per calumnias extor-

noftras manus non pervenerunt. Vi-

ymnium, Q?

quente, ita permittente Deo; ut, in

de 3. Reg. 4. in fine.

tüly

notll nim

lg cogitationiius , €$ £m faentm »

quo qms peccavit,per eadem puniatur.

18.

Ls weastre :u0,.) ln perïore

Cum magna rerum meditatione :

mqul »

ln-

tuo, in uf(.ermus tuis.

& cogitatione.

Redundabit in labiis zus.) Nam cor-

: Das, ?

2l Fzrmztm*em) Res certas, ut fo-

doli, & men-

dati ,S& fapientes; prudenter etiam

litam traderem doétrinam.

f

, & eora m

loquuntur.

Rq]»olzdere, &c. ) Ut a 1pe traditis

i

U: fft im Domiuo fidutia tfua. )

do&Grinis bene inítructus iis lefpon-

N;ana f"":

Videtur nectendum cum €0., quod

dere poffis, qui te ad dicendum mi-

i Icomm

dictum eít, IzcLiga aurem tuam, c.

ferunt, vel ad negotium ahquod tra«

ut mtelhoatux ümx?can finis äudlen-

&andum, &

perficiendum.

du $

; Bam;þrum,

di do&rinam. faplentum , nempe ut

22.

2uiA pnuper ef.) Ex eo factus

per illam auditam , ^'& fervatam,

infolentior, quod fe non poffit ul-

Omfmum

Ut

L[W! &

in Domino quis fecure fidere poflit.

cifci, Velquafidicat;eft enim pauper,

20. Defcripft eam £ 171//1/6'1167 )

atqueideo mifericordia potius dtgnus.

Id eft, multipliciter, varia tradens

4p perta. ) lm judicio illam Oppri-

) Proptef

mens.

rqüe i

dOCumenta, & eadem frequenter in-

Olim enim juxta civitatum.

e 3]14 160

culcando ,

& repetendo.

bdp.en-

portas erant. prætorm, & ibi jus di-

tia apud Hebraos dividitur in Éhi-

cebatur,

»ra fmt Pænz

Bibl. cum Com. Menoch. T. IV.

L1i

-

459

LIBKI

PROVER

BIORUM

25. Quia judicabit Dominus caufam ejus, & configet eos,

m

qui confixerunt animam e us.

[late anin

AT

neque ambules cum

M

24. Noli effe amicus homini iracundo,

viro furiofo.

l Nol

25. Ne forte diícas femitas ejus, & fumas fcandalum ani-

tnodum

mee tuae.

GN

'€

26. Noli effe cum his, qui defigunt manus fuas, & qui

quia fat

vades fe offerunt pro debitis :

6.Ne

27. Si enim non habes , unde reftituás J qmd caufze eft,

6u

ut tollat operimentum de cubili tuo?

7 Quo

28. Ne tranfgtediaris terminos antiquos, quos pofuerunt

quod g

patres tui,

29. Vidifti virum velocem in opere fuo? coram regibus

EweenctetrES

ftabit, nec erit ante ignobiles.

^. -Statile

Q APIDST . XVEIIL

Pardbolice

Quomodo fit edendum cum principe ;

non appetende dzfuztzce,,nez;

ppettun ,

infixo relr

cibi inoidorum; non opprimendi pupilli ; cafligandus puer ; qu&-

pofitorum

conibénda

renda Japientia ;

fugiendi peccatores ,

€? gule dediti ;

M

M Ia

*

Iaonommlz parentes ; jugzenda mereüzx,

]

1tamen £t

C ebmz*aa :

colibere ; ]

Uando federis ! ut comedas cum pr1n01pe , diligen-

Cift U 5

(

ATLA. Àl

ter attende: quae appofita funt ante faciem tuam ;

Nophes m

2. Et ítatue

tenetur it

2j

(gudicabst Dommm caufam ejus, j*

Cür in eas anguítias te conycw, ut

ütur, à

Dominus pauperem defe :wdet, & pro

creditore 1)ecunum aA tC rol)etente 5

£n,

ln

ipfo fententiam pronuntiabir, « te

cum folvendo non fis, cogaris per-

4P quod

damnabit, & puniet.

mittere, ut ipfa lectuli tui ftragula

Qui ttàm h;

Canfae! ) Aleg'Ct pumendo

&

auferat ?

tta ? "um T

penis meritis inale multabit.

agro-

30 1" WID

29g. Terminos antiquos.) I*mes

T

Sumas [candalum anima vue. )

rum ,

quOs Veteres pdnxeru"

P in

bus fuavn

Ne irafcendi occafionem -tibi pre-

alienam pofleffionem | irrumpendo ,

&cipit, llt

& tenuiorem vicinum fubmovendo.

Vi Dutet

beat, qua provocatus in aliquod pec-

catum cadas.

29. Veloceza in opere fua. ) Strenue

tempef«mm

26. Qui defrgunt manus [uas.) Qui

negotia tractantem, & brevi tempo-

Dittis men

fidejubent;

datur autem fides dexte-

ris fpamo bene expedlentem

lCätUS Coly

ram dexceræ jungéndo, quod eft ma-

Coram Regibus feabit.) Edm Rex ad-

Vlth()r j

nus deF'rere

hibebit, & opera illius utetur, nec

Cf p

Vades. ) Vades proprie ii dicun-

in famulatu hzrebit virorum igno-

bilium, fed ad honores , & pubhca

tur, qui pro. alio. fpondent in re

üt llhus tén

capitali, qui vero in re. pecuniaria,

munera producetur.

4 P)Itnem

appellantur prede:,

fed nofter Inter-

tellioc

Südum

lv lndulï

pres unum pro aïtero accipit.

Ua appofita frmrt , &6 ) Cibos ,

28$. QDuid canfa efl , t tollat , Cbe. ?)

qui tibi apponuntur,

ln conqmrev

Yátor

ücg

CAPUT XXIL -

451

figeteos,

^. Ft fiatue cultrum in gutture tuo, fi tame

n habes in pote-

flate animam tuam ,

ules cum

/. 4. Ne defideres de cibis ejus, in quo. eft panis mendacii.

4. Noli laborare , ut diter

lum ani

1s : fed prudentiee tux pone

$. Ne erigas oculos tuos ad opes, qua

s non pöte's habere :

, & qu

quia facient fibi pennas quafi aquilae, & volabunt in coelum.

6. Ne comedas cum homine invido j & ne d'eüdiergs cibos

nfie eft,

ejus :

L

7. Quoni

am in fimilitudinem arioli, & COnj'e&"toris,æüi:ixatï

yofüerunt

*

quod igi?oratu

»

Lilo

COIE ede

» 16gibus

n

^

tatue culteum Pa gutture fuo. ) ustfacudi fmd'enfiareg funt frhe ducds

im generattone fd«

Parabolice figsificatur cohibendum

appetitum , & veluti cultro gutturi

g. Facient fibs pemuas , Ej' C.) Loq.u;:i-

jfit UE

infixo refrznandam immodicam ap-

tur de divitiis per profopopajam

jr; (ut-

pofitorum ciborum

appetentiam ,

quafi de re animata , docetque eas

cohibendam lingue intemperantiam.

iil ;

$4 famen babes £m poreffate , €$c. ))

quafi affumptis alis eorum manus

effugere, qui illas captant, poræfer-

$i tamen tui potens, & vales teipfum

tim fi folo defiderio

illas fecten-

cohibere ; hoc enim: videtur fignifi-

tur, & aliqui fint ignavi-

Monet

4217

care 9) 2y3 B« Nephes , Dominus

ergo , ut quifque fua fit foxte. con-

, diiger

Ali putant $53 9y3 Bs«

tentus,.

m tuam :

Nephes eum fignificare, qui defiderio

6. Hemine imvido. ) In Hebrzo eft,

p

tenetur, ita cap. fupexiori n. 24. ubi

ze eomedas panem» mali eculi-

Bonus

dicitur , NaL effe amicus bemins iva-

cbnjiCiïs u

esndo. ln Mebr. eft, "n« 5:53- £al

oculus phraft Hebreorum dicitur ho-

repetenfe j

s

mo-liberalis, fic cap. fuperiori n. 9.

aph , quod tamen non fiznificat eum,

e

e

prouus ad

qui iram habet in poteftate , fed con-

ubi lezgimus in, Vulgata

tra eum, qui agitur ab ira,

mifericordiam, in. Hebr- eft, vir bonz

n frigh

ecsli. . Malus vero oculIus homo par-

3. lm quo ef) panie mendacii. jg'Ci-

Fines 28

bus fuavis , qui fi:cile comedentem

cus , & invidus.

Ítaqie monet fa-

st

gt U

decipit, ut cum fe moderate come-

piens, ne€ cum eo manducemus , qni

p

licet nos invitet ad prandium , aut

diffe putet , poftea. deprehendat fe

pv ene

temperantis fines prxtergreffum. Vel

ccnam, tamen quiz fordide avarus

, Oa*

panis mendacit appellatur cibus de-

eft, dolet, cum fua videt abfumi,

revi &

mpo

nec liberdi animo dat fed convi-

licatus conviva' appofitus, qiia con-

m

vivator , eum videatur humanitatis

vis illa invidet , & fip

loffet » fub-

in x

caufa apponere cibos illos,

t cORB-

traheret,

7. Üuontam im ffmilitudinem ario-

fetUY v Y

no

vivam invitare, timen fimul id agit;

r

um 15

ut illius cemperantiam exploret.

[,€5c.) Cum enim primum menfe

&T

4- Prudentie fu4 ponze maflhm.) Ia-

affederis, intra fe, quafi tuturi con-

teliigendum eft hoc de prüdentia,

je&or. & divinus, cogitabit, & «fti-

five induftria , qua homines utuntur

mabit, quam multum. fis comefta-

in conquirendis opibus, de qua Sal-

rus, & dum comedes, bolos, quos

) Cibofs

»Wf-

vator Lucz 16. g. Ej47 , inquit, Lu-

in o$-ingeres, propemodum. numé-

452

LIBRI PROVERBIORUM

Comede, & bibe, dicettibi: & mens ejus non eft tecum,

m*

8. Cibos, quos comederas, evomes ; & perdes pulchros

»

Donin

fermones tuos.

i Q

J

9. Tn auribus infipientium ne loquaris

-quiä def.picientgdo,-

f0n QUi

5

&rinam eloquii tui.

*

1. À

Io. Ne attingas parvulorum term:

toum t

nos, & agrum pupillorum

ne introeas :

40. N

L]

^

bus eoru

11. Propinquus enim illorum fortis

Vefg

& ipfe judicabit

contra te caufam illorum.

41 4

L]

[]

12. Ingrediatur ad do€trinam cor tuum

& aures ïvtuæ ad

tur, &1

verba fcientiae.

25 N

Supra

13. * Noli fubtrahere a puero difciplinam: fi

i

um feni

13-24-

'eni»m percuf-

Eccli.

feris eum virga, non morietur.

yV

I4. Tu vir

nam, &

30. 1

liberabis.

ga percuiies 'eum : & animam ejus *de. infe;*go

1

ub

rs. Fili mi, fi fapien

s fuerit animus tuus, gaudebit tecum

bItU

Tinl

Cor meum.

25

26, r

16, Et exultabunt renes mei, cum locuta fueriht re&a

cuftodia:

labia tua,-

dancecare

-

A7. * IOR

2

aliena,

rabit, anxius , ne nimis multa ab-

ad paupertatem , poiï-'emönem fuam

fumas.

vendidiffet, is, qui erat propinquior

—.——-——

Merns ejus son ef tecum.) INon ex

pauperis., poterat redimere , quod

V. Zny

animo hoc dicit; vellet enim te po-

venditum erat.

Vide Levitici cap.

videat il

tius parum. comedere, &

appo itis

2f.nu. 25. Hic autem propinquus

videantur,

eduliis parcere.

propterea ,Hebraice dicitur 2N3 $065

lp fs

S. Evome:.

J

^

Id eft cum illiberali-

id eft, redempzr , quod jus habe-

lm fer

tatem illius animadverteres, infua-

ret venditam poffeifionem redimen-

! 184 Hdäf

ves tibi erunt epule ilx adeo , ut

di. Innuit ergo Sapiens propinquum,

perlevnn

velis ,' fi. poffes , comeftos cibos

& redemptorem pupillorum, qui a

€vomere.

omnibus deftituti funt , Deum effe,

& crelot

allequendi

Perdes pulebros | jä?mmä:-fzms.) M -

ipfumque €orum injurias , cum fit

Qovillmo

fütia occupatus, animus non erit

juftus, & potens, ulturum.

hilarirer, & amice confabularis , fed

T55 fpgs

12. begrediatur,) Applica animum

"

Pï.f/]o,/gfl'

nihil magis optabis, quam poffe te

ad doéctrinam.

erpedas,

inde fubducere.

In Hebr&o eft, cor-

13.. Difcsplinam. ) Cotxeptionem

THWeS Verba fua jz;czma'd.,

*

i

(,

F

U. Diy

& caftipationem.

21C9 ut It

10.. Ne attingas, 6$7.) Idem eft quod

14. De i»fermo, ) De fepulchro ,

&udo jl

'fupe.riori Cap. n. ag. me transgrediaris

id eft, morte temporali, vel «terna.

?0 Quj

feYU2I05 A;ztiqzms.

erunt.

|

Ne imtrotas.) Eos occupaturus, &

IS. S; fapiens , c.) Si fueris ade-

.tibi vindicaturus.

j

Vel'flc

ülo d

ptus fapientianr , ita, ut prudenter,

icil

iCït, üt

il. Propinquus eniga Vorum fortis eff.))

J

& cordate loqui poffis, magno frue-

Cum quis apud: Lfraelitas - redactus

fis voluptatis, fructu.

Vitt, qui

F Confer,

|

CAPUT XXII.

453

. fecum,

17. * Non emuletur cor tuum peccatoräs: fed in timore 'Iafra

pulchms

Domini efto tota die ;

24. D

19. Quia habebis fpem

-ip novifimo , & preeftolatio tua

icieft do»

non auíeretur.

19. Audi, fili mi,

upillorum

mum tuum,

& efto faplens: & diri'g.eä in via arii.

*

/20. Noli.eífe in conviviis po

tatorum , nec in come;(ï'atibni«

. judicabi

bus eorum, qui carnes ad vefcendum conferunt :

21. Quia vacantes potibus, & dantes fy

.

F]

.

"mbola qonfumen,«

es tug ad

tur, & veftietur pannis dormitátio.

:

22. Audi patrem tuum, qui genuit te: & ne contemnas,

m perat

cum fenucrit mater tua.

23. Verita:em eme, &n

.

oli:vendere fapientiam , & do&ri-

le inferno

nam, & intelligentiam.

24. Exultat gaudio pater jufti

bit tecum

bitur in eo.

$ qui fapjen*tem genuit, leeta-

2$. Gaudeat patertuus, & matertua, & exultetquze genuit te.

26. Prabe,

xint r

fili mij cor tuum mihi; & ocpli tui Vi.gs meas

cuftodiant,

,*Non

27. Fovea enim profunda eft meretrix, & puteus anguítus,

.17

'./

aliena.

-nonem fam

1Y.115

28. Infi-

| propinquior

17. /Emäletur. 3 [rhicecur, vel in-

21. Cenlumentur.) Ad paupertatem

:

moe , (

videat illis, etiamfi profpere agere

redigentur. |

Levitici C?

y propinqus

s ideantur.

Panzss.) Panni funt lacere; & at-

tur 2n) 2

À frinseore Domiri eflo.) Divinam

tritz veftes.

levem fervando.

.

Dorsitatio, )

Negligentia ; &

pl j H*

fomnus inultus , qui crapulam fe-

g relimet

!

19. Habebi [pem i jovi/mo.) Ver

perfeverantiam iu timore Dei , erit,

quitu-r.

& crefcet inte fpes ejus, quod optas

23. Noli wendere [apsentiam , t$c. )

yrutti, qu :

MVel habebis tandem in

Cum adeptus fueris fapientiam ,

Deum i^

affequendi.

noln eam abjicere a te ;

noli eam

(48 j

cum i

novillimo die id, quod modo fpe-

"j

ras ; fpes enim fumitur pro re fperata.

alienare.

LXX. xai lu?i'clïroäo'n 0'0-

Pr.æ/f'al4tio ZH4s ) Id quod a Deo

Qía» , &6 me repudics , me abjseias. fa-

jici animum

Fien!iæm.

expectas.

I9. Dir;'ge, im w18 animum tüum.)

26. Pr&be, fils sui ,— €or tüttm onibi.)

st

Fac, ut rete incedas, femitas infi-

Animum accommodans ad

audien-

ftendo juftitiz, & divinz legis.

da, & admittenda, quz ditturus

fum.

fepulchm !

/20. Qu carnes ad vefcendum caon-

qd «tona

ferent. ) Idem eft, quod fequenti

E£ oculi t8i 5 65c.) E«t oculi mentis

verficulo dicitur, dazzes [yzbola: cum

tux femper obfervent vias, quas tibi

fuctis ii

parum fit convi-

deimnonftro.

:

j

t

Ícilicet, ut magis opi

vium, quilibet ex con

VN

is aliqua edu-

27. Fevea enim profunda efl mere

ignó fri*

lia conterunt in commune.

frix.) INeque enim facile pecpnia

£

454

LIBREI PR OVERBIOR UM

o8. Infidiatur in via quafi latro & quos incautos viderit,

ne a,&

T(petian

interficiet.

æ? cui rixe ? cul foveæ;? cui

29. Cui vse? cujus patri v

fine caufa vulnera? cul fuffufio oculorum?

[

|

3o. Nonne his, qui commorantur in vino, & ftudent cali-

ämz;fa'äi

Af t

cibus epotandis ?

. 41. Ne intuear

is vinum, qu;md'o,- flavefcit, Acum fplenduerit

TTR

"

in vitro color ejus : iagreditur blande;

lis l

52. Sed in noviffimo mor

debit ut coluber, & ficut regu-

lus venena diffundet.

33.Oculituividebuntextraneas,& cortuum loquetur perverfa.

L NFZ(

34..Et eris ficut dormiens in medio mari ; & quafi fopitus

bia eorti

gubernator, amiffo clavo, & dices :

n dolui: traxerunt

IN

355 Verberaverunt me , fed no

4 In

me, &

pretiofa.

expletur meretrix , fed licet multa

C3t.e Ne o éntpearis vinaum. ) Ne ca-

ingerás, adhuc plura defiderat, &

piaris defiderio vini.

& Vir

legreditur. blande. )

FauCeS. delinit,

6. Qüi;

poltulat. LXX. habent; mog rerpi-

pévog delius perfaratum , quod fcili-

& gufïui gratum eft.

multa co:

cet implere nemo polfit. -

22. Moerdebit ut coluber.) Quuemad-

imodum enim venenuim totum cor-

?. Exc

Purets angufhus.) Ex'qu-o nimirum

difficile poflis emerg«re.

pus pervadit, & illud obftupefacit ,

DEmean as

29- Ppfidiatur 5 wiz, 6c.) Modum

& mortem- conciliat ; ita ebrieta-

LA

o

Trotergat

Infidiarum fupra defcripfit cap.

,

tem fenfuum , & mentis torpor fe-

im

n. 10. verbis illis: Ef oceurrzz :l ma-

quitur, vulnera , & mors corporis ;

lier oratu neretricio.

vel animz per peccatum.

L ïh'ïjlum

Wnüm ey .

dprerficier.) Mita animz, aut etiam

Regulus. ) Bafilifcus.

]iS, quodk

corporis privabit ; fatis eniu con-

33- Fideiunt extraneas, ) Ex He-

breo verti pot

, Videbunt extranea:

€ propter

ftat occafione. meretricum multa pa-

-

.

s fattus fueris, ab-

T$, & fcn

trari homicidia.

hoc eft, fiebr

bendi (l

209. Cu; v2? ) Id eft, cuinam im-

furda vifa oc.lis tuis obveirfabun-

tüur, nec res videbis, ut funt: fen-

&t difeif

pendit calamitas ? [talice diceremus

US rürfm

chb; 4vra de gtai ?

tentia vulgatz editionis eft, ebrio-

Fovéa. ) Grave periculum , in

rum oculos impudice converti ad

alienas uxores contemplandas.

quod incidat.

Vel fignificatur ebri-

1 rEim

d

os in foveas cadere , dum caput, &

' Lequetur perverf2.) Que non decent.

4

pedes non fatis officium fuum faciunt.

24- Sicuk dormiens in medio mari, Gc.)

lvc

mens enim fumida crapul caligine

us hi

iCe

diue cawfa "wulutra. ) Nam ebrii

etiam in amicos fine, caufa ferrum

Gbfcuratur ; nec fenfus , & eorum

aplentia ;

firingunt aliquando.

Sic Alexander

funciones regit, fed vino &ftuans ,

Qu oij,

& fluctuans ebrius , incondite mo-

U atciy

ur

semulentus Clytum occidit.

Szzu/jruþa ocalorum. )

Significatur

vetur, loquiter, & agit.

Titus ; dfiüd

ebrietatem aíferre oculis caliginem,

33- E£ dices.) Cum crapulam edor-

ttdem (iy

Ulltus æ(]

lL

eosque. fuffundi multis humoribus

mierís , & cvipilaveris.

t

àl

vifum obtenebrantibus.

Sed zom delui. )

Non

"

ldnrn

eft, Rüber eculorum.

In Hgbræo

no obftupefactis fenfibus.

fenfi, vi-

Ie(t* 1

Allit

j

CAPE T XXIV.

455

me, & ezo non fenfi: quando evigilaAbo , & rurfus vina

0s vierit,

TCperiam ?

[:&Ce! Q

CAPUT E

u

in

dent cali-

/'Emzi-lätïo malorum ; fapientia , C? eruditio ; cogi!ätia* ftulii ;

eruendi oppre[f/ ; docrina ut melle utendum ;; mon. infidianaum

fplendueri

juflo s cajus inimici , detra&lores 5 jufTe judicandum ; nullus *ver-

bis lalandus , tec malum malo reddendum; ager pigri ;

:

C

.l

ra

*

dormitanti pigro venit ege[las.

i. MTE semuleris viros malos ; nec defideres effe cum eis: Suprz

urperveria

ir

. 3. Quia rapinas meditatur mens eorum, & fraudes la- 23.17-

bia eorum loquuntur.

I2X

-— À

3. Sapientia sedificab

itur -ä'o—müs, & pru'dentia,roborabitur.

luv

h

4. In do&ctrina replebuntur cellaria , univerfa fubftantia

pretiofa, & pulcherrima.

4

s. Vir fapiens fortis eft, & vir doCtus robuftus, & validus.

uia cum difpofitione initur bellum, & erit falus u

$u

6. Q

.bi

multa confilia funt.

. Excelfa ftulto fapientia, in porta non aperiet os fuum.

8. Qui

Traxerunt ne. ) Raptarunt pef fq-

per prudentiam & fapientiam ejus,

lum.

qui illi preeft,

Er rur[um zvina veperiam. ) Hoc eft

4- Ciizria.) Apothece, domus of-

s

unum ex graviiïhnis ebrietatis ma-

ficing, & cubicula.

S. Vrv fapiems fortis eff. ) QQuia li-

e

lis, quod cum intelligant homines

fe propter vinum carudfe ufu ratio-

cet corporis viribus fit nonnunquam

nis, & fenfuum , adhuc tamen bi-

infirmior, tamen per fapientiam, &

bendi ftudio tenentur, & vix ebrie-

prudentiam ita fupplet fortitudinis

tate difcuífa repetunt calices, qui-

defectum , ut adverfarios fuperet.

bus rurfum inebrientur.

6. Cum difhofitione imitur bellum. )

Multum in beilo poteft militum or-

do, & bellica difciphna, confilia ,

LE E .ænmle;-ia viros malos.) Wide

di&ta fuperiori cap. n. 17.

aftus, & flratagerata.

3. JEdifrcabitur domus.) Eft in duo-

7. Excelja fflto. fapientia.

) Ad fa-

Nam

pientiam ftultus perti

eré non po-

n

g s

bus hifce verficulis gradatio.

*

d

b

a effet, ad

us

qi

f.

€

ipientia , prudentia , & do&trina,

teft, quafi edito loco

L :

of

que omnia pro eodem , ut fynony-

quem illi nefas adfpirare, vel ad quem

ma accipiuntur , dicitur edificari do-

ille fe perventurum defperat.

1&/'('

t nü

mus, deinde roborari , & firmari,

lo porta nom aperiet os [uum,) Non

tandem divitiis locupletari.

Porro

intererit.publicis confiliis, aut judi-

[ »sfn f'ic[.

domus zdificatio, &c. non de ma-

ciis; hxc enim prudentiam ,/ & fa-

teriali domo intelligenda .eft, fed de

pientiám requirunt.

Vel fenfus eft,

Xd*u

pra- impericiaknon habiturum , quo-

reCa inftitutione familie , gtw; fit

yus

x

^

456

LIBRI PROVERBIORUM

*-8g. Qui cogitat mala facere, ftultus vocabitur.

n Ne

"

9. Cogitatio ftu

;ti peccatum eft, & abominatio hominum

qüe vaftes

detra&tor.

16. 99

1o. Si defperave

autem Cor

titudo tua.

ris ïapi,"us in dïe anguítiae ; ximminuetïur for-

17. Cun

*Pá rr * Erue €os, qui ducuntur ad mortem, &

ejus ne €

vqui trahun-

91. 4. tur ad interitum , liberare ne ceffes.

.

19. Ne

gb eo 1rat

12.Si dixeris: Vires non fuppetunt: qui

infpe&tor äft Cor-

dis, ipfe intelligit, & fervatorém animse tu:e nihil fallit red-

gr. Ne:

detque homini juxta opera fua.

20 QUO

13. Comede, fili mi, mel, quia bonum eft, & favum dul-

imporum

ciffimum gutturi tuo.

s. Tim

14. Sic & do&rina fapientize animze tuse: quam cum in-

tibus n0n

eribit.

2 Qu

veneris, habeb'is in noviffimis fpem, & fpes tua non p

Is. Ne

tufque

modo objeca diluat, fi reus agatur

illud Pfalm. 81 4- 'E'ipitf pauperem,

uaesestsecne

in porta, contra quam de fapiente

6 egenum de manm peccatoru Lberate.

ilud Pfahni ufurpari poteft : Noz

12. Viser: 02 fappetunt. ) Ad libe-

eonfundetur , cum . logtetur snimicis . fui

1j Nj

randum innocentem calumniatoribus

piens, ne

:2 porra. Pfal. 156. $*

refiftendo, & iis , qui eum injuft

ftudeat in

opprim ünt.

«

"AE

omnibus y;

8. Seminus vecabitur. ) In Hebr. eft,

m5 *7373 babal mezmmmotb, qu&

Servaterem anima tu4.) In Hebr.

quod ciat

voces fignificant virum feelerum , id

eft, 33 zorzer, quod vertere poffis,

Nam lia ]

€ft, hominem fceleratum , & £lagi-

quis [ervat, velobfervar, vel qui euc

yreheadi po

tiofum, ldic etiam ftultus benedici-

ffodiat animam tuam; naàg utrumque

C vità nof

tur, quià non bhabet rationem fus

fen-

&UUS etam

fignificat. verbum ) zatzar

falitis, quam qui ne

gligit, v'erg de-

tentia ergo eft, qui obfervat ani-

men g'*ravig

fipit.

mam tuam, oninia videt , nec euum

Venietur, V

, Cogszatio þzu'lti peeeatum . eff. )

Vel fenfus eft, nihil

potes fallire.

LE il

|

Stultus, & fceleftus de peccato per-

ialit Deum fervatorem animz tuz;

t08 vexite

petrando aflidue cogitat,

cujus: beneficio ut

tu fervaris im-

id elt, ag

Abominatio bemimum. ) Qui enim

munis a multis malis , ita par e

n äliqua m

audit detrahentem alteri, :cogitat fibi

te etiam in aliis ; qui periclitantur

ifts, Da

ab eodem detrafctore non

fervandis, folicitum effe. Fortaffe,

i

Oltntem J

€umn abfens fuerit.

parcendufn,

'

fapiens allegoria eorum , qui ad mor-

um accidi

Ex H-e-

tem corporis trahuntur, excitare nos

u.n ltlls Ptn

10. Si defperaveris, &fc. ) !

vult ad opem iis ferendam, quibus

l. 4

brzo fic vertit Pagninus

KR eïz:]m

fer

mors fpiritualis imminet.

Wünsferi

D

fwufés: im die angufie: angufla fortrtm-

13. Comede , féli mi , mel, ffc) Ap-

19' Ne (05;

do :44, & fententia eft, eorum exi-

dl

guam effe fortitudinem , &: pàátien-

pete fru&us fapientie, & cum eos

» quod pj

adeptus fueris, illis fruere , quia ani-

Amlar;

Ó

tiaum, qui ad quzlibet adverfa con-

me dulciores funt , quam favus

iqu'e eHde ml

cidant animo; & defperant de me-

diore fucceftu.

mellis palato.

v CDlus ef. )

"m

COmeVEri i;

Yf Qu ducuntur 4dmaftem.) Quod

i4. Habebis p noviffizmis fpe

$

rum- flicis

intellige , fi innocentes fint; kju,xkf;&

de di&ta fuperiori cap. n 18

10], cuma

E

—

CAPUT XXIV.

457

-I5. Ne infidieris, & qu

*

s&ras impietatem jn domo jufti, ne-

hominum

que vaftes requiem ejus

L

16. Septies in die eni

m cadet juftus , & refurget : impii

autem corruent in- malum.

E

metgr.for-

17. Cum ceciderit inimicus tuus, n

e gäudeaä, & in ruina

u trahüt.

ejus ne exuket cor tuum:

18. Ne forte videat Dominus , & difpliceat ei, & auferat

t eiï Cot-

ab eo iram fuam.

Jlit, sl

. 9r. Ne contendas cum peffim

vis, nec aemuleris impios,

20. Quoniam non habent futurorum fpem mali, & lucerna

wum dul-

impiorum €xtingue:ur.

21. Time Dominum, fili mi, & regem : & cum detra&to-

ribus non commifícearis :

m

p

| cum it

| petibit

22. Quoniam repente confurget perditio eorum, & ruinam

1. N

utriufque quis novit ?

at

23. Hac

'[e putperem

rá liberate.

Nec aweieri impios?) Kepetitio pre-

) Ad libe-

15.. Ne infidiera , 8c.). Monet Sa--

cedentis fententiz.

*

amaiatoribus

piens, ne quis curiofa obfervatione

eum injue

ftudeat in jufto ,

qui pacate cum

1

20. Noz habent f'turorzm þem md/i.)

omnibus vivere conatur, invenire,

Nam licet fortaffe nunc abundent,

g ]o Hebr.

quod carpat, dolis ad hoc ftructis.

tamen , ut eft in Pfalmo ^5. 6. N;-

Nam licet levia quedam in eo. de-

bil imveniemt ommes 'vi.Iji divitzarum im

Ttere POH;S,

prehendi poffint errata , fine quibus

vanibus füis.

ye] qui m

hac vita non ducitur, immo in que

i utrumgüï

Lucerna nmnpiorum extinguetur.) Ha-

fapius etiam libitur, non facile ta-

betur hzc fententia fu

pras cops ag

sïi!Zdi' ' im

men gravis aliqua culpa in eo in-

n. 9. Vide ibi dicta.

Xervat. 80l

venietur.

We] fententia eft. Noli-

: fec eutt

2I. Tiwse Dominwzs.) Qui omnipo-

l5 6&9 nlhll

se 0 impii, juftis viris infidiari, &

tens eft, & poteít animam, & cor-

eos vexare ; nam etiamfi fepties ,

pus perdere 1n gehennam.

apims 0

id eft, aliquoties , vel fzpe cadant

fewaris jm-

Regem.) Qui in terris Dei.v'ïcarius

ja pa t

in aliqua mala, incommoda , & an-

eft, zec ffue canfa gladium portar. D,

uftias, Deus illos liberabit, & ad

|

xeridlitr

:

orentem fÍtatum excitabit , contra

Paulus ad Rom. 153. 4.

D

XFO;'c;ii.ev

quam accidit impiis ; qui fi cadant ,

Detraftorióus.) Qui Dei, Regisque

yiad 007

rmandatis detrahunt, male de iis lo-

funditus pereunt.

cxcitäïe,"os

(i8. odeferar 4b eo. ) Et in te

quentes, & ad eorum contemptum

m ( 5

aransferat.

alios incitantes.

19. Ne coptendas cum pe[Timit.) 1dem

az. Perditio eorum.) ACtive perdi-

DL

eft, quod Pfal. 36. 1. dicitur : No5

tio, & exitiun a Deo, & Rege in

-

& cum 0f

amuleri : cmalignantibss ; nam utro-

detraéctores.

3 4nl

bique eadem íunt verta Hebraica,

Ruinam utrimqtte;) Hoc etiam a&i-

5 qui

favib

Senfíus eft. Noli imitari malos , aut

ve eodem fenfu.

jam

commoveri invidia, aut zelo €x eo-

Qis novir? ) Quafi dicat, fubito ;

rum felicitate.

& inopinato autferetur.

jl "

Mmm

Ij

Bibl. ecum Com. Mcjnocþ. 1. IF.

-

V

450

LIBRIPROVER BIORUM

g

wLev. 44 Heec^

*doqtfe fapientibus dico: * Cognofcerevper—fo-

) Et lÁ

19.19- nam in judicio non eft bonum.

vir armatü

eut.

[. I7.

24, Qui dicunt implo:

4

Tuft

us es, ma

ledicent eis pqpti]i »

& deteftabuntur eos tribus.

16.19.

Eccli.

2$. Qui arguunt eum . lau

dabuntur, & fuper v..iþfos vehieF

Glaria D.

42. I benedi&tio.

»

ne ie exali

46. Labia deofcu

labitur, qui re&äav.erba'refpondet.

d) du

27. Preepara foris opus tuum, & diligenter exerc

E

e'agrum

end. iif

tuum, uf poftea zedifices domum tuam.

28. Ne fis teftis fruftra contra proximum tuum : nec lactes

hod i

quemquam labiis tuis.

|

Supral ^ 52g. * Ne dicas: quomodo fecit mihi;

fic: fatiam- $i :"ï"ed-

2922. dam unicuique fecundum opus fuum.

.

*

.

gritranfivi, & pervineam Vi'r)i ,f(ülti,

Eq

4o. Peragrum hominis pi

Ex

31. Et eccetotum repleverant urticde, & operuerant fuper-

I-2

, Glor

üciem e

f

jus fpinee, & maceria lapidum deftru&ta erat.

^5

j

2

uod cum vidiffem, pofu! in corde meo ; & exemplo

gate ferm

) Gol

didici difciplinam. ( 1)

tabile,

33. Parum , Inquam ,

dormies, modicum cïormitabis, þau—

xillum manus conferes, ut quiefcas.

34. Et

Erimft pan

(1) Poff vocem; difciplinam zz e4zt. Srx7. Zegitu; : quue quo piger dor-

tàntüm dorn

mies !

Ufque quo de fomno confurgces :

a7. Prapara foris , 6c.) "Tradit pre-

cum in fom;

23. Hac quoque [apientibus, ) Hxc

men dormim

etiam , qu& fequuntur , dici fapien-

ceptum économicum, docens prius

Mf.m(on]er

tibus; nam infipientibus nihil pro-

curandum , üt ruri bene fe habeant

fuerit dicere.

es noftrz, & ager bene fit cultus,

48 p 9l

&c. deinde ad urbange domus fabri-

W Quaf

Cagnmofcere perfouam. ) Accipere

&rtdienti. fu.

perfonam. Wide di&a c. 18. num. $.

cam adjiciendum animum.

Patvenit.

24. Qui dicunt wumpio : juflus es. )

29. Froffra.) Sine caufa.L

XX falfus.

P. (inquit lfaias cap. s. n. 33-) qi

Laües. ) Merbis blandis feduce-

gädf Vr 4

ye coneris.

Non. femel. fupra . di-

15 tl fere

jufHiftcatis imnptum . pro miuneribus , 6 iu-

iam jf aufertis ab eo,

&um eít, Lado efle frequentativum

l D

( Tribus. ) LXX. Genztes.

a Lacio , cujus compofita funt alli-

25. fÜi argnunt eum.) Qui impium

cio illicio, &c.

-

TUm

og. Quomodo fecit mibi.) Quafi di-

dum Qu p

redarguunt, & fonteu inventum pro

Tmb?idfm

meritis puniunt.

cat: Ulcifcar injurias.

26. Labia deofculabitur. ) ^ Admit-

32. Pofu) im corde mto.) ln He-

Mteram linos

tetur ad ofcula, id eft, arctam a

brzo eft : Fofzi cor meum,. Animum ad-

l$ , aut hb

citiam.

,mi-

verti. 1talice diceremus, Fec; refle/ffone,

fetunt,

Qui rtlla verba refpondet. ) Recta

Exemplo.) Hominis pigri, & ftulti.

verba refpondet judex, qui fine con-

L/quequo piger dormies? Mle ipfum ex-

Viri Eret]

fideratione perfonarum pronunciat ,

citavi, & mihi dixi, vel ipfi pigro

üec, Re(ïe

n

*

5

Qu i

ü diEbu

quod equum eft, & generatim quif-

dixi , quantum adhuc teneberis ifto

quis rogatus fane , « fapienter re-

tuo pigriciæ veterno ?

d eü» dly

* Velaye -

11)0::469

33. P«erwn inqm?n dormies , Gc. 5 j

fs

4 d

*

J

CA;PUT XXV.

A

459

bere' wfo.

34- Et veniet tibi.

vir armatus.

quafi curfor egeftas, & mendicitas cigiaü'

eis pqpu'ai)

CAPET XXW

píos venis,

Clüria Dei, 699 regum : cor regiss rubigo qua , C impietas e[f :

ndet.

ne te exaltes; ne detrabas ; Jecreta. tua ferva : mala aurea , &

etce agrum

inauris aurea; frigus in me[fe ; nubes frue pluoia: lingua mollis:

uel imoentum : Jagitta acuta : dens putridus : acetum, tinea ;

.

* nec lades

benefac inimico

3

angulus domatis; aqua frigida , fon.s

durbatus ;. mulium mellis comeflum 5 urbs

mi 8: -

ab[que muro.

fE quoque parabole s Salomonis, quas tranftulerunt viri

mviriftuli,

I.H

rant füpet-

Ezechise regis Juda.

2. Gloria Dei eít celare verbum, & gioria regum invefti-

;Tal.

X

& exempo

gare fermonem.

r

3. Coclum furfum, & terra deor

fum, & coraregum infcru-

tabile.

itabis, pat-

Mmm 25

4. Aufer

DO E

Etiamíi parum dormias, aut etiam

flatem pertinere, celare verbum , id

p piger r

tantum dormites , quod tunc accidit,

eft, abfcondere rationes judiciorum,

cum, in fomnum proni, nondüm ta-

& confiliorum fuorum; nam cum fit

) Tridicpre-

men- dormimus, veniet tibi , &c.

fummus omnium Dominus fuperio-

docens praus

Manus cozferts.) Complicabis. Chald.

rem, aut parem non habet, cui ra-

a& fe habennt

ad petlus applicatis.

-

tionem reddere cogatur.

Cui inter-

oge fit cultus,

44 Quaff curfor»). Qui lente pro-

pretationi ex adverfo refpondet al-

domus Ea

gredienti. fubitus, & inopinatus fu-

D

tera: pars fententis.

Glejiz Regmums

pervenit.

emvefhisare feyrmonti , quafi dicat : De-

372

Quf

corum eft Regibus fuorum decre-

É wvir ATIBATUSS ) Ut non poff

torum rationes , & fundamenta in-

ladis fedacel-

fis .reüüere.

gd. fuprs. &

veftigare, & in promptu habere, ut

l uen:ativm

1 "rabola Salomonis.) Qu . nimi-

calumniatoribus fatisfacere poflint.

fit font- U^*

rum fequuntur , quemadmo-

Vel fenfus eft: ad. Dei. gloriam

dum quz preceflerunt.

fpe&are, q'od facr« Scripture non

) Quií die

. Tranflelerusz. ) Non ex una in

ficile intelligantur; ad honorem ve-

alteram linguam , fed ex variis fche-

ro

egum pertinere earum, occul-

Y [n He

dis, aut libris ,

in

juibus fpar-

tos fenfus rimari. "

Cur Deus vo-

17

d-

fin invente funt , iu unum colle-

luerit obícuras effe facras Literas

jpimomt

| fgci r

diefme

gerunt.

H

*

diximus in Prolegomenis cap. 19g.

jgriy

& &u tl

Firi

Ezecbié. ) Viri do&i fub

Potef etium effe. fententia, glorio-

/le i)füm a

Wzech. Rege Juda, qualis fuit Sobna,

fam . efíe Principi noíffe res fubdito-

qui in diebus. Ezechie fcriba fuit,

v if

rum fuorum, opes, actiones , con-

filia.

cndert !

hoc eft, divinz levis peritus.

"$. Celare verbum, 6c. ) Vel fen-

31« Celom fürfsem , 60c. ) Ut dit-

fus eft, ad Dei gloriam, & wmaje-

ficile eft inveftigare diflantiam caili

irtith $

460

*LIBRi PROVERBIORUM

-4. Auferrubiginem deargento, & egredietur vas puriffimum.

^. In.

$. Aufer impletatem de vultu. regis, & firmabitur juftitia

pientem»

thronus ejus.

H

1 9

6. Ne gloriofus appareas cora

qui mifit

rum ne fteteris.

m rege, & in loco magno-

u Nuï

7. Melius eft enim , ut dicatur tibi: Afcende huc , quam,

tiofus , &

. h

ut humilieris coram principe.

8. Quse viderunt oculi tui

, ne proferas in jurgiio cito, ne

et durit

16, Me

poftea emendare non Pciïïs, cum dehoneítaveris amicum

tuüm.

tiatüs evo

.9: Caufam tuam tra&

j

a cum amico tuo, & Afecretum exþta-

r Sut

neo ne reveles:

E

fatiatus o

10. Ne forte infultet tib

i,q cum .audierit 4 .& exprobrare non

celffet.

Voeseectemoser m -

los tenernt,

/;raia, & ai

nicitia liberant, quas tibi ferva, ne exprobra-

piener, &

bilis fias.

dientes obl

rr. Mala aurea in leCtis argenteis , qui

Cus addunt.

| loquitu;' verbum

1 leci ;

in tempore fuüo.

I2. ïnauris

$ n

Symmidu

a terra, feu cali altitudinem, &

10o. Jefuleet tibi) Exprobrando, &

terrz profundit tem, ita Regis cor.

objiciendo dedecus aliquod tuum,

Bo

quod illi tanquam amico', confilii

f/t'g/w.iw

4bditos Principis fenlus , 65 ff quid oc-

vomnodgs

cu/tius. parat , exquirere . tcitum. an-

capiendi caufa communicaveris.

Süodum .

ceps, mec ideo affequare , ait/ lacit.

Gratia,t$ amieitia libsrant.) Mera

Annal. 6.

V0, vd al

amicitia, & bene- apud amicum fun-

ganttt f

4« ufer mäigikem, &c.) Sicut cum

data gratia ab hoc te liberabit in-

lent enos

aufertur rubigo de argento, & fco-

commodo.

WVel fenfus eft: amici-

ria, egreditur vas purum ; ita fi

tia cum magnis viris ; & principi-

Tondibus,

auferatur impietas a regno, purum

in

tum deleq

ECI

bus £As/Sepo», id eft, liberu

1

"3 & i'ï'

Dortune p

erit per juftitie fplendorem, &

genuum reddit.

I5 ) g

bile etiam, & firmum.

Egredictur.) De manu artificis, qui

Quar rl fepvu. ) Valb kR

fàque. ill

ilud formavit.

:

Grec

"1

£0 de l

tre.

Tpuoo) O'tavT.

0;, tibi confirma, & R;bili

S. De vaulta Regis,) À Re

À

6. Glerzofus.) O

[ïen,ta.tor.

ïJXX- ha-

Ne exproirabilis fas. ) $i enim te

Zemma ^

bent, /aperbus.

dilexerit amicus ex animo , omnia,

m ii

Iz leco magmorum. ) Coram regni

86 & pa

que ad tuum dedecus pertinere po-

16 Jeftus

proceribus, vel in loco eis deftina-

terunt, caute vitabit, nec ullo mo-

to, & debito , quafi dicat , fuge

do proferet.

Vel fenfus eft, ne vi-

lapillus "

ambitionem.

lis Bas ; qui enim magnatum ami-

D uit

citiis fulei non [funt, parvi

iC v«

7. Harmilreris.) De loco,

quem oc-

: fier-i

cupaveras, dejectus.

folent.

Daramug

1L, Malz aurea , G c. ) , Ut mala

t it lg

8. ÉÜna viderunt oculj 1uj.) $i quod

lemuS, t

peccatum in proximo tuo notfiüi,

aurea argenteis ledi columellis im-

quod illi objici potlit.

pofita propter elegantiam operis ocu-

lao nl

piuyy,

CAPUT . XXV.

45f

arifimm,

12. Inauris äurea,& margaritum ful

gens, qui arguit .'fa.-

tur fufitia

pientem$5 & aurem obedientem.

.

le me

13. Sicut frigus nivis in d

ffis, ita legatus fidelis ei,

(0 Thaptu

qui mifit eum , animam ipfius requiefcere facit.

14. Nubes, & ventus, & pluvid? non fequentes, vir glo-

riofus, & promiífa non complens.

ch, quim,

15. Patientia lenietur princeps, * & lingua mollis confrin-

* Supz

et duritiam,

IS-IOW

10 Cito, t

$ amicum

16. Mel invenifti, comede, quod fufficit tibi, ne forte fa-

tiatus evomas illud.

tum extta-

quando

17. Subtrahe pedem tuum de domo proximi tui, ne

fatiatus oderit te.

obrare non

Mmm 3

| 18. ]acu-":-

105 tenent, & dele&ant, ita quz tffa-

I2. Iuaurts aurea , Ej'c) Que;na(fi

exprobra-

pienter, & opportune dicuntur, au-

modum margaritum fulgens, inau-

rem auream,; cui inferitur , multumi

dientes oble&ant, & ipfi dicenti de-

yr verbum

cus addunt. Vide fequentia.

ornat, ita monitum fapiens, aurem

obedientem , .

In leilis argenteis. ) LXX. habent

tem audit.

quz fcili?eF corripiene

y. Inzuris

ày óppiocxe capoís , im monils Sardir.

Symmach.us», & 'Theodotio, £» rspi-

I3. I» die meffis. ) Refrigerat, &

xobrando, &

BAénroig . dpyeps im confhicuis , Tive

letificat; tunc enim zftus maxime

Videtur

viget.

iquod tüum;

elegamiibuó thec argentei.

ico, conllü

commodus fenfus effe poffe, quem-

lta legatus, €5c. ) Refrigerat xítu-

niciyeri

admodum.malum aureum in argen-

antem principis animum , & maxi-

me de gravi megotio, quod tracta-

tl

) Vers

teo , vel alioqui pretiofo monili ele-

tur folicitum.

.

amicum Fun-

ganter infculptum ( qualia fieri. fo-

lent encarpa ex implexis floribus,

I4. Nubes, 65 ventus , €9c.) Quem-

fiberdbit. ü*

frondibus, fru&ibus) mirum, quan-

admodum aliquando nubes cclum

; eft: amici

tegunt, & ventus ingruit, & toni-

-& prücip*

tum dele&at, fic verbum fapiens op-

portune prolatum.

Italice dicere-

trua flrepunt , & tamen imbres in

berum, & m

mus, & come nnza gicja legata im ora.

terram non effunduntur ; ita, jacta-

bundi quidam homines multa pol-

Jtaque illud, z /e&is , non. intelli-

go de lectulo ad quietem capiendam

licentur, parum, aut nihil praftant.

, & hi

comparato , fed de areola , in qua

15. Patientia, t$c.) Hoc eft, quod

cemma , aut aliquid aliud pretio-

dictum eft fupra cap. I5. num. I. Ae-

$ enm t

fum inferitur, vel infculpitur, qua-

fponfío -mollis frangit itam 3 fermo. durtis

;

imö ,

Qimnta y

lis eft pala in annulo, qus$ be-

17722 firorem.

ne le&us appellatur ; quia in ea

!

ertirere p

I6. Mel in'v'e;zijii, Ef(:) Quafi di-

nec Ü

]o (*

lapillus collocatur ,. &

uodam—

cat, modum adhibe in omnibus;

lj d m

modo quiefcit.

'talice etiam cum

at prefertim in iis, qua fenfus ob-

spaturm

jmt

alicui rei locum fternimus ,. aut

Jectant.

?

feri

Es

m

paramus , dicimus , " Farle 44 /ere.

:j 17 Subirabe.) LXX. e«noy e,:'a'acye

Quz in hujus. verficuli explicatione

Raro induc. Mebr&eus 3 Prero

diximus, ex dicendis proximo ver-

j-i!m f^c-

Ut mii

ficulo confirmantur , & lucein: acci-

Martialis.

'alumel

jig 1f

piunt.

Nuli te.facias nimis. fodalem.

LIBRI PROVERBIORUM

462

J

*

18. ]aculum & gladlue,&fagltta acuta, homo, qm loqm-

tur contra proximum fuum falfum teftlmomum

liere Jit

.19. Dens putridus, & pes laü'us, qui fperat fuper infideli

Aj Á

- longinqu

in die anguftise,

!

2o. Etamittit pallium in die frigoris.

26. Fo

coram il

Acetum in nitro, qui cantat carmina cordi pemmo

Sicut tinea veftimento , & vermis ligno : 1ta triftitia v1r1

py| SiC

nocet cordi.

qui fcra

*tom.

1. SiC

21. * Siefurieritinimicus tuus, ciba illum : fi fiuerlt, da

& . A.

€1 aquam bibere.

qui 00

22. Prünas enim convregabm fuper caput GJUS, & Dcml-

nus reddet tibi,

Cltrja i

23. Ventus aquilo diffipát pluwas -& fames tufms hnguam

deu ahentem.

ts /

p

24 * Me-

fl fle

o

I9. Deus putridus , 65c.) Ut dens

rm: ; quam eluantur e veftibus ma-

TL T

Beda indi-

1l

putridus cibos molere , aut durum

culæ fapone, & aceto.

aliquid comminuere non poteft , fed

Cat acetum nitro fupelfufum effice-

potius , fi illo .uti. velis, dolorem

re, ut nitrum protinus ebulliat, fu-

inet, & crej

tet, ut viva calx

,cum

I

deli amico.

creat; ita qui fpem coï'obat in infi-

LO(». "m f

étàt fimili-

s

To

aqu*t Tnacera

ur, fic accidit impor-

ü

tudo pedis laffi, fmgm fcilicet,

tune confolationem mgelentl ; nam

aut morbo, qualis eft podagra, la-

incréntis aniumus potius irritatur, &

(1) u

Alii

borantis, quo fruftra quie nitatur.

excandefcit^, quam Teniatur.

bent , CUm

Qo. E: amittit pallizn, c.) Fruftra

contra putant fenfum effe, viri pru-

ecundis

Tperat, & fe cunc deftitutum animad-

dentis artificiofe compofitis verbis

Q4' Mfilæ

vertit, cum maxime illius opera in-

dolorem leniri, quemadmodum ace-

explicitum

diguiflet, ficut. pallio hyeme ad fri-

:um'cum alümine, feu fale permix-

2$ d

gus arcendum IRLUUG!T[JJ

tüm, fl in aures mf'c'lletux, fordes ,

ft

J5 aqus f

Jcetum, in müma.) Pagnmus ex «

& purulentmm earandem x:xpu*rocit,

tentia. R.

; db

David putat nitrum efle

tinnita "fanat , licét acrimonia "fuá

S'nqua t«

alumen, quo lana dealbatur, aut fa-

mordeat.

'Vide Valef. dc fdcra Phx-

2 Vf?ja

ponem, quo veftes pur

5

cantur a for-

lof. cap. 6o.

a, qut i

dibus; nam & Greci putant Geriva-

Cordi peffruso.. )

In Hebrzo eft,

Juitüs tn

re wTpo», dmO TÉ »faT&$, quod.eft

cordz malo »:

Ad eft,. tnfh

& mco-

abluere, & tergere, eo quod abluen-

rentl

Cdey;

di, & purgandi

habeat faculratem ,

! Nocet- cordi. ) llluä curis exedendo.

peccatum

Wifi potius fit. vox Flebraicm origi-

prefis,

1115

Nitrum enim Hebrzi 35j ne-

1:99. anm enin cangrag;zäu, Efc)

Cray j

ber appellant.

Cajetanus ait fe ex-

Iomtes carbones, non irz, aut vin-

d1&æ fed charitatis, & amons, qui

""Pel ente

perientia edoctum veftes fapone non

eum mBammec ad redamandum.

/d ei fer

3nundari , . fi ei addatur acetum : fen-

lt[æ f(lnt(

fus ergo crit :

"Qui .cordi mahs ve-

23. Veatus 45;::1/0, &fc. ) Ut aquilo-

hementer aíüicto' carmina , aut ra-

ne nubes dillipantur, ita trifti au-

& jnft

tiones confolatorias importune in-

dieritis -facie.-de "abfentibus oblocu-

t u Juqt

/Nn,

«uléat, dolorem non .magis abíler-

tiones , qu& tugc locum mon ha-

i

[uave E

|

CAPU T. XXV. & XXVI.

453

, qui lg

24. * Melius eft federe in angulo domatis : quam eum mu- *Supr

I

21.9.

liere litigiofa, & in domo communi.

er infid

25. Aqua frigida animee fitienti ,

& nuntlus bonus de terra

lon ginqua.

.26. Eons turbatus pede , & Vena corrupta, juftus caden»s

Imp

coram implo.

rifhta viri

27. Sicut qui mel multum comedit, non eft ei benum * flc, Ecch

. 22;

qui fcrutator eft majeftatis , opprimetur a gloria.

fitient, da

28- Sicut urbs patens, & abíque murorum ambitu , ita Vn'3

qui non poteü in loquendo cohibere fpiritum fuum.

, & Dom-

tUAPUTP XXVI

Gloria in [Tulto : avis voolans : flagellum equo : ve[pondere j?ulto

ts Dingua

.

.

suntius fAultus.

parabola frulti :

bonor infipientis : imponens

Jfulto filentium: canis ad comitum: fapiens proprio judicio:: com-

————!eod

uN

.

mifceri rixe :

Hocens amüco :

füfurro

L4

iracundus :

labia íu-

veftibus

Beda . indi-

mentia x inimicus : operiens odium : fodieus feveam :

rfüfum eftce -

; ebulliat, f«

lingua fallax.

U

a cdx, cum

omodo nix in zeftate, & pluvie in melífe: fic inde-

àccilit wmpor-

*Q

cens eft ftulto gloria.

9. Smut

u"erenu nam

lQ lmtätl,ï )

(I) Jezus bic vtr(n; deeff i2 edit. Sexr.

bent, cüm non excipiuntur auribus

fumptum valetudini mcommodh, &

*xmtur. Alii

fecundis.

ftomachum gravat.

Vide fupra ver-

dffe, viri prt*

ficulum 16.

)oüus volbis

24. Melius eff. federe , t$c. ) Hoc

explicatum eft fupra cap. 21. num. g.

Sic, qui feértatovr eff majeflatis. )

idmodum ac

25 Aqmz fr;gzd;t , Efc ) Ut hau-

Quafi dicat ; licet divina fcrutari fic

a falt p€l'mR

ftus aqu& frigide fitienti gratiffimus

fuaviflimum , tamen. etiam in hoc

jear; Tordets

eft, ita bonus nuntius diu' e lon-

modus ftatuendus eft,

ne hujufmodi

en cxpurüah

ginqua regione expectatus.

cibo , plusquam facere poteft , aut

crimonia dui

26. Vena corrupza.) N ena aqua tur-

digerere ftoraachus noller ,

thl

de facra £t

bata, aut infe&a fordibus; cum enim

obruamur rerum excellentia ,

äd

Ina-

juftus in peccatum ahqucd labitur ,

jeftate.

preo. &

ejas fama ab impiis denigratur.

28. Sicuz ærä:, &c.) Similis eft la«

llül ) & m

Cadegs. ) ln calamxtatcm, aut in

quax civitati incuftoditg, & fine am-

peccatum , aut injufta fententia op-

bitu murorum, ex qua quilibet, &

preffus, ut mox dicam.

qua voluerit hora , exixe poteft, quia

ürié €ï€d€nd0

nimirum verba temere erumpunt »

Á

gg;lbl(, 6f )

Coram impio) lmpio vidente, vel

U.

ut vll

impellente |fuaflonibus ,

:aut metu.

nec examinantur judicio rationis , an-

qül

Vel eft fententia verficuh, tunc ju-

tequam proferantur.

X ngïlss

ftitie fontem turbatum plane cíle,

Spiritum [uum.) Loquendl inteme

amandum.

perantlam.

Va

eum juftus coràm impio caufa ca-

dit in judicio.

i citi

Joc

Q7. Nin eff ei Lonum. ) Quia licet

x in «fate. ) Quæ maturanes

ubus o

fit fuave guPcm, tanien unnodu,e

IN]

dis frugibus nocet

yi P

li

A

* IPB"R IPROVERE IOR UM

Aba.

$. Scut

2. Sicut avis ad alta tranfvolans, & paffet quolibét vadens:

fic-maledi&tum fruftra prolatum in quempiam fuperveniet.

tribuit 1nf

4. Flagellum equo, & camus afino, &

9. Quo

virga in. erfo im-

-

bola in of

prudentium.

4- Nete

fj

1o. J

ei fimilis.

pondeas ftulto juxta ftultitiam fuam , ne e-fïiciär'iä

DudE

tum, m

^^s, Refponde |

m

ftul*to juxta ftultitiam fua'm?j ne übii ;i'apierlw-s

effe videatur.

prodens,

1. Vid

6. Claudus pedibus, &iniquitatem

—bibehs,- qui mittit verba

per nuntium ftultum.

L

l

habebit in/

7. Quomodo pulchras fruftra habet claudus tibias: fic inde-

? Dic

À

14. Sicu

cens eit in ore ftultorum parabola,

Q. Sicut

lo foo,

"T Plevia jn me[f- ) Qag ipfam mel-

5 fuxm j?altitiamfuam.) Ut illius

La

fem iutpedit.

meretur flultitia, cum folidis ratio-

"

.. Jndecens. eft . fféulto. gloria. ) Male

nibus revincendo, & gravibus, pru-

parabola, q

enim collocantur honores , cum tri-

dentibusque verbis arguendo , vel

tune uti nef

buuntur infipientibus , qui. illis ma-

etiam vérberibus illius. petalantiam

8. at 4

l]e utuntur.

:

coercendo, ne magis infolefcat. Hunc

w Mecurt

Q. Sicut avis, €fc.) Signifi

catïmalïe-

enim aptum effe modum agenili cum

pem abfurdi

immerentem

dicta, que fine caufa in aliquem

ftultis docuit fapiens proxime fu-

jaciuntur,, illi non obeffe, fed fimilia

periori verficulo tertio.

He fen-

tibus oraat,

pratervolantr avicule, quae nohn am-

tentie fibi videntur adverfari , fed

1et ille , qu

.adbibita temporum , & rerum dif-

acevum cor

plius apparet.

cretione facile conciliantur.

m

Fruffra. ) Sine caufa.

Sic Py-

Jiceret , Qu;

lz quempiam futervcuitt ) In quem-

thagoras dicebat : 4 militari nom in-

Mercurii i

piam jacictur.

cedezdum , & rurfus, Via milizari ia-

tà veterum

cedendum.

3. Flagelum equo , &c. )

Ut equrus ;

cemebantur

& àfinus, freno indigent, & fla

l

fTE*l-

* 6. Clazdus fediäxq.f.-)"' Quafi dicat ,

P.

üntés quetha

lo, quia ratione carent, & fenfu re-

non alius utatur nuntio ftulto, quam

Cujus, quem

is, qui claudus- ita fit, ut ipfe nul-

legu"t ) flC!

h

guntur; ita imprudens flagello opus

Vabét, quo ad ea urgeatur, que re-

lo modo ire poffit.

eQuyy, j

fugit, freno , ut cohibeatur ab iis,

Bibens imiquitatem.)

Vel ut ex He;.-

iquem co

que malé appetit.

breo verti poteft , &£ezs damnum.

T& anmy]i r

Camus af£no.) Quod lagellum equo,

Dicitur autem bibere damnum, qui

Qam hi i

& camus, five frznum afino tribui-

damno afficitur eadem phrafi , qua

, Wipienti: «

tur, non fic accipiendum , - quafi

dicitur ]ob. 21. 20.

De fnrare 0mni-

ïuïgidior

unum ufi , & alterum alteri pro-

potentis libet : & cap. 34. 7.. Biést fus-

nt[är gmnma

'prie conveniat, fed eft phrafis He-

Jemmationem quaff aquam: fenfus au-

Tacim w

brza, divifim duobus tribuens, quod

tem Vulgati , qui vertit , /z/quitazem,

fonificire s

conjunctim utrique convenit.

ldem

effe poteft, eum bibere, aut devo-

tathäüm l

ite

ergo eft, ac fi ditum fuiffet, ficut

rare ponam errati fui, qui nuntium

F mam

flagellum, & frenum debetur equis,

aliquo deftinat.

pal

Ultur ape

& afinis, ita, &c.

. Quomodo pulchras, 6c. ) Quem-

e, rem tdw

admodum claudus fruftra pulchras

4. Juxta ffultizism.) Mlius imitan-

x Oftorem

do ftultitiam, vociferando, conten-

habet tibias, cum illis uti bene non

lPhititis

[

«dendvo, conviciando..

poífit, ita non decet in ore ftulti

&

l

CABUTI:. XXVI

*

465

bt vt

g. Sicut qui mittit lqpidem in acervum Mercurii :

tvenid,

»i-t;a— qui

tribuit infiprenti honorem.

1 dtïrfo it-

9. Quomodo fi fpina nafcatur in manu t

emu,legti : fic pàra-

bola in ore ftultorum.

ye efficiats

10. Judicium determinat caufas

,& q,gi imponit ftulto filgnn

tium, iras mitigat.

11. * Sicut canis, qui revertitur ad vomitum fuum, fic im- ; p

üi fipen

prudens, qui iterat ftultitiam fuam.

2

22

vittit verba

12. Vidifti heminem fapientem fibi videri? magis ill

*

O fpem :

habebit infipiens :

: fieinde-

13. Dicit piger :

Leo eft in via, & lezna in itineribüä:

14. Sicut oftium vertitur 5n

9. Sieut

| cardine fuo : ita piger in le-

E

-

Anm ) Ut iliu

&ulo fuo,

15. * Ab-

F

lolidis ratio-

Tavins , pru-

parabola, qui illà bene, & oppor-

perinde ac fi lapidem I)Lirl)urzt cir-

*

euendo, Vé

tune uti nefcit.

cumVeftiret.

. Suent.qui lapidem mittit in. acer-

9. Quomodo ff [pma, €c. ) Sicut

j petulantiam

monftrum fit fpinam nafci loco non

olefcac, Hunc

wum Mercurii , 6c.) Docet Sapiens

rem abfurdiffimam eum facere, qui

fuo, feu inutili, ita » &c. vel certe

1 agemli cum

immerentem honoribus, & dignita-

'zafei idem eft, ac /zvezzz, ut fen-

goxime ll

fés fit, quemadmodum fi fpinofus

, He fe

tibus oraat, non minus quam face-

lyerfar , fed

ret ille , qui pretiofum lipidem in

ramus fit in manu temulenti, quo ille

acervum communium- lapidum pro-

"bene non utitur, fed fc ipfum illius

« r ib

jiceret , quales

cumuli ad ftatuas

tractatione cruentat, & alios etiam

n sT

iljtari n -

Mercurii in biviis , aut triviis jux-

lacerat$ ita fi parabola, hoc eft, fa-

ta veterum confuetudinem paffim

piens dictum, qno pungi quis pof-

a niltur i

cernebantur, quos cumulos tranfe-

fet, & ad virtutem ftimulari, fit in

Quaft dicit

untes augebant acceflione lapidis ali-

ore ftulti, qui non bene nec in tem-

cujus, quem in eum jaciebant. LXX.

pore illa uti novit.

ftulto, qia7

legunt , ficut qui ligat lapidem 2y

IO. Zwudmium,9Gc. ) Quem:gdmo-

,util)en'

e'o30»4, id eít, ficut qui lapidem

dum judicio, hoc eft, prolata judi-

aliquem. communem , & vilem au-

cis fententia dirimuntur controver-

du Ée

rea annuli pala illfgat, rem abfur-

fie , & filentium imponitur liciga-

m

dam facit ; ita qui tribuit honorem

toribus, ita fapiens , qui ftulto fi-

m qi

idfipienti ; eft enim c9:3»« latior,

lentium indicit, iras, & lites com

T

K

hrai v quü

& turgidior annuli pars, cui infe-

ponit , & fedat.

, furrt -

ritur gemma.

Aliqui vocem He-

II. . womutum fuum. )

Iterum

7 lii f

braicam $5335 "4rgema purpuram

comedendo id , quod'evomuerat. *

, fefüs. 2

fipnificare putant, vel certe per me-

Eandem fünilitudinem habemus 2.

tathefim literarum factam ex y55393N

Petri 2. 22.

. gut devo

appellat.

ubi "verum" proyeräium

ergamam , quo nomine purpura ap-

i nuntlüm

pellatur apud Hebreos , & fenfum

I2. Spem habebzr.) Sperare þomt.

effe, rem facere abfurdam eum, qui

13- -Leo efh 12 "wia. ) ;Explicatum

Quem

dat honorem infipienti ; & infiznia

eft lupra cap. 22, I3.

[4

dignitatis, purpuram, litores, &c.

I4. S/e" offium, 6c.) Movetur, &

yri D*

e non

B;él. eum Com, AMenochb, 3. IV..

o

fl

an

-—

h d

466

LLBRi PROVERBIORUM

* Supr

24. ]«

15. * Abícondit piger manum fub aícella fua, &la'bgrat,

2

verit do|

19.24. f1 ad os fuum eam converterit.

em viris loquentibus

j Qu

16. Sapientior fibi piggr yidetur fept

fentent as.

*

niam fept:

26. Qui

17. Sicut qui

apprehendit auribus canem : fic qui tranfit

impatiens, & commi:cetur rixae alterrus.

ejus in C

18. Sicut noxius eft, qui mittit üfagittas, & lanceas in

27. Qui

dem, rev

mortem :

9. Éta vir, qui fraudulenter nocet amico fuo, & cum

2 Lin

f,ueriät

Tatür Tul

depreheníus, dicit: Ludens feci.

20. Cum defecerint ligna, extinguetur ignis, & fufurrone

fubtra&to, jurgia conquiefcunt. "

*Supr 2j. Sicut carbones.ad prunas, & ligna ad ignem j 908

Non ghri

45-18- homo iracundus fuícitat rixas,. *

Jiiti qua

22. Verba fufurronis quafi fimplicia, & ipía peï*veniunt ad

L

intima ventris.

E

ana fat

23. Quomodo fi argento fordido ornare velis vas fi&tile;

gija wl

li :

fic labia tumentia cum peffimo corde fociata.

24. Labiis

vertitur, fed femper in eodem loco

Ut carbo fi admoveafur prunis ar-

Eg

heret; ita piger in lectulo.

Li

dentibus ignem concipit, fic iracun-

h

par

dus. oocaftone

oblata facile exar-

i5. Zb[condiz, €$c.) Supra cap. I9.

defcit.

5

?. laud

24. explicatum eit.

labia .

Laberat , 65c. ) . Ilum etiam piget

22. Verba fu[urronw , 65c.) Expli-

ad os manum admovere.

catum eft fupra cap. I9. 9.

——ä—

I6. Sapientior fcbi piger videtur,6c.)

Q3- Quomodo fi argento ferdtdo, &c.)

ld ili perfuadet pigritia , que au-

Argentum fordidum appellit argen-

24. Libiis

€&or eft ne folicite adeat prudentio-

tum a fcoria non expur;atum, vel

licet cnim

támén. femy

res, & iüllos confulat.

Vel fe. pu-

ipfam argenti fcoriam , & -fenten-

tat fapientiorem eligendo otio, &

tia eft, quemadmodum vafi fi&ili ;

!t vabis , ;

& vili non mále convenit vile ar-

U5 àpparen,

quiete iis , qui negotiofam:vito ra-

: 25. Sibmjl

tionem elegerunt.

gentum , five fcoria, que argenti

17. dSicwt qi 4lþibrelamdif Anribus

quoddam eft quafi excrementum :

cantm , 6c.) Canis enim eft animal,

ita bene fociantur inter fe labia tu-

Seprem,) ]

mentia, hoc eft lingua arrogans, &

25. Revel

quod facile irritatur: itaque auribus

apprehen(us dentes, & ricum

:Con-

fuperbia , & cor malignums quaft

Gltum, qu

"vertit in eum, a quo tenetur. Idem

dicat , dignum eft patella opercu-

?. COncjlyo,

]um.

tü,ll

Dalam

accidit frequenter iis , qui fe rixis

immifcent; nam rixantium tela in

Labia tumentia.) ln Hebrxo eft,

2j $u f

fe convertunt.

Pagninus vertit ex

lalia t p dilequim, quod alii ali-

li

0, Ut ln à

Hebrzo

ter vertunt.

Symmachus labia im-

ii

l llï (

ud [

fíe qui tranfiz , & irajcstur

im lite nom fua.

flammantia , Aquila , & 'Iheodotie

?'lht, 6 €ifo

18. [p mortem. ) Ad occi

d&ndum,

ardentia, Cajetanus combnurentia , Pa-

Teqg,

) qhan

vel mortiferas.

gninus faccendentia lites, Mido

N

r.us Cla-

! Wjv

91.. djewt eapgbones ad p

;unM y 6(0 )

rius ä.landimtia.

"* qud

—

XXVI. & XXVII.

CArÍS.T

467

. & itora

24. Labiis fuis intelligitur inim

verit dolos.

icus, cum iïn corde tracta-

quentibus

2$. Quanco fubmiferit vocem fuam; ne credideris ei: quo-

niam feptem nequitide funt in corde illius,

qui tranfit

26. Qui cperit odium fraudulenter, revelabitur malitia

ejus in concilio.

*

lanceas n

27. Qui fodit foveam, incidet in eam , & qui volvit lapi-

dem, revertetur ad eum.

cum fuerft

28. Lingua fallax n

.

on amat veritatem , & os lubricum ope-

fuforrone

ratur rumaso

CAP U' T XXVH.

e

em, * fi

ANon gloriandum in. craffinum

.

ne te iplum laudaveris : ira

flulti quam fit gravis : manifefla. corre&tio : oulnera. diligentis :

veniunt ad

anima [Jaturata : vicinus juxta [pondens pro extrameo : liti-

vis fittle,

giofa mulier : infernus infatiabilis : probatur bomo ore laudan-

Ws : flultus contu[us : «ulium pecoris agnofce : lac

caprarum in cibum.

—

,. Libiis

j prüris at

glorieris in craftin

um, ignorans, quid fuperyentura.

t, lic iracut-

I. NEP

arjat dies.

facile exat*

2. Laudet te alienus, &

non os tuum : extraneus , & non

labia tua.

B) Esph

[

E3

; Mnn2o-

3. * Grave

ii 0^.

94. Labiis fuis. ) Sermone, vrbis:

Qui n alium mittit lapidem, f'iaper ca-

pellit. argen

licet e€nim dolos occultare nitatur,

pet ejus eadez.

ltaque vo'vere lap;-

y:atum, Vé

"& Hfentet-

tamen femper alique fceleris note

dem , eft illum: rotare funda, ut eja-

in verbis , aut in vultu , aut getti-

culeris

hanc enim fignificationeme

! af fl

bus apparent.

*

admittit radix Hebraica 553 g4/2/.

etiit vile d-

Q5. Submufcrit vocem fnam.) Blan-

2g8. Os Iubricum.) Quod facile lo-

i a

diens, modeíte, & demiffe loquendo,

quitur, nec fideliter fervat arcana.

renentuim s

Seprem.) Plurimz.

LXX. habent éseyo» aperzmzm ffne re-

; fe Jabia 1

26. Revelabiizr.) Nihil enim occ-

72ize.

Alii interpretantur , os, lene,

molle, blandum, ac proinde frau-

amogati

cultum , quod non reveletur.

um Q

Ip concilio.) In multorum conven-

dulentum, & fallax.

xb p

tu, palam.

"o7. Qwi fodit feveam.) o con(i-

I.l

N craj]inum.

) LXX. »o£ futura in

ibreo th

lio, ut in eam proximus incidat, fi-

eraffinum^ Concinit $. Jacobus

M

i ii

mile il'ud Davidicum , LzcomP pe-

C. 4. n. 13. cum ait : Ecce.unc qui

us

[ahia i*

ruit , E$ effodit eumy & ncidit n fa-

dicitis , bodie , Aanmt craffino iiigmus im

(otie

L [heo

d*

d/€A7 . qïuam dwor pona. T6C

ilam civitatem, $ faciemus ib quidem

j

Qui vo/vir /apidem. ) Hoc videtur

ADTAILTI . 6 mercabimur,t$ lucrum fa-

(«

eiemus , qui ignoratis. qnid erit 1m cra-

[fxdor'us

effe , quod diciturr Ecclef. 27. 28.

-

um

"d

.

468

LIBRI PROLVERBVIORU-M

*Eccrïi

^

OA

* Grave eft faxum,

E

n i

& onerqfa arena : fed ira ftulti

euntes

22.18. utroque gravior.

fericordiam, nec 'erumpensfuror, &

i

4. lra non habet mi

impetum concita:i ( 1) ferre quis poterit ?

&pro a

(

$. Melior eft manifefta correptio, quam amor abfconditus.

6. Meliora funt vulnera diligentis, quam fraudulenta ofcula

(prgens

odientis.

jj

Compat:

*Job. 7. * Anima fatürata calcábit favum, & anima efurriens etiam

7 amarum pro dulci fumet.

DI

16. (

dextera

8. Sicut avis tranfmigrans de ni

do fuo , fic vir, qui dere-

j

linquit locum fuum.

9. Unguento, & v

ariis odoribus dele&atur cor, & bonis

ama f

amici confiliis anima dulcoratur.

I8. (

10. Amicumtuum, & amicum patris tui ne demiferis, &

et dom

domunt fratris tui ne ingrediaris in die affli&tionis tuse.

1« Q

Melior eft vicinus juxta , quam frater procul.

fic corgä

11. Stude fapientise, fili mi, & 1

20, *

.

setifica cor m&:uæm , ut poffis

J

& oculi

exprobran;i refpondere fermonet

*

f^. Aftu-

EX ..

(1;) Concitati. /» edir. Six:f. legz'iur.; concitati fpifituä,

p Afh

guentis, & aromaticis cor recreatur,

füimo. Que efl enim vita veftra? Vtbor

explicatu

eff ad madieum parenus , &c.

[]

ita mens anxia opportuno fapientis

13- TOZ

9

Ira flulj, ) Qui fine caufa, &

amüci confilio,

€ 20 1.

immodice irafcitur,

tentia, V

qy I0-. Domum fratris tui, 6c. ) Cura,

llzoque gravior. ) Quiafaxa, &

ut nom fit tibi necefle confugere ad

lj Q

areng gravant corpus ; ira ftulti mo-

propinquos tuos , in quibus minus$

lefta eft, & vravis animo.

&0$ , qui

aliquando przfidii invenitur, quam

ACnt : t.

4. dra.) Dum fervet , dum calet

in antiquo, & probato amico.

]ta-

Dort eum

"irati animus , & zítuat.

que amicitias cole, & conferva, Vel

5. Amór ab[conditus.) Nullo bene-

atet j qu

2

etiam propterea plus aliquando in

Ti$ as

ficio fe prodens.

amicis.fperandum eft, quia in pro-

lis tamer

*

6. Fulnera ) Severa:correptio.

ximo habitant, cum propinqui notr

7: A numa ]kt»zra.*zz.)

e; fetm

j Qui jam cibo

nunquam a nobis longe fint difliti,

tOUbus ) 1

fatur eft.

quod fequens' indicat verficulus.

^htibus [

Calealit.. ) Rejiciet , defpiciet ,

Mil

faftidiet.

Meltor e/f

'uibint.;s, Ef e.) yide pro-

g. Sicuf av Fje) Sententia eft,

xime dicta.

creat, at|

I5. T«j

gum , Qui ftatum , & vocationem

IIL. Ut poffis exprobramt? refhondere

füpra 6I

fuam deferit, multis incommodis ,

fermonem. ) Ut f1 quis ignaviam ex-

U

prebret , oftendere poílis te bene

Jl

& periculis fe exponere ; eft énim

liber Q

fimilis avibus, qu€ cum e nido evo-

tempus pofuiffe, & fapientiam na-

llxetur

lant, & huc, illucque vagantur, aut

é(tuni effe.

Vel ut fi quis tibi cri-

[j

men aliquod impingat, te ipfum a

duf (

yifco capiuntur, aut alia ra,tipne au-

l

aD0rae,

b

cupum pregda fiunt.

calumnia vindicare poflis , & caufam

Q. Ueguento , t$c.) Ut odoratis un-

de

L as

tugm defendere.

las

N

N

|

CAPUT XXVIIL

469

d ira flti

:2. Aftutus videns malum , abíconditus eft ». parvuli tranf-

euntes fuftinuerunt difpendia.

.

*

s foor, &

13. * Tolle veftimentum ejus, qui ffopondit p

* Supr

roþ e:';tra,neo,ï

20.16.

& pro alienis, aufer ei pignus.

fconditus,

14. Qui benedicit proximo fuo voce grandi, de no&te con-

*

lenta ofcula

furgens maledicenti fimilis erit.

15. * "Tecta perftillantia in die frigoris, & litigiofa mulier *Supr

E

|riens etiam

comparantur:

j

19.13.

IÓ.

Qui retinet eam ) quafi qui ventum teneat, & oleum

, qui dere-

dexterae fuce vecabit.

17. Ferrum ferro exacuitur ,

& homo exacuit i:a-ci:em

amici ful.

,

, & boni

18. Qui fervat iicum,. comedet fructus

:

ejus, & qui cuftos

vifers, &

eft domini fui, glorificabitur.

s t03.

I9.

uomodo in aquis refplendent vultus profpicientium,

L

fic corda hominum manifefta funt prudentibus.

w

20. * Infernus; & perditio numquam implenturs fimiliter,

Eccli.

, u pf

&—oculi hominum infatiabil

es.

14-9-

*

Nnn 35

21. * Quo-

p, Afte-

I2. Aflutus, Efc. ) - Hic verficulus

conftringere, quod cum lubricuin fit,

explicatus eft c. 22. n. 3.

quanto magis manum in pugnum co-

cor T6creatur,

13. Tolle væj?imentzgm, Efc.) Supra

gis, tanto citius eflluit.

tO fäpie!"if

C. 20, n. I6, habetur hzc eadem fen-

Vocabit. ) Rewocabit , fruftra co-

tentia. Vide ibi di&a.

nabitur fetinere.

W., 60') CUHQ

l4« Qui beuedicit , Oc. ) Contra

I7. Homo exacuit factem amici fui.)

: confugert d

gibus minu

eos , qui importuno tempore aliquid

Vel in malum accipitur, ut fit fen-

faciunt: talis effet qui nocurno tem-

fus, irati fermonibus, & facie, ami-

Ven;.tür, q'*mn

pore cum dormiendum eft, me lau-

cos exafperari , & ad iracundiam

o amico.

td

daret; quamvis enim laus grata no-

commoveri. Vel in bonum, ut figni-

confav **

Ótris auribus foleat accidere , cum

ficetur emulatione, & exemplo alio-

j aïiqtlgndo tU

iis tamen adjundis eft permolefta.

rum excitari homines ad virtutes, &

yia n 9*

WVel fermo eft de matutinis faluta-

bonas artes capeffendas.

j

toribus, tunc adire, & falutare vo-

I8. Qu fervat ficum.

) Ne. arefcat,

506 fint dilltis

lentibus, cum adhuc funt tenebrs.

noxia fubmovendo.

Maledicentt ffmilis erit.) Moleftiam

Qui euffos eff Domini fui.). illum

creat, a& f1 malediceret.

1'6" ) xïde PI'O'

demerens.

obfervans , & obfequio fibi illum

*

I5. Tetla perffillantia, &fc.) Vide

fupra c. 19. n. I3-.

Glor ifrcabitur.

p

"/þordä'

& I6. Qu retizne? eam. ) - Qui co-

bent LXX.

) Honaf-;zbimr,l .Ut ha-

; IgnàV

af

pe

hibere conatur eam, ne clamet , aut

19. Quomode z 4qm'5, &6c.) Sen-

l(]üts W

rixetur.

tentia eft, prudentes, & folertes vi-

q)le

Qtiarm

K Quaf qui vwentum teneat.) Fruftra

ros ita noffe hominum, quibuscum

qHS

tibi

laborat.

agunt, propenfiones, & ftudia, ac

Wi

s n

um

ja

Oleum dextere fu& vocabit.) Perin-

fi in fpeculo contemplarentur.

wP&u

de eft eam tenere 2 z?c oleutà manu

20. lufernus, G ferdiff:o.) Ut mors

*

79

LIBRI PRO.VER"BIORUM

*Supr 21. * Quomodo probatur in conflatorío argentum , & in

17- 3- fornace aurum ; fic probatur homo ore laudantis.

Defugt

Coriniquiinquirit rhala, corautem re&tum inquirit fcie

ntixam.

pïiinl']?ef !

22. Si contuderis ftultum in pila quafi ptifanas feriente de-

fuper pilo non auferetür ab eo ftultitia ejus.

& du

. 23. Diligenter agnofce vultum pecoris tui, tuofque greges

Jndns f

confidera 5

*

l:

P u

a4. Non enim habebis jugiter poteftatem: fed corona tri-

buetur in generadionem, & geuerationem...

2s. Aperta fünt prata, & apparuerunt herbee. virentes,. &

;

*

colleé£ta funt foena de montibus.

. poe

iiim

26, * Agni ad veftimentum tuum, & hoedi ad agri pretium.

?. Proy

69 89

^ 9*« Suffliciat tibilac caprarum in cibos tuos, & in necctfa-

hominis f

qucis lon.

'ria domus tuze, & ad vittum ancillis tuis.

As

CABET

? Vi

hementi.

nunquafn expletur, etiamfi plurimos

tionis tuz reddere rationetn.

V«l

homines abfumat ;

ita

oculus

CH

fignifïcacur preferendam elife vitam

4 Qui

pidi ;

& avari femper plura defi- paftoritiam vite politice; nam prz-

diunt, fg

d rat..

ter 4lias commadit.tes , de quibus

2I.

Probatur bakza ore lgudzzntis. )

mox , hoc habet vita pafítoralis ,

m

cuin

honores ,

: ]lli enim fapientes funt, & pruden-

quod

quos am-

tes, qui laudibus non inflantur.

biunt, qui in civitatibus agunt, fa-

«gri , fi;; z

cile amittantur, & ab uno adalium

fl Mogy;

02. Si coutendens , &c.) Docet fa-

-

Afi,

piens difficile effe infitam a natura

tranfeant, divitiz , qu& pecuaria pa-

Ítultitiam ab aliquo excütere.

rantur, manent, & ad hzredes trans-

L

Uglf 1

mittuntur.

Im pila, quaff pifauas , &c.) Qui

4

111&0

enim ptifanas parabant , hordeum

Coroma tribuetur im gemerationem ,

piorum, q

aqua perfufum ," & tumens in ole

&c. ) Nec ipfa regia 'corona in per-

petuum |durzat ,

fed fubinde fuc-

ficcabant, mox in pila ligno piftillo

2L. $mity

tantifper tandebant , donec corticem,

cedentibus temporibus

ab uno

in

fi(::, 6 o

Hinc defum-

alium tranfit.

If

glumamque exueret.

25. -dperta fünt prata, 6$c.) Enu-

pta a fapiente fimilitudo.

2. Mij

23. Diligenter agno[ce vultum . pe-

merantur commoda vite paftoralis :

3lil af

eoris 1ui.) Oeconomicum przceptum,

fenfus ergo eft, ut alas gregem non

&t oriri e

monet enim patremtamilias, ut gre-

habes opus imultis expeníis ;; nam

Qitlones.

ges fuos, in quibus olim fite erant

prata patent, & montes virent gra-

Prüþtg,« ,

(divitiz, frequenter vifitet , & co-

-minibus , & colligere licet fena,

ptr fa

pier

2nofcat , quo fint numero ,"quo ha-

que hyeme fufficiant, & ea in gre-

ü.&

€01

bitu , fuppeditentur illis necne ea,

gum pabulum recondere.

untl '

26. .dgni ad-wtimeutum , 6c.) . Si-

quibus habent neceffe, &c. Videtur

Horum !

allegoria. paftoris' principes monere

gnificat ex fructibus gregum, victum

! Iopter o

officii fui.

haberi, & veftitum: vellera quidem

Qu ad

lj

24. Nom enim babebi jugiter pore-

ad. veftes, lac, & carnes ad cibum,

bo

Aerünt

ffatem-) Non femper aliis. precris,

immo numeratis agnis pro pretio

ür

non ï'emper eris princeps, aut geres

agros comparari poíie; fic de facob

Mgm.

sagiftratum , oportebit. te. gubcma-

9nüm R«

dicitur Gen. 33 Ig. . £wut parkem

|

CAPUT XXVIIL

471

as

A "

FTA

ttfm ii

U

4

PU

H

XXVIII.

dtfetentim,

De fuga inpii, & Jecuritate jufli : propter peccata terre multi

ferienge d-

priucipes ejus : pauper pauperem calummians : pauper [upplex,

1

Cv drves pravvus : tolens audire legem : exultatio juftorum : ab-

[que gtepes

Jcondens [celera [ua . beatus famper pavidus : princeps impius ut

n

leo : dux indigens prudentia : terram fuam operans :

Corona tri-

a patre fubtrabens.

'irentes, &

'

I. -*Ugit' impius nemine* per(equente*: juítus aütem quafi

. leo confidens, abfque terrore erit.

Tri pretiutm.

2. Propter peccata terree multi principes ejus, & propter

n necdth-

hominis fápientiam, & horum fcie

gtiafn , qua dicuntur, vita

ducis longior erit.

CAPUT

3. Vir pauper calumnians pauperes, fimilis eft imbri ve-

—— —

j

jond — Vd

ementi, in quo paratur fames.,

4. Qui derelihquunt legem, lau

m elfe vitam

dant impium : qui cufto

c; nam pre

diunt, fuccenduntur contra eum.

g, de quibus

*. Viri

3 paftortlis ,

quos arfi-

agri , 7i'7.2 qua fxerat tabermacula , 4

3- Cd!umniaz;zs | panperes.) Cum po-

us agunt, t

fi: Hemer patris .Sz'cfem y centum

tius illorum miferatione tangi de-

j uno ad alium

A gnis. :

E

beret, quippe inopiz incommoda , &

g pecuania p4-

u

ipfe expertus.

veredes transe

IF

gi

t impius.,t5c. . Fiducia eft

juftorum propria , timor im-

pabri vehementi, 85c.) Cum enim

piorum, quos mala terret conícien-

pluvig inftitute fint ad fecundan-

emeratitttet ,

tia.

dam terram, tamen violenti imbres

yorona i pet» ^

Itaque de hoc dicitur Job 15.

fibinde Juc

21.

Senitus ferrorzs Jemper im auribus

fternunt fata, & famem inducunt :

ejus, &

ita pauper in pauperem violentus,;

; ab u "

IcAPUT.

cum pbax fit, slle sn[idias .fn-

& calumniis illum exagitans, cum

,) Bu

2. Mulii Principes.) Cito pereunt,

mifericordiam exegrcere deberet, im-

& alii aliis fuccedunt , ex quo fo-

bri fimilis eft. Poteít etiam verfi-

i,tæ aftordlis *

lent.oriri turbz in re

culi fententia effe hujusmodi : de-

i; greget non

ditiones.

pugblica, & fe-

bere pauperes fe mutuo auxilio ju-

; )Cnfïb' $

naft

Proprer bominis (apientiam. ) Pro-

vare, ut fimul jun&i potentioribus,

o virent g

pter fapientiam "Principis regnan:

3 quibus opprimuntur, refiftere pof-

Jicet f808 s

tis , & confil

;

int; nam fi fe mutuo vellicent,

& u n gre

funt. *

*

iariorum, qui illi ad-

aut rodant , nihil aliud expectare

Horwm .foenttam , qu& dicumtur. )

poifunt, quam exitium , & imalo-

:t;;s 66') 51'

Propter opportunitatem confiliorum,

rum quoddam diluvium , quo fun-

f , v.i&um

ditus pereant.

ux ad bonum regimen Reipublice

j];z; quidem

afferuntur, quibus peccata populi

4- Qui relimmquunt legezm ; 6c.) Qui

$ )d c ulp,

cohibentur.

leges ferre non poffunt, & feveram

L-,' p

uo)

)

ratia

de 4

Longicr.) Deo illam producente ad

earum difciplinam 'conantur excute-

uN

: Jic

bonum Reipublica.

re, laudant impios, & illis fayeüt:;

D id

1

472

LIBRI PROVJ:;:RBIO-R*U;M;

i Q

. Viri mali non cogitant judicium : qui autem

| inquinmt

conteffüs

Dominum, animadvertunt onmnia,

as B6

*Sup.

6. * Melior eft pauper ambulans in fimplicitate fua ,

19. I

quam

eft duv

' dives in pravis itineribus.

E

1;.5 L

T. Qui cu

ftodit legem, filius fapiens eft, qui autem comef-

populum

fatores pafcit, confundit patrem fuum.

16. Du

$. Qui coacervat divitias ufuris , & foenore liberali , in

—

lumniam :

pauperes congregat €as.

1. Ho

g. Qui declinat apres fuas, ne audiat legem , oratio ejus

H

ad lacum

erit execrabilis.

P

ij Qu

10. Qui decipit juftos in via mala

, in interitu fuo corrüet,

ditur vius

& fimplices potfidebunt bona ejus.

19 *(

Ir. Sapiehs fibi videtur vir dives : pauper auterh prudens

autem fe€

fcrutabitur eum.

26. Vil

.12. In exultatione jufítogum multa gloria eft: regnantibus

tari, nof

impiis ruinae hominum.

FRTRxcso aA Eu

13. Quä

répablica o)

nam fperant fe illorum auxilio ef-

Orario ejus erit äxecr;zäilia*.) Quem-

iptt do

fecturos , ut j:1

5

gum contringzant.

o

admodum ipfe non vult audire Deum

bentur,

loquentem per legem, ita Deus il-

&V?i 6'17660;.*!1-"?4;".) (&ui lagis, C*( di—

lim orantem non exaudiet,

*

Mulla gl(n

Ácipline tenaces funt.

"hutna ben

Succendämur.) Zelo jü&itiæ.

10. Decpijt juflos im "ia mala. 3

publ. labefa

Hebrzus , errare faciens juffos 12 "viam

5. 7udicium.) id quod juftum eft,

malam

3 u .

Anpimadvertunt omaia.) Omnia cau-

id eft, ad vitia , « malgs

t^ cognofce

mores trahens.

Qum de dis

te circumfpiciunt , ne forte in aliquo

Je interitu [ , &c.) Id eft , ipfe

cufat, Qut

offendant, & peccent.

peribit; vel in interitu, quem aliis

6. Simplicitate. ) Sinceritate , &

N diïij

yectitudine.

parabat; nam in Hebrxo eft, ;» fo-

it eltin H

veam fuam ip[e cader.

Miferiyd

Pravis irimeribus. ) ; 'Vitiorgm, ac

Snplices: po/J. debusmz. )

Aquila, &

prefertim injuftitiz.

"heodotio vertunt , /fmplices obtzne-

Yetiàm ayq

z. Qu culodit legez. ) Divinam,

dolenti, an

Pust bona: id eft reQüis , & finceris

litm condc

& €a quz a parente precipiuntur,

bene erit.

Come[[atores pa[ciz. ) Intempeftivis

II* $apiens , &f. )

Qui- divites

H- Pd'vi

indulgens, conviviis.

ottendere,

Conf undit- patrem [mum.) Quem pu-

funt, putant etiam fe effe. fapientes.

Menty &

Serurabitur eum.9) Yoxplorabit an

dore, & moerore afficit.

ita fit.

Chald. coztemer eum. LAA.

onmoyes

9. Liberali in pauperes congregat eas.)

ls. I,ep !

Que enim ipfe congregat avare,

damnabit ewm. Pauper prudens , fi

Cüm. eftri

cum divite congrediatur, aut difpu-

alius liberaliter expendet in paupe-

tet, illius fapientiam exaiinabit ,

Supe;- htj

res

LXX. habent: Et qu eferetur

excutiet , & nullam , aut modicatm

üritng, &

inö;um"ä*fïangre gat ea.

T. Dyy

efle oftendet.

It itelli

9. Qui declizat aurt5 , CGc.) Tis fi-

I2. lg exultationt juflorum.) Cum

milis, de quibus legimus in libro

mlm, & ;

Job 21. 14. ReceZe 4 zobis , fctentiam

jufti exultant, hoc eft, cum eorum

p feig.

wiarug) (Marusm nolumus , Gc.

D [77]

xes fecunds fun; , quia impiis ia

(C A'P U T. XXVIIL

473

Itqutunt

13. Qui abfcondit fcelera fua, non dirigetur: qui autem

confeffus fuerit; & reliquerit ea; mifericordiam confequetur.

14. Beatus homoq qui femper eft pavidus; qui vero mentis

3. quam

eft durae , corruet in malum

em comef

15: Leo rugiens, & urfus efuriens, p11nceps impius fuper

populum pauperem.

erdli, n

16. Dux indigens prudentia , multos opprimet per ca-

lumniam : qui autem odit avaritiam , ongi fient dies ejus.

fatlo 6s

17. Hominem, qui calumniatur animse fanguinem, fi ufquex

ad lacum fugerit, nemo fuftinet.

) Corrue

18.

ui ambulat fimpliciter, falvus erit : qui perverfis gra-

ditur vns., cóncidet femel.

*Supr

Ij

* Qui operatur terram fuam fatiabitur pambus ; qui

12-1T.

prudens

Eeccli,

autem feCtatur otium , replebitur egeftate.

20. Vir fidelis multum laudabnur

* qui autem feümat di-

20 GO'

2nantbus

bupr

tari, non erit innocens.

ISiÓ

Ij Qlll

.21. Qui

& 20.

--..-..—-Q

republica oppreflis honos eft virtuti,

beat bene attectos, & benevolos po-

21.

) Quem

& ipfi dommantux, & pretio ha-

tius erga Principem , quam Illum

udire Deum

bentur.

netuentes

3 Dais i

Malíta gloria eff.) ]

Ipfi Retpubllcæ

17. Calumniatur anime fkngübzem )

teb

"Ruime bominum.) :

tatus enim Rei-

Qui injufte, & per calumniam fan-

yia mde. )

L

publ. labefactatur , & evertitur.

gumem effundit, Dicitur autem fan-

|flos 1 vidm

13. Qui abfcondit : féelera fua.) Qui

guis animz , hoc eft, fanguis vitalis,

& m

ea cognofcere non vult, fed'ea etiam,

& quo fahcec vita dependet.

cum de iis admonetur, negat, ex-

S; ufque - ad Zacum f'geriz.) $i a&us

C*ü j ïPf

cufat, aut extenuat.

defperatione ad lacum, hoc eft, ad

üem à IU

Non dirigetur.) — Mom proþemättur,

barathrum aliquod, aut pxæc'ipxtem

unt eft in Hebrzo.

locum currat, ut fe occidat ,

* vel

d nf

M;f ricordiam confequetur ) Errati

fi imprudens ufque ad latentes fo-

Aq*lllaa i

veniam apud Deum, & bomines, qui

veas accefferit , cafni proximus.

litei Mml

dolenti , agnofcenti, & confï:entipæ-

Nezo fuf:naf ) Nemo zlhu-s máií-

Aam condonant.

& f gt

ferebitur, nemo impetum, aut cur-

14. Pawidus. ) Tlmens Deum

fum. ejus inhibebit, aut mombltur.

ul d

offendere.

9- Simphiciter.) Innocenter, LXX.

Mentis eff durz.) Ut nullo timoxe

juffe.

m

fapitt t

]()rdbl p

€ommoveatur.

Semel; ) Hebr.

habet ; OSTA.,

"

IS. Leo rwgiezs.) Leones rugiunt,

fcilicet vice

tandem alxqudndæ

[

cum efuriunt.

concidet.

TTE

yjr d*

Super bopmimm pattperem.) Quem ex.

IQ9. Q2 opemtur, &:.) Induftrius

al

n

ibit

hauriunt, & diripiunt.

agricultor uberes. eollipet fructus ,

16. D«x iPpdigeus p udentm) N'on

& rebüs ad vi&um neceffariis abun-

gilicttm

fatis intellicens, quodnam fit'munus

dabit.

Cum

fuum, & in quo pofita fir. Princi-

20. Fidelis.) Verax qui mendamw

pis felicitas, nempe fi fuibditos ha-

alios non cxrcumvem:,

n

Olum

Iub cum Com. Menacb. T.AV.

Qoo-

,mpllS

n

474

LIBRI PROVERBIORUM

21. Qui cognofcit in judicio faciem, non: benefacit : ifte

pro bucella panis deferit veritatem..

n audi

22. Vir, qui feftinat ditari, & aliis invidet, ignorat, quod

T M

egeftas füperveniet ei.

fiuln : i

33. Qui corripit hominem , gratiam poftea inveniet apud

dudi : p

eum, magis quam ille, qui per linguse blandimenta decipit.

fjo impiri

24. Qui fubtrahit aliquid a patre fuo, & a matre, & dicit

hoc non effe peccatum ,*particeps homicidae eft.-

*

ficat f

|

.25. Qui fe ja&tat, & dilatat, jurgia concitat :

qui vero pre-

rat in Domino, fanabitur.

26-

ui confidit in cor

de fuo, ftultus eft : qui autem gra-

1 Iro"'j

ditur fapienter, ipfe falvabitur.

ün

27. Qui dat pauperi, non indigebit : qui defpicit deprecan-

ie fequetar.

tem , fuftinebit penuriam.

4. In

28. Cum furrexerint impii, abfcondentur homines, cum

pii fümpf.

ili perierint, multiplicabuntur jqilz'..

: Vir:

autem n

4. lex:

CAPUT

$. Hom

füo, re

Non erit immocems. ) INec. peccato

dicimus , go»feo :

6. Pecc

fuperbus.

QL1i tgmïdus eft,

carebit , nec poena.

audabit,

Qt. Qui cogno[cit in judicio faciem.)

Qu; vvero Berat. in Domine.) Humi-

7. Novit

Habes hoc idem fupra cap. 24. n.

lis nimirum, qui fibi nihil tribuit ;

23. & I8. n. 5.

fed totus ex Deo pendet.

$. Hom

Pro &uccella panif!.) Pro re V'i]imïfla:

26. Im corde f[ao. ) In fua fapientia,

-

aVertunt f

& fuis confiliis.

*

etiam fealice dicimus per w boccon d

P(lü?-

Qui prius magno pretio in-

Qui autem gvaditur fapieuter.) Non

-

L

N

duéctus jura violavit, confuetudine

cor füuum, & fua confilia, fed fa-

lla [j

peccandi eo devenit, ut minimo ob-

Quam

pientiam dücem fequens.

-

lato lucello idem . faciat. Vide fupra

7 myj

cap« I8. 5- & 24. 25.

Q7. Qui dqt pauperi , Gc. ) Quafi

'u(gint dïQnä

22. .4lis imvidet. ) Aliorum lu-

dicat : Non propterea indigebis, quod

I]erlbug,- n

cerum fuum damnum reputans, il-

eleemofynam dederis.

lertur iïd- "

entum

ludque antevertere ,

&

praripere

Deprecantem. ) Pauperem , men-

di'*(

ftudens.

dicantem.

Q6 Pamin

28. Cum furrexerint inpii) Ad ho-

Verjnt j

24. Particeps homicide. cj—/l.) LXX.

& Ej

dydpog do')8g hemsnis impii , & fce-

nores, & dignitates, & publica mu-

J

lefti. Homicida ponitur pro homi-

nera cum poteftate produ&ti.

f

ete NP

ne perdito. Parriceps eft morum fce-

t Yerbi

leftorum , & perditorum.

Aäj?:ande;?tur bomines. )

Jufti fe

&Cptum w

fubtrahent , illorum violentiam ti-

f[(',mte

- 98. Qwi fe jattat, E5 dilatat. Y In

mentes.

juhs

; dOlg

Hebreo tantum eft. $w5)3nmn recbaé

Multiplicabuntur.) Nam ex .lo&is, ia

Pulye, |

zephes, id eft, laews anime.

Italice

quibus latuerunt, emergent.

E ahmn

X

[

4

-

n

3

CA PLiI T XXUX-

efacit : ifte

QqQAUAP UT XX1X

- Non audiens corripientem : multiplicatio jufTorum : amor Japien-

orat, quyd

tie : rex juflus : blandus amicus : pefHilentes : contendere. cum

- flulto : viri [anguinum : totum proferens [piritum : verba men-

'etiet apud

t2 decipit

dacij : pauper, C? creditor: .rex juffus : corre&Hio : multiplica-

4io impiorum : erudi filium: propbetia: wvelox ad loquendum :. de-

'e, & dicit

licaíe ferxoum nutriens : iracundus: fuperbus: cum fure par-

Ji Veto ïpe-

JHicipans : timens bominem ;. jufli abominantur

. dmpium, C e diver[o.

aQtem gta-

I. Irö'., qui corripientem dura cervice contemnit, repen-

tinus el fuperveniet interitus ,

t deprecan-

» fequetur.

.

& eum ;fa»nitasj. non

2. In multi

plicatione juftorum laetabitur vulgus: cum im-

yines, cut

pii fumpferint principatum , gemet populus.

* Luc.

4. Vir, qui amat fapientiam, lsetificat patrem fuum

* qui

autem nutrit fcorta, perdit fubftantiam.

I5.I3*

R

-

m

4

x juftus erigit terram : vir avarus deftruet eam.

CAPUT

$. Homo, qui blandis, fi&tifque fermonibus loquitur amico

.—-'-"--

fuo, re'e expandit greffibus ejus.

:umidus eüi &

6. Peccantem virom ini

quum involvet laclu;us , & juítus

laudabit, atque gaudebit.

win) Honi-

7. Novit juftus caufam pauperum: impius ignorat fcientiam.

qihil cribut ,

8. Homines peftilentes, diffipant civitatem : fapientes vero

avertunt furorem.

:ftx'm fipititity

0002

9 Vi

) Not

Lamdabir. ) Deum fcelerum vin-

Apienttn

7

l f//uz /;fnif;u nan/äqzeftzr.)

dicem.

afilia, 16 77

quam curabitur.

Nu n-

)ns

2« d» muitiplicatione.) Cum au&i

Gaudebit. ) Quod ereptus fit e

periculo.

;

'« " ; Qu

fucrint digniratibs -& publicis mu-

7. Novit juflus cau[am pauperum. )

nerbu$; nam multiplicari non re-

fertur ad numerum , fed ad incre-

Curam illius habendo ,* & agendo,

mentum dignitatis, & imperii. Ita-

ne opprimatur innnocens: quod non

ia » 7

que Pacninus vertit : Cvm domizat

folim 'ad juftum pertinet judicem,

feerint. jufli.

fed ad quemvis alium juftum , cui

curaz

eft , noffe caufam

ml

l

4. Érigrr.)0I n bonum ftatum reftituit.

paupe-

blica m*

S. Rete expandir gre/fibus ejus) Quia

rum, ut eam confilio ,4vcl patroci-

&p

ftudet verbis illis eum decipere, &

nio promoveat, & adjuvet.

rodü&i'

deccptum perdere.

lgnorat fclentiam.) Non curat noffe,

uli 1c

aut promovere caufas p'auperum.

. Peccantem "wirtp jnithm.) In-

violentitm. "

jufte, & dolofe acendo.

9. Peffilenzes.) Scelefti.

Imvelvet laqueus.) Quuem nimirum

Avertunt. furorem.) Iram Dei , vel

f ex 1001*7

]l

ipfe ad alium capiendum in(truxeras.

Piincipis.

1.went

Á

/

2

|

475

LIBRI PROVERBIORUM

I 16. Ta ihä

9. Virfapiens, fi cum flulto contenderit ? üvgirafcaturj

& vufti ruit

five rideat, non inveniet requiem.

r Ent

1o, Viri fanguinum oderunt fimplicem : jufti autem qgæ—-

animo tue

runtanimam ejus.

:

*

ir. Totum ípiri

tum fuum profert ftultus : fapiens differt,

15. Cum

vero cuftod

& refervat in poiterum,

19. Setvi

12. Princeps,

qui libenter audit verba mendacii, omnes

miniftros habet impios.

telligit, & :

'00. Vidil

13. Pauper, & cre

ditor öbviax./erunt fibi : utriufque illu-

mbagis fpera

minator eft Dominus.

LI

14. Rex, qui judicat in veri

tate paupereg, thronus ejus in

j Qui i

fentiet eum

s&eternum firmabitur.

.

o tribuit fapientiam: puer aut'eym,— i. -V i

1g. Virga,

atque correpti

voluntati fuse , confundit matrem fuam.

facilis SUNI

qui dimittitur

I6. In

13. * Su

] fufcipiet gl

e. Sive z'mj'äzztur , ffc. ) Nam fi

lum fcelus non admittunt, ut quod

ftultus magis ex-

4

cupiunt, confequantur.

i. Qui

fapiens irafcatur,

I3. Pawper , & credazor , 6c.) Simi-

candefcit : fi non irafcatur, fed ri-

tem audit,

deat, ftultus fe contemptum putat,

lis, ac fere eadem fententia habe-

ehementius iritatur.

tur fupra cap. 22. n. 2. fententia

——.——

ac pro"ïnde v

autem eft, pauperem debitorem, &

10. Firi fanguinum.

). Viri fcelefti,

matrem, quia

& fanguinarii.

creditorem ejus diverfe conditionis

Vulrentia matr

Sinplicem.) ju&

um , re&um;, fince-

homines ubique reperiri , ubique fibi

quim patrum,

mutuo occurrere: plenum effe mun-

ï6- In D7

rum, quia fcilicet moribus funt val-

dum . hominibus diverfe fortune, &

de diflimilibus.

i hic ml

Quarunt animam ejw.

Sex'väl'e

unum* alterum qu&arere , unum, ut

2« C exdem

fic Pfal. . 141.

mutuum accipiat, alterum, ut mu-

de 1bi d.

ftudent vitam jufti

tuum det.

;

^. dicitur, ANez ej?, 7/4i requbwt AH

- Jf i

mam meam.

Utr.imqne ilumim

ator efd Daminw.l)

Mnpiis T

Licet conditione fint difpares , utri-

1I. Totum [iritum fuum , &6c.) Quid

: R/!I.?jM &Ory

quid novit, q

uidquid ánimo conci-

«

usque tamen illuminator eft Domi-

.

Winam in

jt, ftatim eloquitur ; f.

€

ipliens vero

nus, hoc eft, utr

que. fimiliter do-

nat, hujus luci$ 2üra frui, utrisque

3

moderate agit, nec temere loquitur,

LXX.

vitam impertit unu$, & idem Do-

.ec.) qml!?!zere

nec fuam fcientiam oftentat.

tb &)htig, (

& Chaldeus de ira interpretantur,

minus: itaque nemo contemnendus,

Dalit m

aut inique premendus, quia qui pau-

qnam ftulti ftatim effundunt, contra

per eft, fieri poteft, ut divite fit me-

98 Quod

uam faciunt fapientes , qui ulci-

ün eft.

fcendi libidinem coercent, & fubdi-

lior, & utrumque Dominus j qui

18' P?'opäe,

eos condidit, judicabit.

CU iVinæ

tos iracundie motus comprimunt.

Menda-

14. Judicat £m vweritate pauperes. )

.(q2. Ferba mendaci. )

a

phte, & ii

cia, adulationes , calumnias inno-

Pro pauperibus innocentibus ,

fectrint. H

centium,

potentioribus opprelfis fententiam

terendo.

L d

:E 74,,, m

Miniftros babet impios.) Quia cum

tüg?lf?þ:et amplz-

mendaciis, adulationibus , & calu-

de aternum.) Longo tempore.

Pua3

[ u 'l)em [

mniis locum effe animadvértunt apud

I

Confundit matrem fream.

dore afficit matrem.

Dicit potius

Gliter us

WPrincipem , iis graffantuz, & nul-

une aCCidit :

^L

b

N

"

CÀPUT XXX.

477

ira(caturj

16. In mzzïtïplicatione impiorum multiplicabuntur ícelera,

]

& jufti ruings eorum videbunt.

tem qu&

r7. Erudi filium tuum, & re

t

animae tuae.

(

frig'erabkit» þe, & dabit del-icigg;'

s difert,

19. Cum prophetia defece

niti *diiïipabïtur populus : qui

vero cuftodit legem, beatus eft.

|, Oltfes

19. Servus verbis non poteft erudiri : quia quod dicis, in-

telligit, & refpondere contemnit.

'eo. Vidifti hominem velocem a

d loquendum ? ftultitia

Íque ilv-

magis fperanda eft, quam illius correptio.

"

e

21. Qui delicate a pueritia nutrit

f

fervum fuum , p—ofu-äa.'

us Qs ia

fentiet eum contumacém. "

Jer u6 J

22. Vir iracundus provocat rixas, & qui ad indignandum

i

facilis eft, erit ad peccandum proclivior.

— naad

E

23. * Superbum fequitur humilitas , & humilem fpiritu * job.

fuícipiet gloria.

22.29.

ünt, ut quod

24. Qui cum fure participat, odit animam fuam : adjuran-

tem audit, & non indicat.

" 6:) Simi-

ytentia habe-

Ooo 5

25. Q*ui

, lententia

ebitorett,

matrem, quia vitiofa erga filios in-

divini verbi

üulgentia matrum potius eft propria,

cones.

Lgxplicato-r'—es ; & prx-

*

; Conditionts

, ubique Itbi

quam patrum.

IQ. Servus. )

N

Aalus, & qui—fervi-;

m clle u-

16. Inm multiblicatiozt , €&c.) Acci-

li eft. animo.

; fortune, o

pitur hic multiplicatio , ut. fupra n.

9. cum eadem fint verba Hebr. Vi-

*

Refpondere — contemnit. ) — Obedire

, ümn, Ut

de ibi dicta.

mon curat,

"Uill

u mu.

3ufi-) Divino beneficio fervati, &

QO. Stultitia ADAgis jþcmnda. ) Po-

impiis fuperftites.

tius expecandum , aut timendum

, Dnmiml'f-)

Ruimnas eorum videbunr. ) Videbunt

eft, ne hujusmodi homines ftultum

lifpares , lt*

or 6

i Jomt«

divinam in 6&os ultionem,

aliquid dicant, aut faciant, quam

fl q0»

17. Refrigerabit te.) Hebraeus ha-

ut pravum illum morem emendent.

bet, quuefcere fe faciet, id.eü, erit

QQ. Erit ad Pecvzmdum pïac/i'vior.)

roi ni5q"

tibi folatio, & przfidio.

Contendendo, rixando, de aliis ob-. .

& idlen $0*

*

ntemne.nduS.

Dabit delic;d/:, &c. E Repetitio

loquendo, &c.

efüs; quod priori hemiftichio di-

23- Superbum ,

&fc. ) 'Hl.lic plane

&uin.| eft.

emina eft Exvangelica fententia

divise t

18. Propbetia,) Declaratio verbi,

u fe exaltat , bumiliabitur , & qui fe

ominüf j

Cum Pro-

bumiliaty, exaltabitur.

feu divinzg voluntatis.

j)hete, & divini verbi precones de-

24. Qu cum fure participat.) Qui

ij

es )

&

fecerint.

Hxc erat Davidis quere-

furti particeps eft.

tiDS s

la: g«m nmon effü prophtta, €$ mos mom

) Odis vitam

!

Odit apimam feaz.

fententïdï"

cognofecet amplius. Píal. 73. 9:

fuam; nam gravi pona furta vin-

el

Qui vero cuffédit legem.) Populus

dicantur.

empo?

fcilicet divine legis tenax , quod

4Adjurantezm audit, 68 mom imdieas.)-

, [ i

us

pia: pl

tunc accidit, cum frequentes funt

In Hebrxo eít, Adjer autem vel j

478

LïBRIqPRoväRBIORUM

25. Qui timet hominem, cito corruet : qui fperat in Do-

s. Stulü

gmino, fublevabitur.

.

LI

fecom

26. Multi requirunt

faciem principis, & judicium a Domine

3 N

egreditur fingulorum :

LI

i (

27. Abominantur' juft

i virum impium, & abominantur 1m

*

E

foiritum in

piieos, qui in reCta funt via.

meno? qi

Verbum cufítodiens filius, extra perditionem erit,

e(t eyus, &

"CAPUT XXX

$. * Omg

Homo Deo vicinus judicat fe infipientem, €? opera Dei z'ncompr;e-

HTGELUUUUMUONE GD

benfibilia : [ermo Dei ignitus ,. cui nibil addendum ;. deprecatur

T T

videmus, ut

vanitatem , "oerba mendacii , mendicitatem , €? divitias : non ac-

ide y Qu l

cufandus [ervous apud. dominum [uum : aliquot generationes exe-

Qu€ hoc capt

er&biles : due [angui[uge : tria injaturabilia : oculus patrem

& Aghr, c

mon fuis lj

fub[annans : tria difficilia: per tria movetur terra:. quatuor

confemiemia,

minima 1erra : tria. bene gradientia: «ebe-

Tuis didtis adi

meniter emungens.

bens 3 qum

ilomonis ci

Erba congregantis filii Vomentis. Vifïo, quam locu-

Filii Venag,

-

"Y

tus eft vir, cum

LÀ

li Yab

quo eft Deus, & qui Deo fecqm mo

j interpreceyi,

rante confortaius, ait :

4$ Cum Vyl

z Sþtul-

Tifo, quan

Adjurationem audiet, E5 mon iädimäit É

bus, & caufis eórum ; nam cor &e-

breo eft : p

o

If/a)ei : d Dd

fiznificatur furti participem non tin-

o

is in manu Dei, itaque

: porillimum

U& tontine ir

tum peccare in proximum , cujus

propitiandus Deus.

rem detinet , fed etiam in Deum,

a7. Qui im rella funt via. ) .Qui

VI$ Léntttis .

p etiam hgnc

in cujus nomine a poteftatem ha-

re&am virtutis, & juftitie femitam

büs L Iüs, Q

bente adjur tus , ut furti auctorem

fequuntur.

X Ucal,

prodat, obelire reculat.

Verbum cuffodiens, €$c.) In aliqui-

Q5. Qui tiner bominem-) Magis fci-

bus textibus legebatur , Perbsm pa-

Dos & ill

licet,, quam Deum.

£ris : fimpliciter tamen fenfus effe po*

Domim p

nesi fed E]

Ciro corruct. ) ln malum aliquod,

teft: qui hactenus tradita documen-

fe:nfus em ; h

& incommodum, aut etiam exitium

ta fervat , a perditione , & exi

áncurret.

corporis, ac prefertim anim&

i

Nmágo fj

Su^levabitur.) À malis, in

berandum.

Cl'il)ta, e0Qu

te incidiflet.

que for-

W docuiffe

26. Requirunt faciem Principis.) Pxin-

1.

Erha Ceongregamtu.) MHebr. Ver-

2' &ulli 4

cipis favorem ambiunt.

&a Aghur, & eft Aghur no-

Cuntur loc ;

ipientes in

gudicium a Domino egreditur.) Et

men proprium, quod eezgregantem ,

potius foliciti effe deberemus de Dei

fignificat, quod ut indicarent emen-

Cànt ) im fa

omnium judicis favore nobis conci-

data Biblia Romana, voces Cozgre-

&tm dicimu:

liando.

Vel fenfus eft, at fit tan-

qanh, & Femesrs literis majufcu-

Vife l tm,'

m Mren,

dem , quod Deus vult de homini-

lis initialibus fcripferunt, quod etiam

l

S"Pifn:i,, h

h3

Ll

|

CAPUT XXX.

479

erat n Do.

2. Stultiffimus fum virorum, & fapie

à

mecutm.

ntia hominum ngn eft "

n Doni

3. Non didici fapientiam, & non novi fcientiam SanCtorum.

ünantut m«

4. Quis afcenditin coelum, atque defcendit? quis continuit

fpiritum in manibus fuis? quis colligavit aquas quafi in vefti-

mento? quis fufcitavit omnes terminos terrae? quod nomen

ff

eft ejus, & quod nomen filii ejus, fi nofti?

usin fe.

* Pfal

5. * Omnis fermo Dei ignitus, clypeus eft fperantib

Ile7

)u imampr&-

6.*?Ne

. üpritur

äliis locis in hac editione fervatum

dió comparata, qualiä in do&is ali-

das: fl n

videmus, ut I. Paral. 2. 54. & 55.

quibus hominibus.

Vide, qu& ibi annotavimus.

]ta-

Q: Sapientiam.) Rerum naturalium,

aj

rulltfos eX6«

que hoc caput proprie auctorem ha-

& humanarum cognitionem.

lr prren

bet Aghur, cujus tamen di&ta Salo-

Scientiam jkn&orum.) Scientiam re-

mon fuis adjunxit parabolis, ut illis

rum divinarum, & fanttarum.

Vel

: (QUAMP

confentientia, & iisdem plane digna,

fcientiam , qualis fuit in fanctis Pro-

hf*

fuis di&is admifcens, & iis fubfcri-

phetis, & eft in fanctis Anoélis.

bens ; quare etiam merito

qanqualn

4- . Quis afcendit. im celum, G5c.?

,

Salomonis citantur.

Ut hanc fapientiam

Fiij Vementi. ) n MHebrao eft,

, & fcientiam

^

vam locu-

fibi compararet.

Tui Jache, quod: noómen proprium,

De[cendit. ? Ut

) fecum m-

fi interpreteris Vomertez, bene red-

illic vidit.

»pomt dicere, quz

4as cuim

ulgato noftro.

"Quis contimmit (hiritum im manibus

, u-

! Viffo, quam locutus. eff , €$c.) In He-

fzs?) Quis alius eft

prater Degm,

brzo eft:

Prophetiasza dixit -vir ad

cui pareant venti ?

rAe-

Ithiel : nd lLrhiel, £$ Ucat.

Prophe-

Colligavit. aquas, 65c.). In -nubibus

Jimum

q,u(fIPOEi

tie nomine intelligitur quxlibet gra-

continuit , & fufpendit, ne deflue-

vis fententia : fignificatur autem pro-

rent, fed illius voluntatém, & nu-

int 'Wld' )

':

Q

phetiam hanc expofuiffe Aghur duo-

tum expectarent.

femitarm

bus filiis, aut diícipulis fuis ithicl,

Sufcitavit.) Statuit, ut hàbet Chal-

yflitie

& Ucal. Quod fi illud cum quo eft

d&us, conflituit.

Deus , & illud cozforzatus nolimus effe

y ]u diqie

um p

nominum propriorum intérpretatio-

Quod nmomem ef ejub, £9c. ? ) An

uh;

nes , fed appellative accipiamus ,

nofti nomen ejus, & nomen fiii

fonfüs diep

ejus, qui hoc folus poteft ?

Dici-

,liia doc

t

fenfus erit, hzc quz fequuntur non

mur ignorare nomen Dei, quia ejus

g 0

humano fpiritu, fed divino effe con-

Q Y

fcripta, eoque confortatum auctorem

naturam , nomine utcunque explica-

um

p ^"

hxc docuifie, & literis mandalfe.

tam , ignoramus, quafi diceret: quis

eum novit, aut ejus filium ?

2. éruliiffimus fum vwirerum. ) Di-

cuntur hec modeítie caufa ; nam

S. Sermo Dei ignitus , & c. ) Sum-

Hebr- Vt-

D

ptum eft hoc ex Pfalm. 17. 31. — El-

fe-

Aghür no-

f

[4

ipientes interrogati , ut fententiam

dicant, ita fepe przfantur.

Italice

quia Domimi igue examimata ; prore-

f M&,egm!em-,

etiam dicimus , 70 f/ogo. ;/ pià rgno-

Wor effl omnium fherantium n fe-

Di-

fjcrent em

citur ergo fermo Dei ignitus , id eft,

V()CCS

Qmngr

vante di futti, com furto ciÓ diró jl

igne examinatus, hoc eft, puriffimus,

1nà

'3ufcu-

cmie parert.

& purgatiffimus ab omni vitio fal-

etis

) qU

od ctiaf

Sapien'tia bomuntm.) Sapiencia fta-

Itatis, & corruptionis,

LIBRI PROVE BBIORUM

480

*beut 6.:* Ne addas: quidquam

verbis illiqs g arguaris, inve-

; 1 Ge

[j

3n alta f

42.& njiarifque mendax.

12.32-

7. Duo rogavi

te,

ne deneges mjihi, antequam moriar:

14 G

mandit m

9. Vanitatem , & verba mendacia longe fac a me.

"Mendicitatem, & divitias ne dederis mihi: tribue tantum

tes ex Zot

j

i, n

vi&tui meo necefíaria :

9. Ne forte fatiatus illiciar ad negandum;

& dicam : Quis

Tra fu

fofit: -

eft Dominus?- aut egeftate compulfus furer, & perjurem no-

men Dei mei.

16. [nfe

1o. Ne accufes fervum ad d:ominu

àqua: ign

m fuüm, ne forte male-.

]

?

dicat tibi, & corruas.

9. 0a

matris fu:

rir; Generatio, quae patri fuo male

dicit, & qüæ maþri fude

eum fili

non benedicit.

18 Tri

I2. Generatio , quae

fibi munda videtur, & tamen non eft

lota a fordibus fuis.

10. ia

13. Gene-

Dy n g

Dominum, illumque non agnofcen-

-nypei;ö, &c.) Non dicitur hoc de

———'—

Dei fermone, fed de ipfo Deo, quem-

dum, quali typho inflatus erat Pha-

Ty Errejj

admodum in;Pfal. citato habemus,

rao, cum dicebat: Qwi eff Deminui,

borum eft ha

ut audiam -"wocem ejus , 65 dumittam

Protetlor. eff: omniwn [perdhtium in fe,

Ij. Pro d

quod refertur ad Dominum.

lfrael ? mefcio Domümum, & ljrael mem

L

El

eles üut:llio

6. Ne addas quidquam , 6c.) R*-

dimittam. Exod. 5.2.

b

peres quft i

fpicit , vel refert

d

, quod pre&cipitur

Noz adderié

Perjurtm , 6c. ) Cum fcilicet de

quibus dente;

in Deut. cap. 4. n.2-

furto perpetrato a judice fuero in-

I$. $ag

«d "verüum , quo

4 "volin loquor, mec au-

t:errogatus.

QU& veut f

feretis ex eo , & cap. 12. n. 32 Sued

IO0. Ne ecewfes. ) lemere, & ex

d'u'æ ium mh

pracipio tibi , bec tautum facite Do-

crudelitate, & immifericordia. Signi-

JWS quatu;

amimo , nec addas quidquam , me& m

ficat condolendum iis, qui fervilis

J] tisr,

muas : —fignifficatur autem verbo Dei

funt conditionis, & ad qu«dam ill-

K liferz,

nihil addendum quod illi repuget ,

lorum errata fepe connivendum ,

nec auferendum mutilando inu-d, aut

tanquam qui ipfa ftatus conditione

Ortia (v

vitiando.

etur,

gravati Íunt.

Arguaris.) Ut corruptor.

Maledicat :i6j. ) — Male tibi pre-

05 'UE[-W" À

g. Antequam mvriar..) Dum vivo.

cetur.

foncupifcee

8

Vanitatem, €$ verta meudacia,

&it :

Cerruas,) Deo puniente crudelita-

£c.) Vanitatem, & verba mendacia

tem tuam.

De, läj 4l

longe fac a me, & ut hzc longe

tias

l'ére 1

fint a me, paupertatem , & divi

II. Generario, &c. ) Quaft dicat,

Terra,)

Àn

pne dederis mihi: nam fi divitias ha-

dereftanda funt genera hominum, qua

hn

Qui,

buero, facile incidam in vanitatem,

mox fubjiciam.

'mm) m

3gïs u

neg

ando Dominum ,. & dicendo

Non benedicit.) Mlaledicit.

Quis eft

Dominus ? fi vero mendi-

: 17. Sub—,(lïimü

cus. fuero, in verba mendacia.

I2. 9s f manda videtur.) N «

h417 jays

U D0n r

Q. SeHarms, ) Divitiarum abun-

quia fordes ignorat fuas, vel qura

dantia.

illas non curat abftergere.

Lo guï--

» Cl j

tur de fordibus vitioruim.

"d usgandum, ) Àd (ïeferfandum

«x'c APUT XXX

481

[2

yme L. 13. C'enerátió , cujus excelfi funt oculi, & palpebrze e

jus

«

in alta furre&tze.

laT

'14. Generatio, quae pro dentibus gladios habet, & com-

mandit molaribus fuis, ut comedat inopes de terra, &-paupe-

Bo

res ex'hominibus.

1s. Sanguifugse duse funt filize , dicentes : Affer, affer.

n: Quis

'Tria funt infatura

ITf no-

fu'fïi(ïit :

E

x

bilia, &.quartum) quod numquam dicit:

16. Infernus , & os vulvae,

8? terta., qüæ non fatiatur

te male«

aqua: ignis vero numquam dicit : Sufficit.

17- Oculum, qui fubfannat patrem , & qui defpicit partum

natri füg

matris fuze , effodiant corvi de torrentibus , & comedant

eum filii aqwilae.

s n0n el

1g. Tria funt difficilia mihi, & quartum peni

tüs ignoro:

I9. Viam aquil& in coelo, viam colubri fuper petram, viam

navis4n medio mari, & viam viri in adolefcentia.

j Genee

* 40. Talis;

h agnofcen-

us erat 109

13. Ex;e/jï funt om!i.') Qui fuper-

ceptus , &- ab ea in lucem editus ;

£ Denintth

borum eft habitus.

& educatus.

Ó dmttam

14. Pro dentibus cladios babes.) Cru-

Corvi de torrentibus. ) Solent enim

deles int:lligit, & avaros, qui, pau-

corvi circa torrentes, & fluvios ni-

j ffmd W

dificare, & verfari.

peres quafi fere dentibus lacerant,

Unde legimus

, foilict de

quibus dentes funt quafi gladii.

de Elia preceptum fuiffe corvis, ut

(e tucr() i

IS. Sanguifuga , $.. ) Cupiditatis,

pafcerent eum in torrente Carinth.

uz velut fanguifuga quedam eft,

$. Reg. 17. 4-

due funt filis, immo tres, feu po-

wuit, 5 .

tius quatucr , qu& nunquam fa-

Filii aquila)) Aquile enim, & vul-

ordia

Gignt

tiantur.

tures aves funt carnivorg , & in cà-

faili

davera mortuorum involant, & ocu-

qül

uædäm :

I-

16. Inferous. ) Mors, perditio,

los potiffimum roftro petunt.

aut ftatus mortuorum, qui veluti os

yni

vcndum 3

omnia devorans, quod nunquam ex-

18. Tr [wnt diffeika mibi, 6c. )

g conditone

"Tria, vel quatuor funt mihi diffici-

pletur.

0s vulva. ) Significàt mulierum

lia, vel, ut habent Hebrza, admi-

,je tbi 9I

concupifcentiam

rabilia, cnm eoxum c

:

äufamx ignorem,

cinit :

, de quibus ille ce-

aut moduin.

nte *?'æem.

Dela[[ata quldäm ; ffd mom [atiata

I9. Fizm dqui'æ z2 celo. ) «VQuæ fe

recelitz.

mírum quantum in altum attollit,

Terra.) Axens, & fabulofa.

Qf dicäxt :

nt . nec veltigium poft volatum re-

Igni.) Qui, quo plus addis ligno-

linquat.

äomiüum'l

rum, magis incenditur.

Viam eoiz

ir; fuper Pffrzzm.' ) Qu&

via tortuofa eft, & lubrica fuper,

y7. Subíammat.) eridet.

d

- Defficit pantum sza:ris [us.), Matrem

& inter faxa, ut eam poft lapfum

fuam non reyveretur , cui plurimum

um

) d

debet, cum ia ejus utero fit con-

per petram inveftigare diHïgïiIJ:imum

1t.

j*

Terer

[og*

Bill. eum Com. Menoch. 3. IV,

Ppp

Utb

LII?RI PROVERR.IORUM

482

20. Talis eft) & via mulieris adulterae, quae corrïedit; &

ab, Lepu

bile füum :

tergens os fuum dicit ,. non fum operata malum.

2r. Pertria move.ur terra, & qu

&áitu

evt

um non poteft fuftinefe:

v g

22. Per fervum , cum regnaverit ; per ftultum, cum fatu-

turmas 1Ua:

.*

,

ratus fuerit cibo:

;$. Steli

29. Tri

23. Pervdiofam mulierem , cüm in matrimonio fuerit af-

fumpta , & per ancillam , cum fuerit hzres dominze fuae.

incedit felic

24. Quatuor funt minirmpa terrae , & ipía funt fapientiora

30 Leof

fapientibus:

1. Gallu

qu refilat

2s. Formica? , populus infirmus ,' qui

præparat in metle

Ccibum fibi:

32' Eü Ls

. 26 Lepu-

foblime : f

Bu u REU

Viam mavis 1n medio mari.) (*1&2

Per fultum, 6c. ) Nam cibis in-

fecundum ventum

velis excipiens

temperantia , « vini , quo &ítuat ,

0. Lewini

citiffime fertur, nec veftigium re-

facit , ut magis ftultitiam fuam pro-

"

feiho, quod

linquit.

.

dat, immoderate, & petulanter. lo-

Viam -wirii

n adalejq:myti;z. ) Que

quendo, & agendo. Aliqui iatelii-

& cumane

[0)

adis, & 1

vaga admodum eft, & inftabilis ,

gunt de faturitate divitiaruin.

V

& varia, ut errores illíüs retexere

23- Odzofam wnlierem. ) Odio di-

idt plura L

Clitat i D

vix ullus poffit: In Hebr. eft r32y3

gnam propter inlos mores ; h&c

tuto, & mini

bealnach im adolefiemtula , leu virgize,

enim in motrimoniuimn — aíffumpta ,

uibus verbis prophecice

admira-

matoribus tuh

bat.

& facta mater fami'zi.as doium tur-

?. Egredir

bilis Chiifti conceptio 1n utero V ir-

ginis , & ejusdem. nativitas indica-

Ancillam , &e. )

Ancillam , que

Jiti.). Prof

Qi viderur.

domina premortua, aut a viro ex-

dend ovlinen

hu-

& lu mo

20. Tals eff. )

ld eft , fimiliter

pulfa in conjugem aflumitur

latet.

jufimodi enim ancille majores ,4juám

2102 m fe

»

aberent; W

Via mwuleris adultere. ) A&iones

pro fua cosditione , fpiriggs. affu-

turpes adulterz.

munt..

Hefi»dus

.

0. ellio!

Qua cemedit, &c, ). Rem turpem

Bïgfmo ré deAévc'aG'a qy

vy? £16 ?xs'ä*rpnv

f.5. Eft f

1401TO

honefte, & prudenter expreffit.

QU taanto]z

Nunqzmm' mulier, qua ancilla fue-

ma']iï m'xus

OI. Per 774 , 65c.) "Tria funt, vel

quatuor, per qu& movetur terra, &e.

rit, i hum vesiat ,id eft ducatur

"

QUs form

Uuxor.

O€rtia q

]L!o*vc-'tuf terf'a, 50) Türbatur, &

24. Minima terre,) Ex minoribus

ferre ea non poteft.

terre animalibus.

u

* d honeff

Bittà ]oca i

22. .Per fervum ewum regnavertt. )

Sunt fapientiora fapientibus)) INam

poite,

Naim nefciunt uti moderate profpe-

inflinctu . nature exercent qu&dam

folertia ,

Q9- 7)';4 ü

ritate fortung, fed typho fuperbiz

fapientie opera

malori

Vd.qu&tuor.

extolluntur , & contemni metuen-

quam homines fapientes, 'aut quam

tes, iere crudeles effe confueverunt.

fee

6 radj,

homines qui fapientiæ czæpaces-funt.

icednr

Exemplum. habemus in Jeroboam

25. Formis.) Kít numeri pluralis.

fervo Salomonis , & verus eft ada-

Populus infrrmus. )

Sunt formice

| :licitær.) (

ed

SL Gdl[u $

gialis -verfus.

corpore exiguo , & infirmo , f

24!'2;7

Afpersus: nibil eff. mifiro , ctum fur-

non exigua eft earum folertia , &

» Que .

20 Occqn

£it em altum.

prudentia.

eiplicaene

j

CAPULUT .XXX

493

il (;

26. Lepufculds "

bile fuum :

-plebä invalida, qui collocat in petra cu-

*

t fuftinee:

27. Regem lócufta non habet , &-egreditur univerfa per

, Cum fatu-

turmas fuas :

28. Stellio manibus.nititur, & moratur in cedibus regis.

0 fu.erït 1

^

29. Trià funt, quae bene gradiuntur, & quartum , quod

& ua.

incedit feliciter : .

fapientiora

3o. Leo fordtfimus beftiarum, ad nullius pavebit occurfum:

41. Gallus fuccin&

:

us lumbos, & aries: &Rex, cui non eft,

x in melle

qui refiftat ei.

/32. Eít, qui'ftultus apparuit , poftquam elevatus eft in

f. Lept-

fublime : fi enim intellexiffet, ori fuo impofuiffet manum.

m

Ppp2

33. Qui

Nam ciby it-

| quo gt ,

26. Lepujcu 'us. ) In Hebr. eft ïDW

aliquji furmicam, aliqui vefpam;

àm. luam pro«

etulanter l-

fephan , quod eft generale nomen ,

five apem, aliqui aquilam , aut gal-

& commune multis animalibus fu-

lum, ut nofter, tujJus nobis gra-

Miqui atelli-

5

[03

acibns, & in latebris degentibus.

viffima debet effe auctoritas, inter-

utüill.

. ) f 3.)0 JI-

Vide plura Levit. II. n. 5.

pretati funt.

Collocat :2 petra cubile fuum.) Loco

Succintilus : dummbos. )

Paratus ad

10165 ; j

tuto, & minus acceffo ,^ ut fe a ve-

p alfumpta

greffum , ad pugnam , ad procrea-

; domum tur-

natoribus tutum praílet.

tionem. -

27. Egædimr anbvería pev furmas

Aries)) Qui magnifice

"

illm , Qu*

Juas. ) | Proficifcendi tempus , ince-

quam dux ante gregem.

incedif» tan-

dendi ordinem, quiefcendi ftationes;

it a viro *

& caftra movendi opportunitatem

Nec eff Rex . qui refffar ei. ) Ad

amitur ; D

non minus fervant, quam fi ducem

verbum ex Hebrso vertunt aliqui ,

ujart Auäm

haberent, quem fequerentur.

6 Rex men furgere Cuws €o

5

fenfum

fpiritgs 3 r

effe puto , adeo magnifice incedit ,

99. Szelo.) Wide di&ta Levit. 11.

Merrpot

n.3o. Eít ftellio genus lacertge yul-

& cum majeftite , ut. non poffit fe

m T

"

u £arantola. :

Videtur fapiens ani-

Rex comparare cum eo, quod etiam

malis hujus exemplo adhortari te-

yulgata noftra inteipretatio fignifi-

4 li f

cat.

nuis fortunz homines, ut induf(tria,

Ítaque eft hyperbolica, & poe-

& folertia nitentes , non defperent

tica loquendi formula.

Sic:de li-

fe ad honeftiflima, & maxime con-

liis ,

& foribus

dixit

Chriftus

r qinori

Id

Matth. 6. 29.

fpicua loca in regum aulis pervenire

Nec Salomon im ommi

Y Mm

poffe.

glería [ua cooperius efb , ficut nmum

ubus

ex ifhs.

*

g dam

29. Tra funt, [opon ld eft tria ,

[U ertia ,

vel. quatuor.

32. Elevatus eff im fublme.) Con-

Beze gmditmtur. ) Quz maggi-

ftitutus in - excelfo ali

J

ant qu&m

fice incedunt.

tis throno.

quo | dignita-

funt

mïCQS

ufdhb

Felgester.) Chald. patchr

16'.

Si enim imtellexzffer. ) Pei*icqlum

en P

fuum, vel fuam ftultitiam , 'vcl ,

unt l

ormic?

äI « Gallus. )

in Hebf. eft ;

zarzir, qu& vox cum hoc tantum

quid fibi expediret.

nü[!no ) ;

loco. occu;rat in Scriptura , varie

[0 e[m !

Ori f4», &c, ) Petere eum gra-

explicatur.

Nam aliqui pardum ,

dum dcfiiiffef.

X

494

DUIBRI PROVERBIORUM

( Dutef

33. Qui autem fortiter premit ubera ad eliciendum lac, ex-

|anmo *

primit butyrum, & qui vehementer emungit 4 elicit fangui-

; Ut bi

nem, & qui provoca: iras, producit difcordias.

fecordentui

UOC APE D XXXL

9. Aper

Fixbortatur ; e mulieribus dederis Jlïibfiþnziafnmam-, "et vtgi-

erttanfeun

|

bus vinum, [ed merentibus: aperi os tuum mutp : vindica inopem :

—

. 9 Aptri

iopem, &

laus; C raritas muliéris fortis : pulebritudo

*

1o. Mulie

fallax graiia.

finibus pte

1. Erba Lamu;elis reg s, . Vifio, qua erudivit eum mater

11. Con!

- 12. Re

"fua.

vitie fod,

2. Quid, dilecte

mi, quid , diïe'&e uteri mel, quid, dile&te

votorum meorum ?

-

1? Qug

quum foani

3. Ne dederis mulie

ribus fubüantian? tuam s diviti»äs,

tuas ad delendos reges.

dunioucemo DAU Ts COWOW

4. Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum, quia

Bt autent. c

nullum feeretum eft, ubi regnat ebrietas:

pronuncient u

s. Et ne forte bibant, & obliyifcantur judiciorum , & mu-

" 6- Datt /ZCI

vinum, & q

tent caufam fiborum paupeïls

brani: qu

6. Date

od

^

"p fer L

3

3. 'Exlþrimit 6:&()7*;&72.) Laé&te þo-

vayvit Salomon, (plo(ï&liosqfervæi*e

—ävüya, quaü

itea agitato.

Videntur allegorix

docuit, cum ait; «; ffá. dafeiplinam

Merentihus.

patris tut, $ ne dimittas legem

ficit tor hom

hoc werfieulo comprehenfz fignifi-

ffz;zi ïi:

C

?

are a parvis procedi folere ad ma-

tu& , fupra cap. I. n. 8.

fto, & ama

jora, primo exprimitur lac , deinde

Q. Qmwid dilede mi? )

Quäd di-

ad hilxittes

cvm tibi, yel, dicis tu , aut optas?

agitatur , & cogitur in butyrum

8' Apfïi [

primo emungum;ur nares, ut expur-

Vel etiam di&io , Q:/4, tantum po-

Qu n cau|

ntur a muco , deinde fi infiftas ,

fita'eft , ut fit excitantis ad atten-

eget1 4& H

&

adhuc emungere coneris , fangui-

tionem dicendorum, quafi dicat

defenduse,

Heus dilecte mi.!

5:

H/i«?ïum

nem elicis ; primo levibus verbis

provocatur ira , hsxc deinde in ri-

Dilelle uteri men ) Dile&te fili,

intelipit o

xam, & iüreconciliabilem difcordi-

quem utero meo geüavi.

Wiptuo. q

am eyadit.

Diletle votorum meorum.) ln quem

vià àd mor

I Amnuelis Regis.) Nomen Lamuel

tenduntomnia vota, & deftderia mea.

t6 mágis

omnium , confenfu hic $4le.

3

Subfizntiam, ) Divitias , ut

tiligit,

portuni jn;

monem fignificat ; cujus nominis

etiam verterunt LXX.. qui habent

«ASTOY.

L

etymologia ell ; zp/f Deus , vel ewm

bent,

zpjo eff Deus.. Mide Pinedam de re-

Ad delendos Reges.)) Quuod tandem

9. Julica

bus Salomonis lib. 1. cap. 16. num.

perdit

Reges mulierum .amoribus

Pronuneia

4 . ubi octo Salomonis nomina re-

implicatos,

Vlolentia o

.cenfet;

4. Noli Regibus. dare vipum.) Al-

10. Myjje

Viffo.) . Doétrina per revelatio-

teruüm preceptum de immoderato

neim accepta,

vini ufu, quo conciliatur ebrietas.

] V4 lo".

5. Judiciorum.) Juftitia,

Pros] T.

gsy er?dz'*via" eum mater. fa. S?r-

.

J

CAPUT . .XXXI.

485

Jum lc, ex

( Date ficeram m.oere-niti.bus, & vinum his, qui .amgro funt

lici fingui

animo :

*

j. Ut bibant, & obliv

ifcantur egeftatis fuæg & -dolï.oris—;fui non

recordentur amplius.

8. Aperi os tuum muto.,

& caufis omnium filiorum, qui

! fU füg-

pertranfeunt :

*

dica infen:

. 9. Aperi os tuum , .

decerne, quod juftum -:eft;, & judica

inopem, & pauperem.

7

1o. Mulierem fortem quis inveniet? procul, & de ultimis

finibus pretium ejus.

um mater

11. Confidit in ea cor viri füi,

&.fpoliis non indigebit.

12. Reddet ei bonum , & nor malum , omnibus diebus

vid, dilede

vitae fuce.

13. Queefivit lanam ,

& linum ,& operat.ta' eft coníilio ma-

& divitizg

nuum .fuaru;m

Ppp35

14. Fatla

Res admodum xara eft , & pretiofa,

inpm, qui

Et mutent cau[zm , &c. )

Et male

pronuncient in caufa pa

uperis.

ut funt ea , que ex ultimis ccr.ris; ad

2«

Sicera eft

nos advehuntur.

jm, & mu-

,Ó6. Date ffceram ,

yxinum, & quidquid vim habet.ine-

II. Confidit im ea cor wiri [ui.) Vir

briandi

quare vocem *SHebraicam

ejus -non

etuit, ne fit incohtinens,

-55 fecar LXX. vecere folent u-

ne rem familiarem prodigat, ne tore

peat otio, & negligentia.

"alios fervart

Svoq.a .

quaü dicas, inebriativum.

Maereniibus.

) .Nam vinum lxti-

Spolis.) Re domeftica, quafi di-

fi difripliram

ficat cor hominis, & eos, qui mc-

cat, per uxoris diligentiam abun-

i hgen muiti

fto, & amaro funt animo , revocat

dat

rebus

ad vitam

neceflariis.

]

*

Ita dives eris fuppellectile, ut

ad hilaritatem.

3 mi-

) Quid di-

Q. -4peri o5 tuum muto. ) Patroci-

les. fpoliis.

j, àut ]u

pare in caufa fua ei, qui opera tua

I2. Reddet ei bonum , & mon malum.)

J, tantim Dor-

Exit viro fuo caufa multorux bo-

s ad ater- d

eget, & neícit ipfe caufam fuam

horum, nullum vero :incominodum,

defendere.

quafi dicit f

Fiiorums qui per;mnfeum. ) Vel

periculum aut. damnum illi afferet.

n

ia

$u4. ) Id eft uxoris.

intellipit omnes mortales, qui

am funt mótu,

&

JX23. Qu«frvit lanam s 6. linsm. )

pile&e fili

perpetuo. quod

Vel cer-

via ad mortem tendentes.

lpfa qu&fivit operis faciendi avida,

Wl [

n quem

te magis peculiariter peregrinos in-

nec expeQavit, nt maritus lanam ,

defidera mete

aut. linum obtruderet.

Divitas , "

telligit , qui cum fint magis op-

portuni injurig ;

Patroc'mic: | opus

Operata eft confilio mamnum fuarum.)

'

jui habent

E

habent.

In Hebrzo eft v 5ri3 Zecbephers, m

voluntate manuum . [narum : figniEcac

god randem

9. judica inopem , 8c.) Pro inope

autem vox Hebraica vb5r cbephets

pronuncia , curans , ut potentioris

H

n 3m0ribus

violentia opprimatur.

voluntatem , animi propenfionem ,

IOo. Mulierem. fortem.) Nirtute ex-

& inclinationem.

1taque fignifica-

g. )

n

cellentem.

|talice dicimus, Dozrza

tur, ipfam volentem, & fponte ma-

imm()deraw

Vel fen-

di "valore.

nus ad opus admoviffe.

tr e

briem

fus eft, eam voluntate manuum opus

itie

Procsl ) 6 de ultigis. fénibus , &c. )

[i

P.

L

496

LIBRI PROVERBIORUM

a. No

14. FaCta eft quafi navis inftitoris, de longe portàns pa--

nem iuum.

*

Wionctüc

15. Et de no£te furrexit, deditque praedam domefticis fuis,

2 Àt

& cibaria ancillis fuis.

..

(pmentu

16. Confideravit agrum, & emit eum : de fru&u manuum

i

;

1 No

ET

fuarum plantavit vineam.

j ribus ter,

^. Sin

17. Accinxit fortitudine lumbos fuos, & roboravit bra-

chium fuum.

hananay

18. Guítavit, & vidit, quia bona e(t negotiati

o ejus ; non ,

Aj To

extinguetur in no&te lucerna ejus.

Y

die novif

19. Manum fuam mifit ad fortia,

L

& digiti ejus apprehende- .-

*

26. 05

runt fu/um.

ejus,

20. Manum fuam aperuit inopi,

17. Co

& palmas fuas extendit ad

pauperem. ^

comedit.

21j INon;

29. 3u:

Yir ejus,

promoviffe , : quia que mente , &

ea linum mercatur, aut lanam, inde

cogitatione fibr fingebat, ea .volen-

telas conficit, & veltes, &c.

i

o LE

tes ;

& ad mc«ntis

nutum dociles

I5. De zoíle.) Ante lucem.

Predasm.

21. l'efhy;

manus eífecta dabant.

Vel certe;

Vox Hebraica ww *t-

rioribus , (

artificis mulieris manuigobfequen-

reph propfie fignificat predlam, &

bene munit

tem materiam non contumaciter illi

rapinam , & id quod captum eft a

feris in cibum illorum.

22 Stmgu

reftitiffe, fed, in quam ipfa voluif-

Verum ge-

vel ftragula

fet; formam , & figuram , ductam

neraliter accipitur pro quolibet cibo :

àà eft: ita

fuiffe.

Mel tandem idem eft con-

quire: LXX.. hoc. loco .habent /3pe-

merfts infte

filiio manuum, quod induítria ma-

peres, id eft, ecas.

N

latu Àlio

nuum,.

16. De fratis.) De lucro.

IA4. Fatta q/f 7;:4F ZAUM in?ämri&.)

Plantavit.) Operas conducens.

& pretiofag

L

Fáicta eít fimilis navibus

nercato-

D*'Dm "

17- Accinxit foctitudine , 6$c.)) Af-

hm füpra

rum, que aliquas exportant mer-

fumpfit fortem ,. & virilem, ani-

ccs , aliquas important : fie eni

mium.

Tadtilus pi

2 Nj

dilizens* materfamilias vendit ea ,

I8. Gufzvir.

)1 Ipfa 6xperientia b

Ti i,

quibus abundat, & qus non funt

didicit.a

ufhi, & viciilim ea parat, quz funt

Negot?atie. ) Quia fcilicet ex li

EOI'ia, & tt

necellaria.

] Sf"ftoril;ua.

no , & lana paravit . familis ci-

De lenge portans pamem fuum. )

bum, &c.

tibus popil

Etiam peregrinas opes in domum

Nos . extiniuetur

r2 noïä'e laceyma

24. Siz4s

mariti inducens.

tt lnb

Vl de longe por-

ejus.) Sed aliquot noctis horas ipfa

tare eít extraordinaria quadam in-

cum aficillis fuis. operi infiftet.

duítria, & quodammodo remota ali-

I9. .44d fortia..) Ad res magnas.

-

P'ütatroue

"

Sic induftria materfa-

Vocem. Hebraicam

5

'

I nnme

quid parare.

cbzfor. 4

milias ex rebus alioqui inutilibus,

quam Vulgatus vertit, fertzz, aliqui

anenþu-m Ht

cujusmodi funt fcruta , detritx ve-

voluz , aliqui wertéutwa , feu ufum

*(1714" q0,

interpretantur.

Citorem üz;

ftes, & alia hujusmodi , que paífim

in domibus negliguntur, aut etiam

20. Jperuit igopi.) Ultro ,. & li-

TUn u

abjiciuntur, pecuniolam colligit , ex

beraliter.

Ef g

| "t i

|

|

*

|

457

CAPRUT XXX.

portans pi- :91. Non timebit domui fuze a frigoribns nivis: omnes enim

-

domeftlici ejus veftiti funt duplicibus.

.

teftici fis,

22. Strangulatam veftem fecit fibi

[

byffus, & purpura in-

dumentum ejus :

Ehi manum

25. Nobilis in portis vir ejus, quando federit cum fenato-

ribus terr2e.

24. Sindonem fecit ,. &

boravk brae

hananao.

Aven,d'iäit, & cingulpm tradidit

0 eju; 1on

O oicbic fn

25. Fortitudo, & decor indumentum ejus,

1 die noviífimo.

*

apprehende-

26. Os fuum aperuit fapientize, & lex:clementize Ín lingua

ejus.

: extendit ad

27. Confidera

vit femitas domus fuze, & panem otiofa non

comedit.

ot, Nof

28. Surrexerunt filii ejus, & beatiffimam praedicaverunt:

tsss 0

vir ejus, & laudavit eam.

at lanam, inde

29. Mulj&e

tes, &

monis Chzmänäonun reliquis ad pau-

^ ucettts

[]

PQI. Veftii j)zmrt dupliciäm.) Inte-

citàtem redacte MHebrmis ferviebant,

hraci u lts

rioribus , & exterioribus . veftibus

bene muniti.

par igitur eft credere :gentis illius

at pïæ;iam, (

homines mercaturam exercuiile , ut

| cappum. 68

29. Stragulatam "veffem.) Stragula,

nunc apud nos faciunt judzi.

w Venum ge

vel ftragulata veftis a fternendo di-

qaglibet ci00:

&a eft: itaque quidquid le&is, aut

QS. Fortituo , €$. decor , 6c. ) Q.d.

meníis infternitur, ftragulum appel-

precipue vero fe virtutibus ornat.

) Jabett hw

Decor, ) Honeftas , modeftia , gza-

latur. Aliqui interpretantur variam,

vitas , & cura decori in omnibus.

o lucro.

& pretiofam ; nam in Hebrao eft

tvum»5 marbadim

quam. didic-

Ridebst. ) Gaudebit,

Col]ducens-

s

In die nawjïmq.) Ín morte, vel

jitt y f

nem fupra nofter interpres vertit;

in fenectute.

. virem tie

Tapetibus pictis.

23. Nobilis.) Celebris, clarus.

26. Os fuum aperuit fapientia. )

Non vana loquitur, fed con

Pfa egperientiï

D z portis.) Ubi forum erat, & pre-

fïdcrace,

toria, & tribunalia.

& fápienter.

Senatoribus.) Judicibus, vel proce-

Lex clementia 1n lingua ejus.)) Inlin-

faiet e J*

ribus populi.

ua ejus affidue verfatur lex clemen-

jp famlie r

24. Sindogem.) Sindon eft linteum,

ti2, id eft, pietatis, & mifexicordix

lf/;':fi'"ft

ex fubtili, & pretiofo lino, quo ad

proximis exhibendz.

; ;N.äe

ornatum capitis utuntur mulieres ,

gdtis has ^

o7. Coufideravit [emitas domus fun-)

g[i fh[i&ec'

putaturque a Sidone civitate Pha-

Diligentersinfpiciens , quomodo pro-

qag04

nicie nomen accepiffe , ubi primo

cederet domus, & an domeftici omnes;

Ms

d

inventum fit.

-

Jï

,

Chananzo.) Chanangi nomen mer-

ita ut par eft, fe gererent.

It. ]W/M,

aliqu

QS. Surrexerunt, Cc. )

Maritus,

jf Y

fei

um

catorem fignificat , quod multi eo-

rum mercature operdi darent , ac

& filii eam laudant in publicis con-

prefertim illi, qui oppida, mari vi-

felfibus.

Non mirum fi a domefti-

Vluo r& r

Ciniora incolebant.

cis laudatur mulier fortis; nám vir-

"1 empore Salo-

498

LIBRIS I'T'"ROV,ERE CAP. XXXL

?o. Multe filize congregaverunt fibi divitias : tu fupergreffa 2

de

j oxat füb

es univerfías.

4o. Fallax gratia, & vana eft pulchrltudo mulier timens

4, Gener

m aternum

Dominum , ipía laudabitur.

51« Date ei de fru&u manuum fuarum, & laudent eam m

f Onitur

e

1bu ue rena

porm opera ejus.

*

-

6 CY faL]

tutes ejus domi potiffimum exer-

FEjiie.) Mulieres.

dunivet Jä lü

centur.

Vertitur

L

3I-

Date ei. )

Laudate eam ob

fru&us manuum , id eft, bona o-

. 0mnia

Beatiffimam predicaverunt . In He-

pera.

ad locum ,

breo eít bearifrcaverunt , id eft, val-

de laudaverunt.

lz porti.) ln Jocis publicis, in pu-

fluant.

blicis confeffibus, & con-

29. Mults, €c. ) Sunt verba lau-

dantium.

ventibus.

BINEnc as secapr Ut

fratur, &c

| | quosdum Gre

U.T[h TEU

var fumi, (

cile folvitur.

IASTES

ECCLES

Dixit Ecclef 1

ealomon in t

fignificit dicer

QUI AB HEBRJEIS COHELETH

Ctorem efie €

.APPELLATUR.

Certe mod

DP&Usd

C ATPUITL PRIMUM

nmioóe;n ii an/

Ünyia vanj,

Omnnia oana , & nibil fub. ä)lp foum; cunctarum qzmqye rerum

Omntbus creat

TtUre eam

dqj*ïczl,gm effe inquifitionem , eamque "vanaim , €»

td!)ïuul*(;m t

fpiritus. afflictionem.

ülitatem ad

I.

nObh '101)01

«l

j d

Cub quag

Frba Ecclefiaftve, fil David, regis ïeru(alem.

UT

2. Vanitas vamtatum d1x1t Ecclefiafues : Vanitas va-

P T's led:

V

A0H lumgy.

mtatum & omnia Vanltas,

Ckcdwm i

3. Quid

0mo ? X

eft hOmml ]

€

Ego Eccle-

NT vita f

i.

cleffafis.) Cur Salomon ita ap-

pite numero I2. cum ait :

lemus

: Q |

pelletur prozime diximus.

ff«fles fad Rex lMrael im feruj D od

Vaie £

Regis fern[alem.) Hoc ad Davidem,

2.

Vanitas vwauitatum.-) Manitas

delcn ?

vaniffima, & inaniflima occupat res

W&ï

& ad Salomonem referri poteft. Po-

humanas.

Borro illud vanuni a

)e

f

I froim

tius tamén videtur effe titulus Salo-

04(1'1

monis , quo etiam titulo Regis Je-

pellatur , quod deficit, quod 1cve e

1

t

4

*ufalein fe iterum appellat hoc ca-

& vile , *quo

fpes hominum fru-

4

ttrat;

" (j Com

V

-*

ï[i

aC-AP UC

B

499

5. Quid habet amp]iuä homo de univerfo labore fuo, quo

L fupergreffæ :

laborat fub fole ?

lier timens

4. Generatio praeterit, & gencäratio advenit : terra autem

in aeternum ftat.

$. Oritur fol , & occidit ,

d-ent eam 'in

.& ad locum fuum 1'ever£itur,

ibique renafcens :

6. Gyrat per Meridiem, & fle&itur ad Aquilonem, luftrans

univería in circuitu pergit fpiritus, & in circulos fuos re-

vertitur.

$

daté enm ob

&f , bona o

7. Omnia flumina intrant in mare, & mare non redundat:

ad locum , unde exeunt flumina, revertuntur , ut iterum

fluant.

:

ublicis , m p

, & on-

8. Cunétze

J

Urerevonmrr

ftratur, &c.

Notat D. Hieronym.

ddfvf?Zit.' ) »Hominum alii mor

iun-

tur, alii nafcuntür, & in defuncto-

p usapepoc d

quosdam Grece interpretari , &ruog

CZT('LCZ'V, id eft, wager wvaperem , vel

rum locum fuccedunt.

Sic Ecclef.

vapor fumi , & aura ténuis, qux fa-

I4.-18. dicitur

Omnis caro ficut fe-

cile folvitur.

J

£&

f

nnum*'veterafcet ,

J

cut folium fratiif-

Dixit Ecclefizftts.) De fe loquitur

cAn$ :2 arbore viridi.

h lia generan-

ES

Salomon in tertia perfona , vel ut

fur, 6 Ala dejiciumtur

ffe gemeratio

ETH

fignificet dicendorum pr£ecipuum au-

carnis , & fanguinis , alia fnitur , 65 alia

é&orem effe Spiritum San

Á

b2

tum, vel

nafeitur.

certe modeftie caufa , qua ratione

derra Autem in aternum ffar.) 'T'er-

D. Paulus. de fe ipfo ait : Sc/e be-

ra eadem permanet, & eft quaáfi

minem im Chriffo, 6c..2. Corint. I2.2.

commune diverforum | venientium ,

Qmnia "Vanit4s. )

Nam in rebus

aut abeuntium.

omnibus creatis vanitas eft propter

:

6. Gyrat per meridiem. ) Signifïcat

d m

natur& earum inconftantiam , & mu- nnuum folis motum , atque accef-

Ü

tabilitatem , fallacem fpeciem, inu-

fum, & recetfum inter tropicos can-

tilitatem ad ea confequenda , *que

cri, & capricorni, nam &ítivo tem-

nobis proponimus, moleftias etiam,

pore fol vergit ad Aquilonem, hye-

me ad meridiem.

& curas, quas nobis afferunt.

g. Quid babet aiplius homeo? ) Gre-

Spiritus. ) D. Hieron. & alii fo-

ff

ce Ti/G wsp:'o*o'e':a oäpf.;?g'-'u;'ïr(:a, gu& abun-

4

lem interpretantur, qui propterea

w

a

vatitis v

dHantia homini , d

ft, quid abundans,

fpiritus dicitur , quod. res

E:!'ïiiï"iet *

!H

excellens, magnum, eximium habet

vegetct , & qu.aG fpiritum il

lis tri-

homo? Vel fenfus eft, quid faper-

buat, & vitam.

Alii

MAV

(io

ventis in-

€ft homini poft tot labores, quos

telligunt per omnia difcurremtibus,

E. at

in hac vita fuftinet ?

Ítalice. dice-

& incirculos fuosrevertentibus, quod

g; fp lt

remus

Che coía 4vanza à usemo di

*

fcilicet nunquam non aliquo vento ali-

WW'

tante fatiche ?

J

qua mundi p!.z.;g'z ex iis, qui univer-

y/

Vaniti

fam terram ambtunt, perflecur,hoc fuo

Zer

$ub fb[rö. )

In hac V.i«t;al , ubi folis

1

; ocapt

ufura fruimur.

icalice dicimus

ordine furgente, cum

i

xoximus cadit.

Mide Plin. lib. 2« cap. 27.

; wmum ap

fotto du cappa dei fole.

od I**

4« Generatio preterit , 6 generatio

7. 44 lecutn, 6c.) Commode hic

Dzbl, cum Com. Menocb. 1. IF,

uinia I*

qu;

IIDUDBIeCQCGULESTASTDS.-

!

499

8. Cun&te res difficiles : non poïePc eas homo explicare [ i« Perr

teft numeru:

fermone. Non faturatur o;ulus vifu, nec atiris auditu im-

16 Locu

pleþt ur.

9. Quid eft, quod fuit ? ipfum, quod futurum eft :

fum, & ptà

qu?d

eít, quod fat&um eft? ipfum; quod faciendum eft.

Wíiem: &

io. Nihil fub fole novum , nec valet quifquam dicere:

. D(?di(

Ecce hoc recens eit, jam enim preceffit in feeculis ) quee

[ trinam, &

$

fuerunt ante nos.

quoque eff

-

1i. Non eft; priorum memoría: fed nec eorum quidem,

19 Bo q

quae poftea futura funt, erit recorda

a

r

tio apud eos, qui fu-turi

qui addit f

ífuntin novillimo.

12. Ego Ecclefiaftes fui rex ffrae

!mi—n ]erufaïem.

I ajfïueiz:*fa

13. Et propofui in animo 1fieo qua&rere, & inveftigare fa-

hr df «

pienter de omnibus, quae fiunt fub fole. Hanc occupauonem

peifimam dedit.Deus filiis hominum, ut occuparentur 1n ea.

æg;u:as

E

14. Vidi tuni&ta, quae fiunt fub fole; & ecce univería va-

I5. Per-

nitas, & affli&tio fpiritus.

1. TW e

locus eum D. Hieron. & aliis in-

[6]

ouid eff, quad fe ? o

ie

i

fra

rebus naturalibus potiffumum vide-

tellioitur de torrentibus , qui fiunt

* 4 lufam

ex vaporibus in pluviam deufatis ,

tur hoc intelligendum ; nam he per-

feverant eedem; idem cc

x

1

Oorum moe

decperis ?

e mari przcipue elevatis , qui iterum

decurrunt

in mare.

Poteft stiamn

tus, eadem elementorum collocatio,

intelligi de omnibus fluminibus, nam

anumnalium fpecies , & proprietates

Wl Jerem. 1

ezdem.

Vernm etiam eít in mora-

aquz maris per fubterra:eas caver-

JErhtj sellen, !

nas funt terris interfufe , & illas

libus ; nam eadem hominum ftudia

6t , e

circa honores, & divitias , militiam,

molliunt, ex quibus humtidi yapores

Tebus vayerfi

elati, & in aquas denfati fciturigi-

aut 1mnercaturam aliosgue mnores ma-

I7' Dïäïin:z

nibus fontium liquores fufficiunt,

gis communes.

E?;'ü;'fs.ïuf3

Vide Joan. Baptiftam Scortiam de

II. ANom eff priorum memorza , 6c.)

iyit D. W

Nilo lib. 2, cap. IIf

Solet enim ipfa vetuítas ho minum

3atal) iib

9. Cantüe res diffeiles. ) Laborem

nomina, & res geftas abolere.

i hi s Qu9

afferentes earum fcientiam , atque

^

5zenter.

I5 Ciofrer

cognitionem parare volentibus. Sunt

f

3

Invefligare fa

72

) Subtili-

OCtrind

» &to

enim artes , & fcientie varie, &

ter, accurate , profundé.

I5. E quj

multiplices, quz exa&e fine magno

Occupationem. pejimam. ) Eaborio-

W'l ff .;7/'!4'47' n

labore, & ítudio percipi non pof-

fifimim; tale enim eft . pertinax di-

IC locus

funt.

fcendi ftudium.

& il]dignatio

Nen potefé eas bomo explicare fer-

fione Crefeen

Dedit ' Deus. ffliiss hominum.) Moluit

eone.) 'lanta eft rerum difficultas,

laboriofiffimam effe inveftigationem

Dopü, — A

ut facultatem . eas fermone explican-

Ícientiz , ut hic labor eílet ex parte

funtig feli:

di fuperent , nam multa varia , '&

ïg us

pena curiofitatis humans.

hümayi

implicata fermone evolvenda funt.

Titur ,

lhuln;

Non faturatur octiltt, 60 Hicnim

Ut occuparentur im ea.) In Hebrgo

& dl

t

fenfus .in hominibus femper novi

eft: 44 affürendum fe iu ea.

Quefierine

aliqaid appetunt cognofere , & ci-

14. -fficio fhiritus.) . Animo mole-

tius fatigantur , quam fatiantur.

ftiam afferunt.

CA PHI I& .

491

exylicare

rs. Perverfi difficile corriguntur , & ftultorum infinitus

udit ime

Left numerus. -

E

15 Locutus fum 1

n corde meo, dicens: Ecce magnus effectus

| fum, & pragceffi omnes fapientia, qui fuerunt ante m

e in Jeru-

el : qu»id

| falem: & mens mea contemplata eft multa fapienter, & didici,

m dieere:

17. Dedique cor meum . ut fcirem prudentiam, atque do-

ulis , que,

&rinam, errorfeque, & ítultitiam : & agnovi ,

z

| qv..lod in his

E

.

4

quoque effet labor, & affii&to fpiritus:

quidem,

19. Eo quod in multa fapientia , multa fit indignatio : &

ddit & laborem.

bn

qui füturi.

qui addit ícientiam, a

B

*

CUACPLUCPS IE-

In &flzæmia deliciarum , divitiarum ,. edificiorum, & in borum

l'e&igare f-

'

labore eft vauitas , & afffittio |piritus; dicit etiam

quanta fit

upaionen

.

iur n C

futuro beredi, qui, qualis' futurus

vg;züas' Congregare .

fit, ignoratur.

diverla ve

Itl Peï-

1. TF XLxi ego in corde meo: Vadam, & affluam deliciis, &

1 6c )

L

i

:

Jé

v

fruar bonis. Et vidi quod hoc quoque eflet vanitas.

"m

Mles

fa. v

2. hifem reputavi errorem : & gaudio dixi : Quid fruftra

. gam he pete

Qqq 2

. Cogl

deciperis ?

eulorum moe

fea . ad fédas voluptites ob guita-

yim collocitió

rïs, Diffcile corriguntur: ) Notum

« proprietite

illud Jerem. I3. 23.. 52 szautare potef?

tum fuavem fapientiz, & rerum fpi-

4Erbiops pellemi fuam , &c.

ritualium faporem.

Alii de fuper-

Q6

[t ul notá

a. d

c

€

itu, & elatione fapientum ,

jmumn

fdia

Seultorum , 66.). Peccantium, & de

ji8i railitiamy

rebus perverfe judicantium.

qui fimpliciores contemnunt , & il-

d*

17. Detirinam. ) Scientiam.

lis irafcuntur, cum interrogantur ;

qe more m

J

Erroresque , S/Zzzl:itz';zm.) N

2221 , l..lt

nim do&iílimus quisque laB()riofiä:-

inquit D. Hieron. cozrfraria contrartis

fime docet, cum illi fit. grave ;

m $)

intelbguntur.

moleftum in minutis rebus , & fibi

(s homiaum

fdcilibus verfari , interim luctando

Im bis quoque effet labor , &c. ) Ín

gbolee

his cognofcendis , fcilicet prudentia,

cum difcipuli ienorantia, quam ger-

doctrind, erroribus , (tulcitia.

mianiorem effe exiftimo hujus loci

rzft?'-

) Subäili-

interpretationem.

l

Ig. Ee quod ip multa fapintia mul-

da fét iudigmatio,) N arie. exponitur

Qui . addit .feientiam , addir & la-

Y faborto"

hic locus , nam aliqui

accipiunt

&ere;z.) intelige de labore, qui a

erinir

do&is fufcipitur in difcendo , dum

12

de indignatione , quam quis cogni-

Vel de

tioue crefcente concipit contra vitia

adhuc plura fcire volunt.

foluil

.

Alii de indignationc ve-

labore, & moleftia in docendo jux-

! n )

pmpria

ta ultiio |loco allatam expokfïtia-

yel

!mm )f

ftigantis felicitatem , & quietem in

d

o eX p

rebus humanis, que nufquam inve-

nem faperioris hemiftichit: Qwo quis-

pitur: indignantur enim fapientes,

que eff ingenieffor , inquit Cicero , Aoc

j

docet. iracundius , €6 . laborzofius.

& dolent, quod calfo labore illam

jb Hobreo

quafierint.

Alii de indignatione ex

T &

fcientiarum difficultate.

Alii

de

I. J30ss.) Delectabilibus.

Ü

) À

nimo "

honeíta indignatigne, & quafi nàu-

2. Ri[um , &fc) Nomine ri-

il

492

LIBRI EDCÍCLESLAS TTES,

3. Cogitavi i incórde meo abftrahere.a vinó carnem meam,

Et fü

ut animum meum transferrem ad fapjenflam devitaremque

n ]emu a

ftultinam ,. donec viderem , quid effe: utile filiis hcmmum ;

jo. Et«

quo facto opus eft fub fole numero

dierum vitze ïgæ.

Pis: DeC]

4- Mggnlimavx Opera mea, æaïhcaw mihi domos ;

& plan-

& obleQs

tavi Vineas,

£.

w

fum partei

)

Feci hortos, & pomaria , & confevi ea cuh&l generis

u. Cur

arsol ibus. '

cerant ml

*6. Etextruxi mibi pifcinas aquarum , ut irrigarem ülvam

rum, vidi

lienorum germinantium ,

hi] perm

j. Poffedi fc-,m/c.as7 & ancillas, multamque familiam habui ,

1. Tf2

armenta quoque, & magnos owum greges, ultra omnes, qui

&U üam .

FaGotem

fuerunt ante me in ïeru iem:

8. Coacervavi mihi argentum , & aurum ,

& . fubftantias

Et

regum , àc provinciarun

feci mihi canto"es, & cantatrices,

Quantum

& delicias filiorum hominum, fcyphos, & urceós in mini-

I *Sc

fceuo ad vina fundenda :

9- E

but: &

fus "oeru

gaudii, omne. genüs immo-

Carzem meam. )

Meigíum , fen-

-

fus meos.

derate V(;ïupuitl" mv"w--

Cata$ epvïds,

2. Errorem.) ln Hebr. eft 55 445 me-

Donec viderem , 6c.) Dum in his

bus homines

Veuabu, rem omnem conferébam,

iao!rzl, quam vocem ali aliter ver-

£. Surti.

tünt, vel explicant , videlicet. im-

ut uqnomiem qdld yere hoiini bo-

tum.) Cont

modemtionem, nimietatem , inlani-

num, utile, &]urundum fit.

culativo, no

am, vociterationem, tumultum , ef-

Quo fnr*a opus . eff , &$c. ) - Quid fit

I0. H :

frenatam letitiam , circumlationem,

llud, quod facere debent, ut rem

aI$ thign

nnþumvagzmnem, errorem. Nec dif-

maxime utilem obtineant.

Vel,que

riffimo boc

fimilis varietas in Grzcis, apud quos

fit res ej üsmodi , quim facere, &

j

TC

aliqui zeprpopzy , czrcu,;æzzmcm, alii

p(:ueni ui debeant.

ín Hebrgo,.&

t B

alii T)xocwa

(J]. acOoO eü:

zapaQpo»was , in[amtam

Donuec "viderem , quid . fít

8 Wergy

errorem ,. alii Sopuoy ,. tumnulrum m-

&onum fiia hominum, quod -faciant fub

paraveram

terpretati funt:

jale , m numtero dierumyvita fu.

I2. Tra,

Gaudio dixi.) Gaudium al oqmtu)

umero dierum.) 'Tlota^if^

Ditug;

per profopopeejam agens cum re in-

4 Magmj?mv; opera mea. ) Ma-

anliimmata

nü cum animata.

bus dmi .

gna opera feci mihi , in commo-

ad [ Dient

Ond fnw?rzz deczperij ?) In Hebr.

dum meum, & ad voluptatem , &

r('ü(* lum

ad verbum eft, 4uid bec facis? q. d.

delicias.

cum rifus, & imimoderatum gaudium

6,

ltitia

Silvam lignuortum germinantium.)

Joiiet,

xes fit inanis, & vitiofa. :

Hebraice, & Grece habecur fl

008. Cogitavi im corde meo, ) Nimi-

vam producentem lzgna.

Qu W i

de

tut fionif

rum 1&1"(1 pexfpe&d rerum vanitate.

8. Subflantias Pægz;m £$ provintia-

um effe

Abflrahbere a Vimo , &c.

j* Vinp -

Yu. )

Que divitiz tributis, & mu-

noünm CO1

ebrietatis nomine omne genus vo-

neribus provmcuzum pzuabdntm á

in Deo

lupzatis intelligit , ac preíertim gu-

negotiatione etiam, & miffione claf-

ftus

& que "hunc fequuntur . vo-

fium in Ophir, &c.

?fl tenebr,

] Omm l$ |

lrptates. tactus.

Delicias füporum bomimum. ) Deli-

VOllositiose

ia

CAPUT m

493

me.mmeam,; 9 Et fupergreiïüs fum opibus omnes, qui ante me fuerunt,

ewïaremque

in Jerufalem : fepientia quoque perfeveravit mecum.

; homimm :

10 Et omnia ; quae defideraverunt oculi mei, non negavi

fye.

eis : nec prohibui cor meum, quin omni voluptate frueretur,

& obleGaret fe in his, quae pre&paraveram ; & hanc ratus

x

lj ; '& pïan-,

7

fum partem meam, fi uterer labore meo.

in&t; generis

11. Cumque me convertiffem ad univería opera, quze fe

cerant manus meze, & ad labores, in quibus fruftra fudave-

aremi filvam

ram, vidi in omnibus vanitatem , & afflidionem animi, &

*

nihil permanere fub fole.

üliam bibul,

12, "Tranfivi ad contemplandam fapientiam , errorefque &

'omnes, qui

ftultitiam (quid eftj inquam ,

homo , ut feqpi poHit regem

Factorem fuum?)

; fubfrantias

13. Et vidi, quod tantum przcederet fapientia

| ftultitiam

cantajricet

quantum differt lux a tenebris.

o 1n mini-

14. * Sapientis oculi in capite ejus: ftultus in tenebris am- *Infra

. I-

p E

bulat: & didici, quod unus utriufque effet interitus.

p

Qqq 3

15; Et Prov.

17.24.

Nïcigfum , Ia

catas epulas , aliasque lautitias, qui-

tiam, que nobis obvenit, fi cum hu-

) Dim ia fs

bus homines dele&tantur.

mana ftultitia comparetur , maximi

[

|

pretii effe, & inftar lucis ad tene-

n conteté

jüft,

9. S.pientia quoque pcrþ'vem"vz't.me-

t homini bo«

eum.) Contemplatione, judicio fpe-

bras ; ideo minime fpernendkim, vel

culativo, non praxi, & ufu morali.

cum dicta

ftultitia

conferendam.

lum ft

Vel, fignificat non poffe hominem

m

Quid !it

10. Hanc ratus fum partem meam. )

|ebent, ut rem

Pars in fcripturis frequenter pro ca-

quantumvis divitem, & magnificum *

riffimo bono fumitur, fic Pfal. 15.

edium ,regiarum'molitorem, (de qui-

a, Vdqu

dicitur

bus paulo ante dixerat ) cum Deo

pm facre, &

5

Dominus pars bareditatis

n HEbïfïïUs :

mea , Efc.

conferri , qui fummus eft architectus

S; urerer labore zmeo,) Si dis, qu&

mundi, & omnium, que mundi com-

(ierem s

q:/id D

plexu. continentur.

/ub

paraveram, fruerer.

W fom

.I2. Tran(fvi ad cogtemplandam fa-

I4. Oculi im capite ejus, ) Oculos

vita fuh

habet, & videt.

ron i

pientiam.) Significat fe, alternanti-

Didici quod unus iriusque efct :m-

M*

bus animi cogitationibus dubium ,

10

ad fapientim ftudium revocaffe, &

zeriius. ) Cum fapientiam, & ftul-

n comïl

curaffe illam adipifci, & errores ,

titiam inter fe comparem , partim

L-bl:lþtaæm j

difpares , partim &quales fapientes,

& ftultitiam agnofcere , ut vitare

»offet.

& infipientes effe deprehendi; difpa-

| at )

Quid efl, inquam , bomos, 6c. ? ) Vi-

res, atque diffimiles in ratione agen-

di, vivendi, progrediendi, quod ad

g dibetin "

detur fignificare Ecclefiaftes imper-

fectam effe admodum cognitionem

a(tiones , & ad animum pertinet ;

77;6'

Prgfviilfid'

noftram comparatam cum illa, qu&

ac vere omnino páres, atque fimi-

.

HbljflH

$

& mu

les in quibusdam humanis , atque

eft in Deo fa&ore noftro, & pre

p

ipfa tenebras quasdam cenferi

ni-

communibus eventibus , adeoque in

jl

ffione &2

hilominus ex diligenti oppofitorum

ipfa morte , & vite exitu.

]taque

Ji- 1

collocatione fe deprehendiile, f,apien"-

non fignificat fe exiftimaffe hominis

WWM , )

494

LIBRI ECCLESIASTES

P

0^

1$. Et dixiin corde meo : Si unus & ftulti, & meus occa-

,

Qu

affiittiont

fus erit, quid mihi prodeft, quod majorem fapientiee dedi

23. C

operam? Locutufque cum mente mea, animadverti,'quod

hoc quoque effet vanitas.

per nodta

16. Non enim erit memoria fapientis fimiliter ut ftülti in

24, No

perpetuum, & futura tempora oblivione cuncta pa

3nme 'fu4

ly*iter ope-

rient: moritur doétus fimiliter & indoctus.

36. Hoi

17. Etidcirco teeduit me vitee meze, videntem mala uni-

verífa eífe fub fol

& (cientia

e, & cuncta Vanitatgm t afïïi&ionem

5

fpiritils,

& cunm

18. Rurfus deteftatus fum omnem indufiriam meam , qua

qui placu

fub fole ftudiofiffime laboravi, habiturus haercdem poft me.

fheniis,

19. Quem ignoro , uirum fapiens, an ftultus futurus fit,

& dominabitur in laboribus meis, quibussdefudavi, & folici-

szozl Qu

tus fui: & eít quidquam tam vanum ?

17

]

Ál fj

l

j)

]

20. Unde ceífavi, renuntiavitque cor meunt ultra laborare

fub f(;le.

.

P

*

LY

21. Nam cut aliuslaboret in fapientia, & do&trina, & fo-

fü

licitudine, homini otiofo quaefita dimittt :

r À

& hoc. ergo vani-

Maenug g

tas, & magnum malum,

fm, & lal

22. Quid

malum etia;

animam. effe mortalem ,. aut nullu*;n

rimorum vero ne nomina quidcm

$0 hardi,

€fle fapientis , & ftulti in morte

extant.

difcrimen.

bort vt

17. Tadwit me vite meæ.) Inftituti

Otnhis Pna

méi, & ftudii tam pertinaciter po-

: 22- De m

.15. Quid mibi prodef , $c. ? ) Quuid

fiti in paranda rerum cognitione.

mihi prodeft ad vitam beatam illa

tudum, q

fapientig- fupra ftultitiam abundan-

& Fidentem mala unrfverfz, ($c. ) Pro-

Dortat ex n

pie LXX. ex Hebrzo: Qs2 malun

lctudine ?

tit, & preflantia , fi me beatum

non efficit, neque humanis æruþmn.is,

f'aper me opus,

qqum' factum eff faüb jä.le- :

124' Nü'fme

& cafibus eripit

-

,

Qua(i dicat

Qhuia etiam 'experior

freugf.?

ipfi mihi regi, atque fapienti perinde

"ninadverti , quod boc quaque effef

ac ftilto, aut vili homuncioni inftare

U Epicure

q491145. ) Non quidem i

at

i)' b2

[:

i fapien-

Vanu, &

humanos cafus, & «rumnas.

ut ïmdidmr

tiv, aut illius polfeffio ,. fed curio-

18. Rorfus.) Quia fupra n. g. di-

fitas ; & nimia fciendi folicitudo ,

MR UATT

vel ceite ipfius fapientis ftatus hu-

xerat : eoacervAvi mubi argentum, C

lVitiag,

aurum . Gc.

Nunc damnat perti-

Oþl fnd&re

manis cafibus obnoxius, & fapientis

nax illud ftudium parandarum divi-

irritus conatus

in obtinenda vite

tiarum.

efraUddre

$ froi lor

tr anquillit&ce.

I9. E? effl quidquam tam vanum ?)

16. Nox emim erstt memaoria, C$c. )

In Hebrzo eít, €&$ hoc quoque va-

E*( bw dl

z.

un

ejf ing

Sequutura etas probabit nova , fufci-

[

piet feculi fui fapientes , contemnet

20

Uitra Laborare. ) Inutili, &

e[e ]"/bj

antiquos.

Hoc paffim fieri videmus,

fupervacanea folicitudine laborare.

DP frere

l]!udfm

[17

nam veterum aliquot fapientiffimo-

2I. o fapientia, Efc)

Sapienter ,

* Biifey

rum hominum nom?na tantum , plu-

prudenter , & folicite.

dufv

L

L

CAPUT II;&III.

495

0^5

eUS Otea-

$

— Ó9

Quid enim proderit homini de univerfo labore fuo, &

g dedi

affii&tione fpiritus, qua fub fole cruciatus eft? .

t quod

23. Cun&i dies ejus doloribus, & serumnis pleni funt, nec

per noCtem mente requiefcit : & hoc nonné vanitas eft ?

: froltiin

24. Nonne melius eft comedere, & bibere, & oftendere

a3nimze'"fuae bona de'laboribus fuis? & hoc de manu Dei ett:

;fiter ope

25. Quis ita devorabit, & deliciis affluet, ut ego?

mala un

56. Homini bono in confpettu ífuo dedit Deus fapientiam,

nictionem

& (cientiam , & laetitiam : peccatori autem dedit aff'i£tionem,

& curam *uüperfluam, ut addat, & congreget, & tradat ei,

eam, qua

qui placutt Deo : fed & hoc vanitas eft, & catfa folicitudo

pb& ié.

etmentis.

turus fit,

C A TP UT.HE

& lol

;ngoi omnia fuo proveniant tempore , C? tranfcant ;; quodque

jn nullis bic fluxis [f mentis quies : unus quoque Jit bominis,

j laborare

'

ac jumentorum interitus.

1.f/ YVMnia tempus habent , & fuis fpatiis tranfeunt univerfa

ld , &ij

fub «oelo.

2. Tempus

orgo van

Magnuim malum.. ) Mai;m mole-

eft, fi alicui detur ita vivere , exi-

ftum , & laboriofum paranti divitias;

ftimet non effe e*?iguum munus, quo

divino beneficio ornatus eft.

45. Q'hd

ss st

malum etiam, luxuriofo , & prodi-

$0 he&redi, cui divitie fine fuo la-

Q5. Quis ifa devorabit, &6.?) Quis

m qudem

bore parte , fe

'es, & materia funt

meliore jure poflit devorare, & de-

d

liciis aflluere , quam ille ipfe, qui

4.) fftitui

omnis generis

agit'iorum.

tinaciter o

29. De uzrverfo labore, 65':.) Quem

eas multo labore, & folicitudine

fructum, quod commodum ipfe re-

paravit ?

Itaque verbum devoran-

gitiont.

di ,*in bonam partem accipiendum

;, (ff) 4

portat ex nimio illo labore, & fo-

Quia ndi

licitudine *

eft, eft enim in Hebrxo 55 jochbat,

24. Nonne melms eff comedere , & ;-

a radice 55N, qu&e in bonum ac-

» fi fik :

$ere , 65c.? ) Non fit nobis auctor,

cipitur fenfum.

am egpe-ri()r

ut Épicurzorum more jJuxuriofe vi-

96. I» confhe

&s fuo. ) Ut vifum

jenti pertnt

vamus, & wentri indulgeamus ; fed

fuerit ipfi; ut placitum fuerit in ocu-

scioni indd

ut fordidam fugiamus avaritiam ,

lis ejus ; ei, quem amat Deus.

na5

dt-

& fupervacaneum ftudium parandi

Sapientiam , fcientiam , €$ latitiam. )

yn 9« o

Ü

divitias.

Ut fapiat, & bonis patris frui fciat,

.

r atl y

'

Offendere anima fus bona ? ) NNon

& latari.

d

Tradat ei, qui placeit Deo. ) lpfe

defraudare genium fuum, bona, qui-

fed here-

yurum (*

bus frui honefte poflet, fubtrahendo,

bonis fuis non fruatur ,

Et boc de manu Deiefl.) Mih: vi-

dem poft fe eum relinquat ; quem

m quntti ?)

fem ef : inquit D. Hieron. 2oc zz re-

voluerit Deus bo»norum illorum effe

£us e[fe juffsffimum ut. ao quisque. la-

Poü"eiïor-em.

bore frueretur bibens , 69 comedens ,

Caffa folicitz

do mentis. ) affitio fbi-

fnatli &

rvitus, Ut eft in Hebrzo.

fiquidem. munus. Dei efl , talem viro da-

, Jaborre

re mentemy, ut ez, qu& curis vigilisque

MMnzia tePhpus babent , 6;.) .Vi-

" SaPienteïf

qu&ffvit , ipfe confumat.

Vel fenfus

I.()

debatur contraria quodammo-

496

LIBE'T.ECCTLTESIKSTES

2. Tempus nafcendi, & tempus moriendi.

5 Cun

'Tempus plantandi, & tempus evellendi, quod plantatum eft.

] v'ipstion

*

F as eft D

3. Tempus occidendi, & tempus fanandi.

'Tempus deftruendi, & tempus sedificandi.

]

12. Etc

4. Tempus flendi, & tempus ridendi.

Cere bene

'Tempus plangendi, & tempus faltandi.

*

1. 0m

$. Tempus fpargendi lapides, & tempus colligendi.

bonum de

''emrus amplexandi, & tempus longe fieri ab amplexibus. -

;; Did

rent in pei

6. 'Tempus acquirendi, & tempus perdendi,

'Tempus cuftodiendi, & tempus abjiciendi.

*

auferre, q

* ». "rempus fcindendi, & tempus confuendi.

[]

15. Quo

'Tempus tacendi, & tempus loquendi.

jam füerur

9. Tempus dilectionis, & tempus odii.

16. Vid

'Tempus belli) & tempus pacis.

Jufttie in

[]

uid habet amplius homo de labore fuo ?

1. ht

1o. Vidi affliCtionem, quam dedit Deus filiis

hominum, ut

Deus, & t

diftendantur in ea.

ir Qun&a

IL h feti)

lh tempor

do. docuiffe Ecclefiaftes capite fupe-

rem , qualis in füneribus 3. Rez.

Mundug, j

riori ; nam dammnÜyerat vinum, ri-

I4. I3. . Jerem 716.' 4- Zadboc R

hoc elt, om

fum, cgaudium capitis- initio

mox

LO I2.

àda , feu,,'

fuaferat edere, bibere, & oftendere

3

Spar gaka'i lapides. )

D;rutis

intervallis d

anim& fuz bona in fine capitis.. Con-

parïcätibug.

Trdidi: dj

ciliat ergo, que adverfa , & pugnan-

Amp!exdäzc!i. )

Dandi operam rei

bræo j & Gr

tia. videbantur, docens oportere, ut

4 eiryy, . T)

quodlibet. fuo tempore fiat ; nam

uxorig. Alii de concili.andis aimnici-

üümano cgrd

omnia tempus habent opportumaum.

tiis intelligunt.

6. Perdendi.)) Eixpendendi.

FUU. cogmy

Suis. [pariw tran[eunt.): Suum tem-

MIB COritire

pus habent , quo opportune fiant ;

Aljiciesdi. ) Ut cum. in tempe-

u

nam in Greco eít, «cipog r mavrI

ftate fit rerum gravium voluntaria

p e

Airoeren

mpépaTi. — Opportunitas omni vrel, vel

jadtura.

Pf" feuitatg ,

neäga!io.

In Hebrzo eft, Tezpus oz:

9. Scindendi.) Lacerandi veftes, ut

tforiug,

volstati , Ícilicet explendis defide-

faciebant Hebrai tempore luctus.

lt g g

ris; nam aliquando fine noxa vo-

9. Tempus odii.) Sic David de fe

& homini

luptates aliquas. fedari poffumus ,

ipfe dicebat, Pfalm. 119g. 113. Imi-

Dütitiosi m

aliquando vero contrarium velle li-

citum eft, & opportunum.

qguos odio babus, & Pfalm. 138 22. 6

Propofuit ,

[o]

perfetlo odio oderam, illos.

O&tis canfo.

:)O

Tempus occidendz,^) Ut in

bel:

168 db initio

lo , vel etiam tempore pacis, ut

O. Owid habet amplius bomo .dïc la-

£ore fz0 , (ffc.?) Ex

"i perfztte

cum fcelefti ultimo - afficiuntur. fup-

)

i

fupa c. 105

3

'wl

plicatum eft lïoc

j

Tie etam j

jlicio.

4. , Plangendi.) Fletus, de quo an-

io. U» diffendantur im ea.) Ut oc-

Peveltoatio

cupentur, vel affigantur, quaáfi di-

1 Ipititus.

te, fienificat lacrymas, quas priva-

2 lg

tim. fundimus.

As vero verbum

cat: con(ideravi vitam hanc plenam

plangend: luCtum aliquem folemnio-

effe moleftiis.

794 4 W i

RLT

CAPUT Il

497

U

E (Sun&a fecit bona in tempore füo, & mundum ira

didit

intatum eff,

s ifputationi eorum, ut nom inveniat homo opus, quod ope-

L

* .atus eft Deus ab initio ufque ad finem:

I2. Et cognovi, quod non effet melius nifi lgetari, & fa-

cere bene I vita fua,

$

13. Omnis enim homo , qui co

medit ,

& bibit, & videt

"n di,

bonum de labore füuo, hoc donum Dei eft.-

ipleubus. -

14, Didici, quod omnia opera, quze fecit Deus, perfeve-

rent in perpetuum: non poflumus eis quidquam addere, nec

auferre, qua fecit Deus , ut timeatur.

I5

. Ouod factum eft

-

, ipfum permanet * quae futura funt j

"

jam fuerünt : & Deus inftaurat, quod. abiit.

E

16. Vidi fub fole in loco judicii

mpietatem , & in loco

juftitiee iniquitatem.

17. Et dixi in corde meo : Tuftam ; & impium judicabit

minum, ut

Deus, & tempus omnis rei tunc erit.

rg. Dixi

3. Conda

II. z tempmle fi.). Si rebus bene,

Eacere beze. ) De aliis etiam bene

—

& in tempore fuo ut& noverimus.

mereri benefaciendo , & largiendo.

|u$ 4 Re; ;

Mundum. ) Grece du , avum;

I3. Hoc domusz Dei tj?',) Hoc . idem

Tachar. 2

hoc eft; omnia, que in zvo funt

dixerat. fuperiori c. n. 24. illiz. vere

bis.z Er boc de zmaza Dei eff.

facta, feu jn omnibus fpatiis, &

'

intervallis durationis.

I4. Perfe'uerc;?tf zz Perþämum. ) Ut

) Dirutis

Tradidiz difputztioni corum. " Yn He-

ccli, elementa, fpecies animalium,

brzo, & GrecOMefít, Tradidir :2 cor-

& plantarum , &c.

*

; operam re

da eorum. Dedit, vel propofuit Deus

Nom po[fumus eis. quidquam. addere ,

!i.zndis amici"

humano cordi ad bonum, ut fcilicet

67.). Sunt enim perfecta in genere

earum cognitione occuparetur, de

fuo ; nam vidit Deus. cuncta, quxz

endi

illis cogitaret , loqueretur, difputa-

fecit, & erant valde bona.

m in tempe

ret, & per ea ad Creatorem ipfum

U; semeatur. ) Dum ejus fapien-

affurgeret.

Pagninus vertit : ezzam

tia, & potentia ex operibus ejus

y voluntar

&[timatur.

ferþet.æitatif deffderium dedit 1 corda

1]7/3ri:m.

I5. Permamet.) ln feipfo, ut ele-

jj vt

U nom fmuemiat bomo, Efc.)

Ita

menta , vel in fibi fimili , ut ani-

ye Juds-

Deus hominis confiderationi, & dif-

malia, & plante.

prid d

^ [71!

putationi mundum , & reés creatas

Faergnt.) In eadem:fpecie-

j. 1

jl

propofuit , ut tamen divini hujus

lIsftaurat.) Similia producendo.

16. Im leco judicii.») Ín ipfls tribu-

n

operis caufas , effectus, proprieta-

tes ab initio ufque ad finem, hoc

nalibus judicum , qui juftitiz propu-

: Jjomo hl

eft, perfe&e affequi non poflit. Tta-

gnatores effe deber;nt...

hoc

17. Juffum , 6 impium,0c.) Licet

um *

'

que etiam in harum rerüm curiofa

perveftigatione vanitas eft, & aflli-

ad tempus innocens, & pauper po-

&io fpiritus.

tentiorum violentia opprimatur , at

u

y [/t oc

I2. Letari ) Offendere anima fu&

tindem omnes divino tribunali fi-

* udfl di-

bona , ut dixit fuperiori c. n. 24.

ftendi funt, & divino judicio judi-

hailC peanm

Arr

Biél. cum Cam Mefm'b. 1. IV

4

n

7

$

LIBRI ECCLESIASTES

18. 'D-ixi incorde meo de filiis hominum

, uüt probaret eos

J»eus, & oftenderet fimiles effe beftiis.

Á

[ï Vanitaiem

nifj4i

19, Idcirco unus interitus e£ hom;nis, & jumentor

um; &

& qui n

&equa utriufque conditio : ficut morietur homo, fic & illa

f

ure 1 i

moriuntur: fimiliter fpirant omnia, & nihil habet homo.ju-

lii

Qento amplius : cuncta fübjazent vanitati -

a

L

20. Et omnia pergunt ad unum locum

.

de terra fa&ta funt,

4

& in terram pariter revertuntur.

2I. Quis novit, fi fpiritus filiorum Adam afcendat furfum,

» UBti:

& fi fpiritus jumentorum defcendat deoríum ?

füni

.22. Et'deprehendi nihil effe melius, quam laetari hominem

folstorem :

in opere fuo, & hanc effe partem illius,

Quis enim eum ad-:

auxilio del

ducet, ut -.p/ofc fe futura cognofcat ?.

CAPUT

5. Etlai

du

3. EE fel

pec vidit q

candi , qtïod un'ic;ii'qu-e redd&t 'i4d,.ä

11-'9—. lus i;z.z;erzf)zs: £. a —-Quod

quod meritus fuerit,

attinet ad corpus, non funt homíi-

4, Rurfü

Tcmlþm 9NHió rOÍ iunc .er«z't.)k ' lunc

nes melioris conditionis, quam be-

Todufttias o

plane fatisfet juftitig , & res omnes

ftie : nam pari modo dolent, «gro-

componentur, & exigenmtur ad nor-

tant, moriuntur.

"

Vanitas, &

ÍItalice dicere-

QO. Pergunzt ad nenem lacztm.) Nimi-

$. Stult

mam divini judieii.

mus.

À2 quel tempo $ aggiefleranno

rum quoadcorpus,quodterracconditur.

dicens :

eutie le partite.

Verti poteft ex He-

QI. Quis zowits c. ), INon inter

brgo: GQuecun

que ant cegstantur mmg

pecudes & hominem, inquit D. Hic-

eut fezunt.

ronymus, fecundum animz dignita-

intelligenüum

tem nihil intereffc^ contendit,

fed

lum 24,

18. DBzx: im corde, ö'c) Notat Pi-

C) :e15

Dartem i

nedas jn Bibliis Vaticanis impretffo-

adjiciendo ,

[ ^

, difficultstem rei

yum incuria haberi

Di-s inm corde

voluit demonftrare. Pronomen enim,

hum fo,

T

[0]

';äl;f,

. Qui enim

Jfliis bominum , cum legendum fit , 22-

in Scripzuris fanctis non pro

Xi :2 corde mego de filis boseinum.: Yen-

impoffibili, fed pro difficili femper

11 hne r

fus ergo eft « cum non invenirem

accipiunt , ut lfa. 53. g. Quis ezar-

MT

l

ocum. fc.e

caufam aliam , propter quam Deus

rabit? Pal I4. I- Qu babitabi ?

permittat in loco judicii iniquita-

]erem. 17. 9. Quis . cognuofcet ?

Vel

9322& 19 aj

tem, &c. vifum eít mihi velle illum

tiendum ft.à

intellize de. fcientia. experimentali,

hujusmodi hgmanis tumultibus ho-

fecundum quam nefcimus, quo ten-

ql!if : wi ver|

minem fÍic exerceré , ut, videat fe

TORymus, qq

dat humanus fpiritus , cum evolat

*

Tien fentenr

in hac yita parum differre a brutis ;

€x corpore.

non aliter enim inter fe homines,

"Acendat. [mrfum.)

Ch z;lii. feupra lïr.,

HOr$ Veneyi

tumultuantur, aec majori fepe ra-

aaseni:um.

BRecte afcendendi verbo

Wirituy ? d

tione, quam bruta inter fe fe. — In-

locus defignatur remunerationis , qui

U f i

terim vcro Deus dilatione fui judicii,

licet , cuin hzc . fcriberet Salomon,

effet fub hac terre faperficie ,. ali-

& occukatione future. fortis juíto-

0

pe fi

rzum, & impiorum probat, an homo,

quando tamen €ffe debebat in ex.

Vox Hgl

)ræa ]

aliquid beftiis fublimius fapiat , &

celfo loco ; ita ut afcendere furfum

p Lgm[ i

an futurum judicium , & bonorum

fit quod c. £2. n. 7. dicitur, fpiri-

V üit $, A

eperum mercedem expectet , malo-

tum redire ad-Deum, qui dedit illum.

ob, Tayiy

rgym pcnam reformidet.

22. Lce(.qri, ) Quomodo hoc fis

) u (omp

CU d

d

)

CETUTY. IV

499

tobatet eo;

CAPUT IV.

" - Fanitatem. .bujw vita arguit fapiens ex. inmocentum oppre[Ttone .

ntorum; &

fic i

!

m

d

€? quod iuduflria bumana fit imvidie obnoxia ; item quod flultus

t homo u-

fecure im otio agit , alio, qui beredem non babet , tbe[aurizantez

explicat commoda [ocietatis , regum regnorumque vanita-

ia (unt,

fem : C? obedientiam prafert (Iultorum

vicitnis.

lat frfom,

j. V 7 E1ti. me ad þalïa, & vidi calumnias, qus& fub fole ge-

i hominem

runtur, & lacrymas innocentium , & neminem con-

folatorem : nec poffe refiftere eorum violentide cunctorum

m eum adï

2uxilio deftitutos.

CAPUT

2. Et laudavi magis mortuos, quam viventes:

. Et feliciorem utroque judicavi, qui necdum 'natus eft,

—— —

, É) Quod

nec vidit mala, quze fub fole fiunt.

1 funt homi

4. Rurfum contemplatus fum omnes labores hominum , &

s, Quim be-

induftrias animadverti patere invidiee proximi: & in hoc ergo

(olent, sgro-

vanitas, & cura fuperflua eft.

$. Stultus complicat manus fuas, & comedit carnes fuas,

,'mw;.) Nii-

termaconditur

dicens :

|Non ünte

RArr2

6. Melior

n' vit D. Hie-

intellieendum , diximuä fuperiori c.

dium puteturY e[fe, mom pena: ficElias

jimg dignit-

num. 24.

3. Reg. I9Q. 4. Petrvit anime,[nma,

ntendit, J

Partezm 1

Per) Vs dl

ut. moreretar, cum Achabi, & Jeza-

enlptem. r

num. IO.

belis idololatrarum perfecu*tion-em vi-

ygomen &t

Quis enim eum addmcet ?') Iterum

deret contra fideles: fic Judas Ma-

Q&IS non PIO

in hunc mundum.

chabeus dicebat: Me/us efl nos mors

(fcili fempet

Ut pofó fe furira cognofcar.) Hunc

: belo , quam wvidere mala genHs n0-

ï'fif ts

locum. fic expreffit verfíio Arabica

ffra, & fanctorun. y. Machab. 3- 59-

w

,sz)!däif !

Quis eum Adducet , nt videat quid fa-

3. Feliciorem utroque , &c. ) Quia

«t

" Ye

eiezdum '/z't ,Pöfffä de 1llo, guod relin-

nimirum.non modo hzec mala eva-

'( )eximcntau j

qo t

quit: cui verftoni confentit D. Hie-

fit, fed nec expertus eft.

uis,

ronym.us, qui ita , ex aliorum . ta-

4« Patere avidie proxima.) Quafi

E evol

men fententia , interpretatur

Czz

dieat , fí qui» calumnias, & op-

mor$ venerit me[ciet , quals fit/ barede

indi-

preü-ï(mes violentas potentiorum ef-

l f f

moriturus , ufrum o dégmus , m

fugiat, certe equalium, aut inferio-

,derd verie

gnus [mis- opibus perfruataur.

rum invidiam non evadit.

grilonis, q

I'

Qui verbo ; aut

'Onjälatarem. )

Cura [uperfiua. ) Hebraice funt ea-

, Sulomoni

ope fublevet oppreffos; nam

dem verba, quz fupra non femel

f/

urcie , at

vox Hebrza utrumque fignificat.

vertit, Afflit;o fpiritus.

Cura fuper-

ebat æi.ll e

2- Laudavi magiís mortuos, 6c) Nam

ua eftf, & atHi&iQ* fpiritus velle

gert funiom

ut ait $. Ambrof. ferm. fuper c. 7.

effe fuperiorem invidiz, cum.hzcopti-

'..lCiClll'a fpm'

Job.

Tasis mals hac wita repleta

mum quemque petere foleat.

i dedit illurm.

(08. Complicat manus faai.) lnvidiam

eff , ut «comparatione ejus mors reme-

solo ho ^

800

LïBRI ECUCDUESIASTES

6. Melior eft pugillus cum requie , quam: plena utraque

ie Vl

anus cum labore,,.& afflittione animi.

lefcente

16. !t

7. Cornfiderans reperi & aliam vanitatem fub fole:

& Unus eft, & fecunduni non habet,

non filium., non fra-

aMnte eu

trem, & tamen laborare non- Ceffat.,

nec fatiantur oculi ejus

Sed & x

divitiis : nec recogitat, dicens : Cui laboro, & fraudo ani-

1.

inam meam bonis?

in hoc quoque vanitas eft, & affiitüo

pinqua

peífima.

flultorum

9. Melius eft ergo duos effe fimul,

quam unum habent

enim emolumentum focietatis fuze ;

va

IO. Si unus ceciderit, ab altero fulcietur : vse.foli : quia

doudà :

cum ceciderit; non habet fublevantem fe.

.1r. Et fi dormierint duo, fovebuntur mütuo; unus quo-

tun babad

—

modo caïeäet ?

D

u Et fi quifpiam praevaluerit contra unum, duo refi£unt

: funiculus triplex difficile rumpitur.

1'3. Melior eft puer pauper, & fapiens, rege fe.ne, & ftulto,

NEt

qui nefcit praevidere in pofterum.

I4. Quod de carcere, catenifque interdum quis egrediatur

detür refpi

ad Tegnum & alius natus in regno., inopia confumatur.

qut cum ji

15. Vidi

produ&tus

tionem,

veritus., & aliorum oblacucmnw "

mx,l ius facere eos, qui vite Socie-

Inapm [

& ^contradictiones.

atem, «& bonorum

inter fe com-

Tepibus accj

Comedit carnes /um* ) Significat

munionem 'ineunt, prefertim 1 pro-

fummam

Is C

P

uamdam iaopiat , & 'fe

pinq'us car eant ,

in quos heredita-

Aulicorum .

ipfam qu:

ua

i exedentem af

dicios5em.

tem derivent ;

nam hoc pacto vita

aredem ,

Monebat Pythagoras: Cor ae edito.

fuavior eít, utilior, & honeftior.

II-

Fovebunmtur wutuao.

Nain ex

feutem fec

6. Mel;er eff pu :jus, 5c. ) Meram

Colunt , qn;

fententiam , plus ]qu pofillanimes

alterius cilore etiam alér incalefcit

Attorem D

fus pigritie , & inertis pretendunt.

Itaque fenfus, eft ,

ficut duo fimul

Adiyrang fo h

Verun, inquam ; nam Salomon ait

donmcncw fe invicem calefaciunt, fic

T2, D]uta

Proverb. r7. 1.

Melior f buccella

duo fimul h :bitantes feinvicem juvant.

I0. pf

fíeca eum ganudio, quam domus lþlezm

I29. JFuagiculus triblex daffesde wum-

fed *nimirum in

Q hoc dia

vitlmá cum juroio:

pitur.— ) Quafi dicat

quo plures,

Clpüm ) Yi

medio virtus confiftit , (& ab utro-

eo melius ; nec enim facile pote-

que extremo recedere oportet cul-

rünt expugnari, & frangi, ficut fu-

6T Quaf

nis ex multis filis intortus non fa-

Vüs rmce]

torem virtutis, ut fcilicet nec quie-

Ti lerunt.

tis pïontm $

nec nimis

multorum

cile rumpitur, cum tamen fingula fila

Quibug nec

negotiorum fufceptio ftrenuitatis no-

nullo negotio rumpantur..

qutus er

mine yeletur.

IG

Zer Pdüpfl

)

]uvenis., aut

Ytitag t

O« Secundupms mom hbabet. ) Nemo

puer pauper, fi fapiens fit, preftat

ltltum eü*

eft ei fanguine, propinquus , cujus

Regi quantumhbet potenti , fi ftul-

AM læf:

caufa

làboret.

tus fit, nec in pofterum prxvidere ,

Melius eff ergo dzos effe ffzuml

& fibi regnoque profpicere poffit.

lmt, qm f

m ) ntc l

Ex predittis colligit. fapiens

I4. Dc careere 4d regnum ) VWi-

li idtp ].

P

C À P UzDT«IV. & V.

)

: Uttaqu

ts. Vidi cun&os viventes, qui ambulant füb fole cum ado-

lefcente fecundo, qui confurget pro eo.

i16. Infinitus numerus eft populi omnium , qui fuerunt

,. 101 fta-

ante eum : & qui poftea futuri funt, non latabuntur in eo.

oculi eyus

Sed & hoc vanitas, & affli&tio fpiritus.

2udo ani-

17. Cuftodi pedem tuum ingrediens domum Dei, & appro-

k ao

pinqua, ut audias: * Multo enim melior eft obedientia, quam 1 Reg.

15.22.

ftultorum viétimae , qui nefciunt, quid faciunt ,r-naqli.

Ofez

» "hab?ent

CATUT..V

6; 6.

INl temere de Deo, €» ejus Providentia loque"ndumv; vofa red-

QiE | quia

denda ; non mirandum de egenorum opprejfione, cum iniqui judi-

195 quo-

cem babeant ; item quam fit. mijera conditio avari numquam im-

)lreüäunt

pleti, € divitis coacervantis divitias , in *pmþ-rium

nonnunquam malum,

Velox ad

aris, neque cor tuum fit

t fl

1. NE temere quid loqu

RrITS

proferen-

decur refpicere hiftoriam ]Jofephi ,

17. Cmffodi pedem fuwm.) Mlonet

oprediatur

tiatur.

qui cum juvenis effet, :«de'carcere

Ecclefiaftes, quomodo nos gerere de-

produc&tus eeft ad r

fä gni : adminifítra-

beamus , cum loca facra intramus,

j

tionem.

ut fcilicet compofito corpore fimus,

vultu fubmiffo, & reverenti : quaft

i vitz SoCte

dnopia confumátur. ) Quod multis

dicat

xer fe com

regibu

s accidit de folio regni depulfis.

Vide quomodo ingrediaris.

extim 1 pro*

I5. Cwm Adolefcente , fio ) Notat

$i vero pedem myftice intellizamus,

áulicorum, confuetudinem, qui regni

vel fignificantur animz atfe&us, vel

s hereditee

vie, & vitx cónfuetudo, vel inten-

! g&() vità

hzeredem , quem hic fapiens adole-

honeltiot

fcentem fecundum vocat, impenfius

tionis rectitudo, ,vel quid fimile.

colunt, quam Regem «tate prove-

Appropimqua, ut audias. ) Ut qu&

) Nan &

Ktiorem ; nam ut ille ajebat, plwres

recitantur in Ecclefia bene intelli-

ét inC'dle[Cit'-

]t duo u

adorant [olem. orientezmm, quam occiden-

gas, vel ut percipia$ concionantem

zem. Plutarch. in. Pompejo.

X

cclefiaftem.

jefaciumt, Á

16. Izfeeitus mumerus , c. ) . Vide-

yicem ia

tur hoc dictui ad caftigandam Prin-

Mzalto emim melor ef -obedientia ,

li gle m

&c. ) Refpicit didum Samuelis 1.

cipum , prefertim juvenum elatio-

nem, quafi dicat, licet a multis no-

Reg. I5. 22.

- ddle p**

^

vus Princeps colatur , tamen pluri-

Qui nefciunt , qumd faciunt. mali.)

ficut 9?

Qui nom cogitant , nec intelligunt,

Dgï !

on "C(-

mi fuerunt homines , & poftea erunt,

)f£U$ n

l,

quibus nec de vifu, nec de nomine

quantum Deum offendant, & quam

] f'mgulä

cognitus erit , itaque in his latari

graviter puniendi fint

cum enim

l

vanitas eft , & afHictio fpiritus fo-

a peccandi confuetudine fe non ab-

L;V Cniï 4

au

ducant , victimis, quas

offerunt ,

&

&aï

licitum effe, de gloriola aücupanda.

;ll

fl

Nom latabumtur jm eo. ) ynfiniti

Deum potius irritant, quam placant.

W;enti ) l

[

funt, qui nec norunt eum, nec co-

d'ere ,

j pï'&vi

lunt, nec res ab eo geítas probant,

— I ATE

temere; ; ) Monet fa-

cere

1)03]15-/,-

nec ideo lætgntur.

pielns ; ut cum Deum ora.

zgmlfïï-

*

5o2

LIBRI ECCLESTLIASTES

proferendum fermonem coram Deo. Deus enini im coelo,

45

& tu fuper terram : idcirco fint pauci fermones tui.

fübverti

2. Multas curas fequuntur fomnia, & in multis fermonibus

.

tio: qu

invenletur ftultitia.

eminent

3. Si quid vovifü Deo, ne mo

reris reddere: äifplicefer&im

9. Ht

ei infidelis, & ftulta promiffio: fed quodcumque voveris,

9 Àv

redde :

fndum

4 Multoque melius eft non vovere, quam poft votum pro-

10, U

miífa non reddere.

1

quid pro

«. Ne dederis os tuum , ut peccare facias carnem tuam:

Il D

neque dicas coram angelo: Non elt providentia : ne forte

comedat

iratus Deus contra fermones tuos, dillipet cuntcta opera ma-

Á

m

nuum tuarum.

-

Vitig C0

6. Ubi multa funt fomnia, plurimz funt vanitates, & fer-

e

mones innumeri

&

,

Ls

tu vero ,Deung time.

7: Si

ms, &i

toflrs bla

mus , non.temere loquazhur multa

fit fyn&cdoche, pars pro toto. Al

iqui

füti4, vot

inconfiderate effutientes ; fed confi-

i

Vérantes,

peculiariter referunt-ad carnis lafci-

derate, reverentes fublimen: Dei ma-

viam, & concupifcentiam , qux car-

T. 93

jeftatem.

Sinille eft Chrifti docu-

nis nomine notari folet, ut fit fen-

Éu i;iz,;g

inentum Matth. 6. 7.. Orantes anrenm,

fus : iNol blanditiis uti ad perpe-

VinM , g

inq,uit , nolite znltum loqui ffcut Etbns-

tranda ftupra, aut adulteria.

niis wrif

ni: putant ensim , gwad ém multiloguio

Coram fmgelo. ) Gui unicuique

txct(fd;-; Ó

f9o examdiantur.

adheret comes, & qui te mendacii-

7- & Vi

Q. Muwulias curas, €$6, ) Sententia

poteft redazg :cre.

&l efl, ne

videtur eí^

:

Qiuemadmodum. diur-

Nonm efó providentia. ) Inconful

te

is, f vid

n mentis inconflantiz , & pertur-

votum protuli, non tantum precef-

IC9 tüss (

bationi, etiam noéturna fomnia per-

fit deliberationis, ut voluntarium cen-

tuibata , & minime coberentia re-

feri. poffit, atque ideo illius religio-.

illi fnya

ne non teneor.

LXX. habent: Ne

elfe debea

Ípondent; iíta multa verba orantis

tàhtis mi]

non poífunt non afferre in narrando,

dixeris , quia 1gnorantia eft.

&

$ E

pollicendo , vovendo , &c. ftultum

Dz'//?pet eunca opera Ef(:.) Videtur

f'.'.periores

aliquid inconftans, & delirum.

alludere ad ilas uwnpiorum maledi-.

POI?UM jn

3- Ieffelis. ) -INon adimpleta.

&tiones Levit. 26. 20. Confumetur in-

Stuba. y Ef enim ftulti temere

caffum . laber vefler , & Lev. 25. 16.

bus fl

promittere, & poftquam promiferit,

jrsftva feretu [ementem, 6c. & Deut.

Wüperar.

de adimplenda promiffionc folicitum

28. I9. Maledi£lus -erás ingrediens , &5

non elíle.

maledicius egrediens,Gc.

."

U Var

£. Ne dederí or fu

us 16 INe

6. Ub mmulta . [unt. fomnsa ,. Efc. )

Qul

facile; & temere hos folvas, & vo-

Videtur, hoc fpectare ad eos , de

Mdjor

ta concipias , que tibi fint caufa

quibus proxime dictum eft, qui fci-

Üm;, j

peccati. Vel potius: Ne poftquam

licet votorum obligationem conan-

5 Imþ!eä

vovifti, obligationem voti coneris

tur eludere , quafi dicat: ficut fo-

dtit,)

excutere , vel ita agere, ac fi illa

mniorum , ita verborum majorem

folutus eífes.

partem effe vanam , atque ideo ca-

F)Hä-"!m 4

€arnem fuam. ) Ut tu pecces;, ut

vendum , me nosmetipfos decipia-

AVit| tgr

RCC lnds i

—

CAPUT V.

50

a

3

( itt crelo,

*. Si videris calumnias egenorum, & violenta judicia, &

L

:'ermonäbus

fubverti juftitiam in provincia, non mireris fuper hoc nego-

tio : quia.excelfo excelfior eft alius, & fuper hos quoque

eminentiores funt alii,

*

Jlicet enim

D

Ti

$. Et infuper univerfze terrae rex imperat fervien

- YOVETIS,

9. Ávarus non implebitur pecunia : & qui amat divitias,

íruCtum non capiet ex eis, & hoc ergo vanitas.

/otüm pro-

Et

10, Ubi multa funt opes - multi & qui comedunt eas.

nem 'tuam:

quid prodeft poffeffori, nifi quod cernit divitias oculis fuis?

1i. Dulcis eft fomnus operanti, five parum., five multum

: ne forte

Somedat: faturitas autem .divitis non finit eum dormire.

opera ma-

* Job.

12. * .Eft & alia infirmitas peffima, quam vidi fub fole: di-

QOdQQ.

vitiae.confervatae in malum domini fui.

-

s & fer-

i15. Pereunt

mus, & nobis , concupifcentiisque

minuantur, atque ita illis non fru-

7 9

untur.

m nni

noftris blandiamur, & fingamus fo-

toto. Àl

iqui

finia, vota noftra irrita fuiffe affe-

3O. Ub: ub funt epes., 6c. J

1

alci-

i

verantes.

| carnis ].

]ta explicat D. Hierony-

Vanitas :eft félicitatem in multis di-

im, que tt*

quus.

Quoniam in fomnum vita sffius,

vitiis conftituere.; nam qui abun-

&& im Hnagine numbra "ubrs qua mvi-

fant opibus, multam etiam faini-

., at ficfe

iti ad perpea

vimus , multa po[[emus imvenmre, que

liam habeant neceíle eft , que co-

'erla,

nibi "verifmmiha wideamisr € zoffra

medat eas.

Adde fures, qui multa

gxcufzzre .p.e-:-(:zzt.z.

detrahunt, & intervertunt,, ipfam-

ii unicuiq*lf

n

|te mendacu

(

. 8b vwidiris, &c. ) INe mireris,

que rerum corruptibilium conditio-

àd eft, ne egre feras, aut indigne-

nem , quz divitias arrodit, & im-

xis, fi yideris fubverti Juftitiam; tu

minuit.

Inconfulcev

ntum præc€ *

res tuas cura , alii funt judicibus

2262 714;&' prodeþ ;701761707'2'..9 Efc..) Ipfe

ilis fuperiores , Quibus hec cure

dominus Jicet videat fe multa ha-

aptarium Cl«

illius reigio

elfe debeant , ipfi viderint quomode

bere, paucis tamen uti poteft; nam

tantis malis occurrendum fit.

A

exiguo cibo, & potu-expletur, &

Jabent : P^

9. Er iefüper, E$c. ) — Et prater

unum.tantum indumentum, ex mul-

Videmf

fuperiores magiftratus, qui coercere

tis , que habet, circumponere fibi

Á

poífunt judices inferiores, eft fupre-

potet.

yruim mà

ledi'

mus omnium kKex ipfe , qui oinni-

a,,/,memr in

Il. Operauri. ) Quia labore feffo

bus fibi fervientibus , & fubjectis

corpori fuavis fomnus fupervenit.

Ler. D. P

imperat. Videritille, quid facto opus

Safuritas autem divité , Gc. ) Cum

fc&"

[aut

fit.

WMere dictum a Seneca :

nimis cibo diftenditur ventriculus,

g

Quidquid a volis minor extimefcit,

placidus fomnus non contingit. Vel

fenfus eft de curis, quas divitibus

U LE

fi.)

JMajor hoc vobis Dominus minatur :

( :

Qmnae [nb regno graviore regnum.eff.

affert folicitudo opes tuendi, vel

«

amplificandi, hec enim quietem ca-

L te qUI (/l-

9- Imp!eäit;zr.) Satiabitur.

Atl

p»:xe avarum non permittunt, cuim

Onem Lop

fo-

4di4f. ) Immodice.

interim pauper bis folutus angori-

, chc

bus bene dormiat,

Ex quo apparet,

m 1h

dlmem

Fradum eom capiet ex ék. ) Nam

avari non attingunt pecunias fuas,

quanta fit divitiarum vanitas, qux

ge o €

dominum fuum non faturant, fed

jj 007

&ec illas agdem; expendere, ne im-

^E 1IBET,

JEccwerLESI

ARSTES

504

13. Pereunt enim in affii&tione peffima : genemvuühum,

qui in fumma egeftate erit.

* Tob.

14. * Sicut egreffus eft nudus de utero matris fuse, fic re-

Myja

I. 2I- vertetur, ,& nihil auferet fecum de labore fuo.

1..

I

15. Miferabilis prorfus infirmitas : quo modo venit, fic re-

m

$

ertetur. - Quid érgo prodett ei quod laboravit in ventum ?

v

16. Cun&tis diebus vitee fuse comedit in tenebris, & in cu-

3. Y

*

ris multis, & in s&erumna, atque triftitia.

& nibil

17. Hoc itaque vifum eft mihi bonum , ut comedat quis, &

bUI

bibat., & fruatur lsetitia ex labore fuo , quo laboravit ipfe

extraneu

fuüb fole numero dierum vitae fuze, quos dedit ei Deus M

43

haec pars illius.

ànnos, (

18. Et omni homini, cui dedit Deus divitias, atque fub-

tur boni

ftantiam , poteftatemque ei tribuit, ut comedat ex eis, &

pronunt

fruatur parte fua, & letetur de labore fuo : hoc eft do-

Fru

mum- Det.

delebitur

19. Non enim fatis recordabitur dierum vitae fuae, eo quod

* Nor

Deus occupet deliciis cor ejus.

6E

perfroit

CAPLET

male habent

fomnum illi

fed la-

POC[US

centie fplendore alieni funt

LY NEf

adimendo

&c

tent obfcuri

Comedunt etiam in

I2. lefrmitas peffiiss. ) Maalum

tenebris, quia totum diem negotiis

j d()mlnn

atrox.

impendunt ,

& tandem de noéte ci-

netalte

I omalum domisi th ) N&m muItts

bum capiunt.

exitio fuere divitie , que infidiis, &

I**v

t cafne(lzzt qAM' &c. ) Vlde

tem , ve m

Jatrociniis caufas de derunt.

dx&"'. C. Q« n. 24.

Deculiarem

I3. Pereua:.) Divitis amittuntur,

Namero dierum "vita.) Spatlo tem-

atis a itia

dmpnuntm , diflipantur, elabuntur.

POT!S, quo vivit.

tur (X in

Pars (llius.) Mide dicta c. 2. n TO

Iz .qïlzaf:ane peffoa. ) Cum mazxi-

illis fj

1no dolore eorum , qui eas pofífe-

I3. Püt(/f/lferizque tribuit , ut come-

3 £a

derant.

dar.) Dedit ei Deus , ut fordidus

L'Wv'e maly

Gezeravit filium , &c. ) | Pereunt

non fit, & avarus, fed ut divitiis

il bond AT

fuis fruatur.

antequam ad filios transmitti pollint.

Ominem f

Is. Miferabilis prorfus. 1mfirmitas. )

Hoc eff donum Dei. ) Hac de mammu

Nn. us

Dei efj, ut dixit c. 2. n. 24. Vide

ViVit ]

At

]n Hebr&o eadem funt verba , qux

ibi dicta.

fupra interpres vertit,,

lofermitas pe[-

01 morte;

fa.

Grande,

"& atrox malum.

I9. Recordahitur dierum, &c.) In-

m m

lUg

terim dum eft of*cupatus -commodis

Spendatnr

Quo modo venit. ) Ut nudus in-

hujus vite , quibus honefte fruitur,

ereffus eft hunc munduiin.

non 1ec0rdab1rur , nec ante oculos,

E

Melj, il

tl fll()

I6. ln tenebris. ) Sine animi lzti-

& mentem verfabuntur serumnz ,

Avitte

tia.

Vel ita loquitur f&plens , quia

qua mertalium vitam injucundam

fordidi homines ab omni magnifi-

facexe folent,

j Frufr ,

lil ; (

J

)

CAPUT VI.

505

vitflm,

1

C ALPIUSRNR .

s, qui tie in nece[Jariis quidem 'au

g, ficre-

Mijera ejll acari oanita

jet

partis uti.

enit, fic .

ventum ?

1. T St & aliud malum, ,qüod vidi fub fole, & quidem frequeng

M

2

-4 apud homines.

? & in qe

2. Vir, cui dedit Deus divitias,

& fubüantïam, & hönoremg

& nihil deeft animze fuze, ex omnibus, quae defiderat : nec

ht quis, &

tribuit ei poteftatem Deus , ut comedat ex eo , fed homo

;oravit pfe

extraneus vorabit illud, hoc vanitas, & miferia magna eft..-

iDs; &

3. Si genuerit quifpiam centum liberos, & vixerit multos

annos, & plures dies eetatis habuerit, & anima illius non uta-

| atqu? füb-

tur bonis fubfítantize fuze, fepulturaque careat : de hoc ego

e d. &

pronuntio, quod melior illo fit abortivus.

E

.

hoc eft do-

.4. Eruftra enim veni

t, & pergit ad tenebras, & oblivione

delebitur nomen ejus.

je, 00 quod

- $. Nonvidit folem, neque cognovit diftantiam boni, & mali,

6. Etiam fi duobus millibus annis vixerit , & non fuerit

omnia?

perfruitus bonis: nonne ad unum locum progerant

7. Omnis

(APUT

/

2 Ec tribait 6 poreflatem . Deni ,

fcilicet in hunc mundum , non minus

i fint, fed l

Midetur non habere

quam abortivus.

H

elunt ctiüum w

jus dominii ad ufum divitiarum, &

-d fenebras.) Mortis.

diem neg0tlls

negadfe illi Deus liberaliter, & ho-

Oblrvione delebitur , 6c.) Quia ni-

m de n08€ (

hil memorabile fecit in vita.

nelte vivendi animum, & volunta-

tem , vel non effe €i tributam a Deo

B. Noz vidi j?ilem. ) /Nam, ut

[j 65' ) Vlde

peculiarem liberalitatis, & verg pie-

dictum eít capite fuperiori n. 16.

Cunüli: diebas "L'itæ. fe comedit im :ene-

tatis gratiam, qui divitiis domine-

4) Gyatio 167"

tur, & imperet, mjnime vero fe

£ris. In quo eft etiam abortivo fimilis.

illis fubjiciat, & addicat.

Negue cognevit diflantiam &on; , &

c 2 510

mali. )

Quia bona fuavia, & ju-

ut t

$. $; gemueriz quispram , &c.) Adeo

tribill *

ordidus

grave malum efít avaritia, ut omnia

cunda nunquam expertus eft, ideo-

alia bona , que quodammodo felicem

que non intelligit, quodnam fit dif-

hominem faciunt, corrumpat.

crimen inter miferam, & fordidam,

& liberalem, fplendidam, & jucun-

lt g

Nom dutatur bonis, €c€. ) Dum

Ht

ide

vivit , parcat bonis , nec ex illis

dam vitam.

ÍIn hoc autem avarus

TR

abortivo deterioris eít conditionis,

0i

poft mortem faltem ad cohoneftan-

dum funus adhibeatur aliquid, &

quia abortivus, fi bonis. caruit, ca-

Jjermy

expendatur.

ruit etiau malis, ut avarus multa

atu

mmO( [

Melior. illo. fft abortzvus.) QQ»ui non

mala, & incommoda expertus eft,

Ipe

f i

QicUF

nec tamen fibi unquam indulfit , ut

ho

OcuïOSQ

vitio fuo hüjus vite bonis caret

p n

avarus.

bono aliquo frueretur.

"n giu

i*

4 Frefira enim wesit.) . Avarus

6. Nonue ad unum leeum preperant

ul

Sss

' I

)ucun

-B:'bl, éum Com. Menocb. 1. IV.

5o6

LIBRI .'E.--CVCLESIASTES

j Ve

7. Omnislabor hominis in ore ejus : fed anima ejus non

implebitur.

- tia vanità

habet amplius fapiens a ftulto? & quid paupef, nifi

. 8. Quid

ut pergat illuc, ubi eft vita?

Vanm d

o. Melius eft videre; quod cupias, quam defiderare, quod

neícias. Sed & hoc vanitas eft, & praefumptio fpiritus.

gis fint à

10. Qui futurus eft, jam vocatum eft nomen ejus : & fci-

malut jf

tur, quod homo fit, & non poffit con

/

tra fortiorem fe— in ju-

f q

dicio contendere.

dr. Verba

r YU

emnia ? ) n vita nullum fuit dif-

quid fit noftro defiderio , noftraque

crimen inter avarum, & abortivum:

induftria, & labore dignum.

' It

Quam deffderare ,| quod — nefeias. )

quare nec erit in morte; nam mors

pererrin;

una, & &qua omnibus obvenit, &

Qam ignoranti, inexperte , przci-

terit? A

indifcriminatim omnes abfumit.

piti , & ccce c ncupifcentiz laxare

habenas defiderii in res illas , quas

fub fole f

d unum locum.) Sepulchri.

4.*M

nefcias, utrum moleftiz tibi, & de-

7. Gmnis laber bominis, Gc. ) Quafi

trinento, an vero voluptati, & com-

dicat : Video avaritie fuz neceifita-

modo future fint.

tem pretendere avaros, quafi labo-

Se4 ($ hoc wamitas. ) Nümirum

$. Md

YVI : in

rent in congregandis divitiis , ut

defiderare, quod nefcías.

Vel fen-

habeaat , quod futicere pofht ad

fus eít : etiam , fi qux' defideras,

victum.

lvivens CO

- Sed anima ejus nom

! Ppnplebitur.) Na-

confequaris, & re ipfa poilideas, ni-

hil aliud affequeris, quam vanitatem,

.——.———

turale cibi defiderium non faturabi-

& aflictionem fpiritus.

i

t terà um

rur,; nam avari licet multum ha-

beant, quod comedant, fibi tamen

Prafumnptio [pzritus. ) In Hebr. eft

füras.

eadem vox, quam fupra non femel

d CM!M fa)

invident, & fubtrahunt.

Ín Grze-

fe contra [

Q. Quid habet amplius, &c. ) Sa-

vertit, Ajïit'fionem jþirit:z:.

co eft , zpocipscig , que vox poteft

tendet,

piens, & ftultus, dives, & pauper,

tum electionem fignificare , quod

IL Vfräd

& uno verbo omnes homines in hoc

fponte quis eo fe conjecerit , fua-

1à jatbor,

pares funt, ut victu indigeant.

rum concupifcentiarum ductum fe-

qUi ft faþ'l(:ï

Et quid panper, zif n pergat, 6$c. ?)

cutus ;

tum przceptionem , five

que iximug

Pauper vero non eft admodum de-

preceptionem anime defideriis zftu-

Aon Confa

ferioris conditionis, quam fit dives

antis , & inhiantis , ac velusi fpe

enda funt,

avarus, immo inelioris, fi rationem

devorantis, qus» non habet.

vi&us parandi per fuam induftriam

NI LT

Io. Qwui futurus efl, 6c.) Quafi

Cäpt

noverit ; nam pofítquam aliquid lu-

dicat , femper nafcuntur homines

àd fjl

ütem f

cratus fuerit, illo truetur hilariter,

prioribus fimiles, fragiles, miferi,

C ingy,

quod avarus , quantumlibet dives,

&c. ac

Opterea inanis conatus di-

ut ex 60, &

nunquam facit.

vitum,

g(l'

fuperborum fefe fupra hu-

Confecathr:

Pergat ilüc, ubi efó vita? ) Paret

manam conditionem attollentium.

fibi fua induftria ea, que ad vitam

EUTTE

Vocatum effó momen ejus. ) d eft,

Ieportee.

fuftentandam nec;iïaria funt, aut op-

"

C Rone, j

portuna.

J

am fcitur, quomodo à

ppellandus fit/,

9. Melius eff videre , quod cupias. )

& qualis fit futurus.

f It r

[ ag

Mlius eít confiderare, & ftatuere,

Seitur, qued homo fit.) Inürmus;

m'äfin 4!,(

ä

CAPUT VI &VIL :

507

à 6j non

1r. Verba funt plurima, multamque in

:

difputgpdo Jhabenf-

tia vanitatem.

)uper, tifi

CAPUT VIL

tate, qud

Vauum eft altiora fe querere, € inter multa, que quibus ma-

piritus,

gis fint eligenda , fic C? Japientia utilior eff. cum. divitiis, dies

jus : & fci

malus precavendus ; ne plus. quam oportet, fapiens , aut jufius

m fein -

Jis , quan

) fit mulieris confortium amarum , & periculofum,

tr, Verba

quodque bomo fit a Deo creatus rettus.

—— —

r Uid neceffe eft homini majora fe qua&erere, cum igno-

rio , üoftraque

iguum.

ret, quid conducat fibi in vita fua, numero dierum

IWJ nff[lläf " )

peregrinationis fuze ; & tempore, quod velut umbra prze-

chrtæ " pïæCi-

terit? Aut quis ei poterit indicare, quid poft eum futurum

(centig laure

fub fole fit?

es ilas , quis

*Prov

ig tibi, & &

2. * Melius eft nonren bonum,

quam unguenta pretiofa,

& dies mortis die nativitatis.

-

22.1:

uptati & com-

3. Melius eft ire ad domum lu&tu

s, quam ad domüm con-

s) Maminm

vivii : in illa enim finis cun&orum admonetur hominum, &

as Vd fer-

vivens cogitat, quid futurum fit.

ux defiderass

4. Melior

; pollideas, nt-

Sssyz

yam vanittétts

id eft vitz vanz , bre-

e terra fumptus , & in terram abi-

vanitatis [í4 ,

turàas.

vis, & fragilis.

.

p 77 7uis ei poteri

t omédicuie, Hei)

)

n jeme

Contra fortiorem fey 0. ) Exigere

Qu eventura funt, cum fint futura

1Pra u

fe contra Deum , & cum illo con-

j Inome

tendere.

contingentia, noftram effugiunt fci-

gg vox po.

II. Verba funt plurima , Efr) Mul-

entiam, & providentiam : . fufficiat

ifcue, QU

ergo diei malitia fua, & de craftino

d*

ta jadantur, & difputantur ab iis;

fel fi his,

ne fimus foliciti, cum nefciamus, quid

ui fe fapientes putant

um dudum

IN

qua diximus, queque certifiuna funt,

fuperventura pariat dies.

tioiem »

non Confentiant , nihil aliud cen-

Q. Nomem bomumy, quaem Wngnutula.)

uefideriis *

fto-

fenda funt, quam vanitas.

In Hebreo inter hec duo eft quedam

' AC Veluiiï Ve

l.

Ajora [e.) Res, que humanum

paranomafía ; nam nomen dicitur

; hibét

captum fuperant, & quas fcire

cow feen, & unguentum una litera

Qui

addita yi3u) feemez. Conveniunt etiam

ad falutem non pertinet.

d

Cum ignoret 6c.) Cum fieri poffit,

re nomen bonum, & unguentum ;

yles, 7

jferi s

ut ex eo , ex quo fe fperat gloriam

nam ut hujus fragrantia longe fenti-

15

oquub

üt*

confecuturum, aut commodum, con-

tur, ita etiam fecunde fam& rumor

late fpargitur.

.

.

foe!

;pra h

tra noxam accipiat , aut infæmiam

Dzes mortis

dies n:zti*vimris.j Quia

erüel

jtiu

reportec.

j d

Numero dierum.) Quid expediat vi-

cum morimur, evadimus pericula vi-

gt

te fux breviffime, cujus dies pauci

t& , cum vero nafcimar, illa ingredi-

p

li

andus l

inur.

Vide dicta c. 4. n. 2

funt, & facile numerabiles.

Peregrinationis fua.)1n Hiebrao eft,

3- Ad domum iuius. ) ln qua mor-

M

f

p

508

LIBRIOECCLESPASTES

4. Melior eft ira rifü : quia per triftitiam vultus cerr'igitür

1. Sic

animus delinquentis.

J Law'em ph

$. Cor fapientium

:

gïbi trifitia eíft , & cor ftultorum ubi

| poiïeiïorä

laetitia.

14. Cot

6. Melius eft a fapiente corripi, quam ftultorum adula-

le defpt

tione decipi.

i Ia.

7. Quia ficut

fonitus fpinarum ardentium fub ölïa, fic

fícüt ena

P

-;jifus

ftulti: fed & hoc vanitas.

Contta €u

g-

C

[ : Ws

Calumnia conturbat fapieqþem, & perdet robqr cordis

illius.

: in u(tita

9. Melior eft finis örationis, quamvprincipium. Melior eft

patiens arrogante.

n fic p

10. Ne fis velox ad irafcendum:

quia ira in finu ftulti re-

malis, & in

quiefcit.

Vitam tri

1I. Ne

'dicas : quid putäs caufge eft, quod priorä tempora

: diuturnitate

vere homin

ieliora fuere, quam nunc funt? ftulta enim eft hujufcemodi

interrogatio.

&termm , (

| COmparant,

12. Utilior eft fapientia cum diyitiis, & magis prodeft vi-

dentibus folem.

;

I yittutis |

14- Ccn'/ïd

-

3. Sicut

Idera - divi

àctum effe

f.uus aiiquiä- jacet fepulturg tradene

eff'e cepilfe, nifi pärfïciäs. Verum

tnilis sobj,

dus , aut in qua lugetur mortuus.

quia vox $373 fignificat aliquando

ide patjent

Domum comvivii. Natalitii, in qua

jurgium , ut Prov. I7. 9. 4u; altero

Corrigtre, (

fermone reperit ( quod. jurgantes faci-

feítus dies agitur propter natam pro-

[ t nion po

lem.

unt) & in Hebrzo eít 4343 £edavar ,

1777 jj

4- Melior eff ira &'c.) Severitas vul-

ideo fenfus effe poteft: melius eífe

téntia confe

fus in eo, qui prseft.

finem facere contentionum, quam ju«

tecedeng. ad

ris proprii, aut fententie tuendx cau-

S. Hbs friflitia efl.) Quia fapientes

- ROm nemin

viri graves funt, &feveri, nonlevi-

fa cum alio jurgandi initium facere.

' 'unpotenüæ!

IO. Quiaira, €&'c,) Nam ftultorum

[ Ucultatem ,

culi, & ad rifum proclives.

H

V. Sicut fonitus [psmarum. ) Quarum

eft iram concipere, & animo fovere,

II. Stulta enims eff bujusmodi suterro-

crepitus longe auditur, fic & ftulti

et

bus tát;

&achinnus.

gatio.) Nam ejusmodi interrogatio

9. Conturbat fapiemtem. ) ll mce-

arguinentum eft ignorationis cempo-

ntm P()teü

tum

rum,- & hiftoriarum, & prifcorum

inempy

rorem affert, & triítitiam.

of latur

Perdet vobur cordis.)) Alacritatem in

morum, qui etiam fuerunt corruptif-

fimi.

agendo ; nam jufli, cum fe vident

I2, Utilior eff þzþienti;z cum divitiis.)

Quen i.

calumniis peti, animo coneidunt, &

Quia fapiens, fi dives fit, poteft di-

TePare as

de negotiis relinquendis cogitant.

vitias in multos bonos ufus conver-

9. Orationis.) In Hebr. eft, 334

tere, & quia divitiz ipfi fapientie de-

lthtno adeo |

davar, que vox fignificat verbum,

cus addünt.

Tous dlfhc

Videztibus

at

.

rem, negotium, ut Chaldzus vertit.

folem. ) Hominibus, yie

m

Videtur ergo docere fapiens, parum

ventibus.

lt omoe

$

a

(ityn

-

J

-C'A PU T VIL

309

8 carfigimr

I3. Sicut enim protägit fapientia, fic protegi't-päcunia : hoc

au'em plus habet eruditio, & fapientia, quod vitam tribuunt

ültorum wi

*

poffeffori fuo.

14. Confideraopera

Dgï, quod nemo poffit corrigere, »quem'

rüm ada-

]le defpexerit.

15. In die bona fruere bonis, -

&» malum diem praecave:

ficut enim hanc, fic & illam fecit Deus, ut non inveniat homo

Jla, fic 'tifus

.tontra eum juftas querimonias.

'obur cordis

16. Hzec quoque vidi in diebus vanitatis meae: Juftus perit

in juftitia fua, & impius multo vivit tempore in mali

tia fua.

Meliot e

Sss 3

17. Noli

J3. S£c protegit pecumia. Á multis

fed ii, qui carentes auxilio efficaci

ini fhulti fe-

malis, & incommodis eripit.

rediguntur in eas anguftias, quas di-

ximus.

Vitam tribusnt.) Mlemoriam, fam;æ

iorä tempore

diuturnitatem , vel, tranquillam, &

15. Io die b

æm.) Plena ;lætitiæ, &

yere homine dignam vita, vel vitam

jucunditatis.

hujafcemodt

Malam diem. ) JErumnofam, aut

&ternam , quam fibi veri fapientes

comparant, juxta divine legis, & ve-

incommodum aliquod fecum aífe-

ls prodeü' Y

F& yirtutis prefcriptum vivendo.

rentem.

*

Precave.) Cum profpere agis,ita vi-

IA. Cenfidera opera. Dei, &9c.) Con-

D^ SiCllï

fidera ,divine confilio providentie

ve,ut przfidium aliquod tibi compares

/

fáftum effe , ut dum vivimus, cum

adverfus diem malam, fi forte iaftet.

In Hebreo pro Praceve, eít; V;de ,

ficas, Verum

malis nobis agendum fit, atque pro-

inde patientia opus effe, cum malos

& fententiaeffe poteft: diligenter in-

ficat aliquando

coirigere; & ad votum noftrum fin-

fpice, ne quid tibi aut per impatien-

7, Q qH d "

tiam, aut alia ratione incommodi a£-

| jorgantes fice

gere non poffimus.

fedqudr ,

Nemo po[fit corrigere.) Intell'ig'e, po

ferat, aut nox&.

3

Jus ele

tentia confequenti; nam potentia an-

Sieut enim banc C$c.) Ucriusque for-

e&: té

,

tecedens ad acceptandam correptio-

tunz auctor eft Deus, & utraque pro-

onuim, quam J

nem nemini deeít, nifi velis nomine

ficua effe poteft, fi quis bene uti fciat.

n!l?' tue 3 CAU-

impotentiz intelligere maximam dif-

Quare non eft, quod de divina que-

inicium facete.

14 ficultatem antecedentem.. In Hebrao

ramur-providentia, que omnia fapi-

enter conftituic, fed potius noftram

Nam ftiltorun

e(t: Neno poffia recomcinnare , quod

& aniim ATECE

"Chaldzus, & S. Hieronymus de de-

accufare debemus focordiam, qui il-

'W.a-

fe&ibus naturalibus accipiunt: nemo

lis inale utimur.

um g

16. I» diebus wvanitatis mes.) Dum

odj intermga

enim poteftclaudum cecum;aut diftor-

)ratiOIlib"

m

tum membris reficere, & defectus

vixi in hac vita fluxa,

! inani , infta-

v pru

f,

bili.

" hofce naturalesh emendare, vel tol-

Jere.

Peritdm jufitiafua.) Cum tamen

PTLa

Quem ille defpexerit. ) Defpicere, &

jufte vivat, & diuturniore vita dignus

)

,

negare auxilia efficacia, & dare illa,

yideatur.

jia cut d

Impins multo vvivit temporé, 6c.) Ni-

b

a

(j pote^ C

cum quibushomo non convertetur ;

$ cort

ye

immo adeo debilia funt, ut cum fimi-

detur fignificare fe aliqua ratione com-

y if

stie d

libus difficillime poffit aliquis con-

motum, cum videret impios profpe-

jf lag

yerti , & fere nemo convyertatur. Nec

re agere, & diu vivere; viros autem

Aliquid

enim omnes, qui carent auxilio effi-

pios cito de médio tolli.

Eoniaboh Y

caci, dicuntur defptci, aut obcocari: etiam tale -paiïum fe affirmat $. Da-

L

81c

LIBRI ECCLESIASTRES

7

17. Noli effe juftus multum , ne

uam || « $6

que- »plus fapi'as » q

* descor tui

neceffe eft ne obftupefcas.

23 Sci

19. Neimpie agas multum : & noli

s

effe ftultus, ne mpria-

ris in tempore non tuo.

;

if aliis

19. Bonum eft te fuftentare

juftum , & -ab illo ne füb-

| 24 Cur

I ipa lon

trahas manum tuam : quia qui timet Deum, nihil negligit.

20. Sapientia confortavit fapientem fuper decem princip

25. Mul

:

tiet eam '

3.Reg civitatis.

.

9. 46.

26 Luf

21. * Non eft eni

9t ara

m homo ju&ug in terra, qui faciat bonum,

trem, &

6

36

! & non peccet.

Prov.

E

221. Sed

fcerem im,

AE n E

20- 9- vid, cum ait Pfal. 72. 2.

Mez autez

di's, fcelerum vindicem experiri, de

medio immature fublatus.

natorum e

ID

1 Joan pene moti "funt pedes , pene effufi. [uut

greffus mei , quia zelavi [uper 1miquos

I9. Suffentare)) Nox HebreaymN m

: qui placet

pacem Paccatarüm "videni,

C.

zhbechoz

proprie fignificat appreben-

dere ; itaque fenfas eífe poteft. — Bo-

pietur ab

17- Noli effe jufhus znulzum. ) Crimi-

u

nando divinam providentiam ,

num eft,te apprebendere, & tenere

permittit juftum perire in juftitia

1

ua,

id, quod juftum eft ; nam vox, 7»-

L

ffwn, eft generis neutrius : Bonum [ $i

& impium, vivere longo tempore.

eft te aliqua juítitie opera facere,

didigus,

Neque plus fapias, quam neceffe eff.)

Sed && 4b 1do, etc. ) Non tamen

22. Ne a

Dei arcana confilia fcrutans, &quafi

cum Deo expoítulans , quod imptos

propterea aliarum virtutum-officia de-

aurem præbe

ferere debes: oportcet enim unum fa-

[ *Orum, que

non puniat. LXX. habent, NoZ ar-

cere, & aliud non omittere.

| ics; dilm

gument;zri plus quam oportet.

Qualis

videtur illa difputatio Jerem. cum

20. Confortavir.) Roboravit, auxit,

Nt firte ,

in felici ftatu conftituit.

CRacerbatus |

Deo c. 12. I. Jufus quidem tu es Do-

eni5e€

ff difputem tecumy, vermmtamen

Decem.) Multos ; eft enim nume-

Thale precet

rus definitus pro indefinito.

| quid indipn

jufla loquar ad te i Quare via Impiorum

| prgum du

Praf;peratur, &c.

21. Nom eff emim Lbomo jufÓus, ete.)

0big ( n.'

Ne obflzpe[fca:.) Nam ferutator ma-

Videtur effe caftigatio fententie fu-

| 9'3* M.a;cdi,

jeffatis epprimetur a gliria. Proverb.

perioris, quafidicat, fapiens confor-

| * Bwes, [

25. 27

.

.

tatur, roboratur, &c.

Quamvis ne-

19. Ne eap:

e 4945 nultum.) Quem-

mo adeo juftus, aut fapiens fit, qui

iE

admodum monui, nutjuftitie zelum

; Dretng, i

v

n

ohibe

"2

nec divi-

pro fragilitate humana inaliquo non

; orum feya

immoderatum

1L.),

erret ,

aut IDECCC t.

Kxrgo . particula

nam providentiam criminareris ; ita

caufalis, Ez/m, fumitur pro q«amvis.

; [/Tg madf).düä

süune moneo , ut ab: altero etiam ex-

: J lt:'üeri,m. "

Eman. Sa putat particulam — Ezizm,

tremo recedas, ne fcilicet divine pro-

abundare more Scripturz.

| l4le [gm,m'/;z

videntie oblivifcaris, permittasque

T ? Exp edi

(Qz.t; faciat bonum , etc.) Qui adeo

(ttCa ( iv

impietati habenas, multum , gravi-

exaíte femitam teneat virtutis , ut in

terque peccando,

aliquo faltem ]levi

non

exorbitet.

H

&irgo e

— E mo/i effe ffultus. ) Nunquam de

Egregie Seneca de Clementi: lib. 1.

itoii, . i

divina providentia cogitando.

c. 6. Peccavimus omues, alii gravia,

ténte

alii leviora ; alit ex deffinato , Alii forte

! feduïc

Ne moriaris in£enpoíe non tuo.) Ne

intcl

ligenti

tuo malo cogaris divinam providen-

Lnpulfi, ant aliena nequitia ablati ; alib

Voly

kf

PtatiS, [

siam, quam non cogitas , aut non cre-

én bonis conftlisss parum far(i:er feetiams,

Dd

æm Un

j

»

]

t

61t

CAxPUT:. Vil

piäs, quam

.. 84. Sed & cun&is fermonibus, qui dicuntur; ne accommo-

des cortuum: neforteaudias fervum tuum maledicentem tibi :

; 1 mori-

43. Scit enim confcien

xifti aliis.

À

tia tua , quia & tu crebro maledi-

-

TAPU

.24. CunGa tentavi in fapientia. Dixi :.Sapi

ens e,fïixciar :

| neglirit

& ipía longius receffit a me.

m principes

25. Multo mag

is quam erat: & alta profuüditas, quis inve-

niet eam ?

Vciat Donurm,

26. Luítravi univerfa animo meo, ut fcirem , & confide-

rarem, & qusrerem fapientiam, & rationem, & ut cogno-

2^, Sed

Ícerem impietatem ítulti4 & errorem imprudentium:

$31. Et inveni amariorem morte mulierem, quse laqueus ve-

t experiri, de

tu$.

natorum eft, & fagena cor ejus, vincula funt manus illius:

x Hebrea Ym

qui placet Deo, effugiet illam : qui autem peccator eft, ca-

ificat agprebtn-

pietur ab illa,

fepotell, 20«

48. Ecce

jge, & texit

nam vox, J*

q'usrterers

gins; Bonum

&5 innocentiam 1mviti, Ac reiiitente: per-

etiam faþïentiæ experixgentalis partem

opera facitt,

didizms.

theorice adjicerem,

" Non tamei

22. Ne accommodes cor tumm. ) Ne

Longius receffit a mey6c. ) Cum me

um officia d'e-

aurem przbeas, ne fis ricidus cenfor

fapientiz- proximum putavit , .depre-

enim unumm f

*orum, quz domi tuz fiunt a dome-

hendi me adhuc longiiïime diítare.

Jittere,

fticis; diffimula aliqua eorum errata.

Q5. Ata profunditas. ) In Hebrao

Ne forte audias , €9c, ) Ne fortatfe

e, & profuudum profundum , id eft,

oboravit, aUxily

exacerbatus famulus,aut fervus tibi

j

& profundiffima eft, & altiffima fa-

male precetur, convitietur, aut ali-

pientia, ita ut ad illam pervenire fit

f enim nume

quid indignum de- te loquatur.

E-

difficillimuimn.

inito.

gregium hujus rei exemplum habes

Dei.

Q6. Er ratiogem. ) Scilicet operum

W,M 'u !Lf'effp)

Tobize c. 3. n.

Vox Hebrza w9:mn ehbesben,

; fententie !I

23. Maiedixifli aliis. "Tibi ipfi teftis

ut notavit S. Hieronymus & nume-

effe potes, quam grave fit hoc ad fe-

rum , fummam, & fupputationemm

(ipiens coniore-

rendum; nam etiam tu, cum alii te

Quamvis ?

fiznificat. Puto autem fenfum effe :

ypiens It v

fi

premunt, indignaris, ftomacharis, &

Optavi, &tentavi rerum caufas, e£-

igdliqio 00

-eorum feveritatem damnas.

Facier

fectà , & proprietates mente compre-

ii

zos moderatiores refpetlus noffri, ff can-

hendere, ut qui arithmeticam callent,

170 Pllnc

f 1)1'0

quv*

fu/uerimm zoi : nunquid & ipfi aliquid

multorum numerorum fummam com»

eicilun

Tif

:4le cammzfmw ? N;melm'd fc erravi-

putando conficiunt , & exacte fciunt,

mus? Expeditme mobis ifla dammari?

quot fint unitates.

ilunc eundem

Ea

Seneca de ira l. 2. c. 29.

) Qui 2

fenfum exhibent LXX.: qui habent

[

24. Cunüa tentavi in fapientia.) In

VQ0», funt autem 59or, calculi,

UAU EE

Hebrao eít, Om»iz bac testavi in fa-

quos ad numerandum, & fupputan-

exort

pientia : id eft tentavi fapienter, at-

dum adhibemus.

gncH hb l

i g

tente, fedulo , ut fcire, & confequi

27. £maricrem. ) Moleftiorem, &

f)

fa It

intelligentia poffem, quid boni, &

nocentiorem.

jatt , H

/i

voluptatis, quid mali etiam , & mo-

Cor 6j45s. ) Cogitatio, mens, animus,

7!

M Aþl'w' :

j f

leftis in unaquaque re ineffet, ut hanc

voluntas , qu& omniaà in hoc up*.im

x

312

;LIBRI ECCLESIASTES

h. Eg() 0s

28. Ecce hoc inVEni, dixit Ecclefiaftes , unum & gltei?umg

3

&t invenirem rationem ,

? Ne ef

i9. Quam adhuc qusrit anim

amea, & non inveni. Virum |pre mio

de mille unum reperi, mulierem ex omnibus non inveni.

4 Ecfem

30. Solummodo hoc inveni, quod fecerit Deus hominem quam po:el

g. Qu c

rectum , &fipfe fe infinitis mifcuerit quceftionibus. Quis tae

lisut fapiens eft? & quis cognovit folutionem verbi?

maj. Tem

6. Omnin

CATIBIT VILE

minis affüiti

In «ultu lucet fapientia : a Dei mandatis mon recedendum : bomo

Rexertare m asss

novit tantum prajentia, neque mertem pote[?. evadere : impii ob

pout, Siceti

Dei indulgentiam liberius peccant ; vaniffamum *videtur ,' quod

0. 06, ex wíu,

julTis , & impüs finilia bic eveniunt : & operum Dei

Ü db uf f.

vatio non ef? imve[Higanda,

qmidy; turpari

igrfus larini

*Sl;pr I.

Apilentia hominis lucet in vultu ejus

tiffimus

S

' faciem 1ll

; & poten

Polmfl]fmm,

2- 14-

"s commutabit,

4. Ego

; Grace ) d

In Hebrao eft, & ipff inquifierunt cogi-

Hr s wt enim ;

confpirant, ut laqueos, & infidias

hóminibus inftruant..

tationes multas, N el compurattones mul-

it? impulentia

Quj placet Deo, ) 1s cui faverit Deus,

£af

Alii vertunt, A4dzzmventiones mul-

m fenfum e

vel, qui juftus, & fanctus eft, ac pro-

F48,

Multa homines excogitarunt ,

Qu habet: c,

pterea in agendo cum mulieribus cir-

& moliti funt, vel ad voluptatem, &

i tficittur,

cumfpe&tus, & cautus.

commoda , vel ad honeftatem , &

um aliqni q

[

Oi autem peccator e/f. ) Ac proin-

fplendorem vitz, qux plurimas fe-

cum traxerunt difficulzates, & mala,

QUi poteptiffi

de in rebus hujusmodi incautus &

Taciem fapien

occafiones non precidens peccandi.

quibus caruiffent , fi a priftina illa

V anditis

99. lum O alterum.) Arabica in-

rectitudine,

Íciviffent.

& fimkplicitat(e non de;

TU iyitamor

terpretatio habet, um per «umum,

COnltantiwm «

Syriaca, wzum im umum, & refpondet

Quis talis ut /hpiem eft. ?- Quafi di-

elideria, a

lJtalica phrafis, qua dicimus , 47 «z

cat : quis conferri poifit cum Sálo-

tant

er u0

j

quos |

fignificat ergo fapiens, fe

mone fapiente, qui tamen difficiliumi

iil

Tincipt

diligenter. ,

& minutim

Ooimmnium

nodorum, & swnigmatum folutiones

AC fuam

mulierum naturas, propenfiones, &

non invenit ? Vel fenfus eft: quis

ftudia inveftigaffe , ut cognofceret ,

eritut fapiens? i. e. quis erit fapi-

l, &l beg

JXtà Quim G

an bona mulier inveniri poffet.

ens ?

juxta

quam

explicationem

4tieg ilia;

Ratoxem.) Ejus, quod fequinfr.

particula, sz, non eft comparatio-

nis, aut fimilitudinis , fed identi

,que m()d() ve

29. Virum de mile, ) E.t hyperbo-

Mil nomine

Jica locutio, qua oftenditur, paucos

tatis fignificativa ; ut cum dicitur

effe virós omni ex parte pertectos ,

Joannis r. 14.

Vidimus gloriam ejms

lgmït ] q.üi u

gleriam quaff unigemiti « patre, ubi

ommum I m

quos Italice dicimus, Uemznz compit?,

mOdO fac

it,

€ di valore , fcminas pauciífimas, aut

particula quaf&, identitatem fignificat.

güudere

q

nullas propter fexus imbecillitatem.

Quis, inquam,erit ita fapiens, ut fo-

lutionem, & rationem noverit rerum

um Hentlhus

3o. Recum.) Cum naturali rectitu-

Wiltate

) QUE ne

dine animi, fincerum , paucis conten-

ditficilium, de quibus actum eft?

tem)

Otüm Í

tum, fimplicein, & preterea cum gra-

I cet in vultu. ) Eiminet in vultu,

)ïfgu('ä

tuito dono juítitie originalis.

uem ad modeftiam, gravita-

T

illins j

Ipfe fe iig/üzf'ti: mi[cuerit quaffe

mih:?s.)

tem , letitiam, & fanþ&icatcm*comv

IM. f (;

U

)

CAPUT VIII

513

| &alterum,

g. Ego os regis-obfervo ) & praecepta juramenti Dei.

3. Ne fefines recedere a facie ejus, neque permaneas in

en, - Virm

opere malo: quia omne, quod voluerit, faciet :

n inveni.

4 Etfermo illius poteftate plenus eft : nec dicere ei qui(-

üs hominem

quam poteít: Quare ita facis?

s. Quis tag

$. Qui cuftodit praeceptum , non experiétur quidquam

erbi?

mali.

Tempus, & refponfionem cor fapientis intelligit.

6. Omni neg

mirnis affiiQtio :

otio tempus eit, & opportunitas, & multa ho-

ndum : heme

t : inpii ol

i

ponit.

Sic etiam Ecclefiafticus c. 19.

dhur , qud

-Et practpta juramenti Dei.) Id eft,

n. 26. ex "wfz , inquit cogmofcitur vir,

qu& jurejurando confirmavit, vel quia

n D

€ ab occurfu facie cægfzofäitur jlfn/)ztu:,,

ad hoc nos jurejurando Regi adítrin-

o

$«

ximnus.

amitlus: corporis ,

rius deutium, &

otentiffimus

ingreffas hozminis emtmciamt de ilo.

Ne feffines recedere a facie ejzs. )

Porentiffimus") L,XX. habent, Zzzpz-

Qäa

. Eo0

fi dicat : Quod fi Regem óffen-

pl

dens Grgce) é»oiózo ) waltu fuo odie-

difti, redi cum eo in gratiam; nam

;z?uiþemm ng.

t"r ; ut enim amabilis eft- modeftia,

fugere non eft tutuni, cum Principi-

Vel fenfus

»mpumtivne; mil-

ità impudentia provocat odium.. E&un-

bus longz fint manus.

|aventimes ml«

dem fenfum exhibet verfio Syriaca,

eft: patienter feras, & otffen(iones

quz habet: Cajesfacses andax eft , odio-

diffimula, neque facile, & temerete,

| excogitaunt ,

voluptatem, &

fu.r Lf;cietzzr.

Noftre Vulgate fen-

quafi iratus, a regis facie, confuetu-

onefatem , &

fum aliqui effe putant : Principes,

dine fcilicet, & obfequio fubtrahe.-

z plurimas -

qui potentiflimi nomine fignificantur,

Neque permaneas in opeve malo. Y In eo

ates, & mala,

faciem fapientis commutare , quia

nimirum opere,

o Kegem offendi-

vel blanditiis, vel terrore , vel hono-

fti, pertinacia, .

-

&

coatumacia cul«

1 priüim ill;

citate 100 d

rum invitamento, aut divitiarum,

pam graviorem faciendo , velin in-

conflantiam eorum labefa&ant, &

confulto propofito de fubtrahendo te

defideria, aut timores in eis conci«

per impatientiam a Regis confuetu-

J i Qf d-

dine.

ylit cum. Sido-

tant, quos fequitur oris tmutatio.

Aliqui permanere in opere

men diicdiumi

Ahi Principem licet natura feverum,

male, idem effe putant, ac obftinate

um folutionts

faciem fuam commutare, fi fapiens

contra Regis fententiam, aut volunta-

wfns &i

yi

fit, & ad benignitatem componere.

tem obniti in confukationibus, &

Juxta quam explicationem idem eft,

deliberationibus.

uis erit. p

explicationem

faciem ilius, faciem [uam: . cum utro-

S. Practptum: ) Regis, aut Dei.

f com

;f,räriO:

que modo verti pollit ex Hebrao.

Tempm ex rg?»"anfanem-.) Sztpïens

Alii nomine potentiflirai Deum intel-

.'« f?d i(lfn"

opportuna fandi tempora fcit captare,

ut cum dlc

ir,u:

ligunt, qui ut cor, fic etiam faciem

& ita refponfionem temperare, & fer-

giriam 0

hominum immutat , quod peculiari

mones müfcere, ut Regem non offen-

J

Ó

modo facit, eis tribuens, ut fciant

dat,

íd dl

ff:ul

renf

b

[

gaudere cum gaudentibus, & flere

6. Omni negotio , &7.) Omni qui-

Jlif';caïï:

U

cum flentibus, & pro varia opportu-

dem. negotio

conficiendo eft fuus

fipit^

ngïfïnt I

erum

nitate, aut neceflitate locorum, vel

modus, & tempus fuum opportu-

temporum faciem componere.

num, fed magna eft perplexitas, di£-

um u

2. O; regis obfervo. ) Kegem revere-

ficuleas , & anxietas in eo invefíti-

mintt inVu.kg*

or, & illius juffa exequor.

gando; nam [epe

Aon bene neïï—äï;?-

tum, g2

Bibl, eum Com. Menoch. 2. IV,

tt

um 7 H

514

LIBRIECCLESPASTES

^. Non

7. Quiaignorat preeterita, & futura nullo fcire poteft nuntio.

$. Non eft in hominis poteitate prohiboere fpiritum , nec

quaü umb

habet poteftatem in die mortis, necíinitur quiefcere ingruente

u Ef

bello, neque falvabit impietas impium.

bus mala !

9. Omnia haec confideravi, & dedi cor meum in cun&tis

impi, qu

operibus , quae fiunt fub fole.

& hoc van

homini in malum fuum.

Interdum domina;ur homo

1. Iau

10. Vidi impios fepultos: qui etiam cum adhuc viverent,

füb fole, :

in loco fanéto erant, & laudabantur in civitate quafi juftorum

& hoc folt

operum : fed & hoc vanitas eft.

fu. quo

rr. Etenim quia non pro

fertur cito contra malos fententia;

16, Ea

abfque timore ullo filii hominum perpetrant mala.

gerem df

12. Attamen peccator ex eo , quod centies facit malum ,

diebus , d

& per patientiam fuftentatur, ego cognovi, quod erit bonum

. Ri

timentibus Deum , qui verentur faciem ejus.

homo inv

13. Non

quanto pl

mus preterita, ex quibüs facere pof-

cogetur, nec bonis , aut malis arti-

Dd » ettar

bus patebit illi effugium.

femus conjecturam de futuris, & ip-

lass m

fatutura funt adimodum obfcura, cum

Q. Im cunfílis operibnus. )

Ad oþera

incertus fit eventus, qui bonus, aut

omnia confideranda.

erit, licet &0

lp malwn fuum. ) Ejjus, qui domi-

It n ha i

malus eife poteft.

8. Prebihere fpiritum. )

Chaldea

natum patitur , ut accidit fub tyran-

téntiam ; it

paraphrafis clare ita 'explicat : — Noz

nis.

ijjus etiam , qui dominatum

Téntbene, $

exercet ; nam frequenter qui impo-

eff vir, qui imperet ;/þirimi animas, uf

lIno témpore

probibeat animam vitalem, me exeat a

tenter , & tyrannice dominantur, fibi

-

tis Cüique re

fpiriti bominis.

exitium , & perniciem creant.

ütle. eri

tramque explicationem admittit tex-

lz die mortis.) Utillam prohibeat.

»

QUm pecean

legruente bello.) Quem morbi, &

tus Hebraicus.

Cmitim rey

mors ipfa, immo Deus per morbos

10. Impi.o: fepoltos. ) Ho

norifï;c :

13- Ngn /ll

Hoc au-

& magno funeris fumptu.

contra illum commovet.

ebfæ() e& J

tem tempoóre non eft locus quieti ,

In loco fantto erant. ) Optimorum,

t Prplang 4l

fed inftante. confli&tu neceffe eft in

& fanctorum Principum loco habe-

Tie, ftaqlle

Ali-

bantur, & predicabantur ab adula-

pr&lio vel vincere, vel mori.

mus» et :

qui de bello tentationum intelligunt ;

toribus, quafi jufta effent opera eo-

Wt P'edidto

alii de bello proprie fumpto, quod

rum , velfacro aliquo iminifterio fun-

14 F zzm'm

gentes.

concitet "'yrannus aliquis, aut prin-

ü li8,

ü

Cceps contra legum fuarum transgref-

Sed & boc vanitas eff.) Cum potius

Prdï'idöllti;gm

fores ; tunc enim nulla fpiritui qui-

fpe&anda fit retributio , qux illos

apnofeir.

manet poft mortem.

entdnge

es effe potefít, dum fe a noxiis peti-

tile

veri

tionibus

fecurum reddere conatur.

I2. -ttamez peccator , €&c. ) Quam-

Cügmf

Poteft etiam totius verficuli fenfus

vis peccator permittatur centies im-

pie agere, & tamen feliciter illi ce-

.Ve[ yanitds e)f

effe in hominis poteftate fpiritum ,

D quaf n

id eft iram Regis prohibere ; nec ha-

dere, quid inde boni, quid lucri re-

bet homo poteftatem in die mortis ,

portabic ?

I 5' Lü;gd ",

$uflentatur ) "Toleratur.

dvet Epi ^

fi eum Rex occidi jufferit, & ingru-

UET

ente beirlo etiam invitus militare

Ego cegnevi, Ge.) U: impiis male

uperHUiS m

CAPUT. VII.

515

teft nurtio,

13 Non fit bonum impio, nec prolongentur dies ejus, fed

rium, nec

quafi umbra tranfeant , qui non timent faciem Domini.

ingrüente

14. Eft & alia vanitas, fuper terram.

Sunt jufti, qui-

bus mala proveniunt, quafi opera egerint impiorum : & funt

| in cun(lis

impli, qui ita fecuri funt, quafi

| juftorum fatta habeant : fed

vtur homo

& hoc vaniffimum judico.

15. Laudavi igitur laetitiam, quod non effet homini bonum

c viverent,

füb fole, nifi quod comederet, & biberet, atque gauderet:

[i juftorum

& hoc folum fecum auferret de labore fuo , in diebus vite

fuse, quos dedit ei Deus fub fole.

$ fentenza,

16, Et appofui cor meum, ut fcirem fapientiam, & intelli-

gerem diftentionem , quae verfarur in terra : eft homo, qui

cit malum,

diebus, & no&tibus fomnum non capit oculis.

erit bonura

17: Et intellexi , quod omnium operum Dei nullam poffit

.

L]

&

homo invenire rationem eorum, quae fiunt fub fole

Pt Not

quanto plus laboraverit ad quaerendum, tanto minus inve-

fe noffe, non poterit reperire.

üt malis atti«

niat : etiam fi dixerit fapiens

T ft

d

"5

CAXPDI

Guspamaecuee

l? ) M opti

erit, licet eos Deus aïliquamdiu' tole-

aut afferendis divinis judiciis, & ar-

ret in hac vita, & expectet ad poni-

cana rerum humanarum providentia.

Er bhoc folum fecum auferet. ) In

idit Jub tyrte

tentiam ; ita bonis, qui Deum ti-

Nul-

j domintum

ment bene, & profpere erit in novif-

Hebrzo eít, 2ec adberebzt e;.

fimo tempore, cum Deus pro meri-

lum alium ex rebus temporalibus

yer qui impo

fructum carpet , aut percipiet, quam

jminaatur, It

tis cuique retribuet.

Vel bonum,

1 g[edüt.

& utile erit, fi eos ftatim corrigat,

earum ufum ; non tamen negat huic

cum peccant , ut in rectam virtutis

bono ufui ulteriorem mercedem de-

| adaitrit 6*

femit:m revocentur.

beri in alia vita.

:

13. Nozm fit bouum impio, .ö*v.) In

16. Er appofui cor meum,€c.) Nide

) Honorift

Hebrzo eft, Bozoz 402 erit mpio, &

fupra cap. 1. num. 12.

zom prolongabit dses

fine imprecatio-

?Uöptimorum ;

ne.

D'iffentionem.) Occupationem, quid-

1taque quod in no(tro textu ha-

uid fcilicet animum. diftinet, & an-

m Joc0 hibe-

alule

bemus , eft potius ejus, quod fucurum

xia folicitudine exercet.

r a

- eft, predictio, quam imprecatio,

Jent oj 87

Sommmum noz caþit aculi,s.) Solicitu-

14. anitas.) Mulgi deceptio, quod

dinibus , & curis fomnum eripienti-

viniltrio P

ex iis,' quz cernit, judicat, nec Dei

bus, ac prefertim cupiditate res arca-

tiils

providentiam in hac . inzqualitate

) Cunp

nas inveftigandi, & cognofcendi.

Jlo8

agnofcit.

Huic interpretationi con-

17. Nullem poffit bomo imvenire va-

, ( l

fentanee vertit Symmachus ; Ef 4;f-

tionem.) Exacte fcilicet cognofcere :

fícile cogmtu, quod fft [uper rerram

funt enim arcana divinez providentiz,

fft, Quäm-

jme

vel vanitas eft, quod fecuri vivantin-

que nos potius vult Deus venerari,

.',IVCW'WS .

'

J &

iLxRi, quafi femper profpere fint acturi.

quam fcrutari. Izveffigabiles,' áyskix -

Jicitet !

"

»íagon "vi& e€jus. Rom. I1I. 33.

IS. Laudavit £gutur, €&c.) Non

quid lacri æï

favet. Epicureis, fed revocat homi-

EHam[fl dixerit /kpien:. fe noffe, & c.)

nem ab inutili mentis curiofitate, &

Fallitur fcilicet, aut fallit ; neque

£ur

mi

fuperfluis | moleQilS ! in inquirendis ,

enim in fecreta illa fe penetrare poteft.

fc impi

516

LIBRIECOLEBESSLrASTES

C AUPU TOX

, Nem

düciam«

Nemo fcit, an Dei odio, vel atmore fit dignum : quod eadem cun-

s. Vi

Clis bic eveniunt , & cum pof? banc brevem , C? incertam vitam

nihil 209

qon re[let tempus operandi , monet, eunc operibus inflanter. in-

oblivioni

6. Amo

cumbendum ; C? licet Japientia preflet fortitudini ,

| in

nec haben

paupere tamen mon afhmatur.

geritur.

i. Mnia hzec tra&aviin corde meo, ut curiofe intellige-

". Vadi

rem : Sunt juíti, atque fapientes, & opera eorum in

Cum gu

manu Dei: & tamen nefcit homo , utrum àmore, an odio

j

$. Omn

dignus fit: .

Capite tuo

2. Sed omnia in fu:urum fervantur incerta : eo quod uni-

9. Peif

verfa s&eque eveniant jufto, & impio : bono, & malo : mun-

E

do, &immundo: immolanti victimas, & facrificia contemnenti:

ficut bonus

E Hs:j.u& |

, fic& peccator ; ut perjurus, ita & ille qui ve-

rum dejerat.

vivendi fpei

3. Hoc eft peffimum inter omnia , qua fub fole fiunt, quia

Mirer ef

Adigialis ]

eadem cuné&tis eveniunt, unde & corda filiorum hominum

WUr, Que

implentur malitia ,

& contemptu in vita fua, & poft, hæc ad

(u, & vil

igferos deducentur.

Até Cülyig

4. Nemo

Hto, dum

Wépto,

Y

$ P'rvegi

T curiofe intelligerem.) $ymma-

fe juftum effe.

Vide Tridentiaum

iutos, E*. T

Y

chus habet, «z veztilarem uzi-

Sell. 6. cap. 9. & can. 13.

Q. Unuivería eque eveniagt, G'c. )

Ongum, &

-z)cr'/;a.

Permittit enim Dominus zizania cre-

Mirtgjsy

In manu Det.

Nihil quid,

In poteftate, & pro-

fcere fimul cum tritico usque ad mef-

Vr de poy

tef(tione divina

vel effe opera eo-

fem, uteft in Chrifti parabola Matth.

rüm in manu Dei, eít rem elífe nobis

Tveletur -

inexploratam, & foli Deo cognitam ;

I3. & profpera eque, ac adverfa

glficatu

indifcriminatim bonis contingere, &

£Cundum

fic ltalice dicimus aliquid effe in ali-

malis.

cujus pectore, id eft, cognitione, &

3. Hoc eff pejimun;.) Difficillimum.

äï'limam, ó

arbitrio.

S$ic intellexit Chaldeus

TI0M6S d

intelle&tu, moleftilfimum, & etiam

quæ remüv

7*f5 inquit, & faprentes traditi. fugt

periculofiffi(mum, cum ex eo multi

n manu Domini, $ ab eo deererum cfd

V.el'i, fed

anfam arripiant non agnofcendæl di-

! toti «

emne , quod erit 12 dicbus eorum.

vin£ providentiz.

AVer,

Et tamen nefcit, 6e. ) In Hetreo

Malitia. ) Omni genere peccato-

eft, etzazs amorem , 65 odium nefciens

rutim.

Nn jj

bomo.

Centemptu. ) Divins 'juPcitiæ ; cam

&if b

Nefcimus, an digni fimus

Wetitoris :

amore , vel odio, quod non folum de

gladium vinditdtz a Deo exeri non

amore sxterng przdefítinationis. ve-

videant.

quoi f e

rum eft, fed etiam de amore fecun-

Et poft bec, €ic.

k) Quaü,dicat, quod

a

lfUiænj

l'C di&ebat

dum przfentem juftitiam ; nemo enim

illis occafio eft ruinz, &

.

præcipitis

"o datys

cafus ininfernum,.

Ícit cesto. fibi remü-ï'a effe peccata, &

N

6, Ániy

r

CAPUT ix

51

4. Nemo eft, qui femper vivat, & qui hujus rei habeat fi-

duciam« melior eft canis vivus leone mortuo.

[2 77

5. Viventes enim íciunt fe effe morituros , mortui vero

!9) t

nihil noverunt amplius, nec habent ultra mercedem : quia

n(hznïer il

oblivioni tradita eft memoria eoruim.

i, ii

6. Amor quoque, & odium, & invidisee fimul perierunt ,

nec habent partem in.hoc fzeculo, & in opere, quod fub fole

geritur.

e Intellige-

3 eorurm J

7. Vade ergo, & comede in leetitia panem tuum: & bibe

cum gaudio vinum tuum , quia Deo placent opera tua.

e, an odio

8. Omni tempore fint ve

í

ftimenta tua c.ar;dida., & oleum de

Capite tuo non deficiat.

quod uni-

9. Perfruere vita cum uxore, quam diligis, cun&is diebus

lo : mur-

vitae

ETU 3

ntemnenti:

rum eft hec omnia ceffare, quia ca-

lle qui ve

de Hujus rei. €5c ) id eft, femper

vivendi fpem habeat.

davera necamant, nec oderunt, nec

Melier eff canmis wvivus ieone ynorttuo.)

invident ; quemadmodum nec aman-

funt, quia

tur, nec illis invidetur.

Adagialis locutio, qua fignificari vi-

hominum

detur, quemlibet pauperem, indo-

7. Comede inlatitia, &fc. ) Quomo-

€um, & vilem hominem vivum prz-

do hzc intelligenda fint, patet ex fu-

poü heec a

Ítare cuivis diviti, erudito, & hono-

periori c. n. 15. & ex c. 2. n. 24. & aliis

rato, dum viveret, fed nunc € vivis

fimilibus fupra explicatis.

4, N

€re pto-

Q»ia Deo placent opera £24.) Quia

---.--

$. Viventes enbn [ciunt fé ejfe mori-

Deo hoc; gratum eft, ut fcilicet co»

Tridentionm

zuros.. E ideo poffunt fe ad iter illud

medas,-& bibas, &c. & congruit

longum, & perpetuum prgparare.

cum €o, quod dixit c. 2. n. 24. 1

I u

boc de manu Des eff quali dicat; ideo

Uflï;; Atl 4 U[' )

Mortui vera iibil noverumt amplius, )

us aizania It«

Nihil quidquam eorum, quz hic agun-

Deus hec bona tibi dedit, ut illis frua-

tur de novo difcere poftunt, nifi eis

ris, & hoc illi gratum eft. Vel certe

gsque admel-

mbolaiïl;ltd?.

reveletur: vel certe per mortuma fi-

particula caufalis, Quia, accipienda

gnificatur potius.conditio hominis

eft pro conditionali, hocfenfu ; S;

aC adxffrlä

fecundum corpus, quam fecundum

Deo placent opera inua, id eft, t1 qu&-

continget^

b

animam , & fic etiam fequentes ra-

fivifti primum regnum Dei ; & jufti-

tiones accipi poffunt, non quod illa,

tiam ejus: adjice infuper ex Dei dono

ifcillimut

fradum aliquem voluptatis ex cibo,

uftl , &

etuum

que removentur, competant cada-

: mzlki

veri, fed quoniam competebant o-

& potu, &c.

ds di«

lim toti compofito, cujus hoc eftca-

$. Ormni tempore fimt vefiummtnta tua

agnofcen

Qaver.

candida, £/c.) Meftis candida fignum

Non babent ultra mercedem. ) INam

eft latitig , ut etiam capur oleo, id

merg pecC&ïO-

etiamfi bene operari poffent, tamen

elt, odorato nnguenro perfufum. 1ta-

"

que fenfus eft: hilaiis efto, non male

'ua*].:iæ ; j

cuim

meritoria illa opera non effent, eo

]

'efi t0n

quod fint extra merendi ftatium,

cultus4 fordidatus, triftis, fed quod

j &&

Oblrvioni tradita eff memoria eoium.)

fuperiori monuit verficulo , Comede

:2 detitia, &C.

£ab quod

Sic dicebac David. Pfal.30. 13. 05/7-

Lafl,di

lpm

quoni datus [um zanquam mortuns a corde.

9. Vita infflabilitatis tua. ) Vitg ine

r

..6. dmor quogque , & -qldium,.ö' e Ve-

Qabilis tug, fragilis, & caduce.

*

QEF

518

LIBRI ECCLESIASTES

ETE

vitae inftabilitatis tuze, qui dati funt tibi fub fole omni tem-

pore vanitatis tude : haec eft enim

| N

pars in vitas & in labore

Y

tuo, quo laboras fub fole.

10. Quodcumque facere pote

ft manus tua, inftranter/-ope-

quoqo

- non f

rare, quia nec opus, nec ratio, nec fapientia

, nec fcientia

I |

erunt apud inferos, quo tu properas.

11. Verti me ad aliud , & vidi füb fole, nec velocium effe

OT pr

- ]

curfum, nec fortium bellum , nec fapientium panem , nec

do&torum divitias, nec artificum gratiam : fed tem

peccayt

pus, Ca-

fumque in omnibus.

12. Neícit homo finem fuum fe

d ficut pifces capiun:ur ha-

mo, & ficut aves laqueo comprehenduntur , fic capiuntur

Supienti

homines in tempore malo, cum eis extemplo fupervenerit.

- ffendum

13. Hanc quoque fub fole vidi fapientiam, & probavi ma-

butnlia

*

ximam.

u

I4. Civitas parva, & pauci in ea viri, venit contra eam

rex magnuS, & vallavit eam,

extruxitque mqnifiones per gy-

—

rum, & perfe&ta eft obfidio.

]

r5. Inventufque eft in ea vir pauper, & fapiens, & libe-

4. o

Tav

as

Tempere 'vanitatis tus. ) VMide dicta

Sapientimm pantz, 65c.) INam fepe

———-

fupra c. 7. n. 16.

apientes, & do&trinis exculti cum

praferum

H

amplius ec

Hec eff enim pari,

&«.) Vide di&a

paupertate Juctantur,

,

fupra c. 2. n. ;IO.

rtificum. gratiam. ) Nlon femper

10. luflamter operare. ) Dum vita

qui artificiofum aliquod opus elabo-

U

Plleizti.am (

fuppetit, & vires futficiunt, alacriter,

rant, laudem confequuntur, & gra-

& (trenue negotiis te impende, que

tiam magnatorum.

qui fieri ]

pre manibushabes, & qua confenta-

Sed rempus cafumque . im omnibus. )

tum preft.

nea funt tuo ftatui,

Veriffimum eft, plurimum ineffe mo-

peris fpi

Nec opas.) Nonerit locus poft inor-

mentiin articulis temporum , & op-

Ruditetur,

tem ag'grediendis negotiis.

portunitatum, multaque fortuito mor-

171 Vfräc

Nec rati0. ) Gr&ce Aoyic'u0g cogi-

talibus evenire, quz tamen omnia

j llentis. l

tàtio, & xítimatio rei, aut delibe-

divina providentia reguntur.

meretur, 1

ratio aliquid faciendi.

I2. Frmewe[uwm.) lempus autdiem

Tatug Civi',

Nec fapiemtia , nec [cientia. ) Non

mortis.

Tibit, qus

erit poft mortem locus fapientiz, aut

Capiuntur baminet d5 £empore malo. )

mmn'i Cui

prudentie , aut fcientie , induflrie,

Supervenit 'enim mors improvifa ,

,

Cuenu, ;

callide, fapienterque agendi. ;

cum imparati funt.

'dpiens, du

II. Nec velecium effe cur[us2 , ) Nec

I3. Hazc .. . fapientiam. ) Quam

UT

velociffiinum quemque pre:nium ve-

ftatim commemoraturus eít, illius

patta,

locitatis auferre: accidit enim aliquo

fcilicet pauperis, qui urbem ab obfi-

Ominum :

cafu vel hominum malignitate, ut il-

dione liberavit.

Ulug I&g

lud non confequatur.

15. Er nullus deimderecordatus eff, 6c.))

[]

" Nec fortium: belium, ) VMictoriam in

Ita enirn non infrequenter accidit, ut

W. Qu

bello.'

benefactoribus gratia non habeatur ;

h, Ptrdo,

Euj

CAPEUT IX. —&AX.

519

ini tem-

ravit urbem per fapientiam fuam

n labore

datus eft hominis illius pauperis.

, & nullus deinceps recor-

16. Et dicebam ego, meliorem effe fapieütiam fortitudine:

tf 0pe-

quomodo ergo fapientia pauperis contempta eft, & verba ejus

k

fcjentia

non ífíunt audi:a ?

17. Verba fapientium audiuntur in file

ntio, plus dune cla-

"um efTe

mor principis inter ftultos.

, f

I8. Melior etft fapientia, quam arma bellica: & qui in uno

peccaverit, multa bona perdet.

n, C

DAPUT X

r he-

Sapientis a. [lulto differentia : tentationibus potentis [piritus refi-

fa

apiuntur

enerlt.

ffendum : de. flulto , ac. fervo elevatis, & divite , ac principe

bavi ma

bumiliatis : occultus detraclor ferpenti comparatur : de vrege

puero, G principibus ane comedentibus , neque regi ,

ira Cam

neque diviti detrabendum..

sper g

Ufcae morientes perdunt fuavitatem unguenti: Pretio-

nM

fior eit fapientia & gloria parva, & ad tempus ftultitia.

)

& Iibe-

i

a lllius.

faV

2. Cor fapientis in dextera ejus, &cor ftulti in finiftr

sl

- Seäd

Nam fspt

przfertim . fi pauperes fint, & nullum

dixerim unum fapientem toti urbi fa-

xculti cum

amplius commodum ab illis expecte-

lutem afferre poffe ; athoc ita eft in-

tur.

telligendum , fi fapiens nihil, quod

(on fenpr

|16. Et dicebam ego meliorem effe fa-

fui officii eft, negligat, neque a recte

Opus C]dh()'

pientiam, €5c. ) lntra me cogitabam,

rationis, & fapientis preceptis vel

ür, & gra-

qui fieri poifet, ut cum fapientia mul-

minimum aberret; nam unum aliqua

&v

tum prz(taret fortitudini ; tamen pau-

in re peccatum bonuin rei exitum

Ex Hebreo verti

; ao )

peris fapientia negligeretur, & non

fruftrari poteft.

p inelle m

audiretur.

pOtefï': Peceator umus perdet mulrum

am, & P*

&onum , qu& videtur effe antithefis

'17. Verba fapientium andiuntur i

grcuiw mOF'

filentio.) Dum civitas obfidione pre-

fupradictorum : quafi dicat , quemad-

men 0miia

meretur, multa princeps, aut magi-

modum fapiens unus fervare poteft

ftratus civibus proponebat, aut impe-

civitatem, itaetiam unius errore, vel

u$ 3ut dlem

rabat, que &quis animis non audie-

culpa perire poteft: Sic Achan pec-

bantur, cum minus falutaria effe cre-

catum cladem attulit I'fraelitis, Jo-

t m

derentur, adfuit tandem pauper ille

fue c. 7. n. 5.

|

fapiens, audita vox in filentio, pro-

I.

uni)I'OV'

UfG& morientes, €c. ) Quemad-

batum confilium, & falus populo eft

modum :nufce odoratis un-

n A

yam

parta. Quamquam poftea, quz eft

guentis immorientes, illorum fuavi-

d illius

hominum ingratitudo , nullus deinde

tatem perdunt, licet mufca parvulum

m ab obile

illius recordatus eft, ut ,d—i&um eft

fit animal ; ita parva fepe res, ma-

n. 15.

gnum rebus affert detrimentum. ,

n i f!c)

19. Qui m uno peccaderit , multa

z. Pretioffor efl. (apientia, &c.) Sic

| ycadit;

bena perdet. ) Quaii' dicat , quamvis

fapientiam, qux pretiofior eft quavis

n hia ?

LIBRIXECCI'JES-IASTES'

5209

. Sed & in via ftultus ambulans, cum ipfe infipiens fit,

10. Si»*

omnes ftultos seftimat.

betatum |

4. Si fpiri-us poteftatem habentis afcenderit fuper te, locum

feguetur

tuum ne dimiferis, quia curatio faciet ceffare peccata maxima.

]. $r

c. Eft malum , quod vidi fub fole, quafi per errorem egre-

qui occul

diens a facie principis.

Ia. Ve

6. Pofitum ftultum in.

dignitate 'fublimi, & divites federe

ytabunt !

deorfum,

y. Ini

lius errot

7. Vidi fervos in equis, & Principes ambulantes fuper ter-

ram quafi fervos.

*

14. StU

*"Prov

fodit

fuerit: &

g. " Dui

foveam , incidet in eam ; & qui diHïpat fe-

96. 27

em, mor

L

debit eum coluber,

Ecch.

fcindit

usb

]

ul trans

fert lapides ; aHjligetur 1

naæ&qm

Io. Si

at 'gg'ligna, vulnerabitur ab eis.

G

allegoria, (

—

licet ipff au

gloria, parva , modicique temporis

Santtas, vel, leni?as ceffare faciet, &c.

Conatum, :

modare, no

ftultitia perdit, illud enim parvaque

Sanitas , & integritas animi, ejus-

cum /u/t;zia jungendum eft.

demque moderati, mitis, & modefti

ferat lapid

Cor [apienti: in dextra ejus &c.) Non

bona difpofitio faciet, ut peccata ma-

rando ex alt

xima non admittas, quz vel demonis

eft fubaudiendum, /rum , aur pofrrum

Tit, ut ruina

ef ; fed intelligendum eft de motu

tentatio , vel injuric alicujus impa-

puatur, Vi

tientia, vel honoris adipifcendi cupi-

quodam morali , quafi dicat: fapten-

lapides, qu

tis dicta, facta, cogitationesque omnes

ditas , vel ex jam adepto fuperbia

pides term

in dexteram , hoc eft in bonum ver-

fuggerit.

mel definit:

5. &54/? per errorem Uc,) Vel de

gunt, ac tendunt ; contra ftultorum

Qui frim

in finiftram , hoc eft, in malum.

involuntario errore intelligitur ; fieri

omficatur

3. Ip via fiwtus ambslans. ) Cum

enim nonnunquam folet, ut Princi-

19 Qktrimy

pes etiam bonz mentis decipiantur,

ipfe finiftram teneat, ut dictum eft,

olere , q

alios etiam fibt fimiles putat effe, &

& ad honores producant eos , qui il-

AIOreg cgi

a recta via, fcilicet, a bono detle&te-

lis funt indigni : vel intelligicur de

ie, in malum.

errore voluniuario, curm fcilicet trans-

tut, aut-imi

UE

4. Si fpiritus &c.) Aliqui interpre-

verfe aguntur Principes amore, vel

Tuina, &c,

tantur de maligno fpiritu, & prave

odio, & eos magiftratus conftituunt,

ahefills ey

qui illis munerïbus—digni non funt.

cogitationis fuggeftione

alii de fpi-

QUi molig

ritu indignantis principis patienter fe-

6. Diwites. ) Preítantes doc&rina ;

IOHQS, kw;

rendo: alii de ambitionis fpiritufre-

virtute , meritis, animi dotibus.

7- $ervos. ) lgnobiles, vel fervili

. 10 &i r

nando, & modeftia fectanda, etiam

animo.

78 Y. g.

ab iis, qui & principibus attolluntur,

&ndum j

& ad magiftratus, & honores promo-

Principes.

5 Eodem fenfu hic Pzzz-

Et hop g,

ventur ; ut fenfus fit: fi apud Regem

e/pes dixit, quo fuperiore verficulo,

Divites.

acutum, fe

in magna gratia fueris,ferva priorem

Mltho ldew

modeftiam.

8- Qui fodit fovtam, €rc. )Significatur

dcilt dete!

Locum tuWm ne dimzf/e?ir.) Ne com-

malum confilium ipfi confultori no-

ACUitUr,

movearis, ne de virtutis gradu te de-

xium effe, & in capnt ejus recidere.

Qui diffipar ]E:þem.) Qui alterius ff'cu-

E wj

jici patiaris.

Garat;

9 €€

Htag, (

effare facser ?ecc:ttd maxi-

rizatem cvertit, inquit l'haumaturgus.

it quul fi;

J ) Ex. Hebrao .aliqui -' Jvertq.r;c, ,

9. Qui quniferï lapf&f, Ef c.) Alia

Q').T :

^

1

251

CATUT X

32i

Y

v

piem fit,

lO. Sl

retufum fuerit ferrum, & hoc non ut prius, fed he-

betatum fuerit; multo labore exacuetur, & poft iïïdp&ïi&üæ

'te, locum

E

ta maxima

fequetur fapientia.

1r. Si mordeat ferpens in fil

entio , nihil eo minus habet,

Tem egre-

qui occulte detrahit.

12. Verba oris fapientis gratice, & labia infipientis praeci-

tes federe

pitabunt eum.

füper tct-

13. Initium verborum ejus ftultitia, & noviffimum ori; il-

lius error peffimus.

Ignorat homo, quid ante fe

14. Stultus verba multiplicat.

difip -

quis ei poterit indicare?

fuerit : & quid poü fe futurum fit ,

15. Labor

yi ii

1o. Si

allegoria, qua idem fignificatur , fci-

litudo , cujus famma eft : ut fecuris,

— —

licet ipfi au&ori laborem, ftudiaum &

aut gla&ius*negle&us rubiginem con-

;e 4tiel, &c.

conatum, quo alteri voluit incom-

trahit, & vim fecandi amittit; itain-

inimi, ejue-

modare, noxium eílc.

Siquis trans-

genium doctirinis excultum , fi fapi-

entie (tudium intermittatur, hebefcit ;

,& modeti

ferat lapides eos dimovendo, & fu-

&ave

djivi

: peccata mi-

rando ex alterius maceria,

i pote-

fi vero iterum te legendi, aut difpu-

vel demotis

rit,ut ruina cadentium lapidum ob-

tandt labori reddas, etiam redibit fa-

ruatur.

Vel, ille dicitur transferre

pientia , fed non fine labore,

Ve-

qjus impt-

ifcendi cupi-

lapides, qui alieni cupidus revellit la-

rum . €ft hoc non folum in recuperan-

dis , fed multo magisin parandis fci-

j fuperbi

pides terminales. Moraliter, qui fe-

€ntiis.

inel definita temere commoyvet.

«, Y Veldt

Qai Jz-j;z;z"itï Ítgna , Bv

Idem

II. $i zeordeat, &yc. ) Occulta de-

VII

tractio alterius famz fimilis eft oc-

Higi»/:ur; fei

fignificatur, hoc eft, neminem fine

;u Prince

fuo detrimento aliis damnum interre

culto ferpentis morfui.

folere , quemadmodum qui alterius

I2. Gratía.) Grata, & utilia audi-

decipiantus

entibus.

: eos , QUi D

arbores cedit, ut noceat, fzpe lzdi-

tur, aut impacta in crus , aut pedem

Prasipitabust eum.) Nam cum ftul-

seiigpur d

fecuri , aut arboris ipfíius, aut rami

te, & parum confiderate loquatur ,

cilicer tr4ns-

amoit , Y

ruina, &c.

Pofiet etiam litni fciliio

fe in magnas conjicit ditficultates, &

alterius everfionem fignificare, quam

gravia creat pericula, ex quibus non

conftituutt

facile emergit.

Convenit hoc detra-

.gon fant

quis molitur, aut feditiones & Ta-

étiones, quarum aliqui funt auctores,

&oribus, de quibus proximo verfi-

; dotinin j

IO. Si retufum fuera ferrum.) Secu-

culo fermo fuerat.

ris v. g. aut alterius inftrumenti ad

13. Iuiiumze werborum. ö'c.-) Nihili

,vd fari

fecandum inftituti.

fanum loquitur ftultus, fed tota ora-

Et bec gon st prins.) Scilicet fuerit

tio ab initio usque ad finem ftultitia;

& erroribus fcatet.

acutum, fed fecandi vim amiferit.

Multo labere exacuttzur. ) Nam non

Szultus verba multiplicat.) Frequen-

ter repetit, & inculcat verba, qu« fe-

facile detergitur rubigo , & iterum

d

acuitur.

quuntur, Jgmera? bome &c.

xfültori 0"

E; pofé imduffriam. ) Mdhibitam.

I4. lgzorat hemo £fc. ) Siultus ut

us gider

ab omni metu fecurus vivere polflit,

|

Sequetur [epientia.) Hoc jam often-

ulretit )

("üf'

dit , quid fipnificet retufi ferri fimi-

& voluptati vacare, fibi Gngit ani-

guipatUl

Uuu

2

Bibl. eum &om. Memcþ. 1. IV.

T

LIBRI ECCLESIASTES

522

s. Labor ftultorum affliget eos, qui nefciunt in urbem

pergere.

2

16. Ve tibi

AMitei. t

terra, cujus rex puer eft, & cujus principes

mane comedunt.

gud hn

17. Beata terra, cujus rex nobilis eft, & cu'us principes

jua

vefcuntur in tempore fuo, ad reficiendum , & non ad lu-

xuriam.

18. In pigritiis humiliabitur contignatio, & in infirmitate

manuum perftillabit domus.

3

t9. In rifum faciunt panem & vinum, ut epulentur viven-

tes: & pecuniae obediunt omnia.

2 Dj

foturum

20. Tn cogitatione tua regi ne detrahas, & in fecreto cubt-

$ SiT

culi tui ne maledixeris diviti , quia & aves coeli portabunt

ntiam.

dent. $i

vocem tuam, & qui habet pennas annuntiabit fente

CAPET

11 quocut

Wozecweee

& procraftinationem in remediis ad-

N

mam immortalem non effe, & qui

hibendis.

Si domus farta tefta ne.

ante mortui funt, eos funditus inter-

iiffe, idemque futurum de nunc vi-

gligantur ," corrumpentur paulatim

l Mkte.

Cl

ventibus,

ftillicidiis imbrium teca, trabes pa-

Paneg ts,

I5. LaLor fiultorum zzj?ig&t eot, & c. )

rietes, quibus debilitatis fequitur rui-

quidquid f

nà, qua &des humiliantur , id eft ca-

Defumpta allegoria ab iis, qui cum

dunt.

erum inoy

nefciant viam, qua in urbem itur, hüc

Supey ftai

lIp infrmitate. ) Segnïtie, negligen-

"-

QUntés aqu

iluc errant, & v:l ad loca contra-

tía, procra(tinatione.

gofa, & fenticofa, vel ad paludes, &c.

in qgas jg:&

veniunt, ex quo multum fatigantur.

I9.-Jn rifutm.) Advoluptatem. Vel

Qmno per

fenfus eft: fuppeditari vi&um , -&

qucäsz iaurbea pergere. ) Ea nefci-

TeCtyer,

unt, quz alioqui ceteris ejusdem con-

quotidianum cibum. alendis parafitis.

Conferenda

Faciunt panem. ) Cibos parant, nam

torom judi

ditionis hominibus explorata funt, &

panis, & vinum omnes cibi, & po-

bene cognita, ut via regia, & milita-

unde ip f

ris in urbem ducens.

tus delicias fig;üf*ïcant:.

pe. u

Fiventes. ) Homines.

16. CujusRex puer eff. ) /Etato, aut

ml jfume j id

20, In cogitatione. ) Neoccultiffime

projicitur,

fapientia, cujus confilii imbecillitas

quidem. lralice dicimus, Ne 4nco per

M [3, G

Reipublice gubernande par effe non

þen/?c;--a.,

poteft.

þ-;:zp6755) d;

D:zvit;. ) Potenti.

4 leaty; "

Mane comedant. ) Ut pueri faciunt.

ves celi þnrmäunt "vocem tuam.)

1"7.

Nobilis; ) in Hebrao

€

?

Hyperbolice accipiendum , quomodo

ïlbl [2

Wne if

ty»03mn23 4&es berim, quod Hebrai-

folemus dicere ipfos parietes, qui-

0 jfm-&

zantes varie vertunt, FzLus nmobilium ,

bus coníciis loquimur, qus audierint,

fiuus ingenuorum , filius principntm , fr-

non celaturos.

Sic Chriftus dixit fi-

?ie ;?Wf 1777

W. futory y

Hus beroum , filius candidorum , que

mili fchemate: S; b zacuerint, lapides

omnes interpretationes eodem tén-

clamabunt, Luc. 19. 40. & Habacuc.

3 3. p Artem

dunt, ut fcilicet commendetur Prin-

C

À

Tüpartiend.

*

iI

Lapis de parzete clamabit.

cipis generis, animique nobilitas.

Qui babet peunas.) N olucris, eftre-

: S(-Ip;m.

I8

vd omnim

Ip pigritzis bumilabitur comti-

petitio- Hebrais ufitata.

$"4 ) Monitum contra defidiam ,

gmtentiam;) Sermonem tuutm.

-

-

CT PU T-XI

523

i Utbem

CAP UV XI.

principee

Monet noflra aliis: imparttri, €? femper bene effe operandum :

quod bowinis: judicium. pof? obitum. [it immutabile , futuri quoque

ipu

|princ

judicii memoriam retinendam in. quo de omnibus judicandi

n ad

m

fumus : iram, & malitiam a corde

auferendam.

imfirmitste

tte panem tuum fuper tranfeuntes aquas: quia poft

Xur viyete

I MI

tempora multa invenies illum.

2. Da partes feptem, nec non & o&to : quia ignoras, quid

Teto CUbl

futurum fit mali fuper terram.

4. Si repletze fuerint nubes, imbrem fuper terram effun-

pqrtabunt

dent.

entlam.

Si ceciderit lignum ad Auftrum , aut ad Aquilonem,

in quocumque loco ceciderit, ibi erit.

CAPUT

—

P

Uuu a

L

5on

gemediis at«

gt teda n

I. fA/füze. ) jacias, & quafí proji-

alium numerum , plurimos fignif-

cet

u paulatim

cias elemofynam dando.

num. 60.

Vide Riberaminc. 5. Miches

a, trabes p

Panem tuum.)Panem, & cibos, &

quidquid facit ad fublevandam pau-

Quid futurum fit mafi, Gc.) A que

; [eguiturmi

te poterit eripere eleemofyna, juxta

[ur, id Cü Ca'

perum inopiam.

illad Eccl. 29.. I$.

Cozclude eleemo-

Suber tran[euntes aquas-) Y)icit tranf-

euntes aquas, ut opponat ftativis ;

[paam i fiau pauperts , E7 hec pro re

tl negligen-

in quas jaQi panes non ita videntur

exorabit ab ommi malo, & Pfal. 4O. 2-

Beatus , qui zutellgit fuper egenum , &

pritem Vd

domino perituri, cum extrahi poflint,

| vitam ,'

& recuperari ; fenfus ergo eft: de

yauperem

im du mala lberabit eum

conferenda, & quafi abjicienda ( ftul-

DominuUs.

adi pgrafitïir

N

y parant, nim

torum judicio) eleemofyna in locum,

3. S; replere feerinz. 57() Sicut nu-

; cbi, & p*

unde in-hac vita recuperandi nulla fit

bes, cum imbre plene funt, aquamin

fpes.

lralice etiam. dicimus, getzar

terras quaslibet , indiftin&e effun-

nel fiume , id quod fine fpe recipiendi

dunt, idque fpoutanee, & large, fic

,;8 Occulti (frae

projicitur.

Monet Dominus Luce

debent divites largi effe in egentes,

14. I3. Cum f«cis eomvrvium ,. voca

& profufi.

à N n þer

fmupere:, deäi[e.f ; claudos ,. &f eecosi

S; ceciderir lzguum, €c, ) Hortatur

&5 beatus eids, quia non babent retribuere

nos, ut bene faciamus, dum poffu-

bb retvibuebur emiszm :fii im refarre-

mus, exemplo arboris, que dum vi-

ia

p inm)

dl;one iufforum,

ul quom

0[.0

"

yit, & ftat, eftuantibus umbrai, efu-

aitte 1

ül*

Poff zempera multa.) Ya refurretlio-

rientibus fructum pr&bet ; ubi vero

1

ne mortuorum : ut proxime dicebamus,

fecuribus excifa jacuerit mortua, ad

* cmdie.rintv

in futura vita.

nihil eft utilis, nifi ad fabrorum ma-

1:'1&'13 dim, -

]

g?l..f

2. Partem.) Éleemofynam, de tuo

teriam, velad ignem : fic nifi faciat

sls

impartiendo.

homo eleemofynam, dum vivit, poft

m

Sepremz, mec mom EY odfo, ) Muï;:is*,

u t l

4,7,,4;!',*.

mortem nullum illi fupererit fpati-

velomnibus indigentibus ; quotquot

um bene merendi : quo in ftatuillum

OthI'iSO d

fe obtulerint.

Scriptur& confuetudo

mors deprehenderit, in eo erit per-

petuo.

;] em tullm'

eft, ut quanhdc ad feptem addit adhuc

LiBRI- ECCEESIASTES

524

4. Qui obfervat ventum , non feminat :

& qui conüder;at

nubes, nunquam metet. -

Dam N

s. Quomodo ignoras, quee fit via fpiritus, & qua ratione

lj t

compingantur offa in ventre praegnantis: fic ne:cis opera Dei,

[

qui fabricator eft omnium.

6. Mane femina femen tuum, & vefpere ne ceffet manus

tua : quia nefcis, quid magis oriatur, hoc , aut illud ; & fi

, MEmn

utrumque fimul, melius erit.

'

qu

7. Dulcelumen, & dele&tabile eff oculis videre folem.

$, Si annis multis vixerit homo, & in his omnibus laetatus

anni, de :

4. Ànte

fuerit, meminiffe debet tenebrofi temporis, & dierum mul-

& teverta

torum, qui cum venerint, vanitatis arguentur preeterita.

3. Quar

g. Lsetare ergo juvenis 1n adolefcentia tua, & in bono fit

viri fortill

cor tuum in diebus juventutis tuze , & ambula in viis cordis

& tenebre

tui, & in intuitu oculorum tuorum: & fcito,

'quod pro omni-

4. HC

bus his adducet te Deus in judicium.

tis, & con

(0. Aufer iram a cordetuo, & amove malitiam a carne tua.

filie catw

Adolefcenti»g enim , & voluptas vana funt.

CAPUT

g

o M

tum adolefce

4 2*3 obfervat "wentum ,mon femi-

PT d

fint, & an ambo fimul ad gratiam

724!, [

c.) Perftringit avaros, quibus

Dei promerendam fint. neceffaria ,

fanguine f

feihper aliquid pretexitur , ne dent

five ambo fimul Deo placitura fint,

& Doxits Catr

neutrum feorfum.

&i Tunt.

eleemofynam , hec autem effe folent

precipua , metus ne ipfij indigeant,

9. Dierum multorum. )' Qui poft

V;mi. ) P

& curiofa inquifitio, fitne dignus pe-

mortem feq

tis.

vuentur, id eft, «ternita-

tens, cui conferatur, necné ; an ven-

h Empu;

turum fitxtchpus dandi opportuni-

Vanitatis arguentur praterita.) l'unc

Qu

us, &c.

enim apparebit, quam ftulte egerint,

p Jm'c?u,

$. Quomedoe igneras €'c. . Quemad-

qui eterna bona breviffime volupta-

Hltii dut .

modum nefcis , quómodo anima in

ti, aut leviffimo lucro pofthabuerunt.

interpretcs (

corpus humaaum veniat, &-illud ani-

9. In bomo [i cor tfuum.) [dem eft

quod dixerat, /«tz;e.

enio confel

met, & quomodo formetur fctus in

ippitudine

utero matris; ita nefcis, quam fo-

In viis cord;s tui. )

Tibi, & genio

em,lhïläm, |

lers fit, & benigna providentia divi-

tuo induleendo ; dicuntur hzc iro-

vina omnium fabricatrix, & mode-

nice.

Ie, fed hui

.(it, qtl()d |

ratrix, que bona tibi, que largiaris,

In intuitum oculorus tuorum. ) Simi-

Uote - eft a

fugcerere poteft modis plane occultis.

lis locusio precedenti, qua fignifica-

6. Maze jämi;z;z, ö)c) Omne vitz

tur, fibi non negare, quod oculi cu-

örefcem Vil

Inoq r erqo

t«mpus hac allegoria comprehenditur,

piunt.

Cipiamys q«

& perinde eft, ac fi moncremur ,

E£ fiito , quod. pro bis omnibus, &fe. )

& Ítatim incipere, & nunquam de-

Hoc oftendit precedentia per ironi-

quaflfple

finere a beneficentia.

am diécta.

H Oblülefc

Scito te divino judicio fi-

eut'ï n

Quia ne[cts , quid magis oriatur,8fc.)

ftendum, & de omiibus a te

»

Quia nos litet priorane, an pofterio-

dam eíffe rationem,

red-cwie'-n-

gm!l 4nn0rm

0 Mllgrw;;

rà opera bona magis Deo 4P1acitu1-'.a»

: IQ. Aufer aram, Oe.

Salutare xmogi.

m .r'iïit |

p

»-

A

L

CAPUT. $Xl

525

CAPUT XIL

conüder;a-E

'

Deum p;æ eculis babeto in jwventute , priu[quam Jüccedat ma-

Ua fatone

opera Dei,

lefla fenectus ,. tandemque noviffima mors , cumque omnia fint

vanitas, Dei precepta obferoa , nam de omni-

vfet manus

bus efó reddenda ratio.

lud ; &l

Emento Creatoris tui in diebus juventutis tuae, ante-

a.M

folem.

quam veniat tempus affiCtionis, & appropinquent

anni, de quibus dicas:; Non mihi placent:

yus leetatus

erum mul-

2. Antequam tenebrefcat fol, & lumen, & luna,

&Aftellæ,

& revertantur nubes poft pluviam.

eterit,

.

uando commovebuntur cuftodes domus, & nutabunt

in bono fit

viis cordis

viri fortiffimi, & otiofe& erunt molentes in minuto numero,

& tenebrefcent videntes per foramina:

| pio omni-

4. Et claudent oftia in plátea, in humilitate vocis molen-

tis, & confurgent ad vocem volucris

| carne tud.

: & obfurdefcent omnes

filiz:e carminis.

»"Uuu

?

»

5 Excelfa

JAPUT

/--"

tum adolefcentibus, qui cum calente

zatus eff. fplendor gloria vvultus cjus ,quod

] ad gutim

r necedlari,

fanguine fervidiores fint, ab ira, &

licet aliqui de cornibus lucis, qu&

Jacitura 4tnt,

a noxiis carnis voluptatibus revocan-

femper Moyfis corpori . adhzferint ,

di funt.

interpretentur ,

tamen probabiliter

Pineda de nitiore, & decore faciei,

. Qui poft

Vana. ) Perniciofa.

de quo nunc agimus , accipiendum

[r, aternitt

"

Empus 4jïz*:6ïiorzis. -Tempus fene-

putat.

&utis,

Revertantur nubes poff. pluviam,) In-

!feïild.) Tunc

?Ntulfe egerim;

Q. Antequam tezebrefcat , fo! ; &re. J

telligit catharri defluxus, qui alii po:

Mlulti, aut etiam plerique hujus loci

alios in fenibus fiunt, cum langueat

i VOIUPH*'

calor, qui €os poffet abfumere.

offhabuerunt.

interpretes de oculis explicant, qui

^

3

Cuffodes domus.) MVidetur manus,

fenio confe&ti cecutiunt, caligine, &

.m*

lippitudine vitiantur , ita ut vix fo-

& brachia intelligere, quod ea non

lem, lunam, & ftellas queant confpice-

folum fuo officio, ut cetera quzque

jj & g

membra füo, fungantur; fed infuper

uur hgc Ut*

re, fed huic interpretationi illud ob-

totum corpus, id eft reliqua membra

ftat, quod paulo poft de vifu hebe-

tiore eft fermo, cum dicitur :

Zeze-

cuftodiant, & protegant, ne quid

orm

i Simi-

illis noceat.

Alii aliter explicant-

g fignifo

Bre[cent videntes per foramina , Com-

Firi fortiffimi. ) Crara, & genua.

moda ergo videtur explicatio , fi ac-

1110(1 oculi o

cipiamus de vigore, nitore, decore,

. Melentes in minuto numero.) Dentes

& quafi fplendore vultus, qui in feni-

ad paucitatem redadti.

ais $^

bus obfolefcit.

j p

er UO

Sicde Moyfelegimus

Videmres per foramina.

) Oculos in-

ndició f

Deut. 34. 7- Moyfes centum , & vwi-

telligit.

20]

gimti annorum erat, quando mortums eft ;

« Claudent offia : platea.) Putat

'au

üden

non caligavit oculus ejus nec dentes zIlius

Pineda defcribi fedum |illum fenis

meii [unt, — Chaldxus addit, Neque mu-

edentuli geftum, cum compr,eiïïs' la-

lotare i

-

526

LIBRI CECCLESTIASTES

aA

«. Excelfa quoque timebunt, & formidabunt in via, flore-

titus tede:

bit amygdalus, impinguabitur locufta, & diffipabitur cappa-

ris: quoniam ibit homo in domum sternitaus. fuce, & circui-

$ Van

LI

fa.

bunt 1n platea plangentes.

6. Antequam rumpatur funiculus argenteus, & recurrat

g. Cum

vitta aurea, & conteratur h

lum:; & &

ydria fuper fontem , & ccnfriïjgæ-

tabolas t

tur rota fuper cifternam :

9. Et

10. Qu:

biis & introrfum ad i-'uppiendum lo-

co imorbo folent intumefcere, & ideo

2105; aC Y

cum dentium reduétis, claufo vide-

gravari, & cute denfiore, ac relu.

1. Ver

|

|

licet ore, cibum non tam atterit,

cente locufte

fcindit, aut molit, quam verfat, &

ferre.

fpeciem quamdam piu-

defixi, Q

ftore uno.

confpuit rauca maxillarum , & gingi-

DifÉpabitur capparis. ) Läpguefcet

varum inermium agitatione, « fo-

12 His

nitu.

Platea videtur faciem ipfam

cibi, & potus appetitus qui fere cap-

Tibros nul

paris condimento irritari. folet. | S.

hominis fignificare.

WXel fenfus eft:

Hieronymus, & alii de libidine refri-

fitiio eft

oculos, os, aurés, nares reddentine-

gefcente interpretantur , quod etiam

15. Fin

ptas vitx ufibus, perinde ac fi effent

ex €o. confirmari poteft, quod cappa-

ecclufz.

rim inter calidas herbas , numerat

: Dandata

À humilitate "vocis molewtis. ) De-

Axiftophon Athenzi lib. I. & bulbis

o E

miiio, & exih fono molarum, hoc

adjungit, qui falaces funt.

Vel quia

eft, dentium , qui reliqui funt ; nam

Jecireat v

capparis in locis incultis provenit,

cum nutent dentes, & infirmi fint,

in rudéribus , parietinis , & fepul-

«ontraltur

non poifunt dura conterere, utjuve-

chris, fignificatur diffipandos capparis

membrana c

nes, qui ea nullo negotio frangunt ,

Au0t0, at in ;

frutices fepulchris adnatos, ad cada-

& comminuta in partes, cum fonityu

ver defunéti tumulo inferendum. lta

Autem viita

dililire faciunt.

totum cerel

Valefius de facra PhïLofo;)lxïa.

Can/i;rgent Ad wocem "volucrzs. ) Se-

COntinet,

nes laborant infomnia, & ad avium

In domum &ternitatis.) Sepulchruxh,

Colotem, ve

garritum , nedum ad cantum gallo-

in quojacendum ad finem usque mundi.

rum excitantur.

LXX. habent T$

Circ uibunt n plateaplangeutes.) Pyg-

MT

-::eähgan:,

ces9ís, & Hebreus 335X zfippor ,

fice nimirum, & alia lugentium tur-

lt vafis fj

ba funus per plateas, & vicos profe-

que voces pafferculos , aut quaslibet

quens.

Gon!fm:m-

aviculas fignificant.

El carminis.) .Aures intelligit,

6. Antequam vümpatur funiculus ay-

ag imeliiga

que üri,narïc

que mufica dele&tari folent.

Signi-

genteus. ) Defignat fpinalis dorfi me-

collaf, &

ficatur nullo in pretio mufarmm , &

dullam, quz ex cerebri fubftantia ar-

muficorum oblectamenta fenibus effe,

genteo, fplendidoque colore produ-

Hlicis hi

ut feni illi BerzeHai, cujus mentio

(ta, ut etiam in brutis animantibus

C

"f'f'i"gan

2, Reg. 19. 55-

confpicitur, a baft capitis, hoc eft, ca-

Vi

etur eH'e

5. Exze/fz'qzwque timæäunt.,-) Cum

pitis parte poftica, uno productu per

* Tpetitio

autícale, aut clivus afcendendus eft.

quatuor, & triginta vertebras, ad og

Florebit amygdalus. ) Canefcet caput

caudz,

u

od ad an'"m definit , porri-

" ilem lr

inftar lorentis am

E

mmem& ET

ygdali? cujus flores

gitur.

»unt, qui putent omnibus mo-

ea inter fe-

«eandidi funt.

rientibus hunc funiculum rumpi, alii

Impisguabitur locuff a. ) Sénum tibias,

negant, qui tamen exiftimant hac me-

0 Ug

uiin feni-

BUAX

€rura, & pedes intelligit,

dulla, vel minimum ]lefa neceífario

^ij

bus humorum aflluentia ,

pod;tgri-

hominem mori.

f

lt

CAPUT XIL

$27

7 Et revertatur pulvis in terram fuam,

unde erat, & fpi-

IUf Qp«

ritus redeat ad Deum , qui dedit illum.

]

8. Vani

, & Citqjl-

tas vanitatum , dixit Ecclefiaftes ; & «Qm-nïa» yd-

nitas.

x

X Tecurrd

9. Cumque elfet fapientiffimus Ecclefiaftes, docuit popu-

Confringi-

lum; & enarravit , quae fecerat & inveftigans compofuit pa-

rabolas multas.

"

1

?t

10. Quaefivit verba utilia & conícripfit fermones re&iffi-

fcere &-ideo

1nos, ac veritate plenos,

oe, ac du

ir. Verba (apientium ficut ftimuli, & quafi clavi in altum

iamdam prae

defixi,

n

flore uno.

qua per m.agiürorumV'conv'iïi:ium data füunt a pa-

) Langudca

i12. His amplius , fili mi 4 ne requiras.

Faciendi plures

qui fere cap-

i folet,..5

lbros nullus eit finis : frequeníque meditatio , carnis af-

fiu&io eft.

libidine refri»

, quod etim

15. Finem loquerdi pariter omnes audiamus, Deum time,

, quod cappte

qs, nümerat

& .mandata ejus obferva ; hoc eft enim omnis homo :

. 1. & bulli

14. Et

y, Vl quia

Recurrat "ViffA amrea.) Ketrahatur,

þofui!ïet in aff'c—qüenda rerum..cogni-

fis proveni

m

; &lqe

-co-ntrahatu:r, ac corrug.etur cerebri

tione, quas narrationes fapiens ad

membrana cerebro ficcato, & immi-

audientium utilitatem contulit,

tios cipptris

auto, ut in fenibus folet.

Mbocatur

JGI- $éewx o fimne, €T qzm[ï cz'a'vi: )

ios, al cile

aendum, 1tà

autem visz, quia ut vitta quedam

Nam vim habent corda penetrandi.

totum cerebrum ambit, conftringit,

Qu& per magifirorum -confilimm, €rc.)

,'ophia.

« continet.

Dicitur e2xez vel ob

Intelligit facras Scripturas, & tradi-

Sgpalchrum

colorem, vel ob utilitatem, quafidi-

tiones, que ab uno Paftore Deo Scri-

ugque munde

Catur prerzofa.

Al'iqgi de .bile in-

pturarum auftore precipuo, & Chri-

telligeunt, qu& in fene&a minus fo-

fto Domino per magiftrorum confi-

7 Mtfs.) Pre-

let vafis fuis contineri,

;pentidm Lt

lium quafi per fuccelfionem continu-

- vicos pro

Copteratur bydria [uper fontem.) Ke-

am , ac traducem ecclefiafticam da-

nes inteliigit, & weficam , meatus-

tz, & communicate funt fidelibus. .

que urinarios, qui ferme in fenibus

12. His ampliws.) Id eft, melius.

. fuicilii at

collapfi, & inanguftum contracti non

Licet enim innumeri fcribantur li-

gisdofae

preftant officium.

Alii aliter, ut in

bri, tamen non omnes utiles funt, &

fabftantia a

zeliquis hifce fenii notis.

ilis legendis multum temporis teri-

; ore piout

Coufringatur Fota fuüper ciffermam. )

tur, & mens, «& oculi fatiganur.

; animatlous

Midetur effe ejusdem rei proxime di-

Frequensque weditario.) Mlentis agi-

i, foc &l C

Fons enim, & cifter-

€&x repctitio.

tatio , & pertinax legendi; aut fcri-

rodudu pet

na idem fere funt, hydria, & tota in-

bendi ftudium librorum Authoribus

rtebrai, a 05

ftrumenta ad hauriendam . aquam, li-

neceffarium.

defrit, port

cet inter fe diverfa.

13. Hec eff emim ommis homo. ) In eo

9. Ezarravit , que. fecerat. ) Cum

fita hominis felicitas in -hac vita.

D ;umpi-

lii

dixit c. 2

Magntficavi opera mea,

Vel, quafi dicat, absque hoc nihil

a mp-

Vel cum

mam'h

«dificavi mibi domos, &c.

eft omnis homo; & qui hoc non eft,

a aecdlr

ænarraviþ, quam diligentem operam

nihil eft L qui hoc non agit, nihil agit,

LIBRI CAN TICORUM

528

1. Frgl

14; Et cuncta, que fiunt, adducet Deus in judicium pro

tuum : !

omni errato, five bonum , five malum illud fit.

5 Tf

tur examini id quod, licet non plena

quo niam in vanum reäïpic animam fu-

tuotum.

am, cum propter hoc folum creatus fit.

voluntate, fed ignoratione, & inad-

Jeetabimu

I4. Pro ommi errato. ) Id eft, id

vertentia qu1dam admittitur, & difc -

tietur, an excufationem mereatur, an

quod quafi per érrorem, autignoran-

vero damnandum fit.

äiiigunï

tiam fit, quafi dicat, etiam fubjicie-

pE

a ii , led

primario ul

te amorem,

CANTICUM

iplam amo

latii co;

tione,

Vino. ) y

bet convivi

^CANTICORUM

ententia

Conviyio p

ibet volupt.

SALOMONIS

lii aihoyes,

1 Fïdgrd

Qïï"'OD*HE

BRAICE DICITUR SIR

nguéntom

HASIRIM.

apul Hebra

4

coromti, |

)(CAPUT PRIMUM.

PEiaS- iniren

&e lg ;

Hoc 'canticum totum ef? my[licum ,. pleni[imum z'ncomprebenjibäis

Ü ntis, :

4

amoris Cbrifli erga [ponam fuam ,. ac-vviciffm |ponjee

äit s(?ï.or.. I

IMointdo us

erga Cbriffum. [ponfum.

T.

5 "vir:me ; c

Oleum,) .

-ubera

Sculetur me ofculo oris füi: quia meliora fu*nut

Té odoto,

ter i'ragm, |

tua vino,

^

9. Fta-

95 qnt od

Sadalui. .

t odor diei

pluralis numerus ponitur pro fingu-

Ef m

E. 05

CHLETUR.) Sunt verba fporifæ,

Pttus odor f

In Hebrzo eft, ^"3pu iifzgcgen.i,

lari, & particula , De, more Hebraici

uma quod l

a radice ,.

Dj

233 z4[244 qu& duo ftgni-

idiotifini fuperflua eft.

Tatam,

ficat, ofcu

j

ari, & erudire.

Videtur

Oris fai.) Non eft hoc otiofum ,

i N 1iigy

Spiritus fanctus hac voce ambigua

fed emphafim habet quafi dicat, cete-

I 'acris L

nos admoncre voluiffe, füb hoc car-

rorum repudio, illius folius, quem

nali verborum fono, fenfum fpiritua-

diligit antma mea, ofculum oris ad-

( o

fenfus autem

mifero.

-

' Sa*(m Q, n

lis eruditionis latere

A fna ;

eft

Utinam meofculetur, me amet,

Mel/ora.) Suaviora.

feu mecum: pacem habeat.

Ulera :u4.) in Hebrego eff, *p 453

Pï?ä;lïcirij,

Ü

dedecha, quod aliqui vertunt, 4mes

&E0 a*-!f'löl

69('53;'0.) Helraice , 4e

fr.n/i.r,; f eä

—A

L^

* i (,

CASMPH'I:SL

5

^5

-

9

licium yto

2. Fragrantia unguentis optimis.

Oleum effufum. nomen

tuum : ideo adoleícentulae dilexerunt te.

— À o

3. Trahe me: poft te curremus in odorem unguentorum

cet non plena

tuorum. Intíoduxi: me rex in cellaria fua : exultabimus, &

one; & ind-

ritur, & difc»-

laetabimur in ce, memores uberumtuorum fuper vinum: reéti

| mereatur, an

äiligunt te,

Qp

4. Nigra

res 742 , led vox Heb

TO

Pa

ica ** ded,

Suavitaáte unguentïutufh alle&ta ce di-

Per adolefcentu-

primario ubera fignificat, & transla-

ligere ccperunt.

las, ut fupra notavimüus, ánimas in-

te amorem, quogd per ubera' Hebrzi

ipfam amoris fedem fignificert, ficut

cipientes, aut proficientes, fed non.

Latini «cerdi:

;

». at car;-ulz"r fignifica-

dum perfe&tionem adeptas fignificat.

tione.

3 Trabe ze.) Quafi dicat, fic amo-

Fiue.) Vinum Hebrzi pro quoli-

ris languore débilitata fum, ut'nec

pedibus valeam confiftere, multoque

betconvivio l&to, & lauto furaunt.

Sententia eft , Amor tuus quolibet

minus ad te advolare, vel te veloci«

rer currentem. confequi,, fignificatur

convivio preftat, & fuavior eft qua-

libet voluptate.

Superant enim divi-

opus effe gratia Dei ad amorem di-

vinum trahcnte.

"'TPraxit vero Chri-

ni amores, & delicig quaslibet alias.

ftus, qui de fe ipfo ait Joan.. 12. i52,

m

*

Ea grantia unguentis

0pimi.

Ego fí exaltatus futro: a terra , omnia

L SIR

Unguentorum fit mentio, quia oliin

£rabam 4d ie, hoc eft, omnes homi-

apud Hebraos ufitatum fuit, ut fponfi

nes.

Dicitetiam, Trzbezze, ut often-

coronati, & unguentis delibuti nu-

dat fponfa fe non tam per blanditias

Chriftum | zzxit- Dezs

ptias inirent.

duci paratam, fed etiam per ditfici-

elea lezitia pra confortious [mis,emyrrbas

lia, & afpera raptari.

D

]

|

j

& gutta, $ cafia a veflimeutis dlins.

Pofd te curremus. ) Non veniam in-

Pf. 44. 9- & confirmat Apoftolus cum

comitata, fed mecum accurrent etiam

af

ait Actor. I1o. 58. 7Ef/um a Nazareth,

T

adolefcentule comites mez.

]

Jnje

quomodo unxit-eum Detus Spirim fantto

P

:

Ip odorem unguentorum tuarum.)* In

£$ viriute s.

odorem fanctitatis , doctrinz, legis,

Oleum. ) Sumitur pro quovisliquo-

facramentorum, converfationis, &

te odorato, & fenfus eft, tam fuavi-

gratiz Chrifti.

fün j

ter fragras, nt non modo unguenta-

Igtroduxit me Rex-im cellaria. fua. )

tus, ant odoratus, fed unguentum,

LXX. £ig Tà r4usov, quod non cel.

, o

& odor dici merearis.

lam tantum feu promptuarium. pe-

/

Effsfim.) Non pyxide inclufum,

num fïgnifïcatg ubianfiona reconditors

fed etiam. thefaurozrum, & quarum-

jo if

cujus odor fepultus, fed vafculo effu-

!

itur p

libet rerum pretiofarumxepofizorium..

Hepratet

ratum.

fum, quod longe, lateque fert odo—

: mole

Senfius ergo: per hanc metaphoramy

Nomen tuum.) 'Yu ipfe, fe

De en*-im

fignificitus eft : introduxit me inpe-

in facris. Litteris Nomez accipitur pro

nctrale ipfum thefaurorum: ineffaji-

uf dicm 17

re, quz nomini fubjicitur, ut Pí. 47.

lis mifcricordis , f;pientie, fci-ntiz,

& charitatis fuz..

; foliKIS j q

II. Secundum momenm tuues Dowine,[ic

Deus per Movfemy

lum 0* ;

65 luus tua

folum in templi veftibulum fponfany

ld eft, qualis es, talis

Pïædic il*is.

:

fuam introduxit, per Chriftum. vero

Ideo

in ipfa Sancta fanctorum.

adele[centuls — dilexerume. £e.1)

3

;ræOCR' T:'TZ

— B;bÀ, cum. Com, Meneoch. 1. iV.

AXX

vetim

*

539

LIBRI CAN TICORUM

4. Nigra fum, fed formofa, filize Jerufalem, ficut taber-

T Si i

& sbl o

nacula Cedar, ficut pelles Salomonis.

s. Nolite me confiderare , quo

d fu

N

fca fim, quia decolo-

nacula pd

*

ravit me fol: filii matris mese pugnaverunt contra me, po-

$. Equi

1n6a

fuerunt me cuftodem in vineis :*vineam meam non cuftodivi.

6. Indica mihi, quem diligit anima mea : ubi pafcasj ubi

—

cubes in mer

tuorum.

jdie ,ne vagari incipiam poít greges fodalium

rit ubi men

fle; m Ü

Ted in dara,

7. Si

cg fide luce

Memores ublerum tuorum , €5c.) Amo-

fol; hoc eft, lux dix';*ina, i]liæ morti-

lis palcit.

tis tui, vino fuavilfimo dulcioris.

ficationem corporis fuadet.

Flii matris mes.) EEx eadem matre

Ne agari

valent.

Reti di/igu;?t te«) Quotquot judiciq

ium ftratag.

mecum orti, non patre, id eft, fra-

thio 2dotypi

4. Nigra fum, €&c.) Nox Hebraica

tres mei uterini, quafi dicat ; ceteri

hominum cctus ; nam Ecclefig ma-

cet me non !

ww fcehorab, fienificat fubnigram,

decore, Ted

feu fufcam, quafi dicat: Fateor, fu-

ter eft humana natura, cujus filii funt

fca fum , & fubnigra cute manuum,

etiam Pagani, Mahometani, Judzi,

pitudinis fu

*

la. - Non

& faciei, ut folent quz ruri degunt,

Hgretici.

Tlorum caxl:

& greges minant :

verum facie fum

Pugnaverunt contra me.) Sic ordo

liberali, & lineamentis decoris, &

conítit:endus eft. l.. conftituerunt

infidias, &

me cufítodem.

Il non cuftodivi vi-

minebat hoc

totius corporis membris eilegans, &

ln menbris

venufta.

Écclefia Chrifti in humili-

neam.

Ill. idcirco pugnaverünt con-

tate fundata, & multis perfecutio-

tra me, &c.

Quuod autem dicit, Pe-

ens & BI

"

tem . verfab

sibus vexata forís intuenti contem-

füerumt me , &c. fignificat Ecclefie

pericula eu]

ptibilis videtur, penitus vero nofcenti

Chriftianorum primitive commiílas

fuiffe omnium fidelium animas pecu-

qutat, &

amabilis, & venerabilis.

liariter autem creditam illi curam

Yatte whilo

Sicut tabernacula Cedar. ) Aitfpon-

fa fe paftoritie vita deditam effe qui-

Synagogs.

Non-cufítodivit autena

dolofitis Y

Qs

hànc vineam, propter vinitorum He-

icuritur fe

dem fufcatam iníftar ctentorioruim

darehorum, id eft , Agarenorum, &

brzorum invidiam, & improbitatem ;

T ag

lfmaelitarum, quorum tentoria eftu,

nam & filiumfamilias nécarunt, &

VE üt ajii «

ld , af

imbribus, pulvere, &c. erant deni-

vinea ipfa pro dulcibus uvis labru-

rata,

fcas protulit, immo fpinas, & fcl

T'orüm n

draconum.

Hinc factum eft, ut con-

&t aliqug

Szcut pelles Salomonts.) Quafi dicat,

tiios LUR

fed nihilominus adhuc decora fum,

tra eam exardefcerent per multipli-

Tit, V

& formofa inftàr tentoriorum Salo-

ces perfecutiones.

S

f

monis.

Videntur enim non copula-

6. Indica mibi , quem diligi£ anima

pf

ptum v

tive hec accipienda , fed diftribu-

mea.) lndica mihi o dile&te mi.

fun?

tive.

Ub: pa[cas. ) Greges.

Wne, a

Ubi cubes.) Ubb cubare fzzcz's, ut eft

QUOd. matre

&. Nelite me confrderare, ) &c. Eix-

cufat fufcum coloreém , quod natu-

in Hebrzo; folentenim paftores me-

POteRi at (

ralis non fit, fed propterea contra-

ridiejuxta fontes, rivos, aut dumeta

Par—ltim Pä[(

fuas oves continere in umbra, donec

$

&us,quod ruri agere, & in fole fit

M qe MCI |

coaéta.

Ecclefiam multze perfecu-

fol defervefcat. 'Lot aíli&ionibus

1 Cm dj :

tiones vexarunt, & eo adduxerunt, ut

preffa Ecclefia, cernens a folo pafto-

ddi ]

" nigra videretur, fidelibus male habitis;

*

rum principe Chrifto remedium ex-

im ;

émmne & occifis

»

Decolorat etiam

pectandum ; ardet eum reperire, que-

Depu/þl

-

Mi L

"GAPUT.I

EEIS

ficut taber-

.^. Si ignoras te , o. pulcherrima inter mulieres egredere ,

& abi pott veftigia gregum, & paíce hoedos tuos juxta taber-

uia detolo-

-

nacula paftorum.-

fà 6, 90-

8. Equitatui meo

in cuktrribüs- Phargoniä affimilavi te amica

n cultodi.

1nea.

paícas; ubi

XXX 2

9. Pulchrae

es fodallum

rit ubi meridietur, non ubi perno-

Et hoc fortaffe munus obibat Racheti

étet; nam Chriftus tenebrasnon amat,

Genef. 29. 6. fenfus ergo cft, fpon-

Ól

u

fed in clara , & orthodoxa Catholi-

fus ovium, aut caprarum gregem

4, que mbrti-

cz fidei lace conquiefcit,. & ibi fide-

produxit in pafcua, tu. fequere gres

les pafcit.

.

gem hedorum tuorum ; nam ipfi

idet,

x eudem matrà

Ne -vagari

incipiam , €c. ) Amato-

naturg quodam inítinétu mattum ve-

rium ftratagema temperatum abfyn-

ftigia odorati , ad fponfum deducunt.

e, id efl, -

thio zelotypiz , quafi dicat. 'le de-

Porro hec veftigia gregum videntur

dicat ; cete

cet me non tantum a probro, & de-

efle creaturz omnes, quz Dei glo-

L

j

CC

lefig m

decore, fed etiam ab omni vagz tur-

riam, & bonitatem annuntiant , &

cujus Blitunt

pitudinis fufpicione immunem. prz-

nos ad eum deducunt ita. Job c. 12.

vtani, Judii,

ftare.

Non eít mihi tutum circa pa-

7'. Gc. 9. Igierroga jumenta,€y docebuzn£f

te, 65 volatilia celi, & indicabunt zibi,

it, Sic ordo

ftorum caulas vagari ; illoram enim

infidias, & petulantiain metuo. Im-

loquere terr&, €9 ve[pondebit tibi, 6$ zar-

con(tituerunt

rabunt pifces maris.

Velcerte fenten-

cuffodivi Vi*

minebat hoc periculum Écclefie, cum

in membris fuis varia loca circumi-

tia efthujusmodi. Poftulaverat fpon-

»nayertünt Cote

ens, & tugiens de civitate in. civita-

fa fibi a fponfo indicari, ubi cubaree

vem dicit, Pt

tem verfabatur inter circum(ítantia

in imeridie, non aliud expectans, aut

f Beddfe d

pericula cultus idolorum , quz reli-

expetens refponfum , quam ipfum

( commli E

querat , & argutiz, & fplendoris

non alia ratione fuavius meridianum

animas pea

varim philofophorum fapientie, &

eítum fallere, quam in ejus fponfe

m i

]i curani

dolofitatis hereticorum.

Vide quze

fug cogitatione, in qua cogitationes

üodivit quten

omnes fuas defixas haberet.

Re-

dicuritur fequenti ver(iculo.

rinitorum He«

". Si4gnoras te. ) Sunt verba fponfi,

fpondet fponfus , ff zgnoras te, & c. id

" robitatem ,

vel ut alii velunt chori puellarum.

eft, quia non ig4oras te ( nam hoc

gecanitty

Ilud ze&, e& paragogicum more He-

loco, //, non eft particula dubitantis,

Jibrü

breorum, apud quos redundare fo-

fed contrarium

rmius affirmantis )

pin$ s

lent aliquz particule, ficut apud La-

probe fcis; quam fis amabilis , &

j l, u 007

tinos me/,uee ,

ie, ut cum dicimus

quam ardenter te diligam.

Verum

u multipll

Tute, id eft, tu ipfe.

quia te juvat jocari, & zelotypiz fti-

i poff veffigia gregmn, &c.) Hoc

mulo me pungere, me quoque juvat

dili! .am'nu

fumptum videtur e paftorum confue-

idem facere. Ejftote, meque, meum-

. de

tudine, a quibus imbecillum .pecus ,

que domicilium ignores, quod eft cor

quod matres in pafeua afiequi non

tuum ; egredere, per me licet, nihil

7 AC

"T

poteft, aut domi :clinquitur, aut fe-

inihi abs te, vel de te metuo: nam

lüoreö mé

paritim páfcitur interduin a. puellis,

fecura gregem tuum circa taberna-

ut de Alcippe canit Virgilius Ecloga

cula paítorum pafces, ideft, in me-

don

qbt:

7. cum ait :

dio nationis prave , &c. Vide dicta

ihidtionibus

Quid f«cerem ?. neque. ego Alcip-

n.

E

" folo p 0

Jo

pem, "ec Pàilda habebam.

8. Equitatui meo, 616.) Quafidicat.

Depulfos & lacle demi qua claude-

Nihil tibi metuendum ab infidiis pa-

qedium &

ré£ 40250$.

gl QF"'

ilorum , aut ab hoPcium- violentia ;

532

LIBRI CANTICORUM

9. Pulchrz funt gensze tuse ficut turturis : collüm tuum

^. Bott

ficut monilia,

1. Ect

oculi tui C

10. Murenulas aureas faciemus tibi, vermiculatas argento.

15 Ecce

11. Dum effet rex in accubitu fno; nardus mea dedit odo-f

rcm fuum.

nofter flor

1. Tign

-12. Fafciculus myrrha dile&us meus mihi, inter ubera

-

imea commorabitur.

cyprefüna.

I5. Botrus

agtaecces assv a n

nam fortitudine fiimilis es equitatui,

ornantes funt Scripirturæ facræ'; col-

bit, quift d

atmant atari ,

& curribus meis armatis, & falcatis,

lucentes auro fpiritualium fenfuum,

& variatz fuavitate eloquentiz, fen-

ubera gratos

]

quos adduxi ex /Egypto, emptos,a:t

Bene hzc

fpoufum meg

dono datos a Pharaone.

tentiis, & tropis fanctorum Scripto-

Te odoratione

conveniunt militanti Ecclefie, con-

rum, quibus nulla profana fapientia,

X atmaros eus

tra quam portz inferi prezvalere non

aut eloquentia comparari poflit.

poffunt. Aliqui ex Hebreo vertunt,

LI. D effet Rex , 6$c. ) Interim

que pie medit

I3. Botrus C

Equa mea im curribus Pharaonis , &c.

dum Rex, id eft , fponfus tempore

fed vox Hebraica Mpp /»f2, equam ,

convivii fuit in accubitu fuo inlecto

buloih, quæ"

triclintari, vel in fella ad menfam.

Juda, comar

& equitatum, fignificat, quemadmo-

LX hoc frutie

duni ó /-0c, apud Grecos.

Nardas &fc. ) Solebant olim apud

Orientales maxime ]ud&eos, mulieres

t, quod c

9. Geze :u4«. ) Malg , maxillz.

LXX,. o*:wyo'vsg.

convivales corollas, & unguenta pa-

lit. Lib. ?

rare, & etiam convivas praecipuos

QU& Yusta a

Sicut. turtiris.) Nocem Hebraicam

t»93nm Perim, verficulo proxime fe-

iis perfundere, ideo hic fponfae hoc

. QUod- potif

officium tribuitur.

Porro nardus

apdditicis

quenti, zmurenulas , vertit nofter in-

terpres. ltaque hoc etiam loco or-

herba eft odorata, cujus meminerunt

Ootem. C'vor

namentum muliebre fignificat, quod

Diofcorides lib. r. cap. 16. & Plin.

in pretio ha

f&lfil uv ü

aliquam cum ave hujus nominis vel fi-

lib. I2. cap. I2. ex qua etiam pretio-

gure fimilitudinem haberet. Pagnin.

fum fiebatunguentum. Hicpro utro-

Mdate]h. E

D& re more

Vertit : Decora füpt maxille tua £2 u-

que accipi poteft.

Significatur au-

venulis, colluzs tuum t2 torquibus. Com-

tem hac verborum allegoria, quam-

mius, quem Y

*übuly ttbus

mendatur hac allegoria Ecclefie ca-

diu Chriftus Dominus poft afium-

ftitas, verecundia, & animi puritas.

ptam carnem cum mortalibus vixit,

Kus eft botru

& poftquam ad celum afcendit im-

W COfeulari o

IO. Marenulas aureas, 6 c. ) Mure-

nule funt ornamenta muliebria, fic

mortalis ,

nardum variamsm virtu-

Cltem haben

tam Ecclefiz illum faavitite fragran-

fmd?- TOï)z.

di&ta, quod in murene pifcis fimili-

tudinem aurum duceretur , & macu-

tie fpiritualis delectafle; nam Ec

e e( anm* t

Caffio-

fie virtutes funt bonus odor Chri

g-

lis, aut punctis variegaretur.

feri Hcdefg

dorus explicat his verbis

Murenulas

^. I2. . Fafesiculus: myrrba , 67; )! Vox

orgamentum |jfunt. colli virgimalis , aut

Hebraica 3333 zzeror, fignificatquam-

, Md Orglj j

C EDBretbs f

paellaris, "videlicez vvirgula auri perple-

vis colligationem , feu crumenam,

xe , iptermixtis nounumquam pnichra

feuinvolucrum. LXX. habent , 67-

J & ag

n )

Qüàrum

varietate [nbrilgfrmis argenti fiüis , C

towog TlG Cuwrüc.

Collsgatzo gutta ,

put

Dicacif

lt

boc efóü, quod dicit :

Versmiculatas ar-

ut: vertit D. Ambrof. in Pfal. 1rg.

3 r

üt

gento, hoc efl, in zmodum vernum ter-

Intelligi ergo vafculum pretiofum

obïhh 1

!I*Qnt

renovum , quos dumbiicos dicznt , d;-

myrrha, & hujufmodi rebus odora-

ER l0n

Mlüre-

Q dlr

flindlas, € inter fe conjunttas.

tis plenum, quod e collo fufpenfum

ta lm

nulg'aurez , &c. fponfam Ecclcfiam

UI

lt

anteäpe&us 1 .& inter ubera pende-

Detipic,

UR

SOAPUT

533

llem tuum

15. Botrus cypri dile&us meus mihi, in vineis Engaddi.

I4. Ecce tu pulchra es, amica mea

oculi tui columbarum.

, €cce tu pulchra es,

45 atgento.

dedit odo-

15. Eccetu pulcher es, dile&e mi, & decorus. Le&tulus

nofíter floridus:

i

ntet Ubera

16. Tigna domorum no

üfärüm cedrina , laquearia noftra

cypæ*eiïina.

1, Bottus

Xxx 3

CAPUT

—Ó— À

bat, quafi-dicat : ficut puellz, que

cultum Dei, -& mores pertinent, fin-

; facre, col-

um fenfuiih,

amantamari , ante pectus ,. & inter

cere, & abfque errore dijudicandis.

ubera gratos odores ferunt ; ita ego

1$. Lecdlzims zoffer floridus. ) Secun-

»quentiæ, fet«

fponfum meum Chriftum otni odo-

dum "Theodoreti fententiam in. facra

jrum Scripto-

Scriptura, ut in lectulo fponfus, &

ana fipientia,

re odorationem in pectore geftabo,

& amaros ejus cruciatus , pallionem-

fponfa conquiefcentes , fpirituali con-

ui pollit

£, ) lntem

que pie meditabor, & recolam.

nubio junzuntur.

Sponíus verbi fe-

13. Borrus Cyprz , €c. ) Cyprus ar-

mina fertili folo infundit : fponfa con-

nfns tempore

m fuo inledo

bufcula, que eft frequens Syria, &

cipit, & partnuriens in Chrifto filios

]udea, comam habens odoratiilimam.

enititur.

Hoc lectulo nihil floridius

al menfam.

at olim apu

Ex hoc frutice fit odoratum unguen-

confiliis, preceptis , fententiis , do-

tum, quod cyprinum dicitur. Vide

cumentis, &c.

Vellectulus, eftpax

ao5, muliers

Plin. Lib. 12. cap. 24

Povro vites,

Ecclefie, & quies fingularum fide-

[ ungnenta p

quc juxta arborem hanc nafcebantur

lium animarum ; eft autem floridus

ja8 præcipuos

quod. potiffimum fiebat in vineis

Ecciefi lectulus, quia refperfus Spi-

i fponli ho

Engadditicis ) in botris faperem , &

xitus Sancti oinnigeuis floribus gratia-

Porro narüs

*

odorem QCypri referebant ; ideoque

rüm , maártyrii rofis , virginitatis li-

s meminetunt

in pretio habebantur, ficut hodie in

lis, humilitatis violis, (c.

*

, 1. & Plin

Italia uvz illz , que appellantur,

Mofc at elle.

16. Tisna domorum noffrartm cedyi-

Exrat autem Eugaddi pro-

x4.) Ceáraus , inquit D. Ambrof. lib.

Hic Pf() utto"

pe maremortuum, ut docet Adricho-

opificatr 4U*

3. Hex. cap. 12. /zfpendendis. tettorum

mius, quem vide in defcriptione, &

apta culminitus eo quod bujufmodi ma-

corits

quam—

tabula tribus Juda num. 116. Chri-

: goft allum-

ftus eft botrus odoratus, & falutaris

zeries, 68 procera ftt [patiis, mec omero-

tilibus vixity

in torculari crucis expreffus , ex quo

J* parictibus, 6c.. 'l'igna domorum ,

funt veri Prelati, & Doc&ores Ec-

afcendit ifv

calicem habemus Eucharifticum , quo

jgigm. vt

Menoch. Tozs. IV.

clefiarum, qui vita, & doctrina do-

mum Dei fulciunt.

Sunt ex cedro ,

j

vtefaga

delectantur mirifice ,. & recreantur

)

namboe

veri Ecclefia filii.

quia re&a funt illorum opera , mens

conftans, vitaincorrupti, bonoodo-

od

p C

C

Vor

; 14. Ocal ul co/tzmädrum.) Volunt

re fecunde fame, quique fan&itatis,

j

interpretes fponfum loqui de columbis

& do&ring fuaveoleutia d&mones fu-

)

h'c'ac quäm'

menänj.

Syrie, & Africe ( Tripolitanas vo-

gant, (& animas a vitiorum corru-

] en

cant) quarum oculos memorant effe

ptelis immunes fervant.:

labent j $)

perfpicaciffimos , colorfs , & fplen-

Laquearia.) 'Vabulati laqueata, feu

il £^

doris exitüti.

Significatur fpiritualis

lieunaria,

] la,H'

rerionum

oculus intentionis, qui omnes animz

Cyprefna. ) Cypreffus, quia odo-

aciones dirigit', fimplicitas etiam,

re optimo eft, & xterno nitore, ca-

j y$ 0

dord«

& caftitas , fed potiffimum Ecclefiz

riem , wetuftitemque non fentit , ri-

j

o ifpen

fqm

perfpicacitas in iis ; quax ad fidem,

eniee

1

mam fiffuramve fponte nullam capit,

ubem

LIBRI CANTICORUM

534

La Introc

Quys P U. Ts TE

dhoritatem.

o flos campi, & lilium convallium.

.

s, Fulai

fic amica mea inter filias.

iEG

2. Sicut lilium inter fpinas,

V£0.

6. Len

- Sicu: malus inter ligna filvarum, fic dileCtus meus inter

bitur me.

filio. Sub umbra illius, quem defideraveram, fedi, & fm«

7. Adjur

&us ;jus dulcis gutturi rpeo.

4.. Intro-

:

emporum.

montibus.

Bene cum 1ilio contfertur

quosdulque

ideo habilis eft cowndendi»sx faftigiis ,

& lacunaribus. Vide Plin. lib. I6.

Chriftus , quia ut inquit Honorius

Auguftodunenfis: J /siro quiuque con-

quhssooo r tD

cap. 40. & D. Ambrof. lib, 3. Hex.

cap. I3. Laquearia funt fubditi ju- — ffZeramzur ,

quia efh candidum , babens

fnavitate perti

fti, & pii, qui fe abítinent lethali-

colorem «ur

eum prominentem , & eff odo-

jmpellente acc

Hi a trabibusillis depen-

riferum , €& pandulum , 6 femper incur-

tita, Umbra.

bus culpis.

vun: Sic Chriflus eandidus efl im buma-

dent, & quafi quedam c«ili teftudo

ttio, refripe

ftellis micantibus ornata fignis, reni-

mitate , aurems im Deitate , adwifams

Sic L.5

12 pradicatione , pandecus d fejerpeendo

brahit tili,

dent ipfi'cupreflini , fuo 1n vivendi

ftatu incorrupti, nec cariei hominis

penitentes , incurunus ie conde[cendendo

Fradiu ejw. ]

cedentes.

peccatorióbus , &f eos feblewanda.

dilcia. fint ,.

c.Sreuz lilium soter fpimas, &c.

) Quafi

103. eliquia ts

G

afas campi , 6&c.) Noneftob-

" dicat, fi cum fponfa ceteras puellas

mentum etiam

É E

litus decoris facer Scriptor,

conferas , quz per fe fole 444 ap-

ais Domini,

pellari poflent , jam fponfe conten-

dum inducit fponfum fefe laudantem,

tione €as fpinas potius dicas , quam

4 Introdusit

u

ia id exigit ftylus bucolicus, & pa-

lnteXXïgï potd

j

Laudem vero

lilia.

'fale lilium eít Ecclefia Ca-

tione ia fefto

torum fimplicitas.

tholica, inter fpinas hxreticorum , &

fuam premittit laudi fponfe , ut mi-

tdto füit rey

nori illa cum verecundia mox ferac

falforum Íratrum Synagogas , qu&

1, üt ii e

fe tain effufe in os laudari--

/filie funt eo quod ex Chrifto per

QOT 2, 14,

baptifinum fuerant genitz , fed jam

Campi.) in Hebrzo eft, 1330 /2ron,

vt Sangu:

quod aliqui explicant fararztatzs ,

1.

fucco gratis aride , & vulnifice funt.

&t : [pfemes

ve uhertatis, quafi dicas, florem be-

3- Sicut salus imier li.gn.ä ]il'unrum.)

tit me n ay;

Quantum malus przftat arboribus fii-

juffit introire

ne alitum , plane faturum , & !

äEO

€

veftribus odore , & guftu , tantum

humore potum.

Ali retinent

H

Wete cie

bream vocem, quafi fit nomen pro-

fponfus reliquis. omnibus. — Malus

Qui Deum j

Chriftum fignificat ; ,ejus fios odo-

Tines,

prium loci inter Joppen , & Cafa-

rein fidei, color virtutum variarum de-

faream. LXX. habent 78 ais camp?,

Oräina-u

i ;7,

ut nofter quibus communiter Patres

cus;e j».uf(iueviviücamChriüicarncm in

Bene

Euchariitie Sacramento recte-expri-

confentiunt , & Interpretes.

mit

?^, Cumdem

fponfus eft los campi , quia Chriftus

Ligna. filveftria funt homines,

elt los de radice Jeffe, qui ex terxa

qui virtute propria nullum ex fe pof-

iXiiTet ! R&tl

funt fructum falotarem, & perfectum

virgine, & inarata proceflit

proferre , qui per fuperbiam fublimi

tititig, i

it.

Lius cmvzzliiiim.) Non inteIIiïgic

tre, Oliln I

Bofculumelegantiffimum , quem nunc

colum puliant vertice , qui aculeos

mdbig hOHlinf

fpinarum & verborum fupertlua fo-

vulgo /liwa comvallium appellant, fed

lia parturiunt , & frn&us caílos me-

lilium commune fex foliis conftans.

10 tt vineu

is.

Dicitur convallium , quialilia copio-

rito mercédis aterna.

Dititis,

doter félios.) Ynter filios hominum.

fo humore indigent, ideoque melius

br

Y Faj

Sub umbra i(/iw, &6c. ) Ut ejus

älcam mw

in vallibus provegiunt » quam in

r

T

L

CAPUT

535

4. Introduxit me in cellam vinafj,äm , ordinavit in me

*

éharitatem.

ater filüs.

s. Fulcite me floribus, itipate me malis, quia amore lan-

ueco.

y Imeus Inte?

& dextera illius amplexa-

6. Laseva ejus fub capite meo,

edi, & u

bitur me.

o"fciue

7. Adjuro vos, filiee Jerufalem , per. capreas, cerv

s

,. Intro

eamporum, ne fuícitetis, neque evigilare faciatis diïe&am *

lilio conlatur

quoadufque- ipía velit.

qit Hororis

3. Vpxï

hl qu)/;qae (tite

uidum , lultns

fuavitate perfrueret, audacior amore

putant lagenas fignificare ; vinienim

Wethy d dite

odore vires defe(te revocari. folent.

impellente acceffi , & fedi votis po-

LXX. habent 2v

vporg, doratis un-

& fanper ia

tita. Umbra eftgratia, favor, pro-

du ej? m hamte

tectio, refrigerium , virtus altiffimi.

guentis.

Significatur

magnitudo

4fe adiriferià

$ic Lucx1.535. —

amoris fponfz, cujus vim ferre non

brabit fii.

ff'irtus altifrseni obum-

valens linquatur animo , deficiat, &

TT Mtip)mdo

! midcjiendeüdo

Frufius ejus.) N ezb

um Dei. Qsm

collabatur ; ideoque fuaveolentia flo-

ais

dulcia fümt , ajebat David Pfal. 118.

rum fulcienda fit.

1Áf, 50-)&"3&

105. elequsa tua f'aueibus meis ? Sacra-

6. Lava ejus, &c.) Geftus amplexan-

eteras pueits

mentum etiam corporis , & Sangui-

tis per dexteram,

& finiftram innui-

folg ia 3

nis Domini.

:

youfg contét-

. Introduxit me 19 cellam vina

;*iam.)

tur, quafi dicat. Quid hxc poftulo?

ille ipfe wanum porrigat cportet ,

; dicas , qui

Intelligi poteft de fidelium congrega-

lzva qtiidem caput defe&um attollat,

. Ea v

tione in tefto Pentecoftes, qux tunc

dextera vero corpus languidum, ac

sreticomum,

adeo fuit repleta mufto fpinitus fan-

&i, ut vino ebria crederetur eftuare.

tremens amplexando fuftentet. Am-

u

5

0948 qu

plexu fponfi fignificatur Chrifti pre-

X Chriüo g

Aftor« 9. 13

M&l melius accipi po-

fentia, & auxilium, quodfert Eccle-

Jit& . f jm

"

tcft de Sanguine Domini ,. quafi di-

fix fponfe fuz.

cat.: Ipfemet. Rex fponfus introdu-

vulnifice n

D

7. Adjuro'vos , 6c. ) Poft deliquium,

]i F[wmm

xit me in apothecam vini , hoc eft,

ut fit, natura corporibus confulente,

t aIbOribus :

]-

juffit introire ad altare Dei, & illic

fumere calicem falutaris Domini ,

fponfa feffa vi&a fopore inter dile&ti

"

vt s gium

Ms

fui brachia corruerat , eam fponfus

$

qui Deum latificat, & vivificat ho-

reclinat in lectulum , & fponfs co-

eJus

: BOS 0(10'

mincs.

mitibus filentium indicit.

dg-

Ordinavit in me ebaritatem. ) In He-

p variam

breo eít: Vexslluzs ejus [mper me dile-

Per capreas , &fc.) Quafi dicat , fïc

yrifticuntid

vobis bene vota veítra cedant , ut

, jee 7

&,o, eumdem tamen fenfum exhibet

verfio noftra; dam idem 'eft, ac fi

poffitis capreas , cervofque campa-

fons honite

dixiffet , ftatuit me fub vexillo cha-

rum fclici venatione confequi, &la-

]um 6 p

ritatis, juffit me in hoc ordine mili-

queis irretire.

Dicuntur hec more

&p

ra P

tare.

Olim Déus metu, & timore

füblm

paftorali.

Vel certe caprez , & cer-

ale

magis homines ad fue legis obfer-

vi; quz animalia pre ceteris pulchra,

yi aC

vantiam pertrahebat , Ecclefiam ve-

blanda , & grata funt venatoribus,

, füp

erhud i

ro in vinculis Àdam, in funiculis cha-

us C

Aïos me

& paftoribus, proverbio apud Ju-

ritatis.

dzos ufurpabantur pro omni re,qu«

" 3. Esxlcite mefïo;viäus.) Vocem He-

cuique jucundiffima -accideret, Vide

[io$ of

gt

Pvov. 5. 19. & ibi dicta.

LA

braicam w ww Afforh , rgccntiores

$36

LIBRI CANTICORUM

g. Vox dile&i mei , ecce ift

jo. Ei

e (1) venit faliens in mon-

tibus , tranfiliens colles.

mea, C

. Similis eft diletctus meus capres ,

hinnulöque -cervo-

1l. ]a'

V.H

tum: en ipfe ftat poft parietem noftrum, refpiciens per fe-

! advenit,

nefliras, profpiciens per cancellos.

1. E

1 o. En

4

.(1) Venit. z» edz. Sixt. legitur. vitem.

ïnemf

Quoad wíque ipfa welt. )

Donec

'cum venit in montana [udew in do

L

Dulcedine con-

mum "Zacharis.

ipfa fponte evigilet.

templationis, & charifmatum fponfi

9- Sueilis eff dilebus mens , O.

dibus often

Chriftas v

fui adeo nonnumquam fponfa abfor-

Videtur fimilitudo petita ex hujufmo-

di teris cic

TY

w

ratis ; quz domum fe,a

cum hama

betur, ut quafi ceterorum , fuique

prorfus immemor , folo vivat fpon-

paftu referentes, fi januam forte oc-

? Corpore i

homiaum

To, cui hzc fponfe aberratio pluri-

clufam repererint, anteeam fubfiftunt,

aut incerte domum circumeunt , ri-

neftrastam

Tnum placet, ideoque adolefcentulas,

-tibàt noan

id eft, fideles fingulos, prefertimqui

mas, & aditus rimantur , & caápita

quratione Í

adhuc teneri , & proficientes, (qua-

5

fenefítris inferunt quafi poftulantes

re adhuc filie, & non filii appellan-

intromitti.

Vel fimilitudo defuinpta

-]is foe Vel

tur) obteftatur.

Porro capree, &

eftex rofis, cum earum caliculi fe

b

| babar,

Io. Es |

eervi funt. Patriarche , Prophete , &

explicare incipiunt, & ex vaginulis j

Apoftoli, quorum illi acute viderunt

quibus includuntur erumpere, quafi

ï pmlfæ fon

fponfum nafciturum , & illi fimul,

dicat fponfus rofeum vultum íuum

quantur wf

per cancellos oftendit , ut rubentia

| ducitur a

& ifti femper infidiisvenatorum mun-

di fuere expofiti, illi fide , hi etiam

fua* folia rofe femihiulce explicet;

lm intra i

| tem compe

corpore ad Chrifti fontem accurre-

cui explicationi favet MHebrea vox

runt, & hàlitu. fuo ferpentes infide-

Y merzitz, quam nofter vertit pro-

E plationis fu

litatis, & vitiorum de cavernis ex-

[piczens ; fed. proprie fignificat prodezs

* Verfwnem,

ihorum,

tra(tos occiderunt, & omnium eo-

ft 9 vel emergens & progerminans fe ,

rum in editis collibus, hoc eft in ca-

'quod- tamen non invite ad primemin-

Anttica g

lis, habitatio per contemplationem ,

terpretationem. accommodari po teft ;

: Deus illa

& fanéctam converfationem fuit.

nam fere.cicuratz rictuim ad feneftras

« COHCüiäns ;

Q. Yox diletli, 6$c. ) Qus hic fe-

applicant , & cornua per cancellos

Igit

qu.ntur putat D. Aponius, cui con-

immittunt, quod bene explicat imeta-

À Cai]limba )

fentit . Martinus DeI- Rio , dici a fpon-

phora emergendi , aut progerminan-

(!*uia fïmplg

fa fomniante.

Abrupto igitur ordi-

di fe.

(à Conium

$

ut fomniantes folent.

Cunda .^

tur i

ermone,

C;pree.) Rupicapre , feu ibici.

Quod autem dicit ,

Vox diletli mei,

Pofl parictezz, G'v. ) Solent aiman-

T. Jam i

fignificarz videtur , fe , prius quam

tes fefe hujufmodi gefticulatiounibus.

vtris defer

ludificari , & cum maxime volunt,

fpoofum videat, audire vocem €jus ,

dum pfæteïi

hoc cft, clamantem precurforem ,

fe fimulantnolle videri, fic illa Apud

Vere.exüt :

Ego wox elamanns in de[erto.

Virgilium.

*

YGt€ tedem;

Venit Íalezs. ) Nam Chriftus exul-

Et f'ugit ad [zlices , & fe cupiz an»

fhenfz Maytlf

savit ut gigas ad currendam viam,

te viderz.

Ià. Fhjs,

in quam per incarnationem ingreflus

Cedentium

Olim Deus poft parietem ftabat; cum

eft , & progretius per vite fpatium,

Cf;nltes "

lr

& per mortem egreffus.

populo fuo legem daturus, fe in nube ,

& quafi per nubis fiffuras , corufcat

L. manribus , 6c.. ) Ufque ab ipfa

inïntlæ JQ

infantia montes cum matre tranfiliit,

tionibus , & clangoribus$ , & lampae

iil £, (

*

.

CÁPRUTGE.

337

15 10 mon-

ro. En dile&us meus loquitur mihi: Surge, propera, amica

vent.

mea, columba mea, formofa mea,:

que cctto-

.ir. Jam enim hyems tranfiit, imber abiit, & receffit.

jens per fe

12. Flores apparüerunt in terra noftra, tempus putationis

advenit, vox turturis audita eft in terra noftra :

10. En

13. Ficus protulit groffos fuos, vineae florentes dederunt,

EEE

& venl:

cöoremfuum: Qurgejpropera amica mea, fpeciofa mea,

14. Co-

| Judss in do-

$B6 y 50-)

dibus oüendebät. Exod. 1,9. num. 16.

fmpus putattionis advenit. ) putiltïo

Chriftus vero poft parietem ftabat ,

floritione prior eft , & fic nofter ac-

ita x hujufno

i domum fe.a

cum humanis membris, & mortali

cipiendus eft Interpres , quafi dicat:

L

Flores apparuerunt, poftquam adve-

nuam forte oc*

corpore intermedio, divinitatem fuam

hominum oculis fubtrahebat, .per fe-

nit, hoc eft , prateriit. putationis

eam fubfitunts

neftras tamen, & cancellos eam often-

Ircameunt , It

tempus. Vinea veteris legzis ceremo-

tabat nonnunquam , ut cum transfi-

smialium omniim refectione putata

r , & cipità

guratione fua, & clariflimis miracu-

fuit, ut novi thyrfi, & pampini E-

ifi poftulatts

vanrelici pullularent.

*

^

itudo defumpt

lis fefe verum effe Deum . compro-

4

e

"

babat.

t

FVox turturis audita e/?) 'Turtur hi-

um cuic

"H..

I0. Em dilettus

rundiaum more hieme calidiora petit

5( ex Vgginiüiä)

4-, 6c. ) Sunt verba

fponfe fomniantis, ut etiam qua fe-

loca , fub vernum teporem rediz , hie-

nmpere, quA

In-

quuntur ufque ad finem capitis.

me muta, vere vocalis redit, cemit,

) vultum äum.n

ducitur ergo fponfus Chriftus Eccle-

& in celfis arboribus nidum ponit,

jr, bt rubentd

fiam intra muros Jerofolyumx latitan-

quare Virgilius ait:

siülcy explictt;

tem compellans , & fomno contem-

Nec gemere aeria cejhbz') fnrtär ab

plationis fufcitans, & vocans ad con-

zuleno.

.

ofterve

v

1

verfionem , & folicitudinem proxi-

s

)

imorum,

Caftitatem colit conji

walerh P & in

aä(:

viduitate perdurat.

dalis turtur B.

r

Amica svea.) Amica vocáatur, quia

te aü

Deus illam prctio unigeniti fui fibi re-

Virgo , cujus illa vox eft , Quoszzm

m

JUWP* j

"Ialis Ànna vi-

[ijas

concilians, pre omnibus unam di-

Virum mom cogno[co.

ligit.

dua, cujus vox Chriftum annuncians

ancdlos

tnplc(ï C

Columla mex. ) Columbam vocat,

audita eft in templo. — T'alis M'aeda-

at d

lenagemens ad Chrifti pedes, & lu-

quia fimplex, innocens, manfüeta,

"

mgermindü*

fida conjugi , & fpirituali prole fo-

gens peccata fua.

cunda.

I2. Frenus protulit groffos fita.f,) NGD

JI. Jam hiems tranfit, 6£$0. ) Efft

foliis modo vérnat ficulnea, fedjam

olent aunt/^

veris defcriptio.

j]am tempus horri-

roilis luxuriat, fruétus futuri fpcm

raüicul.xtie;;ions

dum prxteriit captivitatis fatang. Ut

facientibus.

Grofli funt immaturi fi-

gt y

n

ime Yo

vere.exiit populus ex /Egypto ; ita

cuum fructus , qui cum foliis ipfius

fic il Àpi

arboris erumpunt; fenfuseft: jJudza

Ii)

vere redemptus eft a Chrifto , hoceft,

menfe Marti.

protulit - Apoftolos.

Vizet florenves deZermnt odorem þïazzm.)

I2. Fleres apparterumt.). Primitig

,8/ i

credentium , maityrii tlofculi inno-

Vineg non folüs t:intum , & punpi-

occifi.

centes infantes ab Herode

nis, fed fuavitate quoque odoris tui

Lilium caftititis B. Virgo, viola ab-

obleétint tranfeuntes.. . Vineg florea-

te fb

gube

tes funt IÉc

j jcr

ftinentie Joannes Baptifta, &c.

'

clefie gent.ium , qua la-

níc

YYy

?ïurgs

,T

I

amp?

B(bl.,cum Com, Menocb. 1. IV

*

b

&

*

LIBRI C'ANTxco-äUM

53?

b a

4 À

2 ntace-

14. Columba mea in foraminibus petraee, in cave

rie, oftende mihi faciem tuam, fonet vox tua in auribus meis,

EC

vox enim tua dulcis, & facies tua decora.

]

Tn2à

antu r vineas,

15. Capite nobis vulpes parvulas, quae demoli

. Suf

nam vinea noflra floruit.

quoram

* 16. Dilectus meus mihi, & ego illij qui paícitur inter lilia,

?. Inv

i7. Doneoc afpiret dies, & inclinentar umbre. Reverte

quLem dil

fimilis efto, dile&e mi, capreae, hinnuloque cervorum fuper

L

montes Bether. .

Gs IAUERUIaN

CAPUT

&i, & ul

te fþärfei*unt odorem Chriftiane fi-

fomnis audita referuntur.

O ftendit

nolter cont

dei, tot millibus tam cito converiis.

"fponfus folicitudinem vinex fue, dum

quentibus j

I4. Im foraminibut.) Supple , ha-

jübet comprehendi . vulpeculas ; hz

Doncc afpi

enim verno tempore,generationi dant

bitabis, vel eri£ perfugium tuum.

id eft, fupi

Maceris.) Maceria eft murus e con-

operam , & fi negligas, áugctur mul-

noQum, :

titudo, & difficilius capiuntur:

Mul-

eft, nicadl

geftis lapidibus abfque calce , & ce-

mento. Mic ponitur pro quovis ar-

taseife in Palzftina vulpes , docetfa-

diverte ad

(tum Samfonis Judic. 15. 4. - P'er vul-

illic totum

te & induftria parato refugio. Cum

juxta Apoftolum I. Cor, jo. 4. petra

pes omnes intelliguntur, quiinterea,

üga,;; il

d'in vinez noftre gemmas proferunt,

fit Chriftus, foramina pétre erunt vul-

palcitur [»

nera Redeimptoris, qua& quinque funt,

id eft Ecclefiz aliquam bonorum ope-

dgles Qu

rum frágem pollicentur, gregem Do-

qui:xfueramue quinque feafuum vulne-

trigrant

ribus fauciati , & per has quuique

mini feétis, & factionibus "infeüang,

jusmodi Ii]

Ín hzc

tur, donec

agas falutem fumus adepti.

o

aut etiam perfecutionibus a ré&to d-

:

àri

fti vulnera fidelis fubit alis vers fi-,

vertere moliuntur.

I$, & um

dei, & fpei, quando falutis fpemr in re-

Demolisztur viMeas. ) Primo P quia

fecedant,

demptoris palfione conftituit;illic ni-

foveas fodientes denudant radices, &

tis atermz]

n

exarefcere faciunt.

dificat, cumi

»onorum operum fructus

Secundo, quía

ponfa vif

Coacervat.

Sacra etiam Scriptura eft

jilinites rodunt , & £olia diripiunt

Aciem.

Similise

maceria, five ngurus cingens vineara

'Fertio, quia corticem morfu fcin-

Domini Sabaoth. n abfcondita , feu

dunt, & noxio dente , atque halitu

&trime adf

cavernam hujus maceriz fe recepit

virofo inficiant , & quaft amburunt ,

fiulis Xlv 0j

Ecclefia, quando confolationem, &

& ut miniinüm privant omni virtute,

.cubiiibus fü

eruditionem, petit ex profundis abyf-

qua vigebant. Denique botros jan*t

alx

eXumini B

fis divin Sapientiz : necin has ca-

maturos ayide

NIl2

liguriunt.

I6. Dilcus mens mibi, &f ego sli.)

Moztts .

vernas patet ingrellus , . nifi folis co-

lion occarri

lumbis, quz fcilicet mente pura , &

Id eft, ipfe meus eft, & ego illius.

Jite fipnifi

fincera veritatem querunt, &c. Por-

Quj pajcitur. ) ln Hebr. eft Pafcens

Tunt "61 (

ro fponfam non diu finit fponfus la-

-Ay, robe. LXX. habent zojiaiyev ,

&l (avip ag

tere; fed £foras evocat , & oftendere

qii pafcitx cajus funt amores , & de-

Thottium ;j

faciem jubet, quod fit , cum proxi-

ligie lilia, feu. pafcua lili

florida, & amenag

gera., loc/a

q'orum Tüp

iis ad utilitatem , & profe&um per

Gttüffe.

virtutum opera , quantam intrinfe-

17. Denec apiret dies , €&/c. ) Qui-

dam hec verba nectunt cum illis, 2;-

&otds ()

cus habeat pulchritudinem , demon-

pote( "

firat.

*

lectus gmeus mzbi, &5 ego z/[; , ut fenfus

tm Oïbr

]

fit.

mq

135. Capite nob;s vulpes, &c.) Ver-

Q uamdiu te m.püris erit vicillitu-

de

d f

ba funt fponfi , fed 4 fponfa , ut.in

do , ita:ut dies utnbre , id eft , no-

Onius par

€APUT Ht

539

.

?na fixe-

CABRSUT. HL

Ibus nóis,

1. TN ie&ulo meo per no&tes quafivi, quem diligit

anima

mea ; queefiviillum, & non inven.

turvines,

24. Surgam, & circuibo civitatem , per vicos ,

& 'þlateas

2

quz2ram, quem diligitanima mea; quafiviillum, & non inveni.

tater lilia

Veverte

3. Invenerunt me vigiles, qui cuftodiunt civitatem : Num,

*

quem diligit anima mea ; vidiitis?

tun füper

,

Yyya2

*

| 4 Paua-

CAPUT

&i, & umbra diei fuccedat , tamdiu

licam confolari; & in—-viïfere dignetur,

W. Oüendic,

nofter conftabit amor.

Alii cum fe-

ea celeritate , qua hz fers uti folent.

nex fue, dum

quentibus jungunt , & ita explicant:

I. N letiulo , &rc. ) Sunt verba fpon-

pecolas ; hi

Donec afpiret dies , & inclinentur;

nerationi dant

id e(t, fugiant, nulleque fint umbre

f& ex fomno jam experrecte, &

nocturne, interim , dum dies non ad-

fodales fuas allo

uentis,

Augetur m

Sponfa Ec-

eft, nec adhuc abierunt umbre no&is,

clefia videt Chriftum fponfum in co-

in

amr M

j , docet

diverte ad edoratos illos montes , ut

tu fidelium congregatorum in monte

illic totum diem mecum fuaviter tran-

Sion ante Afcenfionem in celos; poft-

d! Perval

In liliis

, quiintiredy

figa:; illuc enim te fequar.

quaim id accidit ,, & Stephanus lapidi-

bus obrutus eft, querere copit dili-

nàs profenutt

pafcitar fponfus, hoc eft inter cos

bonorum ope«

fideles, qui piritatem animz amant,

genter fponfum in lectulo fuo, ideft,

. ppegeim L0*

& fragrant odore bonz vite. lnhu-

inSynagoga, inqua confueverat cum

jusmodi liliis nunc. fponfus delicia-

fponfío quiefcere, ibi quafivit , dum

bus *i'nfeüanþ

us a

tur, donec humanz ignorantiz erro-

conata fuit gentem fuam ex ignoran-

res, & umbre hujus nodtis disjecte

tie tenebris ad lucem Chrifli traduce-

jt

recedant, & prodeat aurora clarita-

re, fed non invenit folum aptum fi-

Prümo , Q

tis eternz lucis illius prenuncia , qua

at radiceis

ca

ry

dei inferende , 3deo coacta prodit -

,

fponfa vifura eft fponfum facie ad

foras.

ccmldü D .qm

faciem.

N

2. Surgam, 6c.) Cum fponfum in

jj dinpit

Similis effo caprea , &c. )

ïd ePc, cé-

le&ulo non inveniret , progreditur e

, morli It

lerrime adfis, fimilis capreis, & hin-

thalamo,*perambulat vicos ,. & pla-

at haitt

nuliscervorum, quifummo mane ex

teas totius mundans civitatis , qu-

Jf amparitts

" cubilibus fuis erumpentes, montana

rit fponfum in Synagogis Hebreorum

: omni

vittte

variis locis per orbem difperfis, &

cacumina Bether tranfiliunt.

;e bottos po

Moates Betber. ) Hxc vox Bether,

apud Gentiles , & non ftatim inve-

at

nit

.

non occurrit alibi in Scripturis, pro-

i

tg egg ;il/.)

r

5, lyvenerunt me vigiles , 86 ) Noü

&«

lus

prie fignificat Zivifienes. LXX. verte-

tantum excubitores, fed & circuito-

runt xoAepuarey, id eft, comvaliium ,

2

j d P

feu ezvitarum.

Widetur effe nomen

res; folet enim militum globus civi-

)t Wf"f/'""'ï*.

v

montium aliquorum , olim notorum,

tites noctu perambulare, ut eam pa-

nore !

catam reddant, & latrocinia prohi-

74

loc

quorum rupes effent bifide , hiulcz,

]i

"« ditfiffe.

Domus divifionis ,

1ve

beant, & fiagitia.

Noimine JzHe

fe&ionis (hoc eft Bether) fignifica-

fignificantur $ynigogarum Principes,

aj?öc

) Qu

& idolorum $bàcerdotes , gui gehnti-

]lsal)'-

re poteft particulares Ecclefias perto-

cüum !

feni

U$

tamorbem difperfas, &divifas, non

lium facris przerant.

d )

fide, fed fitu , has petit fponfa ; ut

Num ciuem' diligif amima mea widi-

M

fó? ) At ii vel refpoan,digþ.xc'i il-

B 61 d m

fponíus per pl*ædicaþionena Evange-

540

LIBRI OX WE rdoxrcN

$.0

4 . Paululum cum pertranfiffem eos, inveni; quem: diligit

anima mea , tenui eum , nec dimittam , donec introducam

eujuiq

illum in domum matris meae, & in cubiculum genitricis meae,

H

1o. (

3. Adjuro vos, filiee Jerufalem, per capreas, cervofque

camporum , ne fuícitetis, neque evigilare faciatis dilectam,

afceafü

S R

donec ipfa. velit.

fiias Je

i H

6. Quse eft ifta, quae a

(cendit per: defertum , ficut virgula

3n diadc

fumi ex aroma.i

bus myfrhæ , & thuris, & univerfi pulveris

pigmentarii?

^X

;

fationis

7. En le£tulum S

tiífimis Ifrael.

alomonis fexaginta fortgs ambiunt ex for-

—

t'elligere :

g. Om es

Vonotis (

Qua a[cendit per deferzzm. ) Hehræi

fihil ex.S

jam non funt, vel ut Rulcam.dcri-

fumn mon

ferunt.

rus appellant deferti nomine , com-

4. Ímveni quem diligit anima mea. )

paratione fcilicet frequentium oppi-

Sexagim

Stetit ; & ultro fe illi obtulit inve-

dorum , & civitatum.

Olim gentes

5

terus fn

F&rtts. )

niéndum , ut in Candacis Eunucho

vicinz peregrinantem in Arabig de-

A&or.. g. 27. in Cornelio centurione

fertis Synagogam, & in promiflionis

Te profta

terram afcendentem mirabantur, fed

fic1 yo

A&or, 1o. 22. in Dionyfio Areopa-

invidebant.

gita A&tor. 17, 34. & alis.

Multo nunc formofio-

I,:Gael,ï

A.

Jenui €um.) Kum fum amplexa.

rem admirantur, fed non invident a-

ät'e j non

Noc dimittam douec, &c.)Proponitfe

mici fponíi , quam vident Gentium

) S!!pei

non dimiffuram, donecintroducat eum

Eccle(ftam

l

€x

infidelitatis

deferto

Theris fnfy

in domum matris fug, hoc eítdonec

afcendentem , thus, & myrrham, &

expedite !

reliquig omnes Jacob falventur , &

omnium odorum fuavitatem fpiran-

Projte ,

Chriftus inducatur in Synagogam , in

tem.

Virgula fur/z;. )'Symmachus habet ,

CUIR, qnæ

qua ipfa nata fuerat , & educata, o-

:

, & Wa

mnibus Judzis ad fidem converfis.

dyaduu(acig, evaperatie fumi.

Lehlase

Ex aromatióus myrrha , Ffr') N.[yrr-

« Adjuro vos, Uc.) Suïnt verba

fode f

fponfi. , Videdicta fuperiori cap. num.

ham, dum Chrifti mortem , & hu-

u p

7. fponfam iterum in fomnumlapfam

manam naturam;-thus, dum ejusdi-

Qs funde,ï

vinitatem ; reliquas pigmentariorum

labore huc, illucve currentem fati-

fetimr,

gatam , vetat fponfus excitari.

Si-

füavitates, dum reliquan. Evangeli-

ünt d"ni

eniAcatur Chriftum cernentem Eccle-

ce predicationis dottrinam per or-

bemtotum diffandit.

Ietüm gl

filam a Marthze operationibus paulu-

tra l

u

lum fefe ad' M :gdalenz contempla-

Pigmentari. ) Pigmentarii vocan-

quæ d Pm.

tur feplafiarii, feuaromatum, & un-

tricis delicias recipientem, ut vires re-

cuentorum inítitores.

tàntür C0n

ftauret, poflitque poftea converfioni

! ts nj

gentilium alacrius infiftere , curare ne

7. Ea letlulum Salomonis, &c. ) Vi-

dentur effe verba fponfe, que fefe

lt

9' Ff)'[ü./

interpelletur.

6. Que eff

iff4 ; 65. ) Sunt verba

tam magnifice commendari erube- ;

dtiir L

Nam cum aliquan-

fcens, àdf

fodalium fponfi.

datores fuos.

ponfi 'l,au(-les treïducit liu-:

*

I ,

tulum fponfa fomno iadulfiffet, cum

od

fponfo foras egreffa, & illius odora-

Salomonis.) Hec aliqni

de Sa!omohe

'f(l,[na/äl

mentis, & amplexu odoratior, &

Rege ad litteram iotelligunt , quod-|

p

MT

pulchrior.effeda, fponfi fociis occur-

eft probabile.

Prae(tit t«men fenfu

1

)

E

l

)

[

—

]

rentibus füit ftupori.

literali de Chrifto Rege pacifico in-

d c]);oägis.

CAPUT mf

841

8

et

a

Vl

iri

a

La

d bella doétiffimi : uniuf-

8. Omnes tenentes gladios , &

nitroducam

cujufque enfis fuper femur fuum propter timores noCturnos.

Ticis mez,

^

9. Ferculum fecit fibi rex Salomon de lignis Libani :

cervoique

10. Columnas éjus fecit argenteas , reclinatorium aureum,

; düedbam,

afcenfum purpureum , media charitate conftravit propter

filias Jerufalem,

cut virgula

1ir. Egredimint, & videte

, filiee Sion, regem Salomonem

f, pulveris

in diadema:eg, quo coronavit illum mater fua in die defpon-

fationis illius, & in die lsetitiee cordis ejus.

ïunt ex ot-

CAPUT

Xy y3

t-e!l'igere, cum przfertim Ade hoc Sa-

A'cenfum. ) Yta appellat ipfum fedi-

j. Ofn 6

lomonis thalamo ejufque cuftodibus,

le, fic quiequo infidet, afcenfor ap-

Est

s. ) Bebr

nihil ex Sacris litteris , aut antiquo-

:

pellatur, ut cum dicitur , Equem &

vomine , (

rum monumentis habeamus.

afcerfirem dejecit im zmare. VExod, 15. 1.

uentium opp-

Sexaginta. ) Id eft, plurimi. Na-

Media.) Quum media funt in fer-

l

li pentu

merus finitus pro infinito.

culo.

Fzrtes. ) Corporis, & animi robo-

Charitate conffravit. ) Obtexit , ob-

ii Anbie dï'

il promiiïïopxs

re preftintes, quod fignificat He-

duxit, fculpfit, ornavitcharitate, id

bruica vox, ww góxeri.

-

eít, rebus pretiofis, & amabilibus,

irabantar , It

yunc fonmotto-

Ifrael) Fidt &egi fuo , utpote Lfrae-

qL

iales fant aurum, & gemms.

n invid

Vi

o

lite, non externl.

Propter filias Teru[alem.) ldeo fe fic

.[ a*

8. Super femur.) Ij baltheo ab.hu-

foectandum exhibez, ut fatisfaciat il-

idet Gentium

us delerto

meris fufpenfas femori imcumbit , ut

larum defiderio , ejus afpectu fatiari

expedite poflit evaginari.

cupientium.

Ferculum hoc Eccle-

Lmyrt Lïm.,

Chriftus infide-

Propter timores aotlurnos. ) Ob peri-

fiun fignifieat, quo

jatem fpiare

cula, que noctarno tempore crebrio-

lium pectoribus infidens geftatur. Ef

madhus hbt

ra, & majora funt , quam diurno.

ex Cedro incorrupta, propter incor-

Lec&tulus Salómonis eft IZcclefia, ca-

ruptam fidem. Árgento fignifican-

, [imi.

ftodes funt Aageli , Sancti jam de.

tur divina eloquia.

Acclinatorium ,

Á) 66')

Myr-

r

fuscti pro Ecclefia. matre fuas pre-

& fedes, quam vocavit afcenfum,

ortetti y

ces fundentes, SanCi viventes pra-

refpondet veteris legis propitiatorio,

;, dum $iC

fertim Praliti , & DoGctores Ecclefix.

"

qentariorum

ex' quo fundebantur oracula , que

Jig

Süpt armis idoneis inftruQi, & prz-

non defunt in Eicclefia , penes quam

uam

pyager

fertim gladio fpiritus , prompti con-

poteftas eít explicandi, quenam a

d

n p£ P

Me-

tra nocturnos timores, & pericula,

Catholicam fidem pertineant.

qu& a principibus tenebrarum exci-

dium fpatium charitas occupat , hoc

gentarii (

tantur contra licclefiam militant

em

et, Chriftus, qui medius inter fide-

jmitum "

& ejus membra.

les fuos eít, Dews cbmdïa:cnimve/?. D

Ferculum. )

LXX. habeat $oesioy,

Joan. 4. 16.

Vt»

u b )

felt

ltalice appellamus, Zezzcz.,

1. Égredimimi, 6e.) Sponfi olim

ylgs ^

Jlf"g

he

Lignis Lääzmi.) Ex Cediro.

coronabantur, ut habemas ex lfaia

mW n

etu

IO. Co.4z4:, ) Columellas ad . fu-

6l Lo.

Quaft fpon/um decoratum cora-

ftinendam afpidem, & cortinas.

2A4.

Putat. Martinus Del Rio manus

Rechnatorium. ) Yoocum fïgnif*:cat

coronandi

ad

matrem pertinuifle,

| j de; Qilumnþ

poft humeros, inquo corpus acquie-

Invitantur ergo filie Sion, utpotius

i

fcit, & reclinatur.

fponfum, quam ferculum , quo ge-

ECWg,m ] n

! -;Itgdice digimus

Cum

r H

P appogsie.

ftioatur, contemplari yelint.

" u

l&þ um

542

LIBRI C'ANTICVO-RUVM

CA PAU E

IV.

,5

Sicut f

Uam pulchra es, amica mea , quam pulchra es! Ocali

lniinft

"(

.tui columbarum , abfque eo quod intrinfecus latet.

4 Si

Capilli tui ficut

greges caprarum, que afcenderunt de monte

-

propup

Galaad.

'

-fortium

2. Dentes tui ficut greges tonfarum , quse afcenderunt de

& D

poter eas.

lavacro, omnes gemeïlis foetibus, & fterilis non eft ir

E paícuna

v

4. Sicut

&qualitet,

Dei filius pto hominibus hom(i fa-

folum Galaad copiofos in capris pi-

Duper ton

&us eft, tunc. Ecclefiz. defponfatus

los faciebat ; folumbene temperatuifi,

fe dexftos

fuit, & humanitate , feu carne flo-

pulchri coloris ; arbores vero , qus

£o dente

ridilfima ex B. Virgine fumpta coro-

ibi réfinifere funt , contactu , & at-

*fl? Col:

natus.

Caro autem hzc frazilis , co-

fricatione nitoren , & fplendorem

rona, feu diadema vocatur , quia in

conciliabant. Galaad grammatice fi-

065 lotg

ea hoftes fuos debellavit Diabolum,

nificat «cervum refónmoni , & me

fponfs,

& peccatum , &c.

taphorice Chriftum, qui eft mons in

0/730 ef n

Ia die latitia. ) Quia ut gigas exul-

vertice montium, & caput Écciefie,

tüt ffmili

tavit ad currendam viam hanc, & de-

in quem totius legis veteris fivure,

[ primonum

licie ejus effe cum filiis hominuimn.

ac teftimonia collimata coacérvantur,

i Fum cum (

Cul; fui columbarmm. ) Vide di-

& fuper quem fancti omaes ut vivi

- Lrnbus :

1-0

lapides fupzrzedificantur. Ín hoc mon-

&a fupra Ccàp. I. num. I4.

Significar

Sunt verba fponfi.

Per oculos intel-

te caprz pafte , fignificant fideles,

023 Dogf

ligi poffunt Epifcopi , & Prxlati,

qui de plenitudine ejus bonum fuc-

[ Ut entm 3

cum haufcrunt.

Hi funt capilli Ec-

fpeculatores, & infpectores Ecclefiz.

mnij ,ï'mw

"b[aue en , quod. tatrinfeens. later.)

cleüe , non minus illam exornantes,

$ nüllum.

Quafi dicat : Oculis es columbinis,

quam capriai greges montem Galaad.

]

d

al

ut externam tantum pulchritadineim

Sunt copiofi , quia de cun&is terre

p

? £

/

m

AW

o

lefium

H

meequar ; non animi interiora bo-

partibus plurimi populi in

f'ï? T.

Ro

di

funt collédi , funt pulchri coloris ,

na laudem , omnem przdicationem

ànen ya;

longe fuperantia.

Id quod in Eccle-

quia rofeo Chrifti fanguine imbuti,

& eodem lavacro emundati

Sunt

k31 dejüj

fia intrintecuslatet, eft donum gratie.

[ I'Iffr!.):l-

fplendentes , & bene difcriminati ,

Capills tui ficur greges caprarum.)

pun

t Qs

vl

Sumpte funt comparationes ex vita

quia crucis afpericate quodammodo

pter fdnf

paítoritia , more bucolico.

Duplex

Íunt compti, depexi, atque deterfi.

hic occurrit comparatio.

Primo, ca-

quia deyo

0

(

Afcendertmt de wante.) Midebatut

put confert monti Galaad, — Ejft au-

dicendum, 4cfcesderuzz, fed verbum

quod r

tem Galaad mons amenus afpedu,

Hebraicum io3z2lafcb , ut plurimum

tat

"m rcucz

& odoratis aromatibus ftactes , refi-

fignificat z/cezdere. Itaque nofter in-

"mellis fo

n&, & variis thymiamatis odoratum

terpres ufitatiorem fignificationem

ttn

fi

chi,ä

oble&tans. Secundo, capillos fpon-

amplexuseft. Aliquiex Hebrso ver-

l/l.."p n

Íe gregibus caprarum in Galaad pa-

tunt.

Qua ft depilaveruzt de mogte

EM

$ (

ftis, & a monte in defcenfu quafide-

Galaad , quod referendum eft ad af-

d-*

ihf

pendentibusconfert, 'l'iaenim com-

fricationem circa arborum corticem ,

(ur

V

inendantur in muliébri cefarie, ut fit

qua pilos veteres minus firiniter hz-

D7

li

j

PIEC uI

denfa, & copiofa; ut fit nitida, fplen-

rentes, & preminentes detrahebant,

131.

h

dens, & probe difcriminata ; ut fit

& quafi pectine cáarminabant.

DVitts

I

€oloris non illaudati. Porro pingue

Q. Syurt greges tonfarum. ) Ovium

t

;

;i

2

CUD AODCDEES Yv

543

4. Sicut vita coccinea, labia tua, & eloquium tuum, dulce:

e'0

vul

Sicut fragmen mal punici

, ita gense tuee , abfq'ue eo quod

CCUS. i2t

initrinfecus latet.

tde

EJXA

0

Pi

4. Sicut turris David collum tuum , quae zedificata eft cum

propugnaculis: mille clype

L

iþpendent ex ea, omnis armatura

fortium.

.

der

E

tde

at

s. Duo uübera tua, ficut duo hinnuli capreze gemelli, qui

l

if

a

er C

paícuntur in liliis,

H

-

[4

07

4 SK

i

&qualiter, & perite tonfarum. Üv es

rübentium granorum fplendore mire

i capris pe

nuper tonfe, frigus metuentes inter

decoratur.

Si de corticis potius ,

& -':le)&ï.*.ud lly

fe denfius ftipancur.

Significant er-

quam granorum rubore verba face-

5$ -Vero , q g

go dentes equales effe, & inter fe

ret, opus non habuiffet fragminis

dr, Xa-

b-:ne coherentes, & coutiguos.

mentionem facere; fatis enim tuiffez

len

X

eü

Q« afcenderust de lavacro,*) Ut

mali granati colore conferre.

*

l;

ii

it-

oves lotz candide funt; ita dentes

E jäue €0 ,

quod igtrimfecus later. )

uyi, & me

fponfz.

Vide dicta fupra num. 1.

Giuod au-

t

a

*Xi

4l

[l

i

:n:»usjin

Quaes gemellis ;

faetibus. ) | Significa-

tem fpectat ad fenfum verficuli , la-

E*ïï"ïï EC«.'..?.';";.C-.

T

tur fimilitudo inter dentium fpecies,

bia coccineaardentem , &infiamma-

yeteris T1oU:

,

primorum cum primoribus , canino-

tam. charitate verbi Dei predicatio-

| Coacar

rumcumni caninis, molarium cum mo-

nem fignificant.

Genarum rubor,

amaes &

yyi

luibus, genuinorum cum,genuinis.

verecundiam, modeftiam , &

ravi«

a91t-

Significatur etiam nullum in denti-

tátem ,* quatu Ecclefia etiam externo

f

cant

bus fponfz hiatum effe; autvacuuimn ;

habàtu in cunctis ceremoniis, & ot-

ond

u

t iüv

n

ut enim agni circa pedes oviuin o-

ficiis fuis non obfcure prafert.

& r3n

L

mnia ftipant, ita inter dentes fpon-

4- Turris David,) Cujus mentie

nte54

um 637

fz nullum eft interftitium, aut inane,

eft E/fdra 1. 2. cap. 3. num. 27. ubi

tem ut

a. )l'l

m

quod etiam fignificat illud , /feri/s

Hepna. $ eguinens V OCAtUE.

I$

zoz efl inter eas.

Dénres. Ecclefize

Collum uum. ) Colli nomine

to-

ï:

t 5

Íunt predicatores, & Do&tores, qui

tius corporis habitus excelfus , ere-

panem parvulis premandunt, infide-

yuct

ä

Gus, & firmus fignificatur.

u

d

"

les, malofque molunt, contundunt,

Mille clypes, 6 c.) Monilia baccata

L!j t

ngdd

]

L

i

& difcerpunt, vitia mordent, &car-

de collo fponfe pendentia, compa-

;

!

ACE

m 13'.1?3 ]

punt. Sunt fimiles lotis ovibus pro-

rata clypeie, tum propter ngram Or-

^

qü

pter fan&itatis candorem , tonfis,

bicularem, tum ptopter fplendorem

g

auodam m

quia depofitis fzcularibus curis ver-

gemmarum, & unionum.

Vel hac

aqie jeterit

xï«

us

bo Dei infiftunt; vel etiam quia fe

referenda fuatad morem antiquum ,

je

19

jj

(quod religiofi faciunt ) pér pauper-

quo Deo confecribant fpoliahoftium

,:, Il *

qmn

tatem temporalibus bonis "exuunt.

detracta ,^ & de tholis, & turribus

u pI

Gemellis funt fctibus , quia charita-

1e 101 2

i

fufpendebant; quare turris hec omni

-m!

e

tem Dei, & proximi in fpiritualium

armorum, &hoflilium exaviarum ge.

i

»:'W'l

filiorum animis gignunt: fterilis non

nere erat ornata.

Hoc autem victo-

u^

16À

gv

eít in eis, quia bonis operibus abun-

(;'iun,

rias Ecclefis de hoftibus reportatas

'fwf [

n

dant.

cominode figaificat , vel (fi de mo-

nl

j &

^^

D

3*

Sreut vitta coctinea , 6c.) LXX.

nilibus intelligamus ) varit ejus or-

,OHL

g core

Sicut funimizzs COCCÉREZ $

quafi dicat,

I^

r n

namenta , & dona Spiritus San&i ,

)U

anty

làbia tua rofea funt, & corallina,

quibus & ornatur, & munitur.

& fi']eï)

yitt& purpurez fimilia.

&. Sicut duo bingul ; Bo Ubera

n

d

yil

S!ICM-[ jragmen mali puuici.) Quod

fponfez. comparat non hinnulorum

'T;f,-;l/l ^j

L|

L

P

4t

LIBRI CANT;LCORUM

|

|

|

6. Don?c afpiret dies, & inclinentur umbrae , vadam ad

t ER m

- $ Vil

meum m

montem myrrha?e, & ad collem thuris.

.

ca mea, & macula non eft in te.

.4. 'Tota pulchra es, ami

1o. Qi

$. Veni de Libano, fponfa mea, veni de Libano , veni,

pulchriot

coronaberis de capite Amana, de vertice Sanir, & Hermon,

fuper om

1. Fa

de cubilibus leonum, de montibüs pardorum.

9. Vul-

gua tua :

15. Ho

uberibus , quibus carent , fed eorum

tum ingreditur , & quie fine macula

capitibus, ut indicet primo rigentia,

eft, & fine ruga.

Si de militante ac-

fons fign

& duriufcula effe ; fecundo modica,

cipiamus , dicemus non effe in ea

& rotunda, tertio papillis fubruben-

maculam , & rugam tam deformem,

pE d

tibus.

'Talia namque hinnuloruin te-

ut reliquae pulch

ritudini preponderet.

t9. Hermor

Nam inter. fideles

& in Ecclefia

nerorum capita , mole , rotunditate,

dorfum far

& colorelabrorum , quibus mixtus

non defuünt maculati , & defo;*maci

mon dicitu

pallori rubor. Quod dicit gezelr ,

labe peccati

Q9 fponfus]

g. Vem; de Libame. ) lNon videtur

indicat parem effe uberum magnitu-

mum, & f

dinem.

2

hoc intelligendum de monte Libano;

t0ta pulchr

; m liliis.)Quafï dicat :Si-

qui nimis remotus erat ab Jerofoly-

Quipa[cuntu

eerediatur ,

cutcapreoli in candente liliis campo pa-

mis, & domo fponfe; fed de'ipfa

&t n yar

fzuntur, fictuo ubera in candido pe-

Jerofolyma , que in facra Scriptara

tür, nec ]

&ore exurgunt , foventur , aluntur,

nonraro Libanus vocatur, utEzech.

petfecution

augefcunt.

Duo ubera funt.vetus,

I7. 3. & "Lachar. HI. I. cujus nomi-

Cofonam e

& novum teftamentum, quorum dul-

nis caufe afferuntura Ribera in lo-

cüm.citatum "Zacharis.

9« Seyo.

ci lacte maternum Ecclefte pectus di-

]ubetur er-

ftenditur.

Hzc ubera

fuut rotunda

intimg a

go fponfa egredi Jerofolyma.

1C Adüertms

perfectione fcientig ,rubicunda chari-

Coromaberis.) Confetto hoc itinere

TAler u

tate , duriufcula fenfuum foliditate,

beata eris ; quia vi&rici*.comna eá-

hr n 0f

1eta, & feftiva hiftoriarum varieta-

put. cingere. .

OCulotum «

te , funt fimul nata ut. gemelli,, fi

Dt capite. ) ln capite , in. fummo

verticé montis Amana.

v Utbista

fpectemus divinam Providentiam,

CIptvelo,

cui cuncta femper fuerunt prafentia.

Amana. ) Multi voluat HAmanamon-

Ambo funt candide veritatis liliis,

tem eumdem eife cum Amano ; qui

äClem 0 &

0 noq Vrl;u

pure, & fanda vite exemp'lis* , &ar-

Syriam a Cilicia feparat , & in fcri-

Muartinus Del-

l'&ïahum (

l

(

dentis fucci

.

fententiis fatura, &

ptura dicitar Aaarath.

pléna.

Rio putat effe amcnum aliquem Li-

fuset: v

1

6. Donec afpiret dies, ö'c) Vide di-

báni collem, qui auGor etiam exifti-

[

Ufque ad

mat fponfum non loqui de veris mon-

m

&a cap. 2. num. ultiimno.

vefperam quando pafti natre domum

tibus Amana , Savir, avt Hermon,

FiDettus fr

redeunt

P ff rtn

fed de quibusdam editioribus collicu-

ile

Vadam ad montem myrria, & c. )Hi

lis, quos in fuo rure habcbat fpon-

D fErt

Ug [ic fe

duo montcs, in quibus myrrha pro-

fus, quibus inclytorum illorm mon-

venit, & thus , mortificationem &

tium nomina indiderat: quare etiam

qlmrm

"m

orationem fignificare videntur, per

de fpecubus ferarum mentionem fa-

A-Vertt

cit, quz in illis montibus frequen-

Ufrros

ln

quas ad culmen perfeCtionis enitun-

tur fancti, qui funt in Ecclefia.

tes erant.

Cæfarlem (Q

Cül[; [

". Macula uou eff in te.) Yloc po-

Hermoz.) Jugum erat quod lam Li-

tiflimum verum eftde Ecclefia trium-

bàni præcelfum. Vide Adrichomium

m tüüm

in tabula Fribus Afernum.37. Pox-

ph;ncc, in quam mihil coinquina-

u(*umt

r

C AïäfP UT IN

545 !

; Yadum ad D Valnerafti cor meum, foror mea fponfa; vulnerafti cor

meum in uno oculorum tuorum , & in uno crine colli tui.

eft n te,

Io. Quam pulchrz»e funt mammze tuze ; foror mea fponfía!

400 , Yeni, |

pulchriora funt ubera tuo vino

& Hennon,

; & odor unguentorum tuorum

fuper omnia aromata.

1r. Favus diftillans labia tua, fponía,

mel, & lac füb lin-

Ü Vul-.

gua tua : & odor veftimentorum tuorum ficut odor thuris.

y£ (ine maculà

I2. Hortus conclufus foror mea.

a g

le mülitante ac-

fponfa , horltu-s conclufus,

n elle in &

fons fignatus.

um deformem,

13. Emif-

j prepondtrt.

ro Hermon , & Sanii idem montis

& in Ecdelta

caleftia, crines ejus funt fubditi , col-

dorfum fuünt, quod uno loco Her-

lum ejus funt perfecti.

Unus oculo-

, & deforui

mon dicitur, alio Senir.

Invitat er-

rum, vel crinium eftunitas, & con-

Non videtut

go fponfus Ecclefiam , que per baptit-

fenfus fidei , quam habent Pr«lati ,

mum, & Spiritus Sancti adventum

& fubditi,

Pro hac vulneratus fuit

monte Libanoy

tota pulchra erit, ut Jerofolymis jam

Chriftus.

5

at ab dero Oþf'

egrediatur , & in-montes illos, hoc

Io. Mamnetus.) De uberibus fpon-

e : fed de'ipfa.

eft, in varias mundi pligas fparga-

fz dictum eft fupra hoc eodgm cap.

facrà Scr(ixpcura

tur, nec leones timeat, aut pardos

num. $.

jtur, Ut2

perfecutionem ; nam vicoriam, &

HLera tuo vino. ) Nide di&ta cap. T.

j cujus nome

coronam confequetur.

num. 1.

, Ribera n *

O. Soror me4, ) Blandientis vox eft,

Odor ungnentorum. )

Odor unguen-

]ubetur e

& intimz amicitie , ac fam' l'aritatis

torum eft fragrantia, & fama fandi-

folyme

fic Affuerus Efther timenti dicebat,

tatis, & omnis generis virtutum.

d hoc iinere

EÉrarer tzms/i:m , Efther. 1 $- I2

IT. Favus diffillans , 6c.) Favus eft

; ,coro'ül a

dz uno oculorus tuerup. ) Uno ictu

foraminata illa ,, & canceliata cera

oculorum tuorum , [talice dicimus,

melcontinens. Comparatlabia fpon-

g,n!

ymimo

w ocbiat4. — Aliqui putant. puellas

fe cum melle , & lacte, quia facra-

caput velo tectum habuiffe , quo etiam

rum Scripturarum fapientia dulciffi-

Lll.;t Ym t

faciem operirent, uno duntaxat ocv-

ma eft faucibus fanctorum.

j Amin0 s 02

lo non v-lato, cujus afpe&u fe vul-

Odor veffimentorum tuorum , &$c. )

V el fen-

at . & nE

neratum fponfus atfirmet.

Ecclefie veftimenta funt bona opera

M utimus UE*

fus eft: Unus tantum oculus tuus,

externa: horum veftimentorum odor

em r

afcendit in cclum inftar orationis ,

;m aliq?

unum capillorum fertum cor afpicien-

r eam P^*

tis aptum eft vulnerare , quod ego

quze per thus denotatur , juxta illud

" deveris ol

expertus fum,

Pf. i40. 2. Disigatur ora!H0 mea ficut

t Hermony

b uro crine.) Aquilavertit zAoxeque ,

icenfum im con]bettn (10.

ltalice dicimus Zrec-

ripas cobict

ideft , ferto.

12. Hortws conclufus , &6c.) Laudag

hgb D

, fpor

c&a: fic feptem Samfonis capillos,

univerfim fponfam , illamque cum

]loriim m

quorum mentio eft Judic. 16. 13.

paradifo voluptatis conferre videtur,

mi

LXX. verterunt, évràctioao , [eprem

in quo primi parentes collocati fue-

ment

gjem P

err05 , in quos nimirum copiofam

runt.

Coscli/as. ) Non folum muro, &

sibus 1007

cefariem colligebat , & colligabat.

Colls tu;.) Sertum , quod per col-

cuftodia, fed etiam feris obductis ad

hunb

lum tuum defluit.

Oculi

Ecclefiz

fures arcendos.

u

mium

eÀ

dric

por

funt ejus Prelati, qui eam ducunt ad

Fon: ffgnatus. ) Eciam in paradifo

pf j

Z Z

fïiöl. ctim Com. Menog/:. T. IV.,

LïBRI-CANTICORUM

546

|

16. 50

I3. Emiffiones tuze pàradifus malorum punicorum cum po-

morum fruCübus.

Cypri cum nardo,

| 4 fruznt

14. Nardus, & crocus, fiftula, & cinnamomum cum uni-

verfis lignis Libani , myrrha, & aloe cuïm omnibus primis

unguentis.

is. Fons hortorum :

puteus .aquarum viVentium , que

Tor mea :

fluunt impetu de Libano.

comedi f

1 6. SUTf

I£o : C0

voluptatis fons erat , ut patet Gen.

&um eft fupra ad . illud Borres. Cypzr,

2. IO.

$i moris erat , ut publici fon-

cap. I. num, I5. De nardo vide di-

&a ibid. num. 1r.

[

tes lapide clauderentur, ut colligitur

ex cap. 29. Genef. num. 2. quanto

I4. Nardes, £9 crocus. ) Nardum

Libano , !

bis repetit , quia cum croco , &

mons et ir

magis id credendum de fontibus pri-

A

vatis hortorum, ne quis perditus aquas

pro amat commifcefi.

16. Surn

Ecclefia eít

Ezfuia. ) Intelligit calamum odo-

Aquilo Di

turbaret, aut inficeret.

hortves conclufus, & duplici munitus

ratum , qui a forma folet etiam dici

qui fddih

juncus odoratus.

Vide Plin. libr. 12.

Acedig viry

cuftodia, Augelorum fcilicet , & ip-

fiüs

Dei.

Moztes

in circuttu ejus.

capit. 22. l'heophraft. lib. 9. cap. 7.

Vtni, ) $

fancti ) & Dominus

Diofcoridem. lib. I. cap. 17.

C Angeïi nimiuwum

]n

atvor Spi

in cienim ])0'»7'2.652 /iti. P£L i124. 2.

Cimaamomum.) Xroma ; quod ad nos

Mw;w.)

hoc horto eft fons ipfe Chriftus, qui

ex oriente vel non defertur, velra-

Qu mea fu

ro defertur.

de ipfo dixit : $7 quis ffzzz , wenzat. ad

Non eft, quam vulgo

qïæ.

me, 6 &bar. Joan. 7. 37-

Fons ve-

dicimus Czze//a ; hec enim potius eft

Fluant ,

re fignatus, & claufus ; infidcelibus,

Cafra.

lote fao ]

& hzreticis , alioqui omnibus pa-

Cum wnurverfis Itgzis Libani.) Cun-

Cft odorato

&is odoriferis arboribus , & odoribus

tens juxta illud Zachariz I3. 1. Fozs

St& fan

péens 'domui Dav:id.

W el certe fons

montis Libani.

tütum Bd

Myrrba.) Mide di&a Exod. 30.

,«nn

fignificat fluenta facrarum Scriptura-

gutrie

23. & cap. I. hujus libri num. 12.

" D/ntgt

"4loe. ) Planta eft odorata , fuccum

I3. Emiffiomes tm&.) Nomine emif-

habens

amariífimum

refi(tentem

fun

fionum fignificat propagines planta-

fums Ut

Sententia verit.

putredini, & vermibus. Vide Plin.

rum, & arborum.

ECdeüa,

culi eft , in hoc horto germinare ma-

lib. 27. cap. 4. & Diofcor. lib. 3.

COIUm, (

& omne pomorum genus,

Cap. DO .

.

la punica,

Cu ognt

16 forene

Pro , Pemorum frutibus , in. Hebreo

bus primis Wngauentis.) Ciln-

«10 erarif

eít, Cum frudla deliciarum, ideft, c

um

&is pretiofiffinis plantis, & arbori-

-

E-

Veni jy.|

omni fruétu dulci, & deliciofo.

bus, quarum ufus pr&cipuus in un-

V, Qüt mo

miffiones funt particulares Ecclefiz ,

guentis mifcendis.

IS. Fons hortorum. ) Supra dixerat

p Quam ;

que, funt propagines, & quafi filix

&Irime difr

univerfalis

cclefiz.

Porro mala pu-

in Ecclefi viridario fofteim effe fi-

»

";ccle(ie fym-

gnatum , ut oftenderet, clarum effe,

tulit paüOr

nica aptiffimum funt k

Yivio lunri

bolum propter ordinem , & charita-

& limpidum, nunc aliamejuslaudem

addit, quod viva, & perenni fcatu-

Rtito o

tem , que igneo colore defignatur:

"tl f()let ir

varii odores, qui recenfentur, funt

rigine perennis fit.. Fluenta Scriptu-

3

rarum , funt fons hortorum, quofci-

,iläfitati

variw virtutes, quibus fideles Egcle-

* Ingt.

fie filii ornantur.

licet hortuli rigantur fidelium ani-

maruin, & copiofe fluunt ex monte

:

nï"ltäti()neï

Qþfi cum zarde,) De Cypro di-

l

VeOque [

-

547

?

ICAPUTIW&M

Ui um po.

16. Surge, Aquilo, & ven

:

i: aufter, perfla hortum meum,

1m eum uni-

'&, fluant aromata illius.

CCAPUT V

M

nlbus pritis

r.X7Eniat dileus meus in hortum fuum, & comedat fru-

: &um pomorum fuorum.

Veni in hortum meum, fo-

tium W

ror mea fponía, meffui myrrham meam cum aromatibus meis:

!6« SUT'

comedi favum cum melle meo : bibi vinum meum cum latte

—— M À A MPRDUBRET

meo : comedite amici, & bibite, & inebriamini chariffimi.

d Dotrus: Ótrty

ZuLA5

2, Ego

natdo- vide d-

ad convivium adduxiffe , ad cumu-

a. ), Narum

Libano , hoc eft, ore Ciïri('ci , qui

.

«roc , &or

mons eít in vertice montium.

Iandam lztitiam.

16. Surge .4quilo. ) Fuge , faceffe.

Vent.) Noneft imperativi modi,

,calamum odg«

Aquilo Diabolum fignificare poteft,

fed eft indicativi przteritum.

(olet etiam dici

qui fidelibus noxium perfidie, &

Mejf4i.) Sumendum late , pro co/-

acedie virus adfpirat.

legi, decerpfr.

& Plin. libr. I2«

Ventus aufter

]ib . p 7

Vezi.) Spira.

Comedi fawmmm cum melle. ) "lanta

"

1

]

fervor Spiritus fan&i.

j

fcilicet aviditate, ut moram non fe-

11

Meum.) Sponfe mese, cujus funt,

f

i;

qU

;)d al 0s

rens mel una cum favo vorarim.

efertur, vett*

que mea funt, utqug ejus, meaquo-

Chriftus adhuc loquente, & invitan-

qae. 3

k

te Écclefia dicit, Ecre e4jwz , ( lfa.

ft, quam vu.gü

Fluant- aromata. ) Aufter enim ca-

enim poriase

$8. 9:) Vocat fororem propter hu-

lore fuo laxat arbores, & ftillare fa-

manam naturg communionem , fpon-

cit odoratos fuccos, Auftro Spiritus

fam propter fidei defponfationem.

: [ihani, ) Uut-

i, & odorius

San&i flante fentitur íragrantia vir-

Convivio vult accumbere non modo

tutum Ecglefïæ.

perfe&tos, qui fponfi focii funt, fed

etiam imperfecos , & penitentes,

a EXOd' $P

Y

i

bri n2 P2

f*

Eniat dilellus meus , &$c.

) Verba

qui proficere conant :r , & fe in dies

funt fponfe invitantis fpon-

meliores reddere, qui per adolefcen-

dorata, fateUn

fum , ut ad fe veniat,

Hortus eft

Miyrrha baptit-

vehiftentin

"

"

tulas fignificanur.

ys. Vi Pl

Ecclefia, poma funt bona opera ele-

mus eft, q«o Chrifto confepelimur,

&orum , qui in hoc horto , ut arbo-

Nemo ad epulas has admittitur, nifi

Jiofcor- ]ib

res forent, & fructificant.

His , ut

myrrha prius inungatur, hoc eft, ni-

ji,) W

cibo gratiflimo , pafcitur Chrift.s.

fi baptizatus. Cetera aromata, func

ggutr

& arbor*

Veni in-bortum meum , 6c. ) Spon-

Spiritus San&ti charifmata reliqua.

jt$y

'

g cipuis 1

n u

fus, ut notat D. Joannes Nyffenus,

Favus eft Chrifti corpus in alveari pu-

poftquam a fponfa fuit invitatus, ce-

riffimo apis immaculate B. Virginis

lerrime difceflit , & rediens fecum at-

fabricatum.

Mel eft fpiritualis dul-

Gupt

à d*

1

fpíitem

2

tulit paftoralia quedam munera , con-

cedo , qua& ex hoc favo percipitur.

iml In C;Hïs

vivio lautius. inftruendo ; atque ita

Vinum eft calix falutaris fanguinis

Jt Cx

parato convivio poft accubitum , ut

Doininici.

Lac, doctrina fecreto-

amd

gglau

rum divini verbi: His vefcitur Chri-

gennt

fan

fieri folet inter epulandum, convivas

ad hilaritatem invitat. Acprimo qui-

ftus in membris fuis, cum fcilicet iis

J

ü£

ntas l'lp

dem fponfam alloquitur , atque ejus

fideles vefcuntur , & fruuntur , ipfe-

oram

qu iu'

fid

k Qu j

an

invitationem fibi gratiffimam fuiile,

que eft convivator, & conviva , in-

ij & "

ideoqiue fe advolaile, & focios etiam

vitans jad hoc epulurn iis&tïem, quie

549

LIBRI CANTICORUM

a. Ego dormio, & cor meum vigilat, vox dile&ti mei pul-

,. Sume

fantis: Aperi mihi, foror mea, amica mea, columba mea,

font myri

6. Pelful

immaculata mea: quia caput meum plenum eft rore, & cin-

cinni mei guttis noctium.

verat, atqü

Vs

3. Exfpoliavi me tunica mea, quoniodo induar illa ? lavi

P

tus ef: qu

pedes meos, quomodo inquinabo illos ?

fpondit mi

4. Dilectus meus mifit manum fuam per foramen, & ven-

s. [nven

cufferunt m

ter meus in*tremuit ad ta&um ejus,

$. Sur-

muhi cuftod

$. Adjur

bus invitavit Apoftolos.

Co;edite ex

& contemplationi deditis moleftum ef-

boc omnes , bibite ex eo omnes, Matth,

fe confuevit ; timent enim ne affe-

meum , ut.

26. 26. & 1. Cor. 11.

&uum pedes, quoscompun&ione cor-

Q. Ego dórmio ; &6c. ) Verba funt

dis, & lacrymis laverunt , iterum lu7

$ Mani m

to, & pulvere rerum fxcularium for-

fponfz,fodalibus fuis narrantis noctur-

didentur.

&c) Cun fpo

num fuum fomnium, quod poft epulas

Tuit foly attre

viderat.

Senfus eft: ego dormiebam

Lavi pedes meos. ) Peifons decorum

lera- liquore m

epulis, amore, & expectatione fati-

fervatur ; folent enim puellz patorum,

At fponf quo

gata, inens tamen corporeis vinculis

& agricolarum filiz, que nudis pedi-

0 contadtu,

foluta, & de abfentia fponfi folicita,

busincedunt, pedesabluere, arntequam

Wnpuento fray

Ut

folitas fuas cogitationes volvere non

cubitum eint, ne fordibus pedum 1o-

definebat. lta factum, ut cum fpon-

dices inquinent.

Myrrha nl

fus adveniret, & fe poftularet intro-

120 ell , .

4. Manum.) ld eft digitum.

mitti, ego non fatis mei compos ei

atem Hebrei

fegnius refponderim , quam mihi ex-

Per foramtz. ) Per foramen ferg,

pediret.

cui clavis immittitur.

Wonet4m pro|

! Plenum efh rore.) Qui no&te decidit

Venter.) Ventris nominein Scriptu-

^ frafeng,

idem fignificant gutte no&ium. Hoc

ra fignificatur , .quidquid corporis a

COmntetis n

tobitifima.

ait fponfus, ut illa intelligat diu di-

collo ad pubem ufque exterius interiuf-

|

tà

le&tum in via, & ante fores pulfan-

que continetur , ipfa fcilicet vifcera ,

liCe. M'Wlffa

tem perfeveraffe. Poít Ecclefiz pri-

uod ut clarius explicaret, Symmachus

U peffalum ,

1

à Iponfa ferj.

mordia, pace Ecclefiz reddita , viri

ixit, T& t»Tted us érupuy94, vifte-

yerfe&ti fe fomno contemplaconis

ra mea conturbata /imt.

lm fecum oy,

dederunt; fed pax diuturna non tuit ;

zIborayl, n«

ilam enim Heretici , Gentiles , &

- LA tatlum ejus.) LXX ut etiam He-

8l mecum.

breus, faper eum, hoc eft , fui ipfius

judei turbarunt ; ideoque fponfus

ratia: quafi dicat, cum cernerem il

UT, toya,

adeít, ut excitet "ponfam , moneat-

f

1

m: Donfs ant

1e, ut ingruentibus nialis oecurrat.

m tam laboriofe digito niti, ut pef-

fulum amoveret , cor meum commo-

80 , Pältiendï

R

os , & gutt€ noctium blafphemias,

——

tum fuit, nec diutius ferre potui illum

mortificationis

& injurias fignificant hareticorum,

lt

]

QU& etian

ficirrito laborefruftrari. Videns Chri-

Vl'rtutis

& infidelium ia ChlfiPcum.

ftus primam vocationem non fufficere,

Amàtoy

3. Ex|peliav: me tunica mta , U'r)

ut athletas Eccclefiz füze in aciem edu-

Vis exercetur.

'Tünica , ut explicat D. Gregor. &

céret, manum fuam mifit , majus lu-

h Af il"f dfl

L

alii, occupationes temporales fignifi-

men, & copiofiorem gratiam immifit,

i femPeï |

cat, quibus fe ut veftibus necelfario

qua excitati incommoda fubire non ti-

Mi ine&' |

abe[ïe & |

implicant, qui curam fufcipiunz pro-

muerunt, qu& animarum curam co-

ximorum.' ld vero fpiritualibus vixis,

tnitantur,

ulb j

t an()lacig

ï

QAPUT. .X

549

Wi Oi pul-

..$. Surrexi, ut aperirem diletto meo, manus mese ftillave-

Ua mea,

runt myrrham, & digiti mei pleni myrrha probatiffima,

Ie, & dn-

6. Peíffulum oftii mei aperui dile&o meo : at ille declina-

verat, atque tranfierat.

Anima mea liquefa&a eft; ut locu-

an ? i

tus eft : quaefivi, & non inveni illum : vocavi, & non re-

fpondit mihi.

, &ven-

7. Invenerunt me cuftodes, qui circumeunt civitatem, per-

cufferunt me, & vulneraverunt me: tulerunt

pallium meum

$f Sut«

mihi cuftodes murorum.

is moletum d-

8. Adjuro vos, filide Jerufalem , fi inveneritis dile&uni

ieum , ut nuntietis ei quia amore langueo.

enm ne affe-

putioneoors

z2 5

9. Qua-

t y iterum lr

$. Manus mee ffilaverunt myrrham ,

Liquefatla e.) LXX. habent, 2445;-

xcularium for*

&c.) Cum fponfus ferz digitum infe-

ma mea egreffa eff im fermone ejus ,. id

ruit fola attrectatione . peflulum. cuim

eft, ut vocem fponfi agnovi, deferuit

fone decorum

fera liquore myrrhz electz fic imbuit,

me animus, & ad fponfum avolavit,

il patorum,

ji

"

t fponfz quoque manus, & dipiti fo-

nimio amore foluta fum , & liquefacta,

nudis edi-

lo contactu, cum peífulum reduceret,

ut folet cera.

unguento fuaviflimi odoris fuerint de-

jere, artequam

libuti.

7. Imvenerunt mt cuflodes.) Vide di-

bus pedum bp-

Myrrba probati/ma, 6&c.) In He-

a fupra cap. 5. num. 3.

brzo eft , myrrba tranffens , vocant

Percufferunt me , & vuln&r&wcrunr,

igitum.

autem LHebrzi zraz/£ez: id , quod in

£7.) Ea de caufa cuftodes fponfam

yamen farg ,

unoquoque genere lectiffimum eft, fic

male multant, quod turbaret nocur-

monetam probatam. vocant 333y -

ber, ftranfeuztem , quiain mercatorum

nam quietem , & nocte intempefta cla.

inein Sripti-

€ommerciis non commeat nifi moneta

mores intempeftivos cieret.

id corporisp'a'

robatiffima.

Simili phrafi diciimus

Palium meum.) Nox Hebraica. TU

terins interie

talice. Mozetz correnre. Potuiffet fpon-

redid , pe

plum , feu velum fie'nificat.

licet vilcera ,

fus peffulum removere , fed voluit id

LXX. habent rZezzrazz , quod eft in-

i. mmachus

a fponfa fieri ; vult enim Deus Eccle-

dumentum tenue, &ftivum. . Cufto.

?jxg,h vifie

fiam fecum operari , . ut poffit dicere:

des funt tyranni herefibus imbuti , qui

Ecclefiam per concionatores, & Do.

Laboravi, non ego fola, fed gratia

&ores clamare prohibebant, & cla.

a eümHe

Dei mecum. — "l'angens fponfus peffu-

€R D f IP 11.18

lum, amovet etiam levia impedimen-

mantes plagis male accipiebant.

Hi

) Cerneem

t4, fponfz animus ardefcit an'marum

palium fponfz non folumtulerunt, fed

zelo , patiendi defiderio ,^ &. ftadio

per fchifimata

; piti, 0 o*

runt.

L & hzrefes etiam fcide.

um Cormim-

mortificationis, quod myrrha defigna-

eui diom

tur, qux etiam per digitos ftillat , quia

9. -4djuro vos , Efe. ) Ad clamorem

virtutis amatoribus etiam in rebus par-

[?

idens Cl i

vis exercetur. .

fponfe multi civium evigilarunt , viri,

mulieres : has rogat , ut fponfum

j acem &U

"

6. Ar ile declinaverat , Éfc.) Chii-

indicare velint, & in anguítiis confti-

ftus femper Ecclefie prefens ct, &

-t , ma]us' l-

illi ine(t.

tute opem aliquam ferte. Significan-

t immito

Aliquanda tamen dicitur

tur preces Ecclefie poftulantis. fe ju-

fibire 0020

abeffe, cum : pe. mittit. illom cum tii-

vari orationibus fidelium viventium ,

bulationibus conflictari ; redire cuin

& Sandorum, quijam cum Chrifto

"R

zedit confolatio...:

sriumphant in coclis;, -

550

LLB'RLCA&T.ICORUM

9. Qualis eft. dile&tus tuus:ex dile&to; o pulcherrima mu-

14 Man

lierum ? qualis eft- dile£tus tuus ex dile&o, quia fic adju-

J

ter ejus eb

raíti nos ?

,

1j Onu

1o. Dile&tus meus

fuper bafe

candidus, & rþbicunxdus ; el4e&1kls ex

mi]libus,

REDGEMERSI G EEE

ir. Caput ejus aurum optimum : Comse ejus ficut elatae

-

yatas, fed a $

palmarum, nigrae quafi corvus.

pigmentario 0

12. Oculi ejus ficut columbze fuper rivulos aquarum, quae

fpofitas, ut al

chra fpeci ,

laéte funt lotae , & refident juxta fluenta pleniffima.

13. Genze illius ficut areolae aromatum confitee a, pigmen-

m t0n pofle

Ldia jacl

llantia myrrham primam.

fponfi com li

taris. Labia ejus lilia diüi

I4

M a»n us

r font Jand;

O. Qualis efl diletkas , & c. ) Sunt

Nigre quaff corvas. ) Meteribus ca-

zid. lib. 3. C

verba fodalium.

cp. 5 .L;uuï,

Non ignorantes in-

pillus niger non poftrema fuit pulchri-

terrogant, nam & ipfum , & ipfam

tudinis nota, quare Horatius ait.

1, in cujus |

plerique probe noverant , fedilla com-

fil 443

Nnm/aam ft 4

memoratione laudum jucunditatem ca-

Et Lycum nigris oculis , nigraäuc

crine decorzmm.

ptant ; can&is enim BEcclefie filiis,

i. & a D. B

tam Angelis , quam hominibus , tam

halt, Joan. ea

beitis, quam viatoribus fuaviffima eft

Comz capitis funt v'cogivtationes UX

Myrihan jri

Chiifti falvatoris noftri laudatio.

confilia divina , que ni?ra dicuntur,

Qm. 5. nam;

Dileflus tuus ex dileito.

quia nobis obfcura, & incognita.:

bile:: Aquil

ris dilectus.

) Prz cate-

I2. Sicuz columba.) Mox, columbe,

Libia Chri

IO. Candidus , 65 rubicundas. ) Vox

eft nominativi pluralis , non genitivi

p;ccatores inca

rubicundus ad cutem referenda eft,

fingularis, & patet ex LXX. qui ha-

tm hortabatu

non ad comam.

Chriftus eft candi-

bent zte;ctea?, non autem meeictezs.

Me Mang;

dus, quia fine macula peccati, rubi-

Oculus fponfi columbz candide com-

Qrtis videtur

cundus, fanguine fuo, quem pro no-

paratur, quia formofu

:

s , caftus , u-

1D0S, aut pr

bis effudit.

rus, & fanctus,

z

tudos, & q

II. adeWmoptimum.?) Caput vero Chri-

Super rivules.) H columbz funt re

, Atra.) u

ff Deus, ut ait Apoftolus 1. Cor. 11.

ipfa formoflores, quia fepius fe aquis

lC apoelantur

abluunt, & nitidas faciunt, & opi-

3. divinitas vero puriffima eft, & per-

npi-

IpitS Ttferto.

fectiffima, quare non immerito aurum

nione etiam afpicientium ,' quia lii

pien 5bant,

optimum ilius fymbolum eft.

darum aquarum repercuffu , & retie-

À

Dlens

byacig

-Elata palmarum. ) W'Adrq , eft no-

xione pulchriores videntur.

men Grecum fienificans germen pal-

Latie fumt l4.) 'Yaàm candidse,

QU? Yox prate

mz novellum , feu involücrum inftar

quafi forent lacte lota.

I9. Gena ihus ficut areols ,

&c. )

315 Juoddum

florentium.

calicis , feu vapinule fru&uum palmz

A

fd t incem

Porro vagina hacfe pan-

Hoc'eft, gensg ipfius primo juvenilis

"J lgniüCm

dente, prorumpunt flofculi numerofi

xtatis flore, id eft, molli barb& lanu-

Tén gt a

gine veftitz, fimilis funt odoratis her-

n

CER tà

N

modicz denfis, & Jongis villis appen-

3

* V rbori;

u

i, botri magni inftar coacervati. Vi-

bis, aut floribus in areola , aut.cala-

ter imer

p

de figuram apud Dalechampium in

this a pigmentario difpofitis. . Genis

Uv M

hiftoria plantarum libr. 3

cap. 28.

fponfi fignificatur lenitate mixta ma-.

àtus

fum.mn

atil

68

Huic erco elatz fic fua filamenta . dif-

jeftas , fuavitas ,* gravitate temperata.

feul()ne

Tt. defo

fundenti, & flofculos oftentanti ca-

modeftia , &c.- . Scimusautem has vir-

p

ehg ütilit

.

tutes non fuiffe in fponfo cáfu coacer--

at

pilos Comparat fpgn l.

-

Ycint)

AE UOE "W.

55t

ttima my-

r4. Manus ziïïï*u tornatiles aureze plene h

yä;inthis. Ven-

t i d-

ter ejus eburneus, diftinétus fapphiris-

15. Crura illius columnae marmorese , quae fundatze funt

eledus x

fuper bafes 3aureas. Species ejus ut Libani, ele&tus ut cedri.

16. Gut-

1cut elig

vatas, fed a Spiritu San&opäritiüimo

rubra chari.tate, candida puritate, ca.

pigmaentario ordine commodilfimo di-

rulea fapientia.

um q

fpofitas, ut a

fpicientibus exempli pul-

Venter ejms eburneus: , t9. ) Quid

*

chra fpecie ,

&

audientibus odore fa-

ventris nomine fignificetur in Scripr.

me non poflent non maxime placere.

diximus fupra num. 4. dieitur ebur-

1 piginet

.

3

Labia ejus lilia y &6 ) Confert. labia

neus, propter candorem, & lsvorem:

fponfi cum liliis purpureis, que in Sy-

fignificat etiam , cumebori comparat,

rii funt laudatiffuna.

Vide . Diofco-

p Mants

has partes effe cafliffimas , nam ebur

Veterlbus G

rid. lib. 3. cap. 99. & Plin. lib. 2I.

eft animantis cafti 0s incorruptibile.

i foit pulchr

cap. 5. . Laudaturfuaviloquentia fpon-

Re&e etiam additur fapphirus, quila-

i, in cujus /ab;;s diffuf[a efü gratía

pis caftitatis amantiffimus dicitur.

atiüs dit.

Pfal.44. 3. & de quo di&um eft,

- Diflintlus [apphiris.)) Sanchez nofter

js , nigr

Numequam fic locutus eff homo, Joan. v

vefert ad veftes candidas, five ad bal-

46. & a D. Petro , Verba vita aterna

theum candidum gemmatum, & fap-

pt. decoriths

babes. Joan. cap. 6. num. 69..

phiris diftin&um.

| Myrrbam primam.) Nide dicta fupra

I5. Columma marmorea , &fc.) Cru-

tatloftes &

num. 5. nam recurrit eadem vox 533y

rum nomine tibias , & femiora.com-

gta dicuntuhs

iflcugnim.

eber: Aquila vertit &ziAexr , elecLazz.

ple&titur, eaquelaudat a candore, ro-

Liabia Chrifti myrrham ftillabant, quia

bore, foliditate.

Per crura videntur

[os, cilimM,

| non QnitiVi

peccatores increpabat, & ad peeniten-

fignificari fortitudo, & perfeverantia,

tiam hortabatur, & mortificationem.

us omnium virtutum , & operum

[XX. qui hi

I4. Maumus illius tornatiles.) Dedi-

fanctorum compagem fuftinent , ut

m p Q

tibie totum corpus fulciunt. Bafes, fi-

candide: cot"

gitis videtur intellicendum , aut per fe

ipfos, aut propter annulos exacte ro-

ve pedes aurei fapientiain, & charita-

] cilus ,

tundos, & quáfi torno.elaboratos.

tem fignificant: fortitudo fundatur in

durea.) Pulchre , elegantes. Vel

fapientia, ne precipitanteragat, per-

Jümbe foat r

feverantia in charitate

fic appellantur propter annulos anreos

, ne concidat,

fl

gs fe aqui

digitis infertos, in quibus hyacinthi

& deficiat.

a, & r

-

"

npte

fpiendebant.

Spectes ejus, €8c.) ld eft vultus, &

, qua l

ä

Plena byacintbis , 8c.) Pro hyacin-

totius corporis habitas, inftar Libani

uifu, & me

this in Hebreo eft, um nbarfés,

montis afpectu jucundiffimus eft, &

tl

que vox prater alis fignificat etiam ge-

decore procerus pre ceteris homini-

gm cindit

nus quoddam gemmz , fed quenam.

bus, ficut Cedil ceteris eminent ar-

boribus.

gt'»)'d:- E

illa fit, incertum ; illud tantum con-

Chiiftus Libano fimilis eft,

gl )

at, fignificare lapillum ceruleum,

quia virtutibus viret , floret, vernat,

j

9rim0 luve

cui tamen ut mirino czruleo, cando-

& ut Libanus amenus eft. Eft autein

U

Janj

er

ris, & ruboris aliquid permistum fit.

eleus ut Cedri , quia. ficut. Cedrus

: Odoratls

INo(ter interpres hyacinthum effe pu-

alias arbores Libani excedit celfitu-

ut cad-

tavit.

0111 Y

Geni

Manus Chiifti funtopera ejus;

dine, rectitudine, bono odore & in-

oüUSn

funt tornatiles, quia nihil illis ad per-

corruptibilitate ; fic. fponfus omnes

d

? m[th m

fectionem defuit ; funt auree ,. quia

Ecclefis militantis, & trimmphantis

fuperat meritis , gloria, converfatio-

plene utilitatis , & honeftatis ; func

T2

m has V^

plene hyacinthis , five tharfis, quia

nis fan&itate, intentionis puritate, &c,

u

o af

552

Ü vaauc pxh vdonvex

.16. Guttur illius fuaviffimum, & totus defiderabilis * talis

s. Det

C05 O0

eft dile£us meus , & ipfe eft smicus meus, filize Jerufalem.

17. Quoabiit dile&us tuus, o pulcherrima mulierum ? quo

6. Sicl

tis tuis.

declinavit dile&tus tuus? & quceremus eum tecum.-

7. SeX

CAPITT r

Jlefcentul

I. Tle&us meus defcendit in hortum fuum ad areolam aro-

9. Una

matum, ut pafcatur in horüs, & lilia colligat.

fus, ele

2. Ego diletto meo

, & dilectus meus mihi, qui pafcitu?,

mam pra

inter lilia.

Tünt eam

- 4. Pulchra es

, amica mea, fuavis, & decora ficut Jerufa-

9. Qu

lem : terribilis ut caftrorum acies- ordinata.

pulchra 1

4. Áverte oculos tuos a me, quia ipfi me avolare fecerunt.-

ordinata :

Capilli tui ficut grex caprarum, qucae apparuerunt de Galaad.

L

$. Dentes

quodammo;

16. Gztrzur. illius

fenviffimum.) Qua-

pabulum ei eft, habere in Ecclefia

Ciunt, ut ex

fi dicat,

non folum fponfi membra

pafcua bonarum confcientiarum , &

et , ut G«

elegantiffuna funt, (ed etiam. vox fua-

or&efepia plena bonorum operum.

D v.z[!;'er;;;c;

viffumna.

Sane Chriftus eloquio fua-

bipafcit ut paftor, pafcitur ut agnus

De

]

yr

€

!

viffimus fuit, Vide qua diximus n. 13-

immaculatus ; colligitetiam lilia bo-

bus, &

Totus defiderabilis,) LX X. habent,

norum defideriorum, & operum fa-

vult imper

fotzus d

efideriuma , ut etiam textus He-

ma, ut liliorum odore recreatur. Vel

queado.

brzus.

colligere lilia, eft perfectos, & pro-

5, Dtnte;

I7. Queremu: eumy ttcum. ) ui de

batos viros de hac vita fuccidere , &

Tupa enlica

Chrifti laudibus verba fac

ientes au-

angelis fociare.

f. Sitgt

diunt, illius amore capiuntur, & ad

^

-

Ego dilecto meo 6c. ) Idem eft,

-Aupra. eodg

duntur.

ilum diligentius quazrendum accen-

quod fup. c. 2. num. 16. dixit, D;-

tum eft,

letus »meus mihz, €$ ego ili, &c.. Dum

? Serarf

Efcendit im hovtum fuum.) Quafi

fponfa cogitat de horto adeundo

eraginta, (

I.D

fponfum videt, &in hec vcrba erum-

dicat, quo fponfus abierit,

jit.

Wétus. finit

incertum mihi eft, fufpicor tamen il-

Xits - etiar

lum ad areolas aromatum defcendiffe É

3. Palchra t5, &fc. ) Scilicet omni

Senfus effe

2

virtutum genere ornata.

ibi enim frequenter verfari folet,

QUs Rex,

vel, quafi dicat, quid vagor foris ?

T rribilis ut caffrorum. acies ordina-

intra me fponfus eft, me fcrutabor, in

£4.) Quali dicat.

Mihi foli pulchra

mereperiam. Dictum enim eftfupra,

tulis, qui

LEU

es, & comis, gratiofa , reliquis ve-

fponft hortum effe Ecclefiam.

renda, & fevera , imo mihi etiam

Omae repori

d areolam aromatum. ) Ad hortu-

terribilis, quia fagittis oculorum tac-

Omnibus i

lum fuum , in quo variis areolis di-

rum configor.

Vel feasfus eft, es

& be tio

ftin&z funt plantule aromatic&.

terribilis ut acies militariter inftructa,

: fgil:æ,) L

Ut pafcatur. ] X X. habent moiuadotiy,

qua tot difficultates , ac pericula fu-

li, habity t

que vox etiam pafcere fignificat. He-

perare potueris.

Ecclefia eft terri-

v Co"(ui;lljæ.

breum etiam complectitur activum,

bilis demonibns, hereticis , & falfis

Hortus

& paffivum, a4 pafcendum.

fratribus, converfatione, & difputa-

Ws (

ltlnm]

aromatum eft Ecclefia, defcendit

tione, &c.

VlVlhs, yel l

Chriftus, ut ibi pafcatur, quia quafi

Ib ( C

l

4. lpfí me avolare fecermnt. ) Mihi;

*

CAPUT

VI.

553

bilis * tlie

s8. Dentes tui ficut grex ovium, quie a.fc/endierunf de lava-

eruíalem,

cro$ omnes gem.lis foetibus, & fterilis non eft in eis.

Tüm ? quo .

6. Sicut cortex mali punici, fic genxe tuae ab

tis tuis.

"

fque occul«

.. 7. Sexaginta funt reginze, & o&toginta concubinze , & ado-

lefcentularum' non eft numerus.

reolam at0«

9. Una eft columba mea, perfetta mea , una eft matris

vat,

fuse, ele&ta genitrici fuze. Viderunt eam fili&e , & beatiffi-

jui pafcitur

mam praedicaverunt ,

- regin?e , & concubine , & laudaïre-«

runt eam.

P

icut ].etufa-

9. Quze eft ifta

, quse progreditur quafi aurora confüt*gens,a

pulchra ut luna zx-ele&a; ut fol, terribi

l.ïg. ut caftrorum acies

re fecerunt.-

Qrdin'at.a 2

*

:O. | De-

t de Galaad.

EJ

É Dents

quodammodo. mentemeripiunt. Ef- ' Adolefrentularmm , (5c. ) .Qucg

ciunt, ut extra me ferar.

Ín Hebreo

gyneceo affervantur, ut aliquando 1

gein Ecddfa

(cientiarum,

eft, ut. Genebrardus

interpretatur..

conjuges affumantur.

yum opemm

Pravalaseruntmihi.

Quotidie Ecclefia

8- n Ci/I columba s Efes )-, Quaü di-

Deo prggalec ir

1it0 . cujm. illo: preci-

cat, verum una eft columba mea.

yifcitor ut ag

Perfetia. ) Id cft, immaculata.

«etiam lilia h:.]-

bus, & licrymis lu&ando, & quod

yult impetràndo , & quafi extor-

Ua eff matris fas. ) Unica matris

& optrum ta-

qucndoæ

fuz.

» fecreatar 'e

. Dentes tui

H

yledos; & pro-

w g. Hie verfïcul'us;

Efeika, . 1d. eft, fumane dile

& a*',; &

a faccidere; &

fupra explicatus eít c. 4- n- 2.

complacens.

6. Sieut cortex, C7c.) Moc etiam

F.deramt eum. ) ;Omnes: illz: re-

4,. ) Iiem di,

fupra eodem. cap. num.. 3. d"ecl'a;a-—

ginv, concubinz , puellz.-

E dixit, De.

tum eite

Laudaveraut eam.) Mhgna laus,

9. Sexagfnta , Ec. ) Cum dicitur

jill g, Dim

cum mulieres zgre adducaatur, ut.

orto. adeumdo

fexaginta, & octoginta, ponitur nu-

alifs, prgfertim thori rivalibus for-

merus. finitus pro: indefinito , ut di-

mam concedant, Per Reginas, con-

hac Vcïb'& erumte

ximus. etiam fupra cap. 3. num. 7.

cubinas, & ad-lefcentulas tres. mili-

Senfus efle. videtur ; fit: magnus . ali-

tintis Eccclefiz: ordines defignantur ,

) Sclicet omil

quis Rex, qui multas habeat uxores:

9ertefti, proficientes, & incipientess

atd

rcginas, & concubinas, & adolefcen-

U

Ína dicitur fpon

f

És

quia Eccle fia

j 4der

dins

tulas, quidquid ia tam multis divi-

fim , in. méa . id. conjsge coniertim:

una eít vinculo charitatis, licet plu-

; fo)! Pd i

[i^

res. fint peculiares fidelium. congre-

ja, f

hqlllb Y

m

omaereperi ur; quare & te dile&am

gationes.. Dicitur etiam una, id eff.,

) nihi

omnibus illis preiero , & me t:tl/*i..

unica, fingularis, precipua. . Nom

s ocilorum l *

Rege be tioreax diico-

effet autenr unica, & dile&a nift fic

"

À Í

sfus &

Regina.) Üxores ingenug conditio-

u*qita; foret.

j

r'&1

nis, habite ut conjuges primaris.

D Ve:ba fim!:

j fis

Concuiza4. ). Uxorcs legitiiz , fed

9- Que eff iffa, tfc. )

Hrll

te

fecundarix fine caremoniis, & riti-

chort fodalium fponfi, & fponfz.

lcclfü

lfs

bus f Leimnibus nuptiarum.copulatz,

Quaff amrora Gc. ) Excclefia fuit

zlem

« dipitt

fervilis, vellibertiuz. conditiouise

quafi aurora ante legem: fcriptar

one:

Aaad

El

?r

i

— Bibl. cum Cumn. Menoch. /T. IV, *

) fectf"" .

554

LISRI C.ANT"ICORUM

10. Defcendi in hortum nucum , ut viderém'poma conyal-

pis

furit m

lium, & infpicerem, fi floruiffet vinea, & geïminaüenï mala

punica.

m

cu

$

II. Ne

fcivi: anima mea contürbavit me propter quadrigas

A minadab.

12. Revertere, revertere , Sulamitis :

revertere ; rever-

fpondenti

tere, ut intueamur te.

LX h

dicàt :

G ARUJ

MIIL

in ea vidt

1. ( XUid videbis in Sulàmite, nifi choros caïitrorurh ?. Quam

C;zj?:wm

lia catira

filia princi-

Et Bcd

El

. pulchri funt gretfus tui in calceamentiS,

*

E..

—

quia femy

quafi luna fub lege ipfa Moyüsk, ut g

na cura fuiflem liberä P-ftfDE €t

"

im

hoftes inf

fol fub Evangelii luce.

m

timui , ng ia quidrigas Amiaadab

male tractareris.

--).Tarhöiiis, Efc) Vide dicta. fup.-

incideres, a quo

Voces fu

Aminadab fignificat populi ducem , &

fam [audi

*

pulehri fu

: '»I-'(.). Deftendi.) Ideft, defcenderam.

malti funt, qui exiftimant, non effe

Sunt verba fponfi.

Videtur afferre

hic Aminadab nomen proprium, fed

Cory dip

caufam fui difceffus, cum fcilicet abiit

appellativum.

Potuit ergo timere

Greffus )

poít pulfatas fponfs fores.

fponfa, ne fponfus incidemgs in po-

Ttu$, ejti

Pona comvalliam. ) Hebrsa fignifi-

puli ducem, no&e urbém obambu.

Ya r6i

cant convallem torrente irriguam.

lantem , qui fpoafum in tenebris in-

Catlonis c:

Fructus vere in convallibus uberius

tuis funt

ventum , quafi mali aliquid. machi-

proveniunt, ob humoris majorem

nantem, male multaret.

Sic Eccle-

P$. [n(

copiam in locis depretfioribus.

Po-

fia adhuc exigua, & chorus Apofto-

Toufs m

"^a ponuntur pros quovis genere fru-

'lorum Chrifto timuit.ea nocte, qua

petdonita

&us. Synagoga jure optimo vocatur

in hortum venit, cumiincidit, vel po-

&Ho ,Cä

hortus nucum ; ut enim nucis arbor

tius occurrit Pilati fatellitibus.

Oneri ,.f«

difficulter crefcit , & ejus fru&tus,

I2. Reverzere , revertere, 6c. ) Vi-

affcione,

qui manus fcdat, verberibus decuti-

detur verbà chori mulierum ,

hz

CUntür, C

tur ; ita Synagogz fera fuerunt in-

enim illius f£orm: delectate orant, ut

gelicis d

crementa, nec fere ab illa Deus quid-

frequenter fe.afpiciendam prabeat ,

us &aly

quam impetrabat

3

L

nifi verberibus

ut illius afpe&tu, & confuctudine frui

efnda:

fuppliciorum, fructus etiam illius, id

poffint, & ut illius virtutes, & mo-

À lts fca

eft, opera imperfecta, & fordida fzce

res imitari , & laudare queant.,

bt

peccatorum , & frequeatis idolola-

Sulamiiis.) Sicut a Paulo Paulam ,

DT Calet

triz, &c.

& a Joanne Jo:nnim deducimus, fic

Venit ergo in hortum

"Fflllz I

fponfus, ut videat, num in Dei S$a-

a Sclomo, id eft, Salomone, dedu-

enlum eff.

baoth vinea, recepto Evangelii nun-

citur Sulamitis, quafi dicat , Salo-

- Yéftibug

monia , vel pacfcea , quare Aquila

cio botrus aliquis fidei, & obedien-

Drtücipis,

L

tie reperiatur, num fincerz charita-

vertit £ipzyeuSouy, Pacificam. Kete

Á

P 7iizv.i/7

ti$, & mártyrii fpecimen efllorefcat,"

Ecclefía Sulamitis dicitur, quia eft

d

fponfa veri. Salomo

eüi VE

II. Nefórvi , 6&5c. ) Verficulus eft

.ni's Chriiþi Do-

h i&l

lm

dithcilis ; in

uo omnes divinant.

mini.

$u & D

Videntur effe. verba fponf& hoc fen-

fu.

Néfcivi te ad hortum . nucum

I.

7 m

f

]

Ljd videlis, €fc.

) Verba fponfi,

d ) Ebulæ

defcendiffe , fi hoc fciviffem , uia-

Q

I6l ut alii inalunt, fponfa re«

'Ue quta i'g

-

CAPUT VIE

355

p.i*s ' un&turee femorum tuorum, ficut monilia, quae fabricata

m ,con'yaï-

alfent mdla

funt manu artificis.

-

L

3. Umbilieus tuus crater tornatilis

j —nur*n«:.juam inþdigens po-

? qudtps

cmlis. Venter tuus ficut acervus tritici, vallatus liliis;

Aaaa-o

5. Duo

, R

fpondentis chori mulierum de(ïäerïo.

& confibulas, inftar monilium fu-;c,

LXKX. habent,

quid widebitis , qua f

1

que magno ftudio, atque opere ela-

borata funt ab artifice.

lta explicat

dicát : cupitis fponfam contemplari,

in ea videbitis choros caftrorum, &c.

Sanchez. Alii paffim de ipfis femo-

Caflrorum.) Deo militrantium, qua-

ribus, five de vertebra , cui femur

um ? Quat

inferitur.

Genebrardus exponit de

lia cá(tra vidit Jacob Genef. 32. 2.

filia priqci-

Ef Ecclefia quafi acies. caftrorum,

vertebris , quz femur cruri jungunt.

!

D

pis

uia femper ad pugnandum contra

Vel certe, quod probat M -rtinus

hoftes inftructa.

Del- Rio, totus femoris ambitius ia-

j ; t énm.

Quam pulchbri funt greffus tui , 6$c.)

telligitur.

Femora fignificare vi-

0AS Ami yadab

dentur Ecclefie fortitudinem.

Alii

ye tradarerie

Voces funt chori puellzarum, fpon-

fam laudantium , quafi dicant, quam

aliter explicant.

Jun&ura femorum,

mpu/i ducem ,

pulchri funt pedes tui, & quam de-

inquit Caffiodorus, eft conjunttio duo-

mist, nn &

rum populorum in una fide.

j proprium, «ec

corme elegantibus fandaliis: ornati :

Greffus Écclefiz interpretari goífu-

9. Umbilices fuüus , £5c.) Gemma,

ip ao t

mus, ejus promptam celeritat.m ad

feu monile, quod e collo fufpenfuin

jnadag 1 79*

varias regiones pervagandas praedi-

ad umbilicum defcendit ; & partem

pbém. obamon

cationis caufa.

Calceamenta ex mor-

illam decorat, quz umbilico refpon-

jn renebris it-

tuis fiunt animalibus , ait Caffiodo-

det, fimilis videtur crateri torno ela-

liq

yid mactie

rus. ln calceamentis itaque pedes

borato, qui poculis non indi2et, quia

eb.

Sic Ecde

fpoofe pulchri funt, cum carne jam

femper mundus eft, ut funt crateres,

dioris Apoo

qui frequenter adhibeutur a convi-

N nodes

i

1

perdomita utitur , utífolea, vel fan-

n

dalio , eaque fpirit

II

jam

non eft

vis, ideoque etiam frequenter ablu-

vincilit, vl "

untur.

7

oneri ,-fed ornamento.

Nel quando

vellitibus

!

affe&tiones, quz etiam pedibus figni-

Nuuquam indigens poculis, G. ) Po-

yitrt, 0

ficantur, conftiingit preceptis Evan-

culum non ponjtur pro vafe, fed pro

galiénul «

gelicis, & Sanctorum exemplis, qui-

ipfa potione, quo fenfu dixit Virgi-

gt ort

bus & aluto,*& a faxis, & a fpinis

lius I. G-eorgicor.

præb

C;?C ]

jdam

d

defendatur, a luto rerum carnalium,

"Ü n[uetll

'hu:

a faxis fcandalorum , a fpinis tribu-

'Pam!,-z'gae * PUCBELS Aci;::!ojd

&

vu*t t

]

Jationum , & per hec oinnia, confi-

mz'j?nit AM'ULT.

t

nt,

denter calceata graditur.

-

1 quel

pulam ,

paulo

e Fa Principia*', t€c. ) Crediderim

Veteri Synagoge Deus dixic per ffrd«—

" qucimus «

fenfum effe

elegantibus fandaliis,

phetam : - Noz eff pracijgs umbilizus

u

Joinof

& viftibus ornata es , quafi filia

P £$ aqua nmom eí lat/z, &fc. Byzech.

f dicat

principis..

]talice diceremus , come

16.4. De Ecclefia vero dicitur, -

Aq*llla

3

H

u2 Princjpefrz , €9me muna Regina.

bilcus tusgs fc'.ut erater, &$c. quïa pOä

jcificam

Ecclefia vere eft filia, & fponfa

quam fides Evangelica illuxit, & Sy-

di

(icitiT

Chiifti fummi principis, Regis Ke-

nagoge primitim baptifmo. ablute

ht

l

j D

£y

um, & Domint dominantiam.

funt , divinique verbi cultro umbi-

e

4

*

guneura femorum tuorum , 6£c. ) ld

licus. fpiritualiter eireumcifus

po-

eft, fibulz, quibus diffedam utrin-

pulus, qui converfus e(t, vinum opti-

)

Verbü f )Onr'

$K

gue juxta femora veftem conftringis,

mum falutaris docjtrinæ ( ut per um-

[pon

:

]

ul

*

556

,LIBRi CÀNTICORUM

3. Duó ubera tua, ficut duo hinnuli gemelli capreze.

(

4. Collum tuum ficutturris eburnea. Oculi tui ficut pifcinae

750

in Hefebon, qutwe funt in porta filiae multiudinis; Naíus tuus

$ D»

L

& erunt

ficut turris Libani, qus& refpicit contra Damaícum.

taloruf

. 5. Caput tuum ut Carmelus, & comse cap

*

:

ids tüis ücuþ

9 Gu

purpurg 1-"egis vincta cal?alibus.

6. Quam

d potat

bilicum in matris utefo fetus " affo-

& limpidi Hefebon pifcinis fimiles

* let) inde cepit potare, nec poculis

E

cum in;mtio

-n-oüxfa pura eft, & fin-

cetefarum

defecit umbilicus, quia doctrina hec

Ccera.

eft inexhaufta, de fonte perenni fa-

Iz Hefebon.) V'uit Hefebon urbs in

defts eft

frugifer in

crz Scripturz profluers.

tribu Ruben, de qua plura Adricho-

Veuter tnus ! [icut 4cer'v:;:.-;ritici, & c.)

mius in defcriptione tribus Ruben,

Sicht p

it,

num., BI.

pitefpon

Pars illa veftis, qua ventrem te

in cujus medio umbilicus eft, pi

à

l-

In poría flz'.e multitudizit. ) Idem

tiam, f

ra3 atque afgumento fimilis mihi vi-

eft porta filie multitudinis, ac porta

fericorum,

multorum, feu multitudinis, feu por-

fantur p

detur acervo tritici, quem lilia, at-

Solent enim

que alii flores vallant , que opere

ta populo frequens.

üntQcepu

Phrygio in extima vefte circumpicta

Hebrzi non infrequenter ffZerzz no-

81 ne dil

mén^àddere ornatus duntaxat caufa ,

funt. Ecclefia plurimorum fidelium

in püara

facta eft mater ; nam peperit pluri-

ut apud Jereih. cap. 17.. I9. perza ff-

tüm m

mos , qui finguli funt qua(i grana

liorum popuii, pro porta populi, &

Sicut Ch

purpuregg

tritici in horreum Dominicum 1nfe-

via fíliz populi, Jerem. 4.I1I. pro via;

rendi, quorum multitudo eft cumu-

quz populo frequens eft. Pifcinx

piæ dfpem

l]us in unum vinculo charitatis coa-

hz funt prope portam, quz Chriftus

ejus canali

cervatus, cylindro juftitie equatus,

eft, qui fe ovium oftium profitetur ,

alliati, Q

& pudicitig, ceterarumque virtutum

Joan. to. 7. & vere eft oftium mul-

X proim

titudinis , per quod ingredi debent,

271

exemplis, quafi liliis vallatus.

3- Dwo ubera, &6c.) Hoc fuprä ex-

quotq

uot regni cclorum incole fung

abet, 4

futuri.

The3 yo]u;

plicatum cft cap. 4. num. 5

Grcut furris Libani.)

Quafi dicät :

icim, Cb

4. Sucut turris churnea. ) Hac me-

Nafus tuus talis mihi videtur inter

mHS hmm

saphora, collum laudat a candore,

capillos, feu inter ramufculos a co-

7' St 4tt

nitore, levore, celfitudine, rectitu-

rona pendulos, qualis apparere folet

Critas t

dine.

turris, quz in Libano eít e regione

palims, !

collum fides Écclefie commode in-

Damafci , quz inter fpeciofas arbo-

quia in 'm

telligitur, qu eboris inftar candida,

res eminet, ipfa decora , & monti

Orum ,

folida, incorrupt4 eft.

etiam decus addens.

Significat nà-

thiüo j

Sicut pifcina im MHe[ebom. ) ld eft,

fus judicii przftantiam , prudentiam,

&t i cgl,

& difcretionem fpirituum , vimqne

oculis tuis ineft fplendor

uidam, at-

UY itaten

que ferenitas, ut aquis pifcinarum in

!

difcernendi veras virtutes a vitiis,

4 H

Hefebon, qu& funt ad. portam filie

errores a veritate, &c.

lam UM

multitudinis, quas neque limus tur-

. Caput tuum st Carmelus. ) ER

g, Jæüim, üt

bat, nec ventüs exagitat , ideoque

Carmelus mons Palxftine excelfus,

üt, ità ü

No-

amcnitate vinearun , & fructuim

clarg femper funt, & quietz.

Huic

.ependel'en

tfum eft oculi nomine puram inten-

omnium copia nobiliffimus.

lt ]bonfe

tionem a Chrifto Domino fignifcari.

fimile effe dicit caput fponfz , altius

Matth. 6. 22. Sunt ergo oculi clari,

fcilicet, fþecioüus, & ornatius, quarff

"u Lf

k

CAPUT VI.

557

-

orey.

6. Quam pulc

&

hra es, & quam decora chariffima, in deliciis.

H

[X

icut pifcime

2£35

ta:ura tua aífimyl

ata cft palmae, & ubera tua botris:

Nafus tüus

endam fru&tus ejus *

[]

8. Dixi: Afcendam in palmam, &appreh

ütf,

& erunt ubera iua ficut botri vinez& : &

qdor oris tui ficut

; tui , fiat

malorum.

9. Guttu

r tuum ficut vinum optimurh, dignum dile&o meo.

ue , & dentibus illius ad ruminancum.

— — :

6. Quart

L

;d -potanAd um, labiiíq

Aa3aa

$

ilcinis (imiles"

LÀ

lO. Eigï

z dt, & ne

ceterarum fomminarum. Caput Ec-

& potum p&&ances ; fic duo tefta-

clefiz eft Chriftus omni bono totus

menta abunde fuppeditant pabulum ,

[efebon urbsit

phura Adiicho-

frugifer in membris fuis.

& potioném animarum.

£fc.) Sunt

tibus Ruben,

Sicut. purpura regisy 6c.) Ait a ca-

9. A[cendam in palmam ,

fed fin-

yerba puellarum Sioniarum ,

pite fponfz pendere cefariem pulcher-

ilariter loquun

tur, &

rimam, fimilem colligaturis filorum.

gulz de fe fing:

uliri ) Ti

fericorum, vcl laneorum, quz de&i-

perfitunt in c

omparatione palme ,

Vlinis, ac porta

& botrorum, qua

1 dicat una quzli-

udinis, feu por-

nantur paludamento regio texendo ;

rere, & cooptari

funtqvepurpura recens fucate ; poft-

* bet 5 cupivi tibi adhe

in

te

Golent enim

ea, ne dilabantur, firmiter alligate

in tuum album.

Utinam

nter fliorum 0«

utinam ap-

in purpurariorum canalibüs, ut ite-

a(cendam, ut in palmam;

duntaxat a,

rüm melius , & penitius tingantur,

prehendam ramos tu

os ad carp

endos

j". It ptrti

utinam u-

Sicut Chriftus totus fuit charitate

fructus, quibus. abundas ;

vitis ra-

ytà popill «

purpureus, fic ab eo, ut coms a ca-

bera tua exfugáam , tanquam

, 4IT. pro vt

cemos , qui tame

m fimul,

& fitim

j e&. Pifcmæ

pite dependentes populi, in vulnerum

frnar fuavi odore

ejus canalibus per fidem ligno erucis

depellunt ; utinam

i, que Chritus

Oris tui, ut me firmem,

& recreem;

Hium profltt!y

alligati, duplici t1n&ura ainoris Dei,

me :e, &*pota t

uis

& proximi penitus imbuuntur.

quafi dicat :

eft oftium mu*

6. Charifima in deliciis. ) Vlebr.

uberibus, id eft,

utroque teítamento

ingredi. debetts

ó fecindum

habet, dmaer :7 deliciis , qu-aü dïcgt :

,ab Kcclefia fubminiftrat

Praterea me

yum idcole 100*

mea voluptas, meus amor, mex de-

fuam intelligentiam.

exhilara , & recrea tuo o

re, id elt,

licie. Chrifti delicie funt effe cum

:. Quafï dict :

filiis hoininum.

tuo fpiritu.

, videtur r

7. Statura tua. ) Hab

itus, & pro-

O. Gurtar tunm

fícit vinum optimnum.)

aus4

fponfo tribuitur

,mifculos 4 C0*

ceritas totius corporis affimilantur

Similisfponfa !

l

à)

yrere t

palmz.

Palme fimilis e(t Ecclefis,

fupra c. 4. II-

Kavus diflllans (abia

e rgont

£a fponfa, quibusm

etaphoris fponle

fas atbo

quia in inferioribus afperitatem la-

laudatur, quaft

fpeao

borum , & paffionum fuftiuet pro

oratio, & eloquium

£C014 Y

& mordt

Chrifto ; in.fuperioribus vero, hoc

dicat

cantica, hymni,

pfalmi, pre-

Gicti

ficag Md

ces, do&trina, & predi

catio tua gee

eft in ccleftibus, pulchritudinem, &

4 7Pm

dentit y

fuavitatem expectat premiorum.

nerofa e(t, & efficax ,

& digna Deo.

yiaqne

Ubera fua botris. ) lradit Abra-

Diledlo meo. ) Ecclefie particalares

r

etiam Chriftum dile&um fuum appel-

tt*

$ yiniy

ham Ezrz filius, moris fuile in Pa-

leftina, ut palmis vites adjungeren-

lant, quia etiam ipfe eum diligunt;

)

& ab eo diliguntur, cum etiam pro-

Cmr/!/

tur, ita fiebat, ut ex earum ratis

us i1t.

ul

e(cclflls ,

h

dependerent botri, quibus fimilia effe

peer ipfas mortu

U

lii

d pommlum.

) Guod hic dicitur,

j

& fri

ait fponfz ubera. Poffunt per ubera

j

TU

intelligi duo teftamenta.

Ut botri

Dignum diíelio meo ad potaudum, in

]nus

, o

äfnuj tainem, « fitim fedant, cibum,

Hcþræo elt , Fadens nd( dfle&m "me-

& o

T qu(m,

558

LIBRIÍ CANTICORUM

*

4 Àtf

io. Ego diletto meo, & ad me converfio ejus.

rr. Veni, dile&te mi, egrediamur.in agrum , commoremur

me doce

in villis.

;

[lum ma

12. Mane furgamus ad vin

eas, videamus , fi floruit vinea,

) L&

fi flores fruéctus. parturiunt, fi floruerunt

bitur me

ma]a punica-: ibi

dabo tibi ubera mea.

4 Md

13. Mandragorze dederunt odorém. In portis noftris omnia

filzre fa

era, dileCte mi, fervavi tibi.

poma : ngva, & vet

; Qu

CAPUT VHt

innixa fu

I. Uis*mihi det te fratrem meum fugentem ubera matris

ibi cort

mes , ut inveniam te foris, & deofculér'te, & jam

OLUW r

me nemo defpiciat ?

»

2. Ap.

Sugentcm

moum, Qu

um ad relistudines , id cit, quod ré&ta & florentium. mailorum

pynicor um

allmpta v

yultum ferit, fuamque przftantiam, . nomine defignat.

& vim in cyatho oftendit.

eux faxifti

Dabo tibi übera mea. ) Da't-ECCIe-

l imieri

Labisque , & dentibus ad rumian-. fia Chrifto ubera , cum filios, quos

Doris vina

dum.) Mebrza aliter habent, fed* in Chriíto genutt, lacte doctrina fa-

tare. foris

vulgatus exprimere videtur id, quod lutaris pafcit.

Düüore *qu

aliqui faciunt , cum vinum genero-

I3. Mamdragora dederumt odorem..

fum, & fuave hauriunt, nam illud Olim mandragoras nupte ftudiofe

ponto la

Desfada

hauftum ore verfant, & reguftant,

qu&erebant, vel quia philtri vim ha-

t lntelled

quafilinguam, palatum , & dentes bere credebantur,

vel quia juvant

illo abluentes, ut fimul & fuavitate

conceptum.

X Confelii

Vide Gensf. 30. 14.

Nang g

vini dele&entur, &illius odore con- — Ítique hic, mandragorz cum aliis fru-

fórtentur. . Sane Dominus toties ab (tibus a fponfa collizendis numeiran-

itvidenj,

Ecclefia repetitis laudibus , & canti- tur. Fortatfe mandragorz eos fide-

8 0 d

. *« Ducas

cis deledatur, & ea quafi reguftat, les fignificant , qui apti funt ad lu-

fempcrque iliis delectatar.

crandas animas, & filios Chrif

—

iC Càp, $

IO. Ego dilecto meo, &c.) Sunt ver- mérandos; hos enim Ecclefía diligen-

li'ii)ïiif,:;;g, l

77

ba fponfz , illis fimilia, qus habe- ter quzrit, & ftudiofe colligit. t

mus capite 2. numer. I6. aut eadem fan(ctitatis , & doctrinz

!Wifam:e,

Diletius menus muhzi, 5 ego sl/r.

Sen- fpargunt. à

'odorem' late

,QLRIH) )

entia eft :

Hgo tota fponfi fum,

Iu portis noffyis omnia poma.) Quafi

uemadmodum ille me folam amat ,

dicat, fructus fpiritualis, qui qua-

olegc, m

x defiderat.

95 fori (r]

ritur, non €ft longe petendus : mefífis

Converffo ejus. ) Vox MHebraica

alba eft, omnia parata funt, & ubique

l 03 leva nt

npysn tbefaqgma:bo, cum Pagnino lucrandatum animarum fe dat occaíio.

UViaptur.

verti poteft : dcfiderium ejus.

At0$ inter.

Neva,6$ vetera .... fervavi zbi. )

Iint

1I. Egrediamur im agram.) Signifi- Weteres, & novos Sanctos per fidem,

quid

cat fponfa, vellc fe per orbem &o- & religionem tibi adjfaxi, utrumqu

d

as ba

COndntur

men, &fidem fponfi propagare, & populun, & novum, & veterem ti-

Yetba

fpirituales ei filios gignere.

bi confecravi.

Bona opera omtia ,

ball

p

IQ. Mame furgamus, €&c. ) Oftendit QU& feci, & quz nunc facio, in ho-

Oica

]

I5 ]nte

Wtm o

folicitam fedulitatem fuam in ftudio- horem tuum dirigo.

el

pat

proximos jrvandi, ac prefertim re- 1*« f, Ratreom szenum. ) Vox eft blan-

e&h .t

ined,

ttig

; ld «

cens.coavcr(i'os, quos florentis v

$

dientis, Vide dicta fulf*'*—?-*?- n.g»

"m DC«

CATPUT xfiu;

*

$59

z; Apprehendam te, & ducam in domum ma'ris me? : ibi

»mmorämm

me docebis, & dabo tibi poculum ex vino condito, & mu-

Ítum malorum granatorum meorum.

Ut vinea,

3. Laeva ejus fub capite meo, &.

dextera illius amplexa-

»

;unica.': i

bitur me. :

. Adjuro vos,

-

filize Jerufalem , ne fufcitetis, neque evi-

filare faciatis dile&tam , donec ipfa velit.

o&ris'omnia

L

s. Quae eft ifta, quze afcendit.de deferto, deliciis affiuens,

innixa fuper dile£tum fuum ? . fub arbore malo fuícitavst te:

.

bera m

ibi corrupta eiï mater tua , ibi violata eft genitrix tua

6. Pclxleï

"e, & jm

Sugektem ubera. ) Colvle&aneum

volentia,& ipfe, quijlixtaMichæaIïljc.

2, Àp,

————ÓÀ

meum, qui cum ia mundum carne

4. num. 2. -Do&or nofter. eft , mira

m pgnicorutïx

aflumpta venifti , lac fynagoge me-

nos docebit, quz ngmc mens noftra

cum fuxifti.

capere non poteft , fed tunc clariffi-

.) DisEcde-

U imveniam te foris.) Hujus cor-

mam illius faciem. contemplantes fa-

m flios, quos

poris vinculis foluta.:

Videtur cp-

cile percipiemus.

le dodrine (?-

2, Dabo fibi Pocm'nm

É 6c. ) Vina

tare foris fpon( amplexum , quafi

pudore *quodam duda ,

fi palam

condita funt ea , que aromatis mi-

t odtren. )

fponfo blandiatur.

fcentur, aut odoribus.

Del- Rio pu-

wiptz fhudiofe

Deofculer te, ) Drachiis votuntatis,

tat intelligi dulcem potionem , qua

Ecclefia De*

yhiltri vim ha

& intellectis amplexans, labiislaudis,

puelluli deleétantur.

& conteíiionis ofculer te.

um remunerari quodammcdo coüatur,

d quia juravt

Gend, 30 1

N.ni me afpieiat. ) Facta omnibus

dum illi offert. granatorum fuccum,

g um alisT

i5

[re

invidenda, & admirabilis, quia trans-

hoc eft, fanguinem fancorum Mar-

lata in admirabile lumen tuum.

;endis mumerate

cyrum.

aorg 605 nd

2

Ducam im domum xaatris mea.)

3. Lev4 ejus , 6$c. ) Explicatus eft

sti funt ad Jir

Sic cap. 3. num. 4. Tegas euwm, nec

hic verficulus fupra cáp. 2. nutn. 6.

. Adjaro vos , 69c. ) Sunt verba

ios Chrilio ee

dimittam, deucc Introducam illum in do-

jcoefia diigtr-

WAILEA TAT Is G36 G z cubiculaum geni-

fponfi, qus ibidem explicata funt

Iricisgemes.

Videibi dita. ^ Martinus

num. 7.

e colligit- i

v odorem at

Del- Rio putat ductam effe fimilica-

$. Sue ef

ifl4,; : que a[cendit , &e. )

dinem ab eo, quod puellule faccre

Sunt voces fodalium.

Sponfae fom-

no excitata, majore jam animo,

, pmo) Qu

folent, que cum qu&fitos fratres fu-

ulis, Q

yi que

os foris folos offendunt, letabunde

vulgi contemptu nihil verita, propa-

f

illos levant, & in ulnas traasferunt,

lam fponfum amplexari, & illi in-

stendus : 0*

fuaviantur, & blande in domum de-

niti, jerufalem verfus tendit ex de-

funt, gutiq

latos interrogant, quo & «qui acturie-

ferto.

ltaque admlriantcs fodalrs

y feditocea i

rint? quid egerint ? Infantuli, ut

fponfi, qw« ef ifa , inquiunt , 4«

um H !

dn; per i

eft atas balbutie garrula , narrare

afcendit , €fc.

conantur potius, quam narrant ; illx

Deliciis affluens)) Splendide ornata»

dni, od

werba balbutientium adulantur ,

Mirantur Codites, Ecclefiam ex hu-

" Veffle

m

20M j

ofculis interrumpunt, & tandem ata-

jus mundi deferto, ubi bonorum om-

opgi 0'

jb

tulam optatis munüfculis deliniunt,

nium erat penuria, ad coleftem Je-

ch

200 . !

rufalem afceudere, tam illuftri orna»

Coleftis jerufalem, eft Domus ma-

Afcen-

tris, id eft, Ecclefie triumphantis,

tu^virtutum, & meritorum.

VOX cn-ban

ibi cum D€o mutua certabimus bene« — dit quidem, quia conatum , & lgþof

Mupao4 14

LIBRI CANTICORUM

460

6. Pone me ut fïgr;acü!;um fuþer cor tuum , utfignaculum

ro. Ee

fuper-brachium tuum : quia fortis eft ut mors dileétio , dura

füm cora

ficut ipfernus semulatio: lampades ejus, lampades ignis at-

j Vi

z

que flammarum.

: eam cult

7. Aqus multee non potuerunt extinguere charitatem, nec

n. ïfiï

flumina obruent illam , fi dederit homo omnem fubftantiam

*

his , qui

domus fuae pro dilectione, quafi nihil defpiciet eam.

EE

8. Soror noftra parva, & ubera non habet: quid faciemus

m prop

forori noftrae in die, quando alloquenda eft?

9. Si murus eft, adificemus füper eum propugnacula ar-

:Qui eum n v

edrinis.

lo die qui

ye, ut in H

gentea : fi oftium ?&7 comping»amuvs illud tabulis c

-1o. Ego

mo fet de e

denda, cum

rem libert arbitrit adhibet, fed inni-

Lampades.Y Mox Ylebrga proprie

xa fuper dile&tuif, quia fubnixa ejus

qua die oran

fignificat carbones ardentes, & accen-

Charttatis, v

gavoxe , & fubfldio, qui de colo de-

fos, prunas;

lc,-i;ndite.

*

*

- lgnis, atque flammarum.) In Hebrzo

Chrilo jun,

em

$ub arbore malo, &c. Y Eft vox

funt tres genitivi, Igzis fLomme Do-

9. 7

mini, d eít, ignis inflammatiffimi.

fponfi ita refpondentis, ut fodalium.

fromaaa'a

interrogationi fatisfaciat , & eo ar-

Nam. vocabulum Domuzi, additur ad:

Áponfi, & l

tificio loquitur, ut laudes fponfz non

epitafíim , & exaggsrationem.

1

QO

,Bem relpond

imminuendo , ipfa laudibus , licet

(

4donez multe , 867 )" Plusquam

deeto Torore

w6eris

non. efferatur.

Sermonem:

ignis eít amor; nam ne copiofa qui-

diediis. ]

ergo: ad. fponfam. Ecclefiam dirigit,

dem aqua. fupexinfufa. extingui po-

& conflans e|

ij

feque illanr fub. arbore cracis fibi ad-

te,' : L

Contta tocor

junxiffe ait ; quemadmod m quon-

87 dederit Lo»so,, €fc. ) Si-quis ha-

- excum ïn.m;,&t

dam fub arbore in. paradifo. Eva il-

bentt hutic amorem plurimas. dare

5 of dl

lius, & omnium viventium mater

velit divitias, ut illum et eripiat, re-

Is mihi nj

fecundum naturam dgmonis. fraudi-

pulfam. patictur ab.habente illum ;

1 O(B'&ïm ; 3(];33

bus. deceptas in. peccatum lapfa. fue-

pluris entm facit donum hoc amoris;

£02 , & mi

xat.

quam omnia, q

:

unt..

um in hoc muadg ma-

p)Lll!A W ;

6

Pone ;me ut fgmzcufum* $ Ef e. )

gni

I, & o

Quafi dicat, cum tantum . mihi: de-

g. Sofo;* moffra, E. ) Sunt verba

9 0doritior

beas, me tanquam ftgnum. cordi tuo,.

fponfz, que de fynagoga ad Chri-

Ominos bes

& brachio tuo imprime, itant, qu

ftum convertenda loquitur, quafidi-

ti.a,. m f

€ozitas,qua f:cis, mea. caufa facias..

cat : placet mihi lex amoris, de quo

Büntur, & .

" Quia fortis , 0. ) Quaft dicat, po-

inodo: fermonem: faciebas, fed. foli-

I0, Efa hj

teris, (i voles hoc facere, mea gra-

Aupte

IL

Ir

cita fum de fy-nagoga: forore noflra

tía tibr opein ferente ; nam JXmor

nuper coanverfa, que adhuc tenella

Yr, Gen

omuaia: vincit, & omnts difficultates

eft, nec nuptiis fponfi ( qui in virtutes

aCtre

D 11()(1

errumpit,, fimilis morti, que omnia.

& amore

g

omat.,

bilis.

perfectas r.eq;uirit'.) fatis.ha-

UqïRWQt

Div. ais "

Dara... :e?nutï:ti'a. j Zelus , qui

Uiera. mom laler. j Cum ubera s

kh*n

eft. amoris

uidam: fervor violentus ,

perint eminere , tunc virgines matri-

f&üql)

9l

& m

& ardens eft,

i

monio: habiles funt : Synagoga con-

Cllhs m

ï)lt l;

$zenz Zefernus » éfc. ) Ut i'g;zi's in-

!| ubü

verfa, parvula dicitur, quia multi-

jj ,. m

É&rni: violentiifimus.

( (

tudine m-o,dicf'"f' Dicitüt ubera noi

CAPUT

VII.

86t

henaadum

ro. Ego mürus: & ubera mea ficut turrifS',»'Ei quo

:ätio? düta

*

f. æ&ä

fum coram eo quafi pacem reperiens.

i jgnis, dt-

tr. Vinea'füit pacifico in ea; quae habet populos : tradidit

eam cuftodibus, vir affert pro fru£tu eius mille argenteos.

tatem, nec

I2. Vinea mea coram me eftt.

Mili

uollanidm

e tui pacjflci; & ducenti

his , qui cuftodiunt fru&us ejus.

Im.

'

13. Qude

] faciemus

habere propter paucitatem doctorum,

EX qwaf;zäa./um i j Àjd eft, ex

qui eam in veritate inftüituerent.

quo pacemreperi coram fponfo;; gra-

gnacula it«

tia cnim illius fum id,, quod fum.

cedrinis

Ia die quandoef? alloguenda. ) Paffi-

ve, ut in Hcbrzo.

in die quo fer-

L. [/,«'ne;z"j'kl-t pacg'/fc'a 3. 008 ) Sunt

ao. Ego-

mo fet de eaelocanda, & nuptuitra-

verba fponfe , id. eft Ecclefiz. . Sa-

st

denda, cum fcilicet ultimi judicii die,

lomon vineim habuit: nam voxPze-

brea. proprie

qua die omnia exigentur ad normam

cifco , eft nomen. proprium , cujus

Latinam ,fignifïcationcm., ut in fe-

us oce

charitatis, viro tradenda erit, Woccft,

Chrifto jungeudi in fuperna jerufa-

quenti, pofuit Interpres.

:

Ín .Hen'

) InHebreo

lem.

lz €4, qnu& babet populos.))

brzo, ut etiam apud LXX. eft, z

; fumme Di-

9. Srnurus eft , adifrcemus [aper esem

ammgtiuni

prounnacu'a argemteu. ) vunt vcrba

Baalamon, cujus vocis Intérpres (igni-

ficstionem reddidit.

n[, additur 4

fponfi, & ad fuperiorem deliberatio-

.nem reípondentis, quafi dicat. Non

dradidis €as czg?aa'iäw,.) Agricnlis

onem.

deero fororcule , fupplebo,quz de-

cuftodiendam ,. & colendan-]. eloca-

y Blusquir

eíie dicis.

Ea tamen lege, fi firma,

vit.

e copiola quie

& conftans eft i amore, quafi murus

Vir. Id e(t, quilibet ex agricolis ;,

extingul

contra procorum inífidias, contra pro-

nam. vox Hebraica t z/[cb,. idem eft

eacium impet:is.

; Gjsquis hi-

Hebreis ac vir , vel quiliéez ,. unus-

Si offium eff 656 Gi ceteris excliu-

qique, efc

Jrimas due

plat, I

fis mihi uni patest , ut. fidum Dei

/,f,»j'rc)rf $7^ f?;zä"/;.') 'Sa—lomoni vineg:

! &l Cl'i

i

Loftium, addam infaper illi nova de-

Domino.

pente ülum;

cora , & munimenta , quibus hec

Miife argenteos. ). Siclos.

n hoc amornt

puül!a muro argenteo altior, & niti-

I2. Pimea mea coram me eff.) Qua-[ï

0C mwdQ me

dior, & oftio cediinis affulis conte-

dicat Salomon. vineam fuam eloca-

&o odoratior integriorque appareat.

b.t, ego autem: vineam. meam, qux

. Sunt v

Dominus bene ucentibus prima

&

cra-

1

*

nec foli bonitate, nec fructu illi ce-

-v5

ar Ohre

'tia, aliam fuper a

ium.addit, quaimu-

iantur, & ornentur.

dit, propria cura excolam.

jitul y

10

£.

N

morss «

Io. Ego murus , G.

A

Verba nova

Mille tui pacifíci. ) Mox-tu eftge-

fol

nitivi,. Mille argentei tui funt, o.Sa-

pis, J

nupte, fynacoge fcilicet muper con-

0H

veriz.

Senfus eft : prorfus ftitui

lomon.

forot

ad

hit tene

Éfacere, quod jubes, nam fentio jim

Et ducenti, 65c. ) Ip.fïlvem agricole

Jiberalitate tua meam. obedientiam,

coloni ducentos lucrantür fibi ultra:

4

ll lïlvlrt'l

fis

pnwiniri

tuis enim munéribus jam

illos mille, quos pendunt.

Habuit:

j

d fadum eft, uc . vidéar mihi ( neque

olim Salomon, id eft, Dominus vi-

!

fallor) eífe murus quidam propugna-

ne:m, id eft, Synagozam, ex qua

at

j

culis argenteis nitens , & gemino

fruCtus. non. contemnendos percipie-

if

of

Lubere, ut turribus paribus* vallata,

bat , fed fructus , in

Wïnb g lü-

quit ECcläfiïa-y

.

^

ü

j

Bibl, cum Corn Mezocb.. 1. IV

" )

e

b5 b þ;þ.. '

u g

l

—

-—

562

UTBREI SAPIENT.IJE

13. Quze. habitas in hortis, amici aüfcultant: fac me ausjJb i* Qu

i

dire vocem tuam.

|

'paret qutem €

Perveria

14. Fuge, dilete, mi, & a

ffimilare Capreag s hinnüloqu

/

n

['tem virtis !

cervorum fuper montes aromatum.

m t

, Qüonias

uberiores ex vinea mea percipien-

quid velis. Ipfï fodales noftri, Lq;li

Tec habitabit

tur, nam vineam illam coloni cura-

petas, attendunt, & te, que defidc-

bunt, id eft, Sacerdotes, Prophete,

res, a me impetrare cupiunt.

, Sciritus

feret fea cogi

Reges: at hanc vineam Ecclefiz ip-

I4. Fuge duetle ms , €fe. ) Vox

femet ejus* Dominus fponfus, homo

fpont&-. Fugere, hic eft, celeiiter

tur a füperve

fa&us excoluit, &ejus fponfa, quare

ire , & contendere more fupientium.

proventus largior fuit.

Explicat defiderium tuum , quafi di-

cat.

p N

Nec ego video, cur peractis,

qui vel de ejs p

13. Qu« diabitas dn borti$ ,. €$c. )

quz juffifti, diutius hicmoremur. Fl:-

tate n0n rede f

Verba fponfi quafi dicat : o fponfa ,

gro defiderio te penitus fruendi. Pro-

ripe te, & metecum rape, qua celeri-

eum aon fatis po

quz habitas in hortis, & in iis co-

benipnum, &t.

lendis occuparis, tempus eft, ut di-

tate c&)reæ, & hinruli diffugiunt. Ra-

cibus veram de-

grediamur, & mutuis colloquiis fi-

pe me ad fuaviffimos montes aroma-

nem imponamus, & quia fedulam

tum ccaleftis . Jerufalem.

Dum ait,

thodoxamque rd

et: «cognolate

operam ponis in excolenda vinea, &

fuge, fignificat fe fecutarsm ; finit

quam fit bonus ,

quod caput eft, multum me amas,

enim vota, ut inchoaverat cap. I

«quum eft, ut aliquod a me munus

num. 4. dicens, Trabe me: FPoff tecur-

qus adverfüs op

ut pupillos, vidt

petas, & auferas.

Itaque pottula,

remus 12 odorem sunguetntoram txqrum.

I jfmpa'icifmc

femc

2. Qui ty teg

Dem , qui dif

ti, & bonitat

tutionem , & of

-4FP4rcf 4uLct;

LIBER. SAPIENTLE,

- 0R daverfatiy

CAPUT.PRHITCU M.

]unc"ïi'va, quáfi

&l5 mVeytur,

.H tui fs

Skudices fint ju[Ti 5 Duminus imvenitur ,. ft funplici corde , & fide

queratur ; fugit aulem a peccatoribus , C? vanis cogitationibus :

I$c0 (:'ü, ;HS

Ted fenfre of Ü

cumque omnia repleat , nibil eum latere pote[? : murmuratio, de-

3- P f!"v('ïfe 7

tra&io , &? mendacium deteflanda 3 omria fecit Deus ad

^i Atu) di

V, obl

vitam, non mortem intendens , quam fibi pecca-

Inlg «t

fores accer fterunt.

fe.) Noneft|

Q obonitur

1.

f ido , Pgtmh' 4

t Dg multis

Reg

fligite * jufti&iam, qui judicatis terram. Sentite de Do-

3. 9

rite illum.

3 offendi.

lfaie

D

mino in bonitate, & ig fimplicitate cordis quae

& il Tale f

2. * Quo-

56. 1

örripi:,) a

Sentite de Domino im borstate. ) lii

t l'ecldrguir, (

Ui judicatis terram. ) Judices ter-

Temus

L)

! C/Jiur,m

MI.Q

MI&, Rectores populorum.

de Domigo in bonitate non fentiunt v'

fl2ja

*

GA IPOUDET

I.

563

aC e a

2. * Quoniam invenitur ab his, qui non tentant illum : ap-

*o Par

paret autem eis, qui fidem habent in illum. .

15.2.

h'mnuloqu,

- 3. Perverfee enim cogitationes feparant a Deo : probata

autem virtus corripit infipientes.

-

UI m r

- 4. Qüoniam in malevolam animam non introibit fapientia ,

: nofri, quid

te. que deftdi-

nec habitabit in corpore fubdito peccatis.

ipiunt,

s. Spiritus enim fan&tus difciplinze effugiet fictum , & au-

y - &) Vgl

feret fea cogitationibus, quae funt fine intelle&u, & corripie-

: et , celeiter

Q.

Je fugientium.

tur a fuperveniente iniquitat

Bbbb 2

6. * Be-

im, qui d-

, Qr peidl,

moremi, EL

qui vel de ejus potentia , vel benigni-

4. Malevolam 4nim4m,) Grece xa-

tate non recte fentiunt , exiftimantes

xóT£y»o» , malitiofam , malum artifi-

3 fruendi. Pro-

eum non fatis potentemn , vel non fatis

ciofe , & callide machinantem.

pe, qui cderi-

benignum, &c. ltaque exigit a judi-

In corjort.) ld eft in homine, nam

*

diffaput Ra-

cibus veram de Deo fententium or-

corpus hoc loco totum- hominem fi-

montes atome

gni Clb

n Dun ait,

thodoxamnque religionem. Vg:l fenfus

eft : -cognofcite ufu ipfo, &

raxl,

Subdi.o beccatis.) Grece eft, AT

cuturum ; fnit

quam fit bonus , & benignus

b

Jomi-

X2te ápaeTías , obnoxio, debitorepro-

venit Cp. ]

qe: Dl lg

nus adverfus oppreffos, ac depofitos,

pter peccata. — [lleenim xaT4xoecg di-

ut pupillos, viduas, &c.

citur a Grzcis , qui zre alieno obftri-

forim Eanrm.

In /fmp!icimre cordis. ) Cordefineero.

étus eft. Velille dicitur peccatisfub-

ditus, & obnoxius , qui malo habitu

Q. Qu non renrant illum. ) lentint

Deum , qui diffidentes de Dei poten-

peccandi contracto, quafi trahitur in-

tia, & bonitate petunt. earum decla-

vitus ad peccandum a prava confue-

rationem , & oftenfionem.

tudine, ut fervi , fubditi , ( debito-

Jpparet autem. ) Particula dutem,

res ad multa, quz nollent , .adigun-

l.

non eft averfativa hoc loco , fed con-

tur.

jun&tiva, quafidicat, &apparet, hoc

. Spirttus entm. fancus difeiplina ,

eft, invenitur.

&c. ) Eit ratio, quare non fit ingref-

fura fapientia in. malevolam animam ,

His, qui fédesa habenz im dllum.) In

ji, & f

Graco eft, b qui mom diffdunt illi,

quia qui fapientiz eft auctor , fpiritus

ls :

fed fenfus eft idem.

fugit , & a fe procul fugdt fraudes,

gifationz

& prava confilia.

niratit,

5. Perverfa enim copitationes. ) Zwo-

Moi Aoqieuoi difcurfus tortuofi , per-

-

Filum.) In Grzeco eft, äo'Aop, do-

DT

Iym, fed nofter Interpres videtur le-

plexi, obliqui, vcrfuti.

oiffe S62u0v.

Vel fenfus eft, id quod

((*

Probata astem vireus corripit infipien-

tes.) Noneft hic agerg, id eft vzrzas,

&um eft, & dolofum.

Qua funt fíne iiztel!efiz:.) Impru'den-»

quz opponitur vitio, fed Qovapuc , for-

fitudo, poteatia.

Senfus eft, Poten-

tibus, prudentiadeftitutis , quales funt

tia Dei multis experimentis compro-

prave, & dolofz.

bata, oftendit effe infipientes eos, qui

vie deDo

Corripietnr a. fuperveniente. tniquita-

illufft

de illa male fentiunt.

ze. )

OX carrzpzezzr ad €piritmn San-

ente

Cirrzpit.) Grzce eft , ESA-S'ryxsz ,id

(tum refertur, & fenfus videtur eífe :

* Quo-

Spiritis Sinctus füperveniente iniqui-

eft redarguit, convincit. Italice dice-

J

remus, chbiaramente comvince la foro ffol-

tate , hoc eft, peccatore inique agen-

T d

)I

1b

Hzia.

- eon Jentl

te, q'ualis*fit, oftendetur ; id eft, quam

LIBRI SAPIENTI.JE

$64

* Gal.

6. . Bemgnus eft enim fpiritus fapientize, & non liberabit.]

ti. CU?Od

5 *ï' maledictum a labiis fuis :

* quoniam renum illius teftis eftj La dercti

Deus ,

& cordis illius fcruiator eít verus

, & lingus- ejus]

vacuüm non

17 IO

audltm

y. Nol

* le

6

* Quoniam fplrltus Domini replevit orbem terratum: & |

vaun ats p

í» hoc, quod continet omnia, ícientiam habet vocis.

1j * Qu

8. Propter hoc qui Iqutur iniqua, non poteit latere, nec.

] perditione v

pizeteriet illum corripiens judicium.

H Creav

9. In cogltatlonlbus enim impii mturrogatlo erit :

fermo- '

46 Orol (€

num autem illius auditio ad Deum veniet, ad correptlonem

fnt ,

neC.

iniquitatum illius.

5 ïdïv

10. Quoniam auris zeli audit omnia,.& tumultus murmu-

1. Impii

Tatlonum non abícondetur.

E efhmantes

T LE

1r. Cufto-

*

tunt ad illan

abhorrreat a dolis, & iniquitate, id-

rarum,) Deus omnia novit, atque

que per infli&as íceleftis peccitorum

compleitur.

(1) InSint

pænds

nam ut fequenti verficulo di-

Hoc , quod continet omnia.) D. Au-

(2) Digni

L'ltur, non liberabtit maledicum a. labiis

guft. in fpeculo legit :

Hic , qus conti-

aAtor

II. Que n

/;tt.f.

Verbum Grecum £Af&yxyouci,

nf't 00msia, led nolter ET

LL»L

pres dixit ,

mniaus enn i

corripi, confutari, redargui

ignifi-

hboc, vocemm Grecam W;»J,U.L , fpiritus,

Qu maltem n

cat; quam fienifcationem "fecutüs eft

refpiciens , qu& eft generis neutrius.

Ip vacum ;

Vulgatus ; fed fignificat etiam offendi,

Continet ommia.) Omnia confcrvat,

]uxca quam acceptlonem ;

fenfus eft

omnia COITILJE&IC[U , & pervadit.

Aivinam ultior

Mf/"tll lr )

js, quam exhibui.

Inhzrendo Vulg.-

Sczentiazn babet vocis. ) Ád eft fpiri-

Üctidit a

te verfioni-fenfus erit; Spiritus San-

tus, qui eft ubique, ignorare non po-

tue

&us corrzpietur, id eft, confuta.bltur, &

B

; que quis loquitur quamvis Oc-

2. Nolite z

quafï victtus, & improperio affectus

culte, & fübmifla voce loquatur, aut

bis afci ICere

cum imoerore decedet.

Quare preci-

etiam in corde.

Nolze

g. Corr:

valde amn,

pit Paulus ad Ephef. 4. 30.

zeus jndicium.) MA qyXxse«

gont riflare ;yzrttum Santium, De;,

jj óna.

V

ndicta redarguens , & im-

( Hl g qu'ig

6. Bensgnus efh enim fpsritus fiapzen-

)unitum peccatum non permlttens.

Ja ermye q

à Vi2 COryy

i& , €c. ) Id eíft quia benignus eft,

taque jzdzcium hic eft. cafus nomina-

ideo non finet maledicos, & detra&o-

tiVi , & corripiens eft illius epithetum.,

ies, a th

res HTIPUDICOS

Bemgmtds eniin Dei

9. I cogttat:w;;özn ezdm ;/n]w: zmier-

lfmuo &i

judici: huc

non fert eos, qui aliis maledicunt, &

rogat;o erjf. ) Cogitationes impii voca-

detrahunt. *

buntur ad examen

In Greco enim.

QUWS inger

Liberabit : a lalits fuis.) À pona,

eft, éEéracug , id ell zuquufitio exami-

tendo,

p2 2417

4t W mm

quam labiis fuis peccindo meritus eft,

immunem efie non finet.

Anditio. ) Fama.

974 9c C)FS'

Serutaior efl "verzus. ) Qui falli non

Pwmtlem ]

M correptionem. ) Uc corripiantur

poteft, cum nihil illum lateat, & cor-

iniquitatis illius.

miife zzlz ?

da, & renes ho:. inum videat, id eft,

IO. duriszely.) Àuri is zelitrix Ju&xtlæ.

D. Day

endïl M) ï&

abfcondita quzque.

Twumnsltus murmu ationum,) O )B6 c y^y-

Lipgsa e,5:.) Seimonis illius

qvevO» , fonus , fibluus, murmur, de-

per jeceat

7« Spiritus Domins repiewiz orbem ter-

tractionis.

-

4 Gl orben

M Va

-

CAWUDP TE

565

m lstl

i1. Culftodite erzo vos a murmuratione, que nihil prod -ft,

i tells ell

& a detrattione parcite lingu&?, quoniam íermo obícurus in

linpug. ejus

vacuum non ibit: os autem, quod menütur, occidit animam.

I2. Nolite zelare mortem in errore vitz veftrze, neque

Ferl'aftzm «

acquiratis perditionem in operibus manuum veftrarum.

n

D

Ezech

lat

er(; , &

13. * Quoniam Deus mortem non fecit, nec letatur in

18.32.

perditione vivorum.

& fanabilesäfecit naio- « 3*

14. Creavit enim , ut effent omnia :

:rit : fermoe|

nes órbis terrarum , & non eít in illis medicamentum exter-

rreptionem

minii, nec inferorum regnum in terra.

15. Juftitia enim perpetua eft, & immortalis. ( 1

us fmurfnd« |

.16. Impii autem manibus,-& verbis accerfierunt illam , &

zeftimantes illam amicam , defluxerunt, & fponfiones pofue-

m

runtadiliam: quoniam ( 2) digni funt, qui funt ex

parteillius.

3

govit, atque

[

—

CAPUT

EOE

(1)) In Sixe. edit: addita [unt bac verba: in

jx;f'ïvi"t"ia autem mortis eft a'cquifirtio.

mia,) D. À- |

(2) Digni funt. i» edzt. Sex£. legitur: morte digni fünt.

Hit , q:;j tühti-

II. Qw nibil prodefl. ) Ef miofïs;

rarum.) Kai cerüpua d wevéotis T8

nterpres (isit ,

xdaf.zs a & fa!utare: jimt generationes

minus enim dicitur , quam fïgnifïcatür :

D '/Ffïlmi

que multum noxia eft.

zund;, id eft quzcumque in mundo

j5 neutriis.

la vaecuusm -zon ibit.) Non evadet

creata funt, funt falutaria.

ia confvat, 4

divinam ultionem.

Medicamentum exterminii.) Graece

: pervadite

* Mestirur,) (Mendacio perniciofo.

Qx'gwuxw o,?xäSg»s , venenum perd;tionis z

jd eft fpi- ]

Occidit coimam. ) Per pecc.tum mor-

nam in ftatu innocentize homini vene-

jorare 103 p9* 4

t.le.

*

nata animalia non nocuiftent.

. quamvis 0C*

12. Nolite zelare mortem.) Id eft vo-

Nec inferorum regnumin terra.) Gre-

ce eft, Srt43S /Jao Atio» Ev eyj. , mec

Joqnittis QUE

bis afcifcere , ut folent, qui aliquid

valde amant , qu4fi dicit ; nolite fe-

orcó , aut égfermi vegia eft fuper terram,

) Evyere d

étari ea, que mortem afferunt.

fcilicera Deo fa&a; nam per hominis

yyen; , & itt- ]

lp errore wita vefira.) BEarando cir-

peccatum mors re

gnum fuum inm unf

,3] xrmuttens.

ca vite corporalis confervandze ratio-

do ftatuit.

cifos romita-

nes, per aliena damna graffando

er-

IS. Juffiitóa emum : perpetua eft , &

T epi;þe:um.

rando ex inconfideratione mortis, &

imoeortalis. Ideft, fi homo juftitiam ori-

77 qitr

judicii : huc illuc corpore errando,

cinalem confervaffet,immort.lis fuiftet.

16. Manibus, E verbis.) Omni conatu.

j impit OC

quibus ingeras verba detractionis , que-

Qraco d.

^

rendo.

JEffimantes illam amicam.) Moc eít,

g tiam-

"cquivatis perditionem. ) Mz? gg-

quod prius dictum eft , quosd m ze-

ij

6'7;'&65 Q AeSteoy, id eft neque attrabatts

lare mortem, eamque attrahere.

perniciem , idem eft , quod dixerat ,

Deffuxerznt) Grece £raxqo«» , con-

goLlte zclare mortem.

tabuerunt, quafi dicat: mortem qux-

. r p :

I2. Deus morteza nonm fecir.) Deus

fierunt, & invenerunt.

enim volaiffet omnes vivere, fed mors

Sponffones. ) Zuvgäxm, pactum,

| xtrix

l

j.'f[ätiæo

fedus confbtuerunt cum illa, -Sic

fj

Qs

)

per peccatum , ut iilius poena , ingref-

Íía eft orbem terre.

lfa. 28. IS.

P« "äü/ä//!:tzs j4& M cum

| gU ^ d

14. Sanabiles fecit nationes orbis ter-

morte, C) cum i;zfef;zo Y ec.mnf patbum.

556

LIBRISAPLIEN TIXE

C A-P.U T..II.

4 Et nofre

nemo memor?

Omnis impiorum vite future [pem non' babentium [copus efl frui

. * Unbr?

bujus *oite wvoluptatibus ; ideoque juffum , qui diverjum rqpi-

eft reverfio f

Tevertituf.

cit finem, ferre nequeunt , fed ad mortem ufgue . perfequuntur ;

6. * Ventt

ficut: C? diaboli invidia bomo a Deo creatus imnortalis

mur creatura.

fa&us: eff. mortalis.

*

", Vito p!

Ixerunt enim cogitantes apud fe non re&te: * Exiguum,

pretereat no.

x U

. Coroner

& cum tzedio eft tempus vitze noftrae, & non eft refri-

;I

I

gerium in fine hominis, & non efít, qui agnitus fit reverfus

pnatum fit, q

14 l: ab inferis:

g. Nemo n

quames figta

2. Quia ex nihilo nati fumus, & poft hoc erimus tamquam

non fuerimus : quoniam fumus flatus eft in naribus nollris :

e[t fors.

& fermo fcin:illa ad commovendum cor noftrum:

- 10 Oppria

4. Qua extinCtz, cinis erit corpus noftrum, & fpiritus dif-

nec 'veterano

fundetur tamquam mollis aer , & tranfibit vita noftra tam-

quam vefligium nubis, & ficut nebuld diffolvetur, quae fu-

rE CM

gata eft a radiis folis, & a calore illius aggravata:

eircamtante fri

gmff*e

f

fait, redit

Q Lt

turam , & deci

LO Oblrvieuen

Digni fugt. ) IMoxte.

Fumus flatus eff zm neriäz?: neftris. )

P szgïrudo te

Qu /inz* ex parte z'!lli.fys.) Id eft di-

Hac ratiorte probatur nos nihil futu-

oblvionem inda

Digni funt

ros, quia fumus eft, aut fumo fimilis

morte.

gjni funt effe partis illius.

& Ünbideng

. refpiratio noftra, quag.fimul fit, & fi-

pus Vit&. nofhr:

unm.t cum tädia.) Bieve,

mul deficit, quafi dicat : ut flatus e

qug nullun i

moleftum vitz fpatium.

naribus exit, & evanefcit in auras: fic

tium poft fe re

Refrigerilxm.) lIaG'lg,-C'.H'atiO, fhede-

anima, cum corpus deferit, in nihi-

N (f reve;

a.

Quafi dicat nullum invenitur me-

luin folvitur.

dicamentum, quo morsimminens aver-

Sermo fcintilla ad commuvendum cor

tetonrefio fin

fiisnodter t

ti poflit.

Dicitur vulgari verficulo :

zofirun. ) ln Greco eft , xaró Acoc

m"metæ &' imr

Conira vim moitis z0n eff medita-

eniyS95e, &c.

Sed Budzus in Pànde-

CMFKMM t

men m bortzs.

&as putatdegendum , »«i Qsog emi-

N

^

S4e, € exigha fiintilla , que leCtio

Iilo mpreffo

Non efó qui agnitus, 6c.) Siguificat

Ti nequeat, . V

eorum errorem, qui animam inorta-

plánum, « clarum fenfum exhibet :

H?4/H5, Wt C

lem putant.

in Vulgata noftra editione/27mo phra-

2. Ex nihile. )

A'vroc xsórog ultro,

fi Hebraica accipitur prore: & fenten-

It peneris m

TeiDetit Vocen

temere , fortuituo , fine Dei provi-

tia eft: & eít vita noítra res quedam

fcintille fimilis.

U lemitim,. -

dentia.

Quoniam fumus , Efc..) Ex Greco fic

d commovendum cor —naþzrum. ) Ad

9s 7801 (

illud animandum , & motum vit

»

LL NI

vertere poffimus: Qwonizm flazu: , vel

illi tribuendum.

a;eln

9) PH4ta juny

ffiratso 12 nartbus zofiris eff fusmus, €4

[E'rmo

efo fiiutilla im motu

cord;s

3. « calere illins aggravata. ) Cum

&

* Donj; ;

1

zoffri, qua extinila, ctnss evadet corpus.

praf

entiby.

Ícilicet rarefacta vi caloris , fic?ue a

64123'4. )

$67

CAP U;T n

4. Et nomen noftrum oblivionem accipiet per tempus, &

nemo memoriam habebit operum noftrorum.

II fj

g. * Umbrze enim tranfitus eft tempus noftrum, & non *r Par

^ rqþ;'.,

eft reveríio finis noíl

P

ri : quOniam cgnfignata elt. & nemo 29.15.

fiquuaty ;

revertitur.

Ifsie

rili,

6. * Venite ergo, & fruamur bonis, qus3e funt ,

ö; uta- *

mur creatura tamquam in juventute celeriter.

22.13

7. Vino pretiofo ,. & unguenuüs nos impleamus: & no

n 56-12.

I Cor.

Fxgum,

preetereat nos flos temporis.

l eft tefri-

g. Coronemus nos rofis, antequam marcefcant : nullum.

A15.32.

t reyertus

pratum fit, quod non pertranfeat luxuria noftra:

bique relin-

9. Nemo noftrum exors fit luxurie noítrze, u

Hamquam

quamws figna lzetitie : quoniam haec eft pars noftray & haec

eft fors.

$ nolltis :

IO. Opprimamus pauperem

Kjuüum, & non parcamus viduze,

iritus dif-

nec veterano, nec revereamur canos multi temporis.

lL. Sit

ytra tam-

que fü-

circumftante frigpore magis penetrata

Tan»quam in juventute. ) Id eft mo-

raffefcit, reditque in fuam aqueam na-

re juvenum , vel dum fumus juvenes.

4 Et

turam, & decidit.

E

Vel cum creatura adhuc eft in juven-

— ——Ü

4- Oblrvionem accipit per tempus. ) Id

tute, & floret , & viget , nofque re

jur mfrit.) &

eft longitudo temporis nominis noftri

creare poteft,

pihi] fotu-

oblivionem inducet.

Celeziter. ) Grgce eft,

c'vrsäïc/æg,

ftudiofe , alacriter, enaviter.

o fimitis

&. lebra enim tranftus , t$c.) 'Tem-

jft, &

pus vite noftre tranfit velut umbra,

7. Vino pretiofo, fäukguenti: nmos £m-

que nullum fui veftigium, aut mgmo-

pleamus:.) Perfundamus nos odor.tis

gt fatus e

? duras; !t

riam poft fe rclinquit.

unguentis, largiter potemus pretiofum

i, in nl

Non eft reverfco fimisnoffri. ) Noneft

vinum.

retrogreffio finis noftri, hoc eft, £-

- Flos zemporis.) Grgce. dy9óg d£ooc,

mendim r

nis nofter non retrogr-editur, fed fixus

ffos aeris , tempus ferenum , fudum ,

HRELUÁS

manet, & immutabilis.

temperatum : quale eft vernum,

;inPitte

Confgnata efl.): Karte Qeacéo hi,

( 9. Lexuria noffra.) Grece Wuerceac

&cytee Y ízc, nullum pratum expers ftt

)U'- jc o

?

figillo impreffo confignatus, ut muta-

t ff&i()

ri nequeat. . Videretur dicendum, coz-

infolentie noftre, & petulantis. 'Ta-

n ex],libet *

ffgnaius , üt concordet cum fss, qui

les funt multi juvenes.

'Talem fe fuif-

eft generis mafculini , fed interpres

fe luget D. Auguftinus in confeffioni-

;j hta-

ffnten-

refpexit vocem Grecam rsAevr5 , que

bus lib. 2. cap. 4. & fequentibus, ubi

eft feminina, fic fupra cap. 1. num. 7.

de pyrorum furto, & petulantis illius

,),quædam

& boc ; quod continet , &c. pro bic qui

atatis levitate.

,

Vel certe

) M

continet, utibl notavimus.

9. Hac eff pars noftra , &fc.) Quafi

cenfignata junxit cum reverfio.

dicat, quia tantum voluptatis habebi-

j vitgïeln

6. Benis , qua funt. ) Exiftentibus ,

mus, quantum in hac vita captare no-

Mi Cum

& prefentibus bonis.

verimus ; nam .nulla poft mortem fu-

Grearra. ) RWebus creatis.

pereft voluptas.

| ficqie ?

2

68

LIBRISA PLEENTIE

|

1

r;. Sitautem fortitudo noftra lex ( 1 ) jufti

. Vileamis

tiæ: quod enim .

infirmum eft, inutile invenitur.

*

qua

ventura fun

12. Circumveniamus ergo juftum, quoniam inutiljs eft no-

g, ^ 3 enim

bis, & contrarius eft operibus noítris, & improperat nobis

tabit eufi dema

peccata legis, & diffama: in nos peccata difciplince noftree :

jo. Contume

Mhtth./13..* Promitit fe fcientiam Dei habere, & filium Dei fe

gpos reverentiar

27-42- nominat.

so. * Morte-

*J oan.

14 * Fa&useft nobisin tradu&tionem cogitationum no

ftrarum.

vefpettos x fer

IU

15. Gravis eft nobis etiam ad videndum, quoniam diffimilis

a. Haec cogl

eft aliis vita ilius -& immutatee funt vis ejus.

malitia eorum.

16. Tamquam nugaces zftimati fuümus ab illo ,. & abftinet

z. Et neície

fe a viis noftris tamquam ab immunditiis, & praefert novif-

verunt juftitie

m.

L

-üm-a, juftorum, & gloriatur patrem fe habere Deu

arom. -

17. Videa.

W amp sR

1 * Quori

(1) Lex juftiti&. ;5 edit. Six£. legitum : I.exf*injufïitiæ,.

& ad imspinen

24 * Invidi

II.- $/t autem fortitado noffra, 8$c. )

Filinm Dei fe nominat.) Mide Matt.

27. 43-

Tarum,

Pro jufto ducamus quidquidfacere pof-

fumus.

14.

a tradutlionem. ) Wig ;Asq(,xoä:-,

SOuod e-m'mii*rgfrmum eft , imutile in-

in redargutio fem.

Redarguit , & tia-

[

ducit nos , cogit:itiones, & confilia

vesiter. ) Qui pauperes funt , aut alio-

Yr. Tentamis, j

qui viribus, & potentia deftitnti, illi

noftra cognofct ; do&rinam etiam,,

ïfidezynus, quo ;

fibi & aliis fünt inutiles.

& mores noftros damnat.

- jus.

Í5. Gravis

I9. Cureumvenzamus

ergo juffum.)

. ad . "videndum.; )

. Et füemy; , $

E?vsgg.ggö-wmv, infidiemur. Hxc Chri-

Ko? SNemopioog , eriam-vifus., nec.cone

rpetitio: & fq

fto conveniunt,. cui infidiati füntScri-

»)

El

j

ine moleftia.

e&um. quidem illius ferre pofiumus.

hibebunt res ejus

bz, &Pharifzi.

d ipit v

Instilis.) o ono'roc , iutilis, dif-

Leamutate fent vlu& eus ) Grece

Notom &t i &

fcilis , incommodus. ;; intractabilis,

&fgAyuéyos , id eft multo aliz :

[2

ph idem iägniü,c;

qvi adduci non poteft, utad ea, que

fpondet vox Italica.

Dg/fferen!i.

Nen

volumus;, condefcendàt, & conniveat.

en122 covitafiones meg cogstariones veffra,

hnlo, & fjf

&iQrem,

Suemrz exal-

Difamat im nos pececta difciplima mo-

peque: "Via i& Via veffra.

Ip. Imemgm

ffra.) EKmipnpicu jyiv.celebrat, evul-

tsmiur cclo a reyrA , fie exaltata fünt

vie mee 4 viis veftris. Maiss..g.

Ftploremus, yy

gatlonge, lateque , que nos cont;a

Mtreptisn,.

legemr peccamus, facrafque ceremo-

16. Ta»quam nsegaces. ) Grwce tlg

Wdinexm &Quit

nias.

m;'sa*,f,-;m, t:inquam res falfa, adulteri-

modgatbnem ;

I3. Promitit. ) — EimayiAtar,

na, fuücita; aanmtx/J25og proprie di-.

Tt Vétfare v

profitetur. fe fcientim. Dei habere.

citur, curícoria àdmixta , quale nu-

Szientiam: Dei. ) Meram Dei, di-

miíma faberatum , &adulterinuni , &

ï.

20. Mrrte 1j

ad mores translatum fi

. lil egim *

vinarumque rerum coghnitionem ,. di-

enificat gon in--

:lfiz;;,) E

cebat. Chxiftus ,. Mez dolrina non eff

genuum, & fincerum.

oTU

.

Prfgy:ä:*r zoviffipaa jufeorspny M zxa--

Uyty dys

]

mea: fed.ejuss. qiui mifreme, Joan.7.16.

Obfemtio

(X]

EC omnuia: qua audivi a parremeo y mota

gifu icyara, ideft beata effe. dicit-

]

feci wolbis,, joun: 145 15: £ Némo. sovit

.:

extrema juftorum.

8t,

"

Qum .

: lf tabin

Wus, (

fflim:,, nifi pater , neque patrem quis

Gloriafür patrem , €f6.)

: yide: füp..

num. 13.«

95 eus., qu

9017 æiä Jrtins. INjatt. Y 1. 27.

Vi C Cm

569

CAI;UTPII.

qUod enim

17. Videamus ergo fi fermones illius veri fïnyt, & tentemus,

uze ventura funt illi, & fciemus, quae erunt noviffima illius.

s ef- .

18. * Si enim eft verus filius Dei, fufcipiet illum, & libe- * Pfat.

€4: nobig

:

2I. 9.

abit eum de manibus contrariorum.

hole :

19. Contumelia , & tormento intetrogemus eum, ut fcia-

um De: fe

mus reverentiam ejus, & probemus patientiam illius.

20. * Morte turpiffima condemnemus eum: erit enim ei Jerem

oftumm.

II.19.

n dittil s

refpe&us ex fermonibus illius.

21. H&ec cogitaverunt, & erraverunt: excoecavit enim illos

malitia eorum.

$

& ailinet

22. Et nefcierunt facrame

nta Dei, neque mercedem fperaQ

ert if

verunt juftitiae , nec judicaverunt honorem animarum fan-'

nl .

&arum.

Ó

j

*(en,

23. * Quoniam Deus creavit hominem inexterminabilem,

[ Vi&eey

I' 27-

& ad imaginem fimilitudinis fuze fecit illum.

&2.7.

d

d

iaboli mors introivit in orbem ter-

& $.T.

Vide M.

24. * Invi

dia autem .

Eccli.

y.

4

ramm.

l

£t

rl

Í

h

25. lmi- j'ä- r.

yuült, Qd

Em

'& corlli

eft, ut þr,ædixit, vifitabitur, refpicie- 3: I-

17 Tentemus , qua ventaura funt illi.)

m etiby

Videzlmus, quo tandem evgidant res

tur, & juvabitur aD)eo ; ut fint hzc

ejus.

dicta per ironiam , & facrafmum, quo

) Ef fere ejusdem

judei Chrifto infaltarunt , ;Matth.

ydendin. J

Et fciemus , E5c.

-

4 fieC

repetitio : & fciemus, quem .exitum

274*

. poliams

habebunt res eius.

92. Sacramenta Det, €c. ) N,Tyüg-

-I98. Swfempiet eum.) Succurret ei

ria, fecreta , arcana Dei judicia , «

) 6t

Notum eftin Scriptura verbum /z/zi-

opera * qued fcilicet voluerit Deus

3lig : t

pío idem fignificare ; ac protego ; de-

Chriftum , & Chrifti fe&tatores per

44 N

fendo , 4« JzJcepzoreza idem »eiïe.;.,- ac de-

crucem ad eloriam pervenire.

asf

fenforem.

Wt -

19. lererrogemus. ) K teváe.

judiceverunt.) Secum reputarunt ,

?ysv A

expenderunt.

2727

exploremus , probemus

d.

Reverentiam.) E'misntiau» , manfue-

Honorem.) Y*eag, 'prælnï.um,o

a d

tudinem , equitatem, tranquillitatem,

23. Dens ereavit bominem inexterani-

adaktt-

moderationem ,. qu

3

L

a etiam lzfus vere-

nüäil'em.)g,zra aoSapcíioin incorruptio-

neadincorruptionem, ut effet incor-

oprie d«

tur feipfum vindicare,

20. Morre turpiffima. ) -Cfucïf.

ruptibilis. Hic eft honor animarum fan-

uule n

Erit entm e( refpellus ex fermonibus

Garum,quoniam Deus hominem condi-

iUf y :

ditininitio & corpore imortalem, fi vo,

n0? l^

alius.) Ea c,yoä-g &VTS ÉzOxOm5 6

Aoye» dvr8 , id eft , erit enim ejus

luiffet, &infignitum imagine , atque i-

Mou

obfervatio, & infpectio ex verbis ejus;

militudine Dei in animo.

fe dicl

hoc eft, dum aflligetur a nobis, con-

4AÀd. imagiuem fz'mili.*udinisïw.) Vide

' fiderabimus,. & confpiciemus ex ver-

dicta Genef. 1. num. 926.

«f

bis ejus ,. qualis fit.

* Ve] fententia

2

jie: p

4. Ipvidia autem .di:zfzv/i , &c.)

B;b cutn Com, Meznoch. T. iV,

Cccc

LÍBBESAPLEÉNMTIE

370

25. Imitantur autem illum , qui fant ex parte illius..

, Fuigeb

CAPBUA

.l.l.[.

di(corrent.

De felicitate juflorum ,. qui in bac vita ab impiis contempli, ten-

,* Judic

tationibus a. Deo. probati fuerunt, C? de infelicitate impiorum ;

vabit Domii

, Qui co

item de ca[litatis , & bonorum operum mercede , ac in-

;n dilectione

felicitate filiorum adulterorum.

I. FUftorum autem animae in manu Dei funt, & non tanget

elettis ejus

o. Iipii

Deut.

| jillos tormentum mortis.

"97

nem habebu

2559

.2. Vifi funt oculis infipientium mori , & aeftimata eft aftii-

celferunt.

nfra

&io exitus illorum:

:

terminium 5 illi autem

i Sapie

5i 4-

4. Et quod a nobis ett 'iter, Cr) ek

& vacua elt

funtin pace.

opera eorun

4. Et fi coram homini

bulc, tormenta pafhi funt, fpes) illorum

1. Mule

immortalitate plena eft. .

$. In paucis vexati, in mul

tis bene difponentur: quoniam

eorum

3. Male

Deus tentavit eos: & invenit illes dignos fe.

& quafi ho-

& incoinqu

6. Tamquam aurum in fornace probavit illos,

frudum i

efpettus

locaufti hoftiam accepit illos, & in tempore erit

7. Ful-

llorum.

ieoptmaci a ass

(Quod a nobis eltiter exferm

inium. zz edie. Sixt. (egstum : & quod abiti-

C

d

m ityres, &j

nere.iu/o abierunt in exterminium :

& quod a nobis.eít iter exterminii.

i obtuleruat

Quia dixsbolus hominis £elicicati invi-

Exterminium.) Zw»reiuu , contri-

odoris holocag

tio ; ducta eft cranslatio a. vafis tefta-

dens, eum induxit ad peccandum , ex

I fempire

peccato autein fecuta imors elt.

ceis, que femel comminuta , nullara

Sto tenpore 1

Q5. Lputantur autems eum. ) Grece

tioneé refici poffant.

a r , i

Im pace. ) Qu& exuperat omnemfen-

eft, Wä;gigsm 8 doróy, id eft, Sasa-

TG) :Zva).:iy;.þg

TOY ,

fslürtäm.

Fxperiuntur autem ,

fum, & quam mundus dare non po-

nit fah fj

mortem, quam diabolus invexit, hi,

teft, ubi in idipfam requiefcunt. .

dr, Matrh.

4. BEt fí éoram bominibus , €fc. ) ld

qui funt partis illius , nempe disbolt,

gehont feut f

qui illius tentationibus acquiefcunt,

eft, etenim.quanquam apud homines

y/ Tar;tlz:am

& illum ducem fequuntur , contraquam

tormenta pafht funt.

Spes iMlorsm.) ld, quod fperabant.

plendore ,

juftis accidit, de quibus dicitur ftatim

: I at

initio capitis fequentis: Jwfformz antem

Immortalitate plena eff.) Quia ple-

2 la

anime d maeu Dei [unt , €f mom tanget

ne, &in perpetuum illud poffidebunt.

gni$ in ]

illos forgentum moriis , &c.

Latine

S. In pauci vexati.) Quia mon [

diaboii

Chur, r 6 q

editionis fententia clara eft,

condign& palfrones .bujas t*empori: 5 O c.

8' ?Hdli(d!m

inmitatores effe eos, qui ejus partes fe-

Et quidquid hic patimur , parum eft

comparatione ccleftis gloriz.

&mus Matth

quuntur, & fub ejus vexillo militant

Ip multis bene di[ponentur. ) Multis

IcAnfey duid,

Düï/n"/laäun;

L /A/4orti.) JÉterna.

bonis cumulabuntur.

9. Exitzs.) Ex hac vita.

Tentavit. ) Probavit.

&udo, . Vg

riucipes :

*

qv

3- «&od a nobis eff /ter. ) Iter, quod

6. Quaff balocanfhs hoffiam accepit ecs.)

tür

ingrediuntur, cum a nobis, quiin h

Gratum. Deo £uit tormentorum ,

vita fumus, difcedunt.

gt'c

paffionum | facrificium , quod fandi

chmlbl'f Di

m Done ;

!

^cagPur

IIl.

571

TUs,

i

h Fuïgebugt jufti, & tamquam fcintillae in arundineto

difcurrent.

htj -

' g. * Judicabunt nat

iones) & dominabunfür þopuïis : & re- Mattïi

Dominus illorumin perpe:uum.

I3.43-

£ Wpiorum

D

gnabit

.

L

[j

ui confidunt in illo) inteligent vert

tatöm -

& fideles 1. Cor-

in dile&ione acquiefcent illi , qupniam donum ,

& pax eft Sw"

f:0n ünget

ele&is ejus.

h

*

Io. Impu au

tem fecundum quse cogitaverunt , correptio-

at efaffr-

nem habebunt :

qui neglexerunt juftum ; & a Domino re-

celferunt.

1I,. Sapientiam enim,

& difciplinam qui abjicit, infelix eft:

: iij atem

& labores fine fru&tu, & inutilia

& vacua eft fpes illorum,

Opera eorurm. .

pes ilrum

12. Mulieres eorum in

fenfatse funt:, )& nequiffimi 'filii

T quoniam

eorunm,

13. Maledi&ta creatura eor

um: quoniam felix eft fterilis:

& incoinquinata. quae nefciv

it thorum in deli&to , habebit

& quafïho«

rum fanctarum.

j refpitus

fru&um in refpe&tione anima

[l'ecc 5

141..1* Et

". lul-

Q. Intelligenz "veritatem.) Qui tot

& quod2iti -

mutyres, & jufti ab impiis vexati , il-

o

Deo fubnixi fuas in eum fpes collocant,

tet exzermini.i.

li obtulerant , quafi effet

5

Lf;itilïïlni

veritatem ab eo docentur.

yupa , ORE

odoris holocauftum.

, 3 valittde

In tempore erit reäväfiun.; ilorum.)

Acquiefcent illi , &$6. ) Hgoo'pspäo':v

uuT& , "ddherebunt Hli.

Qub ,

m'Jl'd Ia

Suo tempore, ratio illorum habebitur.

In Graeco , £» x«e& f xonüc dv-

Donwm , 65 pax.) ln Graco eft,

n omid fen-

rG» daAuuseci. — Intempore vifitatzo-

x4em , * ÜAtogy grafia, Éf mifericor-

Hoc eft,

uod di-

44.

; dure n p0"

nis fut fulseónnt.

mielcu'

citur, Matth.

3: 43:

Tanc 1uffi fzt-

IO. Secundum quà cegitaverunt.) Ut

gcbunt ffeut. fol in 763:20']94!:*1': €Oornm.

merentur eorum cogitata,

It d Id

Correptionem babébunt

Punientur.

apnd

hgmines

Tasquam - féintille, ) Id eft cum

[

fplendore , agilitite, & velocitate.

Neglexerunt juflum. )

; quod ju-

In arudizcto. Grece eft, & na^aum,

ftum eft, juftitiam.

"m [t,rbmt

129. Mmelieres eorzm injïvnþzt.e. ) Uxo-

1 pie-

i2 fhipula , qum fcilicet ivne flagrat,

id j jiibunt

Ignisin ftipula, vel in foeno, ut Za-

res eorum erunt infipientes , & adul-

414 IT um

char. 12. 6. dictum eft ada

e1ale.

ter£, quod magnum e

udicabunt nationes.)

N-am utha-

gell üm.

H Domini fla-

;Wm )

r ,

um

bemus (Matth. I9. 29.

Sedebunt ju-

i2 Maleditla creatura eorus. ) .Fe'vs-

dicantes duodectom tribus I/rael.

€i6c, generatio, pro

enies eorum.:

jion

1 "lc

u

Dominabuntur populis. ) Ejos. judi-

Felix eft fferalis ,

Ü

z'ncainquimzfa. )

IIMI'

)M

cando.. Velerunttanquam Reges, &

Przftat effe fterilem, labe tamen pec-

cati non coinquinatam ; quam

hos

Principes, qui late Apopulis dominan-

tur.

parere ex adulterio.

Hoc ideo dici-

um a^ )

.

pf hm j

Regnabit Doz:

nus sllorum. ) Et ipfl

tur, quia olim apud Hebrzos probro

Ü

jf

fxdi

erat fterilitas,

cum(lDo?niho regnabunt.

872

LIBRI QAPiE

d

N

D ílE

* 16aim

-

14, * Et fpado, qui non operatus eft per manus fuas iniqui-

560 3* ta

tem, nec cogitavit adverfus Deum nequiffima: dabitur enim

illi idei donum ele&um, & fors in templo Dei acceptiffima.

[iju gaurit

1$. Bonorum enim laborum.

Vi morie jn

non concidit radix fapientiee.

gloriofus eft fru&tus, & quae

ju]ïl 7

$(

16. Filii autem adulterorum in confummatione

il

r

& ab iniquo thoro femen exterminabitur.

() erunt;

17. Et fi quidem longs vitee erunt, in nihilum computa-

Quam !

(

mortal

buntur, & fine honore erit noviífima íene&us illorum.

18. Et fi celerius defun&ti fuerin

,

d

Deum nota €

t, non habebunt fpem;

2, Qum pf

nec in die agnitionis allocutionem.

cum fe eduxe

19. Nationis enim iniquec dirae funt confummationes.

]n quimatorum

a, Multigen

de

fpuria vitulam

-

:

mentum colk

EU

ïQAEUT

pofita , a ve

MA

leradicabuntu

Cr) In confummatione. i2 ed/z. S;xz. legitur : in. confumptione,

?

*

Nefcros thorum m deliilo. ) l'idem

imperfecti , & immaturi , quia peri-

.ll'

viro datam non fefellit; nec thorum

bunt ante tempus , & an

a

[

zmm— puicb

maritalem violavit.

é(tum ullum edant.

Fequztxn íru-

"

(c) p

P tum decoris ,

In refpetlione animarum fantlarum. )

Semez.) Filii ab iniquo thoro pro-

lnimortalitatem |

Grece £». £mi00n3i uxo» , in vifita-

fecti, & ceniti.

9b od i

tione animarum cum- fcilicet fivugulo-

I7. Er ffquidem longa vita, &fe,) Et

pae. ln Grac

rum merita vifitabüuntur.

ut fint longe vitz, vel, quod fi con-

14. Spa4o.) Qui filios eenerare non

tingat effe longz vitz.

.

Z

d;JS*Tä,C) Id GR,

vt 040 Virtgf

poteft; & quileze Deut. 23

T. gxclu-

In mihiluz computabuntur. ) Nihili

*

Ti Q Qrec

debatur a templo.

fient.

Per manus fz25. ) Operibus fuis.

19. Nen babebunt fpem.) Apud Deum,

[ adulterorum di

padone,

ZAdver[ns Deum. ) Contra Dejlegem,

cum fint fcelefti , & parentibus fuis

quz luxuric operibus violatur

fceleftis fimiles.

Apud Deum .

. Dabitur enim ll; fidei donum eletlum.)

Nec $m die agnitionis allecuttonem. )

t0n cadit ob

Dabitur illi propter fervatam fideliter

- probar ; Wd

Grece Sàr 8,'.( i;/u.e';w.c äxzc/ï:yv Jo'äc-)þ 7-

legem eximium premium.

eupo9i0» , id eft, zegne 22 die agnitia-

D0lle , Quod i

Et fürs- im templo Dej. ) . A cccleftis

nis diferezionis , Neljudicii , confalatse-

tvol ii dj

7secmm

Nroit. Dogy,

enim Jerufalem templo non exclüdetur.

E

4

Ü

rit columna in templo Dei , ut di-

PU T ) Itavertit nofter , qua-

Matth. 8 It

citur Apocal, g. 12.

fi dicerec , locutionem a«

IS. E£ qua nom concidat, €c.) Et

icor, &

E. apud j

gratam .

- Vi5, etiam m

fapientia , que eft bonorum orerum

P

I9- Natiomis.) Grace yeseig , genc-

radix , eft e

J

ufmodi ,

ut non cadaþ,

YAÍ£02is.

* Went.

polue Qui

fed firma fiz, & ftabilis.

exitus infelices.

Dira fünt con/igmim-tzianc:.) Habent

!2' C'J,m H

16. I confummatione erunt.) Erunt

iC apd hoy

CXPUTIV

573

üsitiu. .

Q APUT V.

Solctenim

epting,

Cafla generatio in multis ab adulterina diffidet ;; de vefrigerio

U & que

jufli morte. praoccupati : qu& [it [ene&tus "venerabilis, & quod

- jufli fezpius e mundo tolluntur a Deo, ne ab impiis Jeducan-

? (Derunt;

tur, & quantum finis utrorumque diffet.

Q Coputa-

Quam pulchra eft. cafta generatio cum claritate ! im-

1.0

orum,

mortalis eft enim memoria ilius: quoniam & apud

Deum nota eít, & apud homines.

yxint fpem;

2. Cum prsfens eft, imitantur illam : & defiderant eam,

cum fe eduxerit, & in perpetuum coronata triumphat inco-

10nes.

inquinatorum certaminum praemium vincens.

3. Multigena autem impiorum multitudo non erit utilis, &

fpuria vitulamina non dabunt radices altas, nec ftabile firma-

"

mentum collocabunt.

*

miter " Jer.

4. * Et fi in ramis in tempore germinaverint , infir

CANT

TC REna RUA LR

pofita, a vento commovebuntur , &.a nimietate ventorum 1IN7121 tï

eradicabuntur.'

27.

0f

Ccccwg

E *Con- T

i, quà pti-

I- f baam —Vpulc/am ef cafla gmeraiio,

ratio, ut przfentem mirentur, & imi-

ais

tari conentur.

nltequ'.mx irü-

&.) Preclarius eft ad. elegan-

tiam decoris , & firmius ad. nominis

Cum fe eduxe'rit; Cc.) Abfens fui

0 thoro pro«

ininortalitatem filios procreare nolle,

relinquit defiderium.

Incoinquinatorum cert aminum pramtum

ob ftudium virtutis, quam illos fufci-

i, & bt

pere. . In Grzeco eft, xesiomos &ci uer&

vincen:. ) Percipiens, & reportans de

quod [on«

incontaminato certamine triumphum,

doeric, Id eft, Melior eff carentia filro-

y:ies)Uu" "irlute.

Fit autem. compa-

& premium. . Vel , ut explicat Va-

«.) Nl

.ritio cum prazcedentibus , ubi de filiis

tabl. incotitaminata præmia cer;amine

adulterorum dictum eft, de fterili, &

vi&trix affecuta.

3. Maltigena autem impiorum malti-

ApudDem,

fpadone.

£udo ) Mlultitudo filiorum, ; quod im-

rentibus lts

Apud Deum nota e/i ) Quiain Deum

pii fufcipiunt, noneritutilis, nec pro-

lais )

non cadit oblivio; & quia caftitatem

fperum fücceffum habebit.

probat ; illud enim Dominus dicitur

Spuria vitulamina, 6&c.) Adulteri-

j rj m

noffe , quod illi placet , & ignorare,

die agnitt*

7.

nz plantationes,

In Grzeco pro. wits-

quod il difplicet , ut Pfalm. .

&

Lomina eft uoo yv&uuara , que vox te-

, em[ottu

Novit Dominus "Viam j;g/f'ür;;m ;

neras plantas, ftolones, fivemalleolos

Matth. 25. I2. Nejc;o vos.

oftr, qu

fïgnifïcat.

Nofter interpres vocabu-

d o ,.*

K EE ;z/wcl bomines. ) Etiam conjuga-

lum novum videtur adinveniffe, & ad

tos, etiam impudicos , qui facere non

vocem.uóc yo» , qu& vitulum fignifi-

,*S:ï«j ! gm.,

poffunt , quin caftos. admirentur , &

cat, reipexiffe.

laudent.

Non dabunt vadices altas, &c. ) Non

agent altas, nec firmas radices.

| ) Wabent

CO. Cum þmfe;zs-cy?, dgutantur , €fc. )

Sic apud homines nota eft, cafta gene-

4. In tefsf;;ore.)Ad tempus, a eos xdieoy.

*

d'snrisATPÜIENTIE

574

v Corí

311

. Confringentur enim rami incónfummati, & fru&us illo

I4- P]äCi

rum/inutiles, & acerbi ad manducandum, & ad nihilum apti.

rvit educ

6. Ex iniquis enim omnes filii, qui nafcuntur, teftes funt

dentes; &

gatione fua..

.

.

nequitide adverfus parentes in interro

t1

tala

7. Juftus autem fi morte praeoccupatus fueri

in refrigerio

Ij

Quo

í

erit :

j

US . & rE

-8. Sene&tus enim venerabilis e

ft, non diuturnag neque a'ns-

16. Con

norum numero computata: cani artem funt fenfus hominis.

ventus (6«

o. Et aetas fene&tutis vita immaculata,

1", Vide

*Hebr

10. * Placens Deo fat&tus eft dilectus,

& Vivens inter pec-

cogitaverit

1I. I. catores translatus eft.

1. Vid

1r. Raptus eft, ne malitia mutaret intellectum (gjus*, aut ne

yrideit

fi£&tio deciperet animam illius.

Ra n at

12. Fafcinatio enim nugacitatis obfcurat bona,

& inconüan-

Greco dt,

tia concupifcentiae tranfvertit fenfum fine malitia.

[cinum leve ,

3- Con-

ti. lulice d

Infirzitey þ:"/z';a.) Cum alt-aä-, & fïr.'.

7;;758»7. Elx quo patet, vocem, fatlus,

m, t di p

jungendam cum gZems , non auütem

siera ci n

mas non habeant radices.

Factus

la-

&. Rarmi imcon[ummati. ) A réNcor

cum 4;le&s, hoc fenfu.

1l vero bent,

cens Deo, dile&us eft.

Is , qui

b

eo

Ipconant

qui non perveniunt ad finem, : confum-

placebat, dile&us eft , & hoc beriefi-

mationem , perfectionem. — Vide fupra

tüs concupi

cap. 3. num. 16.

cio affe&us, quod cum inter peccato-

rotumur; h

6. Ex iniquis itim fomnis, Gie. ) Id

res viveret , translatus efl. — Videtur

Craca f;äu,"

loqui de Enoch, de quo dicitur in li-

eft, exiiniquoconcubitu. Sic infra cap.

Trvforrtr

7. num. 2. ait fdpiens fe. genïtum ex fe-

bro Ecclefiiftici cap. 44. 16. — Ezocb

dit, femtit

mine bominis C deletLapmento jfosma con-

plaeuiz Dec , E5 translatus eff 1 paradi-

ut iolent w

"Venienle.

fum : vel certe ad illius hiftoriam re-

X

Trmifieatur

lo interrogatione.) ]deft inquifitione,

fpexiffe, que habetur Genef. 5.

loco moye

feu examine , quafi dicat: fi quis ro-

II. lareleÜum cjus. ) Gr&ce eft

,.;

cvit, & d

e'vysoi» , intelligentiam , fenfum , pru-

anpzm 6

get, five inqurat, unde fint orti.

]

denti.um.

D. Ambrof. legit, cor ejws.

"

. du refrzgerio. ) !E'v dYATAUDEI, MP

Anmum, f

yeq;gie.

Ggæcum eft dictum.

lit fincery

fi

lus enim 'vener abiLs fj?.) N Oil

LU enim

g. óezec

:

enim alia de caufa fenes honore pro-

O'v i 9c0i QiNSG1 , 627!097'17'0")(5(

L

Mütür,

fequimur , quam propter opinionem

ytoc.

plicitàs 6

Qaem Dis Amamt, jeven

Tum,

fcientiz, & virtutis.

FÀAAT.

f's me-

Cant cmtem funt fl'ïi/;t! laomfüi:.)

1 3- CO?J]I;

"Qui fapiens eft, fatis fenex , & canus

tempoye'

-eft.

-

Fifio.) AoNom , dolus.

m(li'ams'

I2. Fafimatio enim nugacilatis ob-

9. JEtas fenellutis vita Pmmachlata.)

Exleujt

Qui immaculiram vitam vivit etiam fi

fénrat bona.-) Significatur malitiam , &

T virtue

iuvenis fit, fenilis &tatis decus , &

injuftitiam fpecie honefti oculos men-

lllad conf.

?

tis frequenter perftrin

Eeres Ut quæ Ve-

laudem non amittit.

:

eat, & contra

DOre deeu,

1o. Placem: Deo falims ef dilethus, )

re bona funt , non vi

bona putet , qu& vere mala fqu in. -

!40 Nf P

A3race évugtcog T Sto yeyegutyog jjqyaem

A

CAPUT. IV.

575

pora multa.

Tutus illo:

13. Confummatus in brevi explevit tem

14. Placita enim erat Deo anima illius :

propter hoc prope-

ylom apti,

ravit educere illum de medio iniquitatum : Populi autem vl-

*

teltes fnt

dentes, & non intellügentes , rec pþone.ntes i

n praecor iis.

talia:

Tefriperio

1$. Quonia

m gratia Dei, & mifericordia eft in Sanctos

ejus, & refpettus in ele&tos illius.

, eque "

16. Condemnat autem juftus- mort

uus vivos impios, & ju-

s hominis,

itam injufti.

ventus celerius confummata, lonzam v

P

m fapientis, & non intel

ligent, quid

17. Videbunt enim fine

intet pet-

Cogitaverit de illo Deus, &

quaré munierit illum Dominus.

18. Videbunt, & contemnent eum :

illos autem Dominus

[ nE

*

i, H

irridebit.

Xg. Et

inconfun-

Nempe qu« fequuntur , quod fcili-

Grzco elt, Bacxasie Quv T(«r06 , fa-

fcinum leve, vile, nihili, nullius pre-

cet, gratia Dei efl in fan&i: ejus €fc.

——

13- COU!

tu

Italice diceremus.

Cof£ l&gierijï-

15. Quoniam gratia Dei, 6c.) Hoc

otem, fadu

me, € di pochiffigo momento , di ma-

eft, quod vulgus hominum noni

n-

, n0n auteli

miera ci incantano , che mon conoferamo

telligit, nimirum ex Dei gratia, &

l-

;l vero bene.

beneficentia proficifci, ut quis ex hoc

Factus

L

b, qui

]

80

Inconflántia concupi[eenti

n 'Impe-

mundo mature eripiatur.

K hoc beien-

tus concupifcentie , quo agimur,

Reéfpetius in eletlos iHius. ) Oculis

jnter peccato»

rotimur; hoc enim fignificat phrafis

fcilicet benignis refpiciendo, & pe-

f Videuur

Gr&ca g'sy.,.fïaapög

EqiguptaG.

culiarem rationem habendo.

dickar in J

Tranfvertir. ) MeraAMs vt eruit,

effo-

"

mmutat, & evertit ;

16. Condemnat.) Quiajufti nomen*

, If Bu

dit, fceutatur, 1

af m rl

ut folent metalla , cum effodiintur :

& gloria, & diverfitas morum,

t

ftudiorum fert quodammodo fententi-

h

li

oram 1

fignificatur vis concupifcentis , que

am contra iplos.

qd. 5

loco movet, quz Deus bene collo-

Grace e

5

cavit, & difpofuit.

jgucventus: celerius confiummata , &e. )

Senfum [ine malitia. )

NiBy &Xax0) ,

Jufti enim brevi tempore multum in

enfum , p*

virtute profecerunt, impii vero diu-

egit, qur tj

animum , five mentem expertem ma-

turno nihil.

litz finceram, fimplicem, innocentem.

Cum enim concupifcentie frena la-

17. Finem fapientis.) Morxtem viri

jufti.

*

xantür, hominis innoceitia, & fim-

j 427109FW'5

plicitas corrumpitur colluvie vitio-

Quid cogitave

»;t de illo Dens. j Con-

yum.

filium, & providentiam Dei.

fmni: n

mmatus im bievi.) Sciicet

1 3*. CO?ZJ;!

Manierit. illum Doimimnus. ) Quare

texnpor&

Non diu in hac vita com-

fecurum illum fecerit Dominus , in

imoratus.

locum tutum educendo.

Qrace eft;

Explevit tempora mulra.?) Perfectio-

10 Q«N G «r0.

] ,f/if/ttij üþ'

nem virtutis adeptus eft, fpatiumque

18.. Contemnent eum. ) Non intelli-

malitiam

entes divine providentis. confilium

oculos me?

illud contecit, quod aliix long'o tem-

putabunt infelicem eum fuiffe, qui

g ve

pore decurrunt.

[

1', & contra

14, Ne pane;ftes jm pracordis íalia.) vam cito extin&us fit.

j, f H

-5

8

576

LIBRISAPIENTIXE

.* Nos!

IQ9. Et erunt poft heec decidentes fine honore, & in contu-

melia inter mortuos in perpetuum : quoniam difrumpet illos

] finem illoru

; EC

inflatos fine voce & commovebit illos a fundamentis, & ufque

ad fupremum defol

Ib san&kos fors

abuntur:.& erunt gementes , & memoria

ilorum peribit.

6. Ergo

Juxit 00015

20. Venient in cogitatione peccatorum fuorum timidi ;

traducent illos ex adverfd iniquitates ipforum,

z. Lafati Í

Jovimus vias

C A PA I-V

$ Quid n

vid contul

Impii in. judicio aduirantes gloriam. juflorum quos. bic conteänpjä-

vant , deflent [uam miferiam , ^ quodque tota . eorum felicitas

g, * Trat

f'uerit momentanea ,. juflorum autem erit perpetua; porro

tontuus pel

1.* EE G

Deus , tum per creaturas , tum per fe, armatur

Y

cujus, cum

ad puniendos impios.

femitàm cai

Unc flabunt jufti in magna conftantia adverfus ?eos, qui

r Aut !

«

lum invenil

fe anguitiaverunt, & qui abftulerunt labores eorum.

2. Videntes turbabuntur timore hor

:

Tün verbet

ribili J & mirabunþur

in fubitatione infperatee falutis,

àetem: con

3. Dicentes intra fe, poenitentiam agentes, & prae anguftia

invenitur

fpiritus gementes: Hi funt, quos habuimus aliquando in de-

1. Aut.

rifum, & in fimilitudinem improperii.

Tüs aer con

: ,4. * Nos

lus :

w19. Erunt pofl hac decidentes ffme ho-

confcientia erit pro mille ceftibus s

D. Sic&

zore.) Msxc eft impiorum pena, ut

& ipfa flagitia, quafi ex adverfo ftan-

infami , morte pereant.

em mium

tia illos redarguent.

noftra conf

Dt'.,fcum:ïfet., 6u Ptïfrga, conteret,

perdet. . LIpfos inflatos, & fuperbos

l

Uzc. ) ld efï,ä poft mortem.

14. Tali

Iieus conteret.

^ de magsa confüantia. ) E?»

o ts

Size voce« ) iNon habentes, quid

m4ppqOta noMMa, cum multa fiducia,

dicant, aut conquerantur.

& loquendi libertate, Opponitur enim

hr femiliru]

|Usque d. [upremum. ) Usque ad ex-

quod fuperiore capite n. rg. dictum

Tbl dj

tremum, &£ec 80 yaToy..

eft, f£ze voce , & fore timidos. &c.

Prytri, Sie Y

Qo. Venient im cogitatiome pectaro-

"A5 bfb nlerunt labores.) Laborum.mer-

3 fonilitylisu

vum [uorum. timidi-) cogitabunt,: &

(s d htj

quafi fupputabunt , fibi timentes ob

cedem , fcilicet negantes fe illam de-

bere, vel fraudantes.

?h

891 inie!]

grandem fummam . peccatorum fuo-

PV

Mirabuztar. ) E,xgn'o'ov"rai, fta-

"Fï"'ïss fion I

zum.

pebunr, extra fe rapientur.

MAQRU tàmen

Traducent. ) WAEo £n, convincenc,

T Obrigr,

coarguent, palam declarabunt, &

In [ubitatione in[perata [aluris, ) Wn?

frc:Z wapa&/ä(p T4G COTWpiZG , fDropter

l tïþli HH

ante omnium oculos proponent.

inepinatam [ulutem, quam fcilicet con-

m amby]

üyi

Ex adverfo. ) Non enim erit tunc

fecuti funt.

ms (ZWCIIJIB;

opus aliena vel accufatione, vel te-

3- Penitentiam 4gmt£s.) Seram fi-

?

fen i'"Pf'"vid.

Aimonio , ut convincantuz impii :

Al

&f Cj

mirum, & i/nurilem.

CAPU'I;» V.

Ll

5

í

5

Y ivn Qntü-

4. *. Nos infenfati vitam illorum seftimabamus infaniam , & «s

finem illorum fine honore.

.

3. 2

d

üthpet illos

s. Ecce quomodo computati funt inter fil

ios Dei, & inter^

5 ( ufqe

X memona

Santtos fors illorum eft.

6. Ergo erravimus a via veritatis , & juftitie lumen non

tinid, &

juxit nobis, & Sol intelligentide non eft ortus nobis,

7. Laffati fumus in via iniquitatis, & perditionis, & ambu-

lavimus vias difficiles, viam autem Domini ignoravimus.

$. Quid nobis profuit fuperbia? aut divitiarum ja&tantia

*

B0

quid contulit nobis ?

9. * 'Tranfierunt omnia il

*| Par

i felidue

k-

la tamquam qmbra, & tämquarh

nuntius percurrens,

aU.

; pirti

pra

I

1o. * Et tamquam navis, quae pertran

fit flu&uantem aquam : 9*

3

cujus, cum prs&eterierit , non eft veftigium invenire, neque ;p

ro

.V

femitam carins illus in fluctibus:

80' Ig-

: e05, qui

1i1. Aut tamquam avis: quae tran

fvolat in 3eres cujüs nul-

$ Corum.

lum invenitur argumentum itineris, fed tantum fonitus ala-

drabuntur

rum verberans levem ventüm, & ícindens per vim itineris

aerem: commotis alis tran

M

fvolgvit, & poft hoc nullum iïgpum

invenitur itineris illius:

anpuftia

o in de-

12. Aut tamquam fagitta emiífa inlocum deftinatum :

d

fus aer continuo in fe reclufus eft, ut ignoretur tranfitus il-

»

i Nos

lius :

efivimus effe, & virtutis qui-

]le teftibus :

I3. Sic & nos nati continuo d

xdverfo -

dem nullum fignum valaimus oftendere ig malignitate autem

noftra confumpti fumus.

14. Talia dixerunt in igferno hi, qui peccavert

mortem..

)

jtiu. )

]i fiducia,

la ffmilitedimem: improperii. ) Eflgr

ET Nuntins Percurren:.) ,Aïy«yf?x/cc

yonitur entm

mapal3oNd» d»tidioS , in paralolam im-

zaparpíxSca, nuntium,velfama prz-

40 ditum

tercurrens.

^

raperii.. Sic Pfal. 43. 15. "pofuifez nos

1midos. &c-

jn frimilttudinem Gentibus , € mmotiomem

II. Argumentum.) lndieium, fignum.

orum.me-

capitis im populus.-

Per v stintris. ) Bía poite , wiolez-

fe ilamde

6. Sol intellizehtie.) In Grecis Va-

tia fi-idoris, id eft violento impetu,

ticanis, non 'eft illud, ;zte/gezt;a,

& motu, quo ftridor excitatur.

igorty fu-

aliqui tamen codices Greci- habent;

I2. d2 lecum d

ey?in.;dfum. ) Id eft s

ziog dixeuocuyqc , Sol. juffitza.

in fcopum. :

:J;:tis. j fni

9. Laffati fumnus.) Fatigati fumus;

I3. €ontinuo defrvimus effe. ) Brevif-

ham ambulavimus vias ditficiles.

J pra/fïf

fimum enim eft tempus hujus vitx.

(olictt o

Vias difficiles.) Epagusc dBarsg, de-

Iz 'mdlignitate anutem naj?rd.) In

vrta impervia.

»eccatis, & malitia noftra.

Bibl. cum Com. Menoch. T. IV,

Dc

) Semmm"

? *

578

LIBRI SAPIENTIJE

* Pfal.

I$.*

9. Contta

Quoniam fpes impii tamquam lanugo eft, quze a vento

1. 4.. tollitur

: & tamquam fpuma gr

yenti d'w.idet

rOV.

acilis, quze a procella difper-

1o.28.

gitur: & tamquam fumus j

qui a vento diffufus eft

] iniquitas 1007

& II.

quam memoria hofpitis unius diei praetereuntis.

2

16. Jufti autem in perpetuum vivent, & apud Dominum

€it merces eorum, & cogitatio illorum apud Altiffimum.

R&ges, e Wf

17. Ideo accipient regnum decoris , & diadema fpeciei de

gatur , d

manu Domini, quoniam de

xtera fua teget eos, & brachio

fan&o fuo defendet illos.

cim; ilet

qu

"Pál - 18. * Accipiet armaturam zelus illius, & armabit creatu-

17.30. ram ad ultionem inimicorum.

Ephe

6

a

19. Induet

ïl

Hior

J' cium certum.

pro thqrace juftitiam , & accipiet pro galeä judi-

forti

20. Sumet fcutum inexpugnabile eequitatem :

», Audite

21. AÁcuet autem duram iram in l

nium terza,

anceam, & pu

gnab»it cum

illo orbis ter

rarum contra infenfatos.

. Preebet

22. Ibunt dire&e emiffiones fulgarum , & tamquam a bene

Cetis vobis 1

curvato arcu nubium exterminabuntur, & ad certum locum

infilient.

4. * Qu

3. altiffim

[crutabitu,

23. Eta petrofaira þlenæ mittentur grandines, excandefcet

f

inillos aqua maris; & flumina c

[1

C

(O110

lWVt

irrent duriter,

5 Quon

24. Coit-

1Cafts, n

[ luntatem D

16. Cegitatio.) Qposrig, curá, foli-

D»bil terra wz.) Omniscrestura, ut

^

. Horre

citudo deillorum bono, & felicitate.

di&um' eft.ni 19« ^

17. Regnum decoris.) Regnum pra-

| duf

Clarum:

"

22. PBirelle,) Grece ä'ugo,)xo;,; di-

7- Eü W

rect« ; ille autem dicitur £vcoyog a

Diadema /þec!ci.') Speciofum.

Grecis, qui adeo eít jaculandi peri-

po*tenteg t

Ig. Aroaturam.) YlavonNa», uni-

tus, ut collimare

verfam armaturam,

aberrare.

poffit, a fcopo non

ho

inftruitur.

qua totus þellat,o«r

24 277

Zeíus 1llus.) In Greco eft in accu-

U.

mina.

Exterminabuntur. ) Ejicientur ful-

M

fativo ró» f'*ïM &vr8, Zelum funm, ac-

Divider il

cipiet fcilicet pro armatura ; arma-

Infelient. ) N elocite

Tilabit,

bit fe zelo fuo.

mina.

ï ferentur ful.

" tfemum

da5rmabtt creaturam, Gc.) Creatura-

29. Perrofa. ) llerpofj0As

-Mll [Ignitd $,

rum exercitium in aciem educet , ut

Jaciente.

à Petffw

MR

inimicos ulcifcat:tirj.

Plene... grandines) Copiofe gran-

19. Judicinm certum.) A'»v';ro'uprrqv,

dines.

" Hliius;

zon fíum , verum , fincerum.

20. JEquitatem, ), 'OciorqT2, fan-

Excande[cez.) Indi

lubes

8

namin

&itatem.

irata in illos infurget.

gnabitur j qu;afi

2I. Deram iram.) A"zro'"ro,u.ovwäpry;w,

Concurrent. ) InundabUnc, obruent

3' æit. C0j

duram iram , feveram, inexorabilem.

impios.

-

CAPUT V&VI.

579

l ivénfo | u24. Contra illos ftabit fpiritus virtutis ,

& tamanam

xun&l&l PVELAR

turbo

la diber- |

venti dividet illos: & ad eremum perducet omnem terram

[l & t

iniquitas illorum , & malignitas. evertet fedes potentium,

EFAPPET VE

: Doninum

^

fimum,

Reges; -öa judices ad:

[

apientiam , e» ju/z'iz'z'am Je&andam exbor-

fpeciti de

Lafur , offendens quam graoe maneat. injuflis re&loribus fuppli-

& bnzdio

ciums item quam [it oboia fapientia querentibus eam, quod-

bit cretu-

que ejus acquifitio fit utilis, cujus capax non

*

ef? invidus.

palea judi-

E]Iior eft-fapientia quam vires: & vir prud'ehs quam Eccli,

I.M

fortis.

9. I8-

2. Audite ergo, reges, & intelligite , difcite, judices fi-

?nabit cum

nium teria.

LI

3. Prebete aures vos, qui continetis multitudines, & pla-

um 3 bene

cetis vobis in turbis nationum :

tum locum

4. * Quoniam data eft a Domino poteftas vobis, & virtus Rom.

ab. altiffimo , qui interr

Ícrutabitur.

*

ogabit opera veiitra? ,&, cogitationes I2- f

xeandefcet

s. Quoniam cum effetis miniftri regni illius , non re&te ju-

2;*. COU'

dicaitis, nec cuftodiftis le

—— Ü

luntatem Dei ambulaftis.

gem juftitiae, neque fecundum vo-

scresturd, Ut

6. Horrende , & cito apparebit vobis: quoniam judicium

duriffimum his, qui praefunt, fiet,

E'v;-o»)(chï dl

7. Exiguo enim conceditur mifericordia

ir fs a

T.

*

, potentes aute;rä

po'tentþ;f tormenta patientu

"alandi peti-

Dddd

NZ

8. * Non

a fcopo non

cemecamo m

m

24 Sfiriz*us virtuiis.) Mentus vali-

tudinem, vel

dus.

tudini

qui dominamini multi-

3icienäur ful-

Dividet illes.)

i E^52 dio2i ^ e'z;en-

dp furbis nzftionum,) Qubd imultas

nationes fubjectas habeatis.

verentur ful

.dd eremum perducez.) Defolal it.

4. Interrogabit. ) Examinabit.

petra

Malignitas. ) Kauoneayía , mala

6. J4pparebiz cvobis.) EZmicgosrai in-

!;),)XS :

[

epera,

ftabit , ingruet, imminebit, adveniet,

fuper vos ftabic, fupervenict.

Ita-

lice dicimus,

iole g

Inizm :re.) Qui lzttle domi-

brevi erit. -

fegraffare, de eo, .quoä

namini, & imperii finesamplos

quaä

habetis.

Duriffrisum. ) A'nórouo» , feverum,

)l'tllu' ]

exactum, & a judice inexorabili.

9- Qus continetis multitudines. ) 'Oi

7 Exig

be1o.

Wo. ) ,Pfuupcri , vulgari, ple-

|

Df Obyuent

XeaTSyriG nÀx49e6 . qui regiþis multi-

580

.LIBRI SAPIENTIJE

*Deut

$..* Non enim fubtrahet perfonam cujufquam Deus, nec

10. Cura.

10.17.

2 Par.

verebitur magnitudinem cujufquam : quoniam pufillum , &

(ia legum 1

magnum ipfe fecit, & sequaliter cura eit illi de omnibus.

i corruption

I9. 7.

Éccli.

9. Fortioribus autem fortior inítat cruciatio.

0. Incofi

35.16.

1. Conc

10. Ad vos ergo reges funt hi fermones mei, ut difcatis

Ador fapientiam , & non excidatis.

perpetuum:

10.34.

II.

22, Sierg

iom.

.

Qui enim cuftodierint jufta ( 1)jufte, juftificabuntur, &

o. jr. QUi

didicerint ifta, invenient, quid refpondeant.

diligie fai

Galat.

12. Concupiíci

M

te ergo fermones meos, diligize illos, & ha-

2». Dilig

[2]

x

. Io. bebitis

difciplinam.:

-

14 Quid

Ephef

13. Clara eft, & quce numquam marcefcit fa

pientia, & facile

1eferam, &

g.

videtur ab his

imto natvi

Co

, qui diligunt eam , & invem'tur ab his, qui

$. 25. quaerunt illam.

ylus: & q

I.Petr

14. Praeoccupat, quiíe concupifcunt, ut ill

25. Nequ

I: I7- oftendat.

is. fe prior

talls homo r

15. Qui de luce vigilaverit ad illam, non laboravit ; affi-

26. Multi

dentem enim illam foribus fuis inveniet.

& rex füpit

16. Cogitare ergo de illa, fenfus eft confummat

L

us, & qui'

Y Etgo

u

vigilaverit propter illam, cito fecurus erit.

erit vobis,

RRE

17. Quoniam dignos feipía circuit quaerens, & in viis often-

cart, i eft,

dit fe illis hilariter , & in omni providentia occurrit illis.

I8. Initium

eft Gracis, ut

. enim illius , Veri[ïïma eft difciplin

ae cOncg-

flantirum pre

gfgentia.

I9, Cura

quens£ziuui

, (1)]uftajufte, juttificabuntur. £ edif.Sixz.legitur : juflitiam jufte, 'udicabuntur,

bt fenfüs erit

t eft difc

9. Subrrahet per[onam. ) Accipet,

I2. Habebitzs dz'/?z';liizam.) ILaóv-

£efpiciet perfonam.

S4c:9e, erudiemini.

I9. Cura "

JEqualtter. eft. 12j cura. ) O'ugíog

I3. Marcefcir.) Perit, interit, tor-

-t praditio,

pilcentia dilc

aeovoci, fimiliter curam gerit, profpï-

rumpitur.

GC efl, o

cit, providentiam habet.

16. Smfu.f ef *corg;'þmnzatz:. )',,.,?)f'c"

X folicktudo

»goteg TEÀtOTQqG gl , pru

9. Craciatio.) W en»a, ferutatio ,

q'entia! [erfectio

mtem fequir

fed fe mutuo comitantur ; nam fcru-

efl.

Ammquia

tationem fequitur cruciatus fontium.

Qui vigilave: it prcïpt;r ;'ll;zm 55':)

at rf

IO. Nozexcidatis.)) M maearéourt,

Qui fedulo ftuduerit, & quazfierit.

^efhcitcults

ne offenfetis, five offendiculum pa-

Erit fecurus.) Mp eip»oc, fide cura ;

Ti ts ag

tiamini corruendo , & in peccatum

nam fapientia demit folicitudines,

Cs

$r

CHJ/!OJI':I l

incidatis.

inanes curas expellit.

KO. &

II. fwféa, ]ufe) N'on eft fatis bo-

17. ÍIp omniprovidentsa occrrit 1llis,)

Qu lenes f

num facere, fed neceffe etiam eít be-

Id eft fummo ftudio,

Vel fenfus eft

, Pa

ne facere.

-

textüi Greco convenientior, fapien-

tiam in omni confilio noftro nobis

l '!.Awmg a'g)ga

gufisfcabuntur. ) ^ Jufti pronuncia-

m:nnsntum ll

buntur.

Occurrere, ut nobis adíit, & nos juvet.

Qritatis vitg,

Dd refpondeant.) In die judicii,

* Ultrofe offert.

Vide Prov. cap. 6

18.. Veriffima,. ) Adjedivum zA49&-

J :,.æ. &!Wac

& quo modo fe defendant.

T F fitug

Q ASD UT VL

5BIi

inse ,. dile&tio eft . & dile&tio, cufto-

Dts, nec

19. Cura ergo difcipl

üilu, &

dia legum illius eft, cuítod

^

itio autemï &legumv, confgmmatio

nibis,

incorruptionis eft.

facit effe proximum Deo.-

20. Incorruptio autem

.

vt diferti

21. Concupifcentia itaque

fapientizds deducit ad regnum

perpetuum:

22. Si ergo dele&amini fedibus, & fteptris,

o reges popult,

burtur, &

diligi:e fapientiam , ut in perpetuum regnets :

*

entize omnes y qui praeeftis populis..

os, & ha-

25. Diligite lumen fapi

24. Quid eit autem fapientia, & quemadmodum fa&ta fit ,

E facile.

referam, & non abícondam a vobis facramenta Dei, fed ab

b his, qui

initio nativitatis inveftigabo , & ponam in lucem fcientiam

ilius: & non preeteribo verita:em:

1

invidia tabeícente iter habebo : quoniam

25. Neque cum

! fe priot

talis homo non erit particeps fapientiae.

f.

anitas eft orbiä terrarum:

avit : af

26. Multitudo autem fapientum

& rex fapiens ftabilimentum populi eft.

m per fermones meos

5 & pI'Od-

us & qui

27. Ergo accipite difciplina

CAPUT

erit vobis.

dud3

VIis o&än-

Sacramenta. ) NIyGeria, arcana.

t illis

qory, dd eft, veriffima , fic pofitum

b initio nativitatis.) Quuafi dicat,

eft Gracis, ut poffit vel referri ad fub-

ld ConCI'I-

ftantivum precedens, Zex5, vel ad fe-

primam originemillius aperiam. Alii

putant de nativitate, feu conceptione

ro, Cara

quens éz:9uji2, frad pracedens refera-

fui ipfius verba facere, fapientem, de

— !

tur, fenfus erit , initiumfapientie verif-

vudieobantur,

fimum eft difciplinz concupifcentia.

qua differit capite fequenti.

19. Cura ergo difciplina diltljo eft.)

2

Neque ct 12vidia tabefcente irey

i ) Hïläf*'*

Senfus eft , 'ex concu-

Eft gvadatio.

babebo.) ideft non invidebo audito-

iaterit , Cot

pifcentia difciplinz, de qua proxime

ribus meis fapientiam meam;, hoc

dictum eft, oritur cura, feu diligentia,

eft, quod capite fequenti repetit, cutm

& folicftudo eamadipifcendi ; ex hac

utu. ) f

ait: uam fime fillione didici , €$ ^ fim&

autem fequitur dilectio fapientix ,

imvidia communico , nutn.. 3.

iaj

Dei ; namqui fciendo,ut oportet,pro't-

Nom erit particeps fapientia.) Ut

2677 6t )

cit, crefajt etiàm in amore,amor autem

enim fignum fcientis eft poffe doce-

efficit cuftodiam legis diving, $; 4/Zgs-

re ; ita fignum fapientis vera , & di-

aalierit

p me mandata mea jervate. Joan.Y4-15.

;; fiie Cs

Cuflodia legum.) lYpocoys vóp.eY;

vina fapientia, eft etiam velle doce-

cimdines w

re; qui enim charitate praditus eft,

accurata , & attenta diligentia, &

aliis etiam podelfe ftudet.

cura leges fervandi.

um

l)

Confummatio incorruptzonis. ) - Be-

26. Sanitaseft orbisterrarum.) ! Vam»

44 fenfus *

ut habemus Proverb.

Hi. 14.

P

fdiecis dóSapsíag, conftitutio , fir-

U

fapieq:

mamentum immortalitatis, vel inte-

mom efl gubermator , populus corruet i

yoftro 1077

S vit&.

falus autem ubi multa confilia.

n0$]!

w

gritati

27. Difuplinam. ) E

.24. Quemadmodsm , fatia fit. ) IIog

doctrinam.

fuditionem ;

prov. ?

p9

Sc

Sefyero, quomodo orta.

i

"7 d

382

LIBRI SAPLENTIEXE

CAPUT..VIL

g, EE pree]

Cum unus frt omnibus introitus ad vitam, .6'99 Jimilis exitus, pree

doxi in com|

.* Nec

omnibus eligenda ef? fapientia, adferens [ecum cuncta bona, babens

aurum i CO

. fecum fpiritum intelligentie multiplicem , & que bic mirum

lutum cellim

in modum extollitur ,' quamque abunde auctor

o. 9upe

*fuerat. affecutus.

pro luce habt

i. * Ver

Um quidem & ego mortalis homo fimilis omnibus, &

*

"

ex genere terreno illius, qui prior factus eft, &

-

& ionumeral

n, Etle

in ventre matris figuratus fum caro,

* Job.

2. Decem menfium tempore * coagulatus fum in fanguine.

ilta fapientia

1019- ex femine hominis, & deletctamento fomni conveniente,

1. Quim

3. Et ego natus accepi communem aerem , & in fimiliter

& honeltatet

fattam decidi terram . &

primam vocen?iïmilem omnibus

14, Inftn

emifi plorans.

fünt, partic

4. In involument

is nutritus fum , & curis mägnis.

dona comme

.$. Nemo enim ex regibus àliud habuit nativitatis init'um. -

15 Mihi ;

*job — 6. * Unus ergo introitus

nere digna .

I. 21- exitus.

4eü omnibus ad vitam, & fimilis

t dux e(t

I

im

)

7. Propter hoc optavi, & datus eft mihi fen

6.7. &

*

fus & invocavi,

L M

N

venit in me fpir?fus fapientiæ:

s

g. Et

eum increatg -

V& creatg.

) 85

r quidelm- $w Buyon- Cs &t Job loquitur c j: I2.. exceptus

$. Nibi eH*'

&2 ciliata capite fuperiori attentio-

Jf genibas , obftetricis nimirum, qus

fapientig,

pme auditoribus aggreditur fub fua, vel

ideo obítetrix dicitur, 2nod obfifhar,

* 0. Saltegm

Salomonis perfona vim, proprietatem-

se fetus ip terram deflaat, ut ait D.

Ambrof. ep. 64. ad Syagriuin.

pulchritudig

que fapientiz celebrare.

4. dpvolumentis.) F'afciis.

Prpfus p

O. Deletamento fomni, 6c. ) Somni

nomine concubitus flgnificatur. Sic

7. Propter hoc optavi. €c.) Propter

atablus vertj

Írequenter in Scriptura derzre cum

hoc fcilicet, quia commune omnibus

Ql eam lui, f

eft initium nativitatis, &

"a vidi

Yél oculorum,

aliqaa eft cum illa concumbere. . Vi-

de fupra c. 4. n- .

me natum in ignorantia ficuf reliquos

I I.]'dmfmærdl

Comveniente, ) ZA sSowc ? id eft

homines , vel propter hoc , fcilicet

704 71')1:*:'7'0;

&oncurrente , accedente.

ut vitam , in quam ingreífus eram,

[ Aliquoties ho

reGe traducerem.

3. Shmilrer fadam. ) Similem,

PIo divitiis, (

Suooma9 , id eft fimiliter affectam ;

Senfus. ) Prudentia, intelligentia.

Ate,

vel fimilibus paffionibus obnoxiam,

Izvocawt. ) Precatus fum » Oravi

RLT

vt fipnificet , fe: iisdem miferiis cuin

i7eum.

aliis hominibus fuifle obnoxium, fri-

T Thinibus e'y

&

Spiritus fapientia.) Qushoc capic;ä,

U velyend

o

oris, caloris, &c.

& fequentibus dicuntar de fapientia,

Ntentes

Deezdi ferram. )

Meo pondere in

explicanda funt de fapientia, ut ab-

u'. Sunis,

ftrahit a creata, & increata : quedam

terram, cum n.xfceryerv, t"erebar,rli-

Pifnh;z, ) A

| prae, hom

CAPIUST MIE:

583

- &. Et preepofui illam regnis, & fedibus, & divitias nihil effe

6fs r

duxi in comparatione illius.

/7011(17 hiyng

A

..* Nec comparavi illi lapidem pretiofum: quoniam omne * job.

TC ff

aurum in comparatione illius, arena eft exigua,

& tamquam 28-I5:

rov.

lutum aeftimabitur argentum in confpe&tu 1illius.

,

l

M 8- I2:

1o. Super falutem , & fpeciem dilexi illam , & propofu

pro luce habere illam: quoniam inextinguibile eft lumen illius.

.

mibus, &

11. * Venerunt autem mihi omn

la bona pari

iter cum illa , '3.Reg

u ,&

& innumerabilis honeftas per manus illius.

ä.'latä.

12. Et laetatus fum in omnibus : quoniam antecedebat me

6. 33*

1 fanguine;

*

ifta fapientia, & ignorabam, quoniam horum omnium mater eít.

llente,

13. Quam fine fi&ione didici, & fine invidia communico,

n fimiliter

& honeftatem illius non abfcondo.

n omnbu:

14. Infinitus enim thefaurus eft hominibus : quo, qui ufi

fünt, participes fati funt amicitiee Dei, propter diíciplinse

l$

dona commendati.

15. Mihi autem dedit Deus dicere ex fententia, & praefu-

jaibum..

mere digna horum, quze mihi dantur : quoniam ipfe fapien-

& fimills

ti:e dux eft, & fapientium emendator :

16. In

; jüvoCayl,

st

:

k3

enim

increate conveniunt , quædani

put eft .fapientia , que me ad acqui-

g H

vero creatz.

fitionem omnis

generis bonorpm de.

-.--.--

Vide di&gt Proverb.

ducit.

Et ignorabam , 6c. ) Significat fibi

;. I2, fzre,*!us

' gn.. zä;bil e[e duxs.) Comparatione

imirum, qug

fapien

tiz.

pr&ter opinionem divitias obveniffe ;

1o

Sauintem 87 fpeciem.) Sanitatem,

nam ftudio fapientis intentus; de il-

gzad Mflfüf ,

lis parandis folicitus non erat.

, Ut at U.

& pulchritudinem.

r

Propofui pro [mce babere :llam. )

13. Sine ffüione didici, ) Sine dolo,

cils.

Natablus vertit zr4opzav; , & prxele-

fincere, non fruftra, fed in eum fi-

/;.) Propttr

xieaum. [uci, Ícilicet corporez folis,

nem , quem fapientia ipfa requirit.

ane omnibus

vel oculorum.

Sine invidia.) Lüberaliter, & effu-

&

via vidi

,

fe.

?

1rJenumerabilis boneff ai- ) Avapi

S(.Ln-

Vide fupra c. 6. n. 25.

(icut reliquos

TOG

«ASTOG

innumerabisles

drvitia,

Honeflatem.). YYngroy drvitias.

yoc , Toilicet

ties hoc libro Zeze/£as ponitur

reffus eram

Aliquo

14. Participts .. . amicicitta, ) ege-

pro div

itiis, & Joneflare pro divitem

Aavtro QiN'& , quod bene vertere pof-

facere.

fis, cum Deo amicitiam reffrinxerunt.

xtelligentï:.u

Per manus jllius. ) 'E» xspeiv àurío,

i

Propter difciplina dona commendats. )

in manibus ejus id eít in poteftate il-

lius, vel pendentes ab illa, & ex ea

Sapientia, & difciplina Dei amici-

;loc capi?ey

fequentes.

tiam conciliante.

j; fapientih

12. Quoniam antecedebat me 1fla fa-

15. Dicereex fententia ) Utanimo

deftinaveram , & volueram , quod

a, ut

pientia. ) Alwrewüey&rai c'opía , his

" quædam

przit, horum ceu dus , fons, & ca-

fapientia ornata confequitur.

»

LIBRISAPLEN-TIJE

584

i6. In manu enim illius, & nos, & fermones noftri , &

s. H

omnis fapientia, & operum fcientice difciplina.

*

*

habens V

17. Ipfe enim dedit mihi

horum, qua funt,

fcientiafa ve-

ritus, int

ram , ut fciam difpofitionem orbis terrarum , & virtutes ele-

24 O

mentorum.

j

pit autel

:8. Initium , & con

fummationvem, & medietatem tempo-

Rn

rum, viciffitudinum permutationes, & cemmutationes tem-

llaius m

porum. (1)

fit, maltipl

I9. Ánnl

i curfus, & ftellarum difpofitiones, . ;

E

fedionts v

toi*um

20. Naturas animalium , & iras beftiarum , vim ven

propter va

& cogitationes hominum , differentias virgultorum ; & virtu-

tobis largit

tes radicum :

euitilii )

funt abfconfa, & improvifa , didici:

pertingit, €

241. Et quaecumque

tatür , etiai

omnium enim artifex docuit me fapientia.

1. Coriath.

22. Eft enim in illa fpiritus intelligentize , fan&us , unicus,

Dijäillti. :

difertus, mobilis, incoinquinatus, Cer-

quentés fac

multiplex , fubtilis,

tus, fuavis, amans bonum, acutus

quem nihil vetat bene-

Tpayo , cla

25, Hu-

figuifeat,

facere ,

Yi$ virtutes

d;:*. Sixt. addita fuat bfzc veréa :

(I) Pof.commutationes temporum. z e

, Mabilis.)

morum mutationes, & divifiones temporum.

atlcit aum :

Prafumere.) Voy9vuuS99»ei , cogita-

finem, medium fe noviffe aic'Salo-

üi gnitia,

mon.

re, animo prscipere five preconci-

Cp. 1. la

per e«

Viciffitudsnum permutationes. ) Cum

]ilfümqujz

Diguà borum4, qua mibi damtur. )

fcilicet anni partes «ftuofe vertun-

"

des non «

t

ür in temperatas, &deiade inagen-

Quz deceant Regem fapientem, que

.

tes,

us for

meo fítatui conveniant.

Crtus, )

Emendator.) MopScrig corretfor ,

19. Curfus.) Girculos , xUxA&c, ut e(ï.

emendator.

Deus enim dirigit , &

in Greco.

petlpiaus,

20. lras befhiarum. ) 'Furores', &

QU Yopon

corripit fapiehtes , cum errant; v«l

aut decipidt.

ne errent.

ferociam belluarum.

16. Operum - fesentia, ) Elpyartics

Cogitationes bominum.) Nam quomo-

Suwis.) Í

ptairoy , g,

Pmwxux , opifetorum. feseutia , «xatio ,

do . :5 aquis reþlendent viuleus proüi-

ütrüm ju

&

& difciplina.

cientium , fíc corda bomsnem manifeffa

féat prudentibus , Prov. 27. 19-

&um u

I7. Herum qua .[th. j

x Quæ ;äifïunt,

21. baprovifa.)1n Greco e

ft, gl**?wæ

WUs u

fcilicet in tiundo.

Áeutg;, ) |

pirípicua, Fortaife legpendum 4925 ,

Difpofftsonem orbis terrarum.) Zta-

2207 rzf:þdfæztjd,

vel certe £u$av5 , in-

WW Dotef

, compofitionem , conftitutioneni ex

'uet'ox, od

variis partibus fuis, ordinem, & collo-

telligit ea, qua fubito incidunt, &

YOCitus Rt[

cationem inter Íe.

ex improvifo in oculos iacurrunt,

quorum tamen obfcurz , & ignote

J. vb

Virtutes: elementorum. ) Eïvslpfytmv;

funt caufz.

It übique, &

Pntflrac)knf.

vim, efficaciam , vim operatricem.

92. Spiritus &zteligentia. ) Hväïya

18. Tempoism.) Annorum , menfi-

»otpcy, fpiritus f4gax, ut aliqui vertunt,

Ppfus

Qutn,

vel fpiritus intelligens, & etiam in-

um, variarumque anni tempeftatam ,

|

25 p

veris, &ftatis, &c. quorum initium,

telligere faciens.

- läl,. mm CO

»

m

CAPUT VIL

: 585

noftr, &

:43. H/I*-'[um'anus, benignus, ftabilis, certus, fecurus, omnem

habens virtutem, omnia profpiciens, & qui capiat omnes fpi-

entiam vé-

ritus intelbgibilis, mundus , fubtilis.

itütes ele-

in-

24. Omnious enim mobilibus mobilior eft fapientia : att

git autem ubique propter fuam munditiam.

^m tämp(J«

25. Vapor

lones tem-

Unicus mulfiþlez;.) Qui cum unicus

fanttus, ut non folum in propofito

firmi fimus, fed etiam ut premovea-

fit, multiplex tamen eft propter per-

fectiones v3rias, quas continet,

mus , & proficiamus.

ventoi'um;

propter varietatem donorum, que&

Certus.) A'c'$aN86, quod fecurum

E vittü-

nobis largitur.

fignificat.

Subzzlis. ) Quia ad medul]as usque

SecHrzs.

) AE eivov , ffne j:ofz'cimdi-

, dilici:

pertingit, & omnia pervadit, & fcra-

ne ; quos enim poffidet Spiritus fan-

tatur, etiam profgnda De/, ut dicitur

€us, in divina voluntate illius ac-

T. Corinth. 2. IOo.

quiefcant, nec funt anxie foliciti.

Di[eitur. ) Quuia quos replet, elo-

Omzuem babens wirtutem. ) | Yla»ro-

atgs, CC

Vox tamen Grzeca

äzjvgcp.ov , d e&-amnipotæns.

quentes facit;

'etat bene

-rpavöv ; clartim , P"./;'i("üm , epertzum

Owmnia pro[picsems. ) YYavemia'nómov,

figuificat, qux etiam difertz oratio-

id eft. om»oiz 'videns, & conftderans.

^ H

nis virtutes funt.

Speculator omzium: ut habet $, Am-

9 /,-4; verlá :

" Mebilis.) ARivxrqrov , facile mobilis ;

brofius.

neícit enim tarda molimina Spiritus fan-

2

;

u capiat omnes [piritus,85 c)ig nay-

ifle ait, $lo

&i gratia , ut ait $. Ambrofitus in

TO X pS» tisU.eT Qy v OE O , xaSapQy;

cap. I. Lucz.

Nen TOTÀT Oy,per omnespenetrans fpiritus

gntr. ) Cum

Incoinquinatus.) Sicut lumen for-

ipteiligibiles ,

mundos ,. fabtilzffimos.

wofa vertum

des non contrahit, ita nec Spiritus'

Nofter interpres legit, »osp2v, xa9apcy

d

fanétus fordium capax eft.

')x.svr"rdfr'a'rQV ; & Spiritui fandto tri.

Crrius.) ZiaQég, diucidus, planus,

buit.

'xüxkæü i e&.

perfpicuus, apertus, clarus, in iis,

Lstelligibilis. ) Nospoy. Mide di&a

qu& proponit, ita ut non diilirnulet,

3. 29.

Turott ; &

aut decipiat.

Muündus.) Idem eft, quod zecoinqui-

$uavis.) In Graco tamen eft zz;-

24tus , de quo verficulo fuperiore.

puuyTOy , urviolabilis , wel zemocuus ;

Subiilis.) De hoc etiam verficulo

| Nm*

j

?

um D

utrumque enim vox Greca fignificat,

fuperiore.

Mm 1/]4['1//

g/i.f

& eum cui noceri non poteít, &

s94. Omnibus enim mobi

libus., &fc. )

eum, qui alteri non nocet:

Dixerat, fpiritum mobilem effe, mun-

fo/ efï,g ij

Acutus.) O£)?, qux vox idem figni-

dum incoinquinatum, nunc hxc ea-

ficare poteft, quod ex/ five rax?,

dem

attributa repetit de fapientia

lum apah

divina.

Tzxc autem omnibus mobi-

e tupa -

velox, quod ubique przfto fit; & in-

i n'gi(]ullt ]

vocstus ftitim accurrat.

lior eft, quia non 'eget fpatio certo

Quem, nibil verat.) Quo minus ad-

temporis ad operandum ; nam quid-

j Y

]currünt j

& ip

fit ubique, & omnibus benefaciat.

quid vult, quandocumque viilt, cer-

L

Pa

Benef aciens. ) E'vslofy E-rtxöv, þe;ïæefczr,

tiffime operatur.

i)

Tb

propenfus fcilicet ad benefacien-

"ttingit autem. ubique,) Pervadit ,

j vatile

duin.

& procedit per' omnia , óque »el

Jiqu

x epét Yià másTcy.

& d

23. Stabilis.) Facit enim Spiritus

Eeee

ABzb. fum Com. Mezoch. 1. IF,

ag6

LIBRI SAPIENTIJE

& emanatio quedam: eft

3

9 Il «

os. Vapor eft enim virtutis Dei,

m

ï

claritatis omnip,otentis Dei fincera: & ideo nihil inquinatum

1

.'

Em

i qnalitià.

in eai incurrit.

ii

Hebr. . 54 * Candor eft enim lucis zeternze, & fpeculum fine ma-

*.3- eula Dei majeftatis , & imago bonitatis illius.

' Cu fipien

27. Et cum fit una, omnia poteft: & in fe permanens

1

omnia innovat, & per nationes in animas fanCtas fe transfert;

am

icos Dei, & prophetas conftituit.

28. Neminem enim diligit Deus, nifi eum, qui cum fapien-

r À Tos

omp

tia inhabitat.

4. Hanc

29. Eft autem heec fpecio

fior fole, & fuper omnem difpofi-

fponíam qi

tionem ftell'amm 3^1uet comparata invenitur prior.

30o. Ill

4. Genel

fed & omn

P. peer fuam mmnditiam. y Quia fub-

dem éffentia Patris: una perfona F'i-

lii fimplex , ac indivifa in fua eften-

. 4 Dotà

tiis , & fpuitualis, & ab omni ma-

teri& £uculentia abftra&ta.

tia, & perfona, nec unquam in plu-

1ius,

ra diftracta ; licet faciat , ac regat

Qz. Vapor eff emim wirtutis Dei.

plura, & infinitorum. vim , & per-

&Rf

Hinc probatur fapientiz. munditia ( de

fectionem in fe contineat.

fïus? qug

Qqua proxime ) puritas, fimplicitas.

In fé permanens. ) lamunota , & im-

infinitas ; nam confüubftantialis eft

mobilis.

— —

Patri, ficut vapor aqua.

Q;znia. innovat.) Sive res producat,

Jutt cufa,

Emanatio quedam. ) Mletaphora du-

five confervet , innovat ; cum enim

bitintem. qu

&a e fSumine, quod exit, & emanat

pendeat efle a. Deo , ipfa rei confer-

quis exp:te

& fonte-

' vatio eft veluti nova ejusdem. produ-

0C cum fan

-Cid,ïi'fdfl-i. ) Áo£46 ,.

j gleris..

&io , & fuccedentes circa eamdem

- Prenojr D

o5. Casdor eff enim lucts. aterna. )

rem mutationes , atque operationes

9s utilior (

AA neoyaaen, clarttas fplen

dary fsígory

novitatem important.

Wij* ojpge

reflentia, Teuid, m quo refplen-

Per anationes. ) ln omne hominuin

of'.tinnem;

-dec paterna gloria.

genus, fine acceptione perfonarum..

Ia anisncs [aküa:. y Ut eas fancti-

-

Cuat-

G-rdin'cmï qu

Spe

culum ffae macula.) ïq-Fil:i*o. enim,

uafi m fpeculo limpi.—fiiiï?mo relucet

ficet, -& Deo amicas'conftituat , aut

--

Priy,) 9

?

jam: fanctificatas gratia majore cumu-

30- l5 .

Paris gloria, & majeftas.

let..

Luago benttatis. ) E(t Filus imago

tf dicat

Patrris

fecundum eflentiauim. totam ,

Prophetas roäfituiz.) Propheta phrafi

1

z

1tA 3

u

£f

S

l

Scripture nonnunquam virum fan-

& effentidlie omnia — attrib

ütis téad,

bonicatis potidimum ineiltio. fieri: vi-

&um . fignificat : fic. Abraham. pro-

Drsvalere g

pheta dicitur Genef. 20. 7. & eodem

detur, quia loquitur auctor de fapien-

fenfu cecus. natus Chritum appella-

tia bt li eraliter' communicata., eft

Tfïf'g,g

autegur bonitatis

conwmnunicare

fe..

vit prophesam, Joan. 9- 17. Poffunt

tamen. inteligi propheta, predicendi

lat

fuit. véero etiame bonitatis: infinite

ïim h tb—re E

comimunicare. fe ipfam fubftantiali-

domo przediti, qui colcftis fapientis

AMOD. ur g

ter,

f

u

g

—.

c

"

eneraret Eili-

luimine Mlullrati," Eutara: predicant..

*

dicet Pater g

E.

l

cQ. Qui cum [aupientta Pshabstat, )

Siblentiun.

wm, Pater vero.»

ius Spiritum

Wa

ilt

* Qot:

fanétura

roduccrene:.

q;u-i* j.!!f'ïiïlb" cft.

29. Eff enim hte prettoffor jole , 50)

pïill(lrjium |

27« 97

va [f una . Go ) Una m:L ea-

j n"f iptius

x

CAPUT VIL. & VIIL

557

uædam eft

3o. Illi

enim fuccedit nox , fapientiam autem non. yingit

1quinuam

malitia.

m fine m-

CAPUT VIIL

pientiam comitentur omtiia defiderabilia , fumme ämbienda

permzmenä

m j

petenda , a quo folo

transfert,

| -ejf,ää)a])eo

.datm* :

contineniia.

''üngit ergo a fine ufque ad finem fortiter, & difponit

jm (apitn-

À

omnia fuaviter.

m difpofi

a. Hanc amavi, & exquifivi a juventute mea & quzefivi

Íponíam mihieam affumere, & amator fattus fum formse illius,.

yo. Ill

-.4. Generofitatem iilius glorificat contubernium habens Dei:

Ls MUA PUA

i perlona F'ie

fed & omnium Dominus dilexit illam.

in f clen-

4. Do&trix enim eft difciplina Dei, & electrix operum

4

)

yuai in plue

iliius.

t dc I

$. Et fi divitiae appetuntur in vita,

quid fallpientia locuple-

in, & pt

tl'

t*ius,. quae operatur omnia ?

o & im

Eeee 2

6. Si

—

as

-

res prodüctts

Jufta caufa, cur diigat Deus inha-

nere melius, elegantius, firmius con-

bitantem cum fapientia , & quare

ftitui poteft, quam quo modo fapi-

; m eum

entia illud conttituit.

. gei Conier"

quis exp-tere debeat , contubernium

sdem protie

hoc cum fapientia.

Suaviter.) Xpuco

: Prezzofior fode. )

Nobilior, illuftri-

de, bemignt.

:

gi, .utilliter, €27108«

a exndem

operationts

Í

Or, utilior &c.

. Spon[em « . « affemere. ) Sponfa

Sumper ommem di|pofftsomem flellavtm.)

dicitur Sapientia ob fi

noularem amo-

Pofitionem, fitum , collocationem ,

rem, quo diligitur, dele

äationcm, quae

se homintin.

erfonarute

ordinem, qu« ad pulchritudinem fa-

"

ex illa capitur, intimam conjunctio-

p exs fancte

ciunt-

nem, &generationem fpiritualis pro-

Prior.) Potior.

lis , qux per illam fufcipitur.

5&itülti Q

yijore crut

O. Il/i enum -ffuceclz'( 220X., äfcqv )

-j Generofzatem ilius

glorifcat. )

Qnafi dicat: . nox lucem fugat, &

Quafi dicat, inde apparet, quanta

fit ejus nobilitas, quod cum Deo

l

yheta th'*ü

'

vincit ; at vero malitiz , & . iniqui-

yil

1 jate

£aris tenebrz coótra fapientis lucem

comimoratur.

pravalere non poffunt.

(4. Déotirix.) Gr&ce eft pocic, my-

;abam proe

ftis, initiatrix ; facerdos arcanorum,

7A C( CO'»iïm

ym 3p

[

THngit ergo , 6$c.) Particula il-

& feientie Dei confcia, & eorum

lativa ergo videtur hoc loco

apud homines interpres.

p ol

yediccntd

vim habere adverf:tivz, & poni loco

Ej/ctdirix operum tlus.) Sapientia nom

awmrem., ut eftin Grzco.

Senfus eft:

folum dbcet, quid fentiendum, fed

j D

etiam in bonis operibus que ad De-

xxdicio

Sapieatiauun non vincet malitia; nam

inh Jitat

infiaità potentia fua univerfe naturz

um refcruntur , quid eligendum, &

principium , £nemque complc&itur,

quomodo aptis mediis utendum fit.

4

o

Q-

if fük?

[

nec aptius quidlibeg in quolibet

]

5. Que opératur omguis.) Per quam

"

588

LIBRI

SAPIENTI /E

r. Tint

6. Si autem fenfus operatur : qu1s horum, qu&e funt, ma-

gis, quam illa eft artifex ?

vldebo 0

16. [ntta

7. Et fijuftitiam quis diligit: labores hujus magnas habent

virtutes, fobrietatem enim, & prudentiam docet, & juftitiam,

enim habet

vittus ilinu:

& virtutem , quibus utiiius nihil eft in vita hominibus.

1 Hæc

g. Etfi multitudinem fcientiae defiderat quis , ícit praete-

rita, & de futuris cettimat

Ícit verfutias fermonum . & dif-

moniam Jf

]gïln

folutiones argumentorum : figna, & monftra fcit

antequam

fiant , & eventus temporum , & (aeculorum.

finum jlltus

9. Propofui ergo hanc adducere mihi ad. convivendum:

ilius faplet

jpfius : cir

fciens , quoniam mecum communicabit de bonis, & erit al-

cutio cogitationis, & taedii mel.

10 Duer

bonam

10. Habebo propter hanc claritatem ad turbas, & honorem

apud feniores juvenis:

o0. EtC

11. Et acutus inveniarin judicio, &in confpe&tu potentium

naum

r Etu

admirabilis ero , & facies principum mirabuntur me:

12. Tacentem me fuftinebunt, & loquentem me refpicient,

nf Deus d

hoc donum

& fermocmante me plura, manus ori fuo imponent.

13. Propterea habebo per hanc, imimortalitatem , & memo-

&X QUs pf

riam seternam his, qui poft me futuri funt, rehnquam

ss

14. Difponam populos, & nationes mihi erunt fubdltæ

. Time-

I5. R ]

tntia teror

omne bonoxum genus hominibus pro-

Eventus femporum. ) (,onfequenth

venit.

xtatis eventus explorans.

Bonus.) ld

miitrandis

6. Sen/us. ) TIntelligentia artificum.

Q. -4d cogvivendum. ) Ut mihi effet

Y Intran,

7. Sz]tf/lztmm quis dilsgit.) i quis

perpetua vitx focia.

—

uftitiam quzrit.

Tpitus a pul

Er? allocutio cogit ationis. ) napcuvs-

ftico qio fru

Labores bujms magnas bablent virtu-

e€ic Qporrioe» , curarum, & txdii le«

YT. Ht eo

::.) Labores, quos fufcipit fapien-

tia 3 eximias pærlunt virtutes.

nimentum, moderatio, alleviatio.

quunu

IO.- 44 tzrbas.) Apud populum.

Lt Tlita,

Sobrsetatem. ) Zproavqu, zempe-

J«venis.) Juvenis exiftens ; hcec

mnt:am

Iec ed,

pütwem.) N'»Bdpeta», fortitudinem

fim juvenis.

d/?l(ül;g lü

II. l4» judicio.) Cum ferendum erit

ptovenire !

$. AEffimar.

Judicat, conje&uram

judicium ; cum dicenda fententia.

Qu i]la

facit.

Ver[utias [eymonum.) Fraudulenta,

12. Suffinchbunt. ) ExpeCtibunt ,

I5 M»f

donec os folvam , & promam , qus

D W (mría

& fallacia verba, fophifmata

fentio. .

2

drgumentorum. ) AMiyiyuaroy , eni-

ræco eï

d aAIUAm.

LA

Manus ori Jfuo tmpanmt ) Silentes

f!.fr

15 Jllv)'/])

non audient , nec contra hifcere au-

mï)c, 5[07

Signa, Ó9 monffra.) Kes prodigiofas

debunt

autor intelligit, quales funt comete,

13. Jpipertalitatem.) Nominis, &

fit, ho ei'f

famz

eTCnem. ümnl

eclipfes, & alia, que in zebus na-

Cünverfa

turalibus monftofa funt,

14. Difponam,) Gubernabo.

$

CAPUT VIIL

589

fünt, qa-

1s. Timebunt meaudientes regeshorren

-

di: in multit'udvine

videbor bonus, & in bello fortis.

nas habent

16. Intrans in domum meam, conquiefcam cum illa: non

: juftiam,

enim habet amaritudinem converfatio illius, nec taedium con-

büs.

vi&tus illius, fed leetitiam, & gaudium.

[ci prate«

17. Haec cogitansapud me, & commemorans in corde meo:

m, & f-

quoniam immortalitas eft in cogitatione fapientice.

antequam

18. Et in amicitia illius delectatio bona, & in operibus ma-

nuum illius honeftas fine defcctione, & in certamine loquelae

vivehdum:

ilius fapientia, & preeclariras in communicatione fermonum

& enta-

ipfius

circuibam quaerens, ut mihi illam affumerem.

19. Puer autem eram ingeniofus, & fortitqs fum animam

Y honorem

bonam.

20. Et cum effem magis bonus, veni ad corpus incoipclui-

natum.

b

potentium

[

àr. Et ut fcivi, quoniam aliter non poffem effe continens,

refpicients

nifi Deus dct, & hoc ipfum erat fapientia, fcire cujus effet

hoc donum: adii Dominum, & deprecatus fum illum, & dixi

t

'& memo-

ex totis preecordiis meis :

]

Eeee:3

^CAPUT

]uam.

W

-

jbdite

I./q. Reges. borrendi, ) Quorum po-

Preclaritas.) E vxNua, fama claritas:

j Time

tentia terrori eit.

paratur ctim illa communicando.

Confequeucis

Bonu:.) ldoneus rebus in pace ad-

*

Affumerem.) Sponfam , uxoiem in-

$

miniftrandis.

timam , contubernalem.

16. Intrans 12 domum meam. ) Re-

IO. Puer anutem eram ingenlofus.)

Ut mihi dl

fpirans a publicis negotiis, & dome-

Quare ftudii laborem juvabat doci-

Ítico otio fruens.

litas ingenii.

" ) HadeAVVE'

17. H&e cogitags.) Qux fcilicet fe-

& edii lee

. Animam bonam. ) Yngenii acumi-

alleviatio"

uuntur.

ne, & aliis preclaris dotibus przdi-

Lpoamortalitas eff 12 cogit;z!ïone, eu

tam.

| populum.

Gizce eít, zomorralis efl im cognatione

20. Et cum e[fem magis bonus , &c. )

[lens ; Jict

[a;;imfiæ , id eft immortalitatem iis

Vulgatz noftre verfionis fenfus vi-

provenire, qui cognationem habent

detur effe, crefcente magis magisque

erendum l

cuin illa.

bonitate confecutus fum corporis

fententià

18-. 'Honq[fas.) IIA$cog: diviti«.

munditiem.

in Greco eft , ZA

pb ibumt

Et im ceriamiue loquela , €c. ) In

9* dya3ós & n A9o) t5 0 Gu d. GA TO.

:gitattl s qU'

& fenius effe videtur, non quia in-

Grzco eft, &» evyquprac ia d N ag

&vrjg Qpovuoig , in coexercitatione fcr-

geniofus; fed potius quia bonus er un,

n

emonis , & con[uetudzais cum 1lla pruden-

corpus incoinquinatuim adeptus fum ,

ilcare

fignificans bonitatem anime, quam

£i4, hoc eft, per hoc, quod quis ex-

Dei munere habuit , fuiffe' caufam

ercetur.fimul cum illa colloquendo,

jominls, &

& converfando, acquiritur pruden-

munditie corporis.

t£ia.

jabo-

.2 Conrinens. ) E':yupajiäg, id eft

399

LIBRI

APTENTIJE

COAXPED TTE

-*Tu

tUOTum D

Oratio [apientis cum agnitione proprie imbecillitatis ad. impetrat-

g. F di

dam a. Domino fapientiam ; que cum omnibus nece[Jaria flt , po-

1n civate

Ziffmum tamen ïeäïorzbus populorum , incerta eft enim

| (anditui,

bumana fapientia.

Q* E

af?mt tunc

Eus patrum meorum, & Domine mlfeï'ICOl d1oe, qui fe-

.eliet pl

u

cifti omnia verbo tuo,

s

Io. M ü

2. Et iapientia tua conftituifti hommem ut dominaretur

3'9* creaturse, quse a te fa£&ta eft,

ptumüt ?

3. Ut difponat orbem terrarum in æqultate & Juihtla, &

. SGit

in dire&tione cordis judicium judicet :

nbus fheis

4. Da mihi fedium tuarum aïïftrlcem faplentlam, & noh

D. E

* Pf4l.

me errobare a PUGT!S tuis:

jule, &

* Quoniam fervustuus fum ego, & filius ancillae tuze,

II5

.^0

í

16

homo infirmus, & exigui temporis, & minor ad intell e&um

quis potei

judicii, & legum..

Ij UQT

6. Nam & fi quis erit confummatus inter filios hominum,

videntia

fi ab illo abfuerit fapientia tua , in nihilum computabxtur

*Tu

1s. Co

d

& terten:

"m/Wf quafi dicat: non poffum affe-

JJUX"P](; , 7 rtitudine 4mmæ. recto ani-

Bameeceme r

qui fapæntmm

Sic [Zcclefiaftici 6.

mo,«& mente.

Confumana

28-

dicitur eodem fenfu :

Invefíiga

?z/dl€1üm ]udl(:ct) JuS diceret,

V Disif;

4. Da mibi.) Qui juvenis fum,

WLam, 6 manifeflabitur t2b1, J cozti-

]i monte ]

zens fattus ne derelinquas eam : S*& cap.

regno-adininiftrando parum idoneus.

Intnitate

I5.

I

Qui contmens eff juffitie , ap-

Sedium tMarum 4/f Jricem fapien-

tf a

preheridet zllam , quibus locis pro coz-

Ham.) Da , ut particeps fim fapien-

ea habitars

tiz,que fuprems f.-di tus affidet.

dltïfe

Zigens cff waxme ; 4pprcbendet aliam ,

in Gr«co eft, e«yu,oa«raqg

Iiepraäare 4 puerzs £i5.) Excludere

Smi/tudi

anumero fervorum tuorum.

Vmp'um fa

L

Filins anctllt tza, ) blngL at fe

tbercyli

"D

Ezns pairum "eorum. ) Quuem pa-

filium eoruin efle , qui coluiffent

tres mei coluerunt.

Deum, & nominatim matris fua re-

julul

Domine milericordsa. )

Idem eft,

9 E teti

hglx-fæ foming, vel fortaílis,totius

Dreparayit

quod Dominus mifericors, quem: 1d-

Syndwog

imodum

pellatur Deus ,

& Rex

Exsgui temporis.) Cu]us vita brevis

Ricatus eff

glorig, À

4

ol 742 Pfalm 22. 8.

; fapie

.9 id eft Deus , aut Rex gloriofus,

e

ht

Mizor 4d intelleium judzeit , Uc)

l

"

Verbo :40.) Juffu tuo ; nam 2Duxz

Minus idoneus , nifi a

idjuves ad. in-

j

éy fzzäa furt

SCZPMI u

tellige»dum , quid 1u&um fit, & fe-

Ding, m

3. Difponar.) Ut difponeret, id eft

rendüm rectum judicium juxta legem

ml tüg' 1e6

gubexn iret.

tuam.

6. Ejff.) Etiamfi,

L. od

lu direilione "cor dis. ) E» ésrqn

H IH

t

P

CAPUT. IX

-

»

501

* "Tu elegifti meregem populo tuo, & judicem filiorum rparai

2805',,

tuorum ,. & filiarum *

o.P'ar.

- inatty-

$. Et dixifti me zedificare temp

lum in monte fan&o tuo, &

id j?t ; J

in civitate habitationis tuze altare,

fimilitudinem tabernaculi d.

6ti1M)

P

ífancti tui, quod praparaiti ab initio.

9. * Ettccum fapientia tua, quae novit opera tua, quae & *Prov

affuit tunc, cum orbem terrarum faceres, & fciebat , quid 8. 22-

[]

eflet placitum oculis tuis, & quid dire&um in prseceptis tuis.

!

[

H

1o. Mitte illam de coelis fan&tis tuis & a fede magnitudinis

La

*

mrinaretur

tuee, ut mecum fit, & mecum laboret, ut fciam, quid acce-

umfit apud te:

utita, &

pt

IL Scit enim illa omnia, & intelligit & deducet me in ope-

ribus meis fobrie, & cuftodiet me in fua potentia.

i, & 00l

12. Et erunt accepta opera mea, & d.ifponampopul;um tuum

ju

fte, & ero dignus fedium patris mer.

jl tua,

oterit ícire confilium Dei? aut *I&ie

xtelledbum

I5. * Quis enim hominum p

quis poterit cozitare, quid ve

lt Deus?

40.13.

te pro- Rom-

14. Cogitaiones enim fnortalium timidee , & incer

hominul

videntice noftrae.

j

rE

tabituf.

15. Corpus enim, quod corr

un&pi tur, aggravat animam ,

2* 260

f. * Ti

t fenfum multa cogitantem:

rP

& terre.na inhabitado deprimi

r16. Et

Mecsmpz. laboret.

W reflo atl«

Can-[i:mm;ztü:.) Perfe(tus.

) Miht adfit ,. :&'inïä

g- Dixifli.) Voluifti , imperafti

adjuvet.

: dicerels

II. Sebrie.) Ziofpov6g , juxta pre-

enis fur,

In monte [4ntfo.) Mlonte Moria.

qum idoneis

lIe civitate babitatzonis tm4.) In Je-

Ícriptum . rcétg rationis ,. moderate ,

rufalem , quam tibi clegifti, ut in

difcrete , ne modus excedatur , aut

neem 47601-

ea habitares , & haberes templum,

menfura.

; fim fapiat

;

ag alitde

& altare-

I2. Diffonam.) Gubernabo, regam.

S/militudinem tabernacu', €27.) Quod

Sedium.) Kegio throno a patre ac-

) Eschulte

Cepto.

um

- £emplum factum eít ad fimilitudinem

sabernaculi , quod per Moyfem fiezt

I3. Quis enzm bominum poterit Be-)

Sizniücnt (

jufiifti.

Argumentatura neceffitate fapientig.

" lc()hli]ient

Conffliem De&. ) Voluntatom Dei ,

urig D

9- E: fecumf.«zpiwtid £ua,) Scilicet

coinmu-

'ï;)l'æpdf

avit. tabernaculum.,

nam fjsAj idem aliqua»do eft, quod

;uillis otis

mgicatus eft enim Befeleclt Spiritus

ETA Se"/ï q0'icyvolumtasyaut wolitio,

Dei ; fapientia ;

& intelligentia , &

I4. Timida.) V elquia cogitate res

, via r

non fuccedunt, ut putabant , « op-

fcientia, ut opus perficeret ,

^

E:'md..

lr

tabant , vel quia hoc experti , fegnius,

Id

läciïäat.) Scilicet. fapientia.

& timidius deliberant, & decernunt-

jies d

( !

j

Jecerit providentit. ) Em as

j

lt«

Direllsz.) ReQtum, juftum , volun-

a f

tati tug're&i(fiung. confentaneum.

£ncyoiur , fallaces opiniones, adinvene

l Juäta

l*gc

IO. Sede magniï',w'z"ï;iS.) A 'nà ,S,prfys

tiones, con/lia noftra.

.

:

I$. Corpus enim, quod corratmpt

ur,

Oi£uc, « rhrono giorias

|

j

392

LIBRI 'SAPIENTIJE

1 .*Abha

16. Et difficile zeftimamus, quae in terra funt, & qua in

] aicidii frate

profpe&u funt, invenimus cum labore. 'QUæ'.auæ.m in cóe-

4 * Yropt

lis tunt, -quis inveftigabit ?

"

| rm fapienti

17. Senfum au:em.tuum qu

is fciet, nifi tu. dederis fapien-

e, * Hax

tiam, & miferis Spiritum fan&tum tuum de altiffimis.

[ lifent, (in

18. Et fic corre&tze fint femitae eorum, qui funt in terris,

"MHfiliis miferico

& quee tibi placent, didicerint homines ?

.

6* Hac-

defcendente

rg. Nam per fapientiam fanati

funt , cluic(qmque' Placqef?ht

". UibUs.

tibi? Domine , a principio.

-

deferta tert

CAPUT'X.H

incredibilis

'Commencïatur [eþientiag 'quo'd fervaverit : & a. malis liberavverit

(1) Nquit

Adam, Noe, Zibrabam, Lot, Sfacob, Sfofepb, Mewy[on, per

? Ab lat. )

iif ) C

ael de xEgypto duxit per Mare ru

?

guf;in filios. Ifr

demerfis in eo. «Egyptüs.

,lmmz-? 1

xui Cyf.

L]

. n fa.)

vehemegr, &

"..Ge,;, I.

vEc illum , qui primus* formatus eft a Deo pater orbis

cum Deus al [

I- 27'

terrarum , cum folus effet creatus, cuftodivit,

10n refpicerer

* Gen.,

?. * Et eduxit illum a:deli&o fu

Per tham ln

o, & dedit illi, virtutem

AModorróy

2. 7. continendi omgia.

d. ^ Ab

i ffaticidigi/ibzu

Coesscmcnaemn

Dejerit. )2

aggravat animam, 6c.

Corruptibilis

Et qu& tibi placegr.) Alius ejusdem

d

102 €odemi te

effe&us docere homines omnia vit

corporis nexus cum animo incorrup-

confilia ,. &.opera referre ad volun-

t gentre, . f

.tibili magnum affert adyi'nt:elligeändum

Gen- 4- Q'?). il

impcdimentum. .-

tatem Dei.

mech occilum

Terreza inBubitatio.

) I:6 órg G'xü'voä, (

Didicerint.) -E'äxäc(xägo*ccr, dotii

j. Pïüpfgr ,

zerrexum tabersz aculmántelligit Cörpus

feat , erudiei funt.

lera pofter eji

Seninm.) N8» zatelleilzm, menteme.

co-e&

R

. Mulsa. cogitantem. ) ïïuhuþyww'&c

IQ. Sanati funt.) V'ciouoay , falvi

) 00, p

f«e: fent .

x

à Cum At i

mentem plenam. cu arum , qug animum

iluyii

diftrahunt 4 fixa, & conítsnti medi-

..I'

Satuvit, ), c

tatione , ita ut Ízpius dcmittere fe

uj prä'.:ïzzs formatus eff. ) Adg-

s. mum intelligit.

CMlemp;ggäe

cogatur ad inferiora , & viliora ob-

lipit. Voct,

jecta.

Cuflodivir.) Quamdiu folus fuit fïþe

temptibile J

16. Dificile eflumamns, ffc.). Si dif-

fcmina, cuftoditus eft in innocentia

ficile cognoícimus hxc obvia , &

Tlque areim

per fapientiam , & gratiam.

Fntr ab aj

vicina ,

quanto diflicilius rémota a

9. Eduxit illuim a delito.) Beneficio

V8 quaad r

fenfibus.

ejusdem fapieztis per poenitentiam

Atcendam aq

Efimazus) E

VZ ;ca';/ Og Ey £2 ginamär,

ET

conje&ur: afíequimur.

liberátus eft a peccato-.

Vlo foffca

Jufin,) Y

17- Sen[mm.) BeAäv , confilium , las

Virtutem . conzincadi omuia. ) Yc d

Ga&em(m:'w

das:atem.

xpaTUOaLámá»TO»,Vims, & tacultatem

15- E ffe, )

&E*ff:: &us fapientiz,

dominandi omnibus , & gubernandi

m Verbum ;

Hl 0 (

qua juvante mores corrkguntur.

univeifum gcrnusþ humanum.

L

UCONUPDUSCY

X

5

—äï)- *Gen.

E que in

3. * Ab hac, üt receffit injuftus in ira fua, per iràm

2x 3. 7.

micidii fraternitas deperiit.

tem Inog-

deleret terram , fanavit ite. '

Gen.

"

4. * Propter quod , cum aqua

rum fapientia, per contemptibile lignum juftum gubernans.

*

en

le;ris fipiet

M

Is

.*Hec&!1

n confeníu(1) nequitiae cum fe nationes extu- ». 95

liffent .

ícivit juftum, & confervavit fine querela Deo, & in *Gen-

II. 2-

tin teris,

filiis mifericordiam fortem cuftodivit.

- 6. * Hac jüítum a pereuntibus impiis liBeravit fugientem; *Gen.

placuerint

19.I7.

defcendente igne in Pentapolim.

D

Quibus in teftimonium nequ;

tiæ- fumigabuhda conftat

deferta terra,

& incerto tempore fruCtus habentes arbores, &

*

incredibilis animaé memori

a ftans fgmentum falis.

e ueraunit

8.'5;-

"(1) Nequitig. z edir. Sixz. legstar : fuperbia.

Mafon, trr

. AHb bac. ) Sapientia.

s* Iz cozftn[fu nequitie. ) Significat

lojufeu:. ) Cain, qui ita appellatur

confenfum, turrim ædiä;are aggre-

iriis

dientium, Genet. II. 3

-

xaT £EX

n &a fa.)

.Irat'u.s eft. enim Cain

Couruliffezt. ) JgSyy G'U(yX'USEIVT&Ng

vehementer, & concidit vultu: ejus,

cum fe gentes congregaflent, conjun-

pater us

xiffent , commifcuiffent, eonfpirat-

cum Deus ad ipfum , &

-munye ta ejus

"fent ad «dificandam turrim.

non refpiceret.

.

Ji, virtutem

Per ifam bomicid

fraterni deþeriif.)

Scivit juffum.) Agnovit, five pro-

bavit juftum,

telligit Abraham.

A AQoxróveg cu»amceAero Supdis ,

S£ze querela Deo.) Inculpatum apud

fraticidialibus: depertit feroritus.

3. À Ab

' Deperitt. ) ZuanoNero , frml periit:

Deum, & in quo Deus non haberet,

us ejusdem

non eodem tempore, fed fiimili mor-

quod reprehenderet

; omnia vit

tis genere, fcilicet violento ; nam

I fülhii mifertcordia. ) E'x)-T60»s

jre ad volur-

Gen. 4. 23

indicatur ilpfum a La-

GnNaxyxo»oig 10 xvupov e,Q)v'?xgc'gs, £m filis

mech occifum fuiffe. V

ile ibi di&a,

vilceribus fortem euffodivit , eum Íci-

£2 y

df

4. Proprer quem.) Cain, cujus fce-

licet confirmaado, ne vifcera ejus

lera pofteri ejus imitabantur: in Grz-

ita filii amore tanzerentur , ut illi par-

ceret, & ab imperato facrificio abfti-

'459/,0' n /;z/'w

CO;CP!, äïä, propter qzzoa'.

D

J

) Tempore

neret.

:

Cum Aqua ac

lc,re: rervam.

*

diluvii.

6. Jufum. ) Lot ïntenigit.

Sazavit. )

Sa!vzwi;, 80 G65.

Pereuntibus inpiis. ) Sodomitis in-

$)

Contempiébile lignum. ) Axcam intel-

cendio pereuntibus.

licit. Vocat,ut aliqui volunt , con-

Fugientem. ) Cladem urbis

:

temptibile lignum , vej quod INoe ;

fol;wfuitün'e

bricando contemne-

Pentapolim.) Quinque civitates So-

filiique arcam fa

domam, Gomorrham, Adama , Sebo-

m

n ianCenm

rentur ab aliis , & ftulti haberentur;

*

vel quia ad tantam fuftinen

dam;,-&

im, & Sepor.

, Bef'leüfio

arcendam aquarum eæï)u-vionem nullo

9. d zeflisionimm neq?litia;, &$c.) Di-

vina vindicta punite

vifitur ufque

l;ænitenïiäm

pa&o fufficere videretur.

- uffum,) Noe,

ad.hanc diem fumigans, & deferta

Gauberazans. ) Kv

Bspvaäda&a. Propri-

tefra , quz igne de colo miífo con-

Zi!t: ) I.GX;

flagravit.

z

al

um verbum regiminis. navalis,

COREEBE,

Bii. gum'Cam. Menocb. TiIV,

: gubemdü.ï*

w

j

594

LIBRI SAPIENTIZE

8. Sapientiam enim praetereuntes, non tantum in hoc lapfi

funt, ut ignorarent bona, fed & infipientize fuze reliquerunt

quoniam :

hominibus memoriam

n*l

, Ut in his, qüae peccaverunt, nec la-

tere potuiffent.

ribus libe

9. Sapientia autem hos, qui fe obfervant , a doloribus

u.* E

liberavit.

Tceptrum.

^Gen.

Io.* Haecautem

rofugum irze fratris juftum deduþx'ityper vias

Thebant, -

28- 5- re€tas, & oftendit

1

li regnum Dei, & dedit illi-fcientiam San-

. dedicili c

1* " (orum: honeitt

;

j Rotg

illius,

avit illum in l;boriblls, & complevi; labores

Aovit 2 n

1I. In fraude circum

:

16, lat

ftum fecit illum.

venientium illum aifujt illij & hone-

tendos ir

.fedu&oribu; tutavit

I2. Cuftodivit illum ab *inimicis, &a

?. Bti

illum,

-

—

Gu a

Incerto tempore 6/c.. AreNéo 1 éopeug

Seientiam Saztlorum.;) Rerum fan-

funt intälligï

xapmoQop&y»ra pvrá, Imperfelis tem-

&arum , que fpectant ad. Ecclefiam

- qui receden

etiam Efau ;

peflatibus frutlus. ferentes. planta , in-

L

tum militantem , tumtriumphantem :

tr, — Adde

tempeftivos.

velfcientiam , qux convenit Sanctis,

dncredibilis 4kimæ.) Id eft incredula.

fanctosque facit, ut eft peculiare do-

1305,. Quos

Statuam fialis intelligit , incredule

chimitarum

uxoris Liot monumefitum.

num Spiritus fan&i: vel de Ángelis

! 0. fed eos

vifis in fcala , ceterifque fcale mys

Frgmentum.) ZyrNq, columna ,. ffa-

fteriis.

* Ve] fcientia Sanfctorum

-Tunt auft ?

$f214.

idem eft, ac fcientia loci fancti, ubi

M 3). 3.

Grtamen

9. Sapiemtiams enim pratereuntes. )

Deus coli vellet eo. tempore , unde

llapooóca»reg, qui fapientiam con-

loco nomen Bethel , id eít Domus

um Ange

tempferunt , vel ab ejus femitis ex-

Dei , Genef. 28. 17.. & 31. 13.

E 00 prey

Orbitarunt.

Sententia verficuli eft,

Y3 Pend;

Honeflavit il'um im laboribus ) E'vnc-

€05 , qui fapientiam fpernunt, & po-

piqo'ty dvroy €» uoxSoig , locupleravit im

Rd g ag

nam hanc fuftinere , quod ejus di-

erumnis, velper erümnas , & duros

3f Detator

gnitatem non percipiant , quod amen-

auay'rmg 4

tie fue infamem , & indelebilem re-

labores , qui narrantur in Genefi cap,

i

290 .30-

f 31.

OM

linqu;mt: memoriatn.

Coraplevit labores. illius. ) E,wky'.äw

gcitabamy |

9« Qui fe obfervant.) Colentes , ad-

15, Gengf

mirantes , venerantes ipfam; Grece

TS& mOvsg dur& , id eft labores Jacob

tatores iny

in pafcendis gregibus foceri fotu

enim eft, Sepamévorrsg.

multiplici locupletavit..

ül occide

1O. Profugum sra fratris.) ln&elligic

. Wtcatoribs

Jacob iram Efau fugientem. — Vide

II. I» fraude circumvenientium il-

pþccatmn r

lum.) Vy» nNors£fe uG yucor ( u2«

enef. 27. 44. & feq.

TO), £m aVaritia opprimentium eum ,

It initoce

Per vias re&a:.) Quz tendebant in

itüm Atter

Mefopotamiam, quo ille ibat. Alii

vel pravalentium ei , wel cum per ava-

Omini f

ritiam opprimeretur , Ícilicet a focero

de femitis rectis morum accipiunt.

Laban, quí, ut Italicedicimus , $24-

bf VUe4p

Offendit H/A regnum Dei.) Exhibita

V& Cütceren

Va sh gli avvantaggi, e fzwe.ïva foper -

4 S"PIru;

vifione fcale ad colum pertingentis,

chierie Al| genero.

Genef. 23. 12. & feq.

12. Jpimicis , & /Eirlnäariäu:.) Pof-

93 prafyi

: prings 4 ^

CAPÜUT.x

595

Toc hpfi

| -illum,—& certamen forte dedit illij ut vinceret, & íciret,

Tiquerunt

quoniam omnium potentior eft fapientia.

t) fiec la'

13. * Hzec venditum juftum non dereliquit, fed a peccato- *Gen,

ribus liberavit eum : defcenditque cum illo in foveam,

37-28

doloribus

| 14- * Et in vinculis non dereliquit illum, donec afferret illi "Gen.

fceptrum regni, & potentiam adverfus eos, qui eum depri- 41. 4:

é&or

(it'per Vias

mebant, & mendaces oftendit, qui maculaverunt illum, &

Xtlam Sar-

dedit 1ill1 claritatem szeternam.

T

1t labotes

. I5. * Haec populum juftum , & femen fine querela, libe- Exod.

*

I. I2-

ravit a nationibus , quce illum deprimebant.

I6. Intravit in animam fervi Dei

j &hone-

; & ftetit contra reges hqr—

rendos in portentis, & fignis.

uä tptavit

17. Et reddidit jufüs merc

edem laborum fuorum, & dedu-

illum,

-

gio g

——

»

p

x

xit illos

funtin

Berom fan-

telllig—i Laban ,V & cogfäa:i eju;s,

Qui eum deprimebanz)) Qui eum de-

| Ecdleftam

qui recedentem perfequebantur , vel

prefierant, fratres fcilicet, Putipha-

etiam Efau, qui redeunti infidiaba-

rem , & uxorem , & eos ; qui male

pmphantem :

tur,

Adde Chananzos , & Phere-

eum in carcere tractabant

'enit Sandtis,

. vinci?n.

zxos, quos Jacob poft cladem Si-

do , cedendo , &c.

yculiare do-

chimitarum timebat valde , Genef. 34.

- Macula'verunt eum.) AcCufaverunc,

de Angelis

30. fed eos terror Dei invafit, & non

infamarunt.

*

e [cily iy*

| Santorum

funt aufi perfequi rtcedentes , ibid.

Claritatez &tefnam.) Gloriam ,&

cap. 35. 5-

fplendorem /Egyptiacg prefefturz ,

4 fani, ubi

Certamen fore.) Intelligit luctam

cüjus memoria erít cterna.

pote , untt

l e& DomüS

cum Angelo, Gen. 32. 24. in qua

IS. Peprlum juffum.) Populum Ifrae-

]acob pravaluit.

liticum , quem ex /E

gypti- fervit-uee

;3[. P.

13. Vendttum juffum.) Joeph. Ge-

liberavit.

jhut.) E,äï?"

nef. 37* 28.

J"funm.) Nih*il tale merentem.

lgcu[l.ltf/l*vif m

4 pectatoribus.) Grece eft , ?£

Seme?? ffne querela.). Ixreprehenfibi-

j , & daos

& pT/aG, & pecearo , quod aliqui in-

le , inculpatum , quod nulla fuper-

terpretantur de peccato , ad quod fo-

ftitione maculatum erat in !Egypto,

J Qencü ap

licitabatur Jofeph ab uxore Putipha-

Nd:ianiäus.) ]Egyptiis.

. E'W/.()wz

ris, Genef; 39. num. 7. Vel per pec-

16. Infravir.) Sapientia.

abores JAco

eatores intelligit fratres Jofeph, il-

Sirvi Dei.) Moyfis.

focari f

a

luin occidere molientes , & poftea

Stezz£ contra.,

anercatoribus vendentes.

) In Greco eft, Zyrzcv,

Vel per

veffitit,

enintti if

peccatum intelligitur culpa , cujus,

Reges horrendos. ) Rex unus fuit

licet innocens, reus factus fuerat, ni-

Pharao , contra quem ftetit Moyfes,

r ^

mirum attentati adulterii cum uxore

gentint

liil

domini fui.

fed Regum nomine intelliguntur

yn jet ^ 4

&tiam principes Pharaonis , coram

In foveam.) M cl cifternam veterem,

quibus editz funt plaga.

[[à

etd foceto

,

"

vel carcerem in /Egypto.

Horrendos.) Qo[JspSg, terrsbiles , 22

hcf:ï)üä !

14. Scepirumregni.) NNam toti /Egy-

tenzes , fervos.

fuem qur^

pto przfuit dignitate , & poteftate

17. Mercedem laborum fuorum.) n

Primus a

-ege*.

j

j) P*

telligit compedfatlionem copiofam

*

^

595

LIBRI SAPIENTIE

x1» illos in via mirabili, & fuit illis in veiamento diei, &m

;*SLe

L

fun

luce flellarum per nó&tem.

4**1!

Exod

18. * Tisnftulit illos per mare rubrum, & tranfvexit illos 7

14.22

pfäs aqu'ä m mm,am

petra 3

Pfíal.

& r

:9. Inimicos autem illorum: demerfitin mare, & ab alti.u-

"7?"

dine inferorum eduxit illos.

*"Ideo juftrtulerunt fpolia im-

feCtione p

Exod

piorum,

a n

12.35

20. Et decantaverunt, Pomme nomen fan&&m tuum, &

& Derh

Exod.

viétricem manum tuam 1audaverunt pariderz

* quoniam fa-

? Nm

fioguinem

15. 9.

pientia aperuit o

os mutorum , & linguas mfantlum fecit di-

fertas.

»

L

$Qu

tum. ded

CAPUT XL

0. Oite

Sapientia filios ljrael per defertum deduxit ,

devitlis inimicis ,

fuo$ exalta

datique e petra aquis : puuitis autem multzplzcz flagello idolola-

" 1. Cur

iris. ZKgyptiis : cum tamen Deus ,

omnuiun querens jJalutem

Clphnan j

longatimiter. toleret pecmtares

ut refipi[cant

quos

Icati impi

umfuerjäs folo fuo nutu continuo per-

tsss t tss

dere po[et.

Cü?! 7

t c*ntld

exit opera eorum in manibts prophetee fanti.

j

Dlr

4. Iter fecerunt per deferta, quae non habltabantur

10d.17, g.

& in locis defertis fecerunt cafas. -

3

^

L * SLe-

mtb

" 4. Gilierus

mercedis pro laboribus præcentxs, qug

fundo alveo maus, & ad littus edu—

üm. 20, à

facta eft, cum va(a ,

& fupellectilem — &is , qux interpretatio communior

Veniie; fti

pxetmfdm E*Egvptlorum abftulerunt

eft Latinorum interpctum.

anit S, Cura

Hebrei Exod. 3. 21. 22. &c. 12. 34-

$poliz.) Aigyptiorum.

AU0 , iehwe

Ce wia mirabid, $c.) Per trhare iXu-

290. Deæmtzve/um Uo) Canticüm

—

$ Prgue

brum, & defertum,mdu&a nube, cu-

Moyfis,quod habemus Exod. 1s. T.

jus velaménto in die protegerentur

Pariter..) oy.oSuzua.äw, 470 anigo

?

e entumd k.&

ab zftu, & noctu fplendore ignis ,ce-

uno ore.

UHL 'L'MU i

nebras dhcumendo Intellwnt colum-

teis l:euc x

Qs mautorum.) Qul prius prze tlmo-

nam ignis,

& nubis ,

de. qua vide

re loqui non audebant.

Vethl fUrt (

Exod. 13 2I.

LGg»m: mfantwm ) im

ericorum ,

g'f Lm f!mt

i

canebant

l]Ub lö illo

Ia luce fellarum. ) Intelhgït llluml-

vel puerorum , qgi &

' IP

le t Is Iqu

nationem ignis, *

qui. vicem ftella-

cum xehquls

t fant

rum de nodte fulgentium implebat.

Irexit,) Euo3cvo' , prol"pere da-

(Id

18. Nzzéam.) Multam.

I.D

Ia 4ig , ,

xit, bona duxit via , fecit,

e('lmpï [

I9. 4b altitzudine inf erarum edzxst

ut exitus

fclices

haberent eorum

[tn j lm

Hilos.) Ex fa9sc d/jvaocv &»t/)pac'ocy

opera.

D

UJEO ant,

&urSC, tX lprofkmi;mte aby [f e&zzll;refï'-

de wanibus prophere.) Per prophe-

6 C'lm H ZIS

git 3llos

quod aliqui de /E

yptiorum

tam , fcilicet Nioyfcm.

m xlE'eit

'cadavcribus ad littora eje

p

1s intelli-

2. Cajas.) vaag ; !abemamlas, fen-

H u

fOïldu

gunt, aliide Hebrzis liberatis e pro-

Rüintre (

l

d

DASPIDSE AXI

5

6

V

iei. & it

3. * Stetertunt contra hoftes, & de inimicis ^e vin

idi cave Exod

runt.

17.12.

x*

Vexit 1ll

4

Sitierunt, & invocaverunt te , & data eft illis aqua de Num.

20.IlH

petra altuixma, & requies fitis de la ,zde duro.

ab slti.u-

5. Per quae enim poenas paáffi funt inimici illorum , a de-

fpolia im-

fe&tione potus fui, & in eis, cum abundarent filii Ifrael, lz-

taci funt :

5 Pet hæc, cum illis deeffent ,

bene cum illis a&um eft.

tuum, &

joniam fa-

7. Nam pro fonte quidem Iempnerm fluminis, humanum

| fecit di

anguinem ded;fti injuftis,

$. Qui cum minuerentur in tradu&tione infantium occifo-

rum, dedifti iilis abundantem aquam infpera:e,

9. Oftendens per fitim , quae tunc fuit,

quemadmodum

f ATC

tuos exaltares, & adverfarios illorum riecares.

Jlp ibl

Io. Cum cnim tentati funt, & quidem cum mifericordia di-

; Jl

fuphnam accipientes , fc1erunt, quemadmodum cum ira ju-

dicati impii tormenta paterentür.

u

Efff3

II. Hos

e

3

Con.ra boffes) Pugnam intelli-

7. Fonte q,ud»'m fempiterzi /iumm;s )

t contra Ámalech in. Raphtdim,

Ilgüs de»w»as, finte perenm.

u

E

xod. 17. 9.

* Amoxrhæos, Bafa-

Humanum fanguinem,) Et memo-

3bantut

mc AS.4-

rata plaga fanguinis, Eixod. 7. 17.

* Ste.

SMEC Smer:.mt) Vids: E xod. 17.2.&

Num. 20.à

g.

HI CU mmucrentur, B) Cau-

( littus edu

fa exprimitur ,

ob quam pla'va illa

. Communtor

Regsies f!zf) Ín Grzco efï: : M,ua,

fanguinig /Egyptii puniti fünt ,

fanitas, curatio , remedium , confo-

[

,

latio , 1ehw*er1um

fitim paífi, quia nimirum Hebrzorum

mafculos aquis fuffocarant, per qu&

$. Perqauaenim //æ;ms £af 7 fant, Erc. )

enim quis pecc&t, per hec & torque-

) Canticim

Sententia eft :

tur.

EW«

in €o , in quo pumtl

funt JEgyptii, in. eodem cum He-

Cum minterentur.) FEgvptu fcilicet,

brzis l)enc actum elfk.

A gyptii fiti

multis fiti pereuntibus.

e corum in [ïm-

T præ tlmo

vexati funt , cum aqu

In traduti;one infantium occiforum.)

guinem 1 funt converfz. Exod. 7.20.

Is E?xfyxov YQymioxTOVS OT acypi a 06 ,

& potus illos deficeret :

contra V-.IO

in correptiozem , fiveredargurtzonem 1mn-

l

qperitori v

1

ciadiant

hm rxis large a Domino fuppedita:

fanticidialis praceptz.

lP

tx funtin deferto,

Dedz,!: illis abundantem aquam.) Hew

Cuia abttzida: ent fllii Ifrael) Non in

brzis in deferto.

y

gfpaete

v

VU tCCnf,

defcïto percufia petra, fed in Aigy-

Infberate.) dN on enim Hebrzi dun.—

pto ; nam aquas ipfi puras letantes

taxat defpexaveranc , & murmuraye-

bibebant.

rant, fed nonnihil etiam Aaron , &

6. Cum i.lis deeffenr.) H ebrgis fci 11

Moyfes fubdubitaverat. Vide, quc

pa PTOPhe

cet in defeito.

dixi INum. 20. n.

I2. .

Bese czm ds aüum eff) Divino

9. Necarés.) Eno'?xao'.cg, m/hgdft,

nmfll!

munere fuppeditatis aquis

O. Temiats funt.). Per fitim vexati,

E.

598

LIBRI SAPIEN'fI.E

1ir. Hos quídem tamquam pater monens. probafti : illos au- ]. : No

tem tamquam durus rex interrogans condemnatli.

*l ereavit ot

12. Abfentes enim, & praefentes fimiliter torquebantur.

- maltitudà

13. Duplex enim illos acceperat taedium, & gemitus cum ?

1 Au

memoria praeteritorum.

1

vem jgni.

14. Cum enim audirent per fua tormenta bene fecum agi,

tendas ab

commemorati funt Dominum, admirantes in finem exitus. f

20,

U

1€. Quem enim in expofitione prava projectum deriferunt,

féd & afx

in finem eventus mirati funt, non fimiliter juftis (1) fitientes.

at. Sed

*Infra y

16. Pro cogitationibus autem infenfatis iniquitatis illorum ,

J palti ab ip

quod quidam-errantes colebant mutos ferpentes , & beftias

:

- fed omnia

12.24. f

p

rvacuas, immififti illis multitudinem mutorum animalium

?. Mu

in vindictam :

^

tut brachi

17. Ut fcirent

eccat quis, per hec &

3. Qu

orquetur.

» Quia per ao

I$. ;Nqn

otbis terra

(1) Sitentes. ;z edir. Si&f. /eg'it-ur

faciens.

fcendit in |

Et quidem cum mifericordia difcsphs-

ipfi afflidi ; punitique fuerant, vi-

Mproeaecae t

nam accipientes) Quafi dicat : quam

delicet in aqua fedante fitim illorum,

tamen: vexationem , mifericorditer ,

& in /Egypto, & poftea in deferto.

Ürbem tertag

& in illorum bonum permifit Deus.

Secum.) ld eft cum . Hebrzis.

orbis.

Seieruzt.) Ex iis, qux ipfi paffi

Commemorati [um: Dominum. ) «o-

effent.

Sovro r8 xvpíov , fenferunt, depre-

Et materja

Id eft ('zformj

judicati impíi.) Nexati JEgyptii.

henderunt, cognoverunt potentiam

.

lt ; nam ar

Tormenta paterentur.) Sitis extremz

&

Domini..

illos necantis.

Admirantes in fnem exitui) Quafi

MQUAS 3 terr].

II. He: quidem.) Scilicet Hebreos.

dicat : quem tandem finem , & exi-

Vatil , t dici

tum habuiffent res Hebrzorum.

&t vertut L

Interrogans.) * Kavraduao» é£gra-

infta.

&'ag, id ell damnaros zorfefes.

I5. Qzem.) Moyfem.

lm expofitiome prava.) Cum in flu-

9. Nnj ce

12. Abfentes enizs, 6c.) Sive ab He-

r cuata,

mine expofitus eft ,. ut aquis fuffos

carctur.

Ia fu.

breis /Egyptii recederent , neque fe

eum illis mifcerent , five cum illis

Vide Exod. 5. x

|Deiiferunt.) Contempferunt /Egyp-

Funi ,

verfarentur , fiti fimiliter vexabantur

t

Mu

J86 w

llasteg ; d

/.33. Duplex, &c.) Duplici nomine

Non ffrailiter juffi fitzentes.) INon ali-

dolore , ac triflitia affezti funt /Egyp-

quantum fitientes, ut Hebrzi , fed

pità. fümidu,

tii, ubi acceperunt mirabile ,

divi-

graviflime , ufque ad mortem.

1 QUO nO&äl* !

ïcmiium D fl'i

iumque fitis remedium in deferto

I6. Cogstatsontbss autem zn[enfatis.)

Hebrzis datum, .fimul ue ad inemo-

Intelligit errorem idololatrie /gyp-

3

hitm, Quile

fiam revocarunt , quafh ipfos quon-

tiorum.

& QU ye

dam dure vexaffet fitis,

cin He-

Maros férpentes.) A hoxqa É prerdl, fer-

Clépitams niä

&

| Qatus

» Qu

brei nullam paterentur.

pénszes razione carentes,

14. Cwm enim audrrent, & e.)

Id eft

Supervatuas)) E'ureNà , vviles.

BI

A&gyptii

cum

audirent ea

in ré

Mutorsm animalium.) | Ratione.ca-

- Orts Peü'fex i

beneficio affe&tos Hebrzos, in qua

rentium; nam etiam hic eft, ZAéqe»,

20. L*'[")' 4.)

21 lu Shir

i

*

CAPUT X

599

: jllos au

.. 18. Non enim impoffibilis erat omnipotens manus tua, quse *Lev.

$ Creavit orbem terrarum ex materia inviía, *

immittere illis 'Zg-ï:.

anr.

'

| multitudinem urforum , aut audaces leones,

IKCUS CU

.

L]

I9. Aut novi generis ira plenasautignotasbeftias, aut vapo-

ICS'IE*H';

rem ignium fpirantes, aut fumi odorem

proferentes? aut hor- 8. aT.

Xcüm api,

rendas ab oculis fcintillas emittentes.

exitus, B

20. Quarum non folum leefura

poterat illos -Cxt;erminare,

:riferunt,

íéd & afpettus per timorem occidere.

fitientes,

21. Sed & finehisuno fpiritu poterant occidi perfec

iitionem

j illorum,

paífi ab ipfis faCtis fuis, & difperíi per fpiritum virtutis tuze:

& beftias

fed omnia in menfura, & numero, & pondere difpo(tuifti.

inimalium

22. Multum enim valere, tibi foli fupererat femper, & vir-

tuti brachii tui quis refiftet ?

t hac

23. Quoniam tamquam momentum ftaterze ,

f'ïcdeft ante te

15 Non

orbis terrarum , & tam

quam gutta rpris antelucani, qus&e de-

M

fcendit in terram,

24. Sed

gerant, Vi«

TaRpersncne

m illorum,

Y9. Impoffibilis.) Impot;ans.

lice ficimus , ;» w foffo, in un ffato ,

n deferto,

Orbem terrarum.) Res, & fpecies

uno flatu.

breis.

y.

orbis.

,

Perficutionem pafTi ab. ipfis fattis [nss.)

jnim. )

$0

Ex materia invifa.) Grece d. oD OS,

Y'mo TZG Óbupg Qu x Styr6g, ab nltione

ünt , depre-

id- eft ;zform; , inornata , incompo-

a, impulfi , agitati.

t potentiam

ita ; nam antequam Deus fepararet

AL ipfís f'atlis fuis.) Propter ata, &

j€ccata.

aquas a terris , Terra eraz manis , €

"tru.) Quaf

vacua , utdicitur Genef. T. nu. 2. vel

Differff.) ia ts , agitati tàn-

m, & aF

wt vertunt LXX. zzvifiéilis, €& 12com-

quam ve.tilabro.

zorum.

£? zL a.

Per. fpiritum virtutzis tu&.) Per fpiri-

19. Novi gengris.) Nieoxrig 86 , nowi-

tum validum , &-s,'r'ehementem ir&

Oa in -

fger creatas.

tua vindicis.

Ira plenas.) Feroces.

ïquis fuffos

.Sed omnia in men[ura,c.) Senten-

Fuui odorem proferemtes, ) Bpousg

tia eft, fed iram moderatus es certa

eï;mt E

Myxopuiysg xam»S , fonizus fugn "ven-

£ilaaíes , id eft exhalantes cum ftre-

quadam ratione, atque propor

;ione,l

& xquitate utens.

;.) Non ali«

pitu fumidum vaporem. : Bpouoc ,

febl'æi n

quod nofter vertit oZór 6 , fignificat

22. Multum enim valere.) Malde

jortem.

fremitum , fragorem , ingentem fo-

poife, viribus pollere.

, infeth

nitum, qualem venti , vel maris un-

Tib foli fupererat. famper.) 'Yibi foli

de edunt , vel concuffa terra , vel

femper adefít abunde.

atrig ngW'

crepitans ignis. Odorem vertit Vul-

uU

Q3- Tauquam momentum ji;zfere.)

at P*TGTM

gatus ,

quod horrendis hifce beftiis

& halitus

P'om$ fignificare videtur hoc Joco

etiam fotida exhalatio ,

minimum . aliquem. fcrupum ,

aut

n

[2

oris pe['tifer addendus videretur.

20. Lefwra.) BAaf3q , lafío.

granum , quod in alteram,lancem

immitti folet , cum aurificis ftatera

d a

,ryü)h

( 9. Une Spiritu-) E»imévuari, Yta-

31iquid examinatur.

rÁ

600

LIBRI SAPIENTIJXE

!

i

y

24. Sed mifereris omnium , quia omnia potes ; & difümq; D

4, Quot

las peccata hominum propter poenitentiam.

.

.

& facrifi.ci;

n

25. Diligis enim omnia, qu&

füunt, & ni

bil odifti eorum,

s. Rfl

meftore vi

quae fecifti : nec enim odiens aliquid confüituifti, aut.fecifti. '

26. Quomodo autem pofiet aliquid permanere, nifi tu vo-

medio fact.

$ Etau

luiffes? ^ aut quod a te vocatumnon eflet, confervaretur ?

27. Parcis autem omnibus :

volusft pe

: fluoniam tua funt , Dominp :

qui amas animas.

». Ut di

^

*

'CAPUTimL

qua tibi o

$. Sed Q

teceffores

Oflendit , quanta clementia , C? longanimitaté Deus carripuerz;t

narent.

peccatores terre fantie incolas , mon [ubito eos delens ; cum mon

illos tantum , fed €&? omnes nationes , nulli illata injuria : tam-

(I) À met

fur fg v

quam folus omnium Dominus. perdere polJet ; bac videlicet erga

11205 in'tellig

inimicos clementia, ele&hos Juos de fé , [uaque bonitate bene

qui ante H.

Ancoloerunt,

fperare f'aciens, eo/que a peccatis revoocans.

us exbor

I Quam bonus, & £&uavis elft, Dominqe ,þfpi'ritus tuus

propter eon

Tmox.

in omnibus.

b Prr mj

2. Ideoque eos, qui errant, ex partibus corripis, & de qui-

eptra ventficj

bus peccant, admones, & alloqueris, ut reli&ta malitia, ere-

hiufa.) À

dant in :e Domine.

*

*

tà, facr'ilega

^ Deut

3. * lllos enim antiquos inh

5 Filiru,

abitatores ter/ræ fan&æ tuæ/,

Dümentio -

9.2. quos exhorruifti,

2.2

, arum , quæ

15.19.

4. Quo.-—

Cll necabay,

Velcebantur

La

24. Ouia o;»m-uïz /;ctes.) Sane mifef

Y DlOsus, E fuavi:.) Sic etiam Da-

nem forbel;

retur, qui non ulciicitur, cum faci-

vid aM - delezs

3 ,rec?zz: Do-

4 nj $,

1e. poffit.

minus. PÍal. 24. num. 8.

Vorüots f

Diffimslas?) Non ftatim punis, fed

In ossibus.) ln omnibus rebus, ma-

parentes àtti

xime in hominibus,

e'xpe&.as , ut agant peenitentium.

tafm 'in pænis,

Derdere voh

25. Nec enim 04ICHs, 65'4) Quaft di-

j j

quam in premiis.

€

P

v

6

0 tuo, il

u erï.-z?it.) Täg faf)aw;w'.rw.

tl habirsb.

cat : fiodiffes , non fecities.

á

T&6 , cadentes , labentes Íc. in peccata.

fan d.

j

DIT

26.

uod 4 te wocatwm mom effet. )

Partibus corrtpts.)

Kar' oN

Quod 3 te creatum non effet, &

703': pfu-

Bv ft'nfu

]latim welfemfm corripis.

£v

"enjo f d

confervatum 4 quod a te non jubere-

L:Mmo;z»es ;

c

4(/cqz:eris. ) 3 Tvro/u(u.w'-

W Tunmen

tur permanere, & durare.

6x9y yB9tTfÓGQ, D mewioiiam revocan-

Qum 1);-æpm

Q7. Parcis eutem ogntbus, &c.) Deus

do inflituis , admones , caftigas, .&

t

d

&ntllim c»

hominibus parcit , quia amator eft

increpas.

, A!f&üre:l

* Credant 1m- te.) Tibi contidant ,

animarum , que ipfius funt , ut re-

& confidendo obediant.

recemiwi f

qu'm omnia ,

nec decet patrém-

10 [nto;

familias prodigere res pretiofiores.

. 9- Ios euim antiquos, &c,) Chana-

n

—(;ä

&

601

CAPUT XIL.

& duf ä

4. Quoniam odibilia opera tibi faciebant per medicamina

& facrificia injufta, -

f eorum:

^5. Et filtorum fuorum necatores

fine mifericordiä3 & CO*

yut feeilti,

meftores vifcerum hominum , & devofatore

nifi tu vo«

s fanguinis (1) :

medio facramento tuo,

2

e

'aretur?

6. Et au&tores parentes ani

marum inauxiliatarum, perdere

Donite;

voluifti per manus parentum noítrorum.

1. Ut dignam perciperent peregrinationem puerorum Dei,

quae tibi omnium charior eft terra.

8. Sed & his tamquam hominibus pepercifti; & mifiíti an-

atrriptenii

teceffores exercitus tui vefpas , ut illos paulatim extermi-

, CU R0B

narent.

9. Non

Irit : ll

(1) A medio Sacramento tuo. z edit. Sixt. bac werba defuut, fed legun-

fur Pe vver[u fexto poff vocem voluitti.

ia a

&ores 5

nam duffyryg antiquiore fi-

neos iitelligit,: aliofque populos,

qui ante Hebreos terram fanctam

gnificatione eum fignificat, qui pro-

;zte lo

incoluerunt.

pria manufe , vel alium occidit ,

]

quem álio vocabulo Greci Zvro yeipac

Quos exborruiff.) Odio habuifti

iritus tUUS

propter eorum fcelera , de quibus

appellant. ítaque cum Vulgatus dicit

inox.

auttores , fubintellige cedis.

Animarum inauxtilsatarum.) Auxilio

4. Per medimmz'nzz.)'E,:ocyu Qæg,.caus:ä-v.,

deftitutarum.

& d qu

epera venefictorum , 6 malefrcsorum.

lejuffWa.) A»oorsg, impia , * cruen-

BPerdere volurffi.)

Ne. impi;l facra

jliuay (re

,

ta , facrilega ,. non facra.

ibi celebrarentur ,

aut in loco illo

proximo , .ubi tuum locaturus eras

qdue tU.

S. Filiorum fuorum. necarores , o )

altared:

Enumeratio criminum gentium il-

larum , quae genere quodam facrifi-

V.t dignam, &c.) In. Greco eft

£j d£la» dnomía) Q £qraa Oes maidw»

j QUOI'

cii necabant proprios filios, eorum

/

vefcebantur vifceribus , & fangui-

4 mapàcoh macoy Tripier&T4 rj hoc

nem forbebant.

efl, u rerra que apud :e omnium ma-

sic eriam D

A medio Sacramento tua..) Id eftde-

xime erat honorata , Vel omnium erat

& auctores

,5 ellar De-

voratores fanguinis ,

pretiofffffma , acciperer colomtam dignam

Parentes

animarum inauxiliatarum

pueris Dei ,

vel coleniam puerorum

Z).usrebus;m;-

Dei digmam fe , id eft acciperet di-

perdere voluifti a medio Sacramen-

m i pa^

to tuo, id efta terra , quam Chana-

gnam fe coloniam conftantem pue-

nxi habitabant , que facra erat , &

ris , five fervis , & cultoribus Dei.

fanéta ; quia populo fanc&to deftina-

fc in percith

Perciperent) Janfenius legendum

ta : vel fenfus eft , perdidifti 2 facra-

Contendit , perciperez , ut. concordet

T o:hi(yüï:' n

mento :40, id eft e medio fuftulifti,

cum voce zerra.

ur facramentis , ( facrificiis tuis lo-

Jn

Peregrinationem.) Nmowmiay , cole-

j ia geuicae

cum preparares purgatum ab impiis

Ziam.

,

gentilium ceremonlis.

..

: c:afïi'g?*ü

6. Auttores.) Alvüe

iT4G, Que vox in

Puerorum. Dei.) Servorum Dei.

recentiori fignificatione accipitur a

9. Vefpas.) De veris vefpis, five

Latino Interprete , cum vertit a4-

crabronibus. Chananszis infeftis in-

Bibl. cum Com. Menocb. T. IV,

Ggg8g.

?

r, f/(ft ) Chu?

i

602

LIBRI SAPIENTI/XXE

-9. Non quia impotens eras in bello fubjicere impios juftis,

j Vitt

aut beftiis f2evis, aut verbo duro fimul exterminare.

T ieonfumm

Exod.

10. * Sed partibus judicans dabas locum poenitentize, non

Ó i. Tu

15:59- ignorans , quoniam nequam eft natio eorum, & naturalis ma-

as O

- . litiaipforum, &

4

P

cum volli

ruim in perpetuum.

quoniam non poterat mutari cogitatio illo-

16 D

L

11. Semen enim erat maledi&um ab initio : nec timens ali-

oportet j

quem, veniam dabas peccatis illorum.

füüs: quo

ifti? aut ;luis ftabit con-

20 S1e

12. Quis enim dicet tibi: Quid fec

tra judicium tuum ? aut quis in confpe&u tuo veniet vindex

Curm tanta-

iniquorum hominum ? at quis tibi imputabit, fi perierint

qua pofíe

nationes, quas tu fecifti?

91 Cur

1 Petr

13. Non enim eft alius Deus quam tu , * cui cura eft de

rentibus j

5 7. omnibus, ut oftendas, quoniam non injuíte judicas judicium.

tifionum

I4. Neque rex, neque tyrannus in confpectu tuo inquirent

22. Qu

de his, quos perdidifti.

Ij. Cum ergo fis juftus, jufte omnia difponis : ipfum quo-

""

que, qui non debet puniri, condemnare, exteru

.m acílimas

( Cruci.

a tua virtute.

1. Virtute

txeree , &

16. Virtus enim tua juftitize initiium eft, & ob hoc quod

Dui mn o

omnium Doninus es , omnibus te parcere facis.

li wirtuit

I 70 Vir"

-

[otentiam p

tellizendum efï ; vide Exod, 23. og.

12. Quis tibs zmputabit !) Quis ti-

Qul /t 5

eut. 7. QO.

bi crimini , aut vitio dabit?

Aolatraram,

Panlatim extermiiz.zzrmt.) Paulatim,

Ig. Uf oflendas, 6c.) Id eft fed ut

Tuaduis,

üt otium fe corrige

ndi , atut

immi-

oftendas , * cui oftendas. tanquam

-

Ied zrguis pu

nentem cladem efï

ugiendi haberent.

fuperiori , aut pari.

: 1 8' Dümim

9. Ferbo,) Imperio.

I$. Éxteroum.) Alienum,

£0 g gj d

j)otentia.

MP D

Simul) Grece eft o £v , ad unutm

P 77 'uirtz:te.) À tua

n

omnes eodem temporis momento.-

16. Virtus enim tua.)

l

'8 xv5 robar,

4qWTAte, voy

potentia.

ratione,

Io. Parribus.) Kara fpays» , pan-

74ffitia initium cf.) 'Tunc fe exe-

Glmmg. ,

latim, per partes , fenfim.

rit virtus ,

& potentia tua , cüm

Qflägg, CHm

fædic;m:.) Puniens.

exigit juftitia. Potentia tua initium

müitum tiob

capit fe

orodendi , cum juftitia id

Diboi; :

Nen ignorams.) ld-eft, licet non

N

ignorares.

exigit.

erum quia dpy5 non fo-

TA'aMf enim

Naturalis malitia.) Ev,u $uToG $ x«-

lum fignificat zitiwz , fed etiam

*VOn. Duris f

principarum , fenfus effe poteft: po-

Ti2 fnpolis

* . infitg , & valde radicata.

tentiam vim fuam juftitia moderari,

Ip perpetuum.) Omnino mutari non

rit

' & quog

poterat , quia obftinata erat in malo.

ut-nihil plus faciat , quam prefcri-

POPPOQrtUm

bat ipfa juftitia.

TAU evade

II. Nee temens, c.) Et licet ne-

Ob Loc quod omnuium Dominut- es.)

minem timeres , adeo indulgenter tua

lg. Pe; tlj

Rebus enim fuis dominir libenter.

Uthentis.

bonitate ducus cum illis agebas,

parcunt,

x "F«mqff,

|

|

CAPUT XIL

605

id

los ts |

17 Virtutem enimoftendis tu, qui non crederiseffe in virtute

o

confummatus, & horum, quite nefciunt, audaciam traducis.

i, m

18. Tu autem dominator virtutis, cum tranquillitate judi-

üralis m-

cas, & cum magna reverentia difponis nos: fubeft enim tibi:

Itatio. il

cum volueris, poffe.

r9. Docuifti autem populum tuum per tal

ia -öpera,' quoniam

timehs il

oportet juftum effe, & humanum, & bonece fpei fecifti filios

tuos: quoniam judicans das locum in peccatis poenitentiae.

['abit cort.

20. Si enim inimicos fervorum tuorum, & debitos morti,

iet vindex

cum tanta cruciafti attentione, (1) dans tempus, & locum, per

perierint

quae poffent mutari a malitia.

L]

21. Cum quanta diligentia j

udicaft filios tuos, :(iuorum pa-

ura eft de

rentibus juramenta, & conventiones dedifti bonarum pro-

miífionum ?

judicium.

Inquirett

22. Cum ergo das nobis diícipiinam, iinimi,cos noftros mul-

Gggg2

tipliciter

L

yfim quo-

(1) Cruciafli attentione. 7z edzz. Sixr, ,ïggitur : cruciaftiattentione & liberafli.

n altinas

17. Virtutezm.) Potentiam cogeris

clementis , &M humanitatis fuavitate

exerere , & oftendere.

temperare.

loc quod

Qui non credis.) Ab impiis,

Er bone fpes fectfls fílios tuos, &c.)

dp wirtute. con[ummatus, ) Nim. &

Et ad bonam fpem erexifti filios

IT Vit-

potentiam perfectam habere.

tuos : quod fi deliquerint , eofque

Qui t nejéiunt-) infidelium ,. ido-

penituerit , illos denuo recipies , &

!) Quis ti-

lolatrarum.

gratiz tux pafticipes facies.

ibit?

Traducis. ) E,'gekäfyxæzg, confutas,

20. luimicos fervorum tuorum.) Cha-

[d eft fed ut

red rguis .punis..

naà. €«os,

las g;mqumlr

198. Demznator virtutis)) Mo'ncde»

Debitos zmorti,) Mlorte dignos,

lo'qJog qui deminaris fortitudimi.

-"ttentiont.) Circumfpectione, pre-

(ftli

Cum tranquillitate W'y érieixtlu , m

otentià.

aquitare, non fummo jure, cum mo-

meditatione, quafi' cavens , ne mo-

|

deratione.

dum excederes in penis.

6/*(57'7 LP

QI. Cws quanta diligentia , Efc. )

um magna reuerentia.) Mera moAZG

Quam folicita , exquifita & accura-

"unc fe &t

QuóSg, cwm malta parcitate, id €

.

|. tU3

cim

multum nobis parcens

ta diligentia exiftimandus es judicaffe

flios tuos ? ltalice diceremus , Coz

tga initum

Dijponis.) Kegis, gubernas.

quanto rignardo , rifpetto »

o rifpar*

n jufti !

Subeft enim tibi , cum-volueris po[fe.)

* mon 0.

iNon punis ftatim peccata , nec me-

9210,

À

fod eum

D

ortum ]Mreniiäm jeramenta , &o)

rito fupplicio; quia id potes , quan-

Quorum majoribus tanta , tam fan-

goredt: F*

do, & quomodo vis , & cum fue-

j m

räf.h

rit opportunum tibique placuerit ,

&e promififti , pata, & conventa

am Pwkw

nullus evadet potentiam tuam.

firmans juramento.

22. Cgm ergo das nobis .di.üiplinam.)

I9. Per £alia opera.) Facilita!:is, &

amin t j

clementiz.

Hyazg & T4ldfuQy , mos £rgo erudiens,

;j ib

inftituens , caftigans , quafi dicat ;

ju/äumqþ, & bumanum-) Juftitiam

604

LIBRI^ SAPIENTIJ-

H

tipiciter flagellas, ut bonitatem tuam cogitemus judicantes :

& cum de nobis judicatur, fperemus mifericordiam tuam,

| »]/d.ni quii

23. Unde & illis, qui in vita fua infenfate, & injufte vixe-

Jotius (

runt, per haec, que&e coluerunt, dedifti fumma tormenta.

Supra '24. * Etenim in erroris via diutius erraverunt, deos aefti-

(u

1116.maptes haec, quae in animalibus funt fupervacua, infantium

1 V A

1. 23

: infenfatorum more viventes.

25. Propter hoc tamquam puer

fci

is infenfatis, judicium i.r;xde-

rifum dedifti.

4

spotuerunt

46. Qui autem ludibriis, & incr

te$ agnovi

epationibus non fant cor-

retti,

ignum Dei judicium experti funt.

4, * Se

2:1. In quibus enim patientes indignabantur, (1) per hzec quos

gyrum fte

putabant deos, in ipfis cum exterminarentur videntes, illum,

Tebores o

quem olim negabant fe noffe, verum Deum agnoverunt: pro-

?. Quo

quanto hi

pter quod & finis condemnationis eorum veniet fuper 1llos.

*

CAPUT

nerator h:

at RR RB

4 A:

(1) In quibus enim patientes indignabanzur : z ediz. Six£. legitur ; in his

enim, qua& patiebantur, moleíte ferebant ; in quibus autem patientes

-

1b illis, i

indignabantur &c.

j Àm:

hoc eft difcrimen. inter ju(tos Deo

intelligit tormenta-per viles beftiolas

lerpotert

ss

charos, & inter horum inimicos iím-

iis inflicta, qui eafdem beftiolas co-

ios , quod cum primos moderatis

lebant tanquam numina.

Colebant

modi : vidr;

b

Chananxi Beelzebub ,

id eft Dezz

nàtii, & c

eus caíliger verberibus fecundos

acrius flagellat.

mulcarum , ideo mufcis , five crabro-

hr diih;, ij

lU: Lomttateez tuam ,

€fc. ) UB

nibus vexati funt.

YG U veyat

Ccum cura cogiteinus ,

perpenda-

OA. lu errorisvia dgutius evraverunt.-)

f:n, u e& m

lllquam, "

'1:nus , folicite judicantes, bonitatem

Proceflit horum idololatriá , & fu-

tuám , Hoc eft , ut expendentes cum

perftitio longius , quam ceterorum,

£2 Ctfeygi

jüdicio bonitatem tuam , foliciti fi-

qui cultum deferebant rebus majoris

$ TeS [e ext

inus

.ne

nimium

illa* excidams.

U 2777 Vergy

cujufdam pretii , ut foli , fteliis ele-

Vel fenfus eft, ut cum de aliis judi-

men*is.

bant f vnr,

camius , & illos punimus , faciamus

Diautinus.) Brf[cl.xpd,fe?pov, longins.

Fif]l.f fp"th

hoc modefte, Dei fequentes exem-

Supervacua. ) Maipa » inbonorata ,

8 perfedo;

plum erga ncs.

vilia.

TU Vetr

Et cum de mobis judicatur. ) Kpwóo-

.28. Judicium.)

»Punitionem.

ermïe rece&ä'

p.5yol d$ jauditati autezz ,. cum alii de

In derifum. ) NMelut puerilibus , &

nj )

nobis fententiam ferunt.

ridiculis poeris punivifti.

Qui

Speremaus.) Yapoa Qouejuey , exptllemas,

26. Ludibrus , EY imerepatiónibus. )

DC m

23. Infen[ate.) BZ» &Qpoow»1 Gesc,

Quibus non profuitpér animalia il-

hg j quæ ,

n fíultitia vits, idololatriam, & alia

la viliora , ut per vefpas , vel cra-

Oritg

Y^ T9

peccata adinittendo.

brones admonitio ,. & punitio.

Per béc ,. que coluersz.-) Per eas

Dignum Dei judicium.) Graviorem,

m, qf!i f/f

1

ipfas res, quas coluerünt.

& qualem meriti fuerant ponam.

;

E

Dedifli [nzsma tormenta. ) In Gre-

27. In quibus enim. patientes , Efe.)

^ lpey,

co eft tantum £//ac«yoag, torfiffs :

Ozdo, & fenfus ve.rborum eft hujuf-

f COlEbant'

TOOWPOUUT XHL |

605

adicntes ;."

(UUA O POUCUTPOSXIBE

) (uam,

jufte vixe-

Vani quidem funt, qui ex creaturis Deum non agnofcentes : ipfas

-potius creaturas pro. diis. coluerunt ; at illi.longe fFultiores ,. qui

JPmena.

deos zli-

opus artificis Deum dicunt , ab infenjato idolo futura

i

AMantium

2nierrogantes.

4

1. V/ Ani autem fünt omnes homines , in quibus non fübeft Rom.

Tüm in d(ï- "

Y fcientia Dei , & de his, quse videntur bona , non ': 18

[ potuerunt intelligere eum, qui eft, neque oper

ibus attenden-

f or- ] tes agnoverunt, quis effet artifex :

2. * Sed aut ignem , aut fpiritum, aut citatum aerem, aut

*Deut

rhacqs | gyrum ftellarum, aut nimiam aquam, aut folem, & lunam,

19

78

es illun, | re&tores orbis terrarum deos putaverunt.

runt: pro.

3. Quorum fi fpecie dele&tati, deos putaverunt : fciant,

oper.1llos.

quanto his dominator eorum fpeciofior eft : fpeciei enim ge-

CAPUT ] nerator haec omnia conftituit.

'...--—

Aut fi virtutem, & opera eorum mirati funt, intelligant

'fgifur : jn his

tem patientes.

ab illis, quoniam ,' qui hzec fecit, fortior eft illis:

$. A magnitudine enim fpeciei, & creaturae, cognofcibili-

6.Sed

jetiis | ter poterit creator horum videri:

GPEE3$

befliolas co-

, Colebut

modi: videszes , five fentientes Cha-.

Spiritum. Ylyssna. ) Vi'detur ven-

"r

nangi, & cognofcentes in his rebus,

tum fignificare, quem pro Deo cul-

iz qüibus, id eft , per quas patzeztes,

tum teftatur etiam Seneca 4. natural.

fie i

zd e(t, vexati, & affliti, /odignabax-

quaft. cap. 17.

st ienttt)

fur , id eft moleftc ferebant, per £sc ,

Citatum atrem.) "Y axmyoy dcpa, aerem

Ü

inquam, quos putabznt Deos, im zpfis

celerem,& mobilem,quem fubJunonis

ia ,

eum exterminarentur , id eft, per ip-

nomine tanquam numen adorabant.

| ceterorum,

fas res fe exterminari viderent ; 4270-

Gyrum . ['ellarum. ) . Orbem ftellis

ebus majonté

werunt verum Deumy, quem olim nega-

infignem, colum ftellatum.

, ftellis *

&ant fe noffe.

Nymiam aquam.) Bíaiy ;f»'&oe , vios

Finis condemmationis. ) Extrema ;

lentam aquam, copiofam maris aduam,

Jngine

feu perfeCta condemnatio , quia his

fluctibus , & tempeftatibus violenter

, inhontdly

malis vexati nihilominus a tam craffo

agitatam,. quam

hethyris nomine,

errore recedere noluerunt.

aut N eptunt colebant.

^5

mem.

" 4doi.) Maraii, falr.

av

$pecie.) Pulchritudinis.

yerilibus «

&

Qiubns non fubcff.) Ideftineft.

Specici entm «gen.erzztor,) Autor puL

chritudinis.

De bhis, qua vwideutar bona. ) Ex

f m'aniä'm:)

bonis, que videntur , ex vifibilibus

( 4 Vertutem, £5 opera. ) Grece vo-

animala I*

bonis, &x rà» ópept»e» dya9oy,

ces

Uyap.6 . ( Ey£pryeiz. potentiam ;

j ve di*

Euz, qui efl. )

Deum, qui'de fe

five facultatem , & efficientiam, five

P

upiti

efficacitatem fignificant.

Grav jorett)

! ilïf(; d.ixit j Lga fum qui fam , Exod.

For:;o. ) Potentior , & majore

F

2. ngem. ) Quem Vulcani nomi-

agendi vi przditus,

!!imæ!ï

É

'a-

J

uf

—ne colebant.

5: d mogniuudine enim. (pecies ,. &

j 4

606

LIBRI SAP[ENTIHE

|

6. Sed tamen adhuc in his minor eft querela. Et hi enim

, Meliqui

—

fortaffe errant, Deum quaerentes, & volentes invenire.

abutatur :

^Rom », * Etenim cum in operibus illius converfentur, inqui-

15 Btrelit

1. 2 runt, & perfuafum habent, quoniam bona funt, quse vi-

curmum, &

dentur.

taterm 1uan,

8. Iterum autem nec his debet ignofci.

pulet WMud m

9. Si enim tantum potuerunt fcire, ut poffent zeftimare

14, Ait al

facculum: quomodo hujus Dominum non facilius invenerunt,

fubrica, &ru

1o. Infelices autem funt, & inter mortuos fpes illorum eft,

L]

macuam , q|

quiappellaverunt deos opera manuum hominum, aurum, &

1 Erfaci

argentum, artis inventionem, & fimilitudines animalium, aut

*

illud , & cor

lapidem inutilem opus manus antiquae.

16. Ne forl

* 1faie

4

11. * Autíi quis artifex faber de filva lignum re&tum fe-

po:eft adju

412- cuerit, & hujus do&te eradat omnem corticem, & arte fua

trutt.

]

IO' 90

ufus, di,ligenter.fabrice;t vas utile in converfationem

vitse,

1 Et de

12. R?Ii—

tum factesis ]

anma ef:

creature, ) Vin «yàp pteyfS86 »ta2oyrig

Si tantum valuerunt ingenio, ut ob

18. Et pte

xTricATOys Ex magna enim. pulehritu-

fcuritate naturx involuta perciperent,

dize

creat urAvnn.

Senfus vulgate

& coleflium corporum proprietates,

Vità rogat m

editionis eft , ex ipíls creaturis, A&

& motum.

19 Pt pre

earum pulchritudine.

Eflimare ) Ziroyáeadomi, conjetiu-

videtur hoc verbo indica-

€ dCquiren

Cognofcibiliter. ) A,VCC)KOIW(WS 3 ler

va capere

proportsonem . per analogiam.

re, non penitus exactam de. rebus

petit ab eg,

etiam naturalibus haberi fcientiam.

6. Minmor efl guerela. ) Minorem

Sacalus.

hus a

xeprehenfionem merentur, qui folem,

ficat.

) þTc*v dià»a, mundum figni-

lunam &c. coluerunt.

BEU

Quomodo bujus Dom;num, €'c. ) Po-

BU CxCitan

Errant? Dtum quareures, [2] c.) Ve-

tuiffent faciliore , & breviore opera

:

ll.

»iam aliquam merentur ; quod De-

13 Qud ad

um fibi propofuerint inquirendum ,

illorum auctorem, & gubernatorem

& in rerum perveftigatione defixi ,

intelligentia confequi , cum animad-

Wnet hoc

verterent, nec exillere temere, aut

o&epdendam,

rerumque naturalium capti pulchritu-

OHEHE C

dine, ac vi, illis ipfis rebus divini-

per fe, nec poffe confervari absque

tatem tribuerint, quibus nihil me-

principio, & primaria caufa, fub cu-

MiQuale j o

lius valebant intueri.

jus ditione,

arbitrio cuncta fint ,

t bonos ufi;

& aqua omnia pendeant.

Portiefigg D7

9. Comverfentur.) acptQojtyoi oc-

M s n0djy

cupando fe in cognitione, & eorum

O. Jmter omortuos jpes illrum) eff.)

"gm

ufu.

Inter mortuos cenfendi: & quorum

totofa.

9. Jrerum autem. &c. ) Quamvis

Vel] fenfus eft:

" qu!tutt

defperata fit falus.

quidam ex parte minus reprehendendi

habent fiduciam in fimulacris nihil

' a("ymb

Otto

&UT

videantur rerum nobilium, ac utili-

agere v alentibus.

ÜOpus manumus aniiqua.

) Veneratio-

abét,

um cultores, adHuc tamen gravi cul-

pà non vacant, nec veniam erroris

nem enim majorem apud idololatras

P if

1 Q"Eplret

merentur.

conciliabat operis antiquitas.

[j Wieg, h

Q. 55 enim mnmng poruerunt. fcire. )

11. Jp. conver[ationem.) 1n ufum.

It lüueen

CAPUT XiH.

605

Pt hi m

12. Reliquiis autem e

enire,

abutatur :

jus operis adxpræparationem efcae

t, Ingui«

; QUe v

13. Et reliquum horund, quod ad nullos eft, ufus faciat Ii'gnum

curvum, & verticibus plenum, fculpat diligenter per vacui-

tatem fuam , & per fcientiam fuze artis figuret illud , & affi-

milet illud imagini hominis.

t eeftimyre

WVenerünt,

14. Aut alicui ex animalibus illud comparet ,

perliniens

rubrica; & rubicundum faciens fuco colorem illius, & omnem

llorum eff,

maculam , qua in illo eft, perliniens :

üurum, &

I5. Et faciat ei dignam habitati

«

alium, aut

illud , & confirmans ferro,

onem, & ip pariete ponens

16. Ne forte cadat: profpiciens illi , fciens, quoniam non

re&tum íe

po:eft adju

k arte f

!

vare fe : imago enim eft, & opus eft illi adjuto-

rium.

l Vitæj

p Mi-

17. Et de fubftantia fua,

4& de filiis füis, & de nuptiis vo-

tum faciens inquirit. Non erubefcit lóqui cum illo, qui fine

— o m

anima eft :

enio, Ut oh.

I8. Et pro fanitate quidem infirmum deprecatur, & pro

i perciperent,

proprietates,

vita rogat mor:uum, & in adiutorium inutilem invocat:

19. Et pro itinere petit ab eo, qui ambulare non poteft, &

de ac

)u , cnjetie

irendo, & de operando, & de omnium rerum eventu

'erbo indicte

petit

jb

m de rebus

j

eo, qui in omnibus eft inutilis.

Íeientiam.

CAPUT

undom fiptie

12. d Præparat;an?m efca. ) Ad

Fuco.) Fucus in genere eft omnis

ignem excitandum ,

ut CO quantur

'I, ö'c' ) PO.

Cibi.

f^c*s, herba marina

Color adulterinus , eft etiam Qjxog,

viore optra

inducens.

qrubeum colorem

ubernatorem

13. Quod ad nulos ufus facit.) Per-

tinet hoc ad idoli vilitatem magis

Perlmiens) Et COlOlf'e illo cegäns,

m animade

oftendendam.

ne appareat,

temere , dl

- Lignum curvum.) Zuoktäri, tortuofams

vari absqie

IS. Habztationem.) O'Óqua : vidg-

wfa, be (ue

inzquale , flexuofum, diftortum, &

tur intelligere ediculam lieneam, in

ad bonos ufus artis ineptum.

qua idolum includatur, vel bafim.

Cun&ä lnt',

Vorticibus plenum. ) O o C'ujemtQu-

t'

x0c , zodis 4gn4tis f

Cozffrthans ferra.) Scabiliens, & fir-

lum Ó )

nodaoium.

?*'ermm ; vel ramis

riafis, ne decidat.

16. Profpiciens.) Providens.

& quorum

.Per. wvacuaitatem [nam. ) E; S"rrz(us'-

fenfus &*

At/& &elas dvr8 , fedulo, & accurate

Non potefé adjwuare , f& &T2 ) Si ca-

Jacris nilt

in otio ;

cum tempus vacuum

dat, non poteft fe erigere, fed alie-

habét.

fio indiget auxilio.

Vencrätïü'

eum iliam.

(d4. Comparer.) Simile faciat trun-

17. De folfhantia fos.) De divittis,

idololats

&

re familiari, neg

otiatione quzftuo-

ts

Perlipiens rulrica.

fa, &c.

1p ufü

rem inducens,

» Rubeum colo-

Votnm fAciens. ) mpoetvyop.siog orans.

608

LIBRI-.SAPTIEN TI,JE

! « Bentd

COA PiU-T -- XIV,

g "u

Utz'?i&'inmentio tnavis , qua etiamtempore diluvii femen bumanum

hipfam, & c

!

: aütem Cuim

— Jfervatum efl ; idolum autem maledi&tum eff cum Juo f'abricatore,

C quod fuerit ia*'ol()mm', idololatrieque exordium , ac

E Simil

' 1o, Eten

progrefjus , item. que mala ex idololatria .

fyentà pati

procedant.

1r. Prop

.T Terum alius navigare cogitans, & per feros Hu&us,'iter,

quoniam ci

fem antm

D

facere incipiens, ligno portante fe, fragilis lignum in-

"

[um.

vocat.

- 15. Tnit

. 2. lllud: enim cupiditas acquirendi excogitavit, & artifex

L]

adinvettio

Exo4, Iapientia fabricavit fua.

1422. ^3. lua autem , Pater, providentia gubernat : * quoniam

LI

E

Bd vt a

dedifti & in mar

] V1

am, & inter fluétus femitam firmilfimam,

$per wrlis t

4« Oftendens, quoniam potens es ex omnibus falvare, etiam

ertrt, & po

fi fine arte (1) aliquis adeat mare.

.

.

Qandi penus

. Sed ut non eflent vacua fapienti

d& tuae opera :x proptär

d vatim,

4

hoc etiam & exiguo ligno credunt homines animas fuas,

* Gen.

tranfeuntes mare per ratem liberati funt :

Suu, ) N

6. * Sed & ab initio cum perirent fuperbi gigantes, fpes or-

- Sehen natj

6. 4.

alia proles f

77

- bis terrarum ad ratem confugiens, remifit faeculo femen na-

Ietur genus

tivitatis, quze manu tua erat gubernata.

D r

cam intelligi

rate.—

7. Ben;ï

Iémis, qgn

(1) Arte. i» ediz. Sixt. legizur

agebatur,

I»guirit.) Confulit, & quid fa&o

Dedifis , €&' in mari viam, &8c.) Re-

fpicit hiftoriam tranfitus maris Ku-

]. Deedid

-opus fiz, inquirit.

ittüm funm

bri, Exod. 14. 22.

X.

Terum.) Id eft prsterea , quafi

4. * Sime arte.) lgnarus nandi.

Aimodum 4

dicat : videre eft aliam homi-

S. Sed ut mom effezt, 6&/c. ) Voluit

num dementiam.

Deus non folum potentiam fuam de-

Qibus juft

—ilf!'(JuAcm .hOU

* Fragilius lignum. $mvocat.) Neptu-

clarare, liberando fine navi, pericu-

(per 77525

num, aut alios marinos ex ligno.

lofum iter per aquás conficientes, fed

2. Illsd.) Navigium intelligit.

fapientiam etiam manifeftare, ratio-

OItim qqter

nem docendo mavis conficiende ,. &

euM ille

Jrtifex fapientta fabricavit. fua. )

regendz, ut fe, depofito metu, hg-

t x «t ana]

Azxtifex fua fapientia fabricavit illud :

mines mari committerent,

Ticitus eft.

non enim artifex eft epitheton fapi-

entig.

Vacua.) A'pyZ, otiofa.

g. Tw4 autem , pater , 6c.) Ne

Exignuo liguo.) Navis fcilicet.

PU £f a

D

LOI i

ipfa quidem ars navigandi fatis eft

nimas [uas. ) Seipfos, & vitam

li -tälnen :

ad eximendos homines a periculis

uam.

maris, fed divina requiritur provi-

6. 4b initio. ) 'Tempore Noe.

L 9 Unijge

Cum perirent, 6«. ) Aquis diluvii.

JH. cum Cl

degf;ia, qua cun&ta gubernantur.

CA'PUTxN.

609

7. Benedictum eft enim lignum, per quod fit juftitia.

8. * Per manus autem quod^fit idolum, maledi&tum elt & *Pft.

t Doyagdyn

ipfum, & qui fecit iliud : quia ille quidem operatus eft: illud 133-4-

arüc

3

füriutor,

autem cum effet fragile, deus cognominatus eft.

M, d

-^9. Similiter autem odio fünt Deo, impius,

& impietas ejus. ^ ?

j

10, Etenim, quod faftum eft, cum ill

O. qui fecit, tor-

menta patietur.

1I. Propter hoc & in idolis nationunf non erit refpe&us :

ftuQtus iter

quoniam creaturee Dei in odium fa&tze funt, & in tentatio-

ligntm in-

nem animabus hoi

minum & in mufcjpulam pedib/us infipien-

tium.

12. Initium 'enimïo-ïmicationis eft exquifitio idolorum , &

, artifex

faäïnveh"tio ilorum corruptio vitze eft:

* quoniam

15. Ne-

itmilimam ,

Sres or&zs *'tfr;;;zrm'n.) l:i,' 'ql'ü fup?:if-

jäþ,;g;, ) Qualis 'eft idoli fabrica-

vare, etium

tor.

erant, & per quos fpes erat propá-

:"gglndï genus humanum.

Et ;wþiem's.. ) Quadlis cernitu

Efin

dH vattm.) Ad arcam Noe.

fuperftitiofo opere idoli.

j :x propiet

as fs5

Remzfft. ) N'eAeinty , meliquit.

3XO. Quod factaz cff. ) Idolum.

r

Toymenta patiertr. ) In ignem mit-

Saculo. ) Mundo.

tetür, quo torqueretur idólum, fido-

Semen nativitæti.c.) .F'roflem-6 ex qua

es, fpes ot-

loris, & fenfus effet capax.

femen no-

alia proles fufciperetur, & propaga-

II. Jz 4delis mattonum mom eriR wt-

xetur genus hüumanum.,

joe8dws. ) Non parcetur idolis, vl

Qu manu tuanerut pgulernata. )*AI—

10n erit, qui 1dola refpiciat, colat.

——

,. Dene-

cam intelligit, que& non velis , non

* deodium fatie t Jn21.) Converfe funt

remis, :mon alia humana induftria

ab impïiis i2 aAbomisatzonem , àn Gaxco

agebatur.

eft , eic BàtAvqiua.

i/lm, .8)(') !?e-

7. Beneditlum '.ef engm, . ) AXrca

lp tentationem. ) El 'Uxäväxka, 22

yg maris Aue

curfüm fuum tenuit , nec periclitata

feandialum , in offendiculum : damon

eft, quia Deus illi benedixit, quem-

enim laqueos, « tendiculas incautis

us nandi.

admodum .aliis navibus benedicit ,

ponit, eos per creaturarum dulcedi-

Éf Vohuit

quibus jufte utitur, fciJicet ad-ufum

nem illiciendo.

tiam fuamde

aliquem honeftum.

lp mufcipslam. ) E -fvrcïuy.*'äxav-, qua

n»"lVia Pmäu

9. Permannus astemy quod frz sdolum.)

Idolum autem :manu fatt:m.

vox laqueum , five decipulam figni-

aficientés 1.e(

ficat, que humi defigitur. Mufci-

feftare , 10*

Quia 3ile quidem operarus eff. ) Ar-

pule nomen commode exprimit da-

tifex eft analeditus , quia idolum fa.

tentem àün creaturis illicem delecta-

bricatus eft.

tionem.

to ed o

nti

Allud aptem , €c.) Ipfum -etiam idc-

3129. Forsicationi:. )

Idololatriz ,,

lum eft :maledictum , «& «execrabilc.,

qu& :eft fornicatio , immo adulterium

4

u

filic

D

ia, cum [fit ex fragili :materia ,

quoddam , :quo Deus deferitur.

08 & "

eus' taimmen :appe'llzït ur.

Exquifizto. ) EXmfois ,

- 9. Grnizbiter. ) Eque.

ivveniio.

Xcogifatro )

Bibl. cum Com, Megoch. T. IF.

Q

fe NOC' ;

Hhhh

iil«

'quiS

EVA

610

ÉTIRRI-SAPLEENTIJX

13. Neque enim'/erant ab initio, neque erunt in perpetuum.

eum, qi

14. Supervacuitas enim hominum haec adinvenit in;orbem

deum &

terrarum : & ideo brevis illorum finis eft inventus.

g. E

fetbu , à

15. Acerbo enim lu&tu dolens pater, cito fibi rapti fili fe-

cit imaginem , & illum, qui tunc quafi homo mortuus fuerat,

nomen l

nunc tamquam deum colere coe

Ea

pit, & cqnf*cituit inter fervos

Q E

fuos facra, & facrificia.

& in m

16. Deinde interveniente tempore, convalefcente iniqua

T02]à pacé

confuetudine, hic error tamquam lex cuítoditus eft, & tyrau-

35 *j

norum imperio colebantur figmenta,

ficia facie

17. Et hos quos in palam homines honorare non poterant,

14 Ne

propter hoc, quod longe effent, e longinquo figura eorum

fed alitis :

allata, evidentem imaginem regis, quem honorare volebant,

flat

fecerunt : ut illum

, qui aberat, tamquam præfentem»co'lg-

as, Ft

rent fua folitudine.

tum & fit

18. Provexit autem ad horum culturam, & hos qui igno-

tumo)tüs

rabant, artifices eximia diligentia.

.

.

: 46 D

f9. Illie enim volens placere ilh, qui

fe affumpfit, elabó-

Ymatati

ravit arte fua , ut fimilitadinem in melius figuraret.

*

Ipudicit

iS

40.' Multitudó autem hominum abduécta per fpeciem Q

per

14

1

K

i

m

m

-

5

& 2« I

turis,

Corrzptio ej? v4i4. ) 'Cofrulacig pre-

Inter fervos. ) T?T

ditis,

; j tteróig , fub-

Nmm,) j

cipue fignificat ea vitia, qu& magis

90. Ef goy

abhorrent abhumana nitura, eamque

17. Et hos , €fc. ) Altera h&c- eft

uffceret,

deterius pervertunt, & quodammodo

idololatriz caufa.

?

*

-Corrumpnnt.

In palam.) Coram. £» ov

' Ifaen;,l

E

tig,

13. 4b :mitio.) Ante diluvium,

Evidentem. ).

Vupays wifibilem, e;?.«

*TW) 5 la

ob recentem adhuc memoriam ;r.ea-

243 AU.

tionis.

Celerent [ua filieitudine. ) Koxax£-

&deo infgi

T pacatum

Erunt.) Permanebunt; nam idolo-

vecti did casógg, adularentur ff* diofe.

eütientcg,

latria aliquando exterminabitur.

0. Prowet.4 O& ) Imperitos ad

idolorum culturam

incitavit eximia

2y. Oif

14. Saþerwdrgim:.) Kevooo£u pro-

Pinteiu, g«

p inamems glürmm.

artificis diligentia in idolis elaboran-

x

z

C'r , facriü

Et ideo brevis , &c.) Quia idolola-

dis.

tria levem caufam habuit, hoc eft,

109. Qui fe affumpfir.) Conduxit ad

ts 'OCÍS, ]u

ut lcenn'us ]

vanam gloriam , ideo tam levi ,nixa

opus faciendum.

T 4l /7]0,

fundamento , perpetuo durare non

lo melini.) Quam poffet pulcher-

poteft. :

rime, & maxime ad vivurn.

171)4?245 ex 4!1'2

Pm« finis inve-

20. 4bdutia.) Attracta , illeta.

j 4".07"! 4

Es efl imventus. )

24' 9 ifam.

nietur ,. vel fermo eft de aliquibus

Per (peciem operis.) P

-

ropter o.peyrïls

peculiaribus idolis, & eorum cultu ,

pulchricudinem.

N(que u Pti

nte tempns. )

?Il, üt ait l

qui jam dudum obfolevit.

| IITjc E)N'cy;s; Panle

'eatem

ee.

]

15.1 Qeaff bomo,) Quippe thmo.

MT

CAPUT. XIV.

61

"Tpetum,

eum, qui ante tempus tamquam homo honoratus fuerat, nunc

In;otbem

deum aeftimaverunt.

- g1. Et heec fuit vitee humanse deceptio : quoniam, aut af-

jt f fe-

fe&ui , aut regibus defervientes homines, incommunicabile

lus füema

nomen lapidibus, & lignis impofuerunt,

L

er fervos

22. Et non qu'ecerat erraíffe eos circa Dei fc1ent1am fed

& in magno viventes inícientisde bello, tot, & tam magna

ite iniqua

mala pacem appellant.

, &tyt

25. * Aut enim filios fuos facrlficantes, aut obfcura facri- *Deut

I8.IO.

ficia facientes, aut infanise plenas vigilias habentes,

Jerem

potetan

24 Neque vitam, neque nuptias mundas jam cuftodiunt,

ira eorüm

2746

fed alius alium per 3invidiam occidit, aut adulterans contri-

volebani

ítat :

tem CO

25. Ft omnia commifta funt , fanguis , hom1c1d1um fur-

tum & fictio, corruptio, & infidelitas, turbatio, & perjurlum,

qm ] 81

tumultüs bonorum ;

26. Dei 1mmemmatlo, animarum inquina:io , nat1v1tatls

e;abo

1mmuaaïm, nuptiarum inconftaniia, 1nordmat10 moechia, &

impudicitize.

am O"'P"*

Hhhh 2

27. In,

eam,

r €—"

*

O1.. Ineommumc.46:/e 4 Scilicet crea-

Pc'r M'wdmm. ( on(w, /huem in-

turis.

f dias. .

Nomen. ) Dei.

Adulterans.) Uxorem alterius:

'WHIM

22. Et non fffecerat,) Pro quafl non

25. Oa commszzz jämf ) VIarrna

a hac &l

futticeret.

C& criminum omnis gcnens COHu-

D

Infcientia bello.) "lenebris ignoran-

vies.

t!æ.

y l

Corruptio.) V ide dicta fupra num. 12.

fwf filen, *

qot, Ó tam magmz, &'c, ) Statum

Turbatio, )

VZpaxos ,

turultas ,

adeo infelicem bonum, tranquillum,

turbe.

Ixo?x"

fentientes.

& pacatum exiftimant, fua mala non

Tuonlteus 5anorum ) 6ópuf?og &xyaSev;

*izmr f/:dfoff

£onarum rerum perturbatio, & confufto s

[m )ar co» 4

23 Ol[cura — facrificia. )

Kpud)ta

vel bonorum hominum vexatio, &

puceia, occulta, clmdcftma, fe-

in bonos tumultus exciratus.

facrificia in arcanis ; & fecre-

15 t]gmof'lll

Creta ,

25. Immemamno,) Oblivio:

tis locis, lucis, antris, &c. celebrata,

dnimarum imquinatio, ) Mitium gu-

ut licentius vacetur libidini, &c

le, & luxurig , quz fcda fum:, &

Condusit i

obfcæna,

In[anis plemas, €fc.) Im. Greco eft

in[anas ex aliis legabus, fem vitibus co-

Natzwt.zm.) Generationis fcnllcec

ff pulclt

sme[[ariomes agemres , wel agitamtes.

pcr vitium contra n'ttumm,

Aliqui

n!m

natjvitatem pro fetu aecipiunt, ac

i IHG&A

24. Vitam. ) WMite honeftatem,

Neque nuprias mundas. ) Cum ta-

prole, que fupponatur, cum quis

Pw gpeh

men, ut ait D. Paulus ad Hebr. 15.

alienas uxores aggrediens, prolem

4 debeat elfet eoummbsum) — bonorabele

reddit incertam

Mj

h h

s52 0mnibus, CY

thronus SpHHACHIAUATS

Nubptiarmm imeonflautia. ) Ya

615

LLÉSRI SAPIENTMQ

27. Infandorum enim idolorum cul

*

tura, omnis mali c:a-u fa

eft, & initium & finis.

i

i

28. Aut enim dum letantur, infaniunt: aut certe yätici-

| rf

QUjur

nantur falfa, aut vivunt injufte, aut pejerant cito,

29. Dum enim confidunt in idolis, quae fine anima fünt,

male jurantes noceri fe non fperant.'

30o. Utraque ergo illis evenient digne, quoniam male fen-

ferunt de Deo, attendentes idolis, &

N]:uAraver'unt injufte ) in

Ti

dolo contemnentes juftitiam. -

pet tüat

31. Nonenim (1) juratorum virtus, fed peccantium

te fumus

ambulat femper injuftorum praevaricationem.

poena þer-

? Nof

& virtute

4, Non

*

excopitt

(v CAPUT

fculpia p

€

$ Cu

; (1) Juratorum. £ ediz. Sixz. legirur : iüfantïum,

thortug j

&Taií , romfufio, inordimatie , imtom-

Male.) Fal fo.

ffanra uuptiarum , ut cum uxorum

Noceri fe mon

fgerant. ) Nocumen-

communio indmncitur, vcl cum facile,

tum non timent : Deorum fuorum

eereeee

inanimatorum iram non reformidant,

& fine caufa. uxores folvuntur ,. &

l A lni:

dirimuntur matrimorila.

30. Utraque ergo, M Verficali

*

Mechie.) Adulterii.

fententia eft: impii duabus de caufis

s M

feraj-) '

Lapsdicitze.) lgaafcivim.

C

penas dabunt, vero Deo illas exigen-

« 5&1, (

-1/0

Qmnis t?alz cau[z eft. ) Nam ut

Altera eft, quia illo neclcéto

tum in dià

docet. D. Paulus, Rom. 1. 24. Ido-

coluerunt idola.

Altera, quia juris-

D. que f

lorum cultores zradidit Denus iz deffde-

jurandi religionem injufte perfrege-

via cordis eorwm, im immunditiam , ut

runt, & fraudulenter. Licet ehim in

Dipore;

contumedi: afficiant covpora funa, &c.

idolis verum numen non inlit , ta-

2. Btni

illis divini-

Cau[2 , initium, $ figis.) Id eft cau-

men cum per errorem

Viletur f

fa, ut appellatur , totalis. ' Vel di-

tatem tribuerent, ex confcientia, ut

tibus lo

Citur, 6 f»i;, quia etiam pro illici-

vocant €rronea , rei erant perjurii,

tarum Ccu

ili$ nec .

1

piditatum — fucceílu grates

Vide Auguflinum epift. 134. & 5a-

C nt, nec ]

diis agebantur.

betur 22. quaít.. 1. /cap. ever.

anif.

.29. Duwm, lzfentur ,

3I. Nez enimjuratormm "virtus, &$c.)

zn[aninnt. | )

DRUS,

W'vopaivóuzyo: Qiapt£seci, effufe, €Y ul-

NNon potentia eorum , per quos quis

i! petcaver

fT modum latantur , €$ infantmunt.

juravit.

Sententia eft: dabunt pz-

'l0n€ cuji

. Vaticinantur ng/k. ) Quafi numine

nas non idolis. eas repetentibus , que

t651.fl vg

correpti éffent, pro divinis, aut pro-

nullam vim habent, &c.

li allicer

phetis fe venditant.

Sed peccantsum pena, 65c. ) Sed ut-

Tl um

Pejerant cite. ) Deorum nomen te-

trix peccatorum juftitia prave fat&to-

Wlverfae

mere interponendo , & facile jura-

rüm penas ab injuftis

T Cüàm

menta concipiendo.

tit.

femper expe-

: 3- N(l 19.W

. 99. Cenufidunt in :

Peramiulat,) Puniens : in Grzeco

3tnndo.

lunt.

16!0!?!5 ) 1dola co-

Corf

e'R: e'm'gs'pxwm"-, imoadit infefta.

e

*

ACLAVP UJT.- XM.

615

fali cavfa

'Có APLUSBSALVA

te vatici-

Fox iäeiium Juavitatem , .& m-if.'erz'cordiaili Dei 607727nehdaäiäziin :

eujus gratia ab idololatria funt fervati, mire quoque [ab-

ima fünt,

*

N

Íannat Vidolomm aríifices ac cultores.

male fen-

1. T U autem Deus nofter, fuavis, & verus es

; patiens, &

trufte , in

in mifericordia difponens omnia,'

2. Etenim fi peccaverimus, tui fumus, fcientes magnitudi-

nem tüam, & fi non peccaverimus, fcimus, quoplam apud

porm per

te fumus compu:ati.

3. Nofie enim te, con

futamata jufti ia eft, & fcire juftitiam,

& virtutem tuam, radix eft immortalitatis,

.4. Non enim in errorem induxit nos hominum mala artis

excogitatio, nec umbra pi&turae labor fine fru&u ,. effugies

cAMT

-'FJ'

fculpta per varios colores ,

5. Cujus afpectus infenfato

dat concupifcentiam, & diligit

e anima.

mortuse ;3n.aginis effigiem fin

6, Malo-.

N ocutiiéti

um fnorum

Hhhh »3 ,

rc'formi:L-.nrt

c)t ,wfïne 'Dei- | cognit-icA)n;e' nülla eft

»

Verficuli

I Saafvz:/) | Bemgnus, bencfïcus:

u OU od

perfeda juftitia.

,ug' d Cl&lï.GS

J itiam, 6 i

rtutem.) ln Greco

j 67'1,::54)

'T'um in effentia, que non

illasesigen-

eft fia, quemadmodum idolorum ;

eft unica vox, TO xp«rog porentiam.

lo néglctio

tum in dicis, & promiflis, & mi-

Radix efü mmortalitatis. ) Princi-

s quin ;Uïis'

nis, quz fallacia non funt.

pium, fide enim inchoatur vita ster-

le perf:-ege-

D:;iþonem,.) Gubernans.

na, quia eft prima difpofitio ad ju-

jcer ehim if

ftificationem.

9. Btesim ff peccaverimm:

B. )

n inilt , &

Midetur fenfus pendere ex anteceden-

4. d errorem.) In idelolatriam.

illig diviti-

Idola cultoribus

Mala artis excogitatio. ) ntelligit

1f0i80fi3. ' M

tibus hoc modo

fuis nec male facere poffunt , 11 pec-

artem inventricem ; & excogitatri-

Ant Pmälm.

cent, nec bene, fia peccatis abftine-

cem idolorum.

g

ant.

'Tu autem , qui verus es

Umira piclarz. ) PiQurg umbris,

queh

DEUS, bonus,

& vpotens , nos

& coloribus corpora exprimentis, . &

j 'v"f[w, g(.'

fi peccaverimus, pcr potentiam , ra-

idola ad humanam conformantis figu-

er quos Qu5

tione cujus tui fumus , puhire po-

ram.

dabont. p**

tes ;.fl vero non peccaverimus , va-

Labor frne. frttin. ) Qui labor inu«

o

4

t

3ntibü3i qui

les afficere beneficiis, nosque in eo-

tilis

Y

rum numero habere, & computare,

Effigies fculpta, &

) Eis»; c'tiXe 98v

Ged y

)

faflo

adverfus quos tuam illam benignio-

fpecies , e[jïg;cs) jfgum maculata colori-

óus wvariis.

grave

rem curam, providentiamque oftendis:

gmper ep*

:B. Na]ä-enim te.) Ut par e&, te

&. Infenfato. ) A,/g)goo':v, 22[enfatis,

amando.

ftultis, imprudentibus.

d Gri?

Con[ummata.

L) Perfecta, quafï di-

Dat concupifcentiam. ) Vxcitat. ad

inff]f h

E

614

LIBRI SAPI-E.NTleä

,U. i

6. Malorum amatores (1) digni funt, qui fpem habent in tali-

54

ünimatn .

bus, & qui faciunt illos, & qui diligunt, & qui colunt. .

tilem.

7. * Sed & figulus mollem terram premens, laboriofe fin-

Rom.

1. &

9. 2r. £it ad ufus noflros unum quodque vas ,

& jde eodem luto

AÉ

verfotiot

fingit, quae munda fünt in unum vafa, & fimiliter, quae his

—

comque t

funt contraria: horum autem vaforum quis fit ufus, judex

y.H

ett figulus.

materia f

S. Et cum labore

vano deum fingit de eodem luto, ille,

1. 0t

qui paulo ante de terra factus fuerat, & poft pufillum reducit

m füpe

fe, unde acceptus eft

, repetitus animae. debitum, quam hg-

bebat.

15. Qu

* quibus

9. Sed cura eft illi

, non quia labo-räturus»e&, nec quoniam

brevis illi vita eft, fed concertatur aurificibus, & argentariis:

165 ad pe

fed & serarios imitatur ,

neque di

& giloriam preetert , quoniam res

pipri ad a

fupervacuas fingit.

Io. Cinis eft enim cor ejus, & terra fupervacua fpes illius,

16. B

& luto vilior vita ejus.

LR RLT s

ais

1r, Quo-

IT. lgmn

(1) Digni funt. I»z edir. Sixr. legitur

digni funt. morte.

L

et Deum,

turpem amoreui; nam reperti funt,

Ov àri BeaxvrsNÉé Gfoy €

X sec qu.a,

12. thjf.f!z

qui idolorum ftatuas obfcene, t

niam "witam Agit parum quafhuolam

d

Tantes, oj

piterque adamaverint.

nam /Jpzxvr£Nig , idem eft, ac, ex;-

honiaes, (

6. Malorum 4matores, ) Hi amato-

gi proventu:: non cogitat fe tenu-

ribusinfifte

res idolorum, qus mala funt.

em , & anguftam vicam agere coa-

. tes tm f

Digs: funt,€7.) Hac pena digni

&um in tam vili opificio.

ftrarum ag

funt, ut fuam in idolis locent fpem

Cencertatür.) of Wuysírai, cone

£t

inanem , infrugiferam, perniciofam.

tendit , pugnat , certat. : ltalice di-

Illos.

Gu 67[4

) Prokill.a, vel ill-os, fcilicet

ceremus , f4 4 compttenza.

7 MU UIAT

DGOS'-

Gloriam prafert. ) Ao£ay Ayéirai ,

nWndimas d

ghoriam effe exiflimat.

14

7. Qge munda fzzzt m oufmm vafa. )

la vt v&»xaS9apày £ eqoy ÓSAa ox£vy

Res fapervacaas. ) K488qNa $. fmpe-

I3. $ni,

vafa deftinata , ut ferviant in ufum

ff«ras , xes adulterinas, & falfas.

inimadyer

purum, & mundum.

.

10. Cimis eff enim cor æjtes.) Mirum

g. Ilc. ) Figulus.

-& fuf'lï (

non eft, ficàlibus ex rebus figulus

CL ia

Reducit /E*u) SOIVitur»

gloriam ancupetur, quia luteus, &

dl* , cum

chetitus anima deäit,zm.) R'ep-etente

cinereus eft totus, nec füpra ea, que

liee, [)

morte illi creditam animam.

manibus tra&at, hoc eft, ar

gilla.m» ,

£

40 tili o

9. Chra eff illi , non qui4 laboratu-

& Iutum affurgit.

Ttqua off

vasefl , 6/c. ) INon curat laborem,

Terra fupervacua.) Vg £yreNectpa

(0g

I4. Ony,

quem 'modici qu&ítus caufa fubit,-

$tÀ4)g; &uTO , id eft, terra wilier. fpes

109

1

ftudio provectus emulandi nobiliores

z !iz:s,

Noftre Vulgatz fenfas effe

fïec Arantur

artifices, auriflIces, argentarios, &ra-

poteft, fpesillius non fe attollit fu-

: .Pecie;ä |

xios, qui & ipfi idola fabricant.

per terram füpervacuam, id eft inuti-

C infgis

Wee quomiam brevis Hl5 vita eft. )

C-mfu

»

EEX

CAPUT XV.

615

nt m tal

rr. Quoniam ignoravit, qui fe finxit, & qui infpiravit ill1

lunt

animam , qua opeï*aïur sUM qm infufflavit ei fpnltum Vi-

rto(e frn

talem.

dem lu

123. Sed & æ—fnmaverunt mfum effe vitam noftram, & con-

verfationem vitae compofitam ad lucrum, & oportere unde-

IS

5 fudex

cumque etiam ex malo acquirere.

13. Hicenim fcn, fe fuper omnes delinquere, qui ex terree

lt

]le,

materia fragilia vafa, & fculptilia fingit.

n reducit

14. Omnes enim infipientes, & infelices fupra modum ani-

ince fuperbi, funt inimici populi tui,

& imperantes illi:

juam ha

I5. Quoniam omnia idola natïonum deos seftimaverunt,

* quibus neque oculorum ufus eft ad videndum, neque na- * Pfat.

jooniam

ïGMI*l S

res ad percipiendum fpiritum , neque aures ad audiendum, 1135

niam 165

neque digiti manuum ad traCtandum, fed & pedes eorum 16.

pigri ad ambulandum,

|lrus,

f6 Homo enim fecit illos: & qui fpiritum mutuatus eft, is-

ünmt

[ d

yr, Quo

M enxd

II. ,lrmomwt, au;]ä ffnxit. ) Scili-

nere differit de'infipientia ,

& infe-

cet Deum

licitate omnium hoftium populi Dei;

19, Lufumejäfvttam/zogrn/ä) Igno-

qui cuncta idola gentium

)eos effe

d qUs

rantes, ob quem finem creati effent

putaverunt.

Vel fenfus eft ,

fed

q:m[fuofam

FE

homines, & quibus ftudiis, & ope-

illi defipiunt, qui opera illius plurls

jt fe ten

ribus infiftere debcient, nec reputan-

faciunt , quam ipfe artifex.

tes rem ferio agi , & acionum no-

acere C02

ftrarum nobis. I&thf]Cln reddendam

Supra modum anima fuperbi. ) ldeft

plus quam valeant, aut poflint fu-

ira, o

eíte.

pexbl Sic lfa. 16.6. de Moab. dici-

Co,z'ver/x'zt;oncm vite. ) lo fioy

tur.

]alice dl

Superbza 6,1!! G arrogantia ejus,

TTv i p oy É XEpÀY, , Uib cjk quafc

E&5 mdzgnat;o ejus þ/u: quam fart;furlc

nundinas 4d lucrte2 captandum campm 4-

p

In Gr&co eft, r4Aa»tg imip

j ,,:ynm,

f4$.

Vvxde wqmís , erifert plus. quam. anima

m

I3. $c7.) ld eft facile fcire , &

énfantis ; pueri enim putant ftaruas

falfus

animadvertere potuiffet. .

vivere juxta illud Lucilii

Se faper omnes- detmquere ) Se cra-

Mirom

viter peccare , & minus excufal nl m

Hz pucr; Infantes credznz

figua

iB fi(mlll*

em/;uz abeza

efle , cum nullo negotio poffet intel-

|utels

ligere, Deum illum non effe, nec

FVzvere ;

& effe bomines.

n a q

pro tali ponendum , quem ex luto,ut

La&antius loco hoc poete citato ad-:

aglv

reliqua officinz fus vafa, finxiffet.

dit: zz ego. mulo :mprudmttorcs effe du -

I4. Ommues enim imfipientes.) ln Grz-

co ; Hls enim fimulaera homsnes Pumnt

jrect

co eft , emzes autem, &c. non enim

E[E

Dbi deos.

vilir ?

Imperantes ili.) Kxf.a&vageuc'awsg

declarantur precedentia, fed poftquam

9,1(13 e

in fpeciej. quorumdam infipientiam ,

dvry ,.qui potentia oppreferumt eum.

tt()lht T

& infelicitatem explicavit, lignarii

16. J//os..) Deos.

eR u

ui [piritum mautuatus: eff.) Homo,

Ícil. argentarii ; &Sguh, jam in ge-

616

LIBRISAPIENTIJXE

finxit 1llos.

. Nemo rgn'im- übi fimilem homo poterit -deum

fingere. .

7 17. Cum enim fit mortalis, mortuum fingit manibus iniquis,

yptii

Melior enim eft ipfe his, quos colit, quiaipfe quidem vixit,

Coptrui

cum effet mortalis, illi autem numquam.

Jerponte 4

18. Sed & animalia miferrima colunt :

Infenfata enim com-

,

li

parata his, illis funt deteriora.

19. Sed nec afpettu aliquis. ex his animalibu

s bona pot&ft

confpicere,

Effugerunt autem Dei bïaudem ; & -bgnedi&iü-

nem ejus.

*

3

*

L2

2

ii

i

* quibus-

qui fl—)'iricum-,,& animam quafi mü-

exiftimet ; nàm turpia funt, & £eda

fiporem,

*uo habet, & in morte redditurus eft.

& noxia, &c.

Vel fententia e(i:

Sib; femilem. V;ivent:en'l.

animalia, que&coluntur, turpia effe.

^. Utl

Jlis offen

17. Mertuum. ) Mitam, & fenfum

Bena potefó comfpictre. ) Vanquam

nhon hàabentem.

bona, & pulchra, qnaíi dicat :. ne-

dVerteren

zMelior.) Excellentior.

mo ex reli

u

i$ animalibus illoruvà

d

verunt eft

Cum e[fez mortalis. )' Cum *effet ho-

.

"

"afpectu dele

atur , adeo funt turpias

. 4 Opor

3mo.

& horribilia.

dg.Mnimalia miferrima.) Zàa Z x9eaà,

Effugerunt antem Dei laudem, & £e-

Intentum

oftendere

ledio d:gni/fima, viliffima, turpiifima;

weditionem.) gyptii mufcas , vet-

& hominibus infefta, ut mufcz funt,

mes, & alia ex putri nafcentia cole-

antur,

ferpentes, & crocodili.

Porro fen-

bant; hec aütem benedictionem ,

fus verficuli, alioqui valde ditficilis,

quam Deus commmniter aliis animas

— n

hic imihi effe videtur, ex fuperiori

libus impertivit Genef. 1. 22. adepta

pendens: fipuli, & alii opifices ido-

non funt, cum initio creata non fint;

la fingunt, qu& ipfis artificibus, vi-

fed poftea ex putri extiterint.

Íta

I quzcr !

Cantacüzenus.

hi, i

liora funt, & quànquam etiam ani-

Alii de ferpente in-

Pccatum,

inalia quiedam viliffima, turpilfima ,

telligunt, cui in affuto illo Ev de-

& odio digniffima colunt, tamen ad-

ceptore malcdixit.

lta Janfenius,

Per lj f

fa ) ld

huc infenfata idola animalibus ilis

Emsn, Sa, & alii.

Lorinus putat,

fiulilu tor'mez

funt déteriora 4 mnam animalia illa

€xntQuyoy, effugéranr, idem fignifica-

vitarn participant , cüjus idola peni-

re4 quod effzgzveruzr, dt fentus fit:

Muüitüü:inæ

tüus fünt expertia.

H Ipg

ltaque cum dici-

turpia illa antmalia, que idololatre

tur, Zz[ezfata énim, acci

jxiéadum 'eft

colebant, laudem, & benedi&ionermy,

3 n quiä;

pro, zwfez[zta tamem.

V

Vel fenfus

que vero Deo debetur, 'effugaverunt,

Votmento s

eft , inente, & fenfu'carentia, id eft

Iaj dipyf,

id eft ademerunt , & fuftulerunt;

reliqua animalia, fi coinparentur cüra

'fuamqu'e fententiam 'ex 'eo -con-'fïl'm'at:—;

CW"P "frent,

his, qux idololatrz 'colunt, apparebit

quod id,'quod habemus hujus libri

llOd opmm )

hzc idololitrarüin

Cap. I* n. S.

Spiritus enta [autlus dr-

". H

Tiora effe.

j deteriora , & vi-

Jeiplinse effugier fidsm, Gryiece ofvEsran

rölg?m('tïgz

Ig. Sedmec afpetlu, &fc. ) Nec ta-

9)Aoy a&tive- accipi poffit , effegabit

0tt A'Umero

4nen qia dixi animalia illa eife me-

fidum ; vide ipfum Lorinum latius de

Jioraidolis;ea quis bona,&;pulchra effe

M

hoc difputantein.

2 ll g ,'ä;;

n hm C,

C'ABUT XVL

617

ent deum 1

QUAP?BTXVE

l5 iniquis,

| .Hi'gyþ?iis» ob idololatriam digna pa[fis , Hebrei efmm 4 Deo ac-

em Vixit,

ceperunt : cafligati tamen aliquantum mor[u ferpentum ,. ere&lo

Jerpente eeneo [anati [unt a Deos. impii vero morte. confumpti per

nim Comt-

locuf?has , mulcas , ignemque grandini miflum : cum

illi accepto manna latiati fint ,. C?

yna poteit

cosjfortati :

gnedi&io-w

Ropter hzec, & per his fimilia paffi funt digne tormenta,

I-.P

& per multitudinem beftiarum exterminati funt.

2. Pro quibus tormentis bene difpofuifti populum tuum ,

Ua Dpam EEE

.

Num.

* quibus dedifti concupifcentiam dele&tamenti fuij novum

"

ant, & fedo

163

ütentia. elt )

faporem , eícam parans eis ortygometram :

4. Ut illi quidem concupifcentes efcam propter ea, qua

'turpize 6

Tanquim

illis oftenfa, & miffa funt: etiam a neceffaria concupifcentia

dicit : -

averterentur: Hi autem. in brevi inopes fati,

verunt efcam.

x

novamf gufta-

ibus illoruai

Tunt turpits

4. Oportebat enim illis fine excufatione quidem fupervenire

tdeti y l

interitum . exercentibus tyrannidem : his autem tantum

ifcas , Vf*

oflendere ,. quemadmodum inimici eorum extermina.

(centia o

bantur,

18di&i6€€m 1

$. * Et-

h

aliis anim?

j. 22, al

jta r0n nty

. Roprter bac. ) Aud $TO ; proprer

Coneupiftentes efcam.) Famelici.

terint

Í

boc , id eft propter idololatrie

Ea4.) Animalia, ut mufcas, & ra-

peccatum.:

nas, & fimilia , que cibos illorum

ferpente 1

contaminabant,

J Eve *

Per bis f£milia pAfB. [unt digne tormen

l ;mfeni'lS,

14. ) - M opo/es éxoNác9uoa» , id eft

44 neceffaria ca;zm;ifääniid.) Efca

Jfeoaalibus tormentis crzctati funt.

concupita.

'lanta. erat. mufcarum ,

qrinas at

ranarum, &c. fcditas; ut etiam in

e fï;,'m* odl

Multitudinem Lbefliashgs, €c. ) Mide

jc fenlus H*

£3p. .II. n- IO.

fumma fame JEgyptii cibum capere

; idololit

2. Pro quibus rormentis.) Quorum

non poffent.

tormentorum loco,

H autem. ) Mebrzi,

yulitiontm

Bene difpofi:fti.) Beneficio affecifti.

Ip brevw: ina/pe; fa«tt;.

) Paulo ante

fulerant

Cencupi[centiam deleilament;i. ) ld ,

deficientibus cibis,

quos optabánt.

Ü mnflf

thd h

quod optarunt ,

ut. delectarent gu-

libgi

ftum.

Hiftoriam habes Num. 11.31.

Novau £Uf wverunt e]E;zm.) Ornygo-

; 'hnjus

metras, hoc eft, coturnices.

:" J

.;1/!&155 s

fb

Ortygometram.) Quid fit, diximus

4* Size excufz

Hone.) A naoniTqToy,

ce 095

d7

loco NNumeérorum citato , hoc eít,

inevitabifem.

coturnicem grandiorem.

.f

il

eruciabaztur,

Exter.inabantpur. ) EBacatorro ,

i la,:lü:

5- Ill 7;41.:16;7;. ) ægyptii-

Bib. cum Comn. Menoch. T. IF.

liii

^

618

EIBEISAPIENTIISE

1 H

Num. $. * Ftenim cum illis fupervenit fzeva beftiarum ira, more

21. 6. fibus perverforum colubrorum exterminabantur.

P cum exi

mat, q

6. Sed non in perpetuum ira tua permanfit ; fed ad cor-

reptionem in brevi turbati funt, fignum habentes falutis ad

]. X*

16 *.

commemorationem mandati legis tuae.

u tur i

7. Qui enim converfus eft, non per hoc quod videbat, fa-

nabatur, fed perte omnium falvatorem.

viis petf

1. Q

8. in hac autem oftendift

i inimicis noftris, quia tu es, qui

liberas ab omni malo.

*

guit, plu

Exod.

9. * Illos enim locuftarum, & mufcarum occiderunt mor-

1. Qu

IOC. 4. fus, & non eít inventa fanitasanimze illorum

Durerent

8- 24.

quia digni erafit

ab hujufmodi exterminari.

videntes

Apoc.

Io..Filios autem tuos nec draconum venenatorum vicerunt

tionem.

s

dentes : mifericordia enim tua adveniens fanabat illos.

19. Bt

atdefceb

II. In memoria enim fermonum tuorum examinabantur,

20, * ]

& velociter falvabantur, ne in altam incidentes oblivionem,

non peffent tuo uti adjutorio.

-

& paratu

deledame

. 12. Etenim neque herba, neque malagm

a fahavitþos ; fed

tuus, Domine, fermo, qui fanat omnia.

2150b

* Deut

13. * 'Tu es enim, Domine, qui vitee, & mortis habes po-

22.39. teftatem

[

;«& deducisv ad portas mortis & reducis:

d .

I Reg.

T

(1) Par

14 quo

Semit, )

'Tob.

i3.

»

[2)

$. II« ) Hebrzis.

T. Exier

ferpentem refpectabant, ut fanitatem

t vt

Morfrbus ,. c. ) Wide Hiftoriam

adipifcereutur.

Num. II.

Nom per hoc quod "widebat , &fc. )

'16. Nj

Quafi dicat, non inerat ferpenti vis

E»:;»o.vg derái

Extermindädxtur. ) A15$$81'4)0v1'0 ; 1-

teibnebantur.

naturalis , que fanitatem tribueret.

entm i o

6. Nonom perpetuum.) Non usque

II. la memoria enim [ermonum tuo-

grundines, (

ad omnium interitum.

rum examinabastur.) Ut divinorum

Virane ngi

In brevi.) Ad breve tempus.

præcentorum tuoruin diutius recor-

Erperign,

Signam babentes falutis.) Serpentem

darentur.

C Hnigmis

&neum intelligit.

Examinabantur. ) E'yexeyr iC ovro,

Yi Valtj,

A commæmamtianebz.) Ut fic. mo-

pungebantur, mordebantur: quod Vul-

ür,

nerentur Dei preceptis obedire, &

gatus dixit, examimabantur , ngifi..

I/iil(!&v [7

non murmurare , & conquex'-i.

cat , probabantur, exercebantur.

Quitur d "

7. Qui enim tomverfus ef]. ) Nel de

Nom poffemt tuo mt: Acþ'utoriä.) Red-

fnim, & oi

refipifcentia , & penitentia pote

derent fe indignos, & incapaces au-

YWodo cosf

xilii tui.

intelligi 5 vel de converfione, conje-

Wt d. !

&uque oculorum ad ferpentem €ne-

I2. Malagma.) Fomentum vim ha-

1 M

um.,

Pofterior fenfus magis eft con-

béns molliendi, & dolorem mitigandi.

fa.

f

Sin

fentaneus verbis fequentibus ; & fi

Ma'?xæcyua, du) TS /u,:æ?w'aaæw, quod

ahdun

atj

non dubitandum pcnituiffe illos, qui

eft mo/ire.

PU m

öAPUTV XVI.

619

t

f& o^

I4. Homo autem occidit quidäm per malitiam 3 ('I) &

cum exierit fpiritus , non revertetur, nec revocabit ani-

( ad cor«

mam, quae recepta eft :

falutis ad

1. Sed tuam manum e

.

ffugere impomBile eft.

dinem bra- Exod-

16. * Negantes enl

m te noffe impii, per fortitu

debat, fi-

chii tui flagellati funt : novis aquis, & grandinibus, & plu- 9- ?5

viis perfecutionem paífi, & per 1gnem confumpti.

ty e$, qui

17. Quod enim mirabile erat, in aqua, quae omnia extin-

guit, plus ignis valebat : vindex eft enim orbis juftorum.

erunt tote

18. Quodam enim tempore manfuetabatur ignis, ne com-

burerentur, quae ad impios miffa erant animalia : fed ut ipfi

digni eraft

videntes fícirent

;

, quoniam Dei judicio patiuntur perfecu-

tionem.

n vicerunt

llos.

19. Et quodam tempore in aqua fupra virtutem ignis, ex-

jn2bantu?,

ardefcebat ündique, ut iniquae terrae nationem exterminaret.

20. * Pro quibus angelorum efca nutrivifti populum tuum,

blivionem,

xod.

& paratum panem de coelo praeftitifti illis fine labore, omne

16.14.

t en, fed

dele&amentum in fe habentem, & omnis faporis fuavitatem.

m

21. Subftantiam enimtuam & dulcedinemtuam; quam in filios ;;

.

s habes po-

Iii'i 2

habes, Pía.

Ea

7725

Joan.

(1) Per malitiam. Is ediz. Sixe, legitwr : per malitiam animam fuam.

p4. Hotuo

Serme. ) Juffio.

mi,nec ignem in illa quidquam valuiffe, ó. g1.

gt

I4. Exierjz.) E. corpore.

quamdiu Deus voluit. Hoc autem

t fanitatem

Qu« recepta eff. ) ln aliam vitam.

licet fcriptam non habeatur in xo-

do, tamen per manus verifimile eft

delat ; Ü )

16. Nevis aquis , 6T grandinibus. )

auctorem hujus libri accepiffe.

EävO'lg oäwo'ïg, peregrmis'þ[;:viis ; fato

ferpenti i

enim in /Egypto decidebant pluvie,

IQ. Supra wirtutem . ignis exardefce-

j tribuerets

bar. ) Áqua illum extinguere non va-

grandines , &c. Italice diceremus, coz

lente.

m MH

ifrane þ;'aggie.

Je divinorum

E* per igntm confiumpti.) Nam grando,

20. Pro quz"äu.r.) Id eft quorum lo-

Wiotius T0*

co, five, e contrario.

& ignis mixta ferebantur, Exod. 9. 24«

Angelorum efca. )

]Ita di&um eft

7Ty

I7. Valtbar. ) Poterat, operaba-

manna, quia Angelorum minifterio

T 4'"

*

tur.

ur: qua

n

factum, & adeo delicatum, ut non

fitt

Vindex efl emim orbis jufforum.) Lo-

alio cibo Angeli videantur ufuri, fi

ur,

quitur de mundo elementari ; ignis

quo iis vefcendüm foret.

cehantub

enim, & omnia elementa quodam-

De celo. ) Quia nimirum ex aere,

.'"[0;'/'01

)R

modo confpirabant ad ultionem fu-

quod fepe in facris Scripturis ccelum

ipcpit

mendaim de inimicis populi Dei.

dicitur, decidebat.

OQI. Sabflantia enim tua. ) Vocat;

h

39. Man[uetabatur 192nis. ) Manfue7

ntumvim

db

fcebat.

Significat ranas, & mufcas;

fübítantiam manna , cibum fC'ilicet

[j

g

l

aliaque animalia in ultionem E

L

ilum, quem novo miraculo Deus

LUE

fubfftere faciebat.

ptiis immiffa non potuille igne confu-

^

6

Ll

o

L'IBïRI SAPIENTIE

habes, oftendebas: & deferviens uniufcujufque voluntati,

ad

44 U

quod quifque volebat, conver:ebatur.

*

Íolem at

29 T

xod. 94. * Nixautem, & glacies fuftinebant vim ignis, & non

9. 24- tabefcebant : ut fcirent, quoniam fru&tus inimicorum exter-

& cifper

minabat ignis ardens in grandine , & pluvia corufcans.

25. Hic autem iterum, ut nutrirentur jufli; etiam fuse vir-

tutis oblitus eft.

Enpti

24. Creatura enim tibi Fa&tori deferviens , exardefcit in

i

tormentum aglverfus injuftos :

& 1enior fit ad benefacienduxn-

pro his, qui in te confidunt.

.25. Propter hoc & tunc omniumtransfigurata, omnia nutrici

gratiae tuae deferviebat, ad voluntatem eorum, qui ate ( 1) defi-

derabant.

Tünt.

*Deut - 06. Ut fcirent filii tuij quos dilexifti, Domine, *- quoniam

gT

äïat.th

non nativitatis fru&tus pafcunt homines, fed fernto tuus hos;

n'fitiOni f

quiin te crediderint, confervat.-

3

4 4.

i n

27. Quod enim ab igne non poterat exterm

Querunt.

inari, v&atii*n ab

exiguo radio fqlis-calefa&um tabeícebat :

? Eti

og. Ut

Oblhvior

1

(-f ) Deüjderabant. In edit. Sixt. legitar ; defiderati funt.

Cum adn

Quam in filios babes. ) Quam erga

uod hic , eceztra ,. f

gnificare exi-

fideles tuos exerces.

4

imo.

hn

volsz?a-

9. 4j

Deferviens

"uniufcujnsque

24. Exzirde]?:i! :2 formentuwa. ) /Ad

H,6c.) Quem enim faporem cibi

torquendum excandefcit..

Ws mar

quis expetebat, eum in manna expe-

Lenior ft9) A'ytrea , vwim fuam re-

gratiaram

riebatur, hujusque fuavitatis paiti-

myirtit,

v.

; 29' !flgr,

cipes erant omnes, flve jufti eifent,

25. lp oemnia trnng?gqaram.x ) Scili-

ACaL « grat

five peccatores.

cet varios fapores accipiens manna.

bene Gilg a

10 fontem

99. Nix autem, 8 glacies.) Manna

Gratia ins.) Providentie tus be-

intelligit, cujus natura parum differre

nign&.

videbatur a natura nivis, & glaciei.

us a tfe defiderabant.

) Peculiarem

Byitrni

aliquem . faporem.

In Grzco . eft,

fOneretg, .

Sane Exod. 16. j4. dicitur /manna

Vitur,

apparuiffe in folitudine , 75 ffmilra-

xpog Tj vGy Otoui»ey S£N401) , que

dinem prusma,

Vel intclligit gran-

vertere poflis ,

juxta indigentium ,

4tta fü,be

vel juxta orantium , five precantium

^H p

dinem , que in /Egyptios ferebatur,

voluntatem ; nam rec9u; ,. & indi-

quz licet igni admixta defcenderet ,

non tamen folyebatur.

gere fignificat , & orare.

* Ayfndïh

26. Natroitatis frudus.) Id eft , e

Nonm rabefcebast, ) Non liquefie-

terra nati.

bant, non folvebantur.

Ernttus inimicorum.) Vructus , qui

Sermo tzus.) Julfio , & -voluhcas

hij 1)ln

tua.

ulti i

in agris /Egyptiorum erant.

27. AL exigka radio f2ls, ) Exod.

23. Hic antem.) lgnis.

16. 21. dicitur, quo

cupm folimca-

Cuï fij

Lerum.) lm Greco eft, «;

Iuiffet , manna. liqueffebat..

"if ]

Al yy f«

s ii

CAPUT '.i:VI. & XVIL

621

Ti d

48. 'Ut notum omnibus eífet, quoniam oportet praevenire

folem ad benedi&tionem tuam, & ad orientem lucis te adorare.

& non

29. Ingrati enim fpes tamquam hibernalis

X glacies tabefcet,

'Tl eXET-

& difperiet tamquam aqua fupervacua.

.fuæ vit-

CAPBUT XVIL.

*

de(cit in

Egyþ;ii triduanas pa[fi [unt imvincibiles tenobras cum incredibil

"lenduim

Hmere, C? borrore : reliqua orbis parte illu-

*

Jirata himine.

a nütrici

Agna fünt enim judicia tuaj. Domine, & inenarrabilia

I.M

(1)def-

verba Fua: prOPter,hoc difciplinatee animee errave-

runt.

quoniam

2. * Dum enim perfuafum habent iniqui poffe dominari Exod.

us hos,

nationi fan£tee vinculis tenebrarum , &,longse no&tis compe-

10.23.

did , inclufi fub te&tis, fugitivi per

tatim ab

cuerunt.

petuæ providentiæ, jà-

3. Et dum putant fe latere in obfcuris þeccatis, tenebrofo

| g, Tt

tbutamntapsc h

oblivionis velamento difperífi funt , paventes horrende , &

cum admiratione nimia perturbati,

165;;1'& tii-

4, Neque

MVE RP

liiig.

OS. Md benedillzonmem tugm.

Id eft

Vinculis tenebrarum.^) "Mincula hzc',

W j

M

munus manng acciplendum , vel ad

& compedes denfitatem tenebrarum

gratiarum actionem pro manna.

JEgyptiarum indicant , quas palpa-

p jum r

29. Inprat? enim ]þes, fjc) Quafi

biles. appellat facer textus, Exod.

IO. 2f1.

"

dicat: gratie Deo agende funt pro

In Greco oj exórsc ,

n manni

beneficiis acceptis , qui fecus facit,

captrvi tenebrarum , qui propter te-

fibi fontem pracludit gratiarum, quas

nebras in publicum proedire non au-

p t i

fruftra fperat fe accepturum.

debant.

—

i

P;culiareru

Hybernalis. glacies. ) Glacies hyeme

p

Fugstivi

perpe-tþ pia'v:"nlentiz.. )

Gteco. 9

concreta, qua vereliquefcit , & fol-

tDusgadeg mpovoíag exnles a. providentia

situr.

divina , quz perpetuo homines per

MH s que

4qua [upevvacua. )

folem illuminat.

Jirentiu!l «

5

44H24 zutlis.

fyärap rïxpngo; à

gepintium

3- Et dumputant fe latere^) INaySdyti

)

& ind

cdp yoppr CoyrtG , id eft quia putabant

l

I. &enarmäil;.c verbatua.) Kes, quas

fe larere.

7 fapientiffimo confilio tuo facis.

Caufa alia affertur , pro-

;Ideüae

pter quam 4JEgyptii tenebras pafli

Indi[ciplindta anime, G c. )/Imperiti,

funt.

& ftulti illa non intelligentes.

lm ob[curis peecatis. ) In pecca-

tis. fecretis

in tenebris commiflis.

Q. Dwm enim perfuajum | habent. )

Cum fibi perfuaderent.

Qui tenebras qu&rebant ad occul-

7 ) D

Iniqui.) A&'gvptios intelligit.

tanda peccata , invenerunt tenebras

um / i

Nationi [aníta.) Genti Hebreorum.

iifdem puniendis.

623

LI-BRI SAPIENTIJ

4. Neque enim, qua continebat illos fpelunca, fine timore

- Na

cuítodiebat : quoniam fonitus defcendens perturbabat illos ,

ainimalu

& períons triftes illis apparentes pavorem illis preeftabant.

peribant

negante:

s, Etignis quidem nulla vis poterat illis lumen praebere,

nec fiderum limpidze flammze illuminare poterant illam notctem

i. C€

horrendam.

L

demnzfi

6. Apparebat autem illis fubitaneus ignis, timore plenus:

fcientia.

& timore perculfi illius, quae non videbatur, faciei, seftima-

uN

bant deteriora effe , quae videbantur:

12, E

Exod.

7. * Et magicee artis appofiti e

putat ii

rant derifus, & fapientise glq-

7. 22. ride correptio cum contumelia.

15, Il

9. 7-

g. Illi enim, qui promittebant timores, & perturbationes

ms &a

expellere fe ab anima languente, hi cum derifu pleni timore

Ormien

ETA r t

d;lan guebant :

9. Nam

(D)h

"

T

fima

4- Que continebat iilos.) In qua la-

94 Nlh/

Tenebrofo oblivionis velamento di[per-

tebant.

bat,) Tatel

f'fimt-', peéventes , &tc. Mel quïa te-

a, x

nebrzg ille eos ab invicem feparabant,;

Perfong.) Larva, fpe&rzt.'

ita ut unus alterius curam gerere

exhibuera

Zrifes) Aliquid amplius eft ia

ttiam(i pl

non poílet , fed unufquifque quafi

F&CO , &pnióWTog xaTiO mpocemog

tetrebant.

alterius oblitus effet : vel quia a Dei

erifiibus maeda vultibus.

€urareje&i erant , quia veluti eorum

Trang;

oblitus , noá vifitabat eos lumine

6. Dereriora ejfe , qua 'vidz*äa::tnr.)

percurrepa

fcilicet , quam effenr.

colefti , ficut reliquos homines , ut

' 7 Mdg'ic& ärtiä.) Cui multum fi-

ante Mag(

tenebrz

ililze dicantur velamentum

dere , & tribuere foloba

tbris ver

oblivionis divinz , quemadmodum

»

nt. JEgy-

Perilag

ptii.

CUI', uf

precedenti verficulo dixit , €os ji-

Appofti 'ehzrz"t'.) Kattstipyro jä;eäanï,

Vrentur,

cuiffe exules a divina providentia :

nec ülilum habebant ufum.

vel cexte ( qàe maxime fimplex, &

A(fg;sz

"Derijus. ) E'unatquaca , Judibria ,

genuina mihi videtur explicatio )

j

IO CH,(»;

&erebrico[um oblivionis "velumentum, vel

vAfétgik.

uceft in Grzco, 4$sey£c A9 46 mapa-

Er fapientkt , gloria, &2.) Senfus «ft,

AU Ut a

»uNouj.as, nihil eft aliud, quam zeze-

& fuitcontumeliofa correptio ja&aa-

74 efe ye

dra lethea , id eft cenebre denfiffimz.

tie maleficorum , qua. gloriabantur,

Datifib

Sic etiam in libro Job. mentio fit

quafi fapientes effent. Corripuitenim

m p

x0cyti , cap. 2I. num. 33. vulgarienim

eorum jactantiam Deus, & redarguit,

Ts

nec fimpliciter redarguit; fed cum in-

? um

«vi illius phrafi ufi funt interpretes,

1X

licet nec cocytum crederent , nec Le-

igni €orum contumelia, « vitu

pe-

d wf

*hes flavium, qu&e Poetarüm fabulis

rlo.

Woleft:

indu&& funt'o

08. Ab aninsa 741;3

Pyy,

-

Henfe. j N 90' SO G .

I)j

DT

Cum f,;ämir,it;bnä nimia þe"rturädti.)

*æg;jalfd??ïö.

Ko) D0ARac ) $xrepacoóutyoi , fpe-

Hj cum derifz, &c. ) In Grsco eft,

ua-ru:cye/)xaogow guNCsia) dy0Ccuy ridi*

proq

TOditio |

'ä"" s ifis s

phantafesatibus cfæmr-

üxifior

:&4 £ fe

€nlo zimore Áaborabust.

im

lütione |

H

CAPU T XVIL

624

6 timore

9..Nam etfi nihil illos ex monfltris perturbabat : tranfitu

xt illos,

sanimalium, & ferpentium fibilatione commoti , tremebundi

abant,

peribant: & aerem, quem nulla ratione quis effugere poffet,

Fébbete,

negantes fe videre. ( 1))

nottem

Io. Cum fit enim timida nequitia, dat teftimonium con-

demnationis : femper enim preefumit fseeva perturbata con-

plenus;

Ícientia.

eetima-

tr. Nihil enim eft timor nifi proditid cogitationis auxiliorum.

12, Et dum ab iütus minor eft expe&tatio , majorem com-

ii glo-

putat infcientiam ejus caufze, de qua tormentum praeftat. -

13. Illi autem, qui impotentem vere no&tem, & ab infi-

"bationes

mis, & ab aluffimis inferis fupervenientem, eumdem fomnum

j timore

dormientes ,

I4. Ali-

cammans

) Nam

(1) In edit. Sixt. adduntur fequentia : Frequenter enim praoccupant pefe

— d

fima redarguente confcientia.

9. Nibu illos ex mon/fris Pertur&d—

&io confiliorum , mediorumque ne

In qui l

&af.) Intelligit prodigia a Moyfe pa-

cogitationem de iis fufcipiat , que

trata , ad qux

e Magi interritos

juvare poffent.

h

Vel

fenfus

eft :

I9. Er dum ab intus minor e

exhibuerunt.

expes

u di

etiamfi phaneafmata illa abfuiffent,

&4170.). Grece , £9099t» 0* Soarroy

| 7(11065710;;

terrebant fatis tranfitus animalium.

2 mpoc Soxa.

Exiftimo fenfum eífe:

Tran[itus animalium. ) Quz fubinde

& gum in fe minus fit malum , quod

ideantur.)

percurrebant , obiterque tranfibant

expectatur , aut timetur.

ante Magos , ut & ante alios in te-

Majorem compnutat, 6/c.) Majus effe

nebris verfantes.

wltum f

exiftimat malum illud adhuc inexplo-

Ant

J)

Peribant.) Maxime commoveban-

ratum., quod cormentum , & crucia-

tur, ut fibi quodammodo perire vi-

tum allaturum eft.

derentur.

-AX-

; jathn,

13. Impotentem "vere nmoilem.)

Negantes fe videre. ) Negantes fe

yaTO) yoxT& , id eft, xard dóvvaroy

ferre poffe.

»Ó«Ta , fempore immpctentis illius mocite,

Myllrit y

Vocatur impotens , tum quia redde-

IO. Cs frt entom timida nequitia. )

Nam utait Seneca epift.. 97. 7u2 fce-

bat /Egyptos. impotentes ad agen-

veofts &l

lera effe po[funt , fecura mom po[funt.

dum ; tum quia vitari non poterat ,

tio Jatat

Dat jeflimonium condemmnationis.) Se-

uec illuftrari ; tum quia ex impoten-

tis Plutonis receffibus ,

ubi mere

)riabanmrï

ipfam px*opriox teftimonio condem-

ipuitenim

nans.

tenebre , proficifcebatur,

.

Vide fe-

Peíumir BAnticipata opinione ,

quentia.

j cumi

vel przfagitione fufpicatur gravia,

laufonis , €& altiffimis. )

Sunt fynd-

&vinpe

& molefta.

nymà , id eft profundiffimis. — In

II. Proditéo cogiizzt!onis 4nxiliar14m.)

Graeco eít, £ Zowars &?9 uuxe ,

Dici-

Nir85)

ITpodooía rG» &mo 78 Noyiep 8 [20993-

ex mporentis ipferni receffréus.

uarGy , ld eft, nihil eft timor , nifi

tur autem infernus impotens , quod

proditio ; deflitutio ,

five defectio

nulla ibi

fit utilis

alicujus operis

jyrgco ?R)

auxiliorum a ratione ,

five ratioci-

faciendi facultas.

jra 1

natione proficifcentium.

Vel abje-

E.-asfid:m fomnum dormim»tcs. ) Omr;es

623

LIBRI SAPIENTILIJXE

14- Ahquando monftrorum exagitabantur timore, ahquando

animze deficiebant tradu&tione : fubitaneus enim illis , & ins

Hibrei |

fperatus timor fupervenerat.

ldu -

15. Deinde fi quifquam ex illis de01d1Fet, cufcodlebatur in

äl

diiotte

carcere fine ferro reclufus.

16. Si autem rufticus quis erat , aut paftor, aut agri labo-

rum operarius praeoccupatus effet , ineffugibilem fufunebat

neceffitatem.

And

17. Una enim catena tenebrarum omnes erant colhgatl.

Cet

Sive fpiritus fibilans, aut inter fpilfos arborum ramos avium

fonus fuavis, aut vis aquae decurrentis nimium,

& mfi ex

18. Autfonus validus praecipitatarum pe:rarum, amluden-

2 B

agebant :

tium animalium curfus invifus, aut mugientium valida beftia-

* Pr

rum vox, aut refonans de altiffimis montibus Echo, deficien-

buernt ]

tes faciebant illos prae timore.

1g. Omnisenim orbis terrarum limpido illuminabatur Iu-

ftibiti

mine, & non impeditis operibus continebatur.

4 Dit

bnrum,.

20. Soh:, autem illis fuperpofita erat gravis nox, imago te-

nebrarum , quze füperventura illis erat.

Ipfi ergo fibi erant

piebat in

N

graviores tenebris.

CAPUT

expofito

dinem fj

ao

valida,

male , & terroribus perturbato fom-

Avium fonus fucvis.) Moftis, ac

ho dormiebant.

Vel per fomnum

trepidis nihil accidit ";jucundum

intelligit impotentiam ahqmd in te-

F2

E

4q2!£

decurrenrzs

zimium. )

nebris illis agendi.

Pu93pog v&m*og "top£vog.&ys [Bt a. ryt bnens,

.

14 Aaina defiiebant tradutlzone. )

Ü cencentus, aqua euntis vi, cum im-

nf

wXAg mapsNooyro mpodoca,

4721?72(!

breoi

dm]'ol"vcäzmtur dc.fe&zanc five pradttzam

petu, & violenter currentis.

Adeo

Hü*um.

etiam ea , quz alioqui volupcatem

lpfl nimirum anima pre timore fe"

afferre folent, 1Efryptus timerem in-

Áudidggt

ipfam deftituente.

cutiebant.

Quia g,

I$. Dec:dzjz*t) I'nnoxe confterna-

tunr He

tus.

18. Lmzmtzum animalium , ($c. )

llis malis

Cuffodiebantur in carcere, Bc. ) Ex eo

GoiprGyTGy) , ldfr'lwenmum

&

bantur E

loco , in quo jacebat, fe commovere

faltantium animalium curfus &repz-

tum aliquem ciens , ipfis animalibus

2, Ldf &

non poterat , nec audebat , non mi-

non'" vifts.

Lf(l Eä;mn

nus, quam fi-carcere conclufüs te-

Bfer diffa

neretur.

19. Lizmpide. ) Cldro

Veptis ,

16. Praocctpatus.) "l'enebris depre-

Coziinebarsr ) Occupabacur

henfus , & circumfufus.

)« Prosie

Neceffizatem.-) Ibi manendi , ubi

QO. liiis ). [Egyptis.

"Q ten

eum occupaverant tenebre , & timor.

Superventura. ) WMidetur Interpres

1

Imi, Vi4

17. Spiritus fibilans.) prlu.a c'upi Z'oy,

refpexiffe vocem , »oex , & cum illa

Wt lf

ventus wel ewra frbilans.

participiuin, fzperventara , junxiffe-

Bll

CAPU T XVIHI.

625

iliuando f

CAPUT -XVIIL

Hz/aäræi*l'uce gaudent , & ducatum columna igm's- accipiunt ; oc-

lebatur in

eiduntur. omnia ZEgypti primogenita ab Zngelo : -Hebrai in fe-

ditione Core iram Dei provocant, fed in medio thcendii libe-

agl —labo-

rantur ,. offerente. laron incenum , €9 pro

-

faltinebat

multitudine. deprecante.

1.€ An&ïs autem tuis maxima erat lux, & horum quidem vo- Exod:

colltgati

105 avium

cem audiebant, fed figuram non videbant. Et quia non 1923

& ipfi eadem paffi erant, magnificabant te:

ut lnden-

2. Et qui ante- lafi erant, quia non ledebantur , gratias .

da beftia-

agebant: & ut effet differentia, donum petebant.

Exod.

deficien-

3. * Propter quod ignis ardentem columnam ducem ha-

14.24.

buerunt ignotze vlze; & folem fine laefura boni hoípitii prae-

Pfàl.

ftitifti

j

77-14-

batur ]u

li carere

luce , & pati carcerem tene-

& Io4

4. Digni quidem il

brarum , qui inclufos cuftodiebant filios tuos, per quos inci- 39-

mago te-

(lb erant

piebat incorruptum legis lumen fzeculo dari.

. * Cum cozitarent juftorum occidere in

fantes: & * uno Exod.

I.16,

^ :

expofito filio, & liberato, in tradu&ionem illorum , multitu-

CAPUT

dinem filiorum

!

20: 0.

/

valida.

abftulilli, & * pariter illos perdidifti. in aqua

Exod.

lo[ts , &

.6. Dlla 14.27.

ndum.

a. )

Boni bofpitii. ) Defertum intelligit,

1.

Vnilis amtem tuis.

j cum n

breorum.

) Populo -AH-e'-

in quo a Domino bene habiti funt;

Hormum.

Hebrzorum.

& nubis obumbratione in eftu, illu-

ti$. At

minatione ignis per no&em , &cibe

ioluptaten

Audiebant.) fEgyptii.

manne de cclo demiífo , &.C"

imerem it

Quia non. 65 ipf ,. &c.

Laudabant

A

Deum Hebrzi , quia fe videbant ab

4 Milj. Y [&e

r

Z0d

yptii-'..

illis: malis. immunes , quibus vexa-

laciufos. eu;

litbant fflios: tu05. ) Ex

'ium,ff ]

JEgvpto difcedere non

permittentes,

jtium ,

bantur /gyptii-

& fanquam mancipi: . cuftodientes.

Q. Laf erant-) Ab ZEgyptiïs.,,

darz. )

H,//u. S)Rxä

fus r

Ledebantur.) Scilicet. amplius.

Ikciþieälzf' Es

yriimali us

Effer differentia. ) V t differrent ab

ex od u y

ltalice: phrafi . plane re-

fpondet , qua dicimus, eveve darfr,

JEgyptiis , quos Dominus. flagella-

debebat dari, futurum erat, ut dare-

bat.

tur.

MT

g. Propter quod..) ASS' ày..

Vice $

& loco: tenebrarum.

Saeulo.-) MIundo-

Jgnaz*æ vi. ) ïn"dEfertüæ

«. Jufsesm ocidere infantesy He-

brecrum, propofito edicto , utquid«

^

[nrerpres

Sine la[ura. ) Innocuum.

^

T w

Bi&l, cum. Com, Menoch.. T,. IV.

Kkkk.

d

d

625

LIBRI SAPIENTIE

6. Tlla

ni

nox ant

Paj

C VU

Z

^ewnita

ml

ett

d &)du

£* anþv

ibus noftris, ut vere

II.

*

*

II

*

9

Cien

i

5

,v

S

:

5j

ramentis crediderunt, animaequiores elfent.

EM C

a popul

7. Suícepta eit autem a populo tuo fanit

.

É

as quidem juftgrum,

. $

injuftorum aytem exterminatio.

bebant i

9. Sicut enim laefifti adverfarios : fic & nos

"

provocans ma—

Clebant.

— M

gnificafti.

illorum

9. Abfconfe enim facrificabant jufti pueri bonorum , & ju-

r.Jx

fütizje legem in concordia difpofuerunt: fimiliter: & bona,

vero pf

& mala recepturos juftos, patri jam decantantes laudes.

- ondero

10. Refonabat autem inconveniens inimicorum vox, &

küe-

14

bilis audiebatgr planétus quratorum infantium.

:in füo a

II.*Si—

1& 0i

fedibus,

quid effet maf&uli fexus,in flumen pro-

tum de Chaganitide populo danda

habemus, Genef. 22. 16.

-

flivit,

jiceretar.

15 5

Uzo expofito.) Moyfem intelligit.

J Sufcepta efü... [;mita:.) Prop)lïl-

lus

tuus . falutem confecutus eít,

& flanst

In tradutlionem illorum. ) /Egypto-

lans in.

quemadmodum /Egyptii exitium ex-

rum fig /Aeyxo» i redargutrogem ,

perti.

m

utícilicet mirabilibus , & portentis

9. Provoc

ans.) Ad tui cultum , &

ab ipfo patratis redarguti , & in po-

amoretn.

ils, &

nam vexati Ifraelitas dimitterent.

18 E

Magnifcafti.) Muneribus magnis,

AUf oulifti.) Occidendo /Egyptiorum

illuftribufque beneficiis affeci(ti

riebatur

primogenitos.

9. Sacrifrcabanr. ) Agnum Pafcha-

In aqua valida. ) Maris Rubri.

]em,

Exod. 12. 29.

—————

6. 4 patribns noflris. ) Quibus fa-

4

3uf;.) Hebrai.

Y N

&a elt promiffio terre Chanaam ,

Pueri bonorum.) Vlioeg cc'(yacSrzv -

motitor

qui licet fortaffe precife noctem

Pralgi,

illam ignoraverint , id tamen, quod

lii bonorum parentum , 'fan&orum fcï-

ei nocte geítum eft , Deo revelan-

licet Patriarcharum.

pritmorei

I5. De.

te cognoverunt : fcivit & Moyfes, cui

juíitia legem in concordia difpo[ue-

Deus precepit , ut nomine fuo dice-

ruzt.) Statuerunt unanimiter legem,

-Mhil cred

ret Phaáraoni : EMiss mems primogeni-

quam

illis

daturus. erat Domi-

p æmgiam

nus , fervare.

Vel ftatuerunt. bona,

£us Ifrael , dixit fib;: dimitte fflium

:gPoPma'e;

um , ut ferviat mibi , & noluiffs di-

& mala eque toleraré, parati ad pro-

FOMW

mittere eum: ecce ego interfictam frlium

fpera , & adverfa.

1Y. Oay

Exodi 22.

Patrum jam decantantes

Laudes.)

tua

duum primo genitum ,

Ipfos Patriarchas celebrando.

Vel

Sciverunt etiam Moyfe prxdicente,

Exttrgiyi

Exodi 11. 4.

fenfus elt , ipfos decantaffe laudes a

pernitioje, |

Vere.). A'opaNog feeure , certo, in-

patribus acceptas , & illis quafl per-

(.

manus traditas.

-

16 df

dubitate.

Va at :

Quibns jeramentis. )

Quam fideli-

IO. lecomvenitus.) Confufa , dovg-

Quod ferip.

bus, ut videntes ,

uam fideliter

$evog , mom cen[ona, inconcinna , in-

condita.

E

Atlone An(

praftaret Deus , qux promiferat ,

Ploratorum 1nfantium.

Quos ex-

a.f?f"f 4d

juramento confirmaverat , bono,

terminator Angelus occiderat.

OQuitur Q

& fidenti apimo effent. Juramcn-

*

Wodüm fci

-

€ A P »U T XVHL

627

$, Ut vete

rr. * Simili autem poena fervus cum domino affli&us ett , Éxod.

res elfent.

juftorum,

& popularis homo regi fimilia paffus.

,

I 2,?9 *

12. Sim

iliter ergo omnes uno nomine mortis mortuos ha-

bebant innumerabiles. . Nec enim ad fepeliendum vivi fuffi-

ciebant: quoniani uno momento , qu

OC ma-

N

ce erat ptæclarior natio

illorum , exterminata eft.

*

m, £jv

dentes propter ven&ücia, tunc

& bon,

15. De omnibus enim non cre

vero primum cum fuit exterminiu

des.

m primogenitorum : fpo-

. ponderunt populum Dei effe.

ox, & fe.

14. Cum enim quietum filentium contineret omnia , & nox

- in füo curfu medium iter haberet ,

1.* $-

1s. Omnipotens fermo tuus, exiliens

de ceelo a regalibus

— m d

fedibus, durus debellgtor in mediam exterminii terram pro-

Yopulo qanda

K

6

filivit,

16. 3

ladius acutus infïmulatum imperium tuum portans,

7778 ) POP"'

fecutus, elt ,

. & ftans replevit omnia morte, & u(íque ad ccelum attingebat

&

ftans in terra.

ii exitiüm et«

i". Tunc continuo vifus fomniorum malorum t

]

irbaverunt

j caltum , &

ilos, & timores fupervenerunt infperati.

18. Etalius alibi projettus femivivus , propter quam mo-

ibus magniy

at mortis.

affecilti

riebatur , ;aufam demonftrab

Kkkk 2

Ig. . Vi-

num pafctu

12. Nomine.) Genere, fcilicet pri-

gno , ac potente g*igante- ; qui, cum

mogenitorum interfectorum.

men inter' nubes conderet.

pedibus terrg infifteret , caput ta-

zif

Praclerior z4tio.) Soboles , id eft

infloruim L

primogeniti.

I7. Tunc.) Antequam primogenita

interficerentur.

I3. De omnibus emim non eredentes.)

adid JIM' à

Nihil credentes, quia a veneficis, &

lios. j Qui paulo poft occidendi

jiter gt

praftigiatoribus decipiebantur.

erarnt.

Crediderim. etiam . reliquos,

9l

qui in mari rubro erant perituri.

n

Spoponderunt

popelum Dei

eje.-)

tue

at of

"KYuohóqno as , confeffi [unt.

Isfperati.) inopinati, inexpettati,

Parïiti d j

d5. Ozmipotens fermo tuus.) Jufio

quorum nulla apparebat caufa.

judts)

tua..

19. Semivivs:. ) Visinflictiab An-

"

Extermini ferram. ) O'M'Sp/ug :yzïg,

gelo mali non ftatim eos*videtur

Pernitiaffe, perdiza y exirialis terra.

ult Jaudeó

confeciffe , & plene occidifie , for-

pe

16. leffpetletum.) [X yomougirOy , 007

taffe ut occiforum dolor major effet;

]

]lis qllafl

.fimul;zmm , &on frium , fed etficax ,&

& parentum etíam , qui in filiorum

. quod ferio , fine mora , & tergiver-

nece torquebantur.

' nfufä ] u

i

fatione Angeli capeffiverunt..

Propter quam , 6$c.) Strages illa

conciti

U;,'Eïue 4d c&lum attingebat , ffa.)-

morientium fatis oftendebat divinam

effe ultionem , & non ex caufa na-

yof (X

Loquitur de Àngelo poetico prope-

turali provenire.

occldera:'

;ngaum fchemate ; tanquiin: de ma-

628

LIBRISAPIENTIXE

10. Vifiones enim ,.quae illos turbaverunt , heec praemo-

as H

nebant, ne infcii, quare mala patiebantur, perirent.

.

grat enir

uítos tentatio mortis, & com-

20. Tetigit autem tunc & J

motio in eremo fa£ta eit multitudinis :

fed non diu permanüt

]i

ira tua.

16.46

1,a. deprebari' pro po-

Num.

ar. * Properans enim homo fine quere

Mpi

pulis, proferens fervituti

s fuse fcutum orationem, & per in-

]

füp

cenfum deprecationem allegaris, reftitit irae , & finem 1mpo-

2 Pra

fuit neceffitati, oftendens quoniam tuus eft famulus.

mifitlent

24. Vicitautem turbas, non in virtute corporis, nec arma-

tura potentiae, fed verbo illum, qui fe vexabat, fubjecit,. ju-

flfïenþ 1l

ramenta paremtum , & teftamentum

commenorans.

EEE epranectaegre

Ient fuper alterutrum

p

23. Cum enim jam acervatim cecidif

mortui, & interftitit, & amputavit impetum, & divifit illam,

indutum p

deferibit,

quzae ad vivos ducebat, viam.

Vdie pod

Exod.

24. * In vefte enim poderi

s, quam habebat, totus erat or-

29. 6

et , qug :

bis terrarum : & parentum m

agnalia in quatuof ordinibus la-

t hac Po:

Inus , Exg

idum erant fculpta, & magni

ficentia tua in diademate capi;is

tem ]u v

illius fculpta erat.

Nentum fi

Bansis

2;. His

intEum ;

E

Cum reliq:

I9. Vifiones , €/c.) Qu miferis hif-

Nere/]ït::ti'. ) Yi evwopz , calami-

ce Egyptiis objiciebantur in fomnis,

tati , que& ideo necellitas dicitur ,

hyacintkin

quia a populo vitari non poterat.

proprium

erant ejusmodi , ut per ea monftra-

tinmabula

retur , quznam effet caufa tantz cla-

Tuus eff fztmulzzs.) Legitime electus

1S

ad facrum minifterium , & tibi cha-

,

Tüfm er

QO. Tetigit. ) Afligit.

rus.

tetram def

22. Turbas.) Vurbationém illam,

- Tuenc.) Poftextinctos /Egyptiorum

aerem, &

primogenitos, immo cum jam lfrae-

feu plagam populum turbantem.

QUi cow

litz defertum effent ingreffi.

Verbo.) Oratione , precatione,

OE punic

lll , qui fe vexabant. ) Vel Àn-

a Tentatio sortis. ) Plaga wortis.

tintinal

WVide hiftoriam Num. 16.

gelum exterminatorem intelligit , vel

lvt terra

Commotio.) Opaücig fratizo , clades.

ignem ab eo immiffum.

iementori

Juramenta Parentum, &c.

) Promif-

u9 funt :

OI. Hoeme jfime querela. ) - Aaron.

Modum , quo fedata eft. ira Dei,

fiones olim patribus fa&tas , & jura-

divini

habes Num. I6. 43. & fequentibus.

mento confirmatas commemorahns ,

vafa penc

Sevitstis [ue — fcutum. )

I (aLG

qu fi non parceret , videtur Deus

folvere , & irrita facere,

(0 Herom

Aemrspyíag omho) , proprea. minnifterti

Ib. 5. An

arma.

Perrexit enim ad populum

23. InterfHitir. ) Interpofuit fe:

Aitig 1

(.

cum thuribulo , & ftans in media

"nputavit. ) Reprefhit.

Divift eam.) Et flamme recta ad

P'/.U Tum 10,

multitudine , que vaftabatur incén-

8 nomim:

dio , & offerens thymiama, ac cef-

vivos abfumendos properantis im-

favit plaga.

--

petum , & curfum intercidit.

pa.

K O,u.z'O':Zg , ferens , ad-

24. lm veffe enim poderis. ) Signifi-

li

"Allegans. ) :

de E

hat

duæm», G mittens,

cat Aarpnem Pontificali fuo cultu

od :

F

629

CAPUT XIX

c ptimo-

25. His autem ceffit, qui exrärminabat, & hszec extimuit:

t

erat enim fola tentatio irae fufficiens.

, & com-

GAPU T XX

permanit

De interitu. ZEgyptiorum, € Hebreorum liberatione.

d pro po-

Mpiis autem ufque in noviffimum Hn; mifericordia ita

& peri

I. E

jem impo«

fupervenit. -

9. Praefciebat enim & futura illoru

m:quoniam cum ipfi per-

]s

nec arme

mififfent, ut fe educerent, & cum magna folicitudine preemi-

fiffent illos, confequebantur il

los poenitentise a€tus.

btl U

R. o« Adhuc

p

, K(kk3

A

jlteruttam

-

indutum prodiiffe ; quem breviter

Magnifrcentiay &c.) Nïagnïtudo, &

vifit 11lam,

majeítas. Intell

igit laminam auream,

defcribit.

Vefte 'Poderisþ )

Neftis voOwp4c illa

que diademati

P

ontificis , five ca-

Q5-erat of-

eft , qu& ad

»edes ufque demittitur:

pitis integumento €rat affuta, dequa

de hac Ponti

;

cis vefte aliquid dixi-

eodem cap. 1. Éxod. n. 36.

dinibus ld-

yite capitis

mus , Exod. 28. 36. Significatur au-

Erant [euipta.) ln ea fculpte erant

tem per veftem poderis duplex indu-

he voces, fazctztas: Jehova.

Vide di-

imentum fummi facerdotis, alterum

(ta loco citato.

pÓ

M. Ws

linteum , quod erat ili commune

25. His aurem ceffrt. &ve. ) Magna

cum reliquis facerdotibus 5 alterum

vis religiof perfone, facri habitus,

TR sl

hyacinthinum ; quod erat Pontificis

iïga.;' diciti y

& pie orationis.

n )Olemt-

proprium , in cujus fine erant tin-

Qui exterminabat. ) Angelus.

tinnabula, & malogranata.

Tentatio ira-J nápa Opyüg experzen-

50'iti

me eledtus

tja irs , five indignationis.

ï & ubi i

Totus erat orbis /termm'm.) Byffus

&ionem, |

terram defignat ; hyacinthinus color

Sauffcieus.) Ad populi corre

llam !

aerem , & colum ; purpura mare ,

4piis.) ÉEgyptiis.

;ione'm Í

Iijs

grbantem

quia conchilii fucatur colore , co-

Ll/'que p no*uij?mum.) quue

recatiofe

lor puniceus ignem ; mala punica ;

in finem , ufque ad extremum.

e

& tintinabula fulgura , tonitruaque,

Supervenit.) E'aéqu » smforz , n-

)l

five terram. etiam , & aquam,

3

i

;:Clligitu M

elementorum confouantiam ; aurum,

cubuit.

]

Prajciebat enim & futura illorum.)

Pr()mi['

uo funt intexta , vitalem calorem,

Praenoverat enim , quo patto per-

d)

divini fenfus providentiam uni-

manfuri effent in animi pervicacia ,

I&ZS 1

&pre

Hoc fere mo-

nnmemonn j

verfa penetrantem.

& impenitentia.

do Hieronymus epift.128. & Jofephus

2. Ut fe edttcerent.) Ut abirent ex

idetur )

lib. 3. Antiq. cap. 8. vel I1.

AEgypto, Hebrzi fcilicet.

i

Parrum magnalia. ) mar£pcy OUou

ao

[uit

Cunm m»zgkzz'jälicimdine, &) - Ur-

]

patrim. gleria , five decora. Intelli-

ferunt enim eos , ut exirent , Exod-

lt

git nomina duodecim Patriarcharum

H 15&3 ad

totidem rationalis gemmis infcul-

12.

a1.

0p

eram.'ls

Cozje

uebantur, Oc.

" Pofteà cum

epcitl

Pt'd.

lz

illos fa

C

1

lem'

D)

uatuor ordinibus lapidum. ) Ni-

i penituiffet, in fcrvictlt.eln

lerti )

j

de Exod. 28. num. 17. & deinceps.

revocare conabantur.

j i

yo ?

LIBRI SAPIENTIJ/E

630

yni exal

*Exo.

.* Adhuc enim inter manus haben:es luctum , & déplo-

]| 1llos

|

14. * rantes ad monumenta mortuorum , aliam fibi affumpferunt

1o. Me

cogitationem inícientiae: & quos rogantes projecerant, hos

l

i

[ illorum f

tamquan fugitivos perfequebantur.

eduxit te

4. Ducebat enim illos ad hunc finem digna neceffitas: &

tudiaem !

horum quae acciderant, commemorationem amittebant , ut

u*N

^. quae deerant tormentis , repleret punitio:

L

cum addu

s. Et populus quidem tuus mirabili

tranfiret, illi autem

RUE

novam mortem invenirent.

ter',

.

tygometr:

. 6. Omnis enim creatura ad fuum genus ab initio refigura-

fne illis,

batur, deferviens tuis praeceptis, ut pueri tui cuftodirentur

illaefi.

num: joft

D. E

7

'am nubes ca'ftra eorum obumbrabat , &-ex aqua, qua

alil quide

ante erat, terra arida apparuit, & in Mari rubro via fine im-

105 hofpi

pedimento, & campus germinans de profundo nimio.

14 Et.

$. Per quem omnis natio tranfivit, quae tegebatur tua ma-

1

nu , videntes tua mirabilia, & monftra.

erat: quc

9. Tamquam enim equi depaverunt efcam , & tamquam

agni

LR

I0. I j;

Pro gatj,

* (« deter manus käämtc: lu-f?unf.)

mata , factaque fixerat.

Vel di-

Cum lu(ctus recens effet.

citur

creaturam ia fua genera re-

ettorum ..

dri yoig

. Cogitarionem in[cientis.) Imprudens

formatam, quia jam multa in ZEgy-

TüUS . 55 [uo,

&onfilium.

pto contra naturam contigerant,

Projecerant.) E.xire feftinato compu-

alliet vert

lerant.

7. Terra arida apparur. ) ln imo

mari Rubro , per quod tranfibant

«

G'Mtumm

4- d hune fnem.) Adhunc exitum

lfraelitz.

Digna ncceffitas. ) NNeceflitas fub-

4viu,) |

eundz peonz juxta inevitabile de-

! Cumpus germinans.) Quafi cam-

&5 ü cr

pus herbifer , & floridus.

crctuin Dei gravitatem peccati in-

.

ELT

ultam

abire nolentis.

De profundo nimio ) ln maxima

t SUIU,& TU t

Comacmorationem.) Nfemoriam.

illa profunditate. In Greco eft, x

I2. I; 4l

x?xw.kuog fjiais , ex temþe/l'ate, vel fia-

lj U

Ur u deerant , Ee.)- Ut reliquas

&ibus violentis ; quafi dicat

Fia-

cruciatuum peenas perfolverent.

M POfiUS 1

&. Tranfever.) Mare Rubrum-*

us , & tempeftas verfa. eft illis in

, Mttet

Newam mortem.) St»o» S4yuTO» , meo-

campurm herbis , & foribus am«a-

CXdfloge

num.

wupm Omortis geuus.

ittiniffas x

Ó Omnis eznim creatura ..

refrgura-

9. ANatic.) Hebrzorum populus.

N f

(.

batur.) Sententia eft : univerfam pro-

A/f-:'nffja.) Prodigia.

d rnen j

pemodum creaturam , in fuo quam-

0. Depavernun:t eféum.) E'»Spä&;äm,

Nonenris

que genere,, & natura permanentem

PAf fent , Ícilicet. manna.

ana

AEUEQrm

ita in Hebrgeorum gratiam effe tranf-

bene

habiti ,

& pafti funt a Deo

Oiknfo

m ,

mutataim , diving voluntati fubfer-

In

*

anna illis dante , quam bene cura-

viendo , utrurfus videri poffet a Deo

ri folent a dominis equi nobiles ,

Po Vin

& generofi.

pemïüribug

reforinata , a quo in pf'ixxcïpio for-

E

CAPUT XIX.

63I

agni exultaver

& déph-

illos.

i

unt; magnificántes te : Domi*ne,ïqui liberafti

trpferunt

10. Memores enim erant äd'huc.eörum, qua in.incolatu

iant, hos

illorum fa&ta fuerant, quemadmodum pro natione animalium

fs &

eduxit terra muícas , & pro pifcibus eru£&avit fluvius multi-

tudinem ranarum.

Dant , ut

1r * Noviffime aütem viderunt novam creaturam avium , XExo.

cum addu&ti concupifcentia poftulaverunt efcas epulationis. 16.13.

1li autem

utr.

-12 In allocutione enim defiderii afcendit illis de mari or-

LE3I.

efigun-

tygometra: & vexationes peccatoribus fupervenerunt , non

Supr.

fine illis, quae ante fa&ta erant, argumentis per vim fulmi-

; 16- 20'

odirentur

num: jufte enim patiebantur fecundum fuas nequitias.

13. Etenim deteftabiliorem inhofpitalitatem inftituerunt :

quà, que

alii quidem igno:os non recipiebant advenas ,

| alii autem bo-

| fine 1

nos hofpites 1n fervitutem redigebant.

10

14. Et non folum haec, fed al

ius quidam refpe&us illorum

jr t2 mo-

erat: quoniam inviti recipiebantþextraneos.

15. Qui

tamquari

agl

IO. I» izcolatw. ) . /Mgypti.

fulminurm. Dici ergo poteít , eos

— À

Pro zatione animalium.) loco per-

per fomnium fibi vifos effé fulmi-

Vd d

fe&orum

&c.

VXel

animalium , ' Grzce eft,

nibus de c«lo tangi,

| genea I

&yTi e&y£o'teog ( nov.

[talice dicere-

fermo eft de fulminibus , que Deus

j ia d-

mus z[mogo d; produrre animal; , qux

in ipfos ejaculabatur, antequam ma-

ri Rubro abforberen

migerant.

fcilicet perfe&a fint.

T:ur. Vide Exod.

il

n imo

II. Viderunt.

Hebrzi.

14. 24.

M

-

d ganfiont

Creaturam.)

&y£7'1y , generationem.

Secuzodum fnas mequitiAs

f Ut eo-

"tvium.) Coturnices intelligit. Vi-

rum fícelera merebantur.

ede dicta c.16 n. 2.

I3. Etenim, Gc.) Comparatio in-

qui o

i

Efias epulationis.) ld eft delicatas

ftituitur inter /Egyptios, & Sodo-

z'ääo'lu&*i'a *rpvg)ïig , üut eft in. Graco.

mitas in crimine inhofpitalitatis.

[y m

I2. le allecutiome enim de[iderii. )

Dereftabilioren, &c.) Gravius con-

at d

Es zupauvSiíay , d com[olattonem ,

tra hofpitalitatem peccabant ZEgy-

ft, V*

fcu potius mitigationem.

ptii , quam Sodomite , quod' /Ezy-

cdr [11

O rtygometra. )N ide fup. cap. 16.n.2.

ptii male tractaverint de fe tam be-

Crt ll Ij in

ne meritos ; Sodoiite vero inhu-

Vexatioges.) Supplicia , & ponas

immilfas intelligit /Igyptiis.

mani quidem fuerint , fïd adverfus

Nom ffae sls qu& ante f4&a erant

incognitos.

n POPulu :

I4. E* mon folum lmc.)

Non .folum

argumentis) Puto intelligendum de

]

argumentis , & premonítrationibus

hoc inter Sodomitas , & Z/Egyptios

S',;Ww

futurorum malorum per fomnum

difcrimen intercedit. V«l potius, &

oftenforum , de quibus vifis ,

non folum propterea puniti funt.

! E yä[/:";

d)

T'dlm

—fupra

; funt ? De

cap. I8. 17*

Sed & alius quidam . refpetius emt.,)

g bene ^

Per vim fulminum. ) Vexationes

Grece, &A' 116 émiox.m4 EO T& u-

j 0008 ?

peccatoribus fupervenerunt per vim

TO», id eft, fedfi Viügacio erit,

-

"

652

LDBR SAPI.ENLTIE

E^

ao F

OAM

r5. Qui autem cum leetitia receperunt hos , qui eisdetm ufi

Vexavet

erant jufüitiis , (zeviffimis afflixerunt doloribus.

qua Tac

* en,

16. * Percuffi funt autem coecitate: ficut illi in

foribus ju-

bus enif

L

19.1I. ftij cum fubi

taneis cooperti effent tenebris, unufquifque tran-

fü, n

lens eis

fi:um oftii fui quaerebat.

MAl i

17. In fe enim elementa

dum convertuatur, ficut in or a-

Qo, À

[

no qualitatis fonus immutatur, & omnia fuum fonum cufíto-

li, qud

diunt: unde aeftimari ex ipfo vifu certo poteltt.

enti . tetji

tumburtrent

18. Agreftia enim in aquatica

convertebantur: & quaecum-

:

erant. anii

que er

ant natantia ,- in terram tranfibant.

ig. lgnis in aqua valebat fupra fuam virtutem: & aqua ex-

tiqguen(tis na-uree oblivifcebatur.

m m

io..; Flam-

N

-

utíane erit, qua fcelera vindicen-

Sicur in organo.) Qomtp d aNrg-

tur, alia ctiam de caufa ponas lIuent.

eit, tanguam im pfalterio , tanquam

) Scilicet Sodotnitz,

Quonutam Eviti.

in aliquo: mufico inftrumento lfonus

z

IS. Qm/ autem cum latitia , €$c. )

v

mutatur.

ui cum letitia in

Qz::zz;]*.l'zztis fonus imm

utatur.)^ Sonus

AEgypti vero , q

ex varietate modulationis aliud, &

M

..fuam regionem , & fua te&a admi-

miferant Hebrxos.

aliud nomen fortitur.

Ei[dem . .. juflizsis. ) ZEquali jure,

.Er ommia fuum fomum cufodiumt. )

INam acuta acutum , gravia gravem

& iifdem civilibus legibus.

S"'Ul—',./,f;mis ajla Xerzmt, 56) Ql'Pd dd

femper edunt , licet qualitas foni

Cene EH' [

mutetur, & modo Jeta canantur ,

magnam. perfidiim , & crudelitatem

modo triftia, &c. Videtur fimilitu-

fCleen

»ertinet.

Senfus verficuli talis vi-

detur : fi Sodomorurm cives penam

do inftituta ad - oftendendum omnia

e amp

ln

parere divine, omnipotenti , ac fa-

Tün, &

sravem meruere duritie in hofpites

pientiffimz voluntati.

ignotos ; quanto hi mijorem duritie

traditi f

l

tànta in notos , & receptos , & in

"Unsde «flimari,G6) In Greco clae

€ivitatem . accitos ?

rius hec habentur, &usp jgi» 6mdea

J6. Peceuffü iumt aurem cecttate. )

&4 TZG TOY (yäfyOvo/va oJeeg a,xt?;/fä'g,

fri

fKgyptii , offufis omni ex parte

id eft , 2uod ex 15 , qma. atla, funt.,

Mu

perfoici. poteft...

6r

tenebris.

74, md!nd 4

SJ;L fft i:l!i.

Sodomitz nimirum.

I8. 4greflia.) wteocia, terreffria,

"Wide hiftoriam Genef. Ig. LI-

loquitur de jumentis Hebrzorum per

LL UNPUA

mare trgnfeuntibus.

!"ddxm f "

Ifag "0'"1&

JIravfizim.) Angreffum.

Narastía igm tevram franfibant. )

Of zi quirebat.) Loquitur de

Pifces iatelligit in terrim ejctos,

u"df "n

nam:

Sodomitz domus

li n

[4)

(,

F. yptiis

cuin aquz in fa-ngu-ïnem c.onverfæ

Heris a )

" .oth oftiunnon inv*eïxicbant; Agy-

funt, vel ranas, quz ex aquis exili-

t t

ptii vero propriarum «dium.

runt.

entes doimos Hï.gypt'zorum; inva,feff

fdlg;ap

Eg. deje euium dum-eiesasenta comuere

Vlyj,

£uxtur. ) Ut cum aer prius clarus,

Ig. lgsis £a 4qua.) Ignis.grandini

& ;pf

obícurus. redditur , & tenebrofus,

admixtus, qui in aquis pluviis, &

T2j

* [umc

aut alia hujüsmodi fit mutatio,

grandine non extinguebatur.

CA PUT XE.

/

$33

ao. Flamms e contrario corruptibilium animalium non

isdetn uff

vexaverunt carnes coambulantium , nec diffolvebant illam,

quz facile diffolvebatur ficut glacies,bonam efcam. In omni-

onbys j

bus enim magnificafti populum tuum,. Domine, & honora-

[que trat-

:

fti, &-non def

gexifti in omg—i tempore, & in omni loco aíti-

t 1 orpa-

ftens e;is. ,

20. Nom vexaverunt carnes.) Lloc

Coambulantinm., ) inter Hamm-a?

um culto.

eft, quod fupra c. 16. Ig. Quodam

incedentiu.m.

enim tempore man[uetabatur ignis, me

Bonam e[cam. ) Manna. Vide

eomburtrentur , qua ad impio mi[[a

cap. I6. n. 22.

æupm

quæcum.

erant aninala. Vide ibi diéta.

n

;aqua G-

IN ECCLESIASTICUM

Qo.; Fla-

? 8 '31/56)&'7'4*

o, tanquam

.JESU FILII SIRACH

pento jonius

pDPaOrSOGUs

atur.) 'Soms

Ultorum nobis, & magnorum , per legem , & pmpxhe:w

nis alind,

tas, aliosque, qui fecuti funt illos,, fapientia demon-

Ítrata eft : in quibus oportet laudare Tírael do&trince,

1 W/;gd;'zmt. )

& fapientise caufa: quia non folumipfos loquentes ne-

;ï&lVia gïllveïïæ

nalitas lol

ceffe eft effe Deritos , fed etiam extraneos poffe, & dicentes,

" canafitul s

& fcribentes do&tiífimos fieri.

Avus mceus Jefus, poftquam

leur frmiitr

fe amplius dedit ad diligentiam le&tionislegis, & propheta-

endum. 0mpe

yenti, 4

rum , & aliorum librorum , qui nobis a parentibus noftris

tradiü funt: voluit & ipfe fcribere aliquid horum ,.quze ad

a Greco C*

F^

a

f) t

u

jui?

llrorum nobis , &£7c.). Clare ex

Qu fecuti funt idos.) Do&Gores

4 4

17 ff*

CA Greco fic vertas

czm l-

& peritos legis.

t4, magnacue uobis per legem , & pro-

phetas , 4!;0!75!8, qut eo$ fecuri fmmr,

Leoquentes, J In Grgco eft, d-

Íid ) if

vuiyee xoyr & legentes, fed fenfus poteft

[egjræ()ïum P'

zraditA füt , 0 que "serito l.quql'es Ifrae-

effe idem , quafi dicar

non fo-

litas nomime eruditionis, 6 faprentia,

frant

/

)

G o unde nom [folum . ipfé leüores poíFmr

lum ex &Hehbreorum libris profici-

Ifá

J

j

u

unt loquentes fcilicet Hebraice , &

p ea

Q* s

dotli evadere , fed f fipt Fudsoff , exiam

hzclegere valentes, fed alii etiam ab

exteris tdm dicendo, quam (eribendosnti-

his accipientes.

am G

gt

des effe oucant, avtis men: curz fe mulreum

1 3qüb

dediffet le&ioni- legis, €f propbetarum, Gc

Neceffe eff effe

yum V

ya'

;grito:e ) r':'vs&afg

voleir £f ipfe altquid borum feribere , &5c.

ficri- peritos.

epani

Bsbí. cum Com. Menack, Tosu. Iy.

Ll

ofb -5

pia

yuh

ul

634 LIBRI ECCLESLASTZ PROLOG.

do&trinam & fapientiam pertinent, ut defiderantes difcere, &

illorum periti fieri magis, magisque a:tendant animo, & con-

f

firmentur ad legitimam vitam. Hortor itaque venire vos cum

benevolentia, & attentiori ftudio le&tionem facere, & veniam

habere in illis, in quibus videmur fequentes imaginem fa-

Saþz'änf/'d

ienti2 , deficere in verborum compofitione.

Nam defi-

ft trigin

ciunt & verba Hebraica , quando fuerint translata ad alteram

Non autem folum hsec , fed &.ipía lex , & pro-

a Hl

linguam.

phéete , caeteraque aliórum librorum, non parvam habent dif-

M

[

ferentjam, quando inter fe dicuntur. Nam in o&tavo, & tri-

gefimo anno temporibus Ptolemaei Evergetis regis, poftquam

perveni in /£gyptum, & cum multum temporis ibi fuiffem, in-

M

veni ibi libros relictos , non parvsee, neque contemnende

doétrinze. ltaque bonum, & neceffarium putavi, & ipfe ali-

Ü

quam addere diligentiam, & laborem interpretandi librum

quis din

iftum: & multa vigilia attuli do&rinam in fpatio temporis , ad

profundu

ila, quae ad finem ducunt, librum.iftum dare , & illis, qui

volunt animum intendere, & difcere , quemadmodum opor-

. Sapi

4 Pa

teat inflituere mores

.

fuerint vitam agere.

, qui fecundum legem Domini 'PTOPO-

ti& ab

'EöciE-

L J

r

It

MNIS

ilt defideramtes dzfjäere ,« c; ) Cl-are

In c&avo , ä;' trigeffmo anno, ) Neb

lec

ab&ram Jb

fic Vatabl. zzde flediofi, €f qui fe bis

loquitur de anno ztatis fuz , vel de

dediffzt , multo majprem ad legsime

anno trigefimo octavo poft fcriptum

QU dicunt

vrvezdum profetium facerent.

hoc volumen Ecclefiaftici, vel a liber-

"Teitg, gf

Veniam dare.

tate Judxis data per Ptolomzum Phi-

MUS conven

Veniam lz/aäere. )

We g,

ZUgkyyouapy 8 .

ladelphum. 'Vide Jofephum 12. an-

la quibus widemmR fequemtes smagi-

tiq. cap. 2.

at - f

uem , &c. ) Grzca clare, Ignafcitc 287

Ever getis.

Qus vox .libefalem, &

pus j &ut

£s5 fíc , ubl "videamur, cum $m tnterpre-

L 2. z it

beneficum fignificat.

fabione elaboraUimus , quarumdam di-

lLrveni ibi Lbros. ) Grece eft, Zc-

E

1

v

P

3' !TZ'U."/JZ'(

ionum vim nom e[fe affecutz.

Sequi

pon» ,"id eft, exemplar , alii legunt

It ïeüïeJncï

imaginem fapientiz eft iconari expri-

éjodv», "wiaticum , ali dgoepu5», id

2[51.1 mmjü ,

mere eam f[apientiam

, que clarius

eft, eccaffonez.

Qb ep.

elucet in autographo.

"ddere. diligentiam.

) Afferreh , ad-

i W'üim*;i:lf;

-

Naz dtfciu?)t.) Grece, ix lc03vya-

hibere diligentiam.

4 Prig, ;;

p8, non idem valent, non eamdem

Multa vigilta attuli doBrizam.) Miul-

D

vim habent:

igt ld iEn'

tam vigilian , & ftudium adhibui.

m a,

later fe dicunfur.) In propria lin-

Iz fpatiotemporis. ) Quo in /Egypto

rgx*um at

gua, quafidicat , autographa Hebrai-

fui.

ca multum differunt a. Gracis, Lati-

Srcides o

Ad illay que ad finem dumnt.) Ut

quitoy o

uis , in qu& convertuntur.

h&c pracepta, & documenta ederem:

l

^

. G.

"

E

ä*eä * u

635 :

cete, d i

?

& con-

'OS Cur

ECCLESIASTICUS.

»

veniam

CAPUT PRIMU M.

nem f-

m deft-

Saþz'ämfz'a incomþïeiaeüþbilis,' C? inecreaturis relucens , aZr eter-

no originem a folo Deo omnipetente trabit, quam dat. diligentibus,

alteram

& pro-

ac limentibus ipfum ; nam timor Domini ,. qui bic multipliciter

yent dif-

commendatur , non folum fapientiam , fed &? reliquas Jecum

)) & tfi-

affert voirtules ; fimplici autem corde ad Deum

oftquam

accedendum eff.

Mnis fapientia a Domino Deo eft, & cum illo fuit fem-

mnenda

1

per, & eft ante zevum.

&

jpfe jli-

I.O

z

| Jibrum

2. Arenam maris, & pluvise guttas , & dies fzeculi

ï

uis din'imeravit? al itudinem coeli,

& latitudinem terrae, &

poris, &

profundum abyffi quis dimen'us eft?

ilis, qui

3. Sapientiam Dei praecedentem omnía quis inveftigavit?

jm opot-

4. Prior omnium creac

a eit fapient?a, & intelle&tus pruden-

j propo-

tise ab geevo.

LÀ

LHI z

s. Fons

EbcLE-

M&IS fapientia , €&te. ) Intciligi

ixrics, id. eft ereovir, quafi idem vf"c

d

T

ereavit , quod | paffediz.

Sapientia

hec debent de fapientia, ut

nng' ) vtþ

ab(trahit ab increata , & creata. lta-

vero creata prior omnium creata eft,

U? ,

ye d

Qque dicuntur aliqua, quz magis in-

quia ab initio feculi , & temporis

Yf feriptum

eam cum Angelis condidir. * Vel

creatz, aliqua vero, que creatz po-

creata eflprior , ( abavo, quia creari

i,velali T

slus conveniunt.

ymeum £ d*

Jnte amum.) Ante fzculum, q-uafï

decreta €ft ab &terno. Sapientia eti-

um 12 M*

dicat : fapientia eft ante omne tem-

ma increata, quz fecundum. humani-

,

tatem creata eft intempore, ab zter-

pus , & ut loquitur $. Paul. ad T'it.

iberalem, &

1. 2. ente femptra [ecularia.

no cenita eft fecundum divinitatem.

3- Izvefligrvit. Grxce imveff

' igd.äit,

r iteledus prudestia. ) Ec pru-

g d d

His fenzentüis alludit ad 1fa, 40. I2.

dens intelligentia,

Intellectus pru-

dentig idem eft cum fapientia, fed

ii Jeg

A,?Zui;f mmfus cjj? p,-;giiïö AGHAS . &S'c.

Siracides. reni eamdem — variis. effert

ipqh !

Job. 58. 4. - Uif eras, 7;:4172::'0 Poneägm

"

fusdamenta terra ,

[4

dicendi formulis.

4b avwo. ) Db omini &ternitate, ve

Mfre s i

4. Prior omium creata eff [apieneia-)

Dicit fapientiam creatam,; id eft pof-

ab omni tempore imaginario ; fuit

;'Wl-

) Mul

feffam a Deo, id. eft apud Deum in

enim ab sterno fapientia increata in

rerum matura extitiffe, & fub&ätiiï'e,

Deo formaliter, creat: v2ro eminen-

ter, objective , exemplariter, & ef-

) i IEgyPCO

Siracides enim fequitur Septuaginta,

j

[j

quiProv. g. 22. pro Deminas pe[fediz me,

fi cienter, five ut in caufa exemplari,

PUL )

üthabent Hebrza, &nofler, vertunt

& etliciente.

n educ

636

LIBRI ECCLESIASTICI

u. Ti

s. Fons fapientiae verbum Dei in excelfis , & ingreffus il-

lius mandata seterna.

23 exült:

6. Radix fapientiee, cui revelata eft, & aftutias illius qui

s

;

14 Ti

agnovit?

EE a E ERISER

1

e

| dom, d

|

nTi

7. Diíciplina fapientive cui revelata eft, & manifefta? &

mültiplicationem ingreffus illius quis intellexit ?

E füntoni

g. Unus eft altiffimus Creator omnipotens, & rex potens ,

14 Dil

&.metuendus nimis, fedens fuper thronum ilius , & domi-

r

| EU

nans Deus.

fione, &

. 9. Ipfe creavit illam in fpi;*itu

fan&to, & v-i—dit , & dinume-

16.* ]

ravit, & menfus eft.

in vulvac

1o. Et effudit illam fuper omnia opera fua, & fuper omnem

jü&iSä & |

carnem fecundum datum fuum , & prebuit illam diligenti-

bus fe.

-

'——-———.

IL Timor

IT. Ti

5. Fons [fupientie verbum Dei m ex-

p'ræcädenti. Difciplina fapientie ett

tio , E lg

celfés. )

Quafi dicat

Verbum Dei

ipfa ordinata Sapientie methodus,

etus e .

difpofitio , & ratio, qua cuncta fa-

excelfi in cclis excelfis habitans eft

Affert tlo

fons fapientiz.

pienter conftituit. Multiplicatio in-

Y Tiog

Inp excelfis.) N el eft epithetum Dei,

greffus multiplicitas eft. viarim, &

modorum ejus.

' eüimonm

vel fapientiz, queterrena noneft, fed

coaleftis.

8. Super thbromum illius. ) Id eft, fu-

E'f lmgirud

Jpgref[es iBiws.) ^ Grmce

wo;æ/az

per thronum . fuum Grece áyTr8, ma-

fculini, non cvr£g, tceminini.

duric, greffus , "wvie,. femite. Senfus

tlipi de qi

eft: vie, & rationes,' juxta quas fa-

9. Ipfe creavit illam im Spiritu fan-

QUi timent

pientia in gubernandis creaturis pro-

&o.) Videntur hec dici de fapientia

creata, quam cum creaturis, Ange-

T* Ti

cedit, funt fixe , & perpetue inftar

extremi;.) [

mandatorum zternorum.

Vel fen-

lis v. g. creavit in Spiritu fan&o ,

fus eft ; via ad fapientiam funt man-

hoc eft cum Spiritu fan&o, & etiam

fom.'s ftt f

ex amore,

qui tribuitur Spiritui

Intellie i

data zternum duratura : quare totam

hanc fententiam aliqui fic vertunt :

fan&o, non autem propter commo-

&t p]o

Fons fapientie fermo Dei celfifimus eft ;

dum fuum, cum ipíe nulla re opus

Difünäionis

habeat.

Si locum hunc accipias de

& aditus [empiterna ejus pracepta.

: Bfüediccmr

6. Radix [apientía. ) Syrus vertit

Sapientia increata , 77 Spirize fanülo,

fibus, Säne

intellige, cuzz Spzritu [z5cfo , quem una

lem'ir?i,. fs.

radices, Arabicus fumdamenra.

cum Filio produxit.; procedit enim

Cui revelata eff.)

Quafi dicat : ne-

^ !4' D*')Hm

a Patre, & Filio.

:/4.)

[

mo fapientie originem, rationes,

IO. Et effudit illam fuper omnia

modos cognofcit , quia radix fapien-

i

tiz eft Deus; quem nemo perfecte

ra [&4.) Quainillis elacet.

&ibu, 4

Secundum datum [uum.) Prout fci-

Qüigbu

$ fe

intelligit.

licet cuique eam dare , & communi-

"Aflutias.) In bonum capit Siraci-

care voluerit.

cognofbendäm

'

Ín Greco eft ,

Dj

des, ut ctiam LXX. in Proverbiis.

xard T4y Ó90:5 &vrS Mledici 36()'w vo

lünc

7. Di[Eiþlz'nal fapientia , 65c.) Idem

ViüOHEm

cant, quantum cuique fumere opus

dicit aliis verbis , quod dixit verfu

elt.

M: "fritir,

b

] C()nlm

C A-PU-T-

I

637

fhus i-

É

i1. Timor Domini gloria, & gloria'tio,& laetitia;, & coro-

na exultationis.

s quis

. q2. Timor Domini dele&tabit

cor, & dabit lgetitiam , & gäul

ium, &longitudinem dierum.

f* &

13. Timenti dominum bene erit in extremis ; & in die de-

fun&Gionis fuse benedicetur.

14. Dile&tio Dei honorabilis fapientia.

' domi-

1j$. Quibus autem apparuerit in vifu,

diligunt eam' in vi-

jone, & in agnitione magnalium fuorum.

jnume-

* Pfat.

16. * Initium fapientize, timor Domini, & cum fidelibus

IiO.1O.

in vulva concreatus eft, cum ele&ti

l

omnem

s foeminis graditur; &cumt

Prov.

jufts, & fidelibus agnofcitur.

I. 7

[igent

EM Y

9. iO.

Wasetsum.

| 1. Ti

—ÀÀ——

Timot

II. Tzzer Dom:ni gloria , & glof1'4;

d6. Imitsum fapientie timor Domini.)

yentis eli

U0 , Ó5 letifia , E coroma exulraticnis. )

Eadem fententia habetur Pfal. 110. v.

nethodus,

Senfus eft : timor Domini conciliat,

Io. Prov. J. 7. ubiinitium in Hebrzo

cun&a le-

& affert gloriam, Iztitiam , &c.

eft. ryu w refeirb, Grsce dpyz, que

Jicatio it-

12. Trzer Dominmi delellabit cor. )

voces, & principium, X principatum

jarim, &

T'eftimonio prafertim bonz confcien-

fignificant, & fenfus effe poteít: ti-

tiz.

mor Domini initium eft, & primi-

Vi effe

Et longitudinem.dierum. ) $Syrus v;-

tie. fapientiz

vel timor Dei , at-

dyra, t

tam aternam Nertit, poteft etiam in-

que rceligio, &c. in virtutibus mo*

jl«

telligi de diuturnitate

hujus vitz,

ralibus principatum tenet; vel timor

rita. M

quam,timentibus fe largiturDóminus.

Dei primus fapientim cffecus eft,

Cum fdelibus 1m "vulva comcreatus

e fapienzlä-

15. Timenti Dominum beut erit im

i MF

extremi.) Syrus, Qui tbmet Demm

eff. ) Quafi dicat

plerique fideles

u fantiy

bonus ff fimis ejus.

etiam in utero accipiunt a. Deo do-

le extiremis ergo

) & ct.l;lm.

intellige in. morte, judicio divino ,

num quoddam, quo ad piecatem pro-

, Spirizul

& xterna gloria.

clives funt.

Sic de fe dicebat Job

" commo-

Defuntlionis.) Mlortis.

Ccap. 31. AIS.. zb z'izfzmtizz erevir me-

la 1 oj

Benedicetur. ) A Deo, &ab homi-

cum miferatio , 6 de utero matris egre[fa

accipits

nibus.

Sane Chriílus dicet :

Vezite

tþl UZOCCH/.

Vel fenfus eft: timor Dei

ita adhzret fidclibus, ac fi in utero

ji [a9

benedidz, G.

matris illis effet concreatus,

. quem um

cedit eim

14. Dile(;o Dei Lbomorabilis fapiem-

Er cum elellis feminis, &fc. ) Cum

Ba.) donor Derpreclara eff fapiBatia,

eximiis fomninis fidelibus graditur ,

ut alit vertunt.

amia P

ut etiam cum viris , utrosque comi-

IS. Qwuióbus autem apparuerit in 1:,?17;.)

tàns , & ded 1cens per viam manda-

Quibus fe. videndam

torum Dei.

Aliqui legunt fezzzz5,

prott .

cognofcendam.

præb.uerit y od

d COmmum

cum in Grzco fit oxspporrog , & favet

Diligunt eam n wz]fonq.) Per folam

Syrus , qui habet : cum femine eorsm

rao a 1

h('[ avlflv

hanc vi(ionem amore illiuscapiuntur.

conflitutaeft mifericordia ejus, & Ara-

juf

In agnitione

K

magnalium — fuoram. )

bicus qui vertit : ewz femine bonorum

met O

IMagnificorum fcilicet operum ejus.

excellentia tdlins.

LLBRIECCLESLIASTICI

?

658

1v7c Ti

mor Domini, fcientice religibütas.

L

24 X

|. detur: (

18. Religiofi

tas cuftodiet, & juftificabit cor;

ucuüditaterh ;

atque gaudium dabit.

L]

LI

9

s

L

i9. Limenti Dominum

b»enke erit, & in diebus confumma

: longevi

tionis illius benedicetur.

*f Ín

ao. Plenitudo fapientia*

[25: exe

s illius.

eft ti—mfzre Deum, & pleunitudo a

frué&ti

M. Ti

2T.

mnem domum illius implebit e

generationibus, & re-

20. Na

ceptacula a thefauris illius.

| Cundia er

replens pacem , & fa-

22. Corona fapientiae timor Domini,

29. Uf

lutis fructum :

- Jucundits

3o. Bo

& dinumei*avit eam: utraque au:em funt

& labia n

dona Dei.

24 Scien-

Lt T

des Sapienutia anima ]ftfh

Vel etiam

x———

Ur eum juflis , & ffdelibus agnofeitur. )

fermo eft de domo materiali, & fru-

Vatablus , aptd jufes, & fídeles wifttur.

24. (,5;77'9[

Gibus temporalibus, nam Deum, &

tores, &dif,

17.

Tiosor Domini [cieutia re/z'giajït,u.)-

regnum ejus quzrentibus etiam hac

1 imbris m

'eTimor Domini eft fcientiz,

id eft,

Ífciens, prudens , & vera religio, &

adjiciuntur , Matth. 6. 13.

BIUL. Copiar

Implebita gencm:ianiäus. ) Fructibus

eftia j q-uam

pietas, five pius Dei cultus.

fcilicet , qui

&

generantur a fapientia.

taliee r

Ig. Relgiofgas cuflodiet , jufifrcabit

N

Et receptacula 73 tbe[auris Hlus.

)

intelledus p

eor , 6c.) Alii vertunt : faedtzras an-

Eftrepetitio prioris hemiftichii, &

Orum,

£cm cor incolume, juftumque reddez , 8

fenfus idem, aliis verbis expreffus.

Testytju,

eidez jucundiratem afferet , & ganzsum.

02.. Cirona [apieutie fisor Damini.,)

am;/c&m,,'m J

Sunthzec fimilia iis, que dixerat 1

'Timor Domini vocatur corona, quod

Véttünt,

IHI.& I2.

Ig. Zrment; Dominmm bemé erit, &

timentes Dleum corona fapientiz ex-

. 28 Mdj

ornetj, Magnum eruditionis orna-

piéntis,

zm diebus aa;zjitmmatiani: iMliss Lbenedi-

Tmentum pietas.

.Rf'mi (jus ]p

dicezur.) &Repetit, & inculcat, ver-

Replezs pacem. ) Grzce, germinmans,

nga.fvo':g lo 4

bis parum mmutatis , que)fï dixerat fu-

ayaxS N .

Pax Hebr. non tantum

"T lonpity

PI'R ne 13-

*

pacem figaificat, fed etiam omne

QO. Plez:

f2do ]Zzp[entia eft timere De-

Ixerat l D)

zÀ. ) Sicut inchoatus amor eft in-

bonum complectitur.

?D. Iytojug

Saluris. ) Grace, öf-:/zst':cg, fänifat:ïr.

anh& fé

choata fapientia, ità perfedus eft

confumunata , & perfc&a fapientia;

Q Er w'dif, & digumeravit eam.)

IOfa j HVC

lls

nihil enim aliud eft vere fapere,

Dixerat. fupra neminem dinumerafle,

) on io&

i

aut vidifle fapientiam preter unum

liS h

01

quam Deum timere, & pie colere,

Deum, nunc dicit ex Dei beneficio

RL27713

per&jti

« rtvereri.

Pienitedo /rutlibus illius. ) Id: cft ple-

etiam timorem Dei videre, & dinume-

l I;VU;L

nitido iructuum fapientie caumulat

rare fapientiam hoc eft fapientie ra-

Siv

"

tiones, & opera faltem ex parte.

Qttod t

uod a

tinentes D'eum, vel uteft in Grzco,

"Dntat i

eos zzebriat, id eft, faturat, replet.

lliraque attem [unt dona Dei. ) "Ti-

tithori

p Ati&n

Cütie

QI. Omwunm domum illius.) Animam

morícilicet, & fapientia, velpax;&

f

fciicet ; nam ut dicitux Sap. 7. 5e-

$p

falus, dequibus vexficulo p,rïæcedent.i..

"VGQ"F/:

t

-

CAP DTL

550

24. Scientiam , & intelle&um prudentice fapientia compar-

Iitem,

tietur: & gloriam tenentiurm- fe exaltat.

25. Radix fapientide eft timere Dominum : & rami illius

fümmo-

longsevi,

26. In the

fauris fapientite infelle'&us, & Íícientiae religibij-—

itudo a

tas: execratio autem peccatoribus fapientia.

. 97. 'Timor Domini expellit peccatum.

$ &t

28. Nam, qui fine timore eft, non po

terit juftificari : ira-

cundia enim animofitatis illius: fubverfio illius eft.

n, &

29. Ufque in te

mpus fuftinebit patierfs, & poftea redditio

jucunditatis.

s

em fünt

I

30. Bonus fenfus ufque in te

mpus an condet verba : illius ,

& labia multorum enarrabunt fenfum illius.

" Sciet-

31. In thefauris fapientiee fignificatio difciplinee.

—ÀÁ—

LT

32

Execra-

d

'Vel etiat

li, &i

24. ('cm;;zrtiettzr.) Inter ho's audi-

dy9e Qu.oówc, vir irm;undu:, & qui pre

| o &

tores, & difcipulos Grzce :£au/2ei5,

iracundia , aut verbis, aut factis inju-

rius eft in alios, hic fane nifi mores

etiam hac

in imbris morem immifit , quod ma-

gnam copiam fignificat.

Porro fci-

mutct, juftificari non poterit, id eft

.

Trsdtibus

entia, quam largitur fapientia, for-

juftus non erit.

H

lracumdia enmim amt

mofftatts , &c. )

!

fapienti?

taffe eft cognitio credendorum, ficut

Grece, zam ruimam 6j creat spfeus ad

p d

lliut.

)

intelletus prudentiw cognitio agen-

dorum.

iram) proclivitas ; namruit in contu-

niftici, &

Tenentium fe. )

Poffidentium ,. &

melias , maledictiones , blafphemi-

exprel as

as, &c.

Jf Doniu.

amplettentium [e gloriam extollit , ut alii

vertunt.

Qg. lsque sm tempus fufiimebiz patz-

:oronas quoe

25. Radix j?zpi:ntia.) Init*ium- fa-

ens.) Usque dum aflictionis , reique

ayienz

,

;

adverfe impreflio tranfeat.

uonis 0*

pientiz.

Rams ejus [ongfe

',vi.)- Grzce , p eon-

E£ pofca redditso juc:&nd&at&s.) Cum

p£otumig lozgevitas.

Dat enim timor

fcilicet fefe aperiet ferenitas, nubibus

ó ([;'mifmnj j

moleítiarum difcuflis.

Vir lenis ad

noïl tanum

Dei longitudinem dierum, ut fupra

dixerat n. I2. Vide ibi dicta.

e

tempus perferet injurias, fed.poüeæ

eium O

26. Iptellettus.) Intelligen:ia.

illi gaudium o

rietur ex patientia.

Scientia religiofitas. ) Scientia reli-

3o. Bemas femfus. ) Mir fenfatus ,

Mib

2

fl"J.(;, (('j"h

'

iofa , five religio fciens, && pru-

& prudens, vir cordatus.

u

u

j

ens, non ignorans , & errans , qua-

dg tempus. ) Opportunum.

d, nlm?f

ii

lis fuperftitio.

V'erba 4llius. ) N exba fua fibi impe-

unum

Execratio.) Res execrabiles.

rabit, ne loquatur, cum potius ta-

yrate

figo

cendum eft.

Da ben*

Q7. Timer Domimi expelliz,peccatum-)

& duumte

Sive quod : jam admiffum eft, five

Er labia multorum , €fc. ) E hinc

)lemæ I

quod tentat intrare.

Prafertim vero

laudem a multis feret , quafi fenfa-

faj

tus,

ex l;dïü

timorimpatientie, murmuris, &ira-

,,Detï

cundie, & fimilium expellit, dequi-

3t. $

igniffcatio dileipline.) In Greco

bus pergit verfu fequenti.

eít ,,þar:tba./a fezentite

Parabole ab.

d $s

h)aï;

p p

qent

28. Qwui fine tiuere eff, &c.) Grce;

Hebr. vocantur fententie graves, aþ-

!

Á

640

LIBRI ECCLESIASTICI

32. Execratio autem peccatori, cultura D'ei.

23. Eilis

concupifcens fapientiam , conferva Juftltlam, &

J fere

Deus præbeb1t illam tibi.

& quocï

shentes t

44. Sapientia enim , & difciplina timor Domini:

beneplacitum eft illi.

*

fs

& manífvetudo ,. & adlmulebït thefauros 1111us

35. Fides,

36. Ne fis incredibilis timori Domini :

& ne acueiïems ad

l

IU

ïllum duplici corde.

n

41. Ne fueris hypocrita in confpe&u hominum , & non

fcandalxzerls in labiis tuis.

?. Dp

füfcipe v

48. Attende in illis ; ne forte cadas, & adducas animae

(*

Gonis,

tuae inhonorationem.

; uf

39. Et vevelet Deus abíconía tua, & in medlo fynagogse

elidat te.

Qt crefcat

40. Quoniam accefï'fu maligne ad Domin

um , & cor tuum

4 Ümn

CAPUT

lote fuítii

plenum eft dolo, & fallacia.

tentia fic fe habet, 4 dnxti o 95 $0i

ditx, dotte, pmdemes, que vitam,

& . mores m(äruum:

Has tanquam

xuprs £ydei)g Gv , Ne timore Dei. ( id eft

A jnfhm

gemmas habet fapientia in thefauris

preceptis Dei) /fs zzo£fequens ff foxte

fum

egtus füezis, Woh egeüdte abduci ab

datorm

officio.

Pupanrs ,

32. Execratio.) Kes execrabilis,

ven.) Pa |

Ct::ttzr:t Dei. ) Qeoosfitia , ut in

"Accefferis ad. eum, ) Timorem fci-

Greco, relrgio, piezas, Des euttes.

licet Domini, & confequenter ad ip-

nendam, &

fum Dominum.

2. Deprz f

^0

'ï:)n

Conferva juflitiam. ) . Grgce,

enim animj

iyroAdg, precepta , Dei mandata.

Dæplzcz COrde.) Non fincere, fed

fi&e , cum bypocmf'ï.

Vel partim

Wa mvruenze

:m S.æ')zentzz emm

€ difezplima. )

w d IY

Supplu, cfï timor Domml, Cconnexa

fidens ; .parrim diffidens.

COI' tuum, H

Y

37- Nefuer:: ,g)i)afr/la, £&c. ) Vir-

fcilicet cum timore Domini , ex quo

letis

oritur juftitia, & mandatorum obfer-

tutem, & pietatem, quam non habes

23 7-

vatio.

pre te ferens.

Quod beneplacitumeft i. ) Quod

Scandalizeris im laliis tuis. )- IMen-

M Häge]

tiendo, & fan&ltapm fimulando,

lVifgg ]e

plicet'! Domino.

fer ape , l

35. Eides.) Fidelitas , qus facit ,

offendiculum tibi ipfi objiciens, &

Mine Duyj;

ut fideliter preftemus ofncia , que

ruinam conciltans.

flfllïlz AF

Dec , proxiinis, & nobis debemus.

39. 9itende in iiljs. ) Quid fcxhcct

tionum reg

Maufuerudo. ) Que potiffimum in

loqndns ; quid labiis profetas, quid

patione cernitur, ut fcilicet &equo

pfOL()qu aris.

E Qu tenta

animo feramus adverfa.

nnma fu. ) Tibi.

Cipiat teth f

'UEr [ mæ[l(&

Mimpiebiz thefauras illius. )) Qui fci-

dnkenoratéonem.) Probrum, dede-

71? j( [/7

& manífuetudi-

cus.

Qu

licet habet fidem,

f licat .

nem.

309. Im medio Sy;fmgagæ. ) Mdn'næ

" Clpltes

4

multitudinis.

pote Obdu

Incredibilis. ) M àmei9ong eft

in Greco, se [/£s rebel/;$, contumax,

Ehdat te. ) Dejiciat, profternat te.

Pertmhata

q

inobcdiens.

inGreco tota hxc fen-

40* Alzzlz'mc ) Ficte , ac dolofe. :

0b U&a eü

Ai l t (

OCAPUT-H:

641

itam, &

CAPUT H

JDeo jär*vimrzb flet in juflitia,. Dei timore , €? pd!iem*ia : E

: & qui

mentes «ero Deum credant , fidantque in illum, & maximos binc.

frh&us accipient : xe autem incredulis , &? impatientibus :

os illius.

^

celferis ad

ejrectus quoque divcini timoris explicantur.

1. [.Mii accedens ad fervitutem Dei, fta in juftitia, &,timöre, Matth

,& m

& praepara animam tuam ad tentationem.

2. Deprime cor tuum, & fuftine : inclina autem tuam,

& L im

cas anima

fufcipe verba intelle&us ; & ne feftines in tempore obdu- 3: !7

€tionis.

fynagore

3. Suftine fuftentationes Dei : conj

ungere Deo, & fuftine;

ut crefcat in novifífimo vita tua.

; cor toum

4. Omne, quid tibi applicitum fuerit , accipe : & in do-

CAPUT

lore fuftine'? & in humilitatg tua patientiam habe :

wj

5. * Quo-

- a. (L88

I.

N juffitia.) QObfervatione

rüm cornere.

In Grzco eft, Zoa«-

'Ea:;fm/,ï, od

datorum Dei.

(man-

qiosydc , zedutlionis, rllationis, cam fci-

hilte abducl a

Prapara anmimass tuam ad tentatio-

licet in te fertur, aut immittiturten-

-

nem.) Para te ad tentationem fufti-

tatio.

Timorem 1c-

nendam, & fuperandam.

3. Suffine fuflentationes Dei. )

Ex-

quenier alit-

2. Deprime cor tuum. ) Mumilitas

pe&a expectationes Dei, quibus fci-

enim animique demiflio magnum con-

licet expectatur auxilium a. Deo ; fu-

; fincetts fd

tra ingruentem tentationem remedi-

mitur enim fuftentatio pro expecta-

yd puom

um eft. In Grzco eft, Z9vyo», drrige,

In faffen-

tione, ut ad Rom. 5. 16.

cor tuum, ad normam fcilicet divinz

A

fatione Dei ad offen[ionem jufitie ejus.

.ff;ï g[') V';F'

legis.

Gozjungere Deo,) Gr&ce xoAkcu9ni,

Er

fuféine. ) Grece xapripue'o» fole-

m 102 hii

copglutinare per arctiffumum orationis,

ra4, flagella fcilicet a Deo immiffa ,

affectus, & adhzfionis

conftantis

j hii

Y Mar

/

& divine. legis difficultates.

Firili-

vinculuim.

n fimulab

d'J q

zer age , 69 confortetur cor ?5um, €y

jhfine Domine, dicitur Pfalm. 25. 14.

Et füffine. ) Grece w9 dmogÜg, me

ohjicit

defcifas, ne xecedas , ne tentationis

Ipclina aurem tuam , &c.) Aliudten-

impetu divellaris.

tationum remedium afFertur , ut fcili-

| Quid fciiet

€et qui tentatur, prohis auribus ex-

Ur crefcat im nmoviffimo "vita tua.

Pïofeï?*s' q

cipiat re&ta fuadentium monita , quzx

Utin fine tentationis crefcat latitia

tua in prefens , & poftea xternum

verba intellctlus appellat.

j

Et ue feffines in tempore obdutlionis,)

audium ; hzc enim vitez nomine de-

f brüm:

Quuafi dicat: ne tua impatientia te

fignantur.

4('0"

pr&cipites , confilium capiendo tem-

4« Ormne , quod . tibi applicitum . fue-

)g&w

)M

pore obductionis, cum ícilicet mens

ri. )

Quidquid fhali acciderit, & a

perturbata quafi quibusdam nebulis

Deo immiflum, & applicitum tibi

('t rfjïf

obdu&a eft, & velata, ne poílit ve-

fuerit.

IP k]

Joie

Q

Bibl. cum Com. Menocb. T. IV. —

Mmmm

&

-

LIHBRKI:

ECOLES

LASTICI

42

15

* $3p.

5. * Quoniam in igne probatur aurum, & argentum: ho-

non pt

3. 6. mines vero recept abiles 1n camino humlhadoms,

16. !

6. Crede Deo, & recuperabit te: & dirige viam tuam, &

quetu l

fpera in illum : Serva timorem ilius, & in illo veterafce.

. Metuentes Dominum füttinete mifericordiam ejus: & non

I?.

I J

Ü

dmfieqcatxs ab illo, ne cadatis.

N

lllius :

8. Qui timetis Domlnum , eredite 1lli : & non evacuabltur

merces veflra.

I)(

d;

^ Qui.timetis Dominum, fperate in illum , & in oble&ta-

tlonem veniet vobis mlferlcordla

ao(

10. Qui timetis Dominum, diligite illum : & i

ummabun-

confpet

tur corda . veftra.

o[(;

rr. Refpicite filii nationes hominum : & fcitote ,

quia nul-

n

)

lus fperav1t in Domino, & confufus eft,

LL

L

* Pfal:

I2.

1 thamu

* Quis enim permanüt in manda:is ejus, & dereli&tus

39. I- eft? aut quis invocavit eum, & defpexit illum? -

23. i

daJH

I3. Quoniam pius, & mifericors eft De: IS, & remittet in

die tribulationis peccata« & prote&tor eft ommbus exqmren-

—

tibus fe in veritate.

Liiis f

llN)m

14. Vae duplici corde & labiis fceleftis, & manibus ma-

lefacxentlbus

& peccatorl * terram mgredlen i duabus viis.

M:m:äu

7[.-(]?5/!// al

Ijo Væ

Tfïm;æh

PC IH

Xrt de d

Acetpe.) A'oufyeg ASza , libenter fu-

In oolcarionez) wenmiet wvobis mi-

Tünc idem

feipe

habent Grezca.

ferzcordia.) Mlifericordia Dei, quam

eï(ïg d JPhC

Et im bunilitare tnapatientiam babe. )

fperaftis , vos obledabit , cum rem

tempoubu.

Cum fcilicet de-xcerls, afllizeris ,.ad

fperatam, hoc eft, falutem przfen-

bu Culyl a;

humilem ftatüm redl geris.

Græc,e eft,

teimn, & «ternam hrrrletur

» dA&ypuaur: rantinootec 08 y.axpos.)-

Io. Il!ummaäunmr corda vefira. )

pls,t [th]]

Plls "l ddm

quag50» , hoc eft , murarionem bumiliatio-

Lumine non tam cognitionis , quam

Cüm Cath

B Iu [Ongdüzm.»er ftras.

confolationis, & zaudu, juxta illud

o5« Receptibiles. ) Grace 3&1470:, ac-

lfa. 59. Oriezur i tenebris lux zua, 68

md Um: C

IS Via't

cept; ,. & grati Deo.

tenebra tua erunt ffcnt meridies, &5 re-

Thillis &«

6. Crede Deo.) Confide.

quiem dabit.ribi Domimus femper , &

pide a

ll

Rectperabir te.) Grece avw?wJ;enu

Unplebit [plendoribus animam. tuam.

lg

It.

Narz0zes

(Uflt, 1105

f'fcipiet te, & reftituet te in priftinum

bomznum ) Graece

gl ) üt Petr

ftatum, efficiet, ut priorem ftatuimn re-

ap X« cycvug, .mz*zquas generationes.

cuperes j

curam tui (Tcrec

13. lm die tribulationis. ) Pceniten-

D

] s"fm.

tiz Ícilicet ,

Vetersfce.) Con fenefce.

cum quis fe propterea

[ [",(0![(

7- Suffznete mzfrtäard;dm ) Expe-

affligit , quod peccaverit.

&ate mifericordiam,

I veritare.) Mere, & fincere.

i lncrgd

Dtes

» Ing]

8. Credite, ) Confidite

I4- Daplici corde.) Fi&is, hypocri-

BHt Y

etbun

Non evacuabitur merces veffra.) Non

tis , dolofis pietatem fimulantlbus

amittetis mercedem.

cum fint impli.

!dj 'HWS

OHERatem

CAPUT

l].

643

um : ho

:5'.1 V difiolutis corde, qüi non credunt Deo :

& ideo

non protegentur ab eo.

üm, &

16. V& his, qui perdiderunt fuftinentiam, &

qui derelii

rafcg.

querunt.vias re&tas , & diverterunt in vias pravas.

: &non

17. Et quid facient, cum infpicere coeperit Dorminus?

19

. Qui timent- Dominum , non erunt incredibiles verbo

coabitur

illius

& * qui diligunt illum , confervabunt viam illius.

* joan '

I9

. Qui timent Dominum, inquirent, quae bene

placita funt

14 23-

- oblech- |

€i : & qui diligunt eum, replebuntur legeSWfpfius.

20. Qui timent Dominum ; pr

o

parabunt corda fua ,

& in

confpettu illius fané&tificabunt animas fuas.*

mihabun-

'

21. Qui timent Dominum , cuftodiunt mandata ill

ius, &

1.

patientiam habebunt uíque ad infpe&tionem illius

quia nü

22. Dicentes: Si poenitentiam non e

gerimus , incidemus

in manus Domini, & non in manus hominum.

lerelithus

23. Secundum enim magnitudinem ipfius , fic & mifericor-

omittet t

dia illips cum ipfo eft.

Mmmm 23

CAPUT

exq!.lifen-

Labiis fceleffii. ) Mlendacibus , ac

*

I9. Replebumtar lege iþfzzx.) Eam

impits.

pline inquirent, cognofcent, exequen-

jipus T

tur.

Makfiäus malefactearztus. ) OXSpei

TApeiA.tyeac , manibus remi/Fis, prgris.

20. Praparabunt.corda fia

; ) Com-

Ij

e

Terram ineredienti duabus viis. ) Di-

ponént animz fuz ftatum , cogitatio-

/

xerat de duplicitate cordis, & oris,

nes , defideria, actiones, & mores , uc

Uef 'Wþl) ml'

nunc idem notat in operibus.

1ili

eos conforment legi , ac voluntati Dei.

ergo duplici via'ingrediuntur, qui fe

a, qum

r

temporibus, locis, & perfonis, qui-

Santlificabunt animas [mas.) Grzce ,

» cuim

bumilabunt amtmmas jäms.

Hec enimn

icm Pfæfe"'

bufcum argunt, accommodantes mo-

fubmilfio , & reverentia eft przpara-

do pietatem fimulant, modo cum im-

tio ad Dei dona excipienda.

Eadem

püs gradiuntar.

Tales funt, qui

i, sj

eft fanctitas anime , & fanctificatio

;ionis !

qj..nm

cum Catholicis Catholici perfonam

Dei, qua fcilicet Deus fumma reve-

induunt, cum hzrericis haretici.

NU jiu

I5. Vs diffolutis corde, 62c.) M & xe-

rentia fanttificatur, & colitur.

jj n f yji'

OI. Usque a infpeti;omem. ) Vifita-

uiliti, « U,

mifíis, & tepidis, qui molliter, & te-

tionem illius, donec fcilicet ipfe beni-

pide adhzrent Deo, nec illi planecon-

j [empt

fidunt; hos enim Deus permittitmer-

eno vultu nosrefpiciat, & a malis libe-

um f0

gi , ut Petrum in fluctibus.

ret, vel usque ad infpe&ionem , id eft

) Gract

usque ad judicinm.

geri

"I6. Suffineniiam. ) Grece parien-

j :g!

t'iam.

22. lp mazas Domini, 69 mom inma-

Boniti

17. Jafpicere.) Inquirere, judicare.

nus bominum.) In Dei ultrices manus;

!'[C' Pmpte

;'ea

uge ut potentiores funt, ita acrius

I8. Imeredibiles. ) íncreduli, ditfi-

dentes , inobedientes; hocenim figni-

puniunt, prafersim poft hanc vitam.

t: (mcefc'

ficat verbum Gracum Zzc9 $o 861

d

Seanzdum

enim ma gnimdinem

&.130 hypOC

r

Vias :lliss.

) Dei legem, virtuten*lm "

ejus , 65c. ) Sententia eft; jufti, & pii,

ümulansibus ]

honeftateimn.

ut fupra dictum eft, patientiam habe-

644

LIBRI ECCLESIASTICI

CAPUT

11I.

€, Qu

die ora:

Honor parentum multiplicem Dei meretur. benedictionem , C? in-

j Q

bonoratio. maledicfionem , madefha -animi laudatur. contra. curiofi-

Obedit p

Watem , C& cor durum, nequam, &? füperbum vituperatur,

$ Qu

tis (erv

laudato japiente , &5* eleemofynam tribuente.

y *l

lii fapientiae, ecclefia juftorum : & natio illórum , obe-

I.FI

trem tuu

dieniia, &,dile&tio.

1o. Ul

2. Judicium patris audite filii :

& fic facite, ut falvi fitis.

tllius in i

3. Deus enim hgnoravit

patrem infiliis: & judicium mairis

I* B

exquirens, firmavit in filios.

tem mati

4. Qui diligit Deum, exorabit pro peccatis, & continebit

fe ab illis, & in oratione dierum exaudietur.

p

ploria,

5. Et licut qui thefau

.uam.

:

rizat, ita & qui honorificat matrem

1 Gl

p

.6. Qui

filii pate

bunt, preparabunt, & fanctificabunt

.. Deus enim bunoqurit patrem im

corda fua, ia eo fpes omnes fuas de-

ffliis. )

Quafi dicat : ideo obedien-

CTEE

figent ; non nefcii mifericordiam ma-

dum parenti, quia Deus fuum hono-

(t) Àb

gnitudini illiuus parem, ac propterea

rem , jus, & imperium in parentes

infinitam effíe.

tranfcripfit, jubens filiis, ut paren-

fum, &m

tes quafi i)ei Vicarios colant.

pouit.

6 us

Y. K, DGi fmpienuti& , Gfe. ) Sapïe;mes,

Et judicium matris exquirens frmavit

qui fapientie ftudent , qui fa-

12 ffíiss.): Confirmavit matris jus, au-

Dt0 pietite ,

pientie dogmata avide hauriunt, im-

Goritatem , preceptum apud filios,

Cündititem

Rüturg, &

bibunt, amant, & exequuntur. Hi

illudque exquirit, hoc eft, fevere exi-

funt Ecclefia id eft, cetus, & con-

git, fervarique vult, & contumaces

? Qu

Cvregatio juftorum, quafi dicat: vere

punit.

Irem, )H

fapientes funt jufti.

iZerium ;

4- Qui dihgm Dewm.) Parentes he-

Ef natio illorum: obedientia, &f dile-

norando: quare Grzca, & Syrus ha-

Qui refrita

&7o.) Genus, profapia, & indoles eo-

bent, qui bonorat parem.

itü affii

rum eft obedientia, & dilectio, quafi

Exerabi;t pro peccat;s. ) Expiabit

dicat : tales plane addicti funt, toti-

peccata.

qi p

nebit.

Veniam peccatorum obti-

Telrireraro :

ue vacant , & ftudent obedientiz ,

Deus enim honorem parenti-

ODedlentiim

dilectioni, ut ex ea profeminati cife

bus delatum fibi exhibitum putat, &

videantur.

Vel fenfus eft: & fru-

in eos , qui in parentes pii funt , &

8 Qud!l. i

&us eorum obedientia, &c. — Vide Sap.

ipfe eft indulgens.

5 & ob

1. I4.

n oratione dierg . )

Oratione -(llld-

2. Judscium patris. ) Sentexitia;n,

tidiana.

Vel eft hypillage , pro

9 P T

preceptum, prefcriptum,

in diebzs orationis, u

Aperits, i.

num. 6.

t. hoc eode;n cap.

àc vitia.mïe

ür [ahv; fftis.) Ut prxfentem, &

xternam falutem confequi poffitis,

S. Sicut qui thefaurizat , ita, 6 qui

Io, Bmfdl'

Alludit ad illud Deut. 5. 16. Ur lezgo

benorifcat matrem [uam. ) Hunc hono-

L )

lv

fnem di

Ie

—'viwsi:emgare, & £ene fit eibs.

rem, quafi ingentem bonorum ope-

t

U SXtrem

4i

C APUT

Iit.

645

c. Qui honorat patrem fuum, jucundabitur in filiis : & in

die ora:ionis fuce exaudietur.

T

7. Qui honorat patrem fuüum, vita vivet lon

düritf-

B

giore : & .quiä

Obedit patri, refriverabit ma:rem.

tes : & quafi domi-

a,

8. Qui time: Dominum, honorat. paren

nis ferviet his, qui fe genuerunt.

Exod

9. * In opere, & fermone, & omni patientia honora pa-

trem tuum ,

"

25.I2

Deut

Io. Ut fuperven

iat tibi benedi&tio ( 1 ab eo, & benedi&tio

:c 16.

i fitis

illius in novi'fimo maneat.

-

i fba:ris

iMatt,

rr.* Benedi&tio patris firmat do

mos filiorum: .ma;ledi&io au-

IS. 4-

Marc.

ontinebit

tem matris eradicat fundamenta.

7.) IO'

12. Ne glorieris in contumelia patris tui: nonenim ereft tibi

Ephef

gloria, fed confufio.

e

t matterm

nis ex ,*horiore patfis fui, & dedecus äeäj

13. Gloria enim homt

*

27.2"'.

filii pater fine honore:

i

*

Mmmm 3

I4. Fili! 49. 2

; Mim. i

leo Obf.dien'

fuum hono-

(1) Ab €o. z» edir. S;;xt. legztur: a Deo.

ip parentes

rum, & meritorum tþef aurum fibi re-

tio judici reddenda di&orum, fa&o-

, u paste

onit.

rumque.

»

lant.

6. gacundabirur

8 0823 Ts d

II. Firmat domos.) Facit, ut filius

p frnutw'f

pro pietate in. parentes rependente ju-

prole, & fimilia, eaq»e divite, ho-

trís ju, at

cunditatem ex filiis rrobis & egregiis

norata, & fpendida dotetur , deco-

nature , & gratig dotibus inftructis.

retur, & perdauret.

Maleditlie "vero matris. ) Pari jure

. fevere eti

7. Qui obedit patri , refrigerabit ma-

- contumacs

trem. ) Hac enim ipfà obedicntia re-

& patris.

Eradicar fundamenta, 6c. ) Easdem

frizerium przítat matri , üt contra,

domos funditus evertit..

parentes he

ui refractarius. eft. patri ,

randi tri-

& 9j lu-

d

itia atficit matrem. . Vel fenfus eft:

I2. Ne g!ari&ri: j2 contumelia patris

£44.) Quod aliquando infipientes filii

qui patri obedit , conabitur matrem

| Expiäbiï.

refrigerare ; nam eo matris reitiperio

faciunt, qui fi juflis psrentum reftite-

;at(]ïl!m 0

btl«

obedientiam parenti preftabit.

rint, jugumque coniregerint, verba

"

etiam arrogantia , && contumeliofa

orem p!*

g. Quaff dominis.) Precipuus enim

in parentes protulerint, cum zqua-

:um puf.clf !

parentum cultus in obedientia confi-

L

libus gloriantur, quafi egregium pa-

ii fuat, *

ftit, & obfequio:

traffent facinus, & ftrenue fe geiif-

1

9. Patientia. ) Ut fcilicet. patris

fent.

)ratione qU

lus s

afperitas, imperium , mores difficiles,

Noem eff enim tib: glowvüa ejus cb)zfu-

oQan

ac vitia .toï.erentur.

ffo. ) ' Apud enim . cordatos , & fa-

ce

IO. Benedi(lio il/ius $a. noviffimo ma-

pientes dedecus eít refractirium effe

T I^

qllf

xea2t.) Divinus favor usque ad vite

parentt , & multo ina

gis contume-

finem d'uret, teque profejuatur, nec

liofum in. ill im.

Huoc ho

in extrema illa hora dcferat, cum ra-

hgn()l um OP

13 G/or(':z euim bLbomini ex bouore

646

LIB RI.ECO

JLES

4«ASTICI

A

14. Fili! fufcipe feneCtam patris tul, & non contriftes eum

in vita illius :

vilere.

!

]

I5. Et fi defecerit fenfu, veniam da, & ne fpernas eum

!

44. 1

in Vlrtute tua :

eleemoiyna emm pams non erit in obli-

pluriou

vione.

*

"T

16. Nam pro peccato ma:ris rfïfwue turt

b1 bonum,

)5 M

in die tribulationis

Vantate

17. Et in jufitia zedificábitur tibi, &

commemoi ab1 ur tul

& üCL.*

in fereno

i "18:)

folventur

C

peccata tüa.

ticül

IS.

uam malae famse eft, qui d81 elinquit patrem & eft

. C

malediétus a Deo, qui exafperat matrem.

VU5 Cot(

1g. Fili! in manfuetudine opera tua perfice, & fuper ho-

L

minum gloriam diligeris.

Hebrai di

*Phil.

20. * Quanto magnus es, humilia te in ommbus, & coram

perantta. v

2.3. Deo invenies gratiam:

altiora Q

91. Qudmam magna potenüa Dei fohus » -& ab humilibus

0j N

ptote

honoratur. :

*Prov

22

o

Dicellarmn

* Altiora te ne quaefieris , & fortiora te ne fcrutatus

Qca S,u

25-27- fueris : fed quee praecepit tibi Deus, illa cogita femper, & in

F?TJ

pluribus operibus ejus ne fueris curiofus.

Curioft as

23. Non

4m dili

Ed

pavaeg -

Patr::fül ) ProVemc fcilicet ,

& cer-

beri tui multiplicabuntur, & bene

2* P/J/t

nitür.

p 94?/(/&

di&tionibus replebuntur

I4. Sufcrpe fem&am ) Grece &»riNaf8

Comuemorabitur f2:.) Deus erit. tui

"8 mult

«djwva, fubleva

memor, velipfa pietas in parentes

türales j

IS. $7

pt.lm noü

def'ecerit fenþ: ) Grece

memoriam tui quodam modo retri-

€v»toi» ,. eztellectu ,

mnentis$

vigore ,

cabit Deo , ut tibi benefaciat.

" &reye

prudentla

fapientia.

Clpatemu.

18. 8uam male fama eff. ) Grece:

A Ctvacus

Veniam da) rlo]erx, ne culpes ,

GG /J)Aao*g)r/uog »

tanquam älafpbemus

M N

ne fubfannes.

ef , execrabilis , infamis eft.

-lp virttte &4. ) Eo quod videa-

fenld, elt

ris tibi viribus mentis , & corporis

I9 Swuper hominum gloriamt ) Prse-

ï q'ïæ al

ter gloriam ,

& honorem benevo-

prævalere.

lentmm etiam tibi conciliabis.

tet

Eleemofyea enim patris mom erit im

QO. QQuamro magnus es. ) Quanco

: C&dx

oeblivioze. ) Pietas , benevolentia , &

It flon PO]

Deus

es imajor..

mifericordia patri exhibita.

Invenies gratiam.) Deus enim fu-

6 S!l/þ&

illius' recordabitur ,

ut fcilicét pro

perbis refiftit , humlhbus vero dat

ea bona répendat.

*

WPWJ i

gratlam

16 Pro ptocato HAITIS ) Tolelato,

oI. Quanmm magna patemm Dezs

bus c.

impatientia , jurgiis , morofítate.

folius , &'c.) Quia Deus eft fumma

Cem,

cxe*lentEs

17. I juffitia edifrcabitur tibi. ) Pro

celfitudo , propterea fumma erga

juftitia , & pietate exhibita adifica-

eum' exhibenda humilitas.

Ui Vij

bitur tibi domus , familia tua ,' li-

22, Fertiera ft ne feretatus fueris,)

ttd ü) 11T

ls mente

TOE

OAPU. fl

647

ts eum

23. i*ïoh eü enim ti

vilere oculis tuis.

bi neceffarium, eq, quae abfcv:ondita fant,

Tias 6um

24. In fupervacuis rebus noli fcrutari multipliciter) & in

ip Obli-

pluribus operibus ejus non eris curiofus.

.

l

&

25. Plurima enim fuper fenfum hominum oftenfa funt ti

3;i.

IR

xulstionis

26. Multos quoque fupplantavit fufpicio illorüm j & in

vanitate detinuit fenfus illorum.

folventut

*

27. Cor durum habebit male in noviffimo :

J& qui amat pe-

ricalum , in illo peribit.

m:&eft

28. Cor ingrediens duas v1as, non habebit

-fucceiï'us : & pra-

vus corde in illis fcagdalizabitur.-

fuper ho-

.99. Cor

Hebrei difficiliora , & captum fu-

illi detenti funt, dum eas mordicus.

perantia vocant fortiora ,

duriora ,

tuentur.

& coram

altiora, profuadtora.

27. Cor durum mafe babelit, Gc. )

homilibus

23. Non eff emim tibi mece[ffarium.)

adeo

non eft

Cor durum opponit tum manfuetu-

Liptote., feu miofís

dini , & humilitati , quam cominen-

neceffarium , ut etiam fit noxiam.:

davitnum. Ig.& 20.tum obeüientiz,

! fcrütatus

Q4. Scrurari — multplicirer. ) Grece

quam filiis commendavit. num. 2. &

per, n

m mtorpyuis, elltautem arteiteyiía ,

feq. Itaque cor durum eft cor fuper-

euriofitas, faperflua anxietas, & que-

bum , & obflinatum. Dicitur male

dam diligentie redundantia , & fu-

habere in noviifimo , quia tand*m

g N

pervacua

Opero 1tas.

fuperbia , pertinacia , & inobedien-

/

25. Plurima enim V/;zlþef fenfum bomi-

tia multa importaat incommoda, &

, & bue

nwn oflewfa [unt tibi. ) Quuaft dicaf :

tindemi maiximum

malum

zterna

Deus multas res natuiales & fuperna-

damnationis-

Jes erit t

turales, necefluias, & utiles, quz ca-

in. parentes

ptum noftrum fuperant, nobis often-

Qui amat periculum , peribit 1m ilio.)

modo relit

Qui pericula non cavent, ncc fe ab

dit, & revelavit, utillis ingenium oc-

ef&CiRt-

cuparemus: hocergoagamus, necad

iis removent, quamvis fe putent fe-

fupervacua fruftra , curiofe, inutili-

curos$ ,tandem in iis pereunt ; qui

: Gract

enim multüm návigant , fere nau-

;17"' Hflþbmw

ter , & noxie tranfcendimus.

Vel

fenfus ett

multa homini oftenfa ef-

fragium tandem faciunt , & qui fre-

; &l

quenter in bello verfantur, hoftium

ais

p

fe , que aliquo modo pe:rcipiat , pe-

telis fere cadunt , & fic de aliis hu-

nitus autem illa, illorumque caufas,

n Deem

& effectus , & affe

jusmodi ; naum ut ait Senecain Her-

jliabis

étiones cognofcre-

cule furente. .Quem fape rran[it cafüs,

re non pollit.

h

) Quanto

26. Suiplamtavit.) Decepit , ever-

aliquando . iavenir,

Idem judicium de

tit.

ys enim

ft-

peccandi periculis.

dat

Sufpici illortm, E$c. ) Opinioneþs,

99. Cor ingrediek: dua$ "UViAs mom

& fufpiciones , quibus tanquam re-

babebit /?»tcce[:zs. : )

Ile ingreditur

bus certis adhzeferunt , nimium fibi

duas'viis , qui tendit in duo con-

])0

f(ztidl Dui

^

umina

credentes.

traria ,^ & Deo fervire vult , & dia-

|

á

ä

&i

ag

Et in vapitate detinuit [enfns ildaorum.)

bolo , divinz legi obfequi , & mun-

(amma

Et falfis, mendacibusque opinioni-

di.

Non haábeat autem hi. fucceffum,

-t:;mf f i

bus mentes corum ümbait ,. quibus

quia neutri fatisfaciunt.

;4'

-

'LIBaRIv ECCLESIA*STICIä

648

?9. Cor nequam gravabitur in dolorib

.

s & pe;cator adji-

ciet ad peccandum. -

' Ál Qj

40. Synagogae fuper

borlim non erit fanitas4 fruþtex enim

—

B

hujat d

peccati eradicabitur in illis, & non intelligetur.

31. Cor fapientis intelligitur in fapientia , & auris bona au-

E n |

ht

diet cum omni concupi(centia fapientiam.

32. Sapiens cor, & intelligibile abftinebit fe a peccatis, &

in operibus jufüitiae fuccefius habebit.

E

.

J »Dan-

33. * i1gnem ardentem exünguit aqua,

& eleemofyäg refi-

[;

4- 24

ftit peccatis:

5

3. Ài

3

4. Et Deus pro

.

fpe&tor eft ejus, qui reddit grafiam: memi-

nit ejus i

n pofterum, & in tempore cafus fui inveniet firma-

- pauperc

m

mentum,

Ttanti,

CAPUT

& W

Et pravus corde Jfcandalizabstur 12

a. lo fapientia.) Audienda fcilicet,

Cem tu

illii)) Et qui re&taam viam non in-

legenda, meditanda , opere exercenda.

$. Àl

fitit, fed pravo & obliquo corde mo-

Aurts bona. ) Qus cordi bono , &

do hanc vult tenere, modo illam , in

docili fervit.

In. Greco eft ,^ x«

ïeh'nqua

viis illis fcandálizabitur ,

hoc eft ,

$g dxpouTS EmiÜuMla coDS , É6 aurisan-

6. Ma

impinget , offendet, corrust.

ditoris ) ld eft auris attenta ) defrde-

tüt dept

29. Cor nequam.) Durum; eftenim

rium ej? fapimtis.

Animat magi-

* Cb

in Greco oxAqedy cor perrza , ob-

ftrum difcipuli attentio.

firmatum in malo.

&ero hu

Cums omzi cencupifcentia,) - A vidi-

Gravaliter s2 deloribus)) Quia. fua

tate , excipiet avidiffime fapientiam.

bosnn s N

nequitia , duritia ,

& obftinatione

thefaurizat fibi iram Dei , juxta il-

32. Intclligibile.) Intelligens.

I

Iä [2

lud ad Rom. 2. g. Secundum. autem

Succef[us babebiz,) Nam juxta illud

1

duritiam tuam , E5 ippeuitens cor tuum

Pfalm. I. 3. Omzia quacunque faciet

molym,

Y

r!ae/kmfizas :Hbi igrameim die iv4.

£r? fperabuntur.

m()fynam '

Et peccator adjicie ad peccandum.)

33- Eleemofyna reftflit peccatis.) Nam

Et 0(!4[0.*

Peccatum enim alidüd trahit pecca-

mijertcordes — mi[ericordiam | confequen-

foe N

tum, & propter habitum pravum

!ur.)' IMatth. 5. 7-

ttim Tj

€erefcit ad illud inclinatio.

"

d d'UCïtg-c

24. Deus profpetlor eff. Deus provi-

2O. Symagoga fuperlorum non erit. [a-

videt , & de omnibus profpicit.

um /if en;

niias,) Cotus fuperborum dithcile fa-

Ttr faties D

natur. 'To /zsitz:, Grace eft izc16,

Quj reddit gratiam.) Qui benefa-

fanmatio , curatio , medela.

cit:

CQ Cü»)W

Meminit ejus 17

.poferum. ) Elee-

t6p; , (/1-;,:

Frgtex enim peccati radicabttur 42 -

'peäatig,»,:

Js.) Noxia enim hac planta peccati

mofynz fcilicet, ut eam fuo tempo-

D Ánjy,

per pravos habitus altas radices agit,

re remuneretur.

ut facile extirpari non poffit.

l]oveniet fermamentum.).. Quafi di-

m ) ""

mney,

E? mon imtelligetur.) Non adverte-

cat : fi eleemofynarius in adverfa

h« )

01

tur, quia dum perturbationibus no-

labatur , fulciet eum Dominus , ro-

ftis cedimus, & illis paremus, ha-

borabit , eripet, « in priftinum fta-

tum reftituet.,

lmlmfencgr

bitum contrahimus non advertentes.

:6[ m (

L2

—

CUUPU.'P

I.&rü

649

itor d

C APU T I

tex enim

4d opera mifericordia ,

€» Japientiam tnultipliciter bortatür ;

bujus oflendens utilitates :

confuf 10 bona , €? mala : mon occul-

bona 2

tanda Japientia , nec. "verilati contr a(lzcendum : pro ju[litia cer-

tandum : «erbo tuo opus relpondeat ; fis bumanus erga

cextis, &

Jubditos , &? non avarus,

*

li4 eleemofynam pauperis ne defraudes, & oculos tuos Tob.

fyta refi

FI

ne tranfvertas a paupere,

4 7

2. Animam efurientem ne defpexeris: & non exafperes

m: tnettil«

firma

pauperem in inopia fua.

3. Cor inopis ne

affüxeris, & non protrahas datum angu-

CAPUT

itianti.

Bu n

4. Rogationem contnbulau ne abjicias: & non avertas fa-

enda fcilicet,

ciem tuam ab egeno,

'e exercenü

s. Ab inope ne avertas oculos tuos propter iram : & non

ji bono, &

relinquas quaerentibus tibi retro maledicere.

o d et od

fjamm

6. Maledicentis enim tibi in amaritudine ammæ, exaudie-

tur deprecatio illius :

exaudiet autem eum, qui fecit illum.

tenfa ] dffde

nat m

7. Congregationi pauperum effabilem te facito, & presby-

tero hum:ha animam tuam, & magnato humilia caput tuum.

4) Ayldl

g. De-

É famennam.

l.

]ligens:

Iiz e!cemo/jn;zm þm.:pens 2e dee

3. Datum. ) Ii.eemofynam.

am]aml d

frandes.)

) Id eft pauperem elee-

Angufanti,) Ei, qui in anguftiis

mofyna. Vox defrazdes fignificat elee-

verfatur.

um l a

mofynam pauperi ex charitate deberi.

4» Contribulati.) Mli&ti, p"tuperw

Er oculos 2405 ne frag[vertas a pau-

75 Prapz'er Iram. ) Per iram , Vel

qis) MT

ews* ) Ne averferis paupe;es

Sic

propter iram: intelligitur de ira pau-

77 tll gqum

etiam Tobias filio pr&cipiebat : ANo-

lz «vertere facsem tuam ab ullo. paupt-

peris , ne fcilicet exafpemtu , & ti-

bi iratus malum tibi a Deo precetur.

Deas proVt

, f& enium fít 4 ut gec & te averta-

Inteligi etiam poteft de ira Dei.

fur f:taes Damm:, T Ob

. In Grz-

co eít , ,&/77 Waq)shæua'm, m pra!ra/m.r

Ef zom rclmgzm.r) Occafiouem fci-

Qui b*

eculos ;ndigentis ; longa nimirum ex-

Jicet.

Quarentibus , 8cJ) Pauperibus elee-

p )

J

«

pe&atlonc pecltæ eleemofynz.

mofynam poftulantibus.

Q. Anuesam ejunentem ze de/þexc-

(go t

ri:.) Grece ,uq hum yo me contriftes.

Tibi retro zaledicere. j Secreto "

E; non exa[peres. pauperem 1m iuupia

poft tergum tuum.

-)

u

[ di-

jl

fwa. ) Non addas afllictionem affli-

v? Presbytero ) Seniori.

&o , malum , quo premitur , tua

-Magnato. ) Viro primario, utqie&yr,

Ummm ! f

immifericordia exafperando.

ut efï: in Grzco.

pmümm

Bibl. cum Com., Menzoch. T. IF.

Nnnn

650

LIBRI ECCLESIASTICI

8. Declina pauperi fine triftitia aurem tuam, & redde de-

1. Q

bitum tuum, & reíponde illi pacifica in manfuetudine.

diligunt

9. Libera eum, qui injuriam p

E

L

atitur de- manu fuperbi-z &

16. Q

non acide feras

in anima tua,

permanee

Io. In judicando efto

pupillis mifgricors ut pater,

&—pro

p. 8

viro matri lllorum.

tione cre

11. Et eris tu velut filius Altiffimi obediens, & miferebitur

15 Qu

tui magis quam mater.

eligit eun

12. Sapientia filiis fuis vitam in

19 Tit

fpirat : & fuícipit inquireïlf

tes fe, & praeibit in via juftitiae.

illum: &

13. Et qui illam diligit, diligit vitam, &qui vigil

tentet eur

averint ad

illam, comple&tentur placorem ejus.

Tetsartoes at

14. Qui tenuerint illam, vitam haereditabunt , & quo in-

I'So 0£/ä7h

trqibit, benedicet Deus.

vient Deo,

: 15. Qui

If. duj a

&* Declina. ) Inclina.

Á m

[2]

Fitam Pm[pirat)) Vitam gratiz,

illi ? Grac:

Redde delitum tuum. ) Eleemofy.—

& gloriz , que eft vita fupernatura-

Tulcalit ä

n« , afífabilitatis , facilitatis in au-

lis , beata, & «terna.

b hic, &

diendo ; five aliud quodcumque de-

Safcipit taquirentes fe.) In. fuam fi-

& pro mod

bitum , cujufmodi illud eft , quod

poterit judic

dem , ac tutelam recipit.

operariis pauperibus pro exhibito o-

&t , Qul j

pere reddendum eft.

Er préitit in via juffitia.) Qua(ïf.te

: Qu intye;

Paciffea.) Cum pace , & manífue-

ccm praterens , oftendenfque , quid

lt , & do

tudine..

juftum fic & fanctum, quid injuftuni,

& impium , ad recta , & juftà. ca-

Permane]],

- Nom acide feras 5 anima tua.)

C'ityirt| er

Non fit cibi t&dio.hoc preftare , ne

peffenda excitans , (& a. prayis de-

fis piger, lentus, aut tardus ad eum

texrens , & avertens,

QU&l i 4

atens,

liberandum.

Vel non egre feras ,

I3. Qui* wi gïl/l'veriifit ad ddlam.) Qui

I^. $i ge

aut indigneris pr

Opter incommodum

foliciti fuerint in ea quzxrenda.

eliter adh

&uum. In Grecoe

j

42 ousyopox a n

Crediderit.

Placorem , €c. ) Placiditatem , fua-

& T& wofytiy G , meli effe trepidus ,

vitatem , jucunditatem , & letitiam

HMditqu

ub:; tbi judicandum eff , id eft, noli

fapientig ; hxc enim figniticat Grz-

H4 Der prati

accufatoris injufti. potentiam exti-

cum £vjpcc'Uyq.

Fa per elor

mefcere , fed ex legibus judica.

I4. Vitam hareditabunt.) Prafen-

H UE j

Io. Papills mufericors ,. (5c.)

Judi-

Ifu:, ifc.) :

cis eft pupillos ita ab injuria defen-

tem Ífepe longevam , & futuram

.CH

L

dere , ac fi pater illorum effet ; &

femper eternam,

Pro szinGre-

co eft, à9£c», gloriam ; wia enim ad

VeDiogo N

viduas defendere ad eum modum,

gloriam perennem eft fapientia.

Entrat,

quo illas earum mariti , fi viverent,

;

lmitati ! fa

)

.

tuerentur.

Quo.) Quocumque.

ADientiam

|

II. Eterzs, 67c.) Sumitur pro ZZc;ree.

Introibit.) AMliqui clarius legunt ,

æreditate t

Miferebitur 1j magis , quam. mater.)

emntroiburt ; non fapientia fed qui te-

[]

IT

Non modo te ut filium curabit ,

nuerint eam, & illis Pezedicet. Dens

Inlä',

fed erit tibi matre indulgentior,, &

profpera cun&a concedens , fed fen-

NTW WT, )

4

biagdior.

tentia eft eadem.

Wiyue

: df

CA UT

IV

6351

edde de-

13. Qui ferviunt ei, obfequentes erunt fan&o, & eos, qui

ne

diligunt illam, diligit Deus.

pedi;

16. Qui audit illam, judicabi

t gentes, & qui intuetur illam,

À

permanebit confidens.

t, &Kpro

17. Si crediderit eij haereditabit illam, & erunt ín confirma-

tione creaturae illius.

iferebitur

i

18. Quoniam in

tentatione ambulat cum eo, & in primis

eligit eum.

inquirenf

19. Timorem, & tmetum 5' & probationem inducet fuper

illum: & cruciabit illum in tribulatione do&trinze fuze, donec

sverint ad

- tentet cum in cogitatiOnibus

fuis, & credat animze illius.

lNinrn.n 2.:

T

Ls

MU

& quo it-

Is. O£fe

vient Deo.

quentes erdnt jknäa.—)' S?þ-

eo 1n primis , Nel , m principio: qua-

ag Qu

fi dicat , fapientiv , & Deus , qui eft

—— ——

16 Dur andi? Mlam. ) Giuicobedis

prima fapientia ; fui ftudiofum initio

ili ? Grzce enim eft, Zraxéc»:

duris & afperis exercet.

Sapientise

Fitam gratie,

Judicabir gentes.) Futurum js4zca-

etiam initia dura funt : radices amas

fupermititie

&t, hic, & alibi fepe accipiendum

r£ ; fructus fvaves,

eft pro modo poteritiali , quafi dicat:

Etdg primus elegiz eu"m.) In prin-s

) n fuim f

poterit judicare , a

cipio , quafi dicat

fapientit , &

K,

eft ; qui judicet.

ptus ; dignufque

Deus qui eft prima fapientia fui ftu-

7 ) Qulü f.le

Qus intuetur. ilam.) Ut illam. au«

diofum , & difcipulum folet initio

gnfque ; quld

diat , & do&trinam illius excipiat.

per tentationes, & afpera queque pro-

aid injulm,

Permanebtt confrdens.) Grace xava-

bare, & perhec probatum fibi eligere

& juüi l«

exq»e0ti menoISOS , babitabit fecurus ,

tanquam fe dignum, cui fe infinuet ,

j puyis de

quafi in afy

lo 'fub fapienti& tutela

quem erudiat, & fuis*thefauris ditet.

Jatens..

Ig. Tzmorem , E$ metum, 65

70o-

;d llldwl) Qm

I7. Sicrediderit ei)) Si firmiter , &

bationem iuducet fuper Hlum.) Mox il-

fideliter adhaferit ei , fi fe illi plàne

la probationez) non eft in textu Gre-

»Euærenda.

crediderit.

co , fed addita eft ab Interprete ma-

iditatém, fit

Hareditabit illam.) lum inhac vis

joris explicationis gratia. Senfus eft:

,& Jetitium

ta per gratiam , tum potius in futu-

fapientia fuos difcipulos probat , &

ïgniïiüli [

xa per glorïam.

explorat per timorem , & meétum ad

E£ erunt im confrmätime creatura if

probationem , qui fcilicet fit proba-

tio illorum.-

Kus, Óc. ) Grace xai $ w«rac yéoti

& fuurim

&i yExtu &UTS , CY z5 poffejfiene ffue

Cruciabit idlem im tribulatione do-

*æ&ifm ia Gu

derentione ( Sapientiz fcilicet) eruzz

driaa fua.) Grece £ mwiÓle dvrs ,

generationes ipfms V'ilii enim parentes

id eft, z. difciplina , vel caffigatione

. vià enim d

fapi,ellciïf

unitati , fapientes & ipfi erunt, &

f*«. Sapientia enim five Ethica Chri-

fapientiam poflidebunt ad fe quaáfi

ftiana ca&igac ^

& refecát motus

hzreditate tranfimnitffam.

ire , fuperbie , gule, concupifcen-

d9. zm zentatzone ambulet cum €9.)

tiz , atque ita erudiendo nos cru-

ais Jeguit

ciat.

i fl i

In Grzco eft, ór: Jiecpuupuéscs mopé-

pent

iff! z

etru! uT &uTS E mpGiTOIM , id eft quia

À cogitationibus fuis.) Qrmce &)

dens ;

od n

ebque , difterie , dmre ambular . cum

Qxeispuuciy évrás, id eít , i» ju/if-

L'IBRI-ECCELSIASTIiICI

652

ac. Et firmabit illum, & iter addt

&4.

". Ne1

laetificabit illum.

-

1cet dire&um ad illum,

20. NeC

or. Et denudabit abfconía

fua illij & thefaurizabit fuper

] ss fapient

illum fcientiam, & intellettum juftitiae.

a5 In li

tis, & dot

25. Si autem oberraverit, derelinquet eum, & tradet eum

án manus inimicl fui.

—

jutiuee.

;

23. Fili, conferva tempus, & devita a malo.

j

9. Nof

[

dacio inen

24. Pro anima tua ne confundaris dicere verum,

$5. Eftenim confufio adducens peccatum, & eft confufio

j Non

adducens gloriam, & gratiam.

te omni hc

26. Ne accipias faciem adverfus faciem tuam, nec adverfus

y. N

tra um

animam tuam mendacjüm.

27.36

DTUTGEEU u i

catiomibus [uis , in legibus himirum

ruinam f[fuam.

Velquo ilum rapit

COnttà am)

fuis , ut exploret, & cognofcat , an

peccatum fuum. Peccatum enim ad-

e lum ,

fe illis per omnia fubjiciat , licet mo-

miffum aliis peccatis viam fternit,

ruinznp.

leftiam aliquam afferant,

& in exitium fempiternum inducit,

Et credat anima. ) Confidat illius

-27. Ne f

13. FRb confzrva tempus.y Obferva

des,

conftantie , & tuto ei dogmara fua

tempus, occafionem fcilicet , oppor-

lr culi h

communicari poffe 'exiftimet.

tunitatem 5 eft enim in Gr&co xcupt y.

20. Ef firmabit 1/lu 5.) [Jam proba-

catum aüq!.

24. Pro anima fuA me confuudaris

20. Net 1

tum, & exploratum , ftabili , & firmo

dicere werum. )

Ut vitam ferves ,

virtutis , pacifque ftatu collocabit.

ne verearis verum proloqui ut v. g.

püonis , n

Et :er adducet direüum ad -

cum fides profitenda eft. Vel verum

hi fetiüptr

Ium,) Quafi dicat : Faciet viam ex-

dicas, ut animam tuam ferves a pec-

ti effe pote

peditiorem fublaris difficultatibus,

cato, & pona peccati.

Non 45[;0

qua ipfa fapientia redeat ad illum.

2S. ER enim confizfo adducens p€c4

)

core þo) [

Grzece eft, ab ma» tm«a»gíü xaT

CAIH.

7

Pudor fcilicet vitiofus ,

mum et e

fu9say mpóg durOy, id eft , && rurfus

de quo fuperiori verficulo.

Cum eam

red;bit wella d slum.

Dixerat enim

Et efl ccenfuffe adducens glorzam. )

& proxim

num. I$. fapientiam initio oblique

Cum fcilicet aliquem pudet pecca-

ambulare cum difcipulo fuo , ut il-

re , aut peccaffe , aut eo Chriftiang

ET.

ti£, ) Qu

lum probet : hic vero ait eamdem ad

perfectionis non pervenifle , quo de-

matio, $

jam probatum redta redire,

buifler.

Latéfecabit dllum.) Prefentia fua.

26. Ne accipias faciem aduer[us fa-

dO&ïinæ *

veïba i

elr. Dezeudabit 46j2*onf4.) Arcana

ezem tuam. ) . Id

eft , adverfus te

xevelabit , patefaciet.

ipfum , ut fcilicet pre perfong po-

ifo. dog

tentis reverentia mentiaris , aut ta-

t eft ;

Thefaurizalit.) Abunde , & quafi

& in g

thefauro ditabit illum.

ceas veritatem ; quam cloqui ne-

22. 5j* autem oberraverit , derelin-

ceffarium eft. — Accipere faciem eft

lenfari af

timere , aut revereri

faciem ,

aut

N ditur

quet exz. Si nimirum defecerit , &

Wimentu

a via fapientiz , & juftitiz exciderit.

perfonam ; utrumque énim fignifi-

du manus intmics fu. ) Grmce £&ig

Cat TO mpóoc'emoy.

Vel fenfus e(t:

"ütum ,

la

XSipeg "T0 &uTS , im manus cafus

noli caiquam homini ita morem ge-

COtfentor

/[*i : finet. eum ferri in cafum , &

rere , ut ftibi inde periculum crees

[

CAPUT IV.

65

dilus, &

27. Ne reverearis proximum tuum in cafu fuo,

28. Nec retineas verbum in tempore falutis.

labit fupr

Non abícon-

das fapientiam tuam in decore fuo.

29. Inlingua enim fapientia dignofci

tur, & feh*fus, & fcien-

tradet eun

tia; & doGtrina in verbo fenfati, & firmamentum in operibus

juftitiae.

jo. Non contradicas verbo veritatis ullo m

.

odo? & de ihen.—v

dacio ineruditionis tuze confundere.

;& cotfufto

31. Non confundaris confiteri

,

peccata tga, & ne ftlbjiciaS'

te omni homini pro peccato.

v adverlüs

f

32. Noli refiftere contra

gciem potentis, nec con.eris.cori-

tra ictum fluvii,

mecept Em

5 27. Ne

Nnnn h

3.3 . Pro

) illum gpit

contra animam tuam, id 'eft contra-

confundere. ) De meudac&ö fcilicet

um enim ad-

indifciplinate , imprudenter , & te-

te ipfum , tuo malo, & ad tuam

riam flernit,

ruinam.

mere prolato confundere , nec illud

um inducit,

Q7. Ne rewirtaris. ) Ne reformi-

tueri velis.

i Obferya

des.

51. Nen eonfnndaris confterz pecca-

licet , oppore.

In ca[a [n0. ) Cum cadit in. pec-

z4Ííz4. ) Sunt enim , qui fe nun-

OTRCO XljE -

quam erraffe , aut-imprudenter egiffe

catum aliquod.

confiteri velint.

: enmjuidani

QQ. Nec retineas verbum, ) Corre-

tam ferves ,

Et ne fuäjicid! te omni bomini pro pecc-

ptionis , inftru&ionis , confilit.

£ato,) Quafi dicat: aliud tamen extre-

oqui ut Yf

. Vel verum

ln tempore falutis. ) Cum illi fglu-

murm devita, utdum pertinax effe non

ferves a e-

ti. effe potes.

vis, nimium te. dejicias , & cujusli-

Non abfcondas [apientiam tuam in de-

bet hominis fine dele&u fententiam

uidnem p

core fzo. ) Cum pulchrum , & deco-

fequaris, cum te quafi peccantem

t vitiolüs ,

rum eft eam promere , quod fit,

monere yolunt, & tux vite rati-

cum eam promi pofcit Dei gloria,

ones juxta fenfum ,

& voluntatem

ulo.

* In

07772 )

& proximorum falus.

fuamte accommodare cupiunt,

udet petct-

QQ. Et firmamentum in operibus juþ*ïi;

Greco eft, u$ jmoppeows dy9peme

popo ctavrày , me fubjicias te cutquam

9 Chailtiang

£ij£, ) Quafi dicat: optima confir-

Je, quo de

matio , & perfuafio fapientie ,. &

ffulte. . Axiftophanes bene initio Plu-

do&ring -eft ea ,

qu& fit non per

ti , rem duram effe ait , 2$A0» quvec9at

zapeQporSyrog dy9pems , firvam effe

o

verba , fed per opera juftitiz , ab

adverfus t

ipfo docente facta.

Vel fenten-

in[anicntis bomimis.

tia eft , in operibus juflitie , hoc

32. Nel; refrffere contra facrem pb—

;afonz [0

i, *

i -

eft in judicis , & deliberationibus

feniis, 0. ) five princeps fit, five

fenfati alicujus , ac prudentis homi-

multitudo populi, quia non magis

dogii nf

nis di&um plurimum valere , & fir-

illi potes refiftere, quam adverfo

- fiaem f

mamentum addere ad fulciendam ju-

"f&f ,

aut

curfu fluminis rapide decurrentis ob-

flitiam , ideoque non effe diffimu-

niti.

in Greco eft, j5 ^4fag

jm ägm 2

landa , quz vera funt , & rationi

T eoseoToy Owe8 , me accipias per(onam

P

feus &i*

confentanea.

! morem ge-

dyzafis. Nihilinjuftum facias in ejus

$0. Dc mendacie imermditionss tua

graciam.

Á

ylium cred

^

654

LIBRI ECCIESDASTICI

43. Pro juftitia agonizare pro anima tua, & ufque ad mor-

4 N

tem certa pro juftitia, &

1

Deus expugnabit pro te inimli'cos

n

tuos.

v

À

proptei

34: Noli citatus effe in lingua tua: & inuti

lis, & remiffus

1.

in operibus tuis.

L

fimus €

4$. Noli effe ficut leo in

domo tua; evertens domefticos

;

tuos, & opprimens fubje&tos tibi.

peccatu

36. Non fit

6 B

dum colle€ta.

porretta manus tua afdaccipi(endum, & ad dan-

peccato:

3*j

CATBT.VV

10 pecc

ANon permanendum in peccato ob confidentiam diccitiarum , ju'vm-

$. No

tulis , fortitudinis , aut mifericordie Domini , ne fis vagus , fed

in diem

firmus , & manfuelus. in ia Domini , €? cordatus in

9,9u

dilperd

verbis , tie fis füfurro, aut bilinguis.

o

1. NTOli attendere ad poffeffiones iniquas, & ne dixeris: Eft

tibi ia«

mihi fufficiens vita: nihil enim

proderit in tempoï*e

IL X

yindi&æ, & obdu&ignis.

2. Ne

kviam, f

) r

m r

33. Projuffitia agonizatt prh. anima

nus quam fi ea vidiffet , qu« hario-

2 Ne

j

latur.

f44. ) Agonizare , id eft certa om-

compi/(m

nes vires exerendo , ut animam tuam

I. 7JOli attendere ad poffeffrones . ini-

lis tibi tà

ferves , juftitiam fervando

W. d ,

[07

, & tuen-

q&4s. ) iNoli fidere, autgau-

mültum

dere divitiis male partis.

Porro

3

4. Noli citatus .eJ'e z dmgua tua. )

uxlibet divitie

appellari poffunt

t'iliis , t

In Grzco triplex eft le&io ; nam Vul-

d

XI8

gatus nofter legit , TayUg , velox ,

ivitie iniquitatis , vel quia invidz

y HU

funt, & fallaces ; vel quia iniqui-

ihctie fe

citazus , alii habent TeXY)6 , derus,

tatis illecebrz , vel quia frequenter

afper , alii Sgcw'üg andax , temerarius,

malis artibus quzfitz juxta vulgatum

volui , N

idetur melior noftralectio; nam fic

illid dictum

00zi$ dives aut fmi-

e 7'['9' :

conítat antithefis inter citum in lin-

vtl

quis , Aut iniqui bares ,. vel tandem

gua, & remiffum in opere.

quia iniqui ; & impii putant eas fo-

Y Cmt E

35. Sécur leo im dome fua. ) Cla-—

las effe divitias ; non enim norunt

Yox if (

mans , fzviens in fubditos.

[ ; Qui

divinas, atque coleftes.

WU alion

Evertems domefficos us ,

& op-

Suffctens vita. ) Qu& futficiunt ad

rimens fuljedlos tibj. ) Pro omnibus

viCtum , cultum , alimenta.

üeä,ïlexerim

j

àfce verbis in Greco tantum eft,

la tempore "vinditle , && obdutlionis.)

4ht. gys

(ta )

l

QarTuOicOx0TOy £? TOl olxéveag G's.

Mortis fcilicet , cum de iniquis vin-

il dicitur $avre«cioccxontis ,

qui ;

dicta fumitur a Deo , & omnia ob-

impune )

que imaginationi fux objiciuntur,

ducta funt , & claufa , nec ulla fpes

4' ffl 4

ea tanquam certa fibi perfuadet fuf-

evadendi manus omnipotentis.

tis, f

: Vi-

picionibus Ífuis credendo, :jon mi-

de fupfa cap. 2. 2

gmv it&te f

V Dty,

CAPUT:'V

655

: d mor-

[2)

--

Ne fequaris in fortitudine tua concupifcentiam cordis tui:

Tüümioos

3. Et ne dixeris : Quomodo potui? aut quis me fubjiciet

! remiltus

propter fatta mea? Deus enim vindicans vindicabit.

4. Ne dixeris : Peccavi, & quid mihi accidittrifte? — AI

-

tif-

fimus enim eft patiens redditor.

ymefticos

s. De propitiato peccato nol

i effe fine metu, neque adjicias

peccatum fuper peccatum.

X 'ad din-

6. Et ne dicas: Miferatio Domini magna eft, multitudinis

peccatorum meorum miferebitur.

1. * Mifericordia enim , & ira ab illo cito »proximant,A &

*Prow

T ra ETO

in. peccatores refpicit ira illius.

!, fintt-

8. Non tardes converti ad Dominum, & ne differas de die

in diem.

B

us , fud

9. Subito enim veni

u 1f

et ira ilius, & in tempore vindictee

.

difperdet te.

1o. * Noli anxius effe in d

*Prow

ivitiis injuftis, nonenim proderunt

xeris: Et

tibi in die obduttionis & vindictee. :

II 4.

2g.

| tempore

ir. Nonventiles te in otmnem ventum, & non easin omnem

viam, fic.enim omnis peccator probatur in duplici lingua.

j Ne

—

12 Eüg

Q.VNe fequaris im — fortitudine | 1ua

Gloffa , & alii putant legendum ,

j q fhario-

concuptfcen'tidm cordz$ £ui. ) Ne ve-

de propitzatu peccatz. , cum in Grzco

lis tibi tantum licere , quantum po-

fit , O FEDNaepRS p &oflog iv ,

tes, Vel , quod idem fere eft, ne

quafi fenfus fit , Ze — peccazorum. pro-

ff i

multum confe&eris concupifcentias

UE at gau-

pitiatione facieuda , ne fis abfaue cura,

t

Qrro

tuas , ut illis pareas ,. & obfequa-

& folicitudine ; fed non minus com-

XI1S.

modum fenfum exhibet noftra ver-

Jari poffpnt

lJ

3

Et me dixeris , quommodo potui?

uia Xm'!(s.æ

fio, que '£A«cpo» accepit pro jam

g inqui

Eticere fcilicet , & confequi, quod

fatta propitiatione : zezzo, enim fezz,

j frequemer

volü , & con:cupivi.

In Graco

dignufne fit amore , vel od;o , ut di-

elt Ti Rs Qv»egéuc'ti , quis mihi do-

citur cap. 9. I. libri-Ecclefiaflis; &

ya vulgitm

xinalitur

jv 4

ul 1ni

E5 legem imponct ? Syrus

ut remiífa fit culpa , pena timeri

yd randen

wettit : quz5 portens st ego ? vel ctiam

poteft , que luenda fit.

vox ifta fceleftorum exprimit affe-

- O7. Cito. proximant. ) C

ito aderunt;

gtant &5 iv

eniim goru

€tus , qui dolent , fi quando obla-

brevis enim .eft vite curfus;, quan-

tam aliquam peccandi occafionem

a

tumvis longafit , & diuturna.

üeg]exerint.

M

Et m peccatores wefpicit. ) Peccato-

ufficinnt T

fuäjl'cict proptev f;45'24

In Graco eft ,

entà

dur o quis me

res 15€f-ït ira illius.

[

iwzif-]

"mta ? ) Cur non pecco,cum poflim

XATTGUC , rt

;efée? , quod pons

impune ?

diuturnitatem:

f

L

egnificat.

einiis

4. Efl patiens redditer. ) Longani-

r omrit 0

IO. Nolj anxius effe , &c.) Eftidem

nec yli fpes

mis, fed qui tarditatem — fupplicii

verficulus hic cum primo hujus ca-

&

ec

ravitate compenfet.

pitis , eademque fententia.

rentió*

$- Depropitiato peccato, ) Janfenius,

ID Now ventiles te in ommem Véne

656

LIBRI EC(SLESIANSTI'CI

avidÜ

M,.L:.

12. Eito firmus in via Domini, & in veritate fenfus tui; &

f

ícientia, & profequatur te verbum pacis, & juftitiee.

& inhq

Ib

13. Eíto manfuetus ad audiendum (1) verbum, ut int

gas: & cum fapientia proferas refponfum verum.

14. Si eft tibi intelle&us, refponde proximo : f

in autem;

T Prosim

fit manus tua fuper os tuum , ne capiaris in verbo indifcipli-

nato, & confundaris.

:

Ál : (l

1s. Honor, &

gloria in fermone fenfati, lingua vero im-

t):jfjt

prudentis fubverfio eft ipfius.

.

*

.

(f

16. Non appelleris in. vita tua

fufurro) & Hngüa tua ne

capiaris, & confundaris.

I7. Super

f

& de-

urem enim eíft conquïg'-, & poenitentia,

notatio

J

N

C

verBum Dei.

(I) värbuæ. in edit. Szxt. l;o(;gi;ur

Catot in;

?4m.) Noli te agitare ; accommoda-

dat , quid dicatur bene, percipere non

4,*N

re ad omnem. hominum , terttatio-

poteft.

.M ulgatus legit mpaJg mam-

t for

te

feetus , nanc in Greco eft , r«yics

num , & cupiditatum ventum.

^ Eti

Et zón eas im ómmem viam. ) Idem

velox.

Efto velox ad

audiendum ,

tardus ad refpondendum.

T $ velu

fignificatur, quod proxime explicato

hemiftichio.

I4..5i eff tb imtelletius, ) 5b ,

aut

de

Sic empim omuis peccator *p'raädtur iz

de

quibus interrogaris ,

quibus inter amicos difputatur in-

Ij. fy |

duplics lingua. )

t pro varietate

fi vero ea ci-

fmile |

perfonarum nunc affirmet, nunc ne-

telligis ; refponde ;

xim tui

ptum tuum fuperant, fapienter tace,

get ; nunc laudet , nunc vituperet,

.ne ftultum aliquid proloquaris , &

VU , fit &

I2. lz via Demin;. ) Mia Domini

te ridendum alus. propines.

Violabilis,

elt recta fides , & operatio.

Juftamqe

E£ in veritate fén[us. ) ln veraani-

V6ro & [

I*u Agys Té nïzcyf]g xpz/f*röv ; 2

mifententia, & vero

-prudentiæ judi-

cucyvr &

$.

ts , [jb

Cio.

Ribus jull

£ faientia.) Sententim fcilicet, &

dut duc aliquid füentio me/i:i;.r "

«nut . file.

] 70y /

judicii certitudine.

Ut eft in veteri verbo.

*5

Et i;f;yoþ?um*nr te verbnm Päci: 3 &

16. ANez äþpelleris fufurro.. ) Sufar-

tult &j

ldüï

juffitie.) EX conftantia mentis , &

ET dmic

judicii fequitur conftantia oris,

to eft, qui occulte maledicendo ,

fermonis. Sententia ergo elt, fit

& alterius didta deferendo , odium

&t Confen

verbum tuum unum, unitorme, ve-

in alium , & diffenfionem molitur.

UET

Et lingua fuane capiaris , Q con-

£

Détiore (s

rum , pacificum , & juftum ; nàm

bilinguis hominis verbum eft duplex,

jfeedaris. ) Fere/ enim — fufurronis

difforme , falfum, ideoque turbu-

duplieitas , falfitas , & fallacia de-

i MP"'tjw

lentum , & ad lites , & difcordias

Ü

prehenditur , exploditür , odio ha-

&. fufurro

fibi infamiam

maltti

Cconcitindas idoneum.

Detur ,

bita

& fuæ

13. Efa msziæ?us ad andregdum

conciliat.

i hæred

werbum , ut intelligas.) Quai enim lo-

miniz.

i 17 Denotat20 P&:wa, ) Nota ig.'ng'.

gu-elnti parentes aures non accommo-

G APUT V.&VIL

657

a amcor o EOE NI 37 T r E

PLILT P

VU PUR

u5 tu, &

not2no penima füper bilinguem : rüfurráiori

2

4utCil OUlULll

& inimicitia) & contumelia.

üt oteli-

18. Juftifica pufillum, & magnum fimiliter.

C.APUT YVrL

n autem'7

indifcg

Proximz' dile&ionem. repellunt improperium , invidia , ac. ferati-

a5 : quam juoant dulcedo im "erbis , & pacifica comver[atio :

| veto i«

multiplices [unt amici ; [od verus amicus -non poteft fatis e[timari :

quantum diligenda, ? confercanda fit fapientia : qu&erenda -

J Q ne

»

efl prudentium [ocietas ,. C? [ervanda

Dei pracepta.

i, &de-

tiotatio

—-—-.i-

I.'NTOli fieri pro amico inimicus proximo ; improperium

enim, & contumeliam malus haereditabit, & omnis pec-

cator invidus, & bilinguis. -

ercipete non

2. * Non te extollas in cogitatione animze tuze velut taurus : Rom.

x

12.16.

t arf)a;y '/IM.n-

ne forte elidatur virtus tua per ftultitiam

? Cpl, .mX'JQ

3. Et foliatua comedat, & fru&tus tuos perdat, & relinqua-

hilip

qudjendum y

2. 3-

n

r s velut lignum aridum in eremo.

4. Anima

&;Ut ) Si Hl,

Ibj

aut . 0£

19. J«ffzfica pufillum ,. &Y magnum

hzreditabit

peccator

invidus

,

dilputatur TE

faniliter , Cc. ) Fama cujuslibet pro- & bilinguis, qui ex invidia, «

ximitui , five magnus fit, five par-

j vero & h

lingae intemperantia clam amico

apienter. HCh

&

vus , fit tibi quafi facra , & in-

detrahit , ei

que nocet, Cum dicitur,

Gloqun*iï 1

violabilis.

.Ne potentem laudes ,

€$ ommis peccator , illud & fignificat

juftumque pronunties. ,

pauperem

pincs-

vero & eum 4 quo nihil tibi ti-

przfertim , fic Marci 16. 7. Dicite

dzjezpslis , &f Petro , id eft prafertim

Petro.

Ts KICSI'TTW HU

mes , libere carpas , fed cum om-

yt

nibus juftitiam cole.

d

o

Non te extollas ,

fäc;l'lm ,petli;!! j

extollas

éfc. ) Ne te

»

1. .A JOL: freri pro amico mzmicus pro-

per cogitationem anime ,

xime. ) Sufurrando & oc-

id eft animofitatis tux , 'ut putes te

culte ei detrahendo ,. ac. nocendo ,

omnia poffe inftar tauri , qui ce-

Y Guiüt

ex amico inimicum facere.

Sunt

teras pecudes fugat, fternit

&

/W

5

t Lllcmc

endo»

h&c confentanea ,. & congruentia

exapitat ; quia ficut taurus cornu-

rcnd )

odium

cum iis , quz dixerat extremo fu-

peta ligatur ab àrmentorum

magi-

jiau:

periore capite de fufurrone , cum

ftris ,

ftabulo

concluditur ,

aut

xlem m

Q u

etiam( OCCiditur : ita virtus

at

quo nectenda.

aut potius ftulta feroci

tua ,

fufortots

Improperium enim , €f contumeliam :

tas elidetur,

. falac

Ja w

&:. ) Omnis malus, velut juftam

& frangetur.

OUA

malitig fug fortem , &.penam de-

3. Et folia fua comedat

,

& )

fib

ii 31

bitam hzreditabit probrum , & con-

Similitudine frondofe arhoris

idem

tumeliam , fed praefertim. eàmdem

docet , q

Oooo

uod fu?)eriore verf. Vi-

Bibl. cum Cem. Memcä. T. lV.

LIBRÍI ÉCCLÉESIASTICI

658

ao H2

4. Anima enim nequam difperdet, qui fe habet, & in gau-

in die net&

dium inimicis dat illum , & deducet in fortem impiorum.

$. Verbum dulce multiplicat amicos, & mitigat inimicos;

& in dome

& lingua eucharis in bono homine abundat.

p. $i

6. Multi pacifici fint tibi, & confiliarius fit tibi un

us de

fe, unanim

mille.

de eufn ,& neä

. À

7. Si poffides amicum , in tentatione poffi

i, Anii

facile credas ei.

q. Eft enim amicus fecundum tempus fuum, & non perma-

dnvenit th

nebit in die tribulationis.

1. A

d wüicitàm : & eit

deratio u

9. Et eft amicus, qui convertitur a

16. Àm

& rixam, & convicia denudabit.

amicus, qui odium

10. Eft

d. & gt

detur hifce duobus verfibus allufum

6. Ml þ;zcifc;i fizt £b ) QCunm

p

ad hiftoriam Nabuchodonofor , qui

multis pa

cifice vivas , imo cum om-

X Erit i

nibus,

In Greco textu n

on eft vox

fuperbiens in feram mutatus elt,

?, que pacificos fignificat ;

(lantem am

cujus etiam everfio arboris allego-

elenyonow

conciliand:e

licet us m.

ria Danieli oftenfa eft , ejus pro-

eos fcilicet , qui. paci

ft,

phetie cap. 4

ftudent ; fed €

ft £;gqytvorrto id e

squales

in pace viventes

aut degentes; &

que permiä

dnbma enim mequam — di[perdet ,

tuos liber

qui fi babet , 6c. ) Anima nequam,

fenfus eft, quem dixi.

. 6 b

mens improba , exitio erit ci , qui

em€

/c

Ig fentatione poffide eum.) Prius

eam habet.

eum tenta , & proba ,

deinde expc-

. &i ft cora

cundia , ]

Et im gaudism. inimictss dat lum.)

rimentis probatam amicitiam junge.

abfconderi

Qui lztantur ejus malis , & infortu-

Vox , poffide , idem valet , ac para,

niis.

libere a

quære.

prerea il

Et dedueet £m fürtem . impiorum. )

8. Secundam temþztsv funm , &6 )

charioren

Quorum

mores imitatus eft, co-

Cum fcilieet ex amico fe cominodi

fnem — QU

rumdem pcenis plectatur.

aliquid decerpere poffe confidit ; nam

Greca t

A. Lingua eucbaris. ) Lingua gra-

ut ait ille : Vsdgns. azneitias utiltate

-

fequemte

tiofa ; hoc enim fignificat vox Gra-

prebat.

unt; fic

ca £vyzeig , quam hic retiner. Inter-

Amicus , qui comvertitue ad Ini-

L. /Wfllf [7

pres , lingàa eloquens , diferta.

micitiam. ) Ob levem caufam ; funt

;n die [

la &euo bemint abundat. ) juxta

enim aliqui adeo morofi, & dcli-

Vulgatam noftram fenfus effe po-

C?'if t;zna

teft , multum yproficere linguam gra-

cati , ut. qualibet offenfiuncula com-

frduciali:

moveantur »

bi ag

tiam , & eloquentiam cum probita-

dantc

& -ab amico difce-

f ltnj];

te , illiusque opinione , conjunctam.

*

Hujusmodi enim lingua 2442* , hoc

Qui 0

dium , 6 rixam , & vupi UiA

ö'!lfac

denudalit.) Mel qu& inter vos

, dum

13 4

eft, abunde , & largiter fert, fru-

efletis amici , nata fünt , per qua

t prüc

&um. Ín Greco eft , y^eoco tvxa-

l ami

eis a SU»ti £vngooioen , hoc eit ,

foluta eít amicitia , vel quxe cum

lingma gratioja multiplicat affabiles

aliis quidem i

Yterceílerunt, fed cum

Wm «

amico pro amicitia confidenter ,

fed

QUi ex

compellationes ,. falutationes fcilicet ,

Wt v

& humanitatis fignificatione plenos

fortaffe parum prudenter; comunu-

Íermones.

nicay €Tas.

n

l

QCUANSPSUCT. . VL

659

&ont.

ro. Eft autem amicus focius menfe, & non permanebït

lorum

in die neceffitatis.

Ti

|

1r. Amicus fi permanferit fixus , erit tibi quafï coæquaus,

& in domefticis tuis fiducialiter 8get :

l us de

-12. Si humiliaverit fe contra te; & a facie tua abfcondent

fe unanimem habebis amicitiam bonam.

i, ( ne

13 Ab inimicis tuis feparare, & ab amicis tuis attende.

14. Amicus fidelis, protectio fortis: qui autem invenit illum,

n pertta-

invenit thefaurum.

15. Amico fideli nulla eft comparatio, & non'eft digna pon-

vt &t

deratio auri, & argenti contra bonitatem fidei illius.

t

16. Amlcus fidelis medicamentum vita2e, & immortalita-

10 Hl

tis: & qui metuunt Dominum, invenient illum

EGet|Ré PUrUQ UE

Oooo 3

. )

"

IT Qu1

o cum om

xeurduu , fegmem , vel zegmmentum

02 ef vox

II, Erz£ tibi quaff caæqualt:) Con-

Áipnifit ;

ftantem amicum ut «qualem tracta,

ferte , pr&fidium ,

protedio.

oncilaade

licet fis major ; nam amicitia aut

Qui autem moentt illum.) In Gre-

Ideo-

€o-elt ,2 suewv . quod eft partla-

i ldhw

squales invenit ; aut facit.

ut etiam

gentés N

ue permltte P

ut inter domefticos

Plllxïl prætentl temporls ,

tuos libere agat.

eft prætentl illud ,

orveuit . thefau-

I2. $; bumiliaverit fe cantm te:6f6:)

Yum . 6upt Sna'au()uv

qm) PI: I$

nde eqp'

Si fe coram te ex modeftia, vere-

15. Nul/a e/! comparatio. ) Gr&gce

cundia , reverentia fubmiferit , aut

Sx sg:v avT.A?x?xacylua , "02 efü permu-

um junge

abfconderit , non aufus fuerit tecum

fuijs , aut comsaHiatio , qu& fcilicet

T

digna fit ,

Nihil ei

libere agere , &c. non tamen pro-

aut æqualls.

pterea illum defpicias , fed potius

compar&rl poteft ,

ut &quivalens.

)U

(f

)

chariorem illum habeto ; & unani-

Ca/ztnt 6omf4te/n fei zllzm) Que

comaodi

fnem

cum

illo

tuere amicitiam.

conferri poffit cum pretio fidei ip-

idit ; um

Greca tam verficulum hunc , quam

1us

d

fequentem , de fito amico accipi-

16. Amicus fidelis medicamentum vi-

unt; fic enim habent :

Ef amucus

£. ) Nam fidelis ainicus tam in

" 44' n

fücius menfarum ,. 65 nom pevmanelit

COIPOI'IS " qu1m animi

&gritudini-

n hmu

:g die neceffetatus tua :

t £5 dn bonis £uss

bus amico adeft, 1llumque opere ,

erit tanquam tu , €$ i2 domeflicis tuis

& confilio juvat.

& ddi-

yla com-

Jfducialiter aget ( nimium fcilicet fi-

Ef lmmort:tltt:zfu.) Sic Prov. 13 4

] L'Hcf

bi arrogans in domo, & bonis alienis)

lzgua plamäzhs appellatur/zgnæm 7U£-

f buniltatus : fueris ,

erit confra te,

£A

uia nimirum amicus ope , &

"u

4 facte tua ab|condez f?.

prefertim.confilio falutaria fugge-

d jm

1'5 L dnimucis tuis feparare s -&e.)

rendo amici vitam facit diuturnio-

»4

Ut prudentlæ eft cavere inimicos ,

rem , aut a perxcuhs avertendo,au:

ner (lu j

ita amicis nimium non con de;e

detergendo merores ,' qui terminum

nam & falf amici funt aliqui , &

vite contractiorem faciunt ,

aut a

fed cif

qul ex animo amarunt ahqudndo rmnu-

vitiis deterrendo , per que& immor-

jr , I

fata voluntate inimici fiunt.

cont m

talitatem illam , beatamque vitam

I4. Proreciso fortis, ) Grece oxémq

atnittimus.

á

660

LIPBRICOCLESGLIASTIO!

17. Quitimet Deum, zeque habebitamicitiam bonam : quo-

2j

niam fecundum illum erit amicus illius.

n0on ett

L.

IS. Fili! a juventute tua exci

fiet ufq

canos invenies fapientiam. *

pe 'doärinam, & uïfqüe ad

24- l

19. Quafi is qui arat, & feminat, accede ad eam , & fuftine

Clas C0

. bonos fructus illius.

a

20. In opere enim 1

- |Mitus co

pfius exiguum laborabis, & cito edes

de generationibus illius,

? $

21. Quam afpera eft nimium fa

pientia indo&tis hominibus,

tis viac

non permanebit in illa excors.

* It

22. Quafi lapidis virtus

tua coní

probatio erit in illis, & non demo-

rabuntur projicere illam. -

g m as

23. Sa-

fu videt

jusmodi l

17. Qui timet D.zum.) Qui pi

germ'inent; crefcant, & -maturefdant;

funt, jufti , ac timentes Deum,

àut jaciend

ita fapientim ftudiofi patienter ferre

Contentio

conftintem , ac fidelem amicitiam

debent, fi ea non tam cito provenit,

probationi

cum Deo colunt , idque illis retri-

aut fructus fuos producit

fimilem

buit Dominus , ut quando ipfi fi-

fententiam habes

quisque f

Jacob.. 5'. 7. Ecce

bit, & erp

deles amici funt Deo , ita, & quos

4grifalnl, U[.

ipfi habent armicos inter homines ,

5 20« Gro edes de generationbus illius,))

23 Sani

m eþ 6]1

eos experiantur fideles , & in amore

Hoc plus habent fapientig. fru&us,

cIs manife

perfeverante S.

quam ii, qui ex terra percipiuntur ab

3100 oflen

Quoniam [ecundum illum erit. ami-

agricolis, quod bi non nifi fero col-

" ens 4llius. ) Ut fe ipfe cum Deo gef-

liguntur , fapientia vero (ítatim aii-

tüm apud .

qufi g,

ferit , talem erga fe amicum expe-

quos edit, licet perfectos, & confum-

rietur.

Palactus putat fenfum ef-

matos non nifi poft 1

ongum tempus,

lg'tne y fed

fe, unumquemque cum paribus , &

ut dictum eít n. r7. & 19.

t hoc i

AClehtig q

ejusdem ingenii, & ftudii amicitias

21. Indothis bominibus. ) Infipienti-

copulare , & ex uno amico de altero

bus , imprudentibus, qui non ratio-

Timum f

compari conjecturam prudenter capi

Autem ]io

nem, fed concupifcentiam fequun-

tur.

gnaa, (

poffe , & intelligi , qualis fis.

15. Ly'que ad camos zmvenies f)zpïen-

Nonm permanebit im slla egccoi.r.) Non

jl ed

tiam.) Senfus eft, cum canus , &

ecundom.

patientur eagzexcordes, utvertit Syrus,

p'entia ma

fenex fueris, tunc tandem fapien-

QZ. Owafi lapidis "virtus probatio evit

tiam inyenies, Vel femper, & usque

: £. ) Lapidis virtus eft illius

494 , trte )

ad fenectutem proficere poteris in

fortitudo, & gravitas.

quod i.

Senfus ergo

fapientia. Vel fapientia , quam in-

eft: quemadmodum ignavus, aut qui

ODicuris ;

veneris , te ufque ad canos, & fe-

infirmis eft viribus, cum lapidem mo-

YO tl

nectutem comitabitur , tibi adbzre-

vere tentat, fl gravis fit , animum

RUL

Ícet, nunquam te deferet.

Priori

tem

defpondet , ab incopto defiftit, ita

D

Quamd

explicationi videntur favere, que fe-

qui ditficultates in paranda fapientia

J )u

quu ntur.

AQté Qs

I9. Quaf is, qui arat, 67c.) Quem-

€06

experitur , abjicit eam. — Grzce eft ;

ArSog

Oi ao lag 10 xupóc &cus

T lapiene

admodum agricole patienter expe-

$m durG., ffeut lapis probatsonis fortis ,

4 quod f«

MT

&a.nt , dum femiga terris commilffa

id eft gravis, er;t fuper ipfo. — Allu.

» Qu

Thattus.

SCOAOP UUE Vï.

66t

: que.

23. Sapientia enim do&trinze fecundum nomen eft ejus, &

non eft multis manifefta, quibus autem cognita eft, perma-

ue i *

net ufque ad confpettum Dei.

24. Audi, fili! & accipe confilium intelle&us, & ne abji-

fuftine

cias confilium meum.

25. Injice pedem tuum in com

to edes

illius colluim tuum:

pgdes illius, -&.in torques

26. Subjice humerum tuum, & porta illam, & ne acedie-

minibus,

ris viaculis ejus.

21. In omni animo tuo accede ad illam , & in omni virtute

n demo-

tua conferva vias ejus.

Oooo 5

28. Inve-

1

fum videtur ad difcos, aut alios hu-

dicas: o quantum laboris, & doloris eft

sss

3. Saf

jusmodi lapides, de quibus movendis,

exhauriendum in paranda fapientia.

aturedcant,

aut jaciendis inter juvenes, aut viros

Nec obítat, quod prima litera vocis

eater ferre

contentio exoritur, qui propttrea

chociza , fit Chet, non Aleph, nam hz

0 prnvenit,

?robationis dicuntur, quia illis unus-

duz litere funt afpirationes , que fa-

: fimulem

quisque fuas, aliorumque' yires pro-

cile interfe commeant, & mutantur.

N lt

bat, & explorat. Vide Zachar. 12. 5.

Áddi poteft fortaffe vocem Q53m

chocma , alludere ad ryYr] eeoc , qu&

23. Sapientia enim dotirima fecundum

ïaziäu:';lli:t:,)

somen eff cjus.) EX obfcura, & pau-

di&io fpinam afperrimam fignificas,

jg frodus,

cis manifefta , ut ejus nominis ety-

quafi fapientia difficultatum fpinis

:cipiumurab

imon oftendit.

Id verum eft non tan-

obfita fit, & vallata.

Janfenius fa-

sft fero col-

tum apud Grecos, apud quos vo$/a;

ca-

cile fic explicat : Sapzezt;a efd fecun-

quaü» Zoq):'a dicitur a tenebris,

dum momem ejus, hoc eft, vcrum eft,

1 & confu:n-

ligine, fed etiam apud H:brzos. Pa-

quod- de fapientia dici, & prsdicari

tet hoc in aliquibus fapientie , aut

folet

eam rem arduam efífe, &

;üm gempus,

|

fcientie nominibus in Jingua illa.

ditficilem, & magno labore, ftudio ,

* [nfpeat

Primum fit t25y £m Arabum ( eft

ac fudore parari.

ji ion Ltio-

autem lingua Arabica Hebraicz co-

24. Confilium 1ntelleus. ) Confili-

jm fequun-'

nata, & quafi illius dialedus ) cu-

um fapiens, & prudens.

jus radix.eft, t35y ba«lam , Ab[condir,

25. Torques.) Numcellas, vincula ,.

6:1'5(77-(' ) NW-"

Secundum t—»v3535 agm , magia, fa-

uibus collum includitur ; hoc enim

i

enificat vox Greea xA^ios.

Hone-

;V&ICiC Syrus.

pientia magis recondita a radice 3353

j M&dfllü ffi:

haga , meditari, dijquirere 5 fermtari ,

ftiffimum vero eft effe fapientiz man-

jus

uod facinius in rebus abfconditis,

cipium , illiusquefervitus. non puden-

obfcuris , ditficilibus.

"Tertium

da, fed optanda.

Vulgatus bene

Geplus etg?

avuS, ax qu

"355 n talnud , dotrina, cujus vocis

dixit torques ; vincula enim. collum

)

apide m !0*

radix 4595 /«ma4, aliquibus affinita-

torquent.

tem quamdam habere vifa. eft cum

26. Porta.) Quidquid in paranda

fr, anim

to5y Palam , ab[condi: , de qua paulo

fapientia grave eft, & onerofum.

; qdifit, 1

ante diximus.

uyia lp

Quartum, & precipu-

Ne acedteris,) INe acedia, triftitia,

um fapientie nomen e

1255n cboc-

impatientia afficiaris propter vincula

- Gn& &

m« quod fimile eft, & aliud Dnamw

illius. Vide fupra cap. 4. n. 9.

iryus *

It5

27. Virtute. ) Grec

atj

echma, que due voces fignificant

EY

J

tentia, vi, robore.

e 3vva;u.e:, po-

] i[f"' ,

O quantum ! —val heu quantum ! quafi

a

662,

LIBRI ECCLESIASTICI

y. E

28. Invefliga illam, & manife&abitur tibi, 4& continens fa-

tum illiu

»

&us ne derelinquas eam :

a, * (

29. In noviffimis enim invenies req

uiem in ea, & ;onver—

datais' i

tetur tibi in obleCtationem.

30. Eterunt tibi comped

es ejus in prote&iohem fortitudi-

concupi

nis, & bafes virtutis, & torques ill

ius in ftolam gloriae.

& vincula illius aligatura

31. Decor enim vitee eft in illa,

falutaris.

Afinend

tija;,

32. Stola glorize indues eam,

& coronam gratulationis fa-

j in db

perpones tibi.

33; Fii, B

attenderis mihi ; ifces : & fi accommodaveris

fnii: u

animum tuum, fapiens eris.

joratie

44. Si inclinaveris aurem tuam,

exciPies do&——rinam: &f

|

dilexeris audire, fapiens eris.

[]

* Ínfr.

byterorum pruden

L

tium fta, & fa-

35. * In multitudine pres

9. 9

pientiee illorum ex

corde con]

ungere: üt omnem narratio-

li

& proverbia laudis non €

ffugiant a te.

ï.NO

»

nem Dei poffis .';mdire3

a5 I

i Fili

45, ) Grece£qoxpa-

a Gencibuä & ornabantur tanquam

t5 e2 n

28. Continens f4&

Tijg eyevopuevog compos

illius fatius, illam

populus Deo, & fapientis dicatus.

i Nol

adeptus.

22. Stelam gloria imdmes eum. ) Id

Gram hor

eft, indueris fapientia quafi ftola glo-

2

Invenies requiem im e4. ) '"lan-

ri.

?

dem erit tíbi fuavis, & placide iu. ea

Coromam gratzlationis. ) — Grece

36' Evig,

quiefces ,

licet prius moleftiam ali-

dyaNNdquuroGy exultationis, qu& fci-

Cto, id ell

u

am creet,

de qua paulo ante di-

licet te prz gaudio exilire faciat, quam

àd ilum axc

à

uln.

cum fueris confecutus, tibi gratule-

3 Cogiïa

30. Bafes vvirtutis. ) Roboris, hoc

ris, & gaudeas in finu tuo.

Dc'i, ffg.) l

eft, robuftas.

Quafi dicat : firmna-

223. Si atrenderis mibz.) $i me au-

0 dicitgr

bunt tuos pedes, & greflus, ut folide

diveris, & confiliis meis obtemperave-

bafes columnas illis innixas.

fege £ nes

xis, quod idem fequenti hemiftichio

Dálit iij

31« Deror enim vite. ) Vitw hone-

repetitur, G. ff accomntodaveris , &c.

Aplentiam

35- Pre:!gterarum prudentium.*) Se-

ftamentum,

B gj

Alligatura falutaris, ) Qualem me-

niorum fapientum ; neque enim fenes

Wt eain

dici vulnerato , aut laxato meémbro

omnes prudentes funt,

PïOf*.C!t n tm

Sfta. ) Merfare.

Dotiundg d

adhibent:;

In Greco . eft, xAecgua

Narratiomem Det

B

ócxisDiyoy. — Filea ex byacintho. Quod

.) De rebus divi-

nis, aut de facris Literis , aliisque

0/1 1

fortaffe nobilitatis, aut publici mu-

ut tor-

ad religionem, & componendos ino-

neris infigne fuit, aut certe;

us

ques corporis ornamentum.

Videtur

res fpectantibus.

[ 805 le

etiam allufum ad vittas hyacinthinas ,

Proverbta laudis.) Hapo:,u/m o«

ICet pænæ

ctec , 4dagia, € preverbia fecita , &

juas in fimbriis veftium geftare ]u-

doti a.

"Videtur noftler Interpres le-

2-. .Dift ; d'e

deos juffit Dominus N. 15. 38. ex

29 üquies

ilis. enim lfraelite diguofcebantur

giffe , «»teeec.

*

iQtum et

UA PVU' T Vi & VII.

663

tinens fj«

56. - Et fi videris fenfatum , evigila ad eum , & gradus oltio-

rum illius exterat pes tuus.

E

* Pfat.

; Convet.

31. * Cogitatum tuum habe 1

n preeceptis Dei, & in man-

datis illius maxime aíffiduus efto ; & ipfe dabit tibi cor, &

1. 2'

fdrtitudi-

concupiícentia fapientiae dabitur tibi.

i,

CAPUT Vib

alligstuta

"iflinendum a. smalis : vetantur. ambitio, prajumptio , pufillani-

atio2is fü-

milas, mendacium , voerbofitas coram presbyteris , & pralum-

ptio in oblationibus : laus agriculture , bona mulieris , & fervoi

modavens

frugi : parentes filios erudiant , & filias elocent: f bonorent

m: &f

parentes : Deus , ac facerdotes ipfius bouorandi : ad opera

mifericordie bortatur, €? ad memoriam noviJ-

h, &f

*

fimorum.,

y narratio-

1j | Oli facere mala, & non te apprehendent.

grant 2 te

3. Difcede.ab iniquo, & deficient mala abs te.

Y E

3. Fili! non femines mala in fulcis injuftitiee ; & non me-

od

yr tanquam

tes ea in feptuplum.

.

12 dicitas.

4- Noli querere a Domi

yn'o ducatum, neque a rege cathe-.-

4 tl )

dram honoris.

xaft ha glO'

s.* Non

Grsce

35. Evigila lad eum.) Priuno dilu-

Deftcient mala abs te. ) IMulta vita-

culo, id eít ftudiofe, & aflidue perge

bis mala, incommoda, pericula,

ji, qua V

ad illum audiendum.,

»

damna.

» faciat, quam

, tibi grae-

. Cogitatum tuum habe 12 preceptis

3. Nen femines mala in fnualezs imiuftz-

,

Dei , ($c.) Hoc eft , quod dee viro ju-

i«. ) Ager nofter eft cor noftrum,

j

fto dicitur Pfalm. r. num.

2

P ld

E£ £

ac voluntas noftra, quam tunc ful-

&j me U

lege ejus meditabitur die ac no&te.

cis injuftitiz exaramus , cum illi im-

obtemperave-

; hemilticlo

Dabit 1b5 cor,) :Mentem cordatam,

primimus malos habitus; tunc femi-

fapientiam conftantem, &c.

namus, cum prava defideria iis quo-

|aerit, 0

Et concupifcentia f apiemria dabitur £ii-)

dammodo injicimus.

Jentiums ) 9**

Quanto eaim quis magis in fapientia

Queenim d

Metes ea im fe/;tnflum.) Qui:iäicio-

proficit, tanto plus illius perfe&ius

rüm prava mefífis facile admodum

potiunda defiderio accenditur.

fuccrefcit, & ponarum etiam, que

culpam fubfequuntur, magnum fecum

TT

NG

Ol facere mala.) Peccata, que

$.

proventum affert ; pro exigua enim

etif disq

funt mala culpz.

dele&atione , doloris plurimum re-

?onelldos "

Et nonm fe 4Ppreb€ndmt. ) Mala fci-

penditur.

licet ponz.

m

lt n

2. Difcede ab iniquo.) Momine, v«l

4. Ducatum.y Vrincipatum.

Carhedram. bonoris, ) Magiftratus,

"ia

f[;'M !

p

ab iniquitate , ab eo fcilicet , quod

:

Jatejre

iniquum eft.

dignitatum infignia, Reip. admini-

664

LiBda ECCiEgiA*STICI

T l-og.

- * Non te juftifices antcle.DeHm, 'quo.näang agnitor cordis

— -

u i E

Deus ,

o.2. ipfe eft: & penes regeui noii veiie videri fapiens. :

fcipiet.

Pt:l.

6. Noli quaerere fieri judex ; nifi valeas virtute irrumpere

D. N

122.2:

E

]

iniquitates : ne forte extimeícas faciem potentis ,

& «ponas

enim qt

dalum in ( 1 ) aequitate tua.:

g.

7. fcan

1 N

Luca&

4. Non pecces in multitudinem civitatis, nec te immittas

in amie

18:11- in populum.

u. N

*Infr.

$. * Neque a

liges duplicia peccata : nec e-nimfin uno eris

illius 20

12.)7. 1

mmunis,

AT

E

9. Noli e(fe pufillanimis in animo tuo.

tion Iter

10. Exorare, & facere eleemofynam ne defpicias.-

16. X

In multitudine . munerum meorum refpiciet

ab Alatf

1I. kNe dicas :

Deus,

1. X

-Z 1) ZEquitate. [z ed;r. Srxt. legitur : agilitate.

- Y« K

ne

Jure eni

m öfïenduntur civäs,

ftrationem, &c. qui enim ifta petunt,

Bo

preterquam quod ambitiofi funt, alio-

cum femper aliqui fint, aut etiam

rum etiam odiis , & oblocutionibus

multi a fcelere integri, & virtutis cul-

mpii, j

tores, quos aut verbo perítringi, aut

—

expofiti funt, & ma

gno feï onere gra-

alia ratione violari nefas fit.

vant confcientis.

num. D

B. Nog :e juflifrces ante I)enmr,—ffc.)

Ne re immittas im populum. ) Cum

tem fugienc

*

Affert caufam , cur a Deo ducatus

fcilicet concitatus eft, & furit.

Po-

jam monet

poftulandus non fit, quia fcilicez, qui

pulus ut irritandus non eft, ita ab

Cum anime

a Deo poftulat, fe juftum, & ido-

inritato cavendum, h&e dolorem , &

aieccata pe

neum adillud munus profitetur. Quis

furorem in caput tuum effundat.

autem hoc facere audeat coram Deo;

eteus, (

8. Neque Aallges: duplicia peceata, )

D. N

qui occulta noftra vitia novit , & cu-

Peccatis privati peccata magiftratus

tuäinc.) Ia

jus oculos nihil latent?

cumulando. WVel, fi femel per im-

fm.ld Y angu

Penes Regem-uoli velle viders fapiens.)

prudentiam, aut aliquam animi per-

Ef] mäm,

Quod-ambitiofi faciunt, qui honoris

turbationem lapfus es , cave, ne ite-

Quafi dic

cathedras fapientibus debitas ambiunt,

rum àd Sumdem lapidem impingas ;

erit enim fecundus error

lortis hum

quorum fapientia , quam jactant, ex-

pej(?r priore,

US fhorey

perimento tentata , exigua, aut nulla

& magis noxius.

15. Aran

interdum apparet cum eorum dede-

Nec enim im umo eri$ Yowmumis.) Ne

eoncihnare.

core, & ignominiz nota.

gemines culpam, quia geminabis &

14 Ony,

6

-

. derumpere inmiquitates, ) Gr&ce

ponam ; nullum enim - peccatum a

fers Thend

££ pau , tollere,profijgare , exrirpare. "

pona immune effe poteft.

lu (]f lo

Ponas [camdalum im &quitate . ua. )

9. Nol effe pufillamsmais £m amzmo zuo. )

etim dicit

'Tibi ipfi querendo magiftratum im-

$1 peccafti, faltem in excutiendo pec-

U$ enim e

pedimentunt objicias, quod te ab &qui-

Ccato, & a te amoliendo fortis efto,

non pufillanimis, non remiffus.

Wtudinem

l.

tate , & juflitia avertat, & declinare

faciat.

10. Exorare , 65 factre eftémofymaus

!5 N'/ü !

7. Nop pecces in multitudisep civi-

ze defpicias.) Precibus enim, & elec-

G

&t r

£at45.) Cavendum Judici, magiftratui,

mofynis propitiatur Numen, & .redi-«

.

"m 1

DEeCa

ne totam in fe civitatem irritet , often-

inuntur peccata.

Qut Chnü

dendo v: g. malam fe de omnibus ha-

II. d2 multutudine munerut. )

Sa-

2l

i

/€ m

bere olvinionem? aut alia fimili ratio-

crificiorum , vicimarum , oblatio»

6 cumc

L]

e

CAPU Tl Vlï,

665

ot codrs

Deus, & offerente me Deo gltifïïmo mune;*a- mea fu-

Ícipiet.

Ifümpere

*

12. Non irri

deas homin—em* in amaritudine animse : * eft

l.Reg

B

& kponas

enim qui humiliat, & exaltat, circumfpettor Deus.

15. Noli amare mendacium adverfum

- inmittas

fra,trem tuum : neque

in amicum fimiliter facias,

.i4. Noli velle mentiri omne men

"

dacium : affiduitas enim

fi Uno eris

ilius non eft bona,

15. Noli verbofus effe in mu!

titudine þresbyterdrum ;&

non lteres veroum in oratione tua.

'

& rufticationem creaïanï

16. Non oderis laboriofa opera,

1 tefpiciet

ab Altitffimo.

^

Deus,

a À

17. Non te reputes in multitudine indifciplinatorum.

18. Memento irze, quoniam non tardabit.

*

*

untu CIvéS,

1g. Humilia valde fpiritum tuurm : quoniam vi

ndicta k(.:'amis.

, At ean

impii, ignis & vermis,

20. 'Nolt

Lvirtutis cule

-

flringi, ait

hit.

num. Dixeratfapiens pufillanimita-

fAH! CHÍm , gn-odx im omultilaguio fu2 ex-

audzantur.

!5[3!/*711 ) Cum

tem fugiendam verficulis fuperioribus,

Clamandum ergo potius

« furit.

Q

jam monet, ne nimium confidamus

affe&u, quam voce, cavendaque fu-

cum animo noftro dicentes, etiamfi

tilis battologia, prefertim ex in(fide-

) et; itia

dolorem , &

apeccata peccatis addidero, tamen fa-

litate, ut fi quis, exiftimaret Deum

JEondat.

cnficiis, & muneribus ea expiabo.

fic melius poftulata noftra percipere.

129. Nem irrideas bominem im amari-

Alio

iui laudabilis Ecclefie confuetu-

ia fetun

, magiltraus

tudinc. ) ln affictione, dolore , mé&-

do,

&

ufus fidilium , qui ex abun-

ftitia, anguftiis.

dantia devotionis , & ad excitandum

qmd pa im

g anmi p£*

Eff enim, qui bumilist, 5 exaltat, &c.)

fpiritum easdem preces repetunt,

Quafi dicat

memor fortunz,

&

(16. Rufficationem. ). Agriculturam.

cave, ne It

Creatam ab ditiffmoe.) X Deoin-

em impinzäs :)

fortis bumane, & viciffitudinum, qui-

bus mortales fünt obnoxii.

flitutam, zu/t enim Deus bominem, &

o prore

i3. «drare mendacium. ) Fabrf,ca.re

pufeit eum im paradifo wvouptaris, m

€oncinunare.

operaretar , &Y enflodsret il/m. Genef.

'mmll"if ] )

:

14. Omme mendacium,) Nullum pro-

9s d.

| eminabi

feras mendacium.

17. Nonm te reputes. ) Gx&ce mpogAo-

à 'peccaeum à

)

J

Noa. eft £oza. ) Ef

Migfïs*, mínus

qi£S, computes, annutneres , afíocies ,

7

enim dicitur, quam fignificatur. Sen-

adjungas , vel computari, annume-

wl',,

gim !)

fus enim eft, effe valde:nalam con-

rarive permittas.

scotiendo p

fuetudinem, affiduitatemque mentien-

Idifciplinatorum, €&c. ) Mel ut. in

di.

Grecóe & . peceatortum.

fïu:

I9. Memenzto ma.) Vindicte fcili-

p5. Non ieres vevium im ovatiene.)

,, eiim f

Grace £» wpoocox? in oratione , qua

cct PCCC?(COL'LHD.

entm

Deum precaris.

Hoc cft, quod do-

19. Findilla carvis tmpii, ignis , 6f

OCrantes

jnety &T

cuit Chriftuas Matth.. 6. ^.

vermis.) Misdex ira Dei in carnem

zolite muitum . losui , fieut. Erhbmed j pu-

peccatoris fzviet per ignem , & ver-

ynert

ol

J :

Bibl. cum Com. Mcfcacb.. T. ,

PQPP-

666

LIBI.(I ECCLESIASTIGI

, Fil

20. Noli praevaricari in amicum pecuniam differentem, ne-

que fratrem chariffimum 'auro fpreveris.

hilarem f

17 Ti

21. Noli difcedere a muliere feníata, & bona, quam for-

titus es in timore Domini: gratia enim verecundia il

da illam.

h us- -fuper

aurum,

:

30, M

* Liev.

25. * Non la

das fervum in veritate o

cias illa

pärantem,r neque mer-

19.13:

cenarium dantem animam fuam.

a. * ]

liviícaris.

23. Servus feníatus fit tibi dile&tus quafi anima tua,

nQn

defraudes illum libertate, neque inopem derelinquas illum.

3». Me

&

tetribue |

24. Pecora tibi funt? attende illis : & fi funt utilia, pet-

3r. In i

feverent apud te.

25. Eilii tibi funt ?

fanctifica

erudi illdsg & curva illqs a pueritia

52. In

illorum,

fitos ejus

m

26. Fi-

mes.

H

Periculum tam

ande evadit

In veritate. ) Fideliter.

humilitas, qua fe quis

D

eo, & legi-

Mercenarium dantem animam [uam-)

dotes, &

bus ejus fubjicit. .

Setibi totam impendentem, & qui fe

ho

20. Nol: prevaricari in amicum pecu-

nunquam vitx difcrimini tua cgufa

*6, Sera

Am'am dzfcnntem.) Differre LatipiS

objicit,

Tetotis Omf

nonnumquam eft in varias partes fer-

:93. Libertate. ) Debita ex pr

æ fcr m

E n of

re, diftrahere, avertere. Senfusérgo

155.) Vt f

commodus noftre Vulgatæ editionis

pto legis, fuo tempore debita. — Vide

Iuxod. 21. 2.

?

Teà levitae

effe poteft : ne offendaris, fi amicus

Neque inopem derelinquas illum. )

27 Trade

tuus pecunias, aut lucrum a te aver-

CUm ad nujy

tat, prefertim fi malis artibus non

Juxta legem Deuter. 15. 13. in quadi-

Grande oj

raffetur.

Grzca correcta Vaticana

Citur: qwem libertate donaveris , me-

quaquam 'vacuum . abire patteris y fed da-

T lecwens.

abent: nj dAu£4c QiNov £vexes. ddia-

bis Viaticmm.

28. Mulie

$0gs, nemmutes amicum propter rem adía-

T?cls muj

pheram , indifferentemm , qualis eft pe-

24. Pecora. ) -K'rv;mk, que vox

catl

€unia.

Vel per rem indifferentem

omnia animantia terreflria praterho-

Videntur aue

Setutdu,

intelligit rem parvi momenti, quam

minem comprehendic.

five habeas , five illa careas parum

tem hic proprie fignificari animan-

refert.

Et huic interpretationi fa-

tia, quorum opera utimur, ut equi,

PSGII,

MAL IT

vest , qu& fcquuntur: neque fratrem

boves, cameli.

0dij] ) (

ebariffrgum aurofpreveris, quafi dicat:

At tende illis.) énicémrS advà, vifita

fatem

tenax fis amicitie, nec ulla res five

*

M infq:;

Mla, infpice.

impm

bos,

parva fit, five magna , & pretiofa,

Et ff fune utilia, perfevtrent Apud te.)

1 C'edg

ut aurum, amicum a te divellat.

x tïadas fe

*

QI. Gratzaenim verecundia 1llis fewper

Alioqui fi inutilia faéta fint, aut ven-

Aurem.) $i mulier fenfata fit, & ve-

de illa, aut macta, & in cibum, ufum-

aliql.um odil

P

que familiz converte.

Vplcatus £

recunda , pluris eam facito , quarma

cOmmuniüm

aurium.

2$. Curva illos.) Doma , illorum

22. Nen l&a'a:fe?"vüm.) Ne aingas

cervicem curva, ut parere condifcant,

OtGalle dle &'

39. G('Tm't;, J

nimium, duriter tractando, aut labo-

& ut bonum contrahant habitum per-

t

Bütandp 1

ribus atterendo.

petuo manífurum.

tido toltray

667

C ATRU T Vi

: 26. Filiae tibi funt? ferva cor

niem, te-

pus illarum, & non oftendas

hilarem faciem tuam ad illas.

quam fot

27. Trade filiam

i

, & grande opus feceris, & hominix,fenfato

da illam.

lhus«»fuper

.28. Mulier fi eft tibi fecundum animam tuam, non proji-

cias illam: & odibili non credas te.

In toto corde tuo

eque aet-

29. * Honora patrem tu

*'lTob

liviícaris.

i

um & gemitus matris tus&e ne ob-

Y

4. 3'

D m

yas 1llum.

30. Memento, quoniam nifi per illos natus non fuiffes; &

tilia, pet«

retribue illis, quomodo & illi tibi.

31. In tota anima tua time Dominum, & facerdotes illius

"

fanctifica.

? puerita

.32. In omni virtute tua dilige eum, qui te fecit: & mini-

?6. Fi-.

ftros ejus ne derelinquas.

*Deut

u-"'*/

35. * Honora Deum ex tota anima tua, & honorific

a fac;r«

m brachiis.

12.19-

dgtes, & propurga te cu

aimm f )

Pppp 2

34- pa

em W qui 3€

g t Qu

26. Serva ?arþus ZLerum. ) Longe

50. Rertribue . zlis ,

uo ;odo Y iil

remotis omnibus morum corruptelis.

£ibi. ) Quemadmodum ipfi tibi bona

du präfcri-

Et non offlendas bilarem faciem . ad

tribuerunt, ita tu illis bona ,viciilim

s3l/as.) Ut feveritate vuleus, & timo-

repende.

qbip, Vile

re a levitate coerceantur.

31- Santlifea. ) Grace Sauuat't fu-

fjice, admirare, hoc eft, reverere.

|Q7. Trade frliam.) Nuptui fcilicet

tiat lum )

cum ad nubiles annos pervenerit.

32- Emm, quite fecit. ) Creatorem

1j inqude

Grande opus feceris. )

k-[ngenti te cu-

tuum.

hais y

ra levaveris.

Miniffros ejuy ne derrli;eqzm:. ) Sa-

aieriss f u

29. Mulier.) Uxor, yvr?,que vox

cerdotes ejus primitiis, decimis, ob-

Grecis muliere

m & uxorem - figni-

lationibus ale , & fuftenta.

ug VOf

ficat.

33- Propurga te cum brachbits.) Quafi

!

ho-

Secundum . animam tuam. ) Qualem

dicat, oblationibus brachiorum , id

Iriä 2121

Videntur 3*

anima tuà, id eft, ut defideras.

eft, quas brachiis ; & manibus tuis

Ne projicias illam.) Dato libello re-

offers, purga, & expia peccata tua.

fcuri animat-

yudii.

:

lta Rabanus, Lyra, Palacius. Vei

fenfus eft : purga peccata tua olfe-

OdiLil.) Ob pervicaciam, garruli-

tatem , infuaves mores, aut etiam

rendo brachia déxtra , id eít armos

improbos.

dextros victimarum ; hi eaim fimul

Non credas te.Y Grgce éx9og eeavrov,

cüm pectufculo ex victima derveban-

tur facerdoti in facrificio pacifico,

ul

mzï"»)

ne tradas te ipfum in maritum. $Si

aüt aut

yet

aliquam odibilem effe noveris , aut

Levit. 7. 31. & licet facrificium pa-

j

fufpicatus fueris, illam in thori t'i

cificum primario non purgaret pec-

putm

eommunionem non aflumas, o

cata , fcd tantam offerretur pro pace,

Pibus

ilorit

forcsffe illectus.

id eft incolumitate, & falute d ;mus,

)orm

Q9. Gemttus matris tud. ) Quos in

vel &eip. comitanter tamen, & fecun-

rec

ond

lfcmt,

te geftando in utero, lactando, edu-

dario offerebatur.quoque pro purga-

pin g*

; h

cando toleravit.

tione peccatorum ; pacem enim cum

668

LIBRI ECCLESIASTICI

*Lev, 44.Da illis partem, * ficut mandatum eft tibi, primitiar.um;

]

.

tibus :

$. .

& purgationis: & de negligentia tua purga te cum paucis.

INum.

9.

« Datum brachiorum tuorum , & facrificium fantifica-

18-15: tionis offeres Domino , & initia fan&orum.

lettio

36. Et pauperi porrige manum tuam

ficiatur proþi—

|

p

» ut per

ingie

tiatio, & benedi&tio tua.

57. Gratia dad in co

,

;

nfpeCtu omnis viventis, & mortuo non

prohibeas gratiam.

Y t

48. * Non

t d

"Deo, & falutem habere non poffu nus,

cunque facrificiuia votivum rei Deo

:

nifl habeamus ejus gratiam^ gratiam

promijilione fan&tificatz , & confe-

autem habere nequim

crate.

f

,

us , niü.a- pecca-

tis purgemur.

E£ initia fantlorum.) Gr&ece inao-

34. Da illis partem . .. . primitia-

x9» éeyieo» , primitias [auttorum. Ubi

nota illud /ziloruz neutrum effe, non

Yum.) * $ub primitiis ,etiam deciimas

intellige.

maículinum , quafi dicat, rerum fan-

r.N(

Sicut mandatum . eft tiöi.) Levit. 2.

&arum.

Sermo eít , vel de décimis

2l

r

I

—

[e)

n

decim:rum przceptis, Deut. I4. 22-

Num. IS. I5.

Vel de

eonfth

Ef purgdt'iom'.:.) Vel intelligit victi-

Vide dicta Deut. 12. 17.

mas pro purzatione leprofi, menftrua-

donis, & oblationibus pro templo,

ho

hoc eft pro ejus fartis tectis, ornatu,

ad cop.

tz, autaliaratione immundi, lege vete-

ri preceptas, ut vult fJanfenius, velin-

vafis, fupelle Cili, panibus, oleo, &c.

4 N

telligit. portionem vi&imarum, qu*

Nam /az&um , vel in plurali /22da

lus j

pro purgatione peccati offerebantur.

templum , five tabernaculum dicitur

fanctitatem.

£t

De uegligentia tua.) Deli&o igno-

ob eximiam ejus

$KX

ranter, imprudenter, aut peroblivio-

Hebrzi omnia dona, & oblationes,

t iOqu

tem admiffo.

que Deo offeruntur, primitias

'a p-

Parga te cum pancis.) Paucis pr£-

pillant.

Gr.riia" rH

fentibus , ut aperiens peccatum tuum

Non facerdotibus tantum benefaci-

'36. Et pauperi porrige manum tuam.)

-U5 ttfam

coram paucis , melius confulas fams

tueg nec illos fcandalizes.

Alii 70

endum , il'is d:ndo primitias, &c,

t .emgfyn

fed communibus etiam pauperibus

33 Etc

paucis explicant de paucitate vicima-

Ui Cum

rum, quafi diceres : paucis victimis,

largiendum.

& fumptibus te purga, fi pauper es,

Ut perfeciatur.) Perfe&a fit, &ab-

hb' K]m'

foluta.

39 l; í

nec habes multa, & magna , que

offeras.

Sic Rabanus, janfenius,

Propitiario.) Qua tibi Deum pro-

' b.t

I$ wt h

Eman. Sà.

E

pitium reddis.

liretis

"n

Et beneditlio tua.) Beneficentia, li-

p À

Datum. brachiorum . tuorsem. )

mïch

Armorum fcilicet dexterorum , qui

beralitas, largitas tua.

E.

facerdoti debebantur, ut dixi n. 33.

37. Gratta. dati in conlpeclu. omnis

X PT

Sacrificium fantificartonis.) NMelin-

viventi;,) Quafi dicat : datum, five

tellisit holocauftum', quod tot;m

donum gratum eft omni viveuti. | Li-

IA]Eft

f

ce

7

inctificatur Domino, vel facrificia,

beralitas homines gratiofos facit nom

H,

quz offerebant Hebrzi, cum fein Na-

tantum apud eos , qui acceperunt,

) Cg ? (zll

zar&os ad tempus , vel perpetuo con-

fed etiam apud alios.

It g

ER mprtuo nom probibeas gratiam. )

Btiye

fecrabant, & fancüficabant, vcl quod-

! Op

CAPUT VIFI. & VIlf.

3**

609

tIatm,

38. * Non defis plcrantlbug in confolatione , & cum lugen- *Rom

p iCl5

tibus ambula.

2:15.

fanofia-

9-

* Non te pigeat vifitare infirmum: ex his enlm in dile- Matth

le&uore firmaberis.

25.36.

tU propte

40. In omnibus operibus tuis memorare novüïima tua, &

in æuernum non peccabïs

Ortuo Q01.

*

CAPUT VIE

INon contendendum cum . potente ,. locuplete ,

imgz/ato , indotfo :

g.* Not

"--

st0n de[piciendus paenitens ,

nec fenex :

de moríuo inimico ne gau-

vum rei Deo

deas : audiendi feniores

arguendi peccatores ,

& contumeliofi :

& conie-

cum audacez cum

feuerari: [pondert

contra judicem :

(irece onte

cum exiraneo.

bt

iracundo : cum f atuis :

iorum

um effe, od

On li-iges cum homine potente, ne forte incidas in ma-

it, rerum [4lle

"N

nus 1L1us

je] de decimis

2. * Non contendas cum viro locuplete, ne forte contra te Matth

*

Deut, 14 22

conftituat htem tibi.

25.25-

"

Vg d

o temploy

3. * Multos enim perdidit aurum , & argentum, & uíque *iInfra

*

ad cor regum extendit,

& convertit.

3r.

cettis, OrDAt

ibus,oltos

4. Non litiges cum homine linguato, & non flrues in

ig

in

Jurlt [5

illius ligna,

,cujum dicitue

s. Non communices homini indo&to, ne male de progenie

Ritatem.

t obhcmn»*:

tua loquatur :

Pppp 3

6, Ne

Pumlms ap*.

Gratid tua , beneücentxa , & liberali-

tiis teftes, aut, judices iniquos pecu-

e mmm nin. )

tas etiam ad mortuos porrig:tur per

niis contra te fubornet, & efáciat,

m beneïäCl

C

elzemofynas, & facrificia, &c.

utin co: 1cmnam tlbl pa.rtem incli-

Hmlt 135;

g. Etczmlzagcnzzäm ;mzäu!a; Flen-

nent pofito auri pondere ad eum mo-

paupen ü

dum cuim f

entibus, ut inonet S. Pau-

dum, quo bilances in eam inclinan-

Jus Rom. I2. II-

tutr pcutem, quz ln&j()l'l pondele glll-

ii f K

39. J» diletlione firmaberis. ) Ama-

vata eít.

h(.no ut habent Gr&ca, éazu9404 ,

3. Ef zsque 4d cor Regum extendit. )

diligeris.

Suam fcilicet vim, & efficacitatem.

u

bl Deum Pm

4O. Novwiffma tua. ) Quz te infine

Er convertit.) lnfleGit, mucac ut

joncfictnth

manent, mortem, judicium, &ternas

juftitiam deferaut.

ponas, aut gloriam

4. Et uon fIrnes in agnem tllius ligna.)

Hl amnis

] [M(P

(ive

Silitiges cum linguato, perinde fa-

p ; du

I- NE

forte 15cidas £2 manus . alii-

c1s, ac 4 lxgna igni fuggeræs, ma-.

25 9

&6 ) Ne fuccumbas

1us enim excicatur " incendium contene

j Vi

ycit 1

thnUIH.

jtio108

Q. Confiituat litem tibi. ) Grece, ze

ePeUlnt j

fcrfe ca»zä:nmt comira fe pa,;dm ne te

Mu

&. Homimi mda&o ) Grece Zàma-

gravet, opprimat potentia, & divi-

P

:uTc , id eft indsjcipiinato.

d )

mms í

670

LIBRIECCLESIASTICI

I)n

A

VaCor.v - 6. Ne defpicias hominem avertentem fe a peccato, * neque

2. 6.

óimproperesei: memento,quoniam omnes in correptione fumus.

ti, ql

Galat.

16.

7. * Ne fpernas hominem in

fua fenectute, »etenilln exquo-

tis, qt

19.32. . 8. Noli de mo

rtuo inimico tuo gaudere; íciens quonäaQn

N

juftum

omnes morimur , & in gaudium ( 1 ) nolumus venire.

*Supr

9. * Ne defpicias narrationem presb

1$. !

yterorum fapicntum,

f i

6. 31. & 1n proverbiis eorum converfare.

ro. Ab ipfis enim difces fapientiam, & do&trinam intelle-

cum ftu

11

Gus, & fervire magnatis fine querela.

*

11. Noh te praetereat narratio feniorum : ip

ex n

fi enim didice-

runt a patribus fuis.

& ub r

1o (

12. Quoniam ab ipfis difces intelle&t

.

um, & in tempore ne-

ceffitatis dare refponfum. .

diligen

153. Non incendas carbones peccatorum arguens eos, & ne

2-[.((

incendaris flamma ignis peccatorum illorum.

pinet,

14. Nec contra faciem ft

;

es Ncontumelioü , ne fed

eat quafi

s

infidiator ori tuo.

15. * Noli

Tat tibi |

(r) Nolumus. I» ediz. Six£. legizur: volumus.

,

———

Ne male de progemie rua loqmatur,. )

minum mores formantur, quz fre-

) C

INe fi quod dedecus eft , aut macula

quenter in fuis fermonibus ufurpant

Jurgati

generis tui , ille tibi objiciat.

fenes.

6. Neque improperes c. ) Peccata

Io Dotrinam intelle&as,). Pruden-

Ne /M'c

NC ipfe(

fcilicet prius admiffa, quorum illum

tiam , qua quis intelligenter, id eft

occaftone

modo panitet, & a quibus avertit fe.

prudenter cum quibuslibet verfetur,

Al milum

In correpétome. ) ln peccato, pro-

& munia fua peragat.

ISI F(P]

pter quod & nos ipfi corripere debe-

Magnaatis.) Principibu

z

$5 l)l'bgeri-

Qs efim

mus, & ab aliis corripi meremur.

bus

aliquand

7. Etenim ex uobis fenefcuni.) Quafi

Sipe querela.) Grece fuuzode, fa-

dicit : fenes prodeunt ex nobis, funt-

ciliter , dextre, & cum

61:0)*/1'0;-/

ceilu.

profpero fue-

16. $uj

que noftre «tatis, & cctus comple-

VIE6S tuas

mentum, & perfectio; quxz modo ti-

12. Intcl[ää?um.) Prudentiam.

bi in fene aliquo videntur defpicien-

Dare relponfiana. )

u [77

da, aut ridenda, eadem illa tibi, nifi

um , fapiens.

Apcufn , congru-

? enir

t ipfi t

pr&morlaris, cOntia

gere poftunt cum

13. Noen *immdgz: cariones beccato-

|

Íenueris.

rum , 6c. ) Peccatorem, qui abftrahi

Ü N

9. Et m gaudinm molumus wenire.)

temre j]]

l

omnino non vult a peccito, ne ar-

Qn eauf,

fEgre ferimus , fl de morte noftraalii

guas, ne tua correptio fir quafi fla-

MQue eni

gaude;mt.

tus fufcitins fopitum ignem, & car-

Q. Presbyrerorum. ) Senum.

bones accendens.

Qualibet v

Ip Proverbiis eórum conver[are.) Pro-

COPüoYeri

Et me igcendaris lasima, &c.) Ne

ld. C

verbia vocantur adagia, apologi, fi-

ab illo irato , & excandefcente lgda-

mülitudines, apophthegmata , fenten-

T$

I4. Ne.eontra f'ctem | ffes contume-

A"'(.- jent

tig, & alia -hujusmodi,rquibus ho-

t g,

CA P UÜT, VIII

671

m

* Nuh foenerari homini fortiori te

[]

e

* neque

I5.

quod fi foenerave- *Infra

e fumus,

ris , quafi perditum habe.

1

29- 4

l X n0-

LJ

16. Non fpondeas fuper virtutem tuam

e

quod fi fpoponde-

ris, quafi reftituens cogi:a.

quomam

17. Non judices contra )udlcem quoniam fecundum quod

o

juftum eft judicat.

Jlentgnty

18. * Curh audace non easin via, ne forte gravet mala fua *Gen.

in te : ipfe enim fecundum voluntatem fuam vadlt, & fimul 4- 8

intelle«

cum fítultitia illius peries.

I9. * Cum iracundo non facias rixam , & cum audace non *Prov

n didice

eas in defertum : quoniam quafi nhil eft ante illum fanguis, 2224

D]

& ubi non cft deutorlum elidet te.

nore ne

2o. Cum fatuis confilium non habeas : non enim poterunt

diligere, nifi quae eis placent.

y, & 1

21. Coram extraneo ne facias confilium, nefc1s emm, quld

pariet.

quafi

-22. Non omni homini cor tuum manifefles : ne forte infe-

— d

H Noli

rat tibi gratiam falfam , & convicietur tibi.

CAPUT

[

, Quz fie

Ljoff.) Contra faciem ftare eft rixari ,

tuque tanquam illius comes quafi cul-

; ufarpant

JU r(ïdrl

ltalice dicimus, cozzrzffare.

p& particeps pene cum illo fubjiciaris.

Ne jedeat 7ü4þ mf'dmtar ori tuo. )

Secundum wvoluntatem /imm vadit. )

Sequitur cupiditates, & temeritatem

) Proden-

Ne ipfe omnia tua verba obfervans,

yter, ld e&

occafionem quzrat te in verbo aliquo

fuam, quete, & illum perdent.

t verlitar,

ad malum fenfum detorto capiendi.

IQ. Noz eas :2 de[ertum. ) Ne te

143 Feznerar:. ) Mutuo dare.

Fo-

folum opprimat ;

quam hoc verum

jj, procert

nus enim in bonam partem aCClPltur

fit, fatis oftendit. Abelis exemplum

ahqu ando in Scnptum.

a Caino occifi.

" Forttori te. ) Potentiori.

20. Noz ezim poter.

dili gere, niff

g u,, h

qua Ms placemt. )

Ti

ua fcilicet ;

fg 19 ]U

16. Super vertutem IUA. ) Supra

vires tuas.

periculofa , damnofa ; quod habe-

$£ /Popandm 55, queaft reflituens cogita.)

mus in Vulgata dz4gere, in Gregco

ntiam.

Szpe enim fit, ut fide juffores folve-

cfÉai! AoqQ», quod fïgmfïc&t/är-

n congru

re ipfi cogántur.

vare þcremm, fed nofter legit c£e£ai,

17. Nez jadices contra Iudlccm ) Ne

QUOd eft dl!lgere

" Pemz i

temere illum quafi injuftum judices,

QI. Coram» extraneo ne f/'cm: conft-

qui ; abftrihi

[um.) Grece eft, xovrróy , id eft /z-

tO, fie at-

cum caufam latz fententiz ignores ;

eretum , vel occultandum.

; qufi f

neque enim quisquam prudmter de

qualibet re fententiam fert, nifi omnia

Nf/ä;; entms qnuid parter. ) N'efcis,

£t y Kar

CO anOVen

, & edottus fuerit.

quid ex vifis, vel auditis a te , tan-

;gc ) NC

18. Cem :mm!:tce.) 'lemerario , au-

uam ex concepto fe.:ine apud fe ma-

daci feroci.

chinabitur , & tandem fuo tempore

[cente ll

Ne jorte gravet mala [ua im te

edet in tuam perniciem.

INe in te, vel in alios iajurius fit ,

22.

izferat tibà gratiam falfam. )

let mflllm

LYBBI-ECCLESTIASTICI

672

B

CAPUDT IX

jn plate

9*

Q

uam fit prudenter cum mulieribus agendum , €? quam fit focie-

fpicias

[a$,.

& affe&ius earum viris periculofa : amicus antiquus fervoan-

. Q Pn

dus : peccatoris gloria non zelanda : abfis ab bomine poteflatem

I cupiícen

occidendi babente : cum [apientibus tra&landum : &

ro. 0.

Deus pre oculis babendus.

conculc

1. On z2eles mulierem finus tui, ne oftendat fuper te maa-

Il 3

fünt: ct

.* litiam do&rine nequarm.

?. Non des mulieri poteftatem animae tuze, ne ingrediatur

1

cun ef

in virtüte tua, & confundaris.

-

ltivolam, ne forte igci!das in

. Ne refpicias mulierem mu

COT tum

laqueos illius.

HX

4. Cum faltatrice ne

æfïïdüus fis : nec audias illam, ne forte

erit flmil:

pereas tn efficacia illius.

.

*

*

*Gen.

s. * Virginem ne con

3

fpici'a-s;, ne forte fcandalizeris in de-

Is

6

e

pl

core illius.

y

*Prov

6. * Ne des fornicariis anim

am tuam in ulïo, ne perdas te,

* dub )

quio , aec:

5. 2:- & haereditatem tugm.

57. Noh

Ne jesds,

| yat corpug,

Benevolentiam fictam oftendat.

Xel

dendum eft, fi fub poteftate fit- uxo-

&if ate

ris fua.

at

gratiam falfam appeHat gratiam. ma-

jam, quafi dicat

pro bona gratia,

3. Mz;/ier'emmä!tiwi,zm.) Quzmul-

Ef baredi,

tos vult, ama(ios fcilicet ; merctri-

trlcts petu

qu: illi cor aperis, malam gratiam

repüfid;it.

cem, & ut eft in Grzco, ävwg;ïo—

Er comcitietur tibi. ) Reponat pro

p

H

' 7- A'Oli('iï

gratia contumeliam, aut convitium ;

4- Czm /Zzl!atrt

ce. ) Greca habent,

curiOütäS d.

cum canstatrice.

Ssepe exdem mulie-

ac.de'fe obm

uafür, & quz Hslgis *

res & cantatrices, & faltatrices funt

54 & in fo

intender.

damnet, cgrpat » rideat,

Ne affidaus fs. ) Eft Liptote, five

9. Malia

I 1

55

Miofis.

Senfus enim eft, eas fuge,

V

Ü zeles multerem ffw;f fu. )

& averfare.

Nee fis zclotypus uxoris tüz.

Seciem 4

At offendat faper te malittam dottri-

In effiacia i/lins. ) ?v'ïägnam enim

Alieam, Y

x& nequam. ) Ne fcilicet te decipiat,

hibent illecebram faltationes, can-

jariti e[h

vsneno perimat£, aliterve noceat, vel

tusque mulierum , quod fatis patet

* entis Aduleer

7^

certe adio liabeat, & utatüur doctrina

exemiplo Herodis, qui faltatricis po-

9A frierm

nequam, quam vetule veuefics, &

flulati caput amputavit $. Joauni

"hteng,

lenz jave»culas docent.

P

Baptifta.

.IO' L

pu

Poreflatem aWima tue, Gc. ) Ne

$. Scandaltzeris, ) .vIn ruinam lu-

tm vilius,

gïermisms uxofrenm p;)teüate'm exerce-

xuris& traharis;

Pf potef )

re , üut ipfa, que fubdita effe debet,

6. Foratcarits.) Meretricibus. Gre-

dominetur anime tu$. id eft tibi.

ce stopyatg.

E rOnfä&fäddl'i::) Marito- enim pu-

Aaimam tam.) 'Ye ïpfum.

CAPUT

IX.

675

—

"

t*

. Noli cireumfpicere in vicis civ

N

itatis , nec oberraveris

in plateis illius.

T

9. * Averte faciem tuam a mu

- * Gen,

;

liere compta**, & ne circum

feroan-

fpicias fpeciem alienam.

L34 5

f

p

ffatas

9. Propter

'eciem mulieris multi perierunt, & ex hoc con

*

* Q.Reg

cupifcentia quafi ignis exardeícit..

"

IO. Omnis mul

ier; quáe eft fornicariav,. quafi ftercus in via llxäätä

conculcabitur.

'5- 285

r te f«

11. Speciem mulieris alienze multi admirafi , reprobi fa&ti

funt : colloquium enim illius quafi ignis exardefcit.

redatut

12. Cum aliena muliere ne fedeas omn

cum ea fuper cubitum.

ino, nec occumbas

L

.i13. Et non alterceris cum 1

llä iti vino, ne forte declinet

gcidas n

cor tuum in illam, & fanguine tuo labaris in perditionem.

14. Ne derelin

ié fotie

quas amicum antiquum : novus enim non

erit ür;piluis illi.

$ inde

"

ï So' Vi-

de ullo. ) Nec äfpe&u, nec collo-

Exar de[cir. ) Exurit.

ordas (6,

quio , nec alia ulla. confuetudine.

I2. Cum aliena.) Que fcilicet ma-

trimonio juncta eft..

" TXTOIII

Ne perdas te.") Ghula fornicatio ener-

— d

yat corpus, famam maculat, confci-

-

Nec accumbas eum ta f'aper embitum.)

entiam &terne damnationis ream fa-

Suadet, ne vir affideat uxori alterius,

i f u

cit.

przfertim in menfa, in eodem leQu-

.Er bareditatem 1s5:05.) Quiamere-

lo recumbendo in finu illius, autvice

; Que mi-

trices pecuniarum , omniumque bo-

verfa, quia omnis hujusmodi conta-

í memj*'

norum inexplebiles voragines funt.

€us, & vicinitas habet. illecebram.

2 ä.ï-ol,g;)i-'c(,n

F

9. Nolicircumfhicere,65c.) Hacenim

13. Neon alterceris cum illa 12 vino.

PA

curiofttas damnum afferet, f1 contin-

Ad propinationes invitando , & hau-

æcä fabeh

cat te in formofam mulierem oculos

ftum largiorem vini, cum illa garri-

jem milie

intendere. .

itric fodt,

endo, jocando, &c.) *in Grzco eft,

$. Maliere. compta. ) Grece for-

u ouufSoNoxozt 4o 1G 6T uT Ey 017

iptote v fre

1

meí2. — .

v

-

eft autem c'vyu/JoNoxonti) edere de fyas-

h es

iï

.ïge !

Spectt'm

alienam. ) Puïchfitudinem

Lols. .Ne des fymbola ad inftrien-

dum cum illa convivium, neve cum

alienam. - Mulieris enim pulchritudo

illa conviveris.

*

n

jnariti eft, non illam cupide afpici-

MR cut

3

entis adulteri.

Sangnine 120 labarts $2 perditionem.)

ais p

9. Derierunt.) Grace én^avgtüuoa ,

Ne fanguine tuo luas, quz pec-

i

u

onics P9-

errdvergnut.

caveris , marito illius injurias fuas,

. 6 J

10. Qusft flereus inviay680.) Quid

aut fufpiciones injuriz vindicante.

enim vilius, de

IQq. Non.erit iL /imili;, &c. ) Ve-

grat li

fPicabiliusqug fcorto

l

effe poteft ?

tus enim. magis cognitus eft, & plus

iI. Reprobi.) Improbi.

illifidere poffumus.

cibus o

EBibhcocenm GCom. Menoch. T. IF.

Qqqq: us .v

?fum-

674

LIBRI ECCLESLASTICI

rs. Vinum novum, amicus novus : veterafcet, & cum fua-

a. Tr

vitate bibes illud.

;

puli in Í

* fud.

16. * Non zeles gloriam

&' opes peccatoris

buim,

9. 4.

.: non' enim

-

oReg.

íÍcis, quae futura fit illius fubverfio.

L

.

L)

j T

IS.IOJ

-17. Non placeat tibi injuria inju

ftorum, ífciens quoniam -

tarius n

4

ufque ad inferos non placebit impius.

L

18. Longe abetfto ab homine pote

ftatem

häbenïe OcCidendi,

& non fufpicaberis timorem mortis. :

Saþiþm í

19. Et fi acceíferis ad illum, noli aliq

t

forte auferat vitam tuam.

uid committere ,ne

frati jup

20. Communionem mortis fcito: quoniam in mediolaqueo-

a n

rum ingredieris, & fuper dolentium arma ambulabis.

2I. Secundum virtutem tuam cave te a proximo

gunfos 0b

.tuo, &

fpiian

cum fapientibus, & prudentibus traéta.

22. Viri

jufti

i fint tibi convivae, & in. timore Dei fit tibi

gloriatio ,

Udex

23. Et in fen

fu fit tibi cogi

tgtus Dei, & omnis enárratio

]

f

tua in praeceptis Altiffimi.

24, . In :

2 * Se

qualis ret

Is. Peterafcet , && cumi[uavitate Li-

Qo. Commumiomem mortis feito.. )

2*

bes :l/ud. ). Part ratione cum diu-

Azere

cum principe

aut tyranno

abitabun|

turno tempore amicum probaveris,

idem* eft, ac communicare , & ver-

non folum tibi jucundus erit , fed

fari Ccum morte.

4 lnm

taoit n te

etiam utilis ;

dere enim illi pote-

Super dolentium arma ambulas. )

ris, & arcana pectoris tui cum illo

Inter dolentium ; hoc eft, iratorum

tuto communicare , &c.

5

arma ambulas : quare mihil facili:s,

16. Noz zeles gloriam , &c. )

N

*e

(1) Potg

uod dicitur in

quam ut armis illis pereas.

In Gre-

invideas, hoc eft,

co eft, éw' &xaAEro» nüNtOG , per ri-

24- Iïl 14j

Pfal. 36. Nei emulari ia malignauti-

mas murerum urbis, quod periculofif-

Wuntyr,

fimüm eft, ne fcilicet impetatis ar-

tuür pmpter

d£afemae.

bus , neque zcldjvelriïc facie)?täs ini4ui-

mis , & telis eorum , qui inferne

lus , quæ ml

JMlius fubverfro. ) Grece wurag ocpi,

urbem obfident , quem fenfuüm ex-

Cetunt,

uis finis enim , aut. exitus , quz-

hibere mihi videtur nofter Interpres

h / m.f"s [

que futura fit ultima quafi fabule

cum ait

füper dolentium ArvÉA 4m-

ànlas.

qU At i

pars » neícis.

*

B

e

dyientia

17. Injuria i

njuftorum ,K &c.) t-ll?ällh

2I. Ceve te 4 prax'z'».za— £40. ) Ne*

25. TF?';: jläil

fcilicet injufti inferunt.

A i IALITPT

Duoniam ufque ad inferos nva. pla-

fcilicet. nimium illi fidas.

cebit impius. ) Non perpetuo , non

23. I fenfm frt ib cogit&tu.r Dei.)

Ibi ab illo a

Cum prudentia , & fapientia de Deo

ufque ad mortem fibi , aut tibi pla-

AMnam

ACCE

cebit impius ; erit enim rerum cata-

cogita, ne cogitatio tua fit erronea,

ftrophe , & mutatio in deterius.

abífona , abfurda , Deo indigna, aut

[j m?hzrm "

Ig. Ab bomine poteffatem habente oc-

'à veritate abhorrens.

:

'/T(G'Kc'rqg ,

l$

? Detulon

Enarratto tua. ) Sermones tui.

a';ä;[,; €riy

cidendi.)]Principe , aut tyranno.

CATUT)IX-& X

075

m fua-

.24. In manu artificum opera laudabuntur, & princeps po-

puli in fapientia fermonis fuij in fenfu vero fenlorum ver-

1 Cnm

bum.

25. Terribilis eft-in civitate fua homo hnguofus ; & teme-

dOn1aTt

rarius in veibo fuo odibilis erit.:

OO APUT X

dendi,

Sapiens index , utilis : infipiens , permczofus : rectorem fubditi

[

if6, f

wnttautur : omnia in manu Dei

e

injurie oblivifcendum : dete-

ffatio Juperbie , ii jjuflitie , contumelie , avaritie : bomo brevis

laqueo-

vite pofl] moriem «ermis : difte[Jus a "Do caufa efl fuperbie :

tuo, &

gentes ob [uperbiam a Deo perdita :

leus timoris Dei : nonm de-

[piciendus pauper juffus , mec dives peccator. bonorandus :

3

anima in manfuetudine Jervanda

nátfato

Udex fapiens Judlcabltpopu]um fuum, & principatus fen-

fati ftabilis erit.

* Secundum judicem populi, fic & miniftri ejus: &*Prov

— à

24 Ino

quahs reétor eft civitatis, tales & inhabitantes in ea.

29.I2.

41 [2'/10 )

3. * Rex infipiens perdet populum fuum: & C1V1tates in- 3.Reg

gt tyranmo

habitabuntur per fenfum ( 1) potentium.

22.13.

e, & Va

4. In manu Dei poteftas terrae : & utilem re&orem fufci-

tabit in tempus fuper illam.

amulas. )

*

l iratorum

Qqqqa^

s. In

lhll facils

(I) Potentlum. Im edit. Srxt. /egttur

prudentium

[n ure

24. lm manu arttifrcum opera lauda-

fe provocat , omnium meretur odi-

c0)k1 PH'?

[

&untur. ) Opera mechanica laudan-

um,.

ericulol

[

mpetatis d

tur propter artificuin eruditas ma-

nus; quz illa elaborarunt, & perfe- . 1

Udex jäpzem.) Princeps fapiens:

1miane

cerunt.

R

Principis enim munus precie

fenfom €*

In fenfu, 8c.) E verba feniorum

tpl Intcrpm

laudant.r , cuin prudentia funt , &

puum eft judicare,

17 Anma i

fapientia.

jwdicabit ) Græce TEU , erue

diez.

25. Ter: zbilrs cfl ;2 civitarte [ma bo-

Stabilis erit. ) Grgce veraqquéyn,

i

)NC.

zmo ünguolus. ) iNemo enim eft, qui

ordlnatm' , compofitus.

fibi ab illo non timeat, ae tortc con-

j

Q. Becundum judicem bopuls. ) Qua-

9gfmfllf d )

famam Jlaceret.

figatur dicterio, aut. maledicto, aut

les Principes ; talis populus ; hic

entid d. pe

enim ad exemplum Principum , &

Tememrws :5 vverbe. ) Gr&ce

ma]orum compomtur.

, i ermone

meontrüc , pracéps , effufus , effra-

3. Seafmm.) Prudentiam.

j mdlgüaa u

nis , petulans.

4. dn tempms. ) Opporcuno tempo-

Od;b:/:: erit.) Ochum omnium-in

re

lones ul

676

LIBREI-'ECCIZEISSTASTICI

^. Bre

5. In manu Dei 1

profperitas hominis, & ,fupe*r faciem

Ícribae imponet honorem fuum.

-

?

et, &

* Lev.

6. Omnis injuriae

proximi ne memin

eris,* & nih"i;l ag,as in

r Cun

19.13- operibus injurize.

;

beftas, &

7. Odibilis coram Deo eft

&i horninibos dupethis jue

1,. Init

crabilis omnis iniquitas gentium.

15 Quc

*Dan.

niam inti

8. * Regnum a gente in gentem transfertur prcpter inju-

4. 14-

ftitias,. & 1injurias, & contumelias, & diverfos dolos. .

adimplebit

9. Avaro autem nihil eft fceleftius.

z

Quid. fuperbit terra;

& cinis ?

"

CEXSUURÉSS r URGEENC ER

10. Nihil e

ft

Liniquius, quam amare þecuniam, hic eninb,'

gnificantur ,

& animam fuam venalem habet :

lentet exerce

5

quoniam in vita fua proj'ecii':t

jufmodt exit

intima fua.

non folent,

1I. Omnhis

: Languor p

potentatus brevis vita. Languor prolixior gra-

*

vat medicum.

Ut morbus |

vat , [ic diut

n

I2. Bz*eä

rincipe imp

(1) Profperitas. -Iv edit. Sixt. legitur : poteftas.

qui medici ii

gravis,

8. Inmannm Dei profpevitas bominis.) í ce eít y AY O TEOQU , "24gt5 ex 'ex, quod

I2. Breve;

Ut fcilicet. hunc potius , quam il-

magis leges , & jura violet.

dic.fu.) Des

lum Principem faciat ,

Quid fuperbtt terra , &f cinise ) Cut

cito exinit,

cipatu removeat.

'-aut a Prin-

divitiz ad fuperbiam parantur, cum

pus Reipub

Et. fuper factem . feriba

: seponet - bo-

nihil aliud fit homo,

quam terra , &

itxilli ;

norem fumm. ) ld eít viro 'fapienti

cinis ?

Vd etiam f

honorem Principatus , & guberna-

lo. Jaimam fuam venalem /mäc»t,)

latur, Qqui-

^ionis imponet.

Nam vel fapientes

Exiguo enim accepto pretió mortis

Quo$ -morbo

Principes funt , vel Principibus ad-

periculo fe cxponit, & damnationis

lant- Huic

funt , ut confiliarii , & eorum pru-

etiam «ternez.

Tales funt milites

qui breyi

dentia imperia gubernantur. Scriba

gladiatores ,. & ficarii , ad fccelera

"IV , Ciyil

apud Hebrzos 4535 fopher idem eft,

patranda exiguo aliquo pretio au-

atüm j

a€ fapiens , & doctus in lege.

thorati.

Wgnüm . ve

6. Omnis injuri4 proxems ne memt-

Prajecit IEIIBA j;m. ) Periculovlfe

Svertut H

geris, &c. ) Gr&ce pj ppiíovg ,. cui

exponit, ut vifcera ejus difcerpin-

lttius vive

bene Latina refpondent ; nam y5vig

us

aut ierro trajiciantur.

Vel

I3 Serp,

Grzcis eft ira diutvrna, & memor.

fimpliciter projeeze imtima fua^, idem

a, Woe

In operibus Pajurie.) Per injuriam.

€

; ac perdPi fe.

Dicitur autem

7. Iniquitas gentium. ) Hominum.

"ts cadoy.

12 oUita f"4 projicere anmimam j.pa;n 3

tür

8. Diverfos dolos.) Grece xexuara

quia cum vivusfit, vegetus, & be-

d

OUNia , pecumias dolofzs

ne valens, atque adeo a mortis pe-

lo , ac fraude partas.

, hoc eft, do-

76 4 Dei, )

riculo remotus, ipfe tamen ultro

af';("ï, ug

Q. -4Xaro autem nibtl eff fceleffius.)

mortem accerfit , & fefe in pericu-,

eipatum . f

Quia nullum fcelus non fuadet ava-

lum ,. jrboxisdvso

ritia, & habendz pecunisz cupiditas;

immittit.

g,-ut Grzci vocant,

p Vulg,

hinc enim. ufurz , raping , facrile-

II. Omuis potentatus brevis "Vif4.)

yertit

gia, homicidia, perjuria, &c. Grz-

NOmine potentatus ea imperia fi-

» ve

09' 3- I(77

CAPUT X

677

Yer faiem

12. Brevem languorem preecidit

Arhedicus : fic & rex hodie

eit, & cras morietur.

.

hil agasin

13. Cum enim mori

éetur homo , haereditabit ferpäntes, &

beflias, & verthes.

LI

ia) & CX&-

I4. Initium füperbiee homi

nis, apoftatare a Deo : |

15. Quoniam ab eo, qui fecit illum, receffit cor ejus, quo-

ypter iv

niam initium omnis peccati eft fuperbia : qui tenuerit ma.mg

03, ,

fubvertet eum in finem.

bit terti,

,adimplebit;ir x;naledi&i-s, &

160 PTO'

Qqqq 3

ac fecum principatus.

Senfus ergo

hic enim,

gnificantur , que potenter , & vio-

lenter exercentur, & tyrannice ; hu-

erit : apoftatare a Deo , & nolle ei

Q prosc

jufmodi enim im

fubjici fumma fuperbia eft ,^ extre-

non folent.

peria diuturna. giï'e

ma fuperbie linea , & gradus , qui

]ixlo? gre

Lanmguor prolixior gravat medicum.)

inter reliquos quafi. principatum ob-

Ut morbus prolixus medicum gra-

tineat.

;

n. Bie

vat , fic diuturna Reip. afüictio fub

IS. dpitium ommis peccati efb [nper-

rincipe impotenter dominante Deo,

4ia. ) Quafi dicat : Apoftafia , &

—— À

receffus a Deo , qux eft Zexy5 , id

qui medici inftar habet , moleíta eft,

:

& gravis.

eft principatus , & precipua fpecies

I2. Brevem languo

;eä þræcidit me-

fuperbig, eít graviffimumn peccatum;

(er t qui

iolet.

dicus.) Deus tyrannum ex humanis

quia ipfa fuperbia fummum pecca-

cito eximit, ne diuturnitate imperii

tum €

,

& imitium , ac quidam

f unii! ) t

plus Reipubl. incommodet , atque

peccati

principatu:.

uamquam

rantur , cu.?

etiam verum eít, fuperbiam initium

ia ilius — brevem languor'em facit.

jam te'rr?. Ti

Vel etiam brevis languor ille appel-

effe omnis peccati ; in omni enim

pecc

ato qu&dam ineft generalis fu-

74:'87» h;fä"fl. )

Á

latur, qui. egrotum cito conficit,

etid mott

quos morbos medict acutos appel-

perbia ; qua fe homo , ut debet. ,

lant. Huic morbo fimiles tyranni ,

divinis legibus non fubjicit.. Vel di-

[ damnations

citur initium peccati, quia primi paren-

- funt ii

qui brevi temporis fpatio pecunia

al fccla

cives , civibus civitates exhauriunt,

tes,dum fuperbe appetunt effe ficutDii,

& ftatum. Reipabl. cum primum ad

peccato fuperbiz hominum primi pec-

carunt ; & ante hos angeli fuper-

regnüm venerunt, peffundant , &

Vel

evertunt, Hos potiífimum Dominus

bia .& ipfi elati peccaverunt.

Parcob f

-

fuperbia omnis peccati initium eft;

us dicen

J

diutius vivere non init.

uia fuperbus in omnia peccata pro-

J

id

I3. Serpentes $ & beffias , €6 vwer-

antat.

z65,) Hsc enim animalia in fepul-

labi aptus eft , & proclivis,

2

/I'NIL, i[ (,m

Oui tenuerit sllam. ) Qv fe ab il-

Jicitür ii

chris cadavera mortuorum depafcun-

tur.

la agi, & regi permiferit.

qnith.

;Z)j j ,ï';li/l'/n j

.14.:

Initizm f erbta r'a;amini.; -dpofi;tta-

Adimplebitur malediclis , &c.) Grz-

ii , V 0U

Grzce-eft ,

cahabent, s££u/2e4e& 3* Nveyaa , fic-

1 aortis ]*

re 4 Deo.) lo Leium

ut imírem abominationem emittez, Eix

d('X,"i : q

ug yvox initiüm , aut prin-

gamel

ü. tro

fignificat , nofterque Inter-

quo apparet, noftrum Vulgatumlo-

jpinprcna

cipatum

qui non de maledictis , quibus ca-

pres*

ulgate etiam cum principa-

Gl'?Ci vocanty

tum fignificat ,. »nitinm

, aliquando

ftigatur fuperbus ) quanquam etiam

vertit^, vel priscipium ,

fic Pfalm.

hoc illi accidit ) fed de maledictis,

þr('!)l' ; i

í D

)

idem eft

injuriis , omnifque genceris abomi-

[

le

I09g. 3. fecum princtpium ,

l imperia

678

LIBRI ECCLESIASTICI

16. Propterea exhonoravit Dominus conventus malorum,

vt Mag

152 or 1llo.

& deftruxit eos ufque in finem,

17. Sedes ducum fuperborum deürumt Deus, & federe

18* X

*

fecit mites pro eis.

fciplinatus

18. Radices gentium fuperbarum arefecit Deus, & plantavm

Ta0ltUf.

*

humiles ex ipfis gentibus.

g. Nol

r9. Terras gentium evertit Dominus, & perdidit eas ufque

i 1n (empt

ad fundamen:um.

.* M

20. Arefecit ex 1püs, & difperdidit eos , & ceffare fecit

quam qui

memoriam eorum a terra.

jr. Fili:

norem fea

21. Memoriam fuperborum perdidit Deus, & rehqmt me-

moriam humilium feníu.

$. Pe«

22, Non eft creata hominibus fuperbia, n

neque 1racund1a

honorifica

nationi muierum.

VWumerrrktadner .

23. Semen hominum honorabitur hoc, quod timet Deum:

Y Man

femen autem hoc exhonorabitur, quod præterlt mandata

P

r : f

Domini.

Ioceres , P

24. In medio fratrum re&tor illorum in honore & qui tlment

9r. Hemdes

Dominum , erunt in oculis illius.

bmfïe Princir

ET

25. Gloria divitum , honoratorum , & pauperum , timor

sb ttcipilus

Dei eft:

I)

Et ttg WA

26. Noli defpicere hominem ]u('tum pauperem ; & noli ma-

. Quam:

gnificare virum peccatorem divitem.

pnncups at

QunEE

21 Ma-—

* Qui.tim

-.b Sc*nfm

nationibus , quibus , & os fuperbl

21-Haniliuss fenín. ) Qui alta &

redundat , & vita univerfa.*.

ekperlenuam

fublimia de fe non fentiunt , fed

Ller; fe: "Ui

I6. Exboneravit Dominus $

8[- )

fpiritu humiles funt.

emlam EU

Greca habent, mao:2o£acs , quafi di-

22. Nozm ef? ereata /gumz[täm /;sper-

catur :

paradoxo , infolito , & mira-

Tbenter adni

bili modo dehone& ivit.

&4. ) Non convenit , nec debetur

Er 'Wr i"d

hominibus fuperbia ,

& .ferocia ,

'"/'ïüraän [7

Con'ventu:.) in Greco nunc eft,

fcd potius belluis; homines enim hu-

! AIYO CQw

Paaycg, id eft zzdutliones , m'!lo-

inani e&e debent. *

rum fcxhcec.

INofter videtur legiffe,

Nationi muliersm.) Mulieribus

ls

COrdatc

8 Vycuoyc ya. €.

prehenfi "

17. Mi:es. )Humlles.

Q4. lp med:o fratrum retor torum

Ig. Planravie bumiles ex . spfér gen-

£2 bozore, 660.). Quemadmodum pn-

b m/hffi D

5bas. ) Alias gentes humiles fubíti-

mogenitus , ut natu grandior, ita

T bune

£uit:

till'

! mfcms

prerogativis potior eft inter fratres,

lmprud

cO. JMdréfecit ex spffs. ) Ipfas arete-

quos regit , & a quibus przcipue

I$ C0

cittantum , defolavit.

Sane Sodo-

honoratur ; itaqui timent Dominum,

Ye fuo

29 Noji ex

bonorum ab illo precipuum confe-

xJ:

)Gïæc:

rTorum regionem igne immiflo non

! *eyo o

arefecit tantum , fed etiam redegit

quuntur

5 Dd

in cmeres.

In eculis ibiu:,) Apud illum.

FW u

*

CAP.UT X.

679

fhalorum ,

27. Magnus eft judex, &

potens eft xn honore: & non eft

ma or illo, qui timet Deum.

?

& federe

28. * Servo fenfía:o liberi fervient: * & vir prudens, & di- *Prov

fciplinatus non murmurabit correptus, & infcius non hono- :7. 2

l pläntavit

rabitur.

;

2.IXeg

12.13-

29. Noli extollere te in faciend

O opere tuo ,' & noli cun&a-

" uíque

ti in tempore angufítize.

:

*

30.

Melior eft, qui opera

tur'9 & abündat in omnibus , *Prov

ffare feat

quam qui gloriatur, & eget pane.-

12' g.

31. Fili in manfvetudine ferva animam tuam

*

:

; & da illi ho-

eliguit me-

norem fecundum meritum fuum.

32. Peccantem in animam fuam quis jufti

ficabit? & quis

; itacondia

hono?ificabit exhonorantem. animam fuam?

CHSeneeser

P

330 P&E-*

tet Deuum:

27. Magzu:. ) In QGreco eft,

virum talia facere , etiam tempore

j mandatà

neceilitatis. ltalice diceremus :

22072

p£yigd»tg : funt. autem . Megiftines

Proceres , Primates.

Sic Marci 6.

Z vergognare , ne ti ritirave da fere

qui timent

21. Herodes' dicitur

ccnam exhi-

1 fatts tuol .

:

:

buiffe Principibus, & "T'ribunis, &c.

Er noli cuntlari 1n tempore angufhia.)

70 Priacipióus inGreco elt róig ueeug -

(

pX So£afs, ne glerieris , ne de gloria,

m tjmof

£ 1y.

aut honore folicitus fis.

Italice op-

Ef nom /mzjor idlo ,

ul tii;zet Donm: -

time ad fenfum fapientis vertere-

& noll i

j

!

m.) Quaimvis fit

idex , potens,

mus : oz i/iztre

/

"7 pantiglia del£

princeps, at major eo efle non po-

onore m zempo di

vanggfie , € di nt-

te

: qui timet. Deum.

c'eftxi. :

f

3] Mi

3o. G

—--""/

28. Senfzto. ) Prudenti , fapienti,

loriatur. »» Accipienda .hec

Q

yi al s&

experientiam rerum habenti

vox, ut n. fuper. explicata eft.

fentiünt , !t

f

Liberi fervient.) ^ Quia ejus pru-

31. Serva. ) Grece eft; 9o£acor ,

dentiam agnofcentes , confilia ipfius

bonora.

Nec gloriam & honorem

libenter admittunt.

gl f

ita quzras , ut aliis przferri velis in

(GER Wir prudens ,E5 difctplimatus mom

cónfeflibus , & aliis hujusmodi con-

pec debetur

apurmurabit correptus.) Liberi , etiam-

ventibus; necrurfuín nimium te de-

& ferocit,

jnes enim li

fi fervo. conditione fuperiores fe cf-

mittas , ut locum tuag. dignitati de-

fe intelligant , tamen a fervo pruden-

bitum non tuearis, modeérate tamen,

ti, & cordato moniti, aut etiam re-

& cum mafuetudine.

Hoc enim eft,

J'lieriue

prehenfi , non egre ferent.

uod:dicit Grecus textus ; [m az-

, rl 'WNW,A

Er in[cius mon bonorabitur. ) Hono-

/

metudime Lhomore animam tuam 1

:

dmodum p

rem hunc , qui fervo fapienti defer-

eft te ipfum.

tur , infcius, id

eft ipnarus , &

532. Peccaztem in animam

fuam quis

yandior , I^

^

imprudens confequi non poteft.

inter TrtteS,

juflifieabit!) Prima hzc pars verfi-

pos picte

20. No& extollere te 12 f actendo ope-

culi explicanda eft ex fecunda ; qux

xe tuo. ) Greceeít, p eopis momodi

fic fe habet:' Qs bonorificabit exbo-

o

TO ä'(ncyov o6'&. Sententia efít : ne cau-

norantem antmam fuam ? fententia

j

m cont

as nectas , quo minus agas opus

bene cob&ret cum fuperiori verfi-

tuum ,. quafi te non deceat nobilem

il

culo. Siïþcu te nimium dejicis , &

[j

680

LIBEÍIUECUCUERSIMSTICLI

$3. Pauper gl,öriatur per difciplinam ; & timorem fuum ,

r Malt

vit diadem

& eit homo qui honorificatur propter fubftantiam fuam.

34. Qui autem gloriatur in paupertate, quanto magis in fub-

6* Mu

fünt i ma

ftantia? & qui gloriatur in fubftantia, paupertatem vereatur.

*. Prius

GATPUTLT, Ah

3pterrogavt

]ä*itu em»

9.* Pri

Sapientia bumiliati ;» ex fpecie |nemo. judicandus 3 de v

bonore non &loriandum ; de re interrogandum ante judicium 5 mom

dio fermon

9. De ea

cumulanda temporalia , mec in ilis fidendum, aut gloriandum ;

Clo Peccan

bona , C? mala a Deo: & bonorum , &? malorum memor fis ;

in domum non quivis inducendus , C ab sufidiis |

. Plli,

20n eris i

dolofi. caxoendum.

prehendes;

*(Sen.

Apientia humiliati exaltabit caput illius, & in medio ma-

Birhnsecocas Inlyjstge:

41-40-

«

gnatorum confedere illum faciet.

,

Dan.

eximig alicuj

6

a. Non laudes virum in fpecie fua, neque fp

x

eïr—nias homi-

T29)

nem in viíu fuo.

I die hii

Joan.

70 18'

3. Brevis in volatilibus eft apis ,

*

& ipitium duï'cOr»ixs habet

Quem homoren

fru&us illius.

Mirdilis

,

ljUS W& ma

*AG.

4. * In veftitu ne g

lorieris umquam, nec in die honoris

t mirabilia f

12.21.

tui extollaris ; quoniam mirabilia opera Altiffimi folius, &

22

lroifa. ) G

dbetur , ' "u

gloriofa ; &' aþfconfg, & invifa opera illius.

s. Multi

éxtulit , ajfuy

*t20 non effeo

non in loco tuo te fervas, quiä pro

pertatem . "vereatur, )

Quia fi divi-

honore - tuo folicitus erit , cum nul-

tiarum jacturam fecerit, nulla fuper-

gnjtatunuinü |

erit caufa , propter quam honore-

14 occulta f

lus tibi fit te potior ? Hoc ergo eft,

sur.

Oneïïxfüma 0

quod dicitur obfcurius : peccezzem i2

Otdinem v

animam f[nam: quis juffifiabit?

:

53- Glorzaraur.

t F FJüsiban.) Humilis ; efi' enim

S' Mll/f l h

r

boznoratzur.

jj Græfg do Z év di

?. ) Subire.

Crmce, rume;8; qui enim fa-

TMTUD, Qu

Pper di/l'iplinam.) Pro

i)ates mores,

pientes funt , etiam fi alioqui humi-

aut prop:er do&rinam.

li loco nati , tamen. ad magiftratus,

AL TE

CEr rimorem funm. ) 'Vimorem Dei,

& infulas evehuntur , & inter pro-

Tf

ceres collocantur.

Unqu;».m fufpic

vel modeftiam , quaft dicat : pauper

À (t?i'arüm

do&us, & modeftus, & in alios re-

2. Ia fpecie. ) In forma ;«

Pul-

verens honoratur.

chritudine.

LU 77 ; fClhc

Subflantiam fnag.) Divitias.

In wifzm fuo. ) Ob afpectum fuum,

Itono

34 !]O[

Tünt*

$4 24

Z antem glariatur 4n pauper-

fi forte corpore fit deformi , & fa-

7' Priy,

fuay

fafe j Wmnta R

dgus g fubflantia ?:)

cie defpicabili.

)c 4

Qui cum pauper fit', ^ honore affici-

3. loitium. )

Grxce dpX9 , j)rim-z'-

WEW :äfho*',»b

i

peorus.

Vide di&ta c. IO. n. I4.

tur, quanto majorem confequeretur

Cerri;e jufe,

loriam , fi dives effet ?

4..In veflitu ne glorieris unquam. )

Etiamfi infignia - magi&ratus , aut

* i.

Er qui gloriatur ï,i"* Jebffantia , pan-

LUR C Co"l.

)

(CAP UT Xl

; d

at fom,

Jat

s. Multi tyranni federunt'in.throno,.»& infüfpig;bili's porïa4

3

vit diadema.

fis n (ib-

6. * Multi potentes oppreffi funt valide, & gloriofi traditi j Re

, ereat,

funt in manus alterorum.

IS.g.

E

7. Priusquam interroges, ne vituperes q

K

uemquam: '& cum

6

E.

interrogaveris corripe jufte.

n

hi &

9. * Priufquam audias , ne re

e-

*

Prov:

fpondeas verþumf &inm

:

lcitm; w

dio fermonum ne adjicias loqui. ,

13.13.

. 9. De ea re, quz te non mo

luriann;

cio Peccantium ne confiftas.

le&at, ne certe

ris: & in judi-

ngnorþ :

— 0. Fili, ne in multis fint a&tus tui: & * fi dives fueris 1Tim:

li

non eris immunis a deli£to: fi enim fecutus fue

ris; non ap- 6- 9-

| prehendes: & non effugies, fl»präecur?eris.

II. 1*- E& e

Tediot-

Ed

eximiz alicujus. dignitatis circumfe-

mum. poteris eam , fi non placuerit-

e'rnas hot-

rdS.

damnare. . ltalice diceremus , pozzaz

In die honoris. ) Cum novum ali

cenfurare , € quatificare quella perfo-

"Ay, 0 Qella cofa.

coris hàxt

quem honorem adcptus es.

J

Mir(zäilid opeca At ffims fäl/:;!Q

9. Ne adjicsas loqnui.)

Loqüentis

Cujus uti imajeftas , ita. opera pla-

fermonem interrumpendo.

die hontis

ne mirabilia fiint , & fufpicienda.

9. Ne certeris.) Ne certa.

j folius,

Et im judicio peccamtium, ne conf-

devifa.) Grgce , xevsT& , tantum

"habetur , quod nofter duplici voce

féas. ) Eorüm , qui aliena. fatta ad

extulit , ebfcozfa, & 12vifa.

IMlonet

ipfos nihil pertinentia inquirunt cu-

d y

ergo non effegloriandum propter di-

riofe ,

& temere judicant.

* Ve]

ia Domini con-

fententia eft : f1 videris omnia con-

Quia fljtlivi-

gnitatum infignia,

;, null uf*

filia occulta funt ,

ï

frequenter qui

tra jus ; ac leges agi , ftude a. tali

qum houft"

honeftiffima occupaverunt loca , in

confeffu te fubtrahere.

ordinem rediguntur.

IO. N* $m mmultis ffut. atius tug.) Ne

S. Mzult: £yranni jäaler)mt iz fbro

inultis negotiis impliceris.

jllis

!

'

eft .mm

45.) Subintellige , qui ab illo ex-

,

Er ff dives fucris , nom eris t»ysmu-

3. qui gt*

ciderunt.

Greca habent, £s

53&29)8;,

x£8 2 — Gelitlo, )x Grzce eft, £Zy yae

;5 folo, humi, in pavimento,

w?an*L'vy;g , ff mulriplicaveris negotia,

ag t

d ; magiünms,

Infefpicabilis , €&c.) GQuem . nullus

& curás.. Nofter videtur legiffe,

unquam fufpicatus fuiffet.

mAsTíovc ff drves -fueris ,

quod

, &ins p

6. Alterorsm. ) E vtoe» , aliorum

etiam. verum eft; facile enim , qui

boflium , fcilicet fuorum , & qui eos

divites funt, aut fieri volunt, in-

orttd & Pul.

regno , & nonnunquam vita fpolia-

cidunt in laqueum diaboli, 1. "T'im.

fullmv

runt.*

3. 7.. Greca enim , ut nunc habent ,

,fpedn

7. Prisfquam interroges. ) Grece;

ad eumdem fenfum trahi poffunt ;

le Uffm' )

nami «cA.9vysoSou ,. -eft multiplicari :

& tai

mel» FieriowQ, primiquam explorave-

Prmc'

r;IS.

qui vero ditantur, commode dici

2

T

-

Coi*rz'þejæ/?e. )

Tóre émiTÁuA, re

poíffunt multiplicari.

o 1

bene cognita , & explórata tum de-

; entm fecutus fueris , mon appre-

LA

i

rIr

nmtus 3

Bi44. cnin Com.,Menoch, Tom. IF.

4

682

LIBRI.EC

ACLES

SFASTICI

o Etf

KEccl.

1;. * Eft homo laborans, & feil:mans, & dolens impius ,

^9: & tanto magis non abündabit.

que t, &tf

12. Eft homo marcidus egens recuperatlone y plus deüæ

a1. Sta ii

te mandatt

ciens virtute, & abundans paupertate: -

* Job.

13. Et * oculus Dei refpexit illum in bono, & erexit eum

p Ne t

in Deo, &

4719 ab humilitate ipfius, & exaltavit caput GJUS : & mirati funt in

1110 muli, & honoraverunt Deum..

q.Facile

* Job.

'14. * Bona & mala, vita & mors., paupertas, & hon &as

14, Dene

?- I€: a Deo fufit.

*

veloci proc

15. Sapientia, & dlfc1p11na, & fcientia legis apud Deum,

aNe

hoc bona

Dile&io;.& vis? bonorum apud ipfum.

16. Error, & tenebrae peccatoribus concreata funt : qm

6. Nedic

autem exultant in mahs -confenefcunt in malo.

?5. * ln

]

17. Datio Dei permanet iuftis, & profe&us xlhus fucceifus

thalorum n

habebxt in eeternum.

$. Quon

IS. Eft, qui locupletatur parce agendo ; & hæc eft pars

Wücuique f

mercedis illius.

Luce

I9. In eo , quod dicit: * Inveni requiem m1h1 , & nunc

———————

192.

40 T&m P

19: manducabo de bonis meis folus ;

Dportynitas t

20. Et

2]. 0ta "n

Lendes.) Quuafi dicat: divitie divino

.Honeféas.) Splendida fortuna.

0f r —

potius munere , quam noftra paran-

I5. dpud DLenum.) Scilicet funt ,

F/lmmt;m ln

tur induftria.

. Itaque .etiamfi illas

ac promde ab illo petenda, & illa,

[EHS,;m

fueris fecutus , tamen non. affeque-

cui vult , tribuit.

tent]à ergo e&

ris, nifl tibi eas deftinaverit Deus.

Diletlio, ) Charitatis , vel dile&io

l mt oj

Er nom cffugses , ff pracucurreris. )

fapientie, & difciplinz.

Vrüt gratm H

Vi« äanorum.) Fontes bonorum ,

Eas enim Deus tibi etiam non quz-

0

renti ,. & quodammodo fugxencx in-

qui ad nos veniunt, ab illo manant.

geret.

16. Peccatoribus concreata funt. )

lr ill COlltg

1lI. Feffizan:.) Divitias parare.

Peccatum enim fequuntur.

converfare

Dolegs ) . uod dives non fit.

Canfme]&unt D Nam quo

qUOd agh

12. Homo marcidus.) Grece »oS9o06,

quis gaudet , illud abjicere non tu-

H DP ere 14

languidus , torpidas ,

de[es, igmavmus.

dcc

"")Et conj

Egens recuperarione ) Reparatione ,

. Datio Dej, ) Dona Dei..

tibug

, üæt,l

feu re&auratmne familiz, & anno-

ng.

Pc; nm,zet]njiu.) Piis , xellfflofïs

dvctfiíc;, ut eft in Graco.

2 Nf mdï(

Defrciens virtute.) Viribus, & ro-

Profellus illiu.) Grgce eft ,fvSoxía,

rum) Græce

bore.

"

"'f) [/4 /Wldf

l

quafi dicat : beneplacitum Def, aut

13. Re/þex;t lum i2 bono.) Utei

tavor Dei fucceffum habebit ftabilem,

At j [

benedicat , & benefaciat ,

& diuturnum.

Wa m&lt t

Mirati fumt im illo. ) 1À eft illum.

I4. Bona , & mala. ) Non culps,

I8. Er hac efl pars. mercedis illius.)

etnmü Vldea

lata, & triftia, profpe-

Et bunc folum con[equitur frutlum pre

fed penz ,

;) Ho;n-/] 7A

rA« adverfa

premto f&o , ut aliqui vertunt,

Q

* tnim

CAP.U.T'X.

683

20. Et nefcitj q

/impius,

uod tempus preeteriet, & mors appropin-

quet, & relinquat omnia aliis, & morietur.

21. Sta in teftamento tuo, & in illo collo

lus ddf.

.

quere, *& iþn 0pg4

re mandatorum tuorum veterafce.

'exit eum

22. Ne manferis in operibus peccatorum.

Conäde autem

i füntin

in Deo, & mane in loco tuo.

23.Facile eft enim in oculis Dei fub

ito hdneüare.;;auperem.

honettas

24. Benedictio Dei in mercedem jufti feftinat, & 1n hora

"

veloci proceffus illius fru&tificat.

i Deum.

2$.Ne dicas: Quid

eft mihi opus, & quae erunt mihi ex

hoc bona.

unt , qui

26. Ne dicas, Sufficiens mihi fum: & quid ex hoc peffimabor?

27. * In die bonorum ne immemor fis malorum: & in die *Infr.

malorum ne immemor fis bonorum .

-

fücceta

19.25.

28. Quoniam facile eft coram Deo in die o

M

bitus retribugre

c eft pis

unicuique fecundum vias fuas.

Rrrr 2

*

290 Ma'

', & nux

QO. Tempsus prateriet.) Grece ua:gäg,

24. Is mercedem juffs f?/;ndf.,)

epportzenitas irvuendi quafitis bonis. -

20. &

Ut fcilicet cito ejus opera juftitiz, &

29I. $t« £m teflamento fuo , €$c. )

pietatis merita mercede compenfet.

fortuti.

Vox Greca

OiaSX«« , ut Latina ze-

Et in hora veloci, ) Et velociter.

flamentum , in facris Scripturis fepe

Proceffus. ) G

olicet ftta

tll

fcdus , aut pactum fignificat. Sen-

zeditize.

;

rgce, s,f)Aocyl'a , &e-

dà,

tentia ergo eft, fi quod. pactum ini-

Frutliffcat. ) Fru&üm

fti, aut obligationem fufcepifti ,

dem affert boni operis.

; & m?rce-

.yd dito

verbi gratia ftatui vite tu& adjun-

25. Qwid ef nibi epus ? Midetur

's bonorum ,

Gam , in ea perfevera , & con&ans

-

haec efíe vox pauperis animum de-

) LHO mï,"m'

€ito

fpondentis. Senfus eft, quid eft mei

im ill collegn

e;e.) Grace ópsi ,

opus ( ita enim clarius ex Greco ver-

geita [f |

converfare ,' affiduus efto , agens ,

n

tere poffis ) cur vivo ? que ex hoc

y Nam (

quod. agis.

tempore ,

& deince

ps. bona mihi

Ef opere maudatorzum tza,ru)n vefte-

expectanda funt ?

cere 100 li

r«[ce,) Ex confenefce infiftens ope-

26. Suffciens mib: fwem.) Sunt he

À

ribus,, quz tibi ftatus vite tuz , aut

fuperborum voces. Senfus eft: ni-

J Dei.

di

muneris fufcepti ratio prefcribit.

hii deeft mihiad confummatam fe-

À

g,T

gioüs

92. Ne manuferis £n, opersbsus Deccato-

licitatem.

rum.) Grece uy 94v

:

f fs

xis, melazsdes.

a&f € Ze admire-

Ex hec peffrmabor. ) D*cinceps vel

ex nunc mala patiar.

Grece. eft,

" jd, at

Mane in lco fuó. )

Pergä. in vitz

Amó . T& yU» xuxeSiouui.

;ebigfïzbilc'"'

tuz inflituto ,

ne

commovearis ,

27. lm die Lonorwum , €c. ) Sunt

etiam(i videas impios.profpere age-

re

:

enim rerum frcquertes viciífitudines,

77 illius-)

& a paupertate ad divitias , & ab

9- Heneflare pauperem, ) Ditare ;

his rurfum ad paupertatem facilis

, ff P

cranfitus.

gt

Grafce enim eft wï.sr/ofm.

584

LIBRI .ECCLESIASTICIX

29 Malitia horae oblivionem facit luxuriee magnae, & iri

fine hominis denudatio operum illius.

iducat füp

3o. Ante mortem ne laudes

Y Adm

niam in filiis fuis agnofcitur vir..

hominem quet*hguam 2 qt?q-

& abalienab

.,81. Non omnem hominem inducas in domumn tuam: mul-

tae enim funt infidiee dolofi.-

-

k

:

32. Sicut enim eruétant praecordia foetentium, & ficut per-

Duitfatiends

ix inducitur. in caveam;"& ut: caprea in laqueum : fic & cor

fuperborum, & ficut profpe&tor videns cafuni proximi fui.

^.

a ej

4

23

3

? Bona enim in mala convertens infidiatur , & in -elefl&is

imponet maculam.

E

34. A Ícintilla una augetur ignis, & ab uno dol

ofo augä-

t. T bene

tur fanguis: homo vero peccator fanguini infidiatur:

tusm

E

35. At-

EJ

* Benef

i0n 2b 1pfo

29. Mdzi:;;/;m.) Brevis, &ho-

ita corda fuperborum fu

raria afflidtio, Grece x«xoocgc.

juria , injufta.

perba " in-

3. Non el

Oblivionen fact luxurie magne. )

Sicmr perdix inducitur im CAVE ATH .

ThofYnas noy

Grzce revf5c , deliciarum, volupta-

6c. ) Quemadmodum perdices , co-

Caores, (

tumque quantumvis magnarum ob-

lumbzg , anates , & alia hujusmodi

livionem inducit ; quod femper ve-

animalia , quibus venatores utuntur

*'—-——.—-——

rum eft ; in extrema autem vit& ho-

ad alias ejusdem generis aves capien-

ra veriffimum.

.

das inducuntur in . caveam , aut in re-

Senguit, ao

Ip fime bominis demudatio ope

;.'um zl-

tia , & videntur eo delate cum ce-

Sengumi inf

€et Yitg,

Hss. ) Aliqui delicias fe&antur , &

teris fimpliciter , & fine dolo , ac

in die bonorum parum ^ memores ma-

proinde ejufdem infortunii partici-

35 Pdfifin,

lorum paupertatem non timent , &

pes , cum tamen fecus fit ; & quod

Itig O , fioceng

divites paifim

M/Janatiune,

quia laute vivunt.,

cafu factum videtur , artificium fit ,

imiam,

cenfentur.

Horum opera tandein

& dolus

ita fuperbi , impii, ac

denudantur cum illis mortuis xre

dolofi homines amicitiam fimulant,

36- Admit:e :

alieno diffolvendo ,

infurgentibus

& ex zrumnis tuis dolorem, interim

tüam induc T

creditoribus filii , aut hxredes. pares

tamen //cu? profpettor, fpeculator fcili-

Alienigegag, "

nonfunt. Vel fenfuseft: in die mor-

cet vident, & rident calamitatem tuam.

tis denudari opera noftra, & ad exa-

g. Bena enim im mala comvertens.)

( à vera relis

I li,

men a Deo fummo judice vocari ,

'Abutens humilitate , & fimplicitate

türb3bit «s

ut unicuique retribuat juxta vias, &

tua , & qu& facis, aut dicis in pe-

operationes fuas , ut dixit n. 28.

jorem partem interpretans.

i turbig

» Qui

o. Ne laudes.) Gr&ce u5 paxaoit 6

Atnabjs j 4.

Im eleldis PEmponet maculam. ) Lau-

ne beatum , aut felicem predices.

dabilibus , élegibilibus , probandis-

te tri$ pofleto

p fliis. fuis agmofeitur wir. In filiis

que ; Grece enim cigerixóig, maculam

( ä*'[?)efe[ü

miferis , aut felicibus, divitibus, vel

afperget-, obloquendo , & calumni-

Bat ,

* ,j

pauperibus. Ex hoc patet, qua fue-

"

ando, & que facis damnando : 73

ll pe

ri& pater prudentia.

maculamin Graco eft pepnoy id eftvi-

tur

32. Sicur emim erullant pracordia

tuperium , reprehenfionem.

* Wue [b

M

fetetitium, 66c.) Quemadmodum ebrii

34. Delefo. ) Superbo impio , eo

* quod inc

ut d

crapule fctidos anhelitus exhalant,

fcilicet , quem ha&enus defcripüt-

fmptu!

etvüt,q

e

585

CAPUT XIL & XIl

e,tin

35. Aftende tibi a pei*tiferog'fabricat enim mala: n"e forte

inducat fuüper te fübíannationem in perpetuum.

3

i, qU--

36. Admitte ad te alienigenam, & fubvertet te-

in turbinäg

&*abalicnabit te a tuis propriis.

im: ml

CAPUE E .AILI.

ficut per-

J

Bencfaciendum juflo ; impil «vero, C? peccatores. mon jïtjäipiendi ;

fic & eor

difficile eff amicos ab inimicis: disnofcere , nec inimicis um-

m fu.

, quantumnvis amicitiam

m elets

quam fidendum

!

jJnnulent.

kofo QU

bene feceris, fcito, cui fece

eris, & erit gratia in bonis

[

LSI

tuis multa.

35. At:

2. Benefac jufto , & invenies retributionem magnam : & fi

— Ó Ó

non ab ipfo , certe a Domino.

iperba ,', l

3. Non eft enim ei bene, qui affiduus eft in malis, & elee-

TETUTUD

mofynas non danti: quoniam , & Altiffimus odio habet pec-

odices , C

nitentibus.

catores , & mifertus eft pos

4. * Da

à hojasmot

erfr 3

ores utuntur

ayts capitte

3. Non ef enim' bene e: , / «qui A[fr-

Sanguts.)Sanguinis effüin;& cedes.

n, at in

Sangsimi imfdiatur. ) Alieng fcili-

duus eft 12 malis, Oc.) Sententia eft:

ag cam de

Ccet vitz.

bene fac jufto, non autem peccatori,

e dOIO ,

quia non bene , id eft :nale , immo

35. Pefif?ra.) Kaxg

eys äaffo , ma-

wnii putic-

litiofo , nocente.

peffime erit ei, qui affidue peccat,

E qzmd

Subf:mml'ianem,? Vituperium, in-

peccatum amat , ideoque non cogitat

vtificiui UL

famiamm.

de posnitentia, & eleemofyna , qua fe

; 1mpu ,«

36. Admitte ad fe. ) In domum

ad penitentiam | difponat , & pec-

yn fimulini

tuam induc 5 eft in Graeco £vorug'ov.

cata redimat : quafi dicat : peccato-

em, intenïn

ri peffime erit, fi in peccatis hereat,

soulator [al-

Alenigegam. ) VPratertim. eum ,

& obdurefcat ; ut quid ergo tali ho-

qui a vera religione alienus eft.

vitatém a

mini benefacias , qui fibi , aliis , &

9n :an'l)??'!lfff'/

lp turbine. ) Inftar turbinis , con7

Deo , quod in fe eft, peffime facit?

t fimplicit?

turbabit te.

Gragce eít. £ "raeayx?,

Cur des eleemofynam ei , qui aliis

in turbis , quàs concitabit.

; dias n p*

eleemofynam negat , nec curat elee-

Aliemabit te a £uis propriis, ) E.xuet

mofyna peccata fua expiare? Non

ulatt )

[

te tuis poltefiionibus.

vetat fapiens mifericordiam in ma-

rob mdl:

lum ,-cum revera eget ,

fed docet

3. QV £ene feceris , feito. cui feceris. )

non eíle conterendum beneficium in-

:O,lu'a qma :

cni f

Vide , cui des, quantum indi-

cilim

geat, que perfone conditio , &c.

debitum , & liberale in peccatorem.

ut nimirum liberalitas ratione rega-

Sane-fi fecus facias , illius fupetbiam

i

fovebis , & furenti arma , quibus

ouor 1

qdit

tur , utque liberalitati tue fis gra-

g

tia , quod tunc accidit , cum res,

ad fuam, & aliorum perniciem aþu-

prout decet, fic , & juxta rationis pra-

tatur , fuppeditabis.

ynpto s

ft

:

deap

fcriptum.

686

LIBRIECCESIASTICI

3. N0

G

* Da mifericordi ,. & ne fufcipias peccatorem: & im-

tuam, n€ !

1o, Plis & peccatorxbus reddet v1nd1&am, cuftodlens eos in diem

vindi&tae.

dram tuam :

. Da bono, & non receperis peccatorem.

nibus meis

6. Benefac humili

, & non dederis impio: prohibe panes

n. Qu

illi dari,.ne in ipfis potenuor te fit:

omnibus qu

7. Nam duplicia mala invenies in omnibus bonis, qusecun-

10 inigüo,

que feceris illi: quoniam, & Altií ïimus odio habet peccatores,

1. Uni ]

& impiis reddet vindictam.

n0n fupport

8. Non agnofcetur in bonis amlcus, & non abfcondetur in

i*f

malis 1n1micus.

iatur, t

9. In benis viri, inimici 1111us in tt'lihtla &in malitia il-

16. In oc

lius , amicus agnitus eft

pus, 'non f

Io. Non credas inimico tuo in aeternum: ficut enim æxa-

1. Etfii

mentum seruginat nequitia illius :

18. In oc

Ir. Et fi humiliatus vadat curvus , adjice ánimum tuum,

faffodiet pla

& cuftodi te ab 1ilo.

*

I2. Non

Lostesenssees RE

4. Mifericorde, 66c.) Grazcé, 800'8,35:,

9. In bonis.) Dum res profpcre lu-

pio, miferscordi.

unt

T. Ner flatu

Suféipias.) Juves, foveas, protegas.

Ia malis )In alvcríis, & triftibus

elt, ne fhatua

converfus inft

Er dmphis , 6c. ) Particula ,. &, eft

Q. Iu bozis Viri, Gc. ) Cum enim

dojiciens locur

EkegCCICl P q[lld 1mpm.

res fecundas inimicorum vident, ta-

Reddet 'vmdcham) Altlalmus , Íce-

befcunt invidia

que confitat

le -t dlius)lnrebus adverfis.

teram tüum ,

lera eorum vindicando , nec impu-

Cathedra tua t

nita dimittendo.

Ayeicss Agnátius eff.) Qul amico adeft

("uforl/ens eos i2 dreza 'vtndz&æ. )Eos

in utraque t ;rtuna.

folus oCctpet,

tantifper vivere finens , donec (fta-

IO. Noz credas imimuco fuo im eter-

micu , etiamf

conlors honori

tutum peeng tempus adfuerit.

aum.) Non facile credas inimico tuo,

5. Nenreceperzs. )| dem, quod fupe-

etiamfi reconciliatus tibi videatur,

ltero exclufo

riore verficulo dictum eft, ze fufespias.

& amicitiam fimulet.

que. obttebir

6. Humili. ) Abjecto, afilicto, in-

Sicuf ensm arAmentum, 4rugtnat ne-

It (onogjl,

digenti.

quiti4 ilhws:. ) firamenta funt vafa

CIetlS , & doje,

Probile panes sli dari.) Beneficium

Ccx &re

&ruginat , cum rubiginem

n0n . adhlyyeris

in.eum conferri , aut eleemoiymm

quaimdari., concrahen« v:rcfmc

Ita-

Ij uj

ANe z zp/:': patem*zar £e f .

l'xe

lice dicimus , f Z/ verderame.

Íta

&ntün qn int

auctus, aut ditatus béneficia tuo ^

accidit in mile , aut fimulate farta

i

amicitia , iterum offenfiones pullu-

35 illis more

illo contra te utatur, te ipfo 'm&us

lt,

Volen

pot:ent:xor

lant & odia, ficut &rugo in xra-

lii fünt üt

mento, quamvis bene terfum videa-

7. Duplicia. ) Multiplicia , 1deo-

tur, & politum.

al

&i cmdmm n

q' ué quanto plus ei benefeceris , tan-

ind Itcom

to plus incommodi ab illo recxpms

II. Vadar curvas..) Quafi tibi fup-

KC pot

il

hCnt

plex.

vel duplex malum dicitur , quia be-

VU lus

neficium perditur , & per illud ma.

Aajuce animum tuum. ) Adverte ,

lus potentior efficitur.

cave, Italice dicimus, /f4 i» eervelle.

Tillcetue

p

and

»veld«

, 1

CA?P. U T:. XII.

687

m: &im-

r2. Non flatuas illum penes te , nec fedeat' ad dexteram

0s indiem

tuam, ne forte converfus in locum tuum , inquirat cathe-

dram tuam: & in noviffimo agnoícas verba mea, & in fermo-

nibus meis ftimuleris.

"

hibe pants

13. Quis miferebitur incantato

rta fe.rpe'nte percuf*fo, &

omnibus qui appropiant beftiis? & fic, qui comitatur cum vi-

; quacun

ro iniquo, & obvolutus eft in peccatis ejus.

JeCCatorGS,

14. Una hora tecumi permanebit: fi autem declinaveris,

non fupportabit.

yndebur t

15. * In labiis

füis indulcat inimicus: & in corde fuo ïinfi- * Jer.

diatur, ut fübvertat te in foveam.

41. 6.

malitia 1-

16. In oculis fuis lacrymatur inimicus: & fi invenerit tem-

pus,'non fatiabitur fanguine.

.

'enim æf*a-

17. Etfii

ncurrerint tibi ma

ld. invenies eum illic pfiorema

18. In oculis fuis lacrymatur inimicus, & quafi

vadjuvans

um tuurt,

l

1^. N

fufïodiet plantas tuas.

|

I9. Ca-

— —— À

; srofþbre -

2. Non flatuas illum, 6 c.j Sententia

14.' Declinwverä.) A. felicitate, fi

eft, ne ftatuas illum penes te , ne

excideris a divitiis , honoribus.

, & eriftibs.

converfus infurgat contra te , teque

Non [upportabit. ) INon perfevera-

) Cim enim

dejiciens lo

cumtuum occupet, in eo-

bit : Gr«ce eft xae7:970 1.

3 vident, t

que coníiftat. INec fedeat ad dex-

teram tu:im ,

ne

converfus in te

IS. Izdulcat.) Dulcia loquitur.

ejus advadh

cathedra tua te deturbet , eamque

16. Lacrymatur. ) Quafi tuis con-

i amico a

folus occupet.

Monet ergo, ne ini-

dolens malis. . Fi&is lacrymis. Pro-

micus, etiamíi amicitiam fimulet ,

verbium eft, Crocodili lacrymz, Sunt

j dyo in d

aliqui , qui ut ait ille:

confors honoris , & gradus fiat , quia

s inimico t0y

altero. exclufo illum invadec, foluf-

Ur flerent , oculos erudiere fuos.

ibi videatur ,

que obtinebit.

Invenerit tempus. ) Gr&ce xaieov ,

acm/ionem.

In [ermonibus meis flimuleris.) Cru-

Non fatialitur [anguine.) Hoftiliter

j At T

cieris , & doleas, quod monitis meis

a funt. v

non adhibueris fidem.

tecum. 3get ,

nec defi(tet , donec

gin ub

ineæ

fanguinem tuum crudelicer effuderi

t.

:

13. Qujs m f rabirsr, €&c.). Ut fe-

I7. Lrvenies e"um zl/c pr:orem.)

ilb ^

u

entum incantatori nemo miferetur,

Ut tibi noceat , & malum ,

quod

denames

i ab illis mordeatur , quiaillos quz-

!

fmujate du

pateris, exafperet, & gravius faciat.

rit, & volens tractat: ita qui mo-

19. Quafi adjmvans fuffodiet plantas

fione p

niti funt , ut pericula caveant, mi-

yupo in 8*

fericordiam. non merentur ,

fi in

tuas. ) Grece eft, onoc xác*, quod

n

üm vide.l'

bene vertas , £zpediez , imbsbebs?. pe-

aliquod incommodum , quod cave-

des & plantas tuas , ne Pr(gred;kri;,

re potuiflent , incurrant.

4mt etium up ovuas , OyuQtw» enim

af ib

OLvclutus. cff.) Admifcetur, com-

apud Grecos eft aliquando . idem ,

mifcetur peccatis illis ,

vel appro-

quod inhibeo curfum , aut progrei-

Adsett i

fum.

ii at

bando ; vel -di'fïitnulgndo.

688

LIBRI ECCLESIASTICI

-

ler & m

19. Capüt fuum movebit, & plaudet manu ; & multa fufur-

rans commutabit vultum fuum.

wtte, &

, Homi

CAPUT XIIL

1o. Attet

Periculofa funt confortia cum fuperbo , divite, &? þotentzore dzh-

p No)

am fedu

ge Deum , ac proximum : non comvenit diviti cum paupere,

. & boc defpecto ille bonoratur.

1. Adi

e advocabi

*9up

Ui tetlgerltplcem inquinabitur ab ea, * & qui commu-

1 Nem

lw

'q

nicaverit fuyerbo, induet fuperbiam.

2. Pondus fuper fe tollet ,

f& &a5 I 0

qui honeftiori fe commumcat.

1 Ner

Et ditiori te ne focius fuerls.

verbis illiu:

3. Quid communicabit cacabus ad ollam ?

uando enim fe

dens intetri

colhfermt confringetur.

4 Dives injufte egit, & fremet; pauper autem láefus tace-

Veguusecsesmee ts

bit.

tt oppipare co

$. Silargitus fueris, affumet te: & fi non habuens dere-

ut pudeat te te

linquet te.

que ideo illu

phura prodigas

6. Si habes, convivet tecum, & evacuabit te, & ipfe non

Dii, aut ter,

dolebit fuper te.

ConVvio, 3 t

7. Si neceffarius illi fuens, fupplantabit te, & fubridens

dlceremus, i

fpem dabit , narrans tibi bona, & dicet :

de opus eft tibi?

Cdput 77

iens: en f

8. Et cOnfundet te in ClblS fuis, .donec te exinaniat bls, &

Á

ter,

mécum de ]an

m

E

P

tendere volait

0. Hiniljaye

19. ('zzptzt fiuim ma*ueä:r, eg p!r:/-

per ahquxs, aut tenuis ,. fi commu"

Et txbel, p

det maAmu. ) Qul geü:us- fünt euua

nicet fere noxam accxplc.

tantis.

4« Fremer.) Quafi ipfe Violatus fit.

Potlus Toanu b

-

Ti diyitis

tulans,

Suferrani,) Garrens, & fibi gra-

5. ffumet te. ) Ad tuam amiciti-

am, & familiaritatem,

IO Sfdu&m

Comritttabiz vultum [uum. ) Trfti-

64 Car-'w'veu) Convxvamtur.

tie, quam fimulabat perforia depoftta.

Non dolcbit fuper 10,) "Tibi compa-

D6 romiffoy

Winilteyr, &

" E

T 4ui commz/*'cd'vert—f j;tpefäa )

tiehs, quod tua prodigas , exiftimans

P'is &qup (e q

Sic qui fuperbi, aut impii con-

fibi illum honorem de)en, illafque

füetudine delc& abitur, &c.

delicias, quas illi apponis, teipfum,

T. Nj f

Q. Pondzs þper fé fellez, ) Qm

& opes tuas exhauriens.

ibi filfo Der

ditiori, poténtiori, nobiliori commu-

7- $1 neceffavins 4l) fueris.) Sx tua

a fapl

Aitiam

mml*m ue

nicat, cutü . illo agendo, verfando ,

opera opus habuerit.

colloquendo , &c. gravamen, multi-

Supblantabi? te.) Decipiet te vul:u

mmmn fpn.

plex fubit, de quo ftatim.

hilari,, blandisque verbis.

j WJI 14 y

de commmunicabit cacabus ad ol-

Narr 4ns tb bosa. ) Enamerans be-

Nf

lam 2

(Quemadmodum . oHa fictilis,

ferre,

neficia, qux paratus eft in te con-

quaü at b] m

hunium zxreo cacabo vicina , facile

1 ema lHe t

frangitur; fic diviti, ac potenti paw-

9. Confundet. in.cibii ftm.) Adeo

lil « (fh (j

z

|

CAPUT kXtI

689

nulta fufor-

ter:.& in noviffimo deridebit te : & poftea vidäns derelin-

quet te, & caput fuum movebit ad te.

g. Humiliare Deo, & expe&ta manus ejus.

*ntioref lii

iO. Attende, ne fedu£tus in ftultitiam humilieris. .

Ir. Noli eífe humilis in fa

titiam feducaris.

pientia tua, ne humiliatus in ftul-

popen,

I2. Advocatus

L

é

a potentiore difcede: ex hoc enin; magis

te advocabit.

qui com n

I3. Ne improbusr fis, ne impingaris: & ne longe fis ab eo,

ne eas in oblivionem.

ommuricy,

I4. Ne retineas ex aequo loqui cum illo: nec credas multis

verbis illius , ex multa enim loquela tentabit te : & fubri-

1ido enäm f

dens interrogabit te de abfconditis tuis.

Jafüs tac-

!5. Im-.'

te oppipare convivio aliqüo excipiet;

feth ; injuftitiam , üno verbo, in pec-

ueris, dre

ut pudeat te tenuis apparatus tui, at-

catum aliquod inducat.

que ideo illum reinvitans , multo

I2. D;fcede. ) Kefugias illo ire, &

plura prodigas , quam prius.

& ipfe no1

cum ivéris, paucis te expedias , ita

Bi5, «nut ter. ) Secundo, vel tertio

etiam Prov. 25. I7- Subtrabe pedezs

convivio, a te illi exhibito: Italice

tuum. de domo proximi £ui, ne forte fa-

& fubndens

diceremus, ;/» due, o tre volre.

fíatus odersz fe.

*

pus ef tibi!

Caput fusn. movebit. ad te. ) Quafi

15. Ne immprobus ffs.) Importunus.l

dicens: en ítultum hominem , qui

3ni'&t biS) &-

mecum de lautitiis . & divitiis con-

Ne I'fmpi;zgaris, j Ne. extrudaris , : ne

tendere voluit.

—ejiCiariSl

sss

| ter,k

Nt eas in oblivionem, &c.) Nam fi

g. Huniliare Deo.)Supplexilli fa&us.

Et expella manus ejus. ) lt deillius

infreqnens nimium fis, tui oblivifce-

T f commy

potius manu bona expecta, quam de

tur.

Vulgo dicitur ad aulam pari-

ter, ut ad iguem neque. accedendum

;fïxfloïatus'üï'

manu divitis, de quo ha&enus di-

| tuam amiciti

é&um.

nimis, neque nimis abícedendum,

Io. Seduflus $n /?z;lti/iam;) Vana

1 quis nec uri velit, nec fxigere.

"

jjabitur.

fpe promifforum ejas lactatus.

I4. Ne rezzneas ex 4quo logui.) . Ne

) Tibi comp*

Humiüeris c.) . IMi fupplicans, &

fuftineas, nec audeas cum Principe

-n'

Toan$

plus &quo te dejiciens.

agere , & loqui tanquam equalis,

33, ?Mhl

Vel ne retineas, ne diu moreris illum

beri, Lf

II. NoL effe hbumilis 2 f'apientsa tua.)

yoris, eiplarm

'Tibi falfo perfasdens demitflionem il-

retinens , & ab aliis negotiis impe-

$i

lam fapientiam efIc.

Vctat vitiofam;

diens, alloquendo illum quafi «qua-

lis, aut multum farailiaris, audaécter,

urit.)

Si';ai

nimiimque demiffionem , ut etiam

& inverecunde.

gimiam fpem in divitis beneficentia.

Ne bumtiliazus 12 fPulsitiam [educarts.)

Ne credas multis verbisslltus.) Blan-

ecipit t 29

bis

Ne fi te nimium demilffe fubjeceris ,

dis, humanisque fermonibus, quibus

[ipumerans

bt

&

uafi arbitrio illius te plane per-

te Jactat.

gü in t eom

xniferis, ille te in ftultitiam , erro-

Tentabit te,) Ut fecreta eliciat.

SSSS

BiHM. cum Com, Menoeb. Tom. IV.

'Ift/.!') Adfz)

590

LIBRI;.ECCLESIAST

I CI

24Ef1

15. Immitis animus illius confervæblt verba tua & non par

t10 (ivitis p

cet de malitia, & de vinculis.

DW

/16. Cave tibi , & attende. dlhgenter audxtu: tuo: quoniam

cum fuübverfione tua ambulas.

auen Cu

a5 Dit

417. Audiens vero illa quafi.in fomnis: V]de & vigi labis;

18. Omni vita tua dlhge Deum & mvoca xlium in fa*me

& jofitican

tua

7. Huni

feniate, &

I9. Omne animal dlllglt ümzle fibl

"T

fic & omnis homo

proximum.fibi.

»$. Dive

20. Omnis caro ad fïmllem fïbl conjungetur, & omnis homo

vfquead m

fimili.(ui. fociabitur.: :

9. Paup

U2 sl commumcab1t lupus agno ahquando ; 4ic- pea:Cator

fendert, fi

Jufïo

W«R

U'.u

OH

2Cor.

22. * Qua communlcatlo fan&o ad canem ? aut quæ pars

t fiequitin

6. 14-

diviti ad pauperem ?

in ma

23. Venatio Ieoms, onagerm eremo flc & pafcua dlvnum

funt pauperes.

-————...-

24 Et

Sie & pzzfme

15. Confervabzt verbatua. ) Verba tua

Quemadmodum 1.zpls, & agnis. non

Sic divites y

perpendet , & ex illis

fufpiciones

elt amicitia, aut focietas , xca nec ja-

4 Situt. al

quas de te. habet, fovebit, & augebi

ftis

; & peccatoribus.

Particula, .f f

tilitas, ) Sm

Ef 05 paraet de malitta, 6f Jinculi. )

tatem, fic di

Et non abftinebit cibi m Jeficere, &

.1emmomnus frequenter. fervu: in

S(.ri pturas

28« Cumpior

in carcerem etmm, & in vincula con-

,m Santlo bomini.) In Greco nunc

ting

jicere.

eft óaiyw byæme , & fenfus . e(t ;

ut

Confrinatu,

16. Anditui tu0. ) Quid audms, quid

communicatio. effe non-poteft hvænæ

lio, & amili

fcilicet roget princeps, & quo

ne.

ad canem , cum fint. rion folum .di-

Honili ) ]

Cun fzzä*ue;/'ane £ua ambnuias. ) In

ver(i generis animalia, fed inter fe

26 Dl'blfl [

everfionis penculo verfaris.

inimica; ita inter divitem pauperi in-

1t*.) Diviti

I7. Quafr 1n [omnts vide,

E vigila-

fcítum, & ipfum pauperem focietas,

plens LMICG

&is. ) In Greco eft

CA hæc andias .

& communicatio efle non

pot«ctt.

lp 9105 q.

i- fo;zna Ífzo0. evzg;/a

Quafi dicat :

NoPceL interpres non legit j2/&, fed

cilicet Wüm

cum hzc audis , cum mtetromrls,

&yíe , vel aliquid fmule, &- fenfüs

Ontm fenfr

tibi cave, illi efto fimilis, qui in

eft :

nou poteít effe communicatio

Vi dj

fomnis videt grave aliquod malum,

hoiminis fancti cum cane, id eít cum

Ts . ao flii

aut periculum, ideoque ftatim |fo-

immundo, iniquo, & impio.

gh L Peï /y,

mnum difcutit.

Pars.) Communicatio , focictas.

30 bon t

18. I» falure ta.) Ut cte falvet, ut

Vulgatus Interpres vidéter. fcripfiffe

mülta dixit |

ab illo falus tibi contingat.

p«x, non autem pars, cum in Graco

pr() ?'lupcj

20. Omnis caro. ) Omne animal.

üt 5[()/),/'

Ü nazs lvo;nofmtlz/äufacmättur ) Quafi

22. Vezgatio leonis onager :2 eremo. )

dicat :

Qiuemadmodum leones in defertis ve-

ttem ol lm |

potentiores declinans cum x-

ag effe dlvm

qualibus verfabitur.

nantur afinos ülveüres , & illis pa-

Gti libe $

QI. $; cammumicabit impus , Ghe. )

fcuntur,

at bue ['nt

|

^CAPUT:*XIL

6gr

V topar.

244 Et fic abominatio eft fuperbo humilitas: fic & execra-

tio divitis pauper.

- Quónam

25. Dives commotus confirmatur ab

Jamicis -fuis : humilis

autem cum ceciderit j expelletur & a notis.

Irilabis.

26. Diviti decepto multi recuperatores, locutus eft füperba:

Q in (ute

& jufBificaverunt illum.

üs eft

27. Hurmilis deceptus eft , infuper & arguitur: locut

V hqzno

fenfate, & non eft datus ei locus.

28. Dives locutus eft, & omnes tacuerunt, & verbum illius

tnis homo

ufque ad nübes perducent.

29. Pauper locutus eft, & dicunt : Quis eft hie? & fi of-

ickpevccaïor

fenderit, fubvertent illum.

3o. Bona eft fubítantia, cui eft peccatum in cdnfcientia:

l quæ pats

& nequifiima paupertàs in ore impii.

*

a1. Cor hominis immutat faciem 1

Hiusg five in bonag five

in mala.

u di?iäum

SssSSs 2

32. Vetti-

3. E

WOVESSAD UR TEMGORGT

Sic fj' þ;z]ziu.e d;ï"i/»ituln; ]l*u)r þdzþere:.) :

vero in ore ilmpii;P id eü—,- in im'pviio

folvente. linguam in oblocutiones ,

& agois. n

n

»

Sic divites pauperes devorant.

g, ità n& Jl-

24. Sicut abomimatio efl fiperbo bu-

detractiones , blafphemias , & alia

Particula, f

militas.)) Sicut fuperbus odit humili-

hujusmodi , rem eífe nequiffimam,

tatem, fic dives paupertatem,

cum "bona externa defint, & inter-

a. fervit. in

2$- Commmotus. ) E

"

Iu&gahs , nu-

nus étiam fru&us paupertatis, qux

a Greco utc

fins.

animum humilem , &

emiffum fa-

Couftrzmatur ab umicit füeis. ) Confi-

cere debet.

Vel fenfu

eft : in ore

us el . ut

otefthyeng

lio,; & auxilio juvatur.

impli, nequi!?imäefc paupertas, quia

n fo]um d

Haunmilis,) Pauper, vilis , abjectus.

illam pauper rem peífimam , & ne-

26. Drviti decepto mulii vecuperato-

quiffimam effe dicit

eft peflima ex

, fad inter fe

Íententia pauperis.

" paupcri ill

z65.) Diviti ftultum aliquid , & infi-

yem focietts

piens locuto , in- errorem. aliquem

51. Cer bozizis immutat faciem, Gc.)

lapfo:non /defunt veceperarores , qui

In facie enim eminent figna triftitiz,

00n po.tc! 1

fcilicet illüm tueantur , & verba ad

t oabiy 1*

Iztitiz , vereCugdiæ, & pro animi

, & fenfus

bonum. fenfum trahant,

Grece . eít;

difpofitione,in facie apparent pertur-

7zoAMci &vTIM m TOÉZ.

Italice. dicere-

bationum note. . Vel fenfus eft :

:ommunicxscio

InuS : z07 "amucauo molti , che feé « u-

cor bonum & fanum bonam faciem

; il et cum

m [

glmna. per— Inf.

facit, quafi dicat, interior bona va-

30« Bena eff

fulflantia , Efcz ) Quia

Ietudo fe prodit in colore externo fa«

!' 1 (()Cifns-

imulta.dixit fapiens contra divitias;

cie1; nambene yalentis facies fuccu-

x feipll

& pro padpertate ;:ne quis exiftima-

lénta ;, hilaris,. male valentis maci-

j f r

ret diyitias ex fe nialas-, aut pauper-

lenta, & triftis, & coloris non. boni. |

tatem folam juftum facere , docet bo-

Srve £m-bona , fFue. ?2 mala.) Sive

7 gen.)

nas effe divitias, fi confcientiam pec-

ad hilaritatem five ad triftitiam ; five

, defertis V

cati labe non maculant , & fi.boris

bonum, five malum 'colorei inäu«

g il

artibus fint quafite ; paupcrtatem

cens.

*

662.

LIBRI ECCLESIASTICI

« Qui f

32. Veftigium cordis boni, & faciem bonam ditficile inve-

nies, & cum labore.

dabitur in

QUAP OU T Y

6 Quf

e[ malitize

Beatus qui non e[1 verbo lapfus ; avaro, & liuido pefm'ciafæ di-

; Rf

vilie , C de utriusque milertis:. de Jub/lantia benef aciendum an-

noviffimo t

le thoriem, qua non tardat : de bominis fragilitate : beatus

$. Nequ

Japientie , €? juffitie fludiafus

defpiciens ;

* infr,

9. Infati

39.17.

i. FP Eatus vir, qui non eft lapfus verbo ex ore fuo, & non

bitur, doft

eít ftimulatus in triftitia deli&ti.

1o. Ocul

. 4. Felix, qui non habuit animi fui triltitiam: & non exci-

dit a fpe fua.

digens, &:

.

1. Fili,

3. Viro cup!

do, & tenaci fine ratione ef fübi*tant.ia,.& ho-

nes offer.

mini livido, ad quid aurum?

4. Qui acervat ex animo fuo injufte, aliis congregät, &in

1. Mem

bonis illtus alius luxuriabitur.

ReRI ER EC ss

$. Qui

Lloxuriabity

$d f

32. Vefigium cordsis boni , 6$. faezem

tzs bilar;': s adoqui rtcomdita Jefre/&n.

£ozam difficile imvenies.) Noftre Vul-

dere laborio[a cogttatsonis eft.

Altridus , iny

gate editionis fenfus effe poteft; non

I.

G aj lw

[477 gþlf?:'mu!ams. y Qui non pun-

bentfius ? qr

facile inveniri cor bonum in fapien-

gitur confcientia criminis alj-

* Dicredd)

tia fciicet inveftiganda occupatum,

cujus admifli; quz peccanztem hilari,

meditationique divinarum rerum,

& fedato animo . effé non finit.

ttndig,

faciem bonam ; nam meditatio fre-

WIOpat ag

uens carnis eft aflli&io.

Favent

Q. dummi (s triffitiam.) Ex dili&i

& malt tradt

fcilicet confcientia : eft enim repeti-

Greca, qug fecundum hujus fenten-

tio ejus, quod dixerat n. 1.

m,iquis D fame

tiam partem ita efferunt, xa/ tveseug

Cs , übi i

xupa[joNo) dYaNoyicuoi utrd xomxS :

Er non excidi? 4 [pe füua. ) Beatus,

7' I!"W 4tift

quem non condemnat anima de pecca-

£$ inveniio parabelarum — cogitatioaes

to, ideoque non excidit a fpe, id eft,

4, 'U('"(*;U, D

fwent labortofz. ) M el etiam fenfus effe

8 AUWF in "

potcft, diflidium fere effe inter cor-

non perdit fpem,nec de falute defperat.

Cm) verm

oris formam , & ientem — bonam.

3. Fire eupido,8c. ) Fruftra avarus

UE

V

"

habet divitias , cum illis non utatur,

c] tandem fenfus eft vcftigium cor-

Ftali aslmo.

dis boni, quod eft facies bona, diffi-

& fibi, aliisque illarum ufum invi-

rfCUndig, &C

cile eft 1nvenire; omnes enim fere

deat. ÍÁn Grzco eft uixeoAoóe ; ille

* Nayan

autem eft: guxeoAoqoc, qui fordide eft

tentationes, mentis turbatioses & tri-

gnus e& 0cu]

bulationes habent.

Itaque 106 €

avarus, adeo ut ne parvum quidem

.Hl KVtrieg,

exegeticum , & ponitur pro ;4 ef.

erogare fuftineat, fedininutiffimarum

ldiro. n

In Greco prima pars hujus fententix

rerum rationem exigat a fuis.

Homzni

qllOdammOdG

fic fe habet: Peffzgiwm cordis im. bonis.

cayl. -

Jivide. ) Invido , ut expli-

PRDertitor

(v &qaSdig sm rebus fecundis) eff vul-

e i[ic;ls 4j

In: hilaris : 'ligurina totam fenten-

4- Qu acervar ex. animo fue.) Te-

im, q'.l

àm d

tiam fic ex Graeco interpretantur.

fraudans animam fuim, & geniüm

Pt f

Vefiigsum: cordes. rebus. fecumdis ej? vat-

fuum.

2* P barte.

.

CAPUT XIV.

693

Wcile ue.

s. Qui fibi nequam eft , cui alii bonus erit?

"

*

& non jucun-

dabitur in bonis fuis.

,

6. Qui fib

i invidet, nihil eft illo nequius , & haec redditio

eít malitiae illius.

erticiyt d-

7. Et fi bene fecerit, ignoranter , & non volens facit: & in

(ren um d

noviffimo manifeftat malitiam fuam.

^: Dulit

$. Nequam eft oculus lividi: & avertens faciem fuam, &

defpiciens. animam fuam,

g. Infatiabilis oculus cupi

di in parte iniquitatis: non fatia-

U & nm

bitur, donec confümat arefaciens animam fuam.

Io. Oculus malus ad mala: & non fatiabitur pane, fed in-

[ n0n exc-

digens , & in triftitia erit füper menfam fuam:

1r. Fili, fi habes, benefac tecum, & Deo dignas oblatio-

ntiay & ho-

*

nes otner.

12. Memor efto , quoniam mors non tardat , & teftamen-

ept, Cit

SsSS 5

tum

j Qu

Lexuriabitur. ) Deliciabitur.

eft oculus avari in ea parte, vel por-

08. Qui fibi meguam «f. ) Avarus

tione ópum, & rerum , quas inique

ii J:frek?n-

aftrictus , invidus.

appetit,

Vel non eft contentus parte

i.

Cui slij bonus eri? ?. 1n quem erit

iniqua, quam fcilicet inique. acquifi-

Qui non pur-

beneficus ? cui dabit ?

vit, vel quz iniqua eft, quia major

à criminis ali«

6. Hacreddit;o fl malitieipfius-) Ypfe-

ea, quzaliis obtigit.

Greca habent:

captem hilar

evar: oculms mon impletur parte.

met malitiz , & peccato fuo congruam

n finit.

irrogat panam , feipfum wacerans,

10. Oculus malus ad snala. ) Oculus

?. EX d.*]l&l

& male tractans in victu, veftitu, &

malignus , & invidus avari ad. mala

t eniti repete

reliquis , fame, fiti, frigoreque con-

intentus eft , & ad ufuras, & alia

o T.

ficiens , fibi ipfe tortor, & carnifex.

lucra injufta.

j ) D

. dgnoranier.) Grwce Suixà», non

Et nonm fktiaäifur pane, fed indigens.)

«dvertens, non fentiens.

Aliilegunt

Quia licet famem fentiat, non tamen

nin de p

tantum comedit, quantum opus ha-

[ afpe, [(4210

$y Nomw im merore , Ó irifistia , quod

lucs defpert

ctiam verum eft.

bet, ut pécuniis parcat.

Et non voleus. ) Nou fponte, & li-

In tri/?itia erit f'per menfam fa. )

Fruflra avan

berali animo , fed vel metu, vel ve-

Vel quia feipfum cibo non fatiat ,

Jis non utàtüh

recundia, &c.

F

vel quia dolet , quod tam multa do-

f

meftici abfumant. -

s uom iv

w,t

9. Nequam tfb ec

sIns lividi. ) Mali-k

o

gnus eft oculus avari

L

II. Si baíes, beme fac tecum.) $i

yi fordide

Et «vertens faciem.

) Abrïno'pe, &

habes divitias, illis utere ad commo-

m gl

dum tuuin.

"

indigo, neillius videat egetatem,

j

quodammodo cogatur dare ad illius

E Dco dignasoblatienes offer.) Non

4 fs

paupertatem fublevandam.

ut avari faciunt, qui deterrima offe-

,do, u d

ph-

Defpiciens apimam [uam.) Mitam fu-

runt.

x

am , quam cibis traudat, & medica-

I2. Teflamentum i»;ferorum.) De-

j j

)

shentis, fi fumptuofi fint.

cretum mortis.

1j

g

9. In f;zrte iaiqwitdtis.) Infaciabilis

Demonfiratum eff tibi, ) . Grsca ha-

ge?iüm

L

694

LIBRI BX 9

CLESIASTICI

tum inferorum:quia demonftratum eft tibi : teftamentum enim

T A

hujus mundi morte morietur..

ni5, & fang

* Sup.

20. Omn

Í

13. *- Ante mortem benefac amico tuo; & fecundum vires

tuas exporrigens da pauperi,

Operatür

"'ob.

,l-

14. Non defrauderis a.die bono, & partxcuïa boni donl non

»pn Rto

Láce te praetereat.

llad, honc

16. 9.

1$s«4Nonne aliis relinques dolcnes ,& labores tuos in divi-

Be

fione fortis?

fina fua m

16. Da, & accipe, & jufítifica animam tvam.

nem Del,

r7. Ante obitum tuum operare juflitiam: quoniam non eft

22 Qm

tis fms 1ntel

apud inferos invenire cibum.

*Ifaie

19. * Omnis caro ficut foenum vetelafceL & ficut folium

viis illius.cc

o- 6. fru&tificans. in arbore viridi.

19. Alia

24 Qui

]

acob

1. IO: bent

fefamentum imferovzim nom eff

l6. Da, & accipe. ) Da aïue lax"t-

45 Quir

]s ügens

1.Pet. offenfum tib: , ignoras multumme ,

endo, & accipe ex tuis in ufum,y

L. 24- an parum diftet decretum , & tempus

commodum tuum convertendo.

quiefcent ir

mortis.

Nofter legit affn*mmve,

26. Statu

Et jufliffca auimam tuam. ) QGr&ce ,

quafi dicat : non dubitas. te. moritu-

€ fantlifrea Aninmam-tuam; du entm

mmabïtm*

rum , cum hoc. quotidiana . demon-

opes jufte, mifericorditer," & fanéte

ftret experientia ; itaque ad benefa-

«7 Pw

expendxs, per hanc juftitiam , & mi^

ciendum fis alacery & promptus, cum

fericordiam fanítificas animam tu-

— ——

€]us tequie

ex hoc mundo auferre non potlis bo-

ain.

fa, qu& habes.

üem, nim jp

I7. Operare ]u/htmm.) Omne ge-

Quidant (ant.,

Teflamentum enim laujü.r mundt morte

nus boni operis, ac riominatim bene-

morietar, ) GQuicunque in hoc mundo

ficentizin; & eleemofynam, quæ j&-

19 Caymis &

vivunt, huic fubjacent decreto, &

0/6'7 t 0

fententiz , morfe morietzr.

ftitia no:mumqua.m Appellatur in Séri

M*»dm et.

pturà, ut cum dicitür ii Pfalm: ILI.

T5 E»parrlgen.r ) Manum benefa-

9. D,gäer/:t

dedif lþ:mper;äus j ]u/h-

& tiireori gb

(tricem.

fia ejus manmet im [aculum jkculz , ubi

lvitur

I4. Noz dcfrduderu a die bana ) Ne

Op-ris us a

pro juftitía Grzcus habet £Aeguoe óyr-

propter avaritiam te:pfum dpimudes

2]. Orgg n

honeíta Voluptdtc

Noz eff' Apzzd' mfl:ra: £rvenire c':äam )

atictunt,

Ef ]547"!161//4 bomt dani mon 16 prarer-

Quia quz. hic non abfumis ,. tecum

u "f?'fmmr

ad inferos, vel iu fepuh.ïnum ferre

& ) Gr&ca habent :

& pars boui de-

non potéris; ibi enim neque editur ,.

eCfabitur N

fíderzi , id eft rei defiderabilis, & ju-

Vel fenfus eft :

bo-

Ug Sulieío

cund&, soz ze prarerear, propter ava-

neque btb:tur

13;10 3 Pïc

ritiam. fcilicet ; eft enim repetitio

nis operibus infifte , quia. poft mor-

tem non eft amplius meritis augendis

«2 C;rf 'þ

prioris. hemiftichii.

Poteft etiam

Omi p rlfcllmj

bozaz diei; & boni doni nomineocca-

locus; ut congruat. hec fententia cum

2 ,th tie;

fio bene ageadi íintelligi.

Chufti monito ,. Jo«m. 6. 27.. Opera-

"mininuom czänm, qui £erit s : fed qua . per-

')llti

15. Labore:, €8 deleres tuos, ) : Di-

" 4j "Qd

vitias labore, & dolore partas.

UIIRUÉ qu o Vitams &fetuams quam fius

m IHMS

L diviffone fortis. ) Quas hercdes

Dominis daä;t volir.

p

M,-H MD[FI

fortibus divident, vel quasalee ludo

9. FoLum frutiificaus.) Gyece Sonv

quens & [

dilapidabunt.

gfï/l?l $4195 $

Fratiifcan:, id eff, ext

$s

CCAPUT XIv.

695

QOU en'im

19. Alia gemerantur; & alia abjieiuritur: fic generatio car-

um vires

nis, & fanguinis, alia finitur, & alia nafcitur..

à

:

.20. Omne opus corruptibile

. din Iüne:.deüciet: :

& qu?i'illud

ni dotinon

operatur, ibit cum illo.

2r Et omhe opüus electu

*

n? J uaïücabltur:& qui operatur

105 3t (iri-

illud, hónorabitur in illo,

22. * Beatus vir, qui'in fapientid'

mörabïtur, & qui in ju-

*Pfäi,

fütia fua med

i

I. 2

nem Dei

itabiïqr ; & in fenfu cogi.abit :gircumfpeïï';tio-

D

m nonet

.,.23; Qui excogitat. vias illius in; corde fuo , & in abfcondi-

icut foh

;

tis fuis 1ntelligens, vadens poft ill

^

am quafi inve'i'tigätog:?,,& in

viis illius.confiftens.

L

*

;

$

j

:

10. Ài

)er]

f

d

.24; Quirefpk

*

itp

'eneftras illius, & in januis illius audlens :

.285. Qui requiefcit juxta domum illius, & in parietibus il-

Da aliis lt

; in ufm, «

lius figens palum ftatuet cafülam fuam ad manus illius , & re-

'extendo.

quiefcent in cafula illius bona per aevum.

É

i. ) Ofid

26. Statuet filios

fuos fub tegmine illius) & fub ramis ejus

p; du trim

ger»f ög fan;ï?

^27. Protegetur fub tegmine illius a fefvore , &in gloria

liiam, & av

CAPUT

-gninam t

ejus requiefcet.

ftens; nam ipfa etiam folia partus

dn» viis illins comfjffen:. ) Infiftens

me f*

Qquidanr funt, & fructus arboris.

illius viis, donec illam affequatur.

dminatim beli

UIg. Caris,6 fanguinit.y Hominum.

24. Qui rfjþfcit per f'enefrä: Hlius ,

iat, qui J*

20: Omne opus: corruptibile , Efc. )

&r.): Cum fcilicet ad fapientie «des

yilatar u o

Sententia eft: omneopus putrefcens,

pervenerit, &- fores , ac feneílras

j Pflav 1f

& marcori obnoxium tandem perit,

claufas invenerit; per rimas feneftra-

.Eïl.äiffy jtl !:

& folvitur , quemadmodum: etiam

rum , ac portarum introfpiciet, &

g f 9

op?ris illius artifex tandem interit.

ad audiendum aures applicabit, pre

"m EVAW['LW Vl

QOI. Ozzae

defiderio perveniendi ad fapientiam;

f

€

D

inctum.

opus eleham. ) jä&um,&

qua: intue latet.

yyenire um

famig , te07

uflifcabitur.) Juftum, & fanftum

:95. Requiefcár. ): Diverfatur.

jdnm fae

declarabitur & in hac vita,

Figens palum , t$c..) Ut de illo ta-

pü

v

editut s

tremo judicio.

:

.&'-þ'in exe

bernaculum fuum fufpendat.

neque

12 jlo.) Propter illud.

nius €

f:be

ZA manus illius.) juxta illam.

29 C!rr;gmjþeffl'ünfm De;. ) Deéum

Boma per «vmm. )

Bona xternum

omuia circumfpicere, & contemplari.

duratura.

ujri gt

6 o3:cwr excogitat.) Pertractat . anis

06. Sub regmine illius.) Metaphora

:fentemiac-um

mo, àac reputat.

*

6v Q?' 0,767'4'

L

defumpta ab umbraculis arborum,

Pf'r"

In abfconditis fuis. éntelligens. ) - . Ax-

^ 27- A fervore.) .b gítu.

7 /,/ j

cana illius perpendens.

, A

j

Quafi imvcflzgator.) N eftigia perfe-

In glria ejes '7'equiefäef. ) Arbor

*

enim hxc fuis floribus, foliis, ac fru-

quens , & fapientiam ,

&ibus ei decus afferet, & glqriam.

inveniens.

| Fl.uam quzrit,

j u di at

-

LIBGXd.bCcCCeChgSRASTICI

696

". Homin

C.A. P. U.T5 Xy.

futi obviab

Deatus, qui in timore Dei aptat fe ad [apientiam , quam /z;ulti ;

enim abella

& mendaces nen alfequentur : peccata. Deo-non funt. adferibenda,

g Vi j

ces Inveniet

Jed bomini , quia ab illo conditus eff. libero arbutrio , propofi- ..

tis preceptis , que Jervare poterat : Dei oculis

Gionem De

:

:

0. Non el

omnia nuda funt.

I0,

üon

T. Ui timet Deum, faciet bona: & qui continens eft ju-

Dei dilabit

! ftitiae , apprehendet illam..

bit eam illi.

2. Et obviavit illi quafi mater h

onorificata, & quafi mulier

"U. Nont

a virginitate fufcipiet illum.

L

CerIs.

* Joa.

4. Cibabit illum pane vi

te., & intelle&us, * & a(lluaxfa-

4- 10.

n. Non«

pientize falutaris p

:

otabit illum: & firmabitut in illo) & non

el homines i

fle&tetur:

I3, Omn

4. Et continebit illum , & non confund

etur : & exalrvtablft

erit amabile

illum apud proximos fuos:

«

etos ejus, & adimplebit il-

$. Et in medio Ecclefize apper!

Bo p r m

lum fpiritu fapientia, ó. intelle&tus, & ftola glorice veftiet

ilum.

;

€t.) Copiom

thelanri coacg

6. Jucunditatem, &exultationem thefaurizabit fuper illum,

At , ut nom

&

& nomine aeterno haereditabit illum.

Tennem famam

76 HO"

türam, Quafl h

7. Oävlabw

R*-*»ä! continens efl , &4c.)) Qui cotüis

ad elegantiam , & cop.iam variatur

ebviam illum d

tnetaphora,

I.Q

.pos eftjuftitiz, qui juftuseft;

$. lg, ) c

oc enim fignificat vox Grzca £«

Fermabszar $n illo, &c. ) Cibo illo,

S::ccfllætm hab

* ;ch'i,?g.

ac potu confirmatus non flectetur ad

"t ad igf

4

malum , v«l ad falfum.

tiam.-

;pre]sezzdef :'/lnm. ) id eft, fapien-

4« Coftinebir. illums , &fe. ) Fulciet

eum ii ag

illim, ne in aliquod malum ruat,

9' Läz;.f. ) b:

2. Mfsz*homnfmæ. )' Sponfa prg-

Pt]f[iïmïiji

cipua; qu& eft materfamilias ; olim

quod illi incommodum , & dedecus

z

Veràt, n (

4

enim plures habere uxores licebat.

aíferat,

10, 0j

Mulier a virginitate.) Uxor virgo

pud proximos fz0:. ) Merti .etiam

'»mäm

duca, Poete G

poflet: /apra proximos fues ; in Graeco

P?hw ) J)ü!

tdi

rgci vocant , ')(Sglï-

) MJ ba

àjy ci?*xoxcva

enim efï, waf& 'rä'g m^q6ísg &UTS.

f'r]hj lþ iln

$. Gbabit illum..

j Cibos mínueim

(5. lu medje Eccleffa aperiez o5 cjus, )

tóncidendo rmore nutricis, & in os

tin concione

opulum doceat,

Inibitane ) g

"

Ecclefis do&or fit.

-

mari:*lï

[

littie

inferendo ; hoc eft enim du

0 hi s

quod hic- habemus.

Seola glorsa Ueffser Hllusn. ) Ingen—

Watà illza p

Paue vita, E$ intelltigs.) Cibo vi-

tem ei gloriam, & celebritatem famz

s "re f irur,

tàm, & fapientiam afferente.

conciliando, & gloriofis infignibus

daua fAprentiai ) Ídem eft aqua fa-

doctoratus exornando.

.'4,3:'67;1 s frzi,;

'

i ul id p

ens ef

pientiz, quod panis illteneüllS-, fed

6. J«cunditatem ; ä' exultationem ,

làüs

)

M

T a C

CABET XV.

697

7. Homines ftulti non apprehendent illam, & homines fen-

fati obviabunt illij homines ftulti non vidébunt eam: longe

n fl

z

enim abeft a fuperbia, & dolo.

adjribenl,

9. Viri mendaces non erunt illius memores: & viii vera

, lpmpo'ü. ;

ces invenientur in illa, & fucceffum habebunt ufque ad infpe-

li

r

Gionem Dei.

9. Non eft fpeciofa laus in ore peccatoris.

10. Quoniam a Beo profe&ta eíft fapientia : fapientiae enim

as eft j

Dei adftabit laus, & in ore fid

eli abundabit, &Domin*ator da-

bit eam illt.

2

pafi mler

II. Non dixeris: per Deum abe

N

ft;yqþuæ enim odit, ne fe-

& aque-

ceris.

I2. Non dicas: Ille me implan

avit: non enim /lnecefi"arii funt

illo, & ton

ei homines impii.

:

1

I3. Omne execramentv

m erroris odit. Dominus , & non

& exaliit f

erit amabile timentibus eum.

I4. Deus

fimplebi il

m ——

— — —

orie veloet

&c.) Copiofum gaudium , ad inftar

lnrcre fdeli abundabit. ) Copiofe?

thefauri coacervabit fuper illum, ac

& eloquenter fapientiam laudabit is;

faciet , ut nomen xternum, id eft, pe-

qui faptens efta Deo, quippe quirem

uper illunt

rennem fainam nunquam intermori-

non ignotam celebrat.

turam, qu-;tfi hzreditatem con ?.)cqu:lcur.

Dominai:or dabit eama illi. ) Laudem

pasetninpisurritth

74 HOJ :

7. Obviabunt £/.) lavenient cam,

fcilicet fapientiz, ut pro dignitate il-

ebviam illam habebuat.

lami commendet, & e

D

xtollat.

pam yarittr

8. lilins. ) Sapientis.

Il. ANo» 4ixeiis : per Deum dlvc/ll.)

Succelum babebunt. ) Profcient.

Per Dcum ftat, quominus fapiens

.) Ciboillo,

ll;-yrge A4d z'.:«.;&ä-efizo?zem Dez. ) - Donec

fim, & probus.

eum facie ad faciem aipiciant.

Qua emiss odit, me fectrts. ) Quafi

9. Lass. ) Deifcilicet, & fapientig.

dicat

Deus odit infipientiam , &

6; ) Fllkiet

malum ruat,

Peccatoris.) &Xui in peccatis perfe-

péccatum : itaque eo pratextu, quod

W: dedecus

vcrat, nec feab illis patitur abftrahi.

Deus te nolit eiie, aut non faciac bo-

lo. Suosiam 2 Dco profetka ef j;z-

num, ne facias peccatum, quod ipfe

Veti dtim

pieniia.). duafi dicat : ncmo rite po-

Odit; neque enim tua excuíatio erit

u i"GfæW

telt , aut debet laudare, & predicare

idonea.

Vel f«nfus eít : non eít

fapientiam , nifi mifius, doctus, &

mirum , fi abeít fapicntia, quandoqui-

:40'/8

g!z:/*ïö'-

infpiratus a. Deo: Deus autem or-

i 6 r

dem facis, qu& Deus odit.

dinarie mittit, nec docet peccatores.

I2. Me im,ülunuvit. ) Dcccpit-

jm doceatl ;

Erzo hi non debent. eam. predicare ,

Non enim) ueteffarii fuut.) &ft Li-

juxta illad Prov. 25.

ptote, fcu Miofis, adco non funt ne-

f

g

7. i/ndh'cens eft

um)

famr

i2 ore ffuttorum parabola.

cceflarii, aut optabiles, ut etiam illos

brtid

Sapientia enios Dei adfeabzt Lasas. ) Ei,

Oderit, & mirum quaztum avexfctur.

f m

fr

nibu

I3. Execramentum, ) Xbominatio-

qui fapiens eft a Dco, competit vera

netut

-

laus, othciumque laudaadi.

[

I""'MW j

Tttt

ln gr&co eít^ p36w ',/.,u.a

;

B?öz'. ctn Com.Megnoch. Tom. IF.

698

LUBSRI ECCDÉSTASTICÓH.

14'. Deus ab initio conftituit hominem , & reliquit illum in

nianu confilii fui.

15. Adjecit mandata & praecepta fua.

Ni exuli

*Mat

16. * Si volueris mandata fervare

, confervabunt te, & in

«ria m i

I6.17

: perpetuum fidem placitam facere.

Joa.8

gnitiot

17. Appofuit tibi aquam, & ignem ; ad quod volueris por-

aR

22

rige manum tuam.

er

I8. * Ante hominem vita & mors, bonum & malum: quod

E

J

&r. g.

x

LÀ

'N

le&

placuerit ei, dabi:ur illi.

LI

I9. Quoniam multa fapientia Dei, & forti

4. NOon.

dens omnes fine intermifífione.

sin potentia, V1-

Tuiti,

* PL

20. * Oculi Domini ad timentes eum, & ipfe agnofcit om-

XI6;

»

. Mdlic

H

nem operam hominis.

impil,

ebr.

41

21. Nemini mandavit impie agere, & nemini dedit fpatium

4 Et U

peccandi.

pios,

22. Non enim concu

piícit mgltitudi'nem filiorum infide-

s. Abur

eretur,

lium, & inutiliu.m.

6. Muli

àüris mea,

?. *d01

incredibili

0. *.No

qui deftrut

"

iib

"

CAPUT |

——

N

omnem rem fcdam, cujuswbdi eft ido-

Ut magna fapientia Dei elucet in

* Mr o

lolatria, perjurium , adulterium, &c.

homine creando liberi arbitrii compo-

Nenm erit amabile timentibus eum. )

te ; ita ejus potentia in lis, qui aber-

f

af

iNon probatur peccatum Dei culto-

ranta recta juflitie via, puniendis.

V& Vepen

ribus.

mOü Worg i(

Nemo ergo putet fe pofle evadere

14. Reliquit ewm in manm confihi

potentis manus, necillius oculos fu-

NC re:['ptxfri

fz- ) Dedit illi liberum arbitrium fui.

gere, aut fallere ; ipfe enim perpe-

m indoftra

16. Si volueris mandata [ervare, Gc-)

tuo ómnes videt, & quomodo fege-

Ui g il

Si volueris perpetuo fervare fidem

rant, contemplatur.

U te puta.

Deo placitam, fervándo ejus manda-

20. d timentes eum,) Ut fcilicet

i -Ab ino

ta, hec fides, five fidelitas tua vi-

illi$ faveat :

2Ql. Sbatiuge pecmkdi. Y^ Grece. eft

14 ) Piee :

ciffim perpetuo confervabit te.

('lentetar

17. 4quam , & ignem.) Bonum, &

a y601y , lzcenttam , impuutiatem.

TC lt eaof

malum, vitam , & mortem, ut di-

22. Nog ezim concupi[ctt, 6c.) Eadem

citur n. fequenti. Videqua diximus

fententia cum ea, quam habes v. I2.

ttibus qef. at

! GWC()

Jofue 24. 15.

fed aliis verbis expreffa. Non concu-

lmm

19. Queniam multa. [apientia Dei. )

pifcit, imo odio habet, & execratur.

tpol

$0i yer

C ATUL XVI

699

lum in

CATPUT sV

Non exultandum in filiis impiis : de ira Dei in malos , & mzferz-

e, &in

cordia in bonos: magna funt. operum mifericordia merzm Dei co-

gmtzom ac ]udzcm nemo [e potef? Jubtrabere , cujus opera

UeTis pot

Junt ab bomine infcrutabilia.

um: quud

E jucunderis in filiis impiis, fi multiplicentur : nec ob-

L]

N

le&eris fuper ipfos, fi non eft tímor Dei in illis.

tenida , Vl«

2. Non credas vitge 1:lorum & ne refpexeris in labores eo-

r um

nofcit om«

. Melior eft enlm unus timens Deum, quam mllle filii

Jmpu

dit fpa

4. Et uflle eft mori fine filiis ,

.quam relinquere filios im-

pios.

r

m infide

Abuno fenfato 1nhab1tab1tur paurla, tribus impiorum de-

fcretu 1

6. Multa talia vidit oculus meus3 & fortiora ho1 um audwlt

auris mea.

* In fynagoga peccantlum exardebit

ignis , & in gente * !nfr.

21.10.

incr edxbï i exardefcet ira.

8. *.Non exoraverunt pro peccatis fuis antiqui glgantes, *Gen.

qui deftru&li funt confidentes fuce virtud.

Tftt )

9Et

CAPUT

—— À

trie, & defolationem attulerunt.

i elucet. !

n credas vita illorum. ) Eti-

bl*l'l compO

A7

am(iju.renes (int, aut robu-

6. Feroia.) Majora, & graviora.

fli, & vegeti ; inultos enim hujus-

His 1ajora ex hiftoricis didici.

jis, qui X*

l"

gjends

modi mors inopinata rapere folet.

thD(*o

7. $ynagoga. ) Cthu ; Congrega-

Ne refpexeris in labores eorum.) Eti

iB ocnfo:ïu /|

Exardelt?. £gnis.) Divinz ultionis.

--amfi induftrii fint , & laborioft , non

Genre increditzii

u incædula, ino-

enim PefPe

tibi in illis placeas ,

ne ideo vali-

omodf? k g"

dum te puta.

bediente, rebelli.

| Ut fc [CEE

S. -b ouno fenfato inbabirabitur pa-

Exardefcet ira. ) Dei fcelera undl-

£ri4. ) Fiet, ut inhabitetur, & fre-

canti*.

quentetur ;

.ficat. e converfo

HH])H

9- Nonz exorAUerWat,

u lmph—

funt in caufa, ut eorum patria, &

cabilis Deus prifcis "lädhtlbus fuit,

er enm

tribus defeiatur, & 4efolezwr , ut eft

qui ob potentmm fuam Ptultim ab

fe) Ead*m

in Graco

Sic filii Jacob in multi-

eo defecerunt.'

Fortatfe

g!g intes

; habe T

tudinem immenfam excreverunt: Pen-

oraverunt Deum, c'm jam fe dilu-

Noü conct*

vio oppmm viderent.

tapoleos vero habitatores exitiuim pa-

& atl

e

Pb

"

9]

LIBRI ECCILESLESII

[

16,.M

9. Et non pepercit (1) peregrinationi Lot, & execratus eft

eos pra fuperbia verbi illorum.

fn0m07

r. l

Io. Non mi(ertus eft illis, gentem totam perdens, & ex-

mea In t

tollentem fe in peccatis fuis..

Num

1r. * Et ficut fexcenta millia peditum, qui corgrega i funt

15 K

14.23-

& 25.

im duritia cordis fuil:

& fi unus fuiffet cervicatus, mirum fi

term, &

fuiífet immunis:

1. Mi

51.

I2. Mfencordla enim . & ira eft cum illo

Potens exora-

fpexerit

9.

E

m

tio, & effundens iram :

telletut

13 Secundum mifericordiam fuam , fic correptlo illius ho-

minem fecundum opera fua judicat.

M. E

oculus v

14. Non effugiet in rapina peccator , & non retardablt fuf-

ferentia mifericordiam facientis.

22. N

Rom.

15. Omnis mifericordia faciet locüm * unicuique fecundum

uftitie

2. 6

num eft

meritum operum fuüorum , & fecundum intellettum peregri-

naiionis ipfius.

confumn

16. Non

—

I6. Ec

(1) Peregrinationi Lot ;z EZzr. Sixr. legstur

pezegrmacxom illorum

Po£ens exorai10 ,

jundem imram. )

quaü u

9. Peregrizatiozi Lor.) Sodomz, &

Càtà 01 (

reliquis civitatibus, que fuerunt lo-

Eadem fententia, qua prioris hemi-

cus, in quo peregrinatus eft Lot, id

ftichii.

Ut mifericors eft, & exora-

Ir. Qu

bilis; ita juftus , & in fcclefto: iram

:mmmf,; z

cft in quo peregrinus habitavit.

Pre [uperbia verbi illormm.) Quuia

ïïundens 'TO potms exdr;tt;o, 1n Grz-

Ti parg 1

fuperbe locuti funt contra Deum, &

co eft , 9wg 4g EglAaO'FLLUV, princeps

tibus conf

4O0t.

I8. hn

Nam etiam fuperbiam fuiffe

plamt: 0ntm,

ex parte caufam excidii Sodome, do-

13. Seceudum mifericordiam | [uam ,

) De

cet E»zechiel 16. 49.

&7. ) Eadem inculcatur fententia aliis

verbis,

-X

U$ feveren

II. Sexeemta millia pedztu;r J He-

brzorum in deferto.

Correptio. ) Caftigatio, punitio.

Voftcuti

Qu: comgregats fznt ip duritia cordis

[9 Ma

fuz )

14. Non q?:rgmf, ö)r ) Quemadmo-

Qui murmuraverunt, & fedi-

dum raptores , & cetcri peccatores

lur. ) )

tiofe egerunt. duri , & contumaces ,

non effagient dexteram vindicem Dei ;

& poteys

Deo, & Moyü inobedientes, & rebel-

Qtt3,

les.

ita fufferentia , id eft patientia , ex-

—

pe&atio mueru.mdxs, & jufti non re-

Cervicatus. )

Cervicofus ,

Grazce

tardabit, hoc eít, non diu expectabit

29. I

& '4N9 eoT ed x Nog.

Sententia efít: i

bencfa&m um fuorum mercedem.

pto d'"mt

Deus multitudini univerfze fexcento-

15. Faciet locum.) Locum, fedem

Ia [nne

rum millium , qui pluris funt, non

E /mme

pepercit ;

quanto minus uni alicut

five inferiorem, five fupenorem

0 f»] lt

cervicofo, & . inobedienti pepercif-

Secundum intelletlum pt*;enrm.atzom:

; p

fet, aut parcetï

:iu.) juxta fapientiam , pietatem ,

12. szerwordm enum &Y ira ef cum

ren"lonem ceterabque v1rt:utes, qU"l-

WR W

21 l.

4llo. ) Ut eft fumme mxfencom, ità

rum actus, dum in hac vita peregri-

031qms

etiam fumme juftus fcelerum vindex.

naretur , exercuxc

—

L.j

nj ( 1€q1

*

CAXPUT XWL

"oI

ectatus eft

16. Non dicas: A Deo abfcondar, & ex fuümmo quis mei

moemorabhitur ?

-

IT. ln populo magno non agnofcar: quae eft enim anima

T5 &ex.

mea in tam immenfa creatura ?:

Tpo3 fint

18. Ecce coelum , & coeli coelorum, abyffus,

& univerfa

, Irum (

terra, & quse in eis funt, in confpe&tu illius commovebuntur.

19. Montes fimul, & colles, & fundamenta terrae: cum con-

€D$ CX0Id-

fpexerit illa Deus, tremore concutientur.

2o0. Et in omnibus.his infenfatum eft cor, & omne cor in-

0 lius ho-

telligitur ab illo.

21. Et vias illius qui intelligit & procellam, quam nec

oculus videbit hominis?

Yabit fut-

22. Nam plurima illius opera funt in abíconfis: fed opera

fecondum

juíftitiee ejus quis enuntiabit ? aut quis fuftinebit ? Longe e-

m peregtt

nim eft teffamentum a quibusdam, & interrogatio omnium in

confummatione eft.

L

16. Non

Tttta

Qui

—— PL s

illorum.

16. Ex fummo.) De calo fcilicet,

Procellam , &c. ) Procella eft ven-

quafi Deus fingulorum homixum pec-

tus cum impetu irruens ; qui aliquau-

uadent imm.)

Cata non curet.

do repente adeft improvifus , & cu-

yioris hemie

17. Qu eff entm antma mea in tam

jus caufam cognofcere non poffumus,

[f & aoree

immen[a creatura, ) Quota ergo homi-

juxta illud Job. 39. 25. Qsis dedi

(cdellos iram

num pars fum , fi cum omnibus gen-

vebementiffimo inmbri curfum, 6 viam

ii Y UTR

tibus confzrar ?

fonaati togitrii? Sic vie Domini igno-

-[z).o:-v, primy:

Ig. I» confpetiu sliius commovebum-

tx nobis funt, &e. & quafi ingruens

fur.) Deus omnüia videt , & omzai-

—procella juffu Dei vindicta fertur in

pl j m

bus prefens adeft, & ideo omnes illi-

peccatores,

Procelle caufa, & na-

fenteflti4 ais

us reyerentia, & metu commoveri,

turalatet, opera apparent , arbores

& concuti debent.

everfz, dejecta faxa, & tecta, com-

» lluniüo'

moti amnes & mare ; fic & Deus

19. Moentes, ($e. fremore canrcutien'-

Quemad

Lur. )

Defcriptio diving majeftatis,

nobis per fe incogni.twfs, per opera

i pecottre

apparet.

& potentix , fic de fuo Jove cecinit

1il

jicnDets

Poeta.

22. Quis fuflineliz ? ) Quis tole-

ydiena , €*

Nautà tremefecit Olympum.

rare poterit:

cut

non Te«

29. (Infenf»ztzm ef? cor. ) Hominum

eQuabi

Tef£amentum. ) Divina dex, illius-

du em

pro dignitate non zftimantium, que

que obfervatio.

Sic Pfal. 77. 10. di-

dicta funt.

citür - zem cuflodierunt teffamentum

fb

Ef ommecor z';zfel/igl'tu'r ab i!la.) A

cum ,

D^o fcilicet.

Homines non intelli-

Déi, & im lege ejus molmerumt ambu-

lare.

paio

gunt; Dews enim pervidet, fcruta-

[/)

p

$

jgiitti!

tur, & penetrat.

Igterrogatio.). Kxamen , inquifitio

Grece é£éraoic.

!

pfeämm,

qu

2I, Vias i/liu:.) Rationes , & mo-

jtatesv

dos, quos Deus in agendo, & ope-

In 'coxn/kmmatione.) In extremo ju-

rando fequitur.

dicio, in morte.

qa m

:

LIBRI ECCLESIASTEICI

o. Dof

23. Qui minoratur corde, cogitat inania, & vir 1mprudens

& errans, cogitat ftulta.

bonis ftis

24. Audi me

, fili; & difce difciplinam fenfus, &i in Verbxs

jL Àn

ineis a ttende in cmde tuo.

ipltus, &

25.

: dicam in sequitate difciplinam, & fcrutabor enarrare

fapxentlam & in verbis meis attende in corde iuo , & dico in

zequita e fpm »us virtutes , quas pofuit Deus in opela fua ab

Crattio r

initio , & in veritaté enuntio fcientiam e;us.

órupofta

25. En judicio Dei opera ejus ab mmo & ab mihtuflone

füdores f

ipforum diftinxit partes illorum, & initia 'eorum in gentibus

iEl

fuis.

27. Ornavit in seternum opera illorum , nec efurierunt ,

nec laboravcrunt, & non deftiterunt ab operlbus fuis.

28. Unusquifque proximum íÍibi non anguftiabit ufque in

us

ceternum.

fen

29

Non fis incredibilis verbo illius

Et jte

2c. Poft

T

|

um

^ Wm

23. Qui. minoratur corde. ) Stultus,

ap. II

2I

omnia m meufnra, €$ nu-

teffatem ei

7erO,

VecOrS', excors.

f pondere di fpa/ia/:zz.

4. Bofu

Inania.) Nugas, & vanitates fa.

Iitiz. ) Grace uexcu, þrwczpatus,

us e(t bef

culi.

principes , & precipue mundi, par-

$.* r

24 Difciplinam [en[us. ) DO&rlnam,

tes, Íol , aftra , coeli ,

vel doimi-

que te fenfatum, ac fapientem fta-

Rla

—-————

Ciat.

ÉN

[9 P -d

lz gentibus fuis,) Generibus ,' quia

0 PM !*,g

In æymmte ) Grzce efï, (aSlu. &5

fecit , ut quodlibet aftrum, & cc-

at ) Duob l

id eft pondere , ad &quum. rationis

lum fuum haberet genus , naturam ,

Qelos inffci

pon:

h

M

us appenfam, & matura confi-

& ofiicia.

m()tum 3 propu.,tdtem ,

teüo die "

deratione Imratam &. perpenfam.

Vel zz gemtióus, hoc. eft, Angelis,

Wt conyer

Italice diceremus, agözzælata

qui ccleftes orbes, & afia regant,

In aquiiste Jprritus. ) Cum zquo,

Dintts , qnir

& jufto mentis examine.

& moveant,

& in aliquas terias

QI 0'?2721: ^

partes, & gentes dominentur.

Df"l'ficlavz

F IMEes, QUs ;;oj dr o Deusin opera

—,/. Ornzavit

opera iliorum.) Or-

—

./2"4 ab

ini:ij0. ) . Ejnarro

eximias

vütutes, dotes, & attributa, quein

dinavit ; nam etiam hoc fignificat

qud ul&umf

Greca vox &xocg.q6t.

1) €vlue tem

operibus Deiab ipfa mundi creatione

elucent

28- Nom angufiiabit. ) Militia coli

dnie jmm

la veritate emuntio.) Grmce eft

ordine procedit ,

nec fe coleftes illi

il conjy ipedu

milites vicinitate premunt , aut invi-

de viyi C

£y af((upæa . €&m exatla dzlzge/;ttd

WS*

26. Iz ]fm/ca Dez. ) Nlaano ]udx-

cem anguftias faciunt.

, Qm

cio, & fapicntià ;

nam

ut habcmus

29. Nom fís meredibilis verbo. idlius,

Jïcu W»Jaf

quia vcrba Dei fant.-

Vel qu: ando

lis, que tibi dico, fidem accommoda;

quidem coli , & aftra fervant oidi-

& tu, ut par eft,

divinz VOCl au-

4'""'471114 0

&es fuos ; & faciunt veibum 6;us ;

diens efto.

Perfcus 2

qnd,

Itf f'ey t

[

CATPU T XUSXVIE.

703

Tyrudens

340. Poft hzc Deus in terram refpexit, & 1mp1ev1t illam

bonis ftis.

L n ve)

31. Animam autem omnis vitalis denuntiavit ante faciem

lphus, & in ipía iterum reverfio.illorum.

T Cnarram

& dico in

CAPUT XVII.

€rà iU2 2D

Creatio primorum parentum , dowque ipfis collata ,. ac precepta

propofita : diflintlio generis bumani in varias naiwnes

quibus

[litutiote

reCores prapofuit, illo[que , & ipforum opera univer[a þerþemo

n gentibu

wiuelur :

virtus eleemW;zæ : exbortatur peccatores ad

fürierun

ponitentiam, dum Jani-funt , propofita Dei

mifericordia.

I

uíque

Gen

Eus creavit de terra hommem & fecundum *

imagi-

QH

"D

nem fuam fecit illum.

&

m

2. Et iterum convertit illum in ipfam, & fecundum fe ve-

zc, Pol

füvit illum virtute.

--—-'-'

. Numerum dierum, & tempus dedit illi) & dedit 1 11 po-

teftatem eorum, quze funt füper terram.

,tr/;lf.., ia

4. Pofuit timorem illius fuper omnem carnem , & domina-

J,

tus eft beftiarum, & volatilium.

!WW/H;;!

confilium , &

lïd"uï p

5. * Creavit ex ipfo adjutorium fimile fibi

*(Gen.

ïlüw

]in-

2 Iï')r

go. Pof) hac Beus im terram re[pe

2 Ecundum fé. ) | Grgce eft, fecuz-

enbus , 5

trum CX E

x;t.) Duobus primis diebus mundi

dum 15fos , id eft fecunduim eo-

Dd

I,

colos inftituit , ordinavit , ornavit;

rum naturam , & conditionem.

34

tertio die ad terre ornatum curam

Viriute.) Fortitudine , & robore,

, & 00

fuam convertit , eamque implevit

i

Angal^y

tum Corpons , tum anunt.

Indui,

at if

plantis , animalibus. &c.

aut veftiri virtute dicitur m»tïphora

"

31. Omnis vitats.) Omnis vivens.

facre Scripturge familiari.

Sic Pf.

un

Dewmcm'wt Ante faczem zpfizs. )

92. E.

habemus ;.

Domzn,z: rcg,m'vzt

nentul

) v

Aperte indicavit , & jugiter indicat,

decorem indutus ef , indutus efl. Domi-

quod di&tum eft, fcilicet, Deum im-

94

nus fortitudinem

& preciaxit fc.

pleviile terram boms fuls

nre f;zczem :Pfus.) Terrz fc1hcec,

Nwnerum dierum,0c) Certuna

12 gii

quoddam , ac definitum vitz fpatium.

V

[

U

in confpetu ejus , in cujus fuperfi-

4- szore/n illius, £yc.) Ut animan-

cie vivit.

Grzcus textus habet i«4-

tiaomniatimerent hominem, & qua-

l h

yi

Avis , cum nofter Vulgatus legerit

fi dominum revererentur.

Vlde (.Je-

emexaNvse.

Sententia Graci texþus,

ut nunc fe habet

neL, I. 9. 0.

1 rua

eft hujusmodi :

2UIMAAHÍIA O7IMLS generi! 0?671!67'2!72[];-

S. JAdjutorium.) Evam uxorem

perfciem terra 4- 6 in eapudem: unum-

Difciplina intelleftus veplewit eot. )

r; YV

quodque revertitur

Replevit eos fapientia,

-

704

LIBBI ECCLESIASIXILGI

j *l

linguam, & oculos, & aures, & cor dedit illis excogi:andi,

& diíciplina intelle&us replevit illos. :

r H

16. &

6. Creavi: illis fcientiam fpiritus, fenfa implevit cor illo-

ocul eus

rum, & mala, & bona oftendit illis.

7. Pofuit oculum fuum fuper cor

da illorum , oftendere

T. No

& omnes

ilis magnalia operum fuorum ,

8. U: nomen fanétificarionis collaudent : & gl

oriar] in './mi-

9. *]

rabilibus illius, ut magnalia enarrent operum ejus.

gratiam h

i fl

9. Addidit illis difciplinam , & legem vitee heereditavit

illos.

/

tinicutqut

tes terra.

10. Teffamentum seternum

c'on&ituit cum'-jl]is, & juftidam,

& judicia fua oftendit illis.

20. o

deficient

ir, Et magnalia honori

s ejus vidit oculus ill

orum, & hono-

rem vocis audierunt aures illorum j & dixit illis : Atte

3l Co

nditve

ab omni iniquo.

22. Pre

I2. Et mandavti: ill

is ünicuique de proximo fuo.,

n s

13

. Vie illorum coram ipäfo funt femper, non fupt abíconfae

(t) Sipt

ab oculis ipfius.

-

Ij It g

Ifg In

þit reLrem,

[ s

bnt fuos P

tur,

6. Scientiam Spiritu.) Scientiam

Hæredi;f:zvit ;llos.) Legem illis tra-

I

B p

rerum fpiritualium ,cognitionem Dei,

didit qua(i opulentim hezreditatem.

hn

4

j

Deu:

Augclorum , virtutum, gratiz , glo-

IO. Teffamentum &ternum.) Pactum

riw. 'l'alis fcientia eft fides, fapien-

perpetuum , quo promifitfe daturum

terram promiílam , fi eum colerent;

Tatlititum

tia & 'Iheologia, & fcientia mores

u p &

conformandi ad rationis pr&fcriptum,

& legem ejus servarent.

16 E a,

&legis Dei.

Juféstiam ,€c.) Leges ceremonia-

Senfi.) Sapientia.

les , & judiciales.

»encqentiahui

30

Mala & bona offendit e;:'.) IMala cul-

II. Magnalia hbomoris ejus) Majeüa—

Y

Noz A

p&,«&ponsz; bona virtutis, & gloriz.

tem Dei legislatoris in monte Sina.

at

D

g. Ocu'um [uu».) Favorem , provi-

Honerem vocis.) Majeftatem, & ut

dentiam, illuftrationem.

habent Greca gíorizm vocis ejus.

le

9. Nomenm fanüificazzonis.) Nomen

Ztttendite ab ompni z'niquo.) Hzcenim

&

exmo

1Yfa

fanttum , fanctificatione, & laude di-

eft fumma , & compendium fecundæ

t Ocülo

gnuimn.

tabulz decalogi.

Cum modmn

Glo. zar , €$c. ) Poffunt enim homi-

I2. De proximo fuo.) Ne nocerent

tit fcn

nes, & apud fideles &

apud infide-

illi, aut jus ejus violarent , fed dili-

Per

;

cia divini-

les gloriari propter bene

gerent.

& e&

quaf

tus accepta.

/49. Va illorum coram ipfo, &c.) Sen-

Obün

t : T

-9- Difeipiinam.) Mit& bene tranfi-

tentia eft, Dcum data lege non ab-

T 61 g

duxiffe fe ab eorum cura, fed illis

gende in(titutionem.

r4t !4m

Legem'wiie.) Íntelligitlegem datam

adtuife , advigiluffe , & obfervadie;

qu*ïm m)er l

per Moytem.

quoinodo legem fervaxent.

-Ugmc

C APUTY XVIE

795

Coglcauf,

14. * In unamquamque gentem przepofuit re&orem:

Rom.

1:. Et pars De1 , Iírael facta eft manifetta.

I3: fe

t cor il

16. Et omnia opera ilorum velut fol in confpettu Dei, &

oculi eius fine intermifTione infpicientes in viis eorum.

&

oftenden

'I7. Non funt abfconía teftamenta per iniquitatcm illorum,

& omnes iniquita:es eorum in confpectu Dei.

jan in mr-

1g. * Ele:mofyna viri quafi ( 1) fignaculum cum ipfo , & *Infra

gratiam hominis quafi pupillam confervabit :

29.16.

æröditavit

19. * Et poftea refurget, & retribuet illis retributionem, w

unicuique in caput ipforum, & convertet in interiores par- 25.35.

juftidat,

tes terrae.

N

fmavit

20. Poenitentibus autem dedit viam juftitiae, & confi

deficientes fuftinere, & deftinavit iliis for:em veritatis.

, & hom-

Attendite

21. Convertere ad Dominum, & relinque peccata tua.

cula.

22. Precare ante faciem Domini, & minue offendi

23. Re-

;.t abíconfa

Gr) Signgculum. lp edit. Sixt. legitur : facculus.

I4. Iz uzamquamque gentem prepo-

Quaff pupillam eon[ervabst.) lHius

eus meinor érit, & tanquam rem

i In'

fiiz retlorem. ) Quzlibet gentes ha-

chariffimam confervabit.

—^

bent fuos Principes, a quibus regan-

r

tur.

I

4 Et pars Dei IHrael fatla eff manr-

ex

19Q Er poffea re/urget.)-DeuS* vin-

jrem illis t**

hereditattrt

fef

s

Deus vero oftendit fe velle

peculiari cura per feipfum populum

catorum.

Rerribnet illis.) Sceleftis pernas pec-

zwfl-) Pa&um

fs daturum

lfraeliticum regere , 1ta ut ffraelef-

Comvertet $m jattriores partes terra-)

fet pars, & hareditcas Dei.

Ad iaferos detrudet.

I6. Er omnia opera ilorums, &c. )

Dt

Sententia hujus verficuli explicata eft

2O. Dedit viam j?t/zzitiä, ) Grzca

$

n' 13'

habent : pezizrtezribus concedit .reditum,

T Majeüä'

17. Nonfzwt AE,Qonfä teflamenta,5c.)

nimirum ad fe , & ad juftitiam.

Pacta Dei cum ifrael non funt abo-

Defecientes.) Puillanimes:

l qmonte S[f]ä:

lita per Ifraelitarum peccata.

Su/Pnere.

[Latem &u

18. anþþfz'gnawlum C22 i'/q/'a.) ERt

tionem.

) Ut fe;rre- pofhnt tenta-

j (

elecmofyna res Deo grata, & illi an-

) Heccnim

Sortezs veritatis.) Sortem verita-

te oculos perpetuo obverfantur ad

dum fccanis

eum modum , quo annulus fignato-

ti , hoc eftjuítitiz , & virtuti debi-

rius femper eft in manibus , &ante

tam. Veritss enim in Scriptura non

Ne

nOcerent

oculos ejus ,

qui

illum

5o'fidet.

femel juftitiam , & omne otficium

j di

g,

Vel eft quafi fynorapha figillo Dei

virtutis fignificat.

obfigaata , ut ftato tempore merce-

22. Minue offendi-ula.) Peccata, &

ófc

) &

dem €1 rependat.

j

nf l

peccatorum occafiones ; hzc enim

kb

"Grariam bomini:.) ElJeemofynam,

omnia bene dicuntur seóexouua , tue

ü

quam liberali 4nimo dat homo,

eft in Grzeco,

Uuuu

Bi&. cum Com. Mmacþ T.2

17

n

f

"

o6

LISÉTIECOCLESTASTICI

. Vit

23. Revertere ad Dominum , & avertere ab injuftitia tua,

& nimis odito execrationem.

mines tef

24. Et cognofíce juftitias, & judicia Dei,.& fta in forte

propofitionis, & orationis altiffimi Dei.

I

* Pfal.

25..In partes vade fzculi fantti, * cum

vivis, & dantibus

Dei n

6. 6.

confeflionem Deo.

*

ELTC-

illum sl

26. Non demoreris in errore impiorum, ant

e mortem con-

ho d

58-19.

fitere.

A mortuo quafi nihil, perit confeffio,

241. Confiteberis vivens, vivus, & fanus, confiteberis, &

laudabis Deum, & gloriaberis in miferacionibus illius.

28. Quam magna mifericordia Domini, & propitiatio illius

convertentibus ad fe.

[

29. Nec enim omnia poffunt effe in hominibus, quoniam

2. Quis

non eft immortalis filius hominis, & in vanitate malitide pla-

^. Quis

cuerunt.

4. Virtt

,. 30. Quid lucidiüs fole? &hic deficiet. Aut quid nequfus

quis adjici

& Non:

excogitavit caro, ,& fanguis ?

& hoc arguetur :

-

31- Vir"

gnalia Dei

6. Cum

23: Nimus od;ro.) Nalde ; maxime

26. In errore impiorum.) Qui Deum

odio habeto.

non agnofcunt , nec laudant.

Verit, ope

Execrationem.) Peccatum , quod

. dante- mortem confitere. ) Dum es in

execratione di

vivis exerce te divinis laudibus.

M

gnum eft, quodque

Deus execratur,

4 mortuo quaft uibit perm confefffo.)

B .

edipfín q.g

24. Juflitias, &c.) Legem , & man-

À mortuo tanquam qui nihil eft id eft

non e, f

non exiftit , non eft in rerum natura,

Mi, Q

iata, qux przfcribunt, quod juftum

eft, & fecundum que judicium fe-

perit confeifio , hoc eft, laus Dei

pmïum ] qui

rendum eft.

utilis, & meritoria , quae fcilicet

IläS C'irnis A

éta in [orte propofftionis.) Yn forte

ducat in partes feculi fandti.

li()fæ flàtütg

tibi propofita in vocatione tua.

fe ad Deum convertunt.

29. Cosveitentibus ad. fe.) üs., qui

E: h" AF ?i

Et orationis alti/figos Dei. ) Deum-

Wonietur -

29. Nec enim omumia pofufzt effe ia bo-

que ora, ut juxta propofitum voca-

aminibus.) NonÍfunt hominesomni-

Cillitats hia

tionis tug bene vivere poilis.

0UO Immy

25. Ip partes vade (eculi [antli.) S&-

mode perfecti.

Quoniam mom efl iummortalis filius.)

3»1' Virt;f,

culum fanétum eft feculum illud, de

Nec immutabilis ,

fed infirmus, &

M0v cg p

quo ífaias loquitur c.:9. 6. cum Chri-

multis omais generis malis obno-

Ítum appellat Pazrezm fwreri facutt.

xius.

Tm cer

TeCe eft ;

Monet ergo Sapiens ponitentem, ut

Et i2 wanitate malitia placuerunt. )

licet Mrorun

in partem ,

conditionem vadat fe-

Ec illi maliti:e vanitas placet , quia

culi fan&i , incipiens laudare Deum

36, qui fis

hic, ut illic perpetuo fit a beatis.

fenlus , & cognutatio bumans cordis m

malum. prona f[unt. ab adolejceztia f?ä-

Cum "vivis.) Efft enim colum terra

:

Genef. $. 21.

lm;!! P

yiventium.

Sic Df

39. Qu Incidius fole,&c. ) Quid

Wt du iaj

Coefe/fesem. ) Laudegn-.

luce folis clarius ? at etiam hec per

8O . qu

CAPUT XVH. & XVIIL

707

ulitia tta,

41. Virtutem altitudinis coeli ipfe confpicit, & omnes ho-

mines terra, & cinis.

am fote

CAPUOT: EVET

& dantibus

Dei magnalia bomini inlcrutabilia : bominis miferia, &? Dei erga

illum mileratio : proximo miferendum : . quomodo infirmus [e ba-

Jttem o

Lbere debeat : quomodo fit orandum : confiderandum .Dei

keberis) U

|judicium , C? a propriis concupi[centiis

difcedendum.

|]us

tiatio 1us

Ui vix)it in aeternum, creavit omnia fimul. Deus folüs

*Gen.

I.«Q

juftificabitur, & manet invi&£tus rex in zeternum.

b d

i quoniam

2. Quis fufficit enarrare opera illius ?

nalitia pl

^

OO-

Quis enim inveftigabit magnalia ejus?

4. Virtutem autem marnitudinis ejus quis enuntiabit? aut

id nequms

quis adjiciet enarrare mifericordiam ejus ?

s. Non eft minuere, neq

D

ue adjicere, nec eft invenire ma-

3]. Vir'

gnalia Dei.

/

6. Cum confummaverithomo , tunc incipiet, & cum quie-

) Qui Deum

verit, operabitur.

dant.

Uuuu^

Dun 6 it

7. Quid

Ggssmuiene us

jundibys-

L

eclipfiin. dcficit.

ita ergo nirüm

tes cum addit : zoz eff 43 faciat bo-

erit (

[/]

fei;a.

nihilcüidä

non eft, fi peccator, quo nihil eft

num .num eff u[gue ad unum.

géruim natulà

nequius ,

& ad prava magis pro-

J«483 Abitur. )

penfum , quippe fequitur fuggeitio-

apparebit.

'.Ju(ïuseüæ & juftus

(, hus a

nes curnis , concupifcentie , ( vi-

qué fcilit

s

Lzrvidu;.) Jjuftus, perfetus , ím-

,[;m&i-

tiofz nature , deficiat.

mortalis , immutabilis, & omnium

Dominus.

) hs

Et boc arguetur. ) Condemnabitun

.« Nom eff uminutre, meque adjicere,)

[

& punietur ; quod dicitur , neimbe-

)

tt;i:! fJf W.'

cillitatis humanx 'exg*ufatio*ne- putet

Adeo Dei perfecta funt opera , ut il-

lis addi nihil poflit , neque detrahi.

jomig o

homo immuneiu fe futurum a pena

6. C'umeconj;tmma'v'eri't boxo.) Cum

3r- Virretem alitedigis cmli ipfe.

"m ;ïlinf«)

fuerit fcrutatus.

quantrm potuerit , magnalia Dei

eoz|picit, €fc.) Sol deficit cum altitu-

j iofmas

dinem coali

perlu(tret , & virtutes.

Tuncincmpier.) Ádeo multum fuper-

. gudis 000*

« Grzce eft: óvvapuy ) exercitum . fci-

erit, quod cognofcst , ut perinde fity

licet.aftrorum ; quanto magis homi-

]uitt tl« )

ac (1 nihil cogitando progreffus effet.

nes, qui funt terra , & cinis?-

€wuz quicverit. ) Cum

a fcmtamto-

j .

c"onq.uieverit:';-

u

4 60l ff !

?

Aporiabirar. ) Ancéps erit , & in-

I"SI

zi.) Pariter, nullo excepto.

jile t* u r

Sic PfiIm. 13. 3- dicitur : ezz-

certus, * obftupefcet, fcilicet fe cam.

Q.id

nes declimaverunz fcmul , nullo fcilicet

multa omififfe

&mopéü» pro obftu-

J E)

excepto , quod ftatim. explicat. Pfal-

per

pefcere lmbcmus 1. Machab. 3. 3t.

u hse

408

LIBRI ECOLESIASTICI

16. Not

7. Quid eft homo, & quee eft gratia illius?. & quid eft -

yam datt

bonum , aut quid nequam illius ?

3* P f31,

9. * Numerus dierum hominum, ut mu

ltum centui: anhi :

. No

cum homi

$9.10. quafi gutta aquae maris deputa:i funt, & üicut calculus arense,

fic exigui anni in die &vi.

$. Stu

befcere fa

9. Propter hoc patiens eft Deus in illis & effundit fuper

eos mifericordiam fuam.

19. Al

1o. Vidit praefumptionem cordis eorum, quoniam mala eft,

ris, difce

20. Ànt

& cognovit fübverfionem illorum, quoniam nequam eft.

intetTopa

11. Ideo adimplevit propitiationem fuam in ill

yi's, & oftendit

fem.

eis viam aequitatis.

12. Miferatio hominis circa proximum fuum: mifericordia

ar. Ào

autem Dei fuper omnem carnem.

oftende

9 *j

13. Qui mifericordiam habet, docet, & erudit quafi paftor

gregem fuum.

ad morte

14. Miferetur (:) excipientis doCtrinam miferationis &

23 Àn

quafi hon

qui feftinat in judiciis ejus.

rs. Fili! in bonis non d

es querelam, & in omni dajo non

Rn

des triftitiam verbi mali.

16. Non

16 lfïon-

Quifi dica

(1) Exciþientis. lm edit. Sixt. legitur excipiens.

qum mun

ntis of Q

9. Que eff gratia ilins ?.) Grzce

r

Viam equitatis.) Legem dando.'

&l

Xeci ufas y utilitas.

i

Qui mtfericordiam /mäet.) Deus

Quid eff bonum , aut quid nequam il-

fcilicet mifericors.

PUCTA ll!rag

ttumque

Iius ? - Quid boni , aut mali inferri

I4. Evcipiemtis doürinam miferatia-

jutus tam

poteft.

»i5.) Admittentis , & fervantis do-

beneäm

9. Quaff gutta aqua maris.) Si cum

T$ Atri

&rinam , & przce

pta mifcricox'diæ ;

&ternitate conferantur, quod expli-

& in . eam proni.

eXptobran

cat, cum fubdit, zz 4;e ev;.

Daty ;

Q. Propter boc, ) Propter imbecilli-

Feflinat 1m judicus ejus.

| ) Qui fo-

Pa u

tatem humanam , miferias, & xvi

licite curat , qui fatagit , ut judicia,

brevitatem,

*

& legem Domini fervet.

*ere dat.

Td6€ /("grl

Pariens eff.) Deus fcilicet.

I5. Iz äonz':f) Beneficiis.

p*tis d

10. Prefmmptionem. ) Superbiam ,

Non des querelam. ) INe addas re-

tmhic , hl«

elationem.

prehenfionem ,

aut exprobratio-

I9. P

Subverfronem ) Perditionem , ex-

nem.

quid. ]to

cidium , interitum , Grece xerac qo-

Ig emini dato.) Græce doc'ti bencficio,

Dtþg.

$i.

Lar gittone.

tiones :

Nequam &.) Miferanda , & lugu-

tue Qxam(

Noz des triflitiam verli mali.) Quo-

bris, ut in tragadiis eft cataftrophe.

rumdam enim beneficiorum gratiam,

tg tüg ,

II. Ideo 4dz'm;[c'vit; 6'7.) Paniten-

filentium , aut loquendi tarditas, ut

refpo:-jdea

vultus feveritas ; aut a

: 20. A'Zt(

tibus plene propitiatus , & placatus

fpexrum verbum

€1t,

corrumpit.

s ) ql

l

*

CAPUTSG XVII.

709

i'!qnid W.

16. Nonne ardorem refrigerabit *ros? fic& verbum melius

quam datum.

Itü:.: a

IT Nonneecce ver

bum fuper datum bonum ? fed'utïaquä

lus Afeng,

cum homine juftificato.

18. Stultus acriter improperabit, & datus indifciplinati ta-

É

adit fgp«

befcere facit ociulos.

I9. Ante judicium para juftitiam tibi, & antequam loqua-

n mala el,

ris, difce.

n eft.

20. Ante languorem adhibe medicinam ,

* & ante judicium 1.Cor

II.IS-

( oftendi

interroga teipfum , & in confpettu Dei invenies propitiatio-

nem.

lYericordi

ar. Ante languorem humilia te, & in tempore infirmitatis

oftende converfíationem tuam.

22. * Non impediaris orare femper, & ne verearis ufque

Ls

usf pafa

ad mortem juttificari: quoniam merces Dei manet in aeternum. ? er

üons &

23. Ante orationem praepara animam tuam ,

! & noli effe z. ,",

quafi homo, qui tentat Deum:

| däþo 101

Uuuu 3

24. * Me-

x

mentis vim morbi imminentis ante-

16. Not*

16. Nonnue ardorem refrigerabit ros?

J

— d

Qvafi dicat

potiora funt verba ,

vertunt.

uam munera , & verborum huma-

2I. Humiliate.) l'emperantie exer-

citatione , & jejunio; Hebreis enim

nitas eft quafi ros herbis in magno

m dando.'

zítu.

eít familiaris dicendi modus : 1Hu-

I7. Utraque. cum Lomine juffificato.)

miliare animam in jejumio.

th.; Deut

Converf[ationem.) Grece émig eopi»,

Utrumque préftabit vir bonus , &

juftus ,tam fcilicet beneficium , quam

comverfronem ,

peccatorum peniten-

um mijeatir

beneficio adjun(ftam. humanitatem.

tiam, & morum emendationem ; fen-

fervantis (

Ig. Aeriter improperabit, 6 c.) Odiofe

fus vulgatz noftre lectionis elfe po-

mifericordit,

exprobrans amico.

teft : oftende patientiam , animi de-

Darzs ifidf]äiþlimzti. ) Grzce eft

miffionem , squanimitatem , &c.

* Qu fo-

facxdys invidi, avari, qui bona fua

Ex his enim apparet, quam bonum

habitum —contraxerit fanus is ;

qui

P ut ]Udl:ia,

xgre dat.

J

Tabe[cere facit. oculos. . Dum pau-

nunc ægrotat.

eris indigentis fpem fruftratur,

22. Nom impediaris orart femper'. )

'Il$«

?

Remove omnia orationis impedimen-

trahit , ludit.

Ve addas 7

I9. Para jufitizm zibi. ) Reputa $

ta , ita ut cum orandum eft, femper

expwþ;atio-

uid pro tua caufa di&urus fis.

orare poffis.

Difc.) 'use caufe juftitiam , &xa-

Ne verearis,)

Ne ullo vitiofo pu-

Infti-

a lh

tiones , quibus illa nititur,

dore impediaris femper in virtutis ,. &

tue examen privatüm caufz, aut vi-

juftitiz via proficere; & illius a&ibus

Quo

te tug,

te exerctrc.

4

ut fcias :

quid adïobje&a

jm

GLU

refpondeas.

23. ïfgaft' bomo , qui fentat Deum.)

t

ïdtha

20. Zate lamguorem, (1c.) Imitare me-

Is enim tentat Deum , qui impara-

pum

yeum

dicos , qui prefervantibus medica-

tus ad orandum accedens, nonrea,

7I1o

LIBRI

ECCLESIASTICI

*Supe 24. * Memento irse in die confummationis, & tempus re-

LN

1 19. tributionis in converfatione ( 1) faciei.

eft commt

* Supr

25. * Memento paupertatis in tempore abundantice, & ne-

j N

11 27- ceffitatum paupertatis 1n die divitiarum.

-t'l'bï gühil i

.26. A mane ufque ad vefperam immutabitur tempus, &

hac omnia citata in oculis Dei.-

diebus delicto-

21. Homo fapiens in omnibus metuit, & in

*

]o un,

rum attentet ab inertia.

itiquitdtt

29. Omnis aftutus agnofcit fapientiam , & invenienti eam

iti

dabit confeffionem.

29. Seníati in verbis, & ipfi fapien

ter egerunt, & intelle-

xerunt veritatem

, & juftitiam, & (2) impleveruqt., prover-

L ( Met

bia, & judicia.

- d

Rom.

40. * Poft concupifcentias tuas non eas, & a voluntate tua

2* 38

6. 1

avertere.

-

& I

atguent f

31. Si preeftes animse tuze conc

l4

j

up.ifc.en.tias ejus, faciet te

in gaudium inimicis tuis.

pE

3" 2 * Ne

32. Non o

mojdicis, jnd

(1 ) F aciel. Iz edir. Sixf. legitur : fácies.

türbis immi

pul xribusquz

(2) Impleverunt. £z e4iz. Sixz. legitur : imploraverunt.

Affdua t

qua par' eft, reverentia orat , aut in-

27. Iz diebus deliäaräü attender 4b

m Cum

digna , & inutilia poftulat, aut Dei

ipértia. ) Cum fibi peccati alicujus

partes , Det

]

potentiam oftendit, cum necefic non

confcius fuerit , excutiet. inertiam ,

l5 dnteva

eft.

ponitentie , & aliis virtutum officiis

mïllt.l pecca

Q4- be die raqifitmm;z;*ianir. ) Me-

infiftet. * Íin Graco eft Zzó. m^zpus-

ICVerlusit

mnento venture ir& in die extremo

Afiag a'ctlpa. " Yunc etiam, cum ma-

TU Ti

judicii , ceum vita pr&fens, & mundi

lorum exemplorum ingens erit feges,

UWl .O

eurfus confummabitur.

;

à peccando abftinebit.

Üte ao (

Ia comver[atione faciezs.) Grece eft,

28. Affurus. ) Sapiens.

læ. fünt qy

zm averffone vulzus , cum ícilicet Deus

Dabi co.nfej'ianem. ) Laudabit il-

à lq ';:ld Cibl

ab impiis vultium avertet ;

& ad

Iuin.:

?

&ternos cruciatus amandábit.

V toftnine

bppleverunt proverbia. ) 'anquam

946 pot.

25. Memento paupertatis, Gc. ) in-

imbrem , aut pluviam eituderunt.

( Vélementi.

terim dum vivis , & otio abundas

Grece ayeufoeuo'ay.

Sapientes fen-

&

bene

vd promi|

agendi opportunitas non

tentias & precepta magna copia pro-

4

4 Convivi

deeft , reconde tibi thefaurum bono-

tulerunt.

ruim operunr , qui tem

3o- 4 voluntate tt2.) Ab eo,quod

e,git h T.

porf:e futuro

1 U.(); ) j

1iäi

paupertatem. fublevet,

optat voluntas tua & defiderium tuum.

!0 àcci

Q5. .4 mane z(ïbgue ad væfpe?.»zm. ) F a-

3l- C'amupz-'/cmtim fjm.) id quod

illu

in

pi

cile, & eodem die.

Dicimus lta-

concupifcit.

Vtbig

Jny

luce $? dela matume al ferz:.

Fac;et te tz gaudium inimicis turs. )

I5 108 abí

, Qata,) Citato curiu pratervolan-

Male te multabit , ex quo gaudeant

pic r

inimici tui.

W Cywi

33' hÜ f;

CAPUT XVIII & XIX.

"II

'empus re.

532. Ne oble&teris in turbis, nec in modicis : affidua enim

eft commi(ítio illorum.

"

s

Iiæ., &«

3. Ne fueris mediocris in contentione ex foenore, & elt

tibi nihil in facculo: eris enim invidus v.toe tuae.

empus, (

CAP ET. E

us delido.

De vino, luxuria ,x loquacitate , cito credente , gaudenze fuper

Yenti. eatt

iniquitate, odiente correptionem , exultante in malitia , difcretiote

in verbis fervanda , correpiione , fitha bumilitate, €?

laude tacentis.

& mtelle.

it proret

I. Perarius ebriofus non locupletabitur, & qui fpernit mo-

x

dica, paulatim decidet.

untate tU

2. * Vinum, & mulieres ápoftatare faciunt fapientes, & "'Gen.

19

^

arguent fenfatos :

, fäcie.t te

B

3. Et

3.Reg

II. 1.

sst

$N

32. Nen oletleris im turbis , mec 12

per Haä ( mediocrem interpres pro

modiczs. ) Ne tantillum quidem te

nbola ad con-

m

vivium conferendo.

paupere accepit ) fyt

Grca- habent,

turbis immifceas , feditionibus , po-

puluibusque tumultibus.

M5 quiov mrexós evpl QNOXOT G «

AIhidua enim efl comuiffo illorum. )

Le contemtione.) ld eft $» o'up./ïo?x'?y

i attendet db

Nam cum excitantur, collidunt fe

contributione ad epulas.

In his etiam

partes , necfine periculo poteris: il-

fere contentio aliqua , & zinulatio

cati ahcujus

Jis

admifcetur.

t inettiam ,

intervenire.

Vel fignficatur

acom officii$

multa peccata committi. n Greco

Ex famore.) Accepta a. focneratore

hic verfus ita fehabet,u4 £voears $i

pecunia.

i vippt

n, Cum má

TOA T ov u 96 o orq9 36 mvufToN

E: eft tbl mibil s. fzeculo. ) Facile

; erit gt*

&vTjg , Ne deleleris zaultis deliciis ,

enim marfupium vacuum facies.

zec earums [ymbole Allsgerts.

Symbo-

Erís enim imvidus vite tut. ) levi-

dus, Grece eft ,. éniosNog dnfidiaror ,

le funt convivia, in quibus quilibet

ali(I* iid ciborum, aut pecuniæ, confert,

quafi dicat, male confules vite tug

audabit i

ut iaftruántur epulge. Sententia ergo

italice diceremus : faras; fraduzore &

te ffeffo.

Taiquan

eífle poteft ;

ne alligeris fymþolis j

vehementi fcilicet animi propenfione,

On locuplezzbitar.

)

ÍImmo ad

elfudeunt.

vel promilflione pecuniz conferende

I.N

paupermtem

redivzetur

eit

)ienf€5 en'

ad convivium: noíter Interpres non

Miofis ; minus enim dicitur , quam

j opia p

lezit ?» revo?, im deücis , fed 8y

fignificatur.

q)ppA , £m turóa , & vulgata hec le-

Ert qui fpernit , 6$e.) Particula , &

Lb & quod

&io accipi poteft/de conviviis, fi

2

n tuulti

eít caufalis , quia fcilicet qui fper-

ilud , ;; tarbis ,

intelligamus de

nit modica opzra , && lucrum qti-

'/f l.d quo

turbis conviviorum , quz tere ab il-

dianum , qaf(i facilis illius fit jacta-

lis non abfunt , przfertim ubi multi

fuat convive&.

ra, paulatim ia paupekr'tatem deci-

det.

o £ (

9. Apeflatare.) Deficezre a. fapien-

35 ANe fzær:'f med'io";-i:; ) Ne pau-

M

-

-

i

712

LIBRI ECCLESIASTICI

3. Et qui fe jungit fornicariis , erit nequam : putredo , &

$, Amic

tibi delictu

z

vermes hacreditabunt illum , & extolletur in exemplum majus,

& tolletur de numero anima ejus.

z

j. Audii

* of

4. * Qui credit cito, levis corde

eft, & minorabitür, &

catum odie

10. Audi

9. 15. qui delinquit in animam fuam , infuper habebitur.

C 22.

5. Qui gaudet iniquitate, denotabitur, & qui odit corre-

tut n te

7&

11l

^

ptionem , minuetur vita: & qui odit loquacita.em , extingzlit

IÀ

malitiam.

dofantis.

6.

ui peccat in animam fuam,

i poehitebit: & qui jucunda-

12. Sagiti

tur in malitia, denotabitur,

s

7. Ne iteres verbum, nequam , & durua, & non minora

Non feci -

beris.

j

14, Cott

84- Ami-

ne forte 1te

tia.

fun. zz(aper babere accipitur pro con-

-

Nam ferazicatio , 69 vinum , 6

B. daio, (

ebrietas auferumt cor. Ofee 4. Yr.

temnere. Ín Grecotantum ell zupue-

Arguene. fen[atos.) .Reprehenfione ,

peNíotr peccabir.,

proaufcue ,

nibus aperire

& redargutione dignos facient,

$- Denotabitur. ) Vitupembi—tur *

enim loquad

3- Pautredo , 6$ vermes, 50.) Quia

condeimnnaabitur.

luxuria conciliantur morbi , & mors

Mrnuetur wita.) Quia peccata pec-

Dentlarg.

celerius advenit, mire hoc conve-

catis addet , que ilum in exihum.

Ctà. volumu:

nit in morbum illum , qui vagts li-

trahent.,

mus Verfic

bidines fequitur , & ab italis Galli-

Extimguit malitiam.) Fonmitem 1lli

ehabet: i

t

€us anpelllacur.

fubtrahendo , ipfam fcilicet loqua-

"ts É nj

Ex:oiletur.) Die medio tolletur.

citatem.

Veles, Sente

lLeexemplum majus. )

in aliorum

6. Qus peceat sm animam /imm) Se-

culpa ( quia

exemplum infigne , &- quod alios

ipfum ledendo , quod omnes pec-

Oftitià, «

€ommovere , & percellere poflit.

Ccantes faciunt.

peccitum af

doauna eju;. Vita illius.

Peasiteóit.) Mature fi fapit , alio-

Unc fefam

4- Cito credir.) Quidlibet cuilibet.

qui fera, & inutilis pocnitentia.

hum lh. (

Denotabitur.) . Nituperabitur , con-

Minorabitur. ) Mlinuetur tum fa-

ari p teft ;

m,

pientia ,

tuimm

exiftimatione apud

demnabitur.

g. Verbum mequam , & a'æsr';am.) Ira-

altos ; nam levis habebitur , & im-

9. C"ffwliæ

Px;w.icns,

cundum , contumeliofum , minax.

ET

Qui delinquit. im amimam fmam. )

Non mineraberit.) Nec in honore,

410 .. &ide

Qui peccat contra. feipfum , & ani-

nec in quiete, nec in amicitia , nec

*Gta frilic

mam íuam, quamleviter decipi per-

in ceteris bonis, fi nimium non ite-

0.

res , fed ut decet , excufes , retra-

mittit, & multorum malorum pe-

du dfen

riculo exponit.

(tes , damnes.

Vl potius 70 zreres.

1€ palam a |

lofüper habebitur.) Hiowo nihili ha-

fignificat , que audiuntur in. proxi-

mum jacata verba contumelig , aut

NLOEUES

bebitur , qui fruftra fic & quafi fu-

I hdbere

pranumeririns, zellpris iputi € pondu:,

detractionis , non effe iteranda , hoc

Tuabit

qu

juxta illud Horatianum , 465 ssme;ns

eft.,

aliorum

auribus iogerenda ,

) n

iterum

inculcat

tertnet

j?affu.«, &f frsges ;an]ïlm*ere nat:. ln l.

quod pr&ceptum

Ottm

num. Io. Ícquenti.

fæt 'pfg"bzzga L. de relig. & fump.

Plä WWICg

!

us

l

CAPU' D XIX.

713

ido, &

8. Amico, & inimico noli narrare fenfum tuum : & fi efc

Jkuln n a JL37

T

? 6

tibi delittum, noli* denudare.

nbitur. &

g. Audiet enim te, & cuftodiet te, & quafi defendens pec-

catum odiet te, & fic aderit tibi femper..

10. Audifti verbum adver(us proximum tuum ? commoria-

odit core

tur in te, fidens, quomam non te dirumpet.

, Gitngul

II À fame verbi parturit fatuus, tamquam gemitus partus

infantis.

jücund

12. Sagitta infixa femori car nis, fic verbum in corde ftulti.

p Corupe amicum, ne forte non intellexerit, & dicat: "Lev.

n m

Non feci :

aut fi fecerit, ne iterum addat facere.

Ig.I7.

Matth

14. Corripe pro*amum, ne forte non dixerit, & f1 dixerit

A

ne forte iteret,

? IS.I15

Lucz

—— —

I5. Cot- 17. 3.

pitur pro 0i

Q. dmco, &f smumico 65:)

Noli

Sic aderit tibi femper. ) Simulate

tum e& uUL

delectu otm-

amuicus

promxfcue ,

& íine

nibus aperire animi tui fenfus.; hoc

IO. Commoriatur t2 fe. ) Silentio

ioperabitur y

enim loquacis eft, & imprudentis.

preme, necomnino cum aliis com-

munfca

Denudare.) Aperire ; nam que ta-

l VCCC&E& ye

Nen te dirumpet.) Non propterea

m in exlium

Cita volumus, nemini dicere debe-

rumper iS.

mus

Verficulus hic in Greco ita

fe habet

42 amico t$ 1-7imiuco me nar-

II. 4 faeie dieda ) Propter audi-

Fonitem il

tum verbum.

ccilicet

qua

res , €5. nifé fit. 1104 peccatum ,. ne re-

Papturit fatuus.) Qui lingue fuz

veles.

Sententia eft : fi potes fine

culpa ( quia fcilicet nec ex officio ,

potens non eft, & quafi fgtum cor-

um fium 5

dis fui continere non poteít , fed

] omss ]**

& juftitia , nec ex charitate teneris)

geftit in lucem proferre.

peceacum alienum non apperms ;nec

hunc fenfum noftra verfio refpuit ;

lenquam gemitus partus mfmztzs )

f fapit

Sinülis mulieribus partui vicinis ,

nam illud , f zb eft delitbum , expli-

quarum uterum adeo.gravat infans ,

cari poteü fi alterius xofti deli-

enbitur , (f

ftum.

re

ut illum omnino cogantgr effunde-

9. Cuffodiet te. ) G1æce & OvAataTO

I2. lzffva femori carmis.) Alte in-

] JWW) Iv

€t, 4 fe fibs cavtbit ,

ne

uod

in

XàÀ ,

ym ,

mmh

utpste in parte , qlæ carnis

3 homote «

alios , eadem & in ipfum pecces ,

mültum habet , ideoque etiam dolo-

&t

fecreta fcilicef, & tacenda. proden-

*

res magnos facit , « gemitus ciet,

amlci

lld n

do.

& climores ;

ut vulneratus filere

'mum non l

ptra"

&tdf dcfämlms peccatum, 6. ) Non

non poffit.

(cuie

jtre

te palam arguet quafi detractorem ,

I13- Ne forte mon mrel[exerzt) Non

us T

cogngvcrit , qus de. illo ja&antur.

x i P

QXF

immo ut expifcetur arcana, juftam

1 :

j

te habere querelarum caufam affi-

lterum. addat facere.) Porro pergat

mmhd

mabit ;

in animo tamen fuo con-

peccue , & ad eumdem lapidem of—

Ifcf tn 1 j

temnet ,

& odio habebit ut detra-

tenuere

; gt

nd4

at

étorem

I4- Ne foerte non dixerit.) Quia fieri

m

Dibl. cups Com. Menoch. T. IV.

NXXX

714

LIBRI ECCLESIASTICI

n FA

15- Corripe amicum : fzepe enim fit commiffio.

16. Et non omni verbo credas: eft, quilabitur lingua, fed

2 À

tem. F

non ex animo.

* Jac

fant dolo

17. * Quis eft enim, qui non deliquerit in lingua fua? Cor-

3)

ripe proximum , antequam commineris.

u ()

r

19. Et dalocum timori Altiffimi: quia omnis fapientia timor

elt, quii

Dei, & in illa

ignoratum

timere Deum, & in omni fapientia difpofitio

*

legis.

5 E

nerit tem

19. Et non eft fapient

ia nequitize difciplina : & non eft co-

gitatus peccatorum prudentia.

26, Ex

tur fenfat

20. Eit nequitia, & in ipfa execratio: & eft infipiens, qui

minuitur fapientia.

7 Àm

.41. Melior eft homo, qui minuitur fapientia, & deficiens

25 enunt

fenífu in- timore

28. Ef

, quam qui abundat fenfu, & tranfgreditur

Cium,

qu

legem Altiffimi.

L

J

elt pru

ïl

poteft , ut non dixerit, & equum eft,

18. Da lecum timori Altij?mi.) (Qui

ut ab ipfo innocentiam ejus cggno-

hanc lenitatem precipit.

Ls N

fcas , & fi dixerit , monendus elt ,

Quia omuis. fapientia, 6c,) Quia fci-

licet timor Dei eft omnis, id eft tota,

(I)Infd

ne rurfus idem peccet.

jultus.

I5. Sape emim fit commiffo. ) Pec-

plena, ac perfecta fapientia pra&tica,

Greca ha-

& in illa fapientia viciffim quidquid

22. Ef fl

cati fcilicet perpetratio.

docetur , eít , tzzere Deum ,

quia

bent. dia/o0NZ, calummia , fenfusque id

Senp aof

idem cum prima pa:te fuperioris ver-

omnis fapientia eít Z//poffr;o legis. id

time refpos,

ficuli.

eft, difponit fapientem

itd fervan-'-!

Mone amicum , qui fi non

dam legem.

péccavit , faltem hoc referet com-

I

Et non eft [apientia nequitia di-

Erfbfa in;

modi , ut fea calumnia impacta pur-

hii eft

get. Videtur nofter proJiz/20^) , le-

fcipina.)) Falfa, & politica malorum

hominum prudentia, que mala agere

2. Qui ;

giffe cvu/3oA , fymbola, Itaque fepe

docet , & proximum circumvenire,

àt Candide

fit commilfio , feu fymbola aliquibus,

qutr, q

vel etiam multis de eodem mnale lo-

multum abeft a fapientia , & pru-

uentibus, & varios defectus , & pec-

dentia , licet illam mentiatur.

ægl (ïgq)gþq

Cogitatus peccatorum. ) 1nventa, &

; Ü f jtrs

cata illi atfinzentibus ; eosque in coni-

hn Nw

mune conferentibus quafi jucundi

imachinationes peccatorum.

12 jdicii |

fermonis , ut convivii argüumentum.

20. Eff nequitia, $g. ) Eft potius

malitia , calliditas ,

& execrabilis

X Violenter

Y6. Labitar lingua , fid nom ex . ani-

aftutia , & multum falluntur , qui

Q fayet c

mo.) Lingua mentem pr«vertente ,

fibiimponunt , & pro illa fapientiam

f

1 Eu

nec animo nocendi, aut detrahendi.

veram non fectantur.

? "Pnific

2I. Melioreff, €$c. ) Sententia eít ,

h

17. Antequam commintris.) Preftat

Nj

enim blande ad officium revocare

fatius effe illa falfa prudentia carere,

Qàttum (

amicum , quam afperitate fermonis,

quz divinas leges temerat, quam il-

Amlmþ

aut minis.

Sic S. Paulus ad Galat.

lam quzrere, aut nancifci.

u

6. 1. ait : Infrm'te bu

7

Iusmodi 1n jþäri-

In timore.) Dei fcilicet , qui timor

Filzg(,t nf "

fu /mitatj:.

divinz legis obfervationem fuadet.

j

j 4/ imula

CA p o E XIVX.

715

*

25, Eft folertia certa, & ipfa iniqua.

ngu, fed

23. Et eit, qui emittit verbum certum enarrans veri-

tatem.

Eit, qui nequiter humiliat fe, & interiora ejus plena

fu? Qw

funt dolo.

^

24. C1) Et eft, qui fe nimium fubmittit a multahumilitate, &

ntia timot

eft, qui inclinat faciem.fuam , & fingit fe non videre, quod

;

dipofitio

ignoratum eft :

25. Et f ab imbecillitate virium vetetur peccare : fi inve-

on ef o«

:

nerit tempus malefaciendi, malefaciet.

26. Ex vifu cognofcitur vir, & ab occurfu faciei cognofci-

tur feníatus.

ylens, qui

:27. Amittué corporis, & rifus dentium, & ingreffus homi-

eficiets

nis enuntiant de illo.

*

28. Eft correptio mendax in ira contumel

nfgrediwï

iofi, & &ft judi-

cium, quod non probatur effe bonum, & eft tacens, & ipfe

q, H

',..-'-

eit pru ens.

XXXX2

VUJ;/W-) QUi

CAPUT

*

i Qul

(Ij In edit. Sixt. ad "voctme

, id eft totày

juitus.

N

& efl, 2u4 z 'vejrfu 24. & orgïui'l'it, addttaur ;

ntia pradich

jim quidquf

22. Ef folertia certa ) Grece mav-

afïtuce ; fieCc ea animadvertere , que

Seyía &xpiboo , malitia perfetla 5 op-

Dum , QUi

ab aliis nefciuntur , vel que alii te-

oftqa legit

time refpondet ei, quod dicimus Ita-

&a, & ignorata volunt.

lice ; malzzia ffua.

o06. 4b 0cc;zrjkfaciei.). À. faciein-

1 :1/1 frvate

- Et ipfz iniqua.) Solertia hgc mala

nimirum eft.

oculos.

curréente , a vultu , qui i.ncurrit in

; utjiitt d

tica malorm

23. Qui epnttit verbum certum, &e.)

Q7. mitlus , &'c.) Sententia eft,

Qui candides, vere ; & fincere 1o-

ex veftitu, rifu , inceffu hominis de

In Greco eft,xa;

quitur, & agit.

ilius moribus, & ingenio conjectu-

itia y : Pïü'

£ci Qiae otptrydon TS &xpyai xeiua ,

ram capi pofíe.

ytlatul

fj eff qui pervenit , ut emunttet f[enten-

Q8. Cerreptio mendax. ) Indecora,

&

?147.

NNotat eorum verfotiam, qvi

ut eft in Grzeco.

]nvent

in judiciis leges falfo interpretantur,

In ira contumcliof. ) Cum per iram

mmä& pacius

& violenter ad eum fenfum trahunt,

quis contumeliagnque alium- corri-

qui favet caufz ipforum iniqus.

pit, virtutemque vitio docere cona-

& gxecrabmb:

tur,

antor , U

Qui nequiter buriliar fé.) Voce, ge-

ftu, fignificatione reverentiz.

'ndiciim , quod non probatur , effe ba-

Il'a [apieüti*m

24«m.) Quia prgceps , &ab ira pro-

24. Nimwm feé (ubmitts,) Mirum

fectum, & nonnunquzm falfum , ac

Sent

a eb

quantum fe fubmittit.

mendax.

dentia &

ero

A multa bumilitare, Y Quam fimu-

Et efl tacens , 6c.) Eft; qui pruden-

t qmm

lat.

ter alterius errata tacitus tranfmit-

fet

Fizget f2 mos widere, quod ignbmmm

tat , cum fcilicet opportunus ncn eft

ut

qmot

ef. ) Simulat fe alios non obfervare

an!

yadee

correptioni locus.

E

-

/

16

LEIBRKITI PCCLESREASTECI

e E

E

C AyPCU-TC XX

y L

( ot

3n detrime

JDe correptione, æ.cawepz,*i penitentia : de tacente , C? loquate:

1o, E

de dono [apientis , & fatui : de falfa promi[Fone, &? mendacio:

tributio du

1. Ht

. de fapiente , qui placet magnatis : de donis non acci-

levabit cap

piendis , & Japientia abfcondita.

I.

D. Eft,

Uam bonum eft arguere, quam

irafcij & conüt;entem

jn feptuplt

B

in oratione non prohibere'

* Infra

Iarh :

15 apie

2. * Concupiífcentia fpadonis devirginabit juvencu

fatuórum e

9921 — 4, Sic qui facit per vim judicium iniquum.

14. Dati

4. Quam bonum eft, correptum manifeftare poenitentiam !

fic enim effugies voluntarium peccatum.

feptemplic

L

1f Exig

$. Efb tacens, qui invenitur fapiens, & eft. odi

bilis , qm

illius 108

procax eft ad loquendum.

16. Hod

6. Eft tacens non habens fenfum loquelæ; & eft tacens

L

hüyufmodi,

fciens tempus aptum.

7. Homo fapiens tacebit ufque ad tempus : lafcivus autem,

L RE

judicandi, &

& imprudens non fervabunt tempus.:

cipendi,

8. Qui multis utitur verbis, leedet animam

fuaxn? & qui po-

p Pmæj]b

to male vive

teflatem fibi fumit injufte, odietu.r.

r

9. Eft

cedunt , & a

S. Odibilis. ) Odium enim meren-

Irveiio, &

i. ()114m bonum. )( Quagto melius

detrimentum

-&

tur, & provocant temere, & proca-

Qnorum qale

Arguere. ) Humaniter corripere.

citer loquentes.

Cic. 1. de Offic.

10- D.;[um

Iafci.) Occulte fovendo in pectore

Nec vero tanquam m po[feffBonem . [uam

venerit , excludat alios

P

EJ

fed cum re-

Qs altori a

virüs iracundiz.

Ciplàs coum

Et confitentem. ) Agnofcentem )Q

liquis sm rebus , 1um & lermone commu-

damnantem id , in quo peccavit con-

i s viciffitudinem imiquam putet.

ET

tra te.

C/ff/t! Tétri

6. Non babens fonfum loquele.) Qui

B t comp,

dm oratiomenon pro/yi&cre.) Pdtienter,

loqui nefcit , qui fuam infacundiam

Ir. Ef* n

& humaniter audire, dum fe, & pec-

novit, qui ne parum prudenter ali-

$

t enim ,

catum fuum excufat , autillius ve-

quid effutiat, fibi timet.

tatis D ho

niam petit.

Tempus aptum.) Opportunum ad]lo-

tünag fuas ü

Q. Concupifcentia

-/l'vlkdanis, 6c.) Sen-

quendum.

Uf?ïatio Jlor

tentiae(t: Quemadmodum Eunuchi,

7. Lafcivus.) Procax, nugatof*,in-

BUb vin

quibus virginum cuftodia credita eft,

ipiens,

in

rgco eft Aamigág, qu

dipnitai.

aliquando ipfis. virginibus vitium in-

vox jactatorem , mendacem ,. teme-

Nünüta ef. d

ferunt , ita iniqui judices , juftitie

prodenti

cuftodes corrumpunt juftitiam.

rarium , nugatorem fignificat.

4 apl

g. Qui poreflatem febi fumiz injuffe.)

P b

lt

4. Voluntarium peccatum-) Nam vo-

908 4 müm

luntarie non peccat , qui per veram

Ut velit loquendo , docendo, impe-

Vltias

» Vitm

penitentiam ferio peccata detefíta-

rando , fibi, non fubditis dominari.

Vel qui fibi jus male affumit alios

EU ihque s

tur , fed pocius imbecillitate humana.

*

* B

4

) qul

*

p

QG APU TY XX

4

17

s. Eft proceffio in mal

in detrimentum,

is viro indifciplinato, & eft inventio

? hrun:

10. Eft datum, quod non eft utile, & eft datum , cujus re-

Wehdati:

tributio duplex.

«tl«

1r. Eft propter gloriam minoratio, & eft qui ab humilitate

levabit caput.

E

1fitentem

12. Eft, qui multa redimat modico pretio, & reftituens ea

r

in feptuplum.

jam

13. Sapiens in verbis feipfum am

»

bilem facit: gratize autem

fatuórum effundentur.

14. Datus infipientis non erit utilis tibi : oculi enim illius

Nitentam !

feptemplices funt.

1$. Exigua dabit, & multa improperabit, & apertio oris

li, qi

illius inflammatio eft.

:

16. Hodie foeneratur quis, & cras expetit: odibilis eft homo

o[E tacens

hujufmodi.

L]

A XxXxX

)s autem,

17 Fzï

judicandi, & eorum dicta , aut facta

Sententia eft, avaros ut pecunie par-

cant, viliffima , & deterrima que-

ca?pendi.

& qui po-

Q. Procefffo 1 malis.) Cum fcelera-

que ad domus neceffitates comparare,

to male vivendi res tamen bene fuc-

qu& cum ufum , ad quem comparan-

cedunt ,. & ad votum fluunt.

tur non impleant , aut etiam noxia

; H

Ed

Inmvenio, ($c.) Res inventa, que

fint, ac proinde fubinde illa abjicere,

epim meren

detrimentum affert. Profperitas ma-

& alia. comparare. neceffe fit, feptu-

re, &proct-

5

onorum malorum caula.

plo ples pecuniz infumunt, aut per-

dunt, quam liberales.

ltalox:um pa-

;, de 0fo

10. Datum , quod non eft utile.) Mu-

rcmia eft :

[fonem f"w

nus altzri datum ex quo nullum per-

cbi pin (pende , manco

fgd cum re

cipias coimmodum , ut cum confer-

fpende.

tur in ingratum.

I3. Gratie autem fatuorum effunden-

77 cami

7 P;ml.

Cujus retributio duplex. ) Cujus lar-

zur.) Vel verba, que lepide proferre

ga fit compenfatio.

fe putant, vel beneficia, qu malre

yatli.) Qui

II. EfÉ propter gloriam minoratio )

collocant.

infacmlä'bm.i

I4- Datss.) Munus, datio.

gudenter 91*

Sunt enim ; qui confequendz digui-

tatis, aut honefti muneris gratia tor-

Oculi emim ilims feptemplices funt. )

)

tunas fuas imminuant.

Vel eft mi-

Illud enim fpe&ant, ut feptuplo plus

i

'umrm adlo-

noratio propter gloriam , quia ma-

accipiant, quam dant.

giftratus virum oftendit, & occafione

IS. Mmlta smproperabir. ) Odiofa

mgitn

dignitatis, quam funt confecuti , im-

beneficentie fue commeimoratione,

minuta eft de illorum probitate , aut

quafi tu ingratus erga illum fueris.

r

te

Inflamzsatio eff.) lram in audiente

icetl

prudentia apud cives exiftimatio.

[]IHCat

Ab bueilitate . levabit. caput. )*'Ad

excitat : quis enim patienter ferat

honefta munia produ&us , & ad di-

ftulti dantis jactantiam ? &c. Grzxca

umit 197

habent, Jperzi? os fummm "velut praco.

gdo, 1f*

vitias , virtute pauperi , & humili

16. Fezeratur. ) Miutuo dat, aut

d/omm?l'l'

utruinque conciliante.

d

I2. Ef,qui multa redimat ,| &c. )

commodat.

ffomt

718

LIBRIECCLESLIASTICI

17. Fatuo non erit amicus , & non erit gratia bonis illius :

»6. Opp.

18. Qui enim edunt panem illius, falfae linguse funt. Quo-

indifciplit:

1. Poti

ties, & quanti irridebunt eum ?

autem amb

.19. Neque enim, quod habendum erat, direCto fenfu di-

ia

*

28. Mor

ftribuit: fimiliter & quod non erat habendum.

illorum cu

20. Lapfus falise linguce, quafi qui in pavimento cadens :

fic cafus malorum feftinanter veniet.

4

20

Sapi'

41. Homo acharis

placebit ma

quafi fabula vana, in ore indifcipli»natorum.

affidua erit.

30-. QUI |

22. Ex ore fatui reprobabitur parabola: non enim dicit

& qui opa

illam in tempore (uo.

frapnatis,

jL * X

23. Eft, qui vetatur péccare prce inopia, & in requie fua

Á

ftimulabitur.

"

fhutus n oi

24. Eft, qui perdet animam fuam prse confufione, & ab

3.* i

E Uttifque

imprudenti períona perdet eam : perfonæ autem acceptionef

perdet fe.

3*. Meli

25. Eft, qui prae confufione pro

mittit amico, & lucratus

qui aþfconc

eft eum inimicum gratis.

26. Op4

Ducct fugie

18- Felfa lingua jimt) Ad adulan-

Homo infulfus , ineptüs , illepidus ,

dum compofitg, & illius jactantix

fatuus ( hoc enim fignificat vox a ya«

concinentes,

i, quam retinuit Interpres ) omni-

Irridéb;znz eum. ) Commemorantes,

bus accidit ingratus, & moleftus, pe-

t. DIl pa

quz ille de fc magnifice, & gleriofe

rinde ac narratio aliqua fabulx infi-

! pteca

pradicavit.

Vel quod ftultefua pro-

pientis, & intempeftivz, qua fapien-

degerit, que explicatio melius cum

tes dele&tari non poflunt.

luratg;

fequentibus cohzret.

02. Parabola. ) Senténtia gtavis,

Wi Qum pay

-19. Dirello fenfu.) Prudenter, &

feria, acuta & fapiens.

Wttere ttn d.

inloco beneficia conferens.

23. Inrequie fua f'iimlabirur.) Cru-

ifitr N

Szmiliter, & qued non erat baöendzm.)

ciabitur, & dolebir, quod a peccato

20. Üj

Nefcit, quando parcendum, aut non

paupertate prohibeatur.

feac füetg

parcendum fit pecuniis, & rebus fuis.

24. Perdet anomam fuam. ) Per-

$

probrqm wf

20. Quefí qui iz pavimento cadens. )

dit fe,

2 Potgoy

In pavimento fcilicet folarii domus

Pra canfufanea ) Vit

ii pudore.

fam |

j

-Tür pe

càadens, & deorfum cafudelatus ; hic

Ab imprudenti perfóna perdet eam.)

enpi, Y

D

enim cafus eft improvifus, & lethi-

Propter imprudentis alicujus poftula-

Tenday dety

fer effe folet.

In Grzco eft, 0Aíc35-

tum aliquid iniquum poftulantis, cui

Drotetvig,

refi(tere non audet.

p.u dnàd ÉOdpscsy lapfus a pavimento,

tém f

tili

Notum eft in PalefRina tecta fuiffe

Perfona autem acceptione, ) Reveren-

türbar

; f

jana, & in eis ambulare, & diver-

tia intempeftiva.

üntm f

im

fari folitos Hebrzos.

Senfus ergo

28. Caæfufone. )

. Vitiofo pudore,

Oi

efít: adulatores , mendaces , & hu-

Multi fünt , quos. liberales facit frontis

N ag

jusmodi impxzovifo, & graviter ruent.

infermita: , ait Seneca 1. 2. de bencf,

BI

Dotes

$ ff

21. Homoe acharis quaft f abitla vana-)

Cap. Iv 4

Ofrumu $

d

CCAPUT XX. & XXL

lov

(19

ss :

26. Opprobrium nequam in homine mendacium , & in orc

indifciplinatorum affidue. erit.

L Quq-

ul

23. Potior fur quam affid

itas virl menda-cis,w perdäitioxiem

autem ambo hzereditabunt.

fenfu (*

28. Mores hominum mendacium fine honore, & confufio

Cadens:

ilorum cum ipfis fine intermiffione.

20. Sapiens in verbis producet feipfum , & homo prudens

natorum

placebit magnatis,

*

.3c. Qui operatur terram

fuarh-, inaltabit acervum frugum,

m diait

qui operatur juítitiam, ipíe exaltabitur: qui vero placet

magnatis, effugiet iniquitatem.

oculos j'udiïcurn , & quafi Exod.

equie (ü

3r. * Xenia, & dona excoecant

p

mutus in ore avertit correptiones eorum. *

Deut.

TE

42. * Sapientia abícon(a, & thefaurus invifus : quze utilitas.

16.1g.

in utrifque ?

»

*Infra

cceptiort

41.17.

33. Melior eft, qui celat infipientiam

*'.fuänlu , quam homo ,

r luctatui

tiam fuam.

qui aþfc.o.ndit fapien

CATUT XAL

o6. Op

,,..--"-

Docet fugiendum peccatum : primum in. genere , deinde ín. [Decie

, lpids,

produ&lis ariis peccatis.

cat vox 4

res ) omir

li peccafti? non adjicias iterum: fed & de priftinis de-

noleltus, p*

precare, ut tibi dimittantur.

fabulg Wi

-

2. Quafi

Lucratus efü eum tnimicum gratis.)

99. Size benore. ) Viles , & con-

:

QQuia cum paulo poft advertit fe pro-

temptibiles.

;1tia gfavis,

mittere non debuiffe, & refilire velit,

29.. Productt feipfum.) Seipfum pro-

irafcitur is, cui fuerat facta promiffio.

movet apud Principes fapienter lo-

Jinn.) G-

M

96. Opprobrimza nequam. ) Grace

?

quendo.

pouoc To»qe

9g , macula vituperium,

&

30. Inaltabit aceruum frugum. ) Al-

probrum peffimum.

tum faciet, multas fruges colligendo.

'udm, ) Pef'

27. Potjor fur , &c.

) Minus noxius;

Effugiet iniquitarem. ) $i fapit, ut

charior fit principi, & ne peccet. In

nam l. fur pecunias, mendax famam

f; pudore

eripit.

H. Fur ex egeftate furatur,

Grzeco eít, ££iN4oeroa, placabit, pro

eydtt UP

mendax detra&or ex petulantia, &

quo legendum crediderim ?$:A«oerau,

:ujllS

p

1

protervia.

IiI. Mendax totam in-

effugabzt ,. iniquitatem. -

Vel fen-

tulatit

Ó cui

terdum familiam, aut Remptib. con-

fus eft, etiam fi quid peccaverit, fa-

IV.

uia licet

turbat, non ita fur.

cile penam effugiet.

J fevet

unum furtum uno mendacio pejus effe

31I. Margs.) Grgce, $ipóc, quod

ffit, at non affiduitate mentiendi.

id fignificat, quod ori inferitur, ne

udore;

V.

Furi pecunias credere prudenter

loqui quis polfit.

, front!

:fn

j bene

j

J

non potes, mendaci vero nulla in re

52. Thefaumrus imvi[us. ) Abfcon-

?

ditus , .occultus ; incognitus.

Poffumus fidere.

720

LLBREXd ECCLESTIASTICA-

1.*

2. Quafi a facie colubrifuge peccata, & fi accefferis ad illa,

fufcipient te.

illorum 1

1. Via

3. Dentes leonis , dentes ejus,

-interficientes animas ho-

minum.

N

inferi, &

4. Quafi rhomphza bis acuta omnis iniquitas, plagse illius

r. Qu

non eít fanitas.

(

14. Coi

.$. Objurgatio , & inju

rise annull.abunt fubftantiam, & do-

14 No

mus, quae nimis locuples eft, annullabitur fuperbia: fic fub-

s Ef

ftantia fuperbi eradicabitur.

eft fenfus:

6. Deprecatio pauperis ex ore ufque ad aures ejus perve-

16, Sek

niet, & judicium feftinato adveniet illi.

filium illit

A4. Quijodit correptionem, veftigium eft pec

1". Cor

Fätoï*is , & qui

10n tenel

timet Deum, convertetur ad cor fuum.

?

8. Notus a longe potens lingua audaci

1. Ver

& fenfatus -fcit labi

fe ab ipfo.

B

&ad fe ul

9. Qui aedificat domum fuam imp

jicit illud

endiis alienis, quafi .qui

colligit lapides fuos in hyeme.

Io. * Stup-

Ls E

2. ( accefferis ;;d illa, fnfcipient 1e.)

cum voce judicium, x,g.jua 'a'u.frä-, jüu-

(1) Sipie

dicium. ejus, fcilicet Dei.

Interpres legit, 2:feros , fnfce-

m

Aytne.) ln (

pient , nunc habemus à5£evai , morde-

4

. Veffigiusz eff peccatoris.) In Gre-

buzt : fenfus idem ; ferpentes enim

co e(t, ;z vefligio peccatoris, vie fcili-

f)'fmem, hvel

tnordendo eos fufcipiunt , qui ad il-

cet peccatorum , & eorum veftigiis

itiportuno t

infiftit. Adeumdem fenfum trahi po-

ghcitur, n

?

los accedunt.

4. Romphaa bis acuta. ) Gladius ex

teft Vulgata, fi dicamus, veftigium

icit,ideoque :

utraque parte fecans.

Gr&ci appel-

latinis fepe idem effe, quod fiznum.

omum ftri

ltaque odiffe correptionem , fignum

*5 youa Tuf

lant ó/pojo», ut hoc eft loco.

procunbente

. Obiurgatio.) Gr&ce xaramNqqyuoc

eft, Aliquem jam per viam, & vefti-

oljurgatio fevera, faperba, acris qu&

gia peccatorum incedere.

1Cat2 ln qapp

Comvertetur ad cor fuumi, ) Ex cor-

IO. &uszd

animum quodammodo obftupefacit.

reptione proficiens..

Aunullabunt fuiflantiam. ) Guiaqui

Sjaquga

rixas amant ; & in alios injurii fünt,

9. Notus « longe.) Notus gtiam lis,

Cütotum,

verbis eos acribus, aut contumelio-

qui lónge abfunt.

TL Crmyl,

Porens lizgua audacs. ) Qui linguse

lislbus $

fis accipientes , fibi etiam caveent

neceffe eft, armatos fecum habeant ad

fue petulantie alios impetere folet.

Jucünh, & ,

propulfandam leforum — vindictam ,

Lali fe 45 ibfo. ) lum declinare ,

tit ad st

:

multum etiam expendant in judiciis ,

& fe ab illo fubtrahere.

Greca ha-

27 CU,*: l /.7;'6

quz contra illos exercentur.

bent, £» r& 6Xi09aliey «oTOy , cum

Tuttur fen

Villg

fur

apnullabitur [upecbia. ) Superbia

pío lbitur. quod. fic interpretatur,

f

i

3

Rtidim,

eam perdet.

fcit, novit eum, qua fcilicet fit lu-

) T Xod

lcæ

iij

Ex ore usque Ad aures ejus perve-

bricitate, & labilitate lingue ; ideoque

12

niet, ) Dei fcilict.

illum vitat, quz inteipretatio cum

fun,

judicium.) Mindi&ta judicis Dei.

fenfu, quem exhibet Vulgata noftra

Tüoris [

Jel

editio, confentit.

Ol)lnu m()

d

I/. ) In bonum, & favorem pau-

peris.

In Greco tamen conjungitur

I&/ [,mc

Q. Quaff qui coligit. lapides | fwos. m

C ANPOUCODOXXL

701

sadilla,

1o. * Stuppa colletta fynagoga peccantium, & confummatio *Supr

15. 7.

illorum flamma 1gnis.

imäs l-

tr. Via peccantium complanata l

apidibus, & in fine illorum

inferi, & tenebre , & poenae.

1

u lllius

12. Qui cuftodit juftitiam ,' cont

inebit fenfüm ejus.

I3. Confummatio timoris Dei , fapientia, & fenfus.

, & do-

14. Non erudietur, qui non eft fapiens in bono.

fic füb-

Is. Eft autem ( 1 ) fapientia, quae abundat in maloj & non

:

eft fenfus, ubi eft amaritudo.

s petve.

16. Scientia fapientis tamquam inundatio abund

-abit, & con-

filium illius, ficut fons vitee permanet.

j & qu

17. Cor fatui quafi vas confrattum , & omnem

fapientiam

non tenebit.

fci lab

18. Verbum fapiens quodcumque audierit, fciens laudabit,

& ad fe adjiciet: audivit luxuriofus, & difplicebit illi & pro-

uf qu

jici.e*t illud poft dorfum fuum.

o..* Stup-

19. Nat-

p

'» (/:'JTä j jü'

(r) Sapientia Iz e4;j. Sixz. legz;t,zr

infipientia.

byeme.) 1n Greco e(t, àic yeiudya , i

fapientiam, & intelligentiam, adeo-

.) In Grg«

, Vife fClü'

byemen , hyeme fcilicet edificaturus,

que ipfa eft vera fapientia.

y velligiis

importuno tempore, cum calx con-

I4. Noz erudietur , €$c. )

Sapientia

glaciatur , nec cum lapidibus coale-

non eruditur, nec ejug eft capax, qui

m trahi po-

non eft fapiens ,. avSe«os , - affutes ,

, yeltigium

fcit,ideoque fibi potiusruinam, quam

domum ftruit.

Complutenfis habet,

félers , in bono quzrendo , &

-inve&i-

od fignum.

& xou« T&QUc. £m tumulum fcpultura,

gando.

"T f]gnum

procumbente fcilicet domo male xdi-

IS. Sapientia.) Prava aftutia.

,& yelli

ficata in caput domini fui.

Quas abundar n malo.) Cogitando

IOo. Sruppa colleia. ) Ad ignem.

fcil. & faciendo, folérs ad malum.

j Ex Q

Sjmagega peccamtism. ) QCoctus pec-

Non efü foufms , ubi efh amaritudo, )

catorum.

Non eft fapientia, ubi eft peccatum,

, eriam ii

II. Complamata læp;nzfam.) Ampla ;

quod eft »z4ix germinans fel ? Deut.

lapidibus ftrata , complanata , &c.

29. 18. Vel ubi funt animi pertur-

Qui fingue

jucunda , & grata fenfibus, fed du-

bationes, quibus qui agitantur, 4ma-

cit ad exitium.

ro funt animo, ut loquitur Scriptura,

| qechunre «

I2, Contimebit fen[um ejus.) . Afe-

1, Reg.22. 2. ibi fapientia non eft. —

(uact D

quetur fenfum ejus; ejus fcilicet in-

16. lunndatio.) Gre&ceelt d/mviam.

(

Ju-riu !

telligentiam, & mentem. Greceenim

Fons vite. ) Fons vivus , qui eft

r

étataE s

eft, x«rexparíi TS Éyyoquarog avTS;

perennis.

fic lr

legis fcilicet , »ou.s.

I8-. Scéws. )

Sciens, prudens-, fen-

Jct

fatus.

5

l£ ideoq

13. Genfumatio, $c.) Perfectio ti-

:etatiO C

ytt

moris Dei, qu& confiftit in perfecta

d fe adjicier.) Sibi applicabit, fibi

obfervatione legis Dei, parit vcéram

recondet.

g "

Bidl. cuzz Com. ]Vmwb. EZIE.

ib P ,

VVyyy

722

LIBRI' ECCLEASïAS'TICI

19 Narratio fatui quafi farcina in via : nam in labiis fenfati

49 In

invenietur gratia.

9s illor

20. Os prudentis quaeritur in ecclefi

.

q. D

tabunt in cordibus fuis.

1

a, & verba illius cogi-

fuam,

o1. Tamquam domus ext

erminata , fic fatuo :fapientia,. &

3

j t

Ícientia infznfati inenarrabilia verba.

odietut,

fatus hoi

22. Compedes in pedibus, ftulto de&rina, & quafi vincula

manuum fuper manum dextram.

23. Fatuus in rifu exaltat vocem fuam : vir autem fapiens

D ltid

vix tacite ridebit.

i lueu,

24. Ornamentum aureum prudenti

chiale in brachio dextro.

ï--do&rina, & quaf) bra-

Q1

4

25. Pes fatui facilis in domum proximi, & bomo peritus

confundetur a períona potentis.

.

N hnp

26. Stultus a fenettra refpiciet 1

n domum : vir autem- eru-

1

per

*

ditus foris ftabit.

^. De

tiperit et

27. S:ltitia hominis aufcultare per oftium, & prudens gra-

vabi:ur contumelia.

3. Con

28. Labia imprudentium ftulta narrabunt: verba autem pra-

emingra

dentium , ftatera ponderabun-ur.

29. la

ocinvism o

PDradig,

Aexerio[us.) Qui deliciis, non fa-

tur, quo minus juxta ftultitiam faam,

Ideo

m fibi i

pientie ftudet.

Grece, a'v:wf.x?,xäy ;

quam amat, operari poffit.

"i, & i

deltciis mmdalgens.

peccatorum eft illa vox, Pfalm. 2. 5

Diframp;zmm vincula eorum; €$ PWJ

dliena dih.

Q19. Qu

A

Aff farcina in via.) Moleft

'21

"

à 29' In D77

eft, & gravis.

ciamus a nobts jugum ip[orum,

iU inogd

2O0. O5 prudentis quaritur 12 Ecc'effa.)

23. Exalrat vecem [mam.) Widens

In confiliis, & deliberationibus pru-

cum cichinnis , immodefíle , & in-

Qd ec

/

tra'rk', Í

iplen

dentes quzruntur ,

qui ditficilia ne-

.ma quæ Q

gotia expediant.

Ridebit.) WMleididoa, fubridebit.

Cogztabzmt, )

Auditores illa perpen-

QS. Facelzs in domum proxims. ) Fa-

I5 éXámen .

D. D.

dentes ; &.ra,tiqnnm allatarum effica-

cile ingreditur domum alienam.

3ial

*lidir ij

citatem.

1

Homo perirus.) Gysce eft, mo^sna-

29I. Ta2quam domus extermimata fic

e06 mulre& experientit.

$ D0n qes

HU dn f

fatuo fapientia. ) Incondite enins, &

Confundetur a per[oma potentis.) Re-

Qua c

157

inordinate loquitur fatuus, etiamfi

verebitur potentes, nec ficile illo-

alioquin qug dicit, bona fint.

rum domos ingredietur.

LéntIa d SN

Sctentia infen[ati imenarrabtltaverba.)

26. A fenefira vefpiciet im/ domum. )

Wüniaton.

In Grzco eft, /zveffzgabilia , quorum

Si alioqui ingredi non poffit, ut fus

QUi etisn i

feriem ,. & ordinem retexere nemo

fatisfaciat curiofitati.

he

jl. Cj

75

poffit.

Italice diceremus , zox» bazno

27. Stultitia.) Grxce, dimaidtvo (a ,

D*Ccari

)d

fieg -

né capo , nà coda.

imperitia , xufticitas, incivilitas.

) m 1

. 92. Compedes, 65c. )

! Idcirco ftultus

Auféultare per ofliun. ) ut oculos,

t )d ipfuln

fapientiam odio habet , quia quafi

fic aures applicare, ut qux domi alie-

Meo

"

?

manj

compedibus, & manicis illa impedi-

n fiunt? cognofcat.

.flls, ö

qu

A audi

CAPU T XXL & XXIL

: 723

niti

49. In ore fatuorum cor

i*Hörum, & in corde fapientium

os illorum.

cog

— 3o. Dum maledicit im

fuam.

pius diabolung, maledicit ipfg animam

"

31. Sufurro coinquinabit animam fuam , & in omrnibus

odietur, & qui cum eo manferit, odiofus erit :

tacitus & -fen-

(cula

fatus honorabitur.

C ATPOUT XKIT

Q

De lapidatione pigri : filio indifciplinato , filiaque fatua , mufica

|brà-

in lu&u, docente fatuum , mortuo plerando : cum ffulto non lo-

quendum : de corde flulti , ac thmidi: de fervand

: fide

ontus

cum amice , €» oris cufTodia.

N lapide luteo lapidotus eft piger, & omnes loquentur fu-

- C

É *ä

v

L per afpernationem illius.

4. De flercore boum la

pidatus eft piger, & omnis, qui te-

Á

tigerit eum, excutiet manus.

$

?fa

-4. Confufio patris eft de filio indifciplinat

—o : filia autem in

| pri-

deminoratione üet.

ais

Yyyy 2

4. Filia

E

Pradezs gravabttur

contumelia. )

tacitus habet , nec aliorum auribus

n faun,

Quam fibi irrogari putat ftulti impu-

ihgerit.

[deo

dentia, & importunitate obfervantis

Adpide luteo lapidatus. eff piger.)

Iu 2' 3'

aliena dicta, vel fa&ta.

I-L

Appetitus eft luto, loco lapi-

j W.!'ij

20. Im ere fartuorum cor illorum.

dis, cui expofitioni favet verficulus

Guia inconfulte, & inconfiderate,

fequens , vel lapide ]uto. coinquina-

)MJ

ns

quidquid cogitant, effutiunt ; econ-

to, quem fenfum exhibent Greca,

&n

trario fapientes os habest in corde,

que habent M94& xeóaAeguíre. Sen-

quia qux os proloqui geftit, ad cor-

tentia eft, pigrum contemnitanquam

7

dis examen revocant.

rem Vilem, quod hemiftichium fe-

"x

30. Dum maledicit smpius diabolum,

quens oftendit, cujus fententia eft,

m

maledicit 1pfe animam [nam. ) Diabo-

omnes fermonibus fuis illum afp?r-

$0

M

f

lus non accipitur hic pro demone,

nari.

fed in fua primaria fignificatione,

2. De. flercore boum , &c.) Eadem

Y

n

qua cal mniatorem fignificat.

Sen-

15)

fen:entia, quz veificuli fuperioris.

dl

! 1"0

tentia eft: impius cum execratur ca-

Bovini potius flercoris ft mentio,

jumniatores ,

feipfum

execratur ,

quam equini , vel quia illud eft ad

dom

n)

quia etiam ipfe ex eorum numero eft.

inquinandum aptius , vel quia lenti

y at

31. Coinqüinabit AZimam jkam.) E

animalis ,. ac proindg pigrum refe-

be peccati,' & infamia ;pud homi-

rentis.

m

nes; nam dum alios vult dedecora-

Excutiet Thwanus. ) Omnes enim pi-

re , fe ipfum dedecorat.

4$.

grum averfantur, & a fe abjiciunt.

ocilo:

Cum eo manferiz. ) M erfatus fuerit.

3. Cenfuffo.) Dedecus.

m d

i

Tacitus , 65 fenfarus homorabitur. )

Indifciplinato. )

inorato.

| Stulto , vel male

Qui qux agclivit ; prudenter apud fe

*

7

)

Ll

4

LIBRI *ECCLES,IASTIC!

4. Filia prudens hrreditas.viro fuo.; nam quae confundit,

14 CU

in contumeliam fit genitoris.

]

abieris,

$. Patrem , & virum confundit audax , & ab

impiis non mi-

15, Sef

norabitur : ab utrifque autem inhonorabitur.

quinaberi

6. Mufica inlu&tu importuna nartzatio: fla

A

16. De

gella , & do&riqæ

in omni tempore fapientia.

Dens nf

glutinat teftïa-m.

1. Qui docet fatuum , quafi qui con

1. Süp

$. Qui narrat verbum nonaudienti, quafi qui excitat dor-

men quam

mientem de gravi fomno.

1.* À

9. Cum dormiente loquitur, qui enarrat ftulto fapientiam,

quam hom

& in fine narrationis dicit: Quis eft hic?

19, Lor

*Infra

20n diffol

1o. * Supra mortuum plora, defecit enim Iux ejus, & fupra

d

38-16- fatuum plora, deficit enim fenfus.

fi.

1ir. Modicüm plora fupra mortuum , quoniam requievit.

1o. Cori

12. Nequiffimi enim nequiffima vita fuper mortem fatui-

vabitur.

*Gen. 13. * Lu&tus mortui feptem dies: fatui autem & impi

a. Sieu

59.10- omnes dies vitze illorum.

li COntIa

14. C'urh.

—

m de,äzi-nomtiane fet.) Minoris fiet,

In omni tempore fapientia.) Semper

(1) Pát. .

opportane, & fapienter adhibetur.

eritque contemptibilis, ut nemo eain

velit habere uxorem.

Vel demino-

Ümret dje

n Quaff qui conglutinat. feflam. )

ratio damnum fignificat, quod parenti

Vafa. enim teftacea rurfum congluti-

bus Deum o

affert filia male moraza, in fama fci-

narl, & coalefcere non. poflunt.

En szjl 7:;:' excitat. dorimienzem | de

tiä m-ala aCCer

Wicec, & fortunis ; plus enim dotis

IS' fa. ft

dandum, utaliidefe&tus pecunia com-

famno gravi. ) Ut enim hic lethargo

€we illum.

penfentur , vel ipfa veftibus, &

opprefius, ftitim in fomnum relabi-

€orporis cultu caufa erit parenti ma-

tur, neC audit , que dicuntur , ita

ll tty nl

? J

ille..

'.

tt5 tibi t mj

gni fumptus.

4q. Filea prudens.) Mirgo prudens.

9. Dicit. ) Stukus fcilicet.

Wüetur.

15 mo]eltie "

Hareditas viro fzmo. ) Perinde eft

Quis eff hic ? ) Quis eft, qui me

Csl

viro fuo utilis, ac fiilli obv

,

e-fiiiï' et

excitar ? quid vult ?

*tim ípgiig f

hareditas.

Yo, Supfta mortuum plora, 6c.) Sen-

Que confun

di?. ) Quäe ita. fe gerit,

tentia eft, deplorandos (tultos quafi

"u ii » Qut

ut dedecus afferat.

*

mortuoS., quia fenfu, & fapientia de-

quDd eOS a(k]m(

in

1 A"Ofl 4f£. !

la contsmelizm fft gþnitaris.-) Eft

flituti funt; quz eft animz vita.

aHiIc;

étis,

probxo parenti fuo.

Grzco eít 42v xAZuso» , levius plora

&. Andax. ) Inverecunda.

/

fuper mortuo, quam fuper ftulto.

I/ Skþer li

;

Onetofns f

4b impiis mon munorabiter, ) lmpiis

12. Nequi/f/imi emim nequilfima vite

s10n cedet; par eric impiis in. inyere-

feper mortem fatus,

Deploranda eft

d al

cundia, luxuria., aliisque hujusmodi

plus vita. fceleffa fatui , quam ejus

VT f'ne

vitiis.

la

l PDilunt

mors, qu& illum in peccando

—POIITO:

6. Mufica in lutim importuma narra-

pergere prohibet. -

A?c;l m

£10. ) Intem

I3. Sepreza dies. ) 'Yot enim diebus

quod dicit:

Écentur.

peftive ;xi&i.bus- lzta mi-

/ f

H

mortuis jufta fp?zebxia perfolvebantur.

t &i

E

CAPUT XXII.:

725

fundt,

14. Cum ftult

o me fnultu1n'quuaris ; & cum infenfato ne

abieris,

fion mx

15. Serva te ab illo, ut no

n moleüigm hä*beas, & non coin-

quinaberis peccato illius.

doQrin

16. Defle&e ab illo;

& invenies requiem , & non acedia-

beris in ftultitia illius.

-

17. Super plumbum quid gravabit

itaä:dor-

ur? & quod illi a'liuä-no-

men quam fatuus ?

18. * Arenam, &

falem, & maffam ferri facilius eft ferre,

*Prov

27. 3-

Yentit,

quam hominem imprudentem, & fatuum, & impium.

19. Loramentum ligneum colligatum in fundamento sedificii

& füpo

non diffolvetur: fic &

COf conürmatum in Cogitatione con-

filii.

yevit.

20. Cogitatus fen

fati in omni tempore Väl metu norn d:ep:ra—

fatui:

vabitur.

& impi

a1. Sicut ( 1)) pali in excelfis, & ceementa fine

—i:mapenfa po-

permanebunt:

th

fita ;ontr'a faciem venti non

Yyyy5

T

) Semp

(1) Pah. m ediz. Saxt. legitur : palem.

4

dhibetur.

Omnes dies vite ilorum. ) Semper

I9. Loramentum.) Grece ;f,'c;cc"s-ræcfrgg

20

enim deplorandi illorum mores, qui-

lizswm, quod ad continendos parie-

y cong]itie

bus Deum offendunt, & fibi ingen-

tes in miedio ftructurz. ponitur.

yloat.

tia mala accerífunt.

JXd$-. Servare ab H[e.) MI

Ip cogitatione confili. ) lm confilio

qientem d

gfm vita;

prudenti , & fapienti, vel fapienti

jc Jechatgo

ave ilum.

deliberatione ,. & cogitatione de re

um 1

Ht non molcfiiam baleas. ) Ne ftul-

propofita.

tus tibi fit moleftus, vel ne particeps

n , v

20. Mer4.) Potentium, aut'alia hu-

fis oleftiz , qua ftultis ab aliis ex-

jusmodi perturbatione animi..

ceb

hibetur.

Cozaguimaberis Pecc:zï;*o- ls; lmpiü

Aom depravabitur. ) Non diffolve-

f, qui "*

enim: fociis. fuis femper aliquid. a

i

iri-

tur, nec corrumpsetur , fed fismus

perfiftec. .

$c.)

o«

cant imaili, aut certe in difczimen ali-

1- Sreut: pali ) Grgce yaouxsg , idi

i

yltos 19*

l

quod eos adducunt.

16. Nom 4red('4.äcri: :

) Txdio non

eft. p3li, quibus vites fulciuntur, pe-

j p "

afficieris..

damenta loatini vocant, ftatumina.

1] vt

]guins PW

17. Super plumbu, 8c.) Gravis eft,

Cementa fine impenf2.) Lapides ru-

s od

& onerofus fatuus, ut. plumbuin:

dées temere

ofiti4 & non e€o , quo

7 'Wt

Quod aliud slli nomen, quam fatuns??)

debuit, artificio , ut ii faciunt, qui

uj

parcunt impenfis: quip

x

*plOïJn

da *

Idem: fant , & eodem: nominé: appcl-

pe nontantum:

eju»

lJari poílunt:

calcis addunt quantum eft neceffe, aut

qam

38 Adremam: , &f f'slem , 65. ) Hoc

lapides non:dolant, utoportuit; hiec

ando ]U*

enim funt cementa , *lapides fcilicet:

eft, quod:dicitur Prov. 27. 3. Grave

emmdlebw

eff faxum, &5 onerofa arenas [cd cor fauiti

non cxíÍt, ut cum aliis adaptari pof-

s 2roque gmvior,-y

fint.

[O

Ivabïnzuf

"726

LIBRI"ÉC6EÓEESIASTICI

22. Sic & cor timidum in

*^, Àttt

»cogltatione :it'ul-;i contra impetunt

timoris non refiftet.

& ante fan

23. Sicüt cor trepidum in cogitatione fatui, omni texhpore

jl Àmi

non metüet, fic & qui in preeceptis Dei permanet femper.

abícondam

24. Pungens oculum

32 Ornr

profert fenfum.

: deducit lgcrymas, & qui pungit cor,

m*

)

25. Mittens lapidem in volatilia , dejiciet illa: fic & qui

gnaculumc

convitiatur amico, ditfolvit amicitiam.

ine?

26. Ad amicum etfíi produxeris

gladium, non defperes : eft

enim regreffus ad amicum.

27. Si aperueris os trifte, non timeas : eft enim

C*oncordä-

Orgti) ,sz»v«

tio : excepto convitio, & improperio, &fuperbia, & myfte-

furató «j

ri revel

amicus.

aüione, & plvaga dolofa

inl his omnibus effagiet

lt feun]

;

28. Fidem po

ffi

- £0fb

ide cum amico in paupertate iili'qu; ut & in

bonis illius laeteris.

29. In tempore tribulationis illius permane illiiüldelis; ut &

in hæreditate illius ;ohæres fis

..

Lj YOmin

30. Ánte

L mei

Va

1. Quis :

22. Cor timidum in cogztatsone féulei)

tium ,

:

Cor, quod &ultum.timidis cogitatio-

10 u8.

aut dedeculs-f, Grzce elt Z5-

11€0 doftri

nibus concutit.

Kint mibhj,

Superbia.) Qua fe quis fuper ami-

23. Omni tempore nom metuet. ) 'Yi-

cum extoliit, eum déprimendo , aut

met humana terriculamenta ; ad ea

fpernendo. Hoc enim folvit amiciti-

x

vero, qu& timorem merito incutere

am, que aut pares invenit, aut facit.

(I ) ln lllis

deberent, cujusmodi eft culpa, & po-

Myfferii vevtlatiene.) Arcani reve-

na, quz illam confeqpicur, non com-.

"

latione,

ü.go. IMM.'

Tmmovetur.

/thle

Sic € qui , 6c. ) Sic ex adverfo,

Plega Wolofa. ) Cum quis ex infidiis:

faguj;

& fraudulenter amicum lzdit.

yuln

£,

ui permanet in preceptis divinis, ea

Effagiet amicus.)) Ítà enim fereufu-

3l Avs q

í

[^

ilicet timet, que timenda funt.

venit, ut hifce de caufíis folvatur

Ícim

! etl'ämfl

24. Profer: fenum. ) Proritat pun-

amicitia , quamvis hoc non fit per

1?14[,, Tibi e

&t animum, dolorem facit, & acuit

petuum.

;

,

AUCUS Daye

ad vindi&z defiderium. [

5

talice dicg—

remusS, fa che ff rifenta.

E

Q8. Fidem poffide.

) Fidem ferva.v'

Cülum incide

1 aliquog :

25. Dejiciet. illa. ) Avolare fa

'cic ;

Ia bonis illius lezeris. ) Mtilioris il-

T Difignes

in Grzco enim eft, Zm«ooof?8.

lius fortung fis particeps.

27. Convitie. ) Probro deftinato,

did

OMIiIS

y'

29. Ut &$ 54 hareditate illius cobares

4 Ut

& deliberato in bonum nomen, &

fé. ) Eft idem, quod fuperiori dictum

()xh v

qu

dignitatem amici jato, eamque ma-

eft verficulo , ut nimirum

1 amico

Citig

Ml d[m

culans, vel auferens.

melior fortuna arriferit , bonorum ,

) C*'Wblc

uz illà obvenerin

t &v

Lbopreperio.) GQuo aliquid exprobra-

2

t? & tu particeps

lu

tur, five ingratitudo , five aliud vi-

:

4$.

V

UM

Ms ^

CAPU

m

i

XXIL & XXIIK.

727

mpetom

'm Ante ignem camini vapor, & fumus ignis inaltatur

: fic

& ante fanguinem maleditta, & contumeliae, & minze.

!

tempre

31. Amicum falutare non confundar, a facie illius non me

mper.

abfcondam : & fi mala mihi evenerint per illum

5 fuiïin/ebo'.

Dpit eir,

32. Omnis , qui audiet, cavebit fe ab eo.

* Pfal

:33- * Quis dabit ori meo cuftodiam, & fuper labia mea fi-

c &qu

gnaculum certum, ut non cadam ab ipfis, & lingua mea perdat

140.3

me?

à

otes ; elt

CAPUT XX

oncorda-

Oratio &d-verfus Juperbiam , gulam , &? luxuriam : coæy&ez*ää&

& nyle-

jurandi vitanda , C indifciplinatus fermo afferens improperium:

, effogiet

dub genera im peccato abundantie , C? tertium adducens iram :

confutatio bominis ad. peccandum f& bortantis : de peccatis

,u&n

in adulterio conturrentibus , & laude

innoris Domini.

ls; ut &

1. [ yOmine pater, & dominator vitee meae, vne der-elinqu.as

so. Atte

me in confilio eorum : nec finas me cadere (1) in illis.

— d

. .2. Quis fuperponit in cogitatu meo flagella , & 1n corde

'ac i

meo do£trinam fíapientiae, ut ignorationibus eorum non

par-

*

: [nper ami-

Cant mihi, & non appareant deliéta eorum,

a t

mendo , u

vit amicti-

& "1) ln illis. Jz edit. Sixt. legitur : .3n illa äxprobgatione.

i, aut facit

|rcand reve

. 9o. Inatatar.) n altum fe attok-

audierit mihi propter illum mala eve-

lit

niffe, fibi ab eo cavet, non tamen

Ante fanguetnem.) Ante cxdes, aut

1a10vebor ab amnicitia €

T

vulnera.

l

alibus exc-n?-

|gdit.

plis.

3l. Nen ceonfundar. )

Non är-uhe-

33- Signacu

L certuh. ) Grezce ,

im fere u

fcam, etiamfi pauper fa&us fit.

o'pg»aqn'&æ wavägryov g CAMIMM ,. 6 pre-

fis fv

dens.

Mala mihi evenerint per illum. ) $i

gon ftt t*

amicus pauper factus fit, aut in peri-

"4b ipfés. ) Per. ipfa labia fcilicet. .

culum inciderit , ideoque incommo-

rum.) Fatuorum , & impio-

dum aliquod illius caufa fit fuftinen-

I. Ea

jgm ferv

rum, de quibus multus fermo

Meu()l'lli il

dum, patienter feram, & tortiter.

praceffit.

3f

o

Umuls , qui audiet.) Qu funra

je

bi, corruere, perdi.

Cadere iz illis.) Per ea coynfilia la-

[

j

Jjjy cohert!

dicta funt, quanta nimirum fint com-

llaf doctri-

!

s didum

moda veri amici, & conftantis ami-

2. Flagella. ) Sic appe

o

citiz, cavebit ab illo, fcilicet ab ami-

nam fapientig , quia quafi flagello fu-

m

( amico

co ledendo , convicio , improperio ,

gat fatuitatem , & ftultitiam.

Petit

bonorm «

fuperbia, myíterii revelatione , &c.

ergo , ut cogitationes dirigantur fa-

; p

Mel fenfus 'eft:

»

etiamfi quicumque

pientia ,* & f1 aliquando defle&ant a

LIBAI ECIGCLESIASTICI

728

1. Sicul

* Etne adincrefcant ignoranti2e .mese? , & mul*mhcentur

deh&a mea, & peccata mea abundent, & 1nc1dam in confpe&u

tur: fico

adverfariorum meorum, & gaudeat fuüper me inimicus meus?

purgabitur

9. Vif

4. Domine pater, & Deus vitee mew, ne derehnquas me

in Cogitatu illorum.

det 4 domo

5. Extollentiam oculorum meorum ne dederis mihi, & omne

. Etfi

.defiderium averte a me.

fi diffimula

6, Aufer a me ventris- concuprcent:as, & concubltus con-

1. Rf

Wr enim fe

cupifcentia2e, ne apprehendant me, & animo irreverenti : &

infrunito ne tradas me.

i. Ef d

heeredi

7. Do&trinam oris audite ,

filii : & qui cuftodïerlt illam,

non perietlabiis, nec fcanda izabitur in operibus nequitfimis.

Opease iib

[

8. In vanitate fua apprehenditur peccator ,

& prerbus, &

Non tes f

maledicus fcandalizabitur in illis.

imfunig a pe

Exod

9.* Turationi non affueícat os tuum, mulsi'enim cafusin illa.

& temere uf

20- 7.

ro. Nominatio vero Dei non fit aíffidua in ore tuo, & no-

T. Ioferyog,

iMatth

minibus San&orum non admlfcearls

nim feryi in

32:

quoniam non eris immu-

nis ab e1s.

"

Crumine adm

II. Sicut

4 lvre u

vibicibus in

Noninan;

re&o tramite , caftigentur, & revo-

Feftum frummm vocat prudentem;

4 Btccalo go;

centur flagello do&rinz fapientisz.

itaque infrunitus erit imprudens.

f0 purus non

Ignoratienibus eorum. ) Iln ignora-

7- Delüliimasa 0y24$. ) -Qux aglt de

tione cordis, & cogitatus, cum per

ore moderando.

12. N dj llfa

2 pie,

domu

ignorantiam cogitatio, & cor.a reca

Non- periet labiis. ) Non peribit pro-

h iitn ; i

viaà exciderint.

pter libia.

Non parcamz snihe. ) Flawella nimi-

Nec [mnd;z!zzalz/tw ) Nec impin-

'a 8 fm?:

tum.

c'et.

tum tj lmp

De['&"m Ill

Delitia eorum. ) Co"ltatlome, &

In opertäm neq,ufm;: ) . In glaVIf-

cordis.

fimis oris peccatis,, qualia funt per-

"

s Wm" 4U

C()rïïg'ög e

9. "dincrefcanr.) Crefcant.

jurium , calumnig, blafphemis, &c.

IIilmllidvmt

Àncidam £m con[pem adwerfartorum

8. In vanitate.) Gr&ce eft iz ful-

txerir.

meorum. ) lta cadam, ut adverfarü

fitia, id eft in Pcultxïoqulo fuo.

mei lapfu,

& ruina mea Ixtentur.

Apprehenditur. ) Comprehenditur ,

Delznqu,; d "

Jï&n M

A. T2 cogtatn sllorum. ) Peccatorum,

ve] deprehenditur,

H )ecc:l

verbi gratia, fuperbie, libidinis, &c.

Scandalizabitur. ) lmpinget.

tüm

5. Extollemtiam oculerum, ) Elatio-

In illis.) Per la , labia fua fcili-

ibus e-xpxmo

cet.

) d Uw;y

nem animi, quz fe prodit per oculos

Aufa,

elatos , & faftu plenos , fic Pfdlm

9. . Mzlti enim cefzs. ) Lapfus ; fa-

10O. 5.

dicitur :

Juper£o oculo &&

if a-

cile enim qui habitum jurandi contra-

d ] 24'/90451

L

OC Jufïe &

tabili cordé, cum hoc uon edebam.

xit, labitur in juramentum.

Defiderium.) Concupifcentiam.

IO. Nomipibss Santlorum.) Cujusli-

6. Anima irreverenti, )

Græce eft

bet rei fancte.

1ug, )

N d'ffrdft

& ycuot impudenti

Non admifcearis.) Ea non ufurpes,

zfrunite.) lmprudenti. Cato apud

ut ureéverentiam cayeas

0 C.

CAPUT XxiI

A-G(

Pl

9

bhcentur

IT. Sicüt fervus interrogatus affidue, a Iix;orc non m

^

i

inui-

onfpqtu

tur: fic.omnis jurans, & nominans , in toto a peccato non

s meus:

purgabitur.

*

Iquis ne-

12. Vir multum jura

ns impleþitur iniquitate, & non diíce-

det a domo illius plaga.

T

.13. Et fi fruftraverit, deliétum illius fu

per.ipfum erit, &

fi diffimulaverit, delinquit dupliciter:

jltüs COf«

I4. Et fi in vacuum Juraverit, non jufltificabitur : replebi-

renti, &

&ur enim retributione domus illius.-

*

15. Eft & alia loquela contraria morti, non inveniatur in

1*in Tlat,

haereditate Jacob.

*

3quiüïmis.

1

16. Ete-

erbus, &

us A Ril d i« ) Nón éris

IS. Coutraria morti.) Greca non

E

Vüsi i.

immunis à peccato ; ei irreverenter,

habent &yrimteiE N éyu, id eft ve-

& temere ufurpans.

fita, induta, amitla, que fcilicetlo-

P & n

TI. Interrogzztu:.) Tortus; folent

quela mortem fecum affert.

NO&gr

rjs ]0nmt-

crimine admiffto.

enim fervi in tortura exafninax*i de

(

legit zvremaoa[3t/3Nouéyg, utetiamnum

3

legunt nonnuli codices, & iderm eft

44 livore nom minuitur. ) N erberib

i

quod, eppoffta, autex altera parte re-

rr. Sicut

& vibicibus impletur.

--,..—--

fpozdess , quz fcilicet cum morte con-

Nominass.) Deum, aut fancta.

ferri poffit , & ut Greci. loquuntur,

pruden:fimi

44 peccato non purgabitur.) . A pecca-

illius fit. Zyr/c eopoc : fed quaenam eft

vorudets.

to purus non erit.

hec loquela morte círcumami(&ta ?

us apit v

12. Noz difcedet a domo illins plaga.)

Puto effe blafphemiam , quam qui

lp

fe, & domus ejus plagis divinitus

protuliffet , otani ex parte lapidato-

in

vild

ictam immiilis atceretur.

| peribitpw'

ribus circimdatus jactu lapidum. occi-

13. & fruffraveri. ) Si juramen-

debatur, Levit. 24. 14. & illorum

Nec impit

tum non impleverit.

cumulo quafi vefticbatur.

Crede-

Delitlum, iliu:, &c. ) Pona delii.

rem huc refpexiffe Nonnum cap. Io.

In gï&&'if'

Si dufimuiasverzz.) 51 nimirum illud

fue paraphra(is in Joannem, cum ait

jia font p**

corrigere , & explare neglexerit, &

0fea'ct merpütrri xaTaxoveci yira-

diflimulaverit.

Grzce eft üvrsg.'ä?, 'de-

hemiz, *

viy VE z lapidea occultent tunica, (LLoqui-

e d

üexerir.

tur de Chrifto, quem Judei u£. blas-

0 fuo.

Delinquit dupliciter.) Primo fallen-

phemum fublatis lapidibus interfice-

ditut 9'

do , & juramentum non implendo.

:prchen

re parabant. ) nifi fimili phrafi ufum

]l. peccatum hoc non expiando lega-

viderem Homerum Iliad. 5. verfu' 57.

libus expiationibus, Lev. 5. n. 4.

Adcivoy ao xvréya

:

Vfgu:& fd*

I4- lz vacutun.) ''emere, inaniter,

Lapideam indutffes tunicam, &fc.

"

1

fine caufa.

«

quem verofimilius eft Paraphraften

Non. juffiffcabitur.) Non cen febitur

1

illum imitari voluiffe,

.Adde ob-

Laplt ; ft-

in hoc jufte, & r

te egMte.

.

fcure locutum fapientem , & de indu-

taf!

jj cont"

Replebirur enim retriGutione domus id-

ftria noluifle blafphemiam nominare ,

Jius. )

Hoc eft, quod dixit n. 12.

ad majorem fcilicet illius deteftatio-

;) oip

Non difcedet a domo il/ius plaga.

nem , & horrorem fignificandum.

*

gon U^*

BiHl. owm Com.Menoch. Toz. I

ZuAL

j

739.

LIBTI E'CCLESIASTICI

16. Etenim a mifericordibus omnia haeec auferentur, & in

44 Hon

deli£tis non volutabuntur.

tranígredi

17. Indiíciplinatae lo

.

15 * 0

quelze non affaefcat os tuum: eft enim

mnens n 4

in illa verbum peccati.

18. Memento patris, & matris tude, in medio enim magna-

1h. Tet

P

-& nemoci

torum confiftis:

19: Ne forte oblivifcatur te Deus in con

fpettu illorum, &

fum n0n f

affiduitate tua infatuatus, improperium patiaris, & maluiífes

47 Et n

non naíci, & diem nativitatis tuze maledicas.

.

-

L

.

quoniam e

oReg.

20. * Homo affuetus in verbis improperi, !

& oculi hc

16, 7.

»

n olmnibus dieï

bus fuis non erudietur.-

98. Et

21. Duo genera abundant in p

Cidiores f

'ec

catis, & tErtilim 'adcït'lcit

iram, & perditionem.

mum, & p

abfcondit:

22. Anima calida quafi ignis ardens,

non eitinguetur , do-

nec aliquid glutiat :

29. Dor

23. Ét homo néquam in ore carnis fuze non definet, donec

agnita : fic

incendat ignem.

3o. Hic ;

24. Ho-,,

Tus füpabit

Malaifes nom na[ci, ). Doloris tui

Nonm imventatur im /;dredit';zte j.acoä.)

nE

Non fit in populo Ifrael tale fcelus.

inpatiens, & dedecoris.

16. .4 mülericordibus. ) À piis, &

20. 4ffuetus im verbis improperin )

Í Wtarigi,

Qui habisum contraxit aliis imprope-

Pt 9. thia]s

religiofis J eft enim Grece &mà £vot-

In vt tagg;

fio».

randi, aut conviciandi.

dn delitlis mom volutabuntur. ) Pec-

Nen erudietur.) |ta enim fere, fit,

explendo apye

cüpilcentig,

catis hujusmodi non involventur.

ut qui diurius vitio alicui affüvig,

FUL, i2 ere, Qu

17

erbum peccati. ) Peccatum.

ab illo abftrahi non polfit.

Verbum enim Hebraica phrafi quam-

Qj. AMbundant i2 peccatis. ) Peccata

Allevoria fa.

libet rem fignificat.

9ec tlceya

multiplicant.

( àd mj

IQ. Iu medio enim magnatorum confi-

Tertium adducit iram , t$c. ) "Tex-

fHis. ) Cum federis inter proceres ad

tium hzc duo fuperans , acrem Dei

24 Ümyj; ;

dignitates, & magiftratus provettus,

Ti Quas

ne diffimules noffe te patrem, aut ma-

iram, vindictam, & perditionem pro-

tVe pulchris

vocat.

trem etiamfi tenues fint , & abje&i.

o2. Mnima calida, ) Homo libidine

L

" fäf 1;?12011

n

19. In,conüeäu sllorum.) Dum ver-

eftuans.

N

faris inter magmates, aut unus ex il-

Vtánspred

ieng

Non extinguetur. ) Ardor ille; &

à Dem Vitæ

lis es.

impetus,

Ajyïdkitdtg

.tud infatnatus. ) Affidui-

Donec 4

stdo grid

tate confuetudinis cum proceribus, ex

Ljquid gIutiat.) Donec con-

t

t AUE

QUi Yapa:

ceptum animo turpe defiderium li-

1

f

VOttig mif.

quo fuperbiam concipiens infatueris.

quo modo e&fectum det.

Hoc ergo

Ü

DInproperium patiaris. ) Permittat

verficulo de primo libidinis gradu

Rdgulte

Deus, ut'quis te aliquo afficiat de-

rïmf.' j gr

decore, aut etiam hoc ipfum impro-

agitur, de iis fcilicet, qui cogitatio-

'Comfm,,em :

ne, & de(ideriis impuris peccant.

ïmlmo ;u "

perent college tui, aut alii, quod ge-

20

Huj"WDa

nere fis hrumilis, & fuperbus mente.

25. Ha?tzo nequa)n.? Grace eft 710',9?09

"

&dulte

T timet

C.APUT:XXHIH.

731

Wt n

24. Homini fornicario omnis panis dulcis, non fatigabitur

tranfgrediens ufque ad finem.

L

*

: eft eum

25, * Omnis homo, qui tran

fgreditur le&um fuum, conte- *Ifaïa&

29.15.

mnens in animam fuam , & dicens: Quis me videt. -

m fapti:

26. Tenebrs circamdant me, & parietes cooperiunt me,

P

& nemocircumfpicit me : quem vereor?, d

lorüm, &

rum non memorabitur Altiffimus,

eli&omm meo-

' maluies

27. Et non intelligit , quoniam omnia vi

det oculus illius,

uoniam expellit a fe timorem Dei hujufmodi hominis timor,

nibus die;

& oculi hominunt timentes illum.

58. Et non cognovit, quoniam oculi Domini multo plus lu-

J addycit

cidiores funt fuper folem , circumfpicientes omnes vias homi-

num;, & profundum abyífij & hominum corda intuentes in

ptr, d-

abfconditas partes.

L

29. Domino enim Deo, ante

quam crearentür, omnia,funt

yt, donez.

agnita: fic & poft perfettum reipicit omnia.

3o. Hic in plateis civitatis vindicabitur, & quafi pullus equi-

14. Ho- '

ass

nus fugabitur : & ubi non fperavit, ap—prehendemr.

d I o AR

f

1. E

———XÀ

Dolotis Qtüi

non autemra Deo, ideoque tenebras?

! ,',,,P'ro;frii. ]

famie:arig:, fed nofter legit 0407«

-equam, malnus.

noétem captat.

ylis imprope

dm ore carmis fu)e z0on dejinet. ) In

Er ochli hominmm timentes dlome.)

explendo appetitu carnis, id eft con-

Idem dicit, & inculcat, quafi dieat ,

Dici-

& oculi adulteri , qui funt oculi hu-

sim fert,ft,

cupifcentiz, & libidinis fuz.

t av

tur, i» ere, quia de appetitu carnis fub

mani & nihil fe fupra homines attol-

Jlit.

allegorig famis. cujusdam verba facit.

lentes, nec Deum fpectantes. tzzez-

Donec incendat 1sgntm.) Ín amafía ,

zes il:wm , id eft, timent homines ,

li ) Pa

funt timentes homines, Grzca ha-

quain ad milum folicitat.

24. Omnis panis dulcis.) Fameattus

bent, ««j ógSaANuo! &y9geney Ó Qóldog

t,df-

) Ta-

libidinis quaslibet appétit mulieres ,

&)TS , €$ oculs iyaminszrmt £iesor i|.

TE acrem

pa

Jíns.

slitionem p*

five pulchras, five deformes.

Nom fatigabitur frausgrediems uigue

20. Pef? perfetium. ) Poftquam fa-

«d fmen.) NNon ceffibit a peccato

(&ta funt.

jon Jj

50. ia platets civitatis vindicalitur.)

transgrediens divinam legem usque

63&

ad finem vitz.

Ha&tenus fapiens de

Per Judices publica pona punietur

ior !

!

fecundo gradu libidinis, eorum fcili-

eccàtum fecreto admiífum.

cet, qui vagam Venexem fequuntur,

Swafi pullus equinm.) Videtur allu-

& fcortis mifcentur.

dere ad id, quod legimus apud Jere-

€

ferom 9

ergo

QS. Tvransgredutmr [e&um /24:&17. s

miam $5. 8.

Llnmquisque 4d: suxoren

Adulter.

proximi fui biauiebat.

ib

radu

Contemuens im animam fuem.) n

Fugabitur.) Perculfus in. fugam fe

gitatio^

jj C2

animo /uo.

dabit,

T d

27. Hujusmodi bominis tizor. ) Quo

Non fperavit.) Sufpicatus non eft;

"

[ e& ug

adulter timet videri ab hominibus;

In Græc»o enim eft &y igeoqe.

]

32

LIBRI ECCLESIASTICI

31. Et erit dedecus omnibus , eo

gluod non intellexerit ti-

morem Domini.

E

*Lev.

dupietiid

20.IOo.

2. * Sic & mulier omnis relinquens virum

fuum, & Ratucnä

hareditatem ex alieno matrimonio.

Deut.

.MJ

2

[o)

Lodd

22:5

33. Primo enim in lege Altifhmi incredibilis

.

Afuit : fecundo:

in Vl

rum faum deliquit : tertio in adulterio fornicata eft, &

r Mpie

ex alio viro filios ftatuit fibi.

&

- 34. Haec in ecclefiam adducetur, & in filios ejus refpicictur.

?. Etir

3:. Noh tradent filii ejus radices, & rami ejus non

*

Vdabpnt

virtutis il

fructum.

^ Etin

36. Dere

linquet in maledi&tum memoriam ejus, & dedecus

- admirabin

illius non delebitur,

4 E

37. Et agnofcent, qui derelicti funt, quoniam nihil melius

tedictos b

el. q

uam timor Dei : & nihil dulcius, quam refpicer.e! in

3. Ego

mandatis Domini.

Teatüram

58. Gloria magna eft fequ

i Dominum, longitudo enim die-

6. Eeo

rum aífumetur ab eo.

tebula te

l

CAPUT

7- Ego

D'übis,

aL: Eri dedecws ommibus. ) Sibi,

34- 4» Eccleffana 4dducemr.) In co-

$. Gyty

adultere. ejus marito , & utriusque

tum, & congregationem populi.

in flottib

propinquis.

Ia filios ejus refpicietur.) Grace émi-

,

32- SZAICOLS

harcditz;tcm. ). Suftinens

exom) €cui , an[betlso , inquifitio , ut

——

heredem fpurium ex eo conceptum,

fcilicet a legitimis fpurii fecernantur,

u

i altertus feming tatrimonio jun-

infamia notentur , & ab hzreditate

[b ï/1/)1'671;,'4

4

us eft.

*

excludantur.

Canda f

&L CID. T, m

33- Incredibilis. ) Ynobedien; fuit.

35. Ne» fradent fs ejus 74:11'0:?.)

Grzce enim eft 5zc/940.

Filii ejus non erunt longevi , necra-

T4Cdes yer Dy

i virum f[uum deliquit.) Ynjuria il-

dicabitur eorum familia, & profapia.

ipfim üefe ]

dem datam fal-

Tonem lIm

lam' afficiendo, &

Vide Sap. 4. 3.

] IOWI'(), :

lendo.

^

Rami ejus nou dabunrfrutiam,) Filii

dn adulterio formicata effl. ). Grwce

ejus liberos non pro

o

0O

ignent.

Ld!la.'/-.bif 4

ieil)fam ! M

£y soeytig Fuoryév9q, eduterio conffu-

36. Derel;nquent in maleditlum me-

1 (]m,'m' DCI

prara eff , id eft cum adultero uxorem

moriam ejus.) Mjus memoris maledi-

habente fornicata eft: itaque adulteri

cetur.

n0n d Waner

lo

3

2. ]z

Eqle l

etiam uxori injuriam fecit, quod eft

ftites funt.

7- Qui dereliti

Junz.) Qui fuper«

fidli

üm,

textium illius peccatum.

Guamquam

ctiam dici poteft, tertium . peccatum

38. Lenmgitudo ením ditrum djhmek-

h thfeg,

£ur ab eo0,) Nel fenfus eft 44 eo, qui

fentie " ?

efle in feipíam , cum mechum ad-

mittit.

fequitur Dominum , affumi , id efk

c0ïznn exerc

Filios fatuir.) lnjuria fuit in filios

accipi longitudinem dierum , vel 44

ln

^ 3 ænllf,'g,!;

fuos legitimos, quibus fratrem .non

eo , 1d eft a Deo provenire , & aoci-

del

m v

legitigum fuperinduxit, qui cum illis

pi lon

xitudinem dierum , qua fequen-

T

ul

Itgg

tibus

D

Otnh?um tribuitur.

E

UT

hereditatea diyidac.

t

lat

€ A:.P-U E , jXXIV.

73

3

XetIt £

CAPUT. XXIV.

flatuens

Saþæntm multiplices /ims laudes, G originem deferibit , & mir

ad fui amplexum invitat , omnia Jue dotirine /þlen—

fecundo

dore illufiraus..

;el. &

pientia laudabit animam fuam, & in Deo honorabitu

SA

& in medio populi fui gloriabitur.

lpm eum

?. Et in ecclefiis Altiffimi aperiet os fuum, & in confpectu

1 d00u

wrtuas illius gloriabitur :

E

3. Et in medio populi fui exaltabitur, & in plenitudine fan&a

dedecus

.xdmïrabltur.

4. Et in multitudine ele&orum habeblt laudem, & inter be-

] melius

nedictos benedicetur, dicens:

yicete n

5. Ego ex ore Altifftmi prodivi , prlmogemta ante omnem

»reaturam.

m die

6. Ego feciin coelis, ut oriretur lumen indeficiens, & ficut

nebula tem omnem terram:

7. Ego in altiffimis habitavi , & thronus meus in columna

CAPUT

r

nubis.

)In (

8. Gyrum coeli circuivi fola, & profundum abyiïi penetravi,

opuh

in fluCtibus maris ambulavi:

*

9. Et

(]yæ p df

Z 2A* 3

squiftit , Ut

Admirabitu:

Admirationi erit, fue

lg(, 1nant Ih

"'A;zenmz &'c.) Quomodo expli-

b hereditate

canda fit VOX , Sapicntia , di&um

fpicietur.

eft cap. I. numero I.

Íntroducit Si-

s. Ex ore Alti Ti prodévs.) Ex men-

te. Dei velut verbum mentis prodivi,

,,4; fadit. )

racides per Profopopociam Sapientiam

g, I n

ipfam defe loquentem ; in quo Salo-

gemta ante omnem creaturam , ldeO"

monem

imitatur , qui:idem facit

que pumogemta

& prol fijie

Proverb. 9.

6. Ego feci im celis , wf oriretur. in-

men indeficiens ) Lux,c

u initio mune

M&W.x Fl

Laudabit animam [nam. ) Laudabit

di creata eft, & au

d

ment

feipfata , fed ;/» Domiuse, id eft ad

a quarto die ,

Domini Dei au&oris fui honorem ,

cum fol fd&us eft,

; um ?v

non ad inanem fui gloriam.

Sicut nebulatexi omnem terram.) HOC

r m

al

2. Iz Ecc[ef:s Alziffmi.) In coetlbus

eft , quod dicitur primo capite Gen.

Y qui fopet

fidelium.

Teneäræ erant fuper f aciem 4!)3f

In con[petlu virtatis. ) Id eft po-

tentie , & Inïjeüdtlb divinz.

XMel

7. m altiffimss.) In cclo

Ájenum /^

Thronus metsiu columna nubis-) Deu

eü /l! £,

coram exercitu cceleftium.

nubibus infidere non infrequenter di-

Plenitudine [antla. ) Multitudine

dïuml j | ä

fanéta Ecclefis ; pleno., & copiofo

citur in Scripturis , juxta illud :

Qu

Wle[" m

a

ponas nubem afcenfum tuum. Pfal. 103.3.

Ilfv *

fidelium cctu , quem verfu fequenti

nemlzitudinem ele&or.sm . 6 beneditlos

9. Circuivi fola.) M ox fela excludit

que «

äPQ»ndC

naturas creatas; nam fine illarum ope

fl«

LIBRT ECCLESIASII

Í

7394

9. Et in omni terra fteti & in omni populo,

". E

fimiliter t

io. Etin omni gente primatum habui,

1r. Et omnium excellentium , & humilium corda virtute

16 Ett

hzereditas

calcavi: &in his omnibus requ1em quafivi, & in hæred:tate

Domin! morabor.

1. Qua

12. Tunc proecepit, & dixit mihi Creator omnium : & qui

10 monte !

creavit me , requievit in tabernaculo meo ,

1g. Qua1

tofie in Je

13. Et dixit mihi: in Jacob inhabita, & in iirael hæredl-

tare, & in ele&tis meis mxtte&radlces.

19. Qua

Prov

14. * Ab initio, & ante fcecula creata fum , & uíque ad

fum juxta

?: futurum (zeculum non definam, & in habitatione fan&ta ceram

Em umeettt

ipfo miniftravi.

E

feos miniftr

r5. Et

JESASS

tot€s obivi ,

obtuli ;

; hoc-

ccdlum divina fapientia circuivit , for-

fopopeiam velut miniftram Del , ut

U?'Tc iQ 48 ,

mavit $ ornavnque

ejus juffa exequatur.

p

T5 /n $oy

— Prefundum . abyff. ) Frofundlmmd-

Requievit.) AGive accipiendum eft

IN u'lculum

rum aquarum VOI'&"'IHES'; quæ hmdo

pro requmfcerc fecit, requiem dedit,

WOnte iog

carere videntur; a/JUO'a"Gd' enim Grz-

ut. oftendunt Græca ; que. habent

Sic Virgi-

Cv , brmite

cis idem eft , quod fine fundo.

XG TET GUC'E TíP €x4»0Qy M*

J'lu$ tantum

9. Et smoorhi terra ffeti. ). Svabili-

lius. canic.

Dnàculum,

tatem ei d'mdo.

Er mutata fuos reqmemm flami-

] c; m'ztm /

IO. Jg emmi geute primatum habui.)

zmA cnrfus.

»lon m (

Nam omnis poteftas hominum a Deo

id ePc y requiefcere fecerunt.

'T'/f/w dilefh,

eft.

. n jacob. ) In. populo lfraeli-

tl(.O

QIIMFMM

II. Owmmnium excellemtism $ 6 bugi-

IIZ 767H];tl€m

linm corda virtute calcaus. ) Nam ói&-

]z lrael bereditare)) Mareditatem,

nes tam parvi, quam magni divine

& poltfeffionem accipe.

Sit Itraet

d m CWlt'ife]

hzreditas ,

&m (l[lïmw

fapientie fubjacent.

& pof"s.üto tua.

D. Popu 0 fty

I onuibss reauæm qmef v;

In otm-

In e/eäï;: meis.) Populo 1frael ele-

pibis regtombus G Gennbus »in

[59]

Wultis g. d

Mirteradices.) Ut ftabili dluturna-

M "d Fdffg J

quibus dixi me dominart , & princi-

tidian fum :

patum, tenere , quafivi locum , &

que poiïe!ïuone popalum hunc poffi-

populum; in quo proprie requiefce-

deas, eumque päurnms bencficiis or-

P DAIS s

nes.

æ:ed,m 4 /z

rem peramorem , & gratiam , qui-

que mei cultor effet.

14. 4b Ínif0

G ante /katld) Ab

in

üt id o

In baredirate Dosust. ) In poþulO

&terno ante omnia fecula, & tem-

qu 1 ra(hcav

fideh ,

ui eft peculium , lhizreditas,

pora.

f

ICC(: De

id

Appellat Scriptura z

& Ecclefia Dorini.

quod erat ante tempora ; hoc

ö: NUJ 1); "

Mor aber. ) Moxari geftio , defidero.

autem erat eternitas.

trnjnj ],m, di

I2. 7« pr æ(e[m E5 dixit mibi &rea-

E; s[que ad futurum [ecnlum non de-

mlfpdn S

por ammw»z 65' .

, Kxplicat Sapientia,

ffnam.) Sicut xterna fum a parte an-

Cät

quod iam 111: fuum munus , & de fe

teriori , ita & a parte pofteriori.

uitur quafi de perfo-

na diftincta a

ipfa poetice lo

b:

In-babitatione fantla, ) Ín taberna-

( Exqæad

£O , cuin tamen i1t

culo; & templo

" Llägmo

)!

ipfe Deus. Facm erco fe per Pro-

Minifravi. )

Sacra fninifteria per

11 60 eni

iüo

CAPU T XXIV.

73

is. Et fic in Sion firmata fum , & in civitate fan&ificata

fimiliter requievi, & in Jerufalem poteftas mea,

h virtue

16. Et radieavi in populo honorificato, & in parte Dei mei

cereditat

haereditas illius, & in plenitudine Santtorum detentio mca.

in monte Sion:

17. Quafi cedrus exaltata fum in Libano, & quafi cypreflus

»: kqui

18. Quafi palma exalta

ta fum in Cades, & qüaü plantatio

] heredi-

rofse in Jericho :

f

.19. Quafi oliva:

P

eciofa1n campis, & quaüäpïata-nus exaltata

uíque ad

fum juxta aqugm in plateis,

la cenum

| 20. Sicüt

m&os miniftros Levitas , &' Sacer-

(

r

:

procere , & fpeciofæ proveniunt :

ss UODrMeUs

dotes obivi , Deoque vera Sacrificia

comparat fe Sapientia cedro , quia

obtuli ; hoc enim fignificat Grecum

hzc

irbor inter czmteras altitudine

ram Dei, w

eminet, recta e(t , & enodis, folida,

£ AciT Spoyxe «

IS. la Sioz ffrmata fum. ) Per ta-

&. corruptionem non fentit , fructi-

Sipiendum d

bernaculum, *& templum, quod in

fera eff, & odorata, & medica etiam

yiem delit

»monte $ion per Salomonem «difi-

facultate predita.

Non eft hec ar-

u hibent

cayr , Brmiterque. collocavi , cum

bor ea;, quam Cedrum in Italia vul-

Sic Vi

prius tantum haberem mobile taber-

go appellamus , fed alterius cujufdam

naculum.

generis. Vade Plin. 1. 13. c.

3

0.

Qierm funr

I civitate fantlifrcata.) Jerufal&m ,

,

Cypreffus.) Qus inter pulcherrimas

& Sion: in Grzco nunc eft,

ga-

arbores numeratur , cum femper pul-

g.

ziv diletha ; nofter Interpres legit

chre comata fit , & virens & vim

ia 4 yYv.

pio lindi

etiam medicam habeat ex Plin. l. 24-

In Jeru[alem.potcflas mea. ) In hac

c. $. & odorata.

Fereditatem,

enim civitatetam Pontificiam , quam

18. Quaff palma exaltata [mm 12 Ca-

i Ifrael

Regiam dignitatem collocavi.

des.) Jud&a palmis abundat , fed in

16. Populo bonorificato.) Populo Ifrael

deferto Sin , quod alio nomine di-

äïfrael de

multis beneficiis a me ornato.

&um eft Cades , excellebant palmeta,

Et ig parte Dei mej.) Virmata , &

& palme, porro palma excellit ro-

pili diuturme

radicata fum * in populo fideli , qui

bore, coma , duratione , nifu in fu-

g hunc poe

eft pars , portio , & hzreditas Dei.

perna , &qualitate , & fructu.

benefici o*

Haredizas iins^ TO lims , refer-

Plantatio rofe s2 Tericho.) Rofa re-

tur ad Deum , quafi dicat : pars Dei,

gina florum, & Veris purpura , odo-

12 æ[i/[d) A

in qua radicavi , eft hereditas illius

ris fuaviffimi , & ad medicamenta

IJ & tetii

fcilicet. Dei. In Graco eft, 2£y ueei-

utilis.

Ín Jericho pulchrior prove-

at m

i xveís xNgpovouíag duTCO , im parte

nit , quam in aliis Judzz partibus.

emPOra J

Domini bereditatis illizs.

19. Oliva fpeciofa.) Fixcellit oliva

Plenitudine Sanilorum.) Pleno, ma-

fronde femper virenti , & maxime

gnoque cetu Ifraelis Deo fan&ifi-

,culur "

cato,

fru&u , ex quo oleum exprimitur,

" 3p£lf€

g at*

cujus ufus quotidianus hominibus eft,

g(ieriOïï-

17. Exaltata [um.) Excrevi.

admodumque neceífarius.

In Liíbano.) Kefertur ad. cedrum ;

Et quaft platanus. ) Platanus a là-

') P

I 1 tabema

in.eo enim monte Cedri kadmodum

titadine dicitur , quam Grzci nA&-

736 -

LEIBRI.PE,CCLESIASTIC'I

20. Sicüt cinnamomum, & balfamum aromatizans odorem

) Mp

má frut

dedi: quafi myrrha ele&ta dedi fuavitatem odoris.-

2t. Et quafi ftorax, & galbanus, & ungula, & gutta; &

24 Ego

quafi Libanus non incifüs vaporavi habitationem meam, &

tis, & fin

;

25 Inm

quafi balfamum non miftum odor meus.

22. Ego quafi terebinthus extendi ramos meos, &

rami mäi

vite, &v

46. Trai

honor'is , & gratiee,

nerationiii

r2

-

423. kEgo;

17. Spir

ratus arboris ejusdem nominis, cu-

va»og , appellant; lata enim habet fo-

arbor

füper mel.

lia, & ramos late explicat ;

jus meminit Plin. lib. '12. cap. 17.

?0. Mer

ulcherima eft , umbramque in zftu

Diofcor. lib. 1. cap. 79.

m

Galbanus.) B

d

ft lacryma , v

.el,rsfï-

29. Qui

gratiflimam prebet,

hac figent

Juxta aquam. ) Qiuamn amat, & qua

naà odorata fiuticis, qus in Syria fe-

E

indiget , ut tot ramos , & folia nu-

triat.

rula dicitur , de qua Plin. L Iz.lcap.

s. Qui

Thes UOUI

I plateis.) In latis , & fpatiofis

ilngnln. ) Grece £ eft operculum

locis.

conchylii- purpurz operculo fimile ,

3 Qu

quod reperiturin iis Judez paludibus,

«

2o. Cimzamomum. ) Dicitur quafi

[ sss

caüna Amomi ,

& nurmeratur inter

que Nardum ferunt , itaque & odo-

preftantiffima aromata , adeo, ut ve-

res fuaviflimos afllat , quoniam con-

2 dudf:

chylia nardo vefcuntur.

lta Dio-

Comendam

seres finxerint illud in nido Pheni-

fcor. lib.

Ó

hd

Cap. ÍO.

trüdus,

cis nafci , tefte Plin. I2. c. I9.

Balfamum-)1n Grzco eft, Zea4AaS0c

Gui/4,) Eftidem, quod ftacte , de

K potto $a

qua dictum n. 20.

quitar frd

&pep.droy , id eft, A[palathus. aroma-

FCUS.

Et porro Afpalathus arbu-

Libanus:.) Aiffayog aliquando ngi-

24, ucy,

ftum quoddam odoratum, cujus me-

ficat thus, quod tamen fre

qx;l,ex.;t;ius

Quod etiam .

dicitur ^u/3ayer6g.

minit Plin. L I2. c. 24. & Diofco-

ln » Quod

rides lib. I. cap. rg. Nofter. Interpres

Noz imeifus.) Ex arbore noninci-

à üpi, &

Báxc«go» legit, de quo videri poteft

fa fponte exfudans. Vide Plin. Lib.

I2. cap. I4.

Tlmorl $

Plin. l. 12. cap. 25. "Pheophraft. in

t

76

hift. plantarum lib, g.cap. 6. de bal-

Vaporavi babitatiogem meam. ) Po-

famo conftat inter aromata

excel-

pulum Hzbreum , in quo habitatio-

Seuf, j j

fuaviflimo do-

lére , itaque vocatur aremazizazs , id

nem mihi delegi ,

Q&' Gmfig

eft aromaticum, fragrans , & fuavi-

&ring , & legis mez odore replevi.

Q

ter olens.

il i .

rha a.rbu&um ell ,

Bal[amuz uom miftum.) Purum , me-

fatti

&

Myrs ba. ) Myr

rum; fincerum.

tis

cujus meminit Plin. lib. 12. cap. I5,

Vrj

"A g

cortex illius bis in anno inciditur,,

22. Terebintéu:. ) Qu arbor ma-

ena eft in Syria tefte Plinio lib. 13.

dinis

) pis

indeque manat myrrhz liquor : ex eo-

cap. 6. ex quo etiam optima & te-

dem cortice ,

antequam

incidatur ,

nuiffima refina funditur; ut idem af-

"J(

Aä(iz.

exfudat fta&te , qua fic dicitur. 4«o

E"I,U-C(

ferit lib. I4. cap. 20.

f&X ( & den

ÜT

cS cd?ty , fcilicet a ftillando , & eft

pars nobilior, purior , & fincerior

M

Rami meibcnoris J5 gratia ) Quiara-

r kp] "u

myrrh &.

mi ipfi. pulchri funt & late fufi; &

quia fub illorum umbra requiefcerg

2i. Qaafi fforax.) Storax .eft la-

Ti í

éryma , five refina , & fuccus odoe-

honorem affext , & gratiam.

pitit

ib

lfumc

|

CAPUT XXV.

YSY

5 od r&m

23. Ego quafi vitis fru&tificavi fuavitatem odoris, & flores

;

mei fruttus honoris, & honefttacis.

quita &

24. Ego mater pulchrae dile&tionis.

, & timOrliS -,'& agnitiof

meam, (

nis, & fancte fpei.

25. In me gratia omnis vi

.

v , & veritatis : in me omnis fpes

[ Tami mel

vit2e, & virtutis.

26. '(Tranfite ad me omnes

a

, qui concupifcitis me, & a ge-

4j D

nerationibus meis implemini

[

rv

27. Spiritus enim meus fuper mel dulcis; & haereditas mea

nominis, Q-

fuper mel, & favum :

K

T2. &àp. I

28. Memoria mea in generationes fzeculorum. .

,

.-

n

1j VKGI n

29. Qui edunt me

, adhuc efurient : & qui bibun'; me, ad

v in Syrif

uc fiuent.

it« ]. I2 Q]

:50. Qui audit me, non confunde

B

tur : & qui gperäntux* in

fEopercilun

1065 non peccabunt.

«culo fimilt ;

51. Qui elucidant me; vitam seternam habebunt.

lez pahzdibu&,

. 32. Hsec

tique & odo-

uoníam cor«

a. (Qfga.fi 'vrt'ti.r frutlifeaw;.) Vitem

per legis doctrinam , & opera mira-

commendant odor ,

cum florefcit,

bilia. fpirantem fuavem apud homi-

y, du D

& frudus , cum maturus pendet. F]o-

nés odorém quo modo , &

apicn-

a9d flade,dé

res porro Papientie , ut in vite , fe-

tie I2. I. dicitur: O quam [muav:s efé

quitur fructus honoris , & glorix.

Domine [piritns us , quod de Spiri-

quando figni-

Q4. Pulchra | diletiioni:. ) Kz^js ,

tu fancto accipiendum cft; cum etiam

quod etiam vertere poílis 5oma di/e-

ipfi Spiritui fan&o dici poilit: 9 Do-

1 frquentills

mine, quam fuavss eff. [pirsrus iUus. ita

&ios;5, quod epithetum additum, ut

Janfenius.

bore non ittie

a turpi , & inhonefta diftinguatur.

d plin. i

Hareditas med.)

.-Poiïefïïo fapien-

cet.

Timoris, 0 agnitionis. ) Dei fcili-

ti, quam ipfa fuis afleclis commu-

nicát.

gun. ) P*

Szztle jþei.)'Quä bona ccleftia

Dco nixi fperemus.

28. Memoria.) Grece eft uyuucovyoy,

UO habitatio^

quod memoriale potius fignificat.

mvimmo "

Q5. Gratia omenis UVia, Cf veritatis.)

Hoc autem mcmoriale eft lex a Sa-

xdore repler

Quafi dicat : per me obtinct&romnis

gratii, & quz in apnitione verita-

pientia Divina fidelibus reli&ta , id-

) Porum, 9

que in perpetuam polieffioncm.

tis , & quz in via ad illam fita eft.

Vir.5iis.) Migoris , roboris

20. Qu: edunt me , adbne ejurient.)

]g d

tudinis, prazfidii.

* ,qu*ti-

Saptentia enim cibus eft. nunquam

I 3

Íaftidium | afferens.

títma

Í

26. 4 generationibus meis. ) Grece

-2

^5

?

«no xtyy4uaro» , a fructibus , qui

O. Nez canflmd'etur.) Nihil turpe

t idem 4

ex umc generaatur.

4

agit, cujus illum pudere debeat.

27. oprttus enim meus. ) -Sapientiak

Qui opesAmtur in me,)

| Qui mihi'na-

Jl )

Qu

tribuit fiui fpiritum , -ficut fapra tri-

vant operim.

[itc 99

(; &

bütà eít ei asima.

Signigc-.tt a4utem

gl. Qs encdant me. ) Interpretes

qut

nomi;e fpiritus fuam naturaui de ie

[eqme

méi , qui alios erudiunt ad fapien-

mwï*

Aaadada

B,dl. cam Cam Mem?:ä. T. AF

8

LIBRI

TUCCAT WESTASIIC

^2. Hac omnià hber vitae

,& teflamentum Al»läüil, &

5 Q

Gehon 1f

agnitio veritatis.

9

33. Legem mandavit Moyfes in preceptis juflitiarum » &

haereditatem domui Jacob, & Ifrael promiffiones.

ihgabl

34. Pofuit David puero fuo excitare regem ex ipfo fortiffi-

39. À

mum, & in throno honoris feden:em in fempiternum.

1n 30 ffo

J

*Gen.

* Qui implet quafi Phifon faplentlam & ficut Tigfisin

qo. H

2. II. dlebus novorum

4 Ep

* ]of

fuvius D

36. Qui adimplet quafi E uphrates fenfum p^ 8 muhlph—-

3: I5: cat- quaü ïordams in tempore metfis.

q. D

37- QUI

prati mel

has r

tiam ; nam ut hábemus Dan

12- 5

Meffiam , ut patet ex Grsco textu ,

Qui doti; füerist ,

/u!ge/:uf*

uf [þ/e;z-

in quo principium verficuli efto

dor ffrmamenti , U qui 4djy/i1ïzzm era-

70 ; quod eft nominativi cafus;

pientiam

diunt saultos * qzzzzf ff ella z;z þcrpetum*

nam fi Regem Chriftum referret ,

4

[4/1]

aternitAtes.

dicendum effet m,uw?xwra , ut nota-

tat idem |

vit Janfenius.

32. Liber wits. ) Hxc omnia con-

ff u

tinet , vel praeftat liber legis divinz,

Quaff Phifon. ) Qui eft Ganges , uf

hl[)cns ü^e]

& Scriptura facra, per quam veritas

'vide ibi di&ta,

m Gt

diximus Gen. 2. II.

;f

awnofcutm .« pa&t , & fodera a

Dicitur autem quafi Phifon imple-

eum d] il

H

Deo cum hominibus inita ; promit-

thinib us 1Ul

fionesque fa&s lfracli.

re fapientiam , id eft, plenam con-

D6 inde n ]

tinere fapientiam

item plenam da-

le;zmennmz Alt;jfmz ) Pacta Dei

re , docere , effundere , ut Phlfon,

gfffGaüj

cum hominibus.

de dia Q

five Ganges, quem multorum' flu-

33- In praceptzs ]p;/zszmram.) Pre-

ininum aquis augeri, & exuberare af-

* hn die Vif

cepta jufta.

fïmant

-

1l5 füm a

In barcditatem domus J4co5.) Utlex,

Sieut Tigris i dielus nowarum) Ti-

gns mq lemn aq'us ln die novoruin,-

InG

38 Qn j

& precepta haeceffent quedam qua-

eft, dum nove frvnes vere ado-

UC &i

fi hereditas Ifraeli.

W g ale

lefcun: , liquore: fcilicet- nlvmm táz

f

Ez lfrael prom:,fone: j Eidemque

be:centvu'n in montibus , ex quibus

Ifraeli promitt

v

eoToO

t ea lex multa bona,

mQ * DOn p

decurrit, quod & alis fluviis ufu-

k WMlie .

gademque pxæf,caret

venire folet.

3,7 Pajwt

Conftituit ; ac promi-

tetidere, p

1t7,

36. Qui adimplet qrrzthuþnr.ezte.r ftu-

lC corréf »

P

COpmfnn intelligentiam , pru-

ff?][!'ere N

Puerofz;a ervo.) Servo fuo.

dentiam ( fdplentlam e:&u.xdlt ut

$r

7 Wrruqu

Excitare Regem e*e. ) Sermo eft de

aquas Eüphrates.

enlus eff

Meflia , qui cum hzc fcriberet Sa-

P'Pntmm

. Qui multiplicat.). Aquas fcilicet.

piens, expectabatur.

^ Quaff- Tordauis 19 tempore meï;

, l/!f; ?hio)

Im thromo bonotis.) Alii vertunt,

Quo. tempore copmfinre aquarum

2n falza majeftaris.

agmine fluit.

Eadem

incremesnti

am C if

35. Qui Gmplet.) Relativum qz re-

chufa Jordani eft , que T'igri , nimi-

MUetes

Qu of

fertur ad Deum, cujus paulo ante me-

rum liquor folucarum nivium. Vi-

111

minerat, non autem

ad . Chriftum

de di&a Jofue c. 3. n. 15.-

) 4 gj

CAPUT XXIV.

, 739

dimi, &

37. Qui -m,ittit: difciplinam ficut lucem , & affiflens quai'ï

2

Gehon in die vindemize.

anm, «

48. Qui perficit primus

vfc'ire ipfam, & infirmior non inve-

fügabit eam.

Yo fottiff

49. A marienim abund

ym,

in abyffo magna.

avit cogitatio ejus, & confilium illius

[

t Tietisin

40. Ego fapientia effudi flumina.

*

P

41. Ego quafi trames aqua 1

mmenií

e de fluvio, ego

| .qiuaü

'

1

jj mui

ii pïx*

fluvius Dioryx, & ficu: aqusedu£tus exivi de paradifo.

42. Dixi: Rigabo hortum meum plaptationuxrrul, & inebriabo

Q

prati mei flru&umi

MRU .

Aaaaa "g'

43: ET

( co textli,

Cogztatio ejus. ) Conftlium

5

&

erficuli. d

37; Mirtit :Aiijäi;:/?imm.) Slazl-rgit fa-

inativi Cilliy

pientiam.

providentia ,

juxta illud Rom. rr.

AIFrflens.) TO affiffens ]anfe-xïiuspu-

33. 0 izitedo divitiarum fapientis ,

o referrit,

T0 , u Dd*

tat idem fignificare , quod fimplex

GT fclentia Dei , quam incomprehenfrhi-

fffess , ut fenfus fit : fiftens, & ex-

ha C"[unt judicia. ejus , €9 inveffigabi-

hibens luzem fapientiz. Sed facilis

les vie gjus.

: öanges LY

étiam €rt explicatió , Ífi fenfus fit

vide bt tb

4b sbfomagna)) Pre magna.ac

Deum aííiiftere

hoc eft, adeffe ho-

protündtiiitma aquarum voragine.

Mion imp

minibus fua fapientia ; illaque. om-

49. Effudi flumina. ) 'Yam corpo-

yenam. Con*

nes inde haurire volestes implere.

ralia , && propria, quam Ípiritnalia

m plepam (

Quafr

Geoz.) Geon rf Nilus. Vi-

ö:( metdp

ïzoxica fapientiz ; aprïïden-

: 1ut Phifonv

de dicta Gen. 2. 1.

Xm-*

T

tiz

aultorm H

AI. Quaff trames. ) Quafi. canalis

la die viw-;'emi.z.)

;';Q tempore Ni-

exibuare? "

lus fuum accipit i:

creqientzm.

aquam e fuvio' derivans. Commo-

de hec explicantur de fapientia crea-

novü"""') Ti

58- €m perfici: primus feire z;/,':w)

ti , ( creaturis communuicata'pre-

die novort

In Gizco ett » S GUDET£AEC p Ó 7v TOG

fertim. £delibus.

r

»G»a: AvT5» id eft primus , acutif-

s Va i

De fL/v1o.)1mmenfo divinzSapientiz.

at nirum

',

1

linus

; qui perfpicacifitmo eft inge-

Fz;a:p'iz,;s Díoryx.) Flavius per alveum

nio , non potuit eam fapientiim per-

M

a.

ex uibüs

manutra

tum decurrens. Mediolanenfes

fe&e noííe , & inteliigentia compre-

1» ,üuvii:* ili

hendere. Phrafis Grzca noftra ita-

appellant, Nzvie. Grece Auepv£ dimo

lice correfi

TS QicpU:TE£y , a todiendo.

.;';71-

ondet: zonm pote //zir d' iz-

Agquadutlus.) Idem , quod trames;&

J/ W? Min

zeudere.

N

J

fluvius

A.

H

2

pf'.l'

ofter interpreslezit , non

»

Jioryx.

i

igentiam

3

"

8 e'wyeréNeaty , fed 9« evyeréAsos, , G

442- Rigabe bortum meum p!dnmtio-

m e

ffoadit; !

fenfus eft , Deum perfecte noflc Ta-

num.) Hortum fuum Sapientia vocat

pientiam. -

cotum fidelium , vel animam jufti,

üas [m t

Et izfrusdor mom imucftigabit eam. )

Prati mei frullum. ) 1n Greco eft

m )

Sententia totius verficulieft , fapi.n-

Táj) vpacidy Ti» Owmaíu» , Arto/am -

e

,ü(*f

, qum

tiam nec ingeaiofos ,& acutos , nec

Jffam. - Olitoxes$ horti planitiem in va-

Í p

hcbetes , ac tardos fuo marte con-

rias diftinguunt areolis, quas mpaciag

nrml?

(xi&cl vocant.

Prati fructum yocat

; Tigr

Vi

fequi poffe.

39- 44 mari.) Pre tnari.

j iv

ft;u'&um ferentes arboxes.

BU

749

LIBRI.ECCLESITIASTICI

43. Et ecce fattus eft mihi trames abunaans, & fluvius meus

4 Pt

tuum, &

appropinquavit ad mare :

44. Quoniam do£trinam quaü antelucanum illumino omni-

$, Qua

um

bus, & enarrabo illàm ufque ad longinquum.

neQute

6. Qua

-4$. Penetrabo omnes inferiores partes terrze, & mfpmlam

omnes dormientes, & illuminabo omnes fperan: es in Domino.

gnofcere |

46.. Adhuc do&rinam quafi prophetiam effundum, & relin-

Qua

quam illam quserentibus fapientiam, & non definam in proge-

& confilit

nies illorum ufque in aevum fan&tum.

$. Core

*Infra

47. * Videte, quoniam non foli mihi laboravi, fed ommbus

9. Nov

3:18- exquirentibus veritatem.

eam in Ti

I0. Ho

CATPIT Xxv

verfionen

Jria, que& Domino placent, & tria, que odit : nvem znjujþz-

[

wbzlza : laus timoris Dei ;

mulieris neguam mira dete[latio :

& Droite

mulzere initium pe(cmfz , & mortis : mulieris dominium

poténtes , (

non fereudum.

ullius ope i

em hahent

N tribus placitum eft fpiritui meo, quæ fünt probata co-

Tortune hg

:

Ut tncomt

ram Deo, & hominibus:

2. Concordia fratrum, & amor prox morum & vir & mu-

àvertant in

i, A

lier bene fibi confentlente

mhüpnum .e|

3. Fres fpecies odmt anima mea, & aggravor valde animae

at prnmpw

llorum:;

l»lu m

4. Pau-

$ 4

&l(

g*lh) 6 )

aliqui fatyi

43. 4dhwndans. ) Multis tumens

46 Aa'/mc dotir zmzm,ïr ) H æc verba

fs quld

aquis,

accipi poflunt ,

vel ut,a fapientia di-

pientie P

"ppropinquavit . ad mare.) "Tlrames

a, vel nt a Symcule hujus libri

ille, five fluvius Dioryx, de quo

auctore,

n&menn fi

6 ï!*dlf;

dictum eft , adeo excrevit ,

ut jam

Quafi prophetiam. ) Quafi oraculd,

tebus y

imaris qumdam fpeciem exH:be at-

& arcana fapientiz.

Clire,

44- "ntelucanum.) Grsece eft 029 00»,

Noz defigam.) Non cetfabo

useren-

quz vox diluculum fiznificat.

Sen-

tes me falut aribus monitis ini/truere,

h

Prefïy(,,

fus eft

g mf en

do&rinam dftexo tanquam

Ufque ia «vun fm(*um ) Ufque ad

conftl !lium .

lucem matutinam aurorz.

fzculum futurum , ubi Deum viden-

7 Gt/mæ

Enarralo illam ufque ad longmaqumn.)

tibus inftructio hec ngxenclæ necef-

Woie

faria amplius non erit.

j lwlzo;

Et in longinquas oras , externas fci-

&t Atem ,

licet regiones , &in longinquum tem-

3.

Res fpeczes.) Tria hominum ge-

Tàhtur &

pus, unde Syrus habet :

& relmgm.zm

nera.

eam n generationes. Pultas.

degravor valde anm« zllorzmz) Eo-

g, !

Thent m fa

AS. Ongnes dormientes.) Mortuos fci-

rum vitam , & mores quue admo-

r14 ]

licet,

dum fero.

UM

UC AVPOUOE - XXV.

74X

Vl teus

4. Pauperem fuperbum: divitem mendacem : fenem fa-

-

:

tuum, & infenfatum.

:

. $, Quas in juventute tua n

O

ïino Offiie

on congre'.gaü-i',, quömodo in fe-

nectute tua invenies?

z

infpician

6. Quam fpeciofum ca

nitiei j.udi-cium - &- prCSbyteris co-

n Domino.

gnofcere confilium!

f

, & 1ein-

7. Quam

.glvile&us,

Lin proge

& confilium !

peciofa vgteranis fapientia, & gloriofis int

8. Corona fenum mu

Ita perifia,' & gloria illorum-timor Deti.

'd, ormibus

9. Novem infufpicabilia cordis magnificavi,. & decimum di-

^

cam in lingua hominibus,

d

Io. Homo, qui jucun

Y

atur in filiis, ViVGl?S-, & videns fub-

um-.

Ve-rüonem inimicorum fuor

ol i:dufpi4

Aaaaa 3

—

11.?Bea-'-

L.

N

ïtf]ïatio :H

D

'

4. Divitem meudacem.) Divites , &

in Græcb enim eft , x« XW* » £loria-

u

potentes , qüi neminem timent, nec

[2

ullius ope indigent, non ita occato-

0. Igzjü/þimäz'!i; cordis.) Qux nemo

nem habent mentiendi , ut tenuioris

tanti facienda effe fufpicetur in cor-

fortune- homines , qui ut fe excufent,

de fuo , ut revera facienda fant. For-

;tebata (0«

aüt incommodum aliquod imminens

taffe n/o&er interpres legit in Gr&co,

avertant,in mendacio prafidium qu&-

dyvmovó4T4, non autem ut nunc ha-

i& m

runt.

Adde commáni exiftimatione

betur, ómo»vo,uaTa , que VOX fenfa,

magnum .eile viri divitis ,^ potentis ,

cogitationes , fufpiciones fignificat.

(de animé

aut principis dehoneftamentum men-

Dicam 19 lingaa bomsnibus. ) Con-

dacium.:

tenta voce palam omnibus enuntia-

&. Qua in jmventute tua mon congre-

l Dau-

bo, & quantum potero , hominibus

gafi, $c.) Propterea in fenettute

commendabo.

/

aliqui fatui funt, aut p

arum pruden-

IO. Homo, qui jucundatur $m filiss.)

tes , quia, cum juvenes effent , fa-

3 f veta

Hoc eft primum ex decem propofitis;

yentia C

pientig , & doctring prefidia, & or-

ingensenim gaudium eft parenti mul-

c

de hü

jos 1

namenta fibi non quefiverunt.

* 6. Judicism.) Pofle. bene judicare,

tos habere filios , & bene moratos.

&irebus propo

Vivens , €f videns fubverffonem sni-

ul oracilhy

ciare.

Qtis fapienter pronun-

micorum fuorsm.) Hiclocus , & alii

Pre(Zyteris. ) Senibus.

hujusmodi accipiendus eft. de inimi-

(fibo queret-

]

'

Cognofcere confilism.) Polte fanum

cis infidelibus. '"Talis affettus Davi-

u

$ iti yüeres

confilium , & falutare fuggerere.

dis Pfalm: 136. n. $9. Filia DBabylonis

VL

g. Gloriofís. ) Gruce eft, oedoac q.8-

mifera 5

beatus , quiteneäit, &5 all;-

; 'Cum vidön'

»oig , homoratis , Qqui Ícilicet propter

de parvulos funs ad petram. Nelde

gïemïæ

necoe

&tatem , aut publica munera hono-

quibufcunque inimicis ; neque eniim

»eccatum eít gaudere ,

non quidem

rantur , & funt. in pretio.

j

Coroza [fenum. ) Decus ,. & orna-

inimici clade, aut morte, fed eo bo-

mentum fenettutis.

no,quod inde mihi fequitur , viribus

f

i[lgrtml-)

m*

G/oria illorum.) Id, in quo

gloriari

ilius , quibus me inpífle vexabat ,

debent, &.quodammodo fejactare: — attritis.

ii&ique l

442

LIBRII'ECCLEESIASTIC'I

j M

*þInfra

1ir. * Beatus, qui habitat cum muliere fenfata, * & qüijlin.

45 NO

4

26. . gua füa non eft lapfus, & qui non fervivit indignis fe.

*Supr- 'r5, Beatus, qui invenit am

»

)j Et

-

il

L

icum verum, & qui engrrat vju,y-

& dracon

19-16

: ftitiam auri audienti.

E

ui invenit fapientiäm d

"

uN

Jac.

I5. Quam magnus, q

fcie/ntia-m !

Qs

fed non eft fuper timentem Dominum:

tum foum

dio ptoXi

314. Timor Dei fuper omnia fe fuperpofuit.

15. Beatus homo , cui donatum eit habere

timorem- Dei-x:

*5 In

qui tenet illum , cui alfimi

*

.

.

.

»

labitur ?

26. Br

C

* I6. Timor Dei initium

lile&ionis ejus: fideiautem initium

Catorüm :

?. Sic

agglutinandum . eft ei.

.

3

*

I7. Omnis plaga tri

lingasta

ftitia co.rdis-* eft: & omnis malitia, ng-

quitia mulieris.

u

18. Et omnem plagam , & non pla

gam' Viaebit cordis:

muberem

19. Et omnem nequitiam ,

"& non nequitiam mulieris:

29. Mi

itium -

20. Et omnem obduétum, & non obdu

:f unrobedier

UT m ern.

a. Ef

d

21 D 0;.';;H [

diext delit

Pcila , & moatror. -()m-lem plagam

*

XI. Qw /mäimi cum mzzlzer;e fenfata.)

andic:ativa

Qui cordatim hàbet uxorem,

malin , quam plagam cordis, id elt

Vindicat &

macrorem.

4

Noz efflap[us. ) .1n peccatum ali-

Oznis malitia , &e. ) Omne genus

propria , &

quod , periculum , aut damnum.

di&&m de;

malorum in malitia, & nequitia imu-

9«2- No (

Indignis fe. ) Vilori fa. , wt vertit

lieris continetur.

Omnem malitiam,

Syrus.

cil uäri. Sel

quam malitiam mulierum pati ma-

i

Renüm hib

I2. Oui enarrant juflitians auri au-

lim.

dzezti. ) Qui dif(..'i

pulos habf.—; doci-

18. Ozuem plagam , 6 uon plagam ,

23 S:tpc;-

les , & obfequentes.

Ro foyet g

&c.) Sententia horum trium verficu-

&t Qu

I4. Superpo[uir.) Super omnia emi-

lorum eft: Cedo quam'vis ])/.z'zgzz.æ, zodo

nct.

non plagam animi ; $ quamuts malitiam,

tumeliüg p

16. T?zmor Dei

iniiums dileflionis

P,cobit,

modo ne malitiam mulierss ; 0edo quem-

bilius eft

ejus. ) Paulatim enim a timore pro-

vis tmpetmum , modo ge smpetum odyo fla-—r

gredinmr ad amotem, Chzzites enim

grantium . 5

6 uliomem mndeemugue ,

,Q"ï' lmmu?,

2:0ds

Z€ ab

inimicis.

| ]lta vertunt

ACIém ejus

cum» augetur , feras zittit rimorem.

dta aC [æv

» out 4 18:

Biblia 'Ligurina.

Fidei autem tnitium agglutimandum eft

Videbit,) Patienter feret,.'

'tacitusrvi-

ljer dl af

debit & filens.

Vit p

&.) Grzcà habent: fFzZes aziem; imi-

tiess c«fé aggintimatiomis : ejus

princi-

:90. Onmnem cbduttum. ) Greca vox

€

Oäcæmtg

D

ium fcilicet adherendi Deo.

Sen-

énac«*yg hocloco fignificat impetum

) Cs

QME fuc

f

us Vulpyatz eft , timori & charitati

malorum ingruentium , quibus invol-

fidem tanquam initium, & fundamen-

vimur. Quod fortaífle exprimerc vo-

"'X?ar/

tum reliquorum bonorum, ac doóno-

luit-nofter Interpres , cumeódz&ws di-

I

25. ] [/7

i' ;

rum adjungendam elie,

xit quodvis adverlum potius, quam

n

17- Omnisplaga.) Summa, maxima,

adverfum il

iïicethrü

runt,

p

lztg:n ab iis, q'u/iþ nos 046-

Cinis

fuis.

acerbiffimaque plaga efc cordlis trifti-

77 ;

CSXIeTD E

XV

"

74

3

& qilin

Et omnem vdea'*n & non vindictam inimicorum.

]

E

. Non eft caput nequius fuper capnt colubri:

aT Tl

* Commorari le eoni, * Prov

23 Et non eftira fuper iram mulieris.

& draconimagis piac eblt, quamhabltme cum moliere nequam. 21-19.

1

H

entiam.

24. Nequxtla mulieris immutat faciem ejus: & obcoecat vul-

in me-

tum fuum tamquam ürfus: & quafi iaccum oüendit

dio proximorum ejus.

tem D

25. Ingemuit vir ejus, & audiens fufpïrawt modlcum

26. Brevis omnis malitia fuper mahtlam muhems, fors pec-

Th IU

catorum cadat fuper illam.

27. Sicut afcenfus arenofus in pedibus veteram, fic mulier

&t

lingu

atá

homini quieto.

28. * Ne refpicias in muliéris fpeciem , & non concuplfcas*fnfra

Kdis:

42

e

mulierem in fpecie,

16115'

29. Mau isira, & irreverentia, & confufio magna.

lienti jUm:

3o. Mu-

j M

lis uxoribus incidat mentio, aut alius

f.-

l. QOwnem viadicLiem, £$c.) Vin-

dicat delicta juftitie pars illa, que

hujusmodi fermo mifceatur , qui'do-

vindicativa, cujus$ minifler eft Judex:

mefticum malum in memoriam revo-

em pligam

xdis, id €

Vindicat etiam

inimicus auctoritate

cet.

propria , & cum fzvitia.

Haánc vin-

Sufpiravit modicum. ) Dolorem fu-

Omwe gymls

dicdtam deprecatur fapiens.

um prudenter corde premens.

fie qama ini-

22. Noz efl caput nequims [uper caput

'o6. B/e'u;s) Mod'ica , exigua.

m malitiam

colubri.) Serpentes enim incapite ve-

Super malitiin.) Compara Itione ma-

m pati m

nenum hàbent.

litig. muliebris.

23- Saper iram mulieris.) Que ani-

S0rs pecc;z;or,;m cadat füper iamw.)

" P/,z 24

mo tovet odium , & venenati$ verbis

Contingat illi maritus nequám , qui

['lu

m verici-

ledit convic mndo ; jurgando , con-

eam , ut merita efít, male accipiat.

tumeliis lacerando

g

Vel hujusmodl mulier fit peccatoris

yii m

fitiaity

Placel;t.) Magis ylacebit ; tolera-

alicujus fors, hoc eft, illi uxor ad-

bilius eft.

jungatur, ut tanro infortunio mdleta-

cpd/ à qum.

*f!"/z 0410 M

Q4- bumutat faczem ejass. ) Deïïormat

&orum penas luat.

cfT

faciem ejus ; nam ex hilari triftem fa-

2 /.Sn uf ;z,ce/zjy;: AF e,eajy

$0

c.) z:lue.n-

ynitit Y

ubi mu-

lfd vel uüt

Cibiy-ac fcvitn ex Mibütara :

admodum fenem £. atigat clivus aliquis

lier mali aliquid meditatur ,. folet in

1re.1o£us ; H wer illum afcendendum

facie apparere.

lit s

tamaritum fedatum, & gravem

O£cecat.) Obfcurat ; in Greco enim

muher furens mtempm antia.

elt , oxorsi.

29. Speczem. ). Pulchritudinem, exi-

| Gx'&ca yx

at i yxtom.

&mf faccuna offendit. )

Syrus vor-

ftimans palun 1tudmem effe argumen-

hz]- lFVO

G :

nigram.eadm. faciet: fieut .eolor. ci-

tum probitatis.

y0

Lieu.

29. Mulieris ira , & irrevercntia, 5

" ,,,mcr-

&u(al

25. In medio proximorum c;m ) Cum

confufre magna. ) lra in quashbec

]i

fcilicet verfatur cum proximis, & vi-

Leverentm etiam in maritum , €e€X qUO

JELUS *

q! at

cinis fuis.

confufio , id eft, dedecus oritur', &

de

g (

Ingemu:t vir cyu:. ) Si forte de ma-

ipnominia,

LIBRI ECCLESIASTÍICI

144

», Mult

30 Mulier fi primatum habeat, contraria eft viro fuo.

jn pace m

31. Cor humile, & faciestriftis, & plaga (1) ;o.rdi*s, mu-

lier nequam.

) Pars

bitur viro

32. Manus :

debiles, & gen

-

f

ua .diiï'.oluta,. ïnulier, qua non

bea:ificat virum fuum.

, Div

*Gen.

vultus 1l

23. * A muliere inidum

fg&um eft peccati ;:& per illam

3. 6. oimnes morimur.

50 A tTll

um: nec mulieri

6. Dela

34. Non des aquze tuze exitum, nec modic

.

. Calut

nequam veniam prodeundi.

.

0. Dolo

3$. S1

non ambulaverlt a

d manum tuam , confundet te in

i

9.Inm

conípe&tu inimicorum.

36. A carnibus tuis abfcinde illam, ne femper te abutatur.-

ticans,

105 SiCl

"VUATUT XXVÍ

E

quam : qu

Proponit. iciffm laudes. bone mizlieräs, & vituperia mal;ä , 46

illius non

zelobype : fili

a cu[lodienda , tria timenda : duo contri-

antia , €? duo periculofa.

2 4 / lia

Ulieris bonae beatus v

5

ir: numerps enim annorum illius

fola

I. N

duplex.

Citus, Dury

2. A*MIII-

m

In p«ce nnA

Vit quietum

mortis..

LOPETEN

(13 Cordis. Jz ediz. Sixt. legi(ur

moria;w in þ

35 Amu!ierck.) Ab Eva..

3 Pa la

$0. S; primatum babeat. ) Vel viri

ineitia , qui quodammodo uxori fue

24-. Non des aque tue exitum, &c.) Si-

h? arft, )

nupfit; vel quia ipfa nobilior , &

cut aqua velin vafc, vel in alio cón-

€bita timen

- ample dotata.

ceptabulo conclufa , fi per rimulam

Py; f4&isk |

Coziraria. ) Molefta ;

grävis ;,50&

exitum . inveniit, vel paulatim tota

Wüm prg,

€j:s voluntati , juffisque repugnans.

efüiuit , vel fibi latiorem aperit viam,

RU boy

31- Cor bumsle ,€fc.). INumerat ma-

qua erumpat ; ita mulier, &c. -

imáa yni

$4 zom ambulavcrit ad. manum

la , que uxor nequam marito irro-

tuam. ) Nifi illam cuftodieris , apud

az'ar Buzile.

nifi

In

d Irj)

)Deje&umi, & aflli-

te habueris quafi ad manum

d(', dICt ]

&um.

,

ductum , & iimperium tuum fuerit fe-

mUS, qmü [

Plega cordis. ) Aflli

cuta.

Sitr yy

vulaus in corde.

&io(,- & quafi

ciet.

Confundetf £e.-) Dedecore 1te affi-

Jf qua;;

32. Manus debiles , &c. Quia om-

&tür hæc

ni: virorum alicritas perit , cum ma-

36. at carnibus tHis ab[cinde ilam.)

of

lam uxorem fe nactos eife memine-

À thoro tuo illam fepara fac&o di-

runt. ^ Vel mulieris defidio( defcri-

vOrtio , ut per veterem legem lice-

qllfzrfra' afk |

lim , qux

(0

bit'r inzenium , Jaborcm omnem-fu-

bat ,

qu& ux.orum rcxpudiul;n permit-

pmpom

gientis.

tebat.

C

mlbuS

Q« nou beatiftcst virsum fuum.) Là-

Te aburatur. ) 'Vua patientia, &

li

g

moderatione animni.

7TU

piooté , iþl eit q.& mifenup kacit.

"

CaC AXEOMOT- XXVIL

745

W.

?. Mulier fortis oble&at virum füuum ,. &

an*nös vitee illius

in pace implebit.

3. Pars bona, mulier bona, in

parte timentium Deum da-

u n

bitur viro pro factis bonis.

-4. Divitis autem, & pauperis cor

'bonumg in omni tempore

vultus illorum hilaris.

gr illäm

S. & tribustimuit cor meum, & in quärto facies mea metuit:

mulieri

6. Delaturam civitatis, & colle&ionem populi.

7- Calumniam mendacem , fuper mortem omnia gravia.

ette o

8.. Dolor cordis, & lu&tus, mulier zelotypa.

. .9. In muliere zelot

nicans.-

ypa Hægellum lingu&e omnibus commu-

ibutatufs

1o. Sicut boum jugum , quod movetur, ita, & mulier ne-

quam : qui tenet illam, quafi qui apprehendit fcorpionem.

, ii

7)

. rr. Mulier ebriofa, ira magna: & contumelia, & turpitudo

ltl«

ilius nor tegetur-

ro. Forte

6. Delaturaur civitatis.) Cum fcili-

2. Ulie? fortzs. ) Miulier ftrenua,

m iU

J

folers , prudens. : Italice di-

cet quis in civitate male audit , &

cimus, Dozza di valore.

páflim omnium linguis configitur, &

In pace implebit. ) In caufa eft, ut

laceratur per calumniam ; hoc enim

yn

Mu

n 9)

vir quietum &. tranquillum. evum

eft diz304 móNeeg , ut eft in Greco.

agat, ut « alibi Scriptura Ioquitur :

- Colletlionem populs. ) "Vumultum , &

moriatur in fenetiute.bona.

feditionem vulgi. Grece. &ewocic

0Y ÀS.«

g. Pars bona.) Sors bona.

:1130[') Si-

ln Parte.) lanquam pars ,

& forä

g. Flagellum lingue. y. Mulier enim

debita timentibus [Deum.

zelotypa querelis , expoftulationibus,

i alio coll*

Pro fatlis bouis.) lanquam benefa-

&c. maritum fuum agellat.

^ rimullm

jlatim £0

orum prg&mium.

Omnibus communican:s. ) HMoc enim

4. Cor benum.) Mens hilaris, & ju-

eft zelotyparum mulierum ingenium,

perit viáill

€unda , nimirum propter bonam uxo-

ut de fuis fufpicientibus paffim cum

&c

rem, -

4d m

5.

omnibus loquantur; cognatis, vicinis

H

4 tribus tirm-;i,t cor meum , €$c

amicis, &c.

lieris j u

In hac dicendi formula eft Hebrai-

IO. Siem: boum jugum, quod movetur.)

Anum « nl

finus,. qualis apud Àmoscap. 1. 3. &

Quemadmodum jugum collo bovis

m fuerit e

YI. Super iribus fcelertbus Dama[ch , 65

non bene herens, fed perpetuo agi-

fuper quartum non comvertam eum. NMi-

tatum , moleftiam , & dolorem , &

yt te Ræ'

detur hec phrafis refpondere [talice

vulnus bovi jugali facit: ita cum in-

nofire , cum dicimus , fozo zre, o

ter duos conjuges ; qui idem matri-

ipie l)

quatiro cofó , che temo affas neque

monii aratrum trahunt , non bene

T

enim , quod Hebraifmo illo quarto

convenit , multe exiftumt querelx,

m li

loco proponitur , femper tribus pre-

jurgia , & alia incommoda.

( LUID] Peïmii

cedentibus gxavius eft.

II. dra -

agna. ) Ad magnam iram

&

Biä/- Cum CW?I. anä(þ' Tt IV.

Bbþbb

æcienïi& '

746

LIBRIECCLESIASTICI

12. Fornicatio mulieris in éextollentia oculorum, & in pgl«

r 6i

?. 0m

pebris illius agnofcetur.

*Ihfra

I^. * In filia non avertente fe

918

, firma cuftodiam: ne inventjl.

4?-11. occafione utatur fe.

fpecies i

a. h

14. Ab omni irreverentia

4

æoculorufnejm cave, & he mireris?

cies facit

fi te neglexerit.

14. Co

15. Sicut viator fitiens, ad fontem os aperiet, &.ab omnmi

aqua proxima bibet, & contra omnem palum fedebit, & con-

füper pl:

tra omnem fagittam aperiet pharetram , donec deficiat.

?. Fu

Deiinc

16. Gratia mulieris fedulae dele&tabit virum füum , & offa

illius impinguabit.

X

35 In

Cundiam

. 17. Difciplina illius, datum Dei eft.

18, Muhlier fenfata ,

&

; tacita, non eft immutatio ei*uditæ

26. Vi

animza..'

temptus:

9. .G*ra-

27. Bt

Tavit eum

concitat maritu-m & ipfa etiam vi-

ccnofa, & impura non abftinet , ita

no zíluans iracunda: eft

falax adolefcentula, quacunque obla-

ta occafione libidini fuse obfequetur..

Contumelia , 6f turpitudo, ) Dede-

quis loco

Cus fuum ,; in Greco enim €

f

,

- Contra omnem palum fedebit. ) Pro-

ccipiat,

ftituet fe ad . omnem palum, &angu-

Eï!ldilt d

?;O'X,?/*OG'JVW &T g.

lüm, & amafios ad fe alliciet.

I2. Fornicatio,.) Mores inhonefti.

bene mo

Contra omnem [agittam aperiet pbare-

19. 6aj

In.extollentia oculóram.) AMpparet i.n

tram. ) Obviam cuivis telo phare-

óculorum igverecu,n*lia vite turpi

tram aperiet, prudenter, & fub alle-

Dl eratia

tudo.

Y

Mu/(.ü' þz;

lg palpebris

4

Is agnäjäcgtur. ) Ex

goria coneubitum defcribit.

i, .

Donuec defrciat)) Feffa potius,& laffa-

Didtrata,

oculis nimirum pudicane fit, an im-

taquam fatiata. l'antus libidinis furor.

pudica.

modsfh,

Nom avtrtente fe.) Non refugiente

16.. Gratia mulieris fednle.) Bmmm,

20- Omm':

quod in fedula muliere reperitur.

tümyig Tüyr

occurfum , afpectum, & collo

q giu m

:

0»[7'4. illius impinguabit.) Milarem vi-

virorum.

rum faciet., & fua forte contentum.

gener,

; Comingm«)

Fivma cuffodiam. ) Diligenfem, &

Ut enim animi mcror corpus ema-

vigilem adhibe cuftodiam. :

.ciat, ita mens hilaris etatem floridam

CUndæï Y

facit, & corpus impinguat,

2]. Sirgg

abutatur.

Urater fé. ) Corpore fuo imquice

ium fo] (

—I7. Difiplina illius. ) Gtece git.,

ma & -Ii(]

l44 Ab ommi irvrevéremtia oculorum

Üugpuu. feientia , prudentia ,. »f-oler-

ejus cave, ) Ommnes afpectus illius pa-

tia ;

C

titiam qfe.

rum modeftos, aut inverecundos, fu-

E& donum Dei.

Chritudo Y

Datum Dei eft. )

Ténttm q.

fpectos habeas.

19. Non eff immutatio, €c. ) $i na-

Ne mz';»-eris;fi te neglexerit.) $i fue-

&us es uxorem prudentem, & que

Aldcrem te

22' SI( er |

ris cum ea indulgens., & remiffus,

fibi commiffa arcana tacite apud fe

ne mireris, fi ad peccandum fiat au-

poffit celare, nulla eft res, qua di-

dentior.

j

cnum fit premium &lim uxore tua con-

»an( 0 eni

ferendum : 40 /»mutario, Grece elt ,

Ante San&J

15. 44b ommni 44;44 proxima biber. )

dyrd/equa , & id fignificat , qued

þefits

Ut viator valde fitiens ab aqua etiam

: E:)

k

QAP U: xXVI

74

n pal-

Ic. Gratia füpra gratiam, mulier fan&ta, & pudorata.

4-.Omnisautem ponderatio non eft digna continentis animze,

1nvent

41. Sicut fol oriensmundo in altiffimis Dei fic mulieris bonze

fpecies in ornamentum domus ejus.

fniteris,

22. Lucerna fplendens fuper'can

delabrum fan&tum , &fpe-

*

cies faciei fuper aetatem ftabilem,

b omni

23. Colümn:e aures fuper bafes argenteas, & pedes &rmi

; & COu

fuper plantas ftabilis mulieris.

24. Fundamenta seterna fuper petram folidam & mandata

Dei in corde mulieris fanctz..

.

ïgm

25. In duobus contriftatum eft cor meum, & in tertio ira

cundia mihi advenit :

enudita

jens per inopiam, & vir fenfatuä con-

26. Vir bellator d€fiC

temptus:

»nfgreditur— a jüftitia ad peccatum

1. Gte

4.27. Et qui tra

» Deus pa-

m nd

ravit eum ad rhomphzeam.

bffinet , tta

28. Duze

1nqué obla-

Bbbbb

objequetut.

quis loco pretii dat, ut alijuid aliud

moderatio animi diu in domo p&rfe-

Jir. ) bro-

accipiat.

verans, ut fcilicet eam regere, ma-

rito adeffe, & libcros educare poffit.

n &angü'

& bene moratz. -

Erudita anima. ) Ufcoris fapientis ,

23. Columue aures G'c. ) Quemad-

Jicret.

yrit p

19. Gratia fuper gratiam. ) Multi-

modum pretiofe funt, & oculos fua

lo phate-

plex gratia, cumulus gratiarum.

pulchritudine tenent columnz aureg

Malier fan&a.) In Greco. eft, me7

*

& Tub alle-

argenteis bafibus innixe ; ita mulie-

Jfrdelis.

ris greffus gravis , & modeftus, &

.Pudorata. )

Pudens , verecunda',

egreffus rarüs, « tantumUflcefl'arius,

;lni:JiSsö( .mï*"

modefta.

24. Fundameutaaterna, 60.) Quem-

pidinis furof-

le.) Bonum

20. Omnis autem ponderatio.) GQuan-

admodum fundamenta, que vivo la-

peritut.

tumvis magnum

pidi imponuntur propemodum ster-

genti.

Pondus auri, vel ar-

na fant; ita divina lex in corde mu-

Hiluem Yi*

Cogtinentis enme.) Catte, vere-

lieris fancte firmiter fedet, tanquam

corus, &t*

cunde, pudentis mulieris.

in folido fundamento.

OI. Sicut fol oriezs, &fc. ) Quemad-

25. Im duobus contriflatum eff.) NMi-

; Bol

mum fol fuo exortu mundum illu-

de dicta fupra hoc capite n. 4

Zthræce 6&"

ftrat, & hominibus, & animabuslz-

25. Vr bellator deficiens per £nopi-

titiam affert ; ita mulieris bone pul-

ztmi) Vitio Principis, qui charum il-

1enti3 r

Mer

chritudo ljux quadam eft, & orna-

lum habere debet, & ftipendiis alere,

dO gm DCI

mentum domus, maritum letum, &

Vir fenfatus comtemptus. Q MM pru-

) r 04

alacrem: reddens..

dens,eruditus literis.

Grzca vim ha.

6t

29. Super candelabrum[zntüum.) Cin-

bent,ipägsg c'uytTO) €Zy axuf5aNo deo,

cenm 4 q' :

;id

delabrumr nimirum aureum, quod in

vir; fapientes , O'c. cum dejpetli fuerint,

jtt 91

ü

Sanéto erit, id eít , in tabernaculo

tanquam rejectamenta viliffima.

)9

t33 COf

ante Sancta Sanctorum:

ó

27. Quis transgreditur, 6&97. ) Quia

IAOTE

ace P

E; [pecies facie [uper atatem ffabi-

juftitia, & virtute deficit. ad nequiti-

Ü

qllü

lem.) Sic pulchritudo corporis, &

am, « peccatum,

ab :

748

LIBRI ECCLE$1ASTICI

28; Duaz fpscies difficiles, & periculofae mihi apparuerunt

«. Sic

hiominis

difficile exuitur negotians a negligentia: & non jui*ti'ücabitur'

6. Va

caupo a peccais labiorum;

bulation

-

CAPUT XXVIL.

7. Sic

bum ex.

Ob z'nopizzm,'- €? amorem divitiarum multi delqufuht:' zfz'güaf Do-

$A

mini conflanter [ervandus :;tentatio probat eum , qui tentatur ;

eft homi

Jequenda juffitia ; inconflantia fTulti , €&? modef]ia in verbis

3. $

ervanda ; fecreta amici non revelanda : de an-

poderen

nuente oculo ,. & infidiofo.

piternun

10- V*

Ropter inopiam multi deliquerunt, & qui qu&tit lo

Fa

p

pletarl avertit oculum fuum.

qui ope

zL

2. Sicut in medio compaginis lapi

dum 'païus figitur, fic &

bus inigl

catum.

inter medium venditionis , & emptionis ;antgu&i-.abvitur pec-

p d

3. Conteretur cum

'(.i!e'li-nquenïtze deli&tum.

ficut Jui

4. Si non in timore Dom

z

p

vertetur domus tua.

ini tenneris te ,-m)ülanner ? cito fub-

8. I IZ

s. S.'icüf

l-'is N )

—þP/ir;zïUif eum.ad vo.

772

Turina a fi

zphaam.) fVïor:ti *

c-;s'läac,eci, fupra c 7. 20. lib. 2. iVla-

or, & ng

cedi eum- deftinavit.

chab. c. 1. 35. & alibi.

Multi pro-

iit, i.

duo

pter pecuriam, aut propter pecunie

29. Due [pecies. ) Duge res, vcl

inopiam peccant: itaque fenfusidem,

Turfures :

genera hominum.

batus voly

Neglzeültis. ) Legis divinz; nam

ive legas ddiaQoeo» , five Qizpopo».,

voluntaten

in Grzco eít zquguéAna , qu& pecca-

«uverrit .oculzzm]üum. )A div'inet legg,

X bong c

tum fignificat: magna lucri cupiditas

& przícrpto virtutis,

efficit, ut divina mercatores aliquan-

Q. Sicut £ medio !comlpdginis, &56. )

Ittinete o

illes, &

do negligant.

x

Quemadmodum fítipes , circa quem

-Cazgpa.)

: E

In

ftitor, .neg'otiatof.'

Ka-

paries edificatur, omni ex parte lapi-

&f far

c4Àog proprie ille eft , qui minutim

dibus premitur,, ita inter ementes,

7. Sint.

vendic xes.efculéntas, aut potulentas.

thodum a

& vendentes quoddam. certamen eft,

4 peccatis labiorum.) Mlendaciis, &

quod decipere fe invicem contrahen-

e& "4/71 ftat,

perjuriis, que hujusmodi hominibus

tes conantur , & ad fe utilitatem tra-

It Vetbum

valde famiharia funt.

here , etiamfi cum peccato conjuncta

COtdis oft«

todo cud

fit, quod eft ad fe ipfum peccatum

opter. inapian).,,"ifc. ) Mutlti

traheres & illud quodammodo

pze-

P. dnte

I.PR

peccant, ut inopiam przfen-

mere, illique adhzrefcere.

mo'nem ali

temn, aut imminentem fugiant , men-

^. Comreretur cusm dc[inquentæ deis-

Tfühm'o.'

dacis , fraudibus., furto ; fonins

m.) Sed delitum ita fibi adhaien-

9' P 0der

etiam . vulgando corpus, &c.

In

tes .

peccatores m rpinam fecum tra-

55 emiff

Graco eft ydoi dàizQoes, aliqui ta-

het.

4 Tezmueris te.

3* Donefte

men legunt J«góes ; eft autem 3iz-

) ,Adhæferi—sk timori

E

$ogoy ch.unia, ut ex aliis Scripturs lo-

Dei, & juftitiz.

CAPUT XXVIL

749

anwtunt

- $. Sicut in percuffura cribri reman

.

EX

ebit pulvis? fic' aporia

ificabitur

hominis in cogitatu illius.

6. Vafa figuli probat fornax, & h

oxiiines; juftos ;entatio tri-

bulationis.

7. Sicut rufticatio de

| ïigno oftend

a

it fruK&*um illius, fic ve;*ï

bum ex cogitatu cordis hominis.

.

tini D

JH

..&. Ante féermonem non !

audes virum -: heec enim tentätid

eft hominum.

Vrl

-9. Si fequatis juftitiam , apprehendes ill

am:& indues quafi

,

poderem honoris, & inhabitabis cum ea, & proteget te in fem-

piternum, & in die agnitionis invenies firmamentum.

-xo. Volatilia ad fibi fimilia conveniunt : & veritas ad eos,

ent locui

qui operantur illam, revertetur.

1II. Leo venationi infidiatür

f

u, fci

emper : fic pve.ccata' operanti-

ytur pec

bus iniquitates,

12. Homo fan&tus in fía

pig:f;tia manet iïcut' fol: nam ftultus

ficut Juna mu;at'ur..

Bbbbb4

13; In

, Gito fqb-

3. Ifz þencufzþia aribri remanebit pul-

lz die agmitiómis. ) ln die judicii,

vis, 6c.) Quemadmodum cum cribro

cum Dominus de cujusque. bene, aut

* Sicut

male factis cognofcet.-

farina a fürfuribus feparatur, tenui-

Cui fir-

or, & melior pars per foramina de-

Ipvenies fermamentum. )

*

Multi gto-

fluit, in.cribri vero dorfo remanent

4nüs , & inconcuffus infiftas, & inni-

£Arls$.

gr pecinie

furfures 5 ita cum quis mente pertur-

10. Volatilia , &c. ) Sicut aves ad

enfasidetm

batus volvit animo, que illi contra

: &æ:pg();ï'.

woluntatem .acciderunt, &c. lat&,

eas, qua funt generis ejusdem , fe

|divina lg

& bonz cogitationes avolant, quas

conferunt ; ita veritas ( practica fci-

licet , & moralis, quz eft virtus,

retinere opertuiffet ; remanent vero

4 ini! ] f)ff' )

triftes, & animum aporia, id eft, an-

juftitia) eos fugit, qui jufti, & vir-

guftia fatigantes., & vexantes.

tute prediti nonfunt, tanquam diffi-

cira que

miles fibi , cum quibus fociari non

ex parte 131)1'

7. Sicut rufficatio , &c. ) Quemad-

O

audet ; & ad eos fe confert , qui il-

r ementeh

modum culturam arboris ( hoc enim

5

lam colunt ; & cum illis commora-

certame ^

eft ruflicatio de ligno) fructus indicat ;

tur.

; Contr

ita verbum quafl fructus, & partus

II. Leo venationi imfidiatur, 6$c.)

icilitaäcqx :fa-

cordis oftendit, quale fit cor, & quo-

Sicut leo infirmioribus animalibus

ato conJube"

modo cultum fuerit.

infidiatur, eaque capit, & vorat ; ita

jn

g. Ante j?rm&ägm. ) Anteq

:

peccatorum: fuorum dentibus homines

JmmOdO

Pi'öf

monem audias.

uamA fer-

conficiuntur.

Ie

"

Tentatío: ) probatio.

I2. Maner ffcut fol. ) Conftantiam

u

"

Q. Poderem.) Meftem usque ad' pe-

fervans , & fibi femper fimilis.

f

X g

des demiffam : veftem. talarem, qu&

; fcum 6

U: [una mutatur. ) " Narius., incon-

te honeftet, & omni ex parte foveat,

Eu tegat.

ftans , -ïmodo hilaris,mpdo triftis, &c.

.[eri d

759

LDIBBRL NCGOLETtPIXSILIICI

M. N

13. In medio infenfatorum , ferva verbum tempon . m me-

dio autem cogitantium aHïduus efto.

nu

IUdil V

p

Ul

14. Narratio peccantium odiofa, & rifus illorum in dehc.us

J

concordat

peccati.

15. Loquela multum jurans, horr:püatmnem capiti &atuet,

,. De

]

nlch

vigs

feli

& irreverentia ipfius obturatio aurium.

16. Effufio fanguinis in rixa fuperborum, & maledi&io il lIo-

j. At

Ó

rum auditus gravis.

]

f(

&

;;

Upet

fc

17. Qui denudat arcana amici, fidem perdlt, & non inve-

Riet amicum ad ammum fuum.

tet os fuu

18. Dilige'proximum, & conjungere fide cum illo.

7. Mu

02 Q

19. Quod fi denudavens abíconfa 1lhus, non pexfequerls

poft eum.

laga dol

-20. Sicut enim homo qui perdit amicum fuum, fic & qui

29, Et

perdit amicitiam proximi fui,

dem pro

21. Et ficut, qui dimittit avem de manu fua, fic; derehqm&l

peribit n

prox1mum tuum, & non eum caples.

30 Fac

22. Non

, & no

13 SerUA fveräzm temfart ) Inum«

Grave eft audire maledicta , & con-

liter enim pxoteltm, audientibüs in-

vmm quz ipfi in alios jaciunt. .

2l Nm £

fenfatis, qui ex illo rion proficiunt.

Op7. Eudem perdit. . Fidem hlhc.

1 10

Vel fenfus . eft,

Maledi

' Cogitatitium.) Borum, qui funt me-

efficit ut nemo illi

ditabundi ,ac p: oinde etiam prudentes,

fidat, & arcana committar illius fidei.

Onatio co]

INam qUISun fibi metuit, quod altexi

maledittüm

14- Odiofz. )

) Odio digna, quia aut

vidit accidere.

tionem

peccatüm, aut periculum peccati ad-

Ad amimum fzum.) Pro voto, &

4 M/ku

ducit ; quare in Graco eft teosox0i-

defiderio aniri fui,

qualem lpfe de-.

fopemzo

M 0fe/z:ltculnm.

fiderat.

Nemoó enim cordatus eum

eue&, "

In deliciis pecmzz ) Sibi énim pec

ámicum volet, quem fciat in arcanis

It licet de .

catores placent in peccatis, & in eo-

tegendls fidelemi non effe.

A dzng

rum nárratione deliciantur.

I9. Nen perfequeris poff emm. ). Fu-

]37 &l at

15. Forrzpzlzztzanem cdþ;t: þizttaet )

giet a te, & fruftra eum fequeris, ut

W toachísc

Horrorem 1ncum:, adeo ut Cdl)lul eri-

aimcatiam refarcias , quam revelatio-

pantur, quod iis accidit, qui fubito

ne fecreti violafti.

Afmo €im a

inimicum N

pavore cohorruerunt.

QO. Perds amicum /z'mm. ) Moræ

Inlandr.

Olturatto aurizm, ) Pie enim aures

fublatutmn.

QIM! i.

irreverentiam jurattis ferre non pof-

funt.

Perdit Ammzcitiam þraxzmz ) Viola-

4) ]/r [Mr

Olim Jüdzi blafphemiam au-

tione fecreti ; ut enim mortuus non

bi

af lens à

dientes manus auribus admovebant,

revivifcit, ita qui animo 'eft abalie-

& illas claudebant

fic audtentes fan-

nató pfopter non cuftoditum fecre-

/ndy /mg,

&um Srephanum , quem ipfi blafphe-

tum, reconciliari non poteft. — Gra-.

va P'feh

maífe putabant , comzémgweramt ewres

cus textus fic habet :

Zf f cjwt.c /mfem

825

AGorum 7. $7.

mtf'rj ece rit, A TR amiciltam twl non

HP er fty [

'Wdabxt &

16. Maleditkio illorupa audius gravis.)

;rztcrfec, 2;.

CAP U T' XXWQ

"51

:inme-

ml

. Non iïluufm fequaris, quoniam longe abeft : effügit enim

: quoniam vulnerata eft anima ejus:

quafi caprea de laqueo

VT

23. Ultra eunynon poteris colligare. E

t maledi&i dura ef*

"

concordatio :

j fate,

44. Denudare autem

Yi

amiei myfteria , defpeþatio eft animoe

i

&i

E

*

felicis,

*

108 ill

f

25. Annuens oculo

abricat iniqua, : nemo eum abjiciet:

36. In confpe&tu oculorum tuorum condulcabit os fuum ,

R

jon inve

& fuper fermones tuos admirabitur: noviffime autem perver-

tet os fuum, & in verbis tuis dabit fcandalum.

m.

)

57. Multa odivi, & non cozequavi ei, & Dominus odiet illu

ate

Vi

&

vfeque

38. Qui in altum mittet lapidem, fuper caput ejus cad

plaga dolofa, dolofi dividet vulnera.

29. Et.qui foveam fodit, incidet in eam : & 'qui ftatuit la-

*üc& "

pidem proximo, o

ffendet -in ed s & qui laqueum alii ponit,

xeliquit

peribit in illo.

LI

3o. Facienti

nequ'ïiïïmüm confilium ,. fuper ip-fum:devolvg-

| 4 N9t

tür, & ngn agnofcet, pnde gdveniat illi

lsss

31. Dllu-

, &or

1cunt.

QI. Nom emm capies. ) Mide dicta faþienter fis locutus, ut adulatores

hod

fáciunt;

11

idem fauit.

23 Maledi&li eff cozcordat10. ) Con-

Pervertet os [aum.) M utabit 0s fu-

: nemo illi

um ; contraria dicet.

cillius fidei.

donatio culpzm facilius obtinetur ob

maledictum , quam ob arcani 'rcvela-

dg "verlis tuis dabit j&dndalgm.) Ex

, quod at

tionem.

»

verbis tuis tibi perniciem ftruet.

Q7. Multa odivj , &fc. ) Multa pec-

24- Myfleria.) Secret

cata: odio habui, fed nullum xzque

o voto, &

Defperatio, eff anima anfeltcis.) -In-

ln iple d

felix eft, qui fecretum retexit, defpe-

fumaverfatus, atque hoc: imo etiam

oidatos eum

ret licet de amicitia refarcienda.

Doiminus hujusmodi homines detefta-

tur.

E*t jn arcari

Q.S.--A;z;znen: aczglq.) Quafï affenti-

ens, & blandiens , cum tamen ma-

Q9. Plaga dolofa doleff drvidet wul-

e'enm. )f

lum machinetur, & dolos paret.

gera.). Ut nimirum partim vulneret

n fequeris,it

Nemo eun aljicict. ) Nullus tanquam

eum,qui petitur icu, partim ipfum

m revelatio-

inimicum réjiciet, adeo callet artem

percutientem: qui enim clam, & per

- dolum alium fica, aut telo aggredi-

fimulandi, & fe pro vero-amico ven-

tur, vel feftinatione , vel perturba-

j ) Mu

dicà ndi.

Q6. Íz cmjþe&u oculorum..) Cum ti-

tione rimoris etiam feipfum vulnerat.

5 ) Vil

20. Faciemti neïu';jïmum aonfliam.)

bi prafens adeft.

portuf 007

Condaulcabit os. fumm. ) Condulcabit ; Quo alicui malum machinatur.

d abilie

in Greco enim eft. gAwxayeT ,. dulcia

Non agnofitt , 6c. ) Deus enim illi-

verba p)*aferet,

us peccatum ulcifcetur , ea ratione,

ylitd feffe:

j

Super fermones . fuos 4

dmirdäifnr. )

& via , quam nunquam fufpic:u

ím

; ufen

qdih f

Jj nl

Laudabit, & probabit a te di'&a,quafi' tus eft.

/52

LIBRIACCLESLASTICI

31. Hllufio, & improperium fuperborum & vindi&a ficut

y Il

leo infidiabitur 1lli.

i Deo

32. Laqueo peribunt, qui oble&antur cafu Ju&orum do—

& M

lor autem confumet 11105, antequam moriantur.

[2

5

33. Ira, & furor, utraque execrabilia funt, & vir pecca-

tor continens erit illorum.

M

931

UAXTUIT- XXVIII

proxi

l

10 À

INou appetenda voindi&ka , [ed offenja remittenda : ab ira, ac lite

iL H

ceffandum : mala lingua , && pericula ipfius, & de tertia lingua :

turbabit

(

aures Je pzendæ adver[us linguam nequam , orzque

TO1CICIaT

fremun. imponendum.

Ia. S

Cündum

Deut. !

Ui vindicari vult , a Domino mvenlet vmd1&am &

Qum füb

32-35.

peccata illius fervans fervabit.

Math

p. G

?. Relinque proximotuo nocenti te & tunc deprecantl tibi

effund

614

Mar

" peccata folventur.

14. 3

I. 25

4. Homo homini refervat i iram, & a Deo quaerit medelam.

Rom.

expuer

4. In hominem fimilem fibi non habet mlferlcordlam, & de

afcunty

12.19. peccatis fuis deprecatur ?

r r

Ipfe

$ Gm

31- Illnfro ,

:mpropermm. ) Quo

Peccata

zlius

Thortalis

fervans /ervab;r )

Merog,

alus illudunt, & improperant.

Deus illius peccata affervabit in me-

Infidiabitur ili..) idem eft, quod

moria, neimpuniti fint ; merito enim

Pj ) ]

præcedentl verficulo dixit, sez agmo-

qui aliis condonare non vult, mife-

Qui g

fcet

L'-

ricordiam a Deo non invenit.

Unact i f

32. Laqueo. ) Quuem aliis capiendis

2. Relinque,. Efc ) Dimitte , con-

W5 woprtie

11)?

pofuerant.

dona, Grece ag)'

]mmzt

Dolor autem 65c. ) Magno dolore

ait Cm iftus :

HOC C& quod

i c:ms

conficientur, ammadvertentes, quam

Dimitite,C d:m;.ttem;m.

ln m

Lac.. 6..37.

male iis doli fuccefferint, & quam

I 1'61114

gr:ves peenas propterea lIuant.

Nocenti te.) '"libi

et conftructio

COllumm t

33. Continens erit, 6&c. ) Grace eft,

ræca.

Uelcenei.

Pecca-

eryugm'm,, compos , partieeps.

3. Quarit medelam ? ) Scribitur

l 1125

tores enim , id eít, mali, in iram,

cum pun&o interrogationis, quafi di-

R, Ut&&

& furorem funt

proclives.

ER

: fruftra falucem a Domino que-

9 7

J

14l

Catachrefis

magis enim ille ab ira

ut, aut in morbis fanitatem , /a7:» ,

DC[ f

poffidecur

Sic morbum habere dici-

ut eft in Græco id'eft, curattonem.

mur.

chþæ ij

Pade, quu

4. Hominem [hmilem fibi. ) . Habet

l. lürer

llj vindicari vulr, &$c.) Senten-

emphafim ; par enim eft nos fragili-

Q*

tia eft , cupidum ultionis ul-

Catlb no(ítre nobis confcios,

aliis æque

tmgxhbus, ut. nos condonare

Pir bete;,

tionem expectare debere a Domino.

Tütim fufi

* &(lm

^ l- D

CAPUT XXVIII.

753

Q ficut

-& Ipfe cum caro fit, refervat iram, &

propitiationcm petit

m : d-

a Deo : quis exorabit pro deliciis illius ?

6. Memento noviflimorum, & define inimicari.

7. Tabitudo enim, & mors imminent in mandatis ejus.

I

9. Memorare timorem Dei , & non irafcaris' proximo.

9. Memorare teftamentum Altiffimi

;« def;pice ignorantiam

proximi.

l0. Abftine te a lite, & minues peccata.-

, &t ]i

turbabit amicos

1£1. Homo enim iracundus incendit litem j & vir p'e&*cator

UTR

micitiam.

, & in medio pacem h»abe»ntium,immittet ini-

li

I2. Secundum enim ligna filvze fic ignis exardefcit: & fe-

cundum virtutem hominis, fic iracundia illius erit, & fecun-

(dam, &

dun fuübftantiam fuam exaltabit iram füam.

13. Certamen feflinatum incendit ignem: & lis feftinans

:bami tibi

effundit fanguinem : & lingua teftificans adducit mortem.

14. Si fuffiaveris in fcintillam, quafi ignis exardebit : & fi

;edeloim.

expueris fu

e profi-

;m, & de

cifcuntur:

per,þi"llam , extinguetgr : utraque ex or

Ij. Su-

« Tpfe

$. Cum caro ft.) Vilis ', fr-.agilis,

mortalis.

Quemadmodum in magna lignorum

/ervdül! ^ )

ftrue, aut magna fylva magnum ex-

r'äbic in me-

Refervat iram.) 'lenax eft irg.

citatur incendium , ita pro modo vir-

Peziz.) Audet petere.

tutis, id eft potentie, major aut mi-

merito enim

Quis exorabit pro delitlissllius ? Per-

nor exardefcit ira.

yult , milt-

Venif.

tinaci ira fe indignum reddit , cui De-

Secundum [ubffantiam,6c.) Divitie

us propitietur.

mitte , CO*

6. Inipicari.) Define exercere ini-

ampliores magis fuperbum 4faciunt,

magis iracundum ; ut enim fuper-

)C dt, qlïo.

micitias, mortis, « aliorum extre-

biz, fic iracundie funt fomentum.

! dimdtemith

Inoruimm méemor.

. Tabitude. ) Gr&ce xancæGoþ:ï,

Exaltabit.,) Augebit , majorem fa-

ciét.

: cgnfhu&iü

trefcentis.

corruptio corporis poft mortem pu-

13. Certamen fefxzinatum.) Conten-

lz mandatis ejus.) Stgppïe, perfeve;

tio, & rixa precipitanter ab iracun-

Sorbitur

ra, ut eft in Greco, £upey &yTOÀ«iC.

'dis concitata.

leceudit pguem.) Bilis, & Ch.()ïeræ.x

niSJIqM )u

Q. Teffamentum . ALrifemi. ) Legem

Lis fefftnans.) ldem eft,

)Omino qüæ'

et.

quod ceri

m , A0 1

Defice ignarän?iam proximi.) Parvi

tamen feftinatum.

curiine

pende, dilfimula, parce, remitte.

Livgua teffzfcans ,€7c. ) Sepe enim

;y Hb

Yl. laecendit litem.) Contentionem.

quicontra aliquem teftificantur, illum

Grzce enim eft uzy.

in periculum adducentes, inde ma-

s fudi*

)

Vir peccator.) Sceleftus, ac nomi-

dum.

gnum aliquod patiuntur- incommo-

i

, Aiisst

natim fufurro.

Onare:

I2. Secundum enim ligna [ylfva, &fc.))

14.. 54 fuffleveris, &c.

PA

)

EU SCG

Sencentiæ

Ij4. cum Co;lw. Mezech, T IF.

754

LIBRI ECCLESIASTICI

153. Sufurro, & bilinguis maledi&tus : multos e

2

*

mm turba-

bit pacem habentes.

qu

»1

16. Lingua tertia multos commovit , & difperfit illos de

26

cente in gentem.

imufto

3

IT. Civitates muratas divitum deftruxit.

, & domos magna-

Z

ä

torum effodit.

bit n i

18. Virtutes populorum concidit ,

. & gentes fortes,- diffolvit.

lo, &

ig. Lingua tertia mulieres viratas ejecit, &- privavit illas

28. $

laboribus fuis.

& ori

t

20. Qui refpicit illam , non habebit requiem : nec habebit

29 À

amicum , in quo requieícat.

n

facito f

.2r| Flagelli plaga livorem

facit : plaga autem ljnguæ com-

30. E

minuet ' offa,

z

fpetto i

22. Multi ceciderunt

in ore gladii, fed non fic , quafi

bilis in 4

qui interierunt per linguam fuàm.

^

[ EEE

23. Beatus , qui tectus efta lingua n

equahï ,qui in iracun-

(t) lp E

diam illius non tranfivit , & q

.

ui non attraxit jugum illius ,

2$. Morj

& in vinculis ejus non eft ligatus :

E

calumniato

24. Jugum enim illius ; jugum

ferreum eft: & ifinculufh

Wurto, «

ilius, vinculum aereum eft:

quia fape.

Cum Quis c

25. X»Mo.rs

TCu$ vexan

mortem m

eft , fxpe accidere, ut parva conten-

dum eas viris fuis exofas facit.

Ejecit. ) Domo, Q.& thalamo. fuo y

re animum

tionis fcintilla in magnum crefcat in-

V hurimur

cendium , fi pertinax aliquis , aut lin-

Laboribus [nis.) Opibus, & rebus

gus impoczens fit : ficut e contra, ri-

labore , & induftria partis.

intathia ad)

-90. Qui refpicit. illam.) GQiui aures

totim vity

xarum femina, vel uno verbo fapi-

Tl morg

enter, & in tempore prolato elidun-

illi, & animum accommodat.

tur, ad eum modum, quo ignis fcin-

2t. Plaga.) Percuffio.

äc'üiUSqu j

tilla, vel fputo poteft extingui.

Congminuet offz,) Magnum dolorem

. Drferngs,

afferet, & robur comminuet, & fran-

m fentes

16. Lingna tertta.) Quz inter duos

cget.

.

Dtég repe

amicos tertiam fe infert , & difcor-

Wa i Py

dias inter illos ferit.

22. Mxzlt: rccz'dc;;zmt, &c.) Senten-

tia eft , multos

fïeqnemï 4

Commovit , €&€ difperftt , &c. ) Con-

occidiíTe.

gladio, plure-s. lingua

turbavit, & proprios lares deferere

^5

25- Pl*;fn

coegit, & alias alibi fedes quarere.

D.

In iracundiam iMlius nen trdrzf-

nebit.) No

vit.) In furorem, aüt excandefcen-

à0t maledic

17. Cheitates, €c ) Ipfas integras

tiam ejus non incurrit.

àit homiil

civitates evertit , & Principum do

,

Non attraxtt jugum . illius,

Efr) Ju-

mos fubruit.

Perdéntibug.

gum illius non fubiit, nec illius vin-

Üitinelj,

Ig. Vzrtures.) Vires, eäzercitusipfos

culis irretitus, & conftri&us eft.

concidit.

24. Jugum ferreum, 6c.) Durum,

Ottietur fin

Biütcienne

19. Viratar. ) Wiriles, viragines ;

grave,animum excrucians , & quod

l

&yägefag.

patienter vix ferri poteft.

N.

^i 1

*

1 Qocebi

CAPUT XXVIII

755

|urba-

2f. Mors illius, mors nequiffima ; &utilis potius infernus,

-

quam illa.

llos de

26. Perfeverantia illius non perm

'anebit 3 | fed obtinebit vias

injuftorum : & in flamma fua non comburet juftos.

mágna-

57. Qui relinquunt Deum , incident in illam, & exarde-

bit in ilis , & non extinguetur, & immittetur 1n illos quafi

liforit

leo , & quafi pardus leedet illos.

*

»

*

-

vit las

28. Sepi aures tuas.

fpinis, ling

uam nequam Anoli audire ,

& ori tuo facito oftia , & feras. ( 1)

habebit

29. Aurum tuum, & argentum tuum confla: & verbis tuis

facito ftateram , & fraenos ori tuo rectos.

J cöm-

30. Et attende, ne forte labaris in lingua, & cadas in con-

fpe&tu inimicorum infi

Qigntium tibi : & fit cafus tuus infana-

5 quaü

bilis in,'mortem. :

D

Ccccce 5

CAPUT

| jtacut

(1) 42 Esit. Sixz. 4(15[4?21*27* bt verba : auriDus tuise

incendio illius tutos przítabit. Am-.

o8. Moriillizs, $c.) Mors, quam

buret fortaffe, fed non comburet.

calumniator affert, maledicus, aut

fufurro , pejor quavis morte naturali,

27. Bu relinquunt Deuny,6c) Sen-

Jinculum

tentia eít, eos, qui Deo relicto fe ma-

quia fepe infamis eft, & acerba, ut

culant fceleribus , obnoxios effe lin-

cum quis cálumnia traductu

stanquam

u

reus vexatur a judicibus

certe (fi

guis maledicorum , qui in pravis ho-

—

iortem metaphorice fumamus pro

minibus amplum inveniunt maledicen-

tiz fue.argumentum; hos ergo maledi-

|Jarmo. fuoy

re animum eicuciante ) diuturnior

3lb

ut plurimum eft, quia calumniam paífo

ci quafi pardi , aut leones lacerabunt. .

infafnia adhzrefcit, quam eluere per

99. Sepé agres, €c. ) IMetaphora

|

: & rebus

fepis, oftii, & ferz, docetei lingus,

totam vitam non polfit, cum inte-

: Qui qutts

rim mors naturalis breviori fpatio,

quam nequam vocat, aures non effe

faciliusque

morientem conficiat.

accommodandas, & linguam noftram

)dït-

eft. ejus-

diligenter cuftodien

dam.

Inferzus. ) Sepulchrum :

QO. dUF II

& ) Aurum, &

; dolotr

dem fententiz priort hemiftichio ex-

preffs repetitio, quo

d orationis fche-

argentum tuum confla, ut ex eo fa-

it &fran-

ma in Proverbüus ,

& Ecclefiaítico

cias ftateram , qua libres, & expen-

N Centeli*

frequens , ac fere perpesuum eft.

das verbatua, utque ex eis facfms frm-

-

num ori tuo.

j Id

26. Pf:r]ä*verünti;z Mlins nom perma-

Redlos.) R

eCtum frznam t'u-;w eft,

uebiz.) Nondiu calunniatrix lingua,

cum nec nüimiüm filemus, nec nimi-

aut maledica, &c. permanebit ,

eo

aut hominibus calumniatorem ipfum

um loquimur, fed quando, & quan-

n

tum reéta dictat ratio.

;

Pexdenti'bus.

$0. Cadas im conípetkn Iglaticorem. )

L J«

Obrinelit vias injufforam. ) Exm

U;l

llins Yif*

lnimicis audientibus aliquid impro-

(l

fortietur finem, quem tandem injufti

vide loqtlzlris, ex quo tibi pü*iculum,.

(tqs e

nancifcuntur , male pereant.

aut damnum crees, quod reparare non

)

puri:

Flemma fme mon comburet juffos. )

poíffis, quodque te in mozxtis difcri-

-

[;ga & 'qm.)(

Non nocebit juftis , quos Deus ab

men adducat.

LI

756

IV,IKBR&I ECCLESIASTICI

C-A PU D UXNXIX.

6 E

&t verb:

Per mutuum . fübveniendum — proximo , fidesque. mutuanti. [er

". 9dl

vanda : & quamquam multi fidem fallant , non tamen ob id cqf-

det. dim

fandum ab eleemofyna , cujus. laudes. defcribit :

fideju[Jori. gra-

$. $n

lia babenda eff , fidelque fervoanda : in qui

1llum inin

bus confiftat

tnitium, vite bominis diferit , &? de vagis ,

.9. t

C? ingratis bo[pitibus.

beneficio

10, Mul

Ui facit mifericordiam ,foehel^atur proximo fuo : & qüi

I.Q

:

gratis tin

prevalet manu , mandata fervat.

1t, Ve

2. Foenerare proximo tuo in tempore neceffitatis illius , &

eleemofyz

iterum redde proximo in tempore fuo.

M

*

12, Pro

3. Confirma verbum , & fideliter age cum illo: &.i

n

OITIIü

piam ejus

tempore invenies , quod tibi neceffarium eft.

1. Per

4. Multi quafi inventionem zeftimaverunt foenus , & prse-

.

& DOn 35j

iliterunt moleftiam his, qui fe adjuverünt.

5. Donecaccipiant ) ofculantur manus dantis

Nk—

,&in p-ry'o-

miffionibus humiliant Vo;:em fuam.

6- li] Temp

6. Et

Telituendum

Pjfula,

ERE

Vmpus redd,

yus fgcit- mifericordiam, ) Qui

inftruit, fecundum vero eos, qui mu-

erha tajj

1.Q

mifericors

tüo accipiunt, quos monet, ut me-

Qte ferre, [

proximum.

4eR )& bAenignus in

minerint reddere in tem

x

debent.

pore , -?uod

TéDetenten

Feneratur proximo [ae.) Mutuodat

^

Miumani

gtatis

nam fcnus hic in bonam par-

9

Cosfirzma verbum. ) Faüis pre-

EMPW VU

tem accipitur.

Alioqui enim ufure

ftando, quod ore pollicitus es.

?rile, )

y

dv

jure naturz.vetice funt.

Vel fenfus

Cum ilio, ) Cum eo ,.qui mutuun

eft, benevolentiam, quafi fcnus re-

dedit.

derint.

quod àtri, (

portat, & promptam amici volunta-

4. Quaff imventionem eftinaverune

7' y [

tem ad benefacie

ndum ;- cum opus

f&nmus.). Putant mutuum acceptum

4 ;fur. ) à

fuerit.

effe quafi rem inventam humi, quam

hüc ibfam x

Qui prevalet manu.) Qui prorapte,

vulgus non exi(timat effe obnoxiam

& alacriter manum extendit ad bene-

Solidi.) Ts

reftitutioni , ideoque non funt folli-

mj

faciendum indigentibus.

citi de refundenda pecunia afntleuan7.

IGe ditba w

Servat mandata. ) "lam ea, qu&

te accepta.

* g r

funt de eleemofyna danda, quam c«-

Prefiterent molefiiam.) Dum gra-

Vtn 0 09 [1-

tera; magnum enim eft argumentum,

vate refticruunt, aut negant fe debe.

g,

illum legem Domini fervare, qui exi-

re, aut minantur repetentibus.

(

ACep. -

mia eft charitate in indigentes, & eo-

«. Donec accipiant , &fc. ) Ut

uod

'Careat.

)

ruüm neceflitates fublevat.

volunt, eblandiantur, fubmilfe agunt,

2. Fenerare.) Mutuum da.

voce, geftu corporis, &c.

" g,

s

l

Dulla (

AC

E Cïll'w

l

KEt dterum redde , $. ) Primumhe-

Iez Fro.-*mjz'aniäm.) Quod fint promi-

ii D

miftichium hujus verficuli mutuantes

pte, & in tempore reddituri,

Cutm

D

fici

WHVA'PU T XYXIDY.

757

6. Et in tempore redditionis poftulabit tempus , & loque-

Qd s

tur verba tedii, & murmurationem , & tempus caufabitur:

7. Si autem potuerit reddere , adveríabitur, folidi vix red-

ib idaf

det . dimidium , & computabit illud quafi inventionem:

lii grà

8. Sin autem fraudabit illum

*

[

peccunia fua? & poffidebit

illum inimicum gratis:

. 9. Et convitia , & maledi

faérmdar tUl

beneficio reddet illi contumeliam.

-

» & pro honore 9;&

10. Multi non caufía ne

: & qu

quitiae fcenerati funt , fed fraudari

;

| gratis timuerunt.,

11. Verumtamen fuper humilem animo

illius, &

fortior e&xo & pro

eleemofyna non trahas illum::

-.12. Propter mandatum affume pauperem : & propter ino-

"n omti

piam ejus ne dimittas eum vacuum.

uum ;

13. Perde pecuniam propter fratrem , & amicum t

, &pre

& non abícondas illam fub lapide in perditionem.

14. Po-

p

"Cococ 3

& n pro-

6. In tc

72

pore redditionis.) C-um eft

Yo. Melti non caz;g':z nequitie , E5c.)

( H

reftituendum.

Multi mftuum dare noluerunt, non

Poflulabie tempus. ) Prorogari fibi

caüfa nequitie , id eft avaritiz, odit;

tempus reddendi.

vel alterius malitiz, fed quia aliquan-

/

Verba t«dii.) Quibus oftendat, fe

do ab aáccipientibus mutuum , gratis ,

0f, qUi Pa

gre ferre, quod debitum repetatur ,

id eft itnmerito decepti funt, timue-

get, yt me

repetentem accufet« im

runt rurfus eodem modo traudari.

portunitacis?

II. Hwumilem.) Pauperem; aut qui

$

| & inhumanitatis.

vere reddere tunc no

Fa &is præn

Tempbus .catt/abitur.) Quod fuerit

...

rï poteft ; fïuod

fterile, pluvium, bellis impeditum,

debet.

us e5

quod à

dnimo fortior effo. ) Grece paxeo-

1ui mutyun

derint.

gri, & vites ma.lignc refpon-

Supqooy , longanimis efto, ut quamvis

gt

7. Si auttn. poruerit reddere, adutr-

non ftatim, quod debet, reprefen-

fabitur.) Etiamfi fit folvendo,tamen

.

tare poffit, non tamen illum nimium

T acceptlim

hoc ipfum negabit.

urgeas.

humi , qU/7

fe obnojttim

Solidi. ) Integri debiti.

Pro eleemofgna nom trabas iillzem'.)* Ne

Computabit illud quafi imventionem.)

expeCtatione benignitatis tu& ilum

n fütt foli

Vide dicta num.

i

Q. Sin «utem.). Subintellige, fol-

fatiges.

vendo non fit.

I9. Mandatum.) Legem naturalem,

'L Dum gm'

& divinam de beneficentia in paupe-

|

Fraudabit tllum pecunta fua.) Mitio

res.

int

f (ebe«

- fuo faciet , ut creditor pecunia fua

ib

d

"careat.

AMfume pauperam. ) S

gäg&ük e gmïum ,

: )Uc qUO

ut habent Grzca.

laimicum gratis. ) Id eft, creditor

jileiquto

nulla fua culpa, immo occafione col-

13. Perde pecuniam. )þ*quæ tamen

lati beneficii illum habebit. inimi-

non perditur, fed optime collocatur.

ä. fiot pro"

cum,

a

Da illis mutuum quafi perditurus.

LISRIECCLESIASTICI

758

:4. Pone thefaurum tuum in praeceptis Alti

:

j

im»i ., & xpm-

Teverent

us Y

L., derit tibi magis quam aurum.

14. * Conclude eleemo

f

y

u he

4- HI

inam in cordfe pauperis , & hzec

commovh

Sup.

pro te exorabit ab omni malo,

*

p^IS. . 16. Super fcutum potentis ,

& fupär lanceam.

2 Vi

17. Adverfus inimicum tuum pugnabit.

L

gentibus

18. Virbonus fidem facit pro proximo

f

uo: &qui perctïide-

16 P«

rit confufionem , lerelinquet fibi.

promiiïïm

n judici

I9. Gratiam fidejufforis ne obl

ivifcaris : deditehim pro ;e

animam fuam.

27. h

attende t

20. Repromifforem-fugit péccator , & immundus.

21, Bona repromifforis fib1 adícribit peccator.

29.5]

22. Et ingratus fenfu derelinquet liberantem fe.

um d

: 23- .VilgI

20. Me

epulee pl

lt2 minime falleris, habens pro do-

18. Fidem facir.) Spondet, fideju-

nato.,

A-ätf

"feóndas illam fb lapide. ) - More

Ez 7162'.-;7*497',11'!!67/-! coufuffontm. dere-

VNirbeceetee

avarorum , qui pecunias defodiunt.

lizquet fibi.) In Greco eft, & qui pa-

In perditionem. ) Oicenim,vere per-

dorem ami[fe . derclinguer spfum

hoec

23. [477 f

üdorem : |

ditur pecunia, cum eo ufu plane ca-

eft; qui pudore non tangitur, amicum

reat, ad quem eft inftituta.

indigentem relinquet, mec illi opem

ftodum fià;

14« Pone rtbe[aurum tuumsin praceptis

feret. ltaque lO 4erel/squer fi2? idem

24 Repro

eft, ac adeo deftituet, ut pauper fibi

A riffmi.) "Lhefaurus tuus fit divinz

»ponito Qeqi

legis obfervatio ,. & praíertim pr-

aliunde 'confulere cogatur.

& temerari

cepti de fublevanda pauperum egefta-

20. Gratiam Jgdþ/?xfüzi:. ) Benefici-

Implez, &

um a fidejuffore acceptum.

Vitepte;

t

te. . Vel, Poserbe[asrum fus; , idem

Amimam fitam.) Ut accidit in obfi-

eft quod eroga thefaurum tuum in

Qui feiliet-

precepto fervando de eleemofyna

dibus; nam fidem fallenteeo, qui de-

Uifantur,

danda.

dit obfides, hi capitis periculum ade-

ag Qmos 1

utit.

Proderit magis tibi guAmo aurum.)

Cümmvi; ,'

Utihor erit eleemofyna, quam auri

a. Re;iomljärem fegit pecmfor,; &

ia illos £

poffeffio.

imunutdas. ) Ingratus , & infidelis,

D

t

ere Qge.git,

I$. Íe corde pa

5

cum repromifforem, hoc eft, fidejuf-

Q i(!i&)mml

?

eris.) Im finnu , "ut

forem fuum veniéntem videt , fubdu-

aliqui etiam legunt.

2$ Cyran,

Prþ te exorabit Ab oram; zaalo.) Eee-

cit fe, ne eum fidejuffione liberet, nec

Qu mmod

cogatur , quod debet , exfolvere.

ntofynz tuz ad celum afcendent, &

22. Repromifforis.) Fidejufforis.

COnfen

Deum

H

eäbrgþggä ggnlibeggt te ab omni

"nf

malo.

Sibi ad[critit.) Sibi ufurpat , cum

20. Teggen

éum permittat eo adigi, ut pro fe

UE

&CCata

zel 6 Supen, fa;efum ; p.ofegzti:. ; Ef F;,'ver

folvat.

lasctar, &c. ) Potentior erit ad de-

I prg ir

legratus fés[u. ) Animo ingratus.

fendendum te ab hoftibus tuis, quaim

Grece eft, diyora.

N: [Qü,qmr

fcuta fortium , & ad profligandos lio-

Derelingqnet liberantemfc.) Autcar-

4 neo

ftes, quam eoru

€ere detentum, aut cum creditoribus,

Otia ff

vis tela.

*

mdeim hafcay; & gujgs.

J dhj; )

& judicibus confli&antein.

()m,» lt ?

CAPUT

XX

759

33. WVir repromittit de proximo fuo : & cum petdiderit

) &Fïo

reverentiam , derelinquetur ab eo.

24. Repromiíffio nequiffima multos perdidit dirigentes, &

commovit illos quafi fluCtus maris.

-23. Viros potentes gyrans migrare fecit ,& vagati funt in

gentibus alienis.

26. Peccator transgrediens mandatum Domin

i , incidet in

peräide-

promiffionem ne

quam :.& qui conatur multa agere , incidet

m prot

in judicium.

27. Recupera proximum , fecundum virtutem tuam ; &

"

attende tibi , ne incidas.

28. * Initium vitee hominis , aqua , &

| panis ,& Veüimer;-

*Infr.

H(*.G

tum , & domus protegens turpitudinem.

:)/'43

29. Melior eft victus pauperis fub tegmine afferum , quam

] Vit

IJH hxk'! l

epulae fplendidæ in peregre fine domicilio.

3o. Mini-

)

um

gutri, derte

TA

22. Cum perdiderit - veverenttam. )

in fe fufcipiendo opera facienda, veti-

yfun : lioc

Pudorem : is fcilicet, in cujus com-

galia publica, &c. ut faciunt redem-

jr, aimicatt

c illi ope?

modum facta eft fidejuffio.

ptores, & publicani..

Q4. Repromijfo megnffoma , &e. )

In judicinm.) Grzce el; Xplatic , 475

g fritot

Sponfio nequiffima, id eft imprudens,

t P;mp?ï It

ju«dicia foxenfia , & lites.

h

& temeraria infido fada , ideoque

27. Recnuptra.) juva, fubleva.

implexa, & noxia multos perdidit Z-

- Firtutem.) Grace Oovaum,potentiam,

) Besdfice

rigegtes, ( Grece eft, »arsuüvvovrag )

il?ï

vires , opes, facultates.

»

á i obl-

qui fcilicet in fuis negotiis feliciter

Attende tib3 , me /incidzz:.) Cave, ne;

£, q! 4

dirigebantur, quique fua negotia, &

dum aliis confulis, & «&os malis eri-

fuas domos profpere dirigebant. .

gscdum &

Commsvit 1los quaft flatbus marts. )

pere conaris, in eadem tu incidas,

Quia illos foro cedere, & folum ver-

lites , damna rei familiaris ,. carce-

; gttltll j

rem, &c.

infdi s

tere coegit , & jactationibus objecit

judiciorum.

28. Initium , 6c.) Grece dpy, id

;Cffv

Hfjgjïïf'

25. Gyrans migrare fecir.) In gyrum

eft, pracipuum, caput & fumma, quaft

,'idef !

fidw«

dicat, caput , & fumma requifitorum

quodammodo egit, ut fcilicet modo

ad witaim.

"H

in hanc, modo in illam civitatem fe

Jolfit-

conferrent.

quas Ó panis. ). Cibus, & potus.

iflor

Domus protegensturpitudinem. ) INon

hc

26. Peccator, 6c.) Quem Deus pro-

firpaà

pter peccata punire volet, eum per-

folum actum conjugalem , ut Lyra-

,U

j e

mittet pro in

nus interpretatur , fed alias etiam

bere.

grz:to, & infido fideju-

omnes necefficates.

At

fuil 'mgï

Qui conatur multa 2gere.) Qui mul-

29. Sub tegmine 4]emm. ) in paü-

ta negotia fufcipit agenda. Iu Greco

pere cafa, fed propria.

eft, Jkxuo» & oxyoNafisiac, id eft, fettans

In peregre, ) In alieno folo, idomi-

c.redi:oribüï'

redemptiozes , conducendo fcilicet , &

cilio,

-

p

760

LIBHBRTEC

C'LN/6e1ASTICI

4o. Minimum pro magno placeat t1b1 y n 1mprope11um pe-

regrmatlonls non audies.

Fili

31. Vita nequam hofpitandi de domo in domum : & ubi ho-

ft.

fpitabitur :

non fiducialiter aget j nec aperiet os.

32. Hofpitabitur, & paícet , & potabit ingratos, & ad hzec

amara audiet.

32. Tranfi hofpes - & or na menfam & qua& in manu ha-

bes , ciba ceeteros.

[

.

néceffitudine

44. Exi a facie honoris amicorum meorum-

|

domus mese hofpitio mihi fa&tus eft frater.

35. Gravia heec homini habenti fenfum : Correptio domus,

l

& improperium fceneratoris.

E

CA-

ïï'

lem

elt

at

1

30. Minimum pro "magno p!dcezzt tz5;.)

In-Greco eft, & f 71;14":1/2 4m ATA

li

Parvis equeac magnis contentus fis.

£ua. Cba me. bl quid in mantica. tua

Irn;ropurtum peregrinarzionis, ) Nul-

viatoria habes efculentum , prome ,

& mecum , & ceteris communica.

lus tibi improperabit, quod peregri-

pra

nus fis , ut fere ufuvenit , cum qui

34 EX 4 facie bhonoris amicorum

externi funt, vocantur peregrini, bar-

meorum. ) Cubiculum cede , aut le-

bari, inculti, &c.

U

X(&um amico meo , qui fupervenit ;

31. Vita mgzmm.) Laboriofa, &

quem honorifice debco excipere , aut

dy

mlfera

etiam in aliqua . alia domo tibi ho-

j

Non frductaliter aget,) Aget timide,

fpitium quzre.

dic

& fibi aliquid prz pudore deeffe pa-

Neceffitudime dosaus med. ) Neceflitas

tietur , quod neceffarium eft, necau-

excipiendi domi inee amicos fuper-

debit illud petere.

vementes C()n'lt me inte ahqudnculum

eíte moihcmïum Parcas mihi velim.

en!

32. Hofpitabitur. ) Gr&ce eft : 4o-

-ltib

j:ütna exczpiet.

Ho;fvztta mubi fallus eft frater. ) Pro-

-Ad bac amara audier.) Cum viciífim

pinquus divertit ad me:

M

l&

ipfe hofpitio exceptus non benigne

'38. Hemini babenti fe,zjl!m.) 1XOn

IN

tractabicur , fed contemnetur, &ma-

plane ftupido.

Yice

le habebltur

Correptio domms. ) Cum hofpes ab

33- Trauff Lofpes. )EH: imitatio ver-

hero domus, apud queni hofpitatur,

don

borum heri, qui hofpitem domi fuz

audit dura.

excipit, quafi dicat :

adesdum pere-

lopreperium feneratoris. )Cum fcilicet

€x

rine, &c.

"u

&

quimntuo dedit , folicite repetens ,

am(

Ürza munfrzm] Sterne menfam.

exprobrat debitori paupertatem , ne-

Tib

Et qua iu maua babes, ciba ceteros.)

gligentiam , ingratitudinein, &c.

61

CAPUT XXX.

(

:

1pe

C APU XXÀX.

bi h-

Filii in difcz'plim educandi : €? quam fit. pernicio[um illi

L

; indulge-

76

[]

corporis fanitas preflat divitiis :. & quam fit noxia , &

triflitia , cordis ero jucundutas

i

a']fu

Giefzdcz bomini

j

P

--quam fit utilis.

hi

Ui diligit fiïiurh"f'uum,* affiduat illi flagella , ut Iæte-O*va

Pl

idine

oftia.

tur in noviffimo fuo ,. & non païpe; proximorum

-

x

& 23

2. Qui docet filium füum, laudabitur in illo , & in medio !3

C

10uS,

domeíücorum in illo gloriabitur.

-

J

^5

* Qui docet filium fuum , in zelum mitt

CA

it inimicum , & *beut

in medio amicorum eloriabitur in illo.

O. .

4. Mortuus eft pater ejus , & quafi non eft mortuus : fimi-

lem enim fibi reliquit poft fe.

$. In vita.fua vidit , & laetatus eft in illo : in obitu fuo non

eft contriftatus , nec confufus eft coram inimicis.

6. Reliquit enim. defenforem domus contra inimicos , &

amicis reddentem gratiam.

7. Pro.animabus filiorum colligabit vulnera fua

! ATH

omnem vocem turbabuntur vifcera ejus.

, & fupet

|cà t

g. Equus indomitus evadit durus, & filius remiffus evadet

nict

praeceps,

9. La-

F.it' prm

att je

JEretgur.) Filius fcilicet cum pa-

colligabit "vulnera j?m—, idem eft, ac

1

-LL

ternx correptionis fructum per-

ruet in vulnera propter filios , ut eos

venit:

fs lelïl

cipiet.

defendat. Vulgatus legit zep? ux v

jj he

Non palpet proximorum offia.) Men-

pro animabus , íed in textu Greco e(t

dicando oftiatim.

zípbXxe», id eft, pater cum filium

2. la iilo.) Propter illum..

firingit. ( id eft virgis cxdit ) tunc

;eüïtas

^

fuper'

3

Ia zelum mittit ini"-zicum.) Invi-

maxime ejüs vulnera obligat , nimi-

stolum

dentia quadam , & zelotypia ftimu-

rum quia ejus vitiis medetur.

labit.

Super ommem "vocem.) Aut famamn

veim

) D

S. Ín obitu [uo. mon efo contriffatus.)

alicujus infortunii, in quod filius in-

Letus mortuus eít, quia filium re-

ciderit , aut vocem rixantium, filio

| Non

liquit , qui domum defendendo, &c.

fao timens, ne ma

le ab aliquo accis

!

vices fuas implebit.

piatur.

. ANec confuíus eff coram imimicis.) Quafi

- 8« Jadomitus. ) liquifonum difci-

Pes Jb

jitüb

domus przfidio deftituta relinquctur.

plina non eruditus.

MP Ad

Pro animabus filiorum colligabsr

Dauras. ) Calcitro , freno inobe-

diens.

*

alice

vulnera fsa. ) Yantus eft parentum

;cehS j

amor in filios , ut pro iis fe vulne-

Rezziffas. )

Grece &ytiptyoc , fib; refi.

ribus exponere non dubitent. Itaque

us , difcipline freno carens.

( fit

Dpdddd

N6

; Bibi. cum Com. Menogh. T. IV

762

LEPBRRITECCLESPIASTICI

1. !

9. Lacta filium , & paventem te faciet: ludecum eo, & con-

larum

triftabit te.

1

10. Non corrideas illi , ne doleas , & in noviffimo obftu-

nec od

peícent dentes tui.

20.$

1:. Non des illi poteftatem in juventute ; & ne defpicias

Cogitatus illius.

fatis

*Dan.

2

12. * Curva cervicem ejus in ]uventute , & tunde latera

14. 6

Gens vj

ejus , dum infans eft , ne forte induret , & non credot tibi:

2

*

& erittibi dolor ammæ.

pum

I3. Doce filium tuum : & operare in illo , ne in tulpztu-

dinem illius offendas.

12

fine qef

14. Melior eft pauper fanus, & fortis viribus , quam dn es

imbecillis, & flagellatus malitia.

2. )

15. Salus anim:e in fanctitate juftitize , melior eft omni au-

ertm Q

€ ate,

ro, & argento; & corpus validum , quam cenfus immenfus.

SEREPUMe ag

16. Non eft cenfus fuper censum falutis corporis : & non

1. Jo»

eft oble&amentum fuper cordis gaudium.

ott muli

17. Melior eft mors quam vita amara : & requies ceterna

Tit nthi] o

pmptnr 8l

quam languor perfevemns.

1j Bo-

muieam

1l Græco

y/À f"fd 0

Pmcep:.) In vitia, & omne dede-

Tende latera. ) Flagelhs , virgis.

4Hu8,

Non credat.) Nonobediat, in Grs-

"of

9. Lada fiüliwn. ) Molliter educa

COrg fezl

co enim eft, d«e9o» eor.

Ut Cderene

Paventem te faciet.) Gr&gce . eft éx-

I3. Operare : £2 dllo.) Operlbus illum

äa,u/sro-u o't, obffupefacier te , adeo Íce-

exerce.

O"thJIeS j

leftus fiet.

Stts o

IO. Oäfuþcfäent dentes ?4i.) Utenim

Ne i turphudmcm lus offendas. )

""POst m

Ne ignominia illius tibi fit otfenfio-

Tec tnale

ftupor in dentibus relictus eft affe&us

ni , alferens etiam tibi dedecus ;

ey

precedentis cibi dentibus manfí, v.g.

incommoda.

qmuus ü)

uv acerbz , ita dolor animum cx-

Ig I.,P 1*

crucians, & lacerans effectus eft mol-

I4. Flagellatus mrzltt!d ) Qui mor-

bis vexatur :

](Q'mr n f'

lis , & indulgentis educationis, qui

qux a Deo aliqua i mva-

Cibus àppo|

ergo illum non vult, ab hac abfti-

letudine perculius eft,

y aut

neat. Grgce eft, yougisotig r86 002y*

15. Salus anima £m fanä;m:e ]uþz-

&2

00l

40

T46 08 , quod ahqun vertunt , denti-

tie.) Bona valetudo cum vu*tucc, ac

At (

bus tuss. izfrendeas.

fanctitate conjuncta,

Don

Ill o |

II. Ne defpzias eogitazur sIlus. )

n L(hrur

Obferva , quz animo deftinat, op-

Cenfus immenfns.) Pxovencus amph.

tat, vult, molitur.

divitiz multz.

Wt tn Gl?to

2l V!df)](

I2. Curvacervzcem, &'c.) Sic etiam

I7. Requies eterna.) Mors : eft enim

teneriores arbufcule fle&untur, in

repetitio ejus, quod priori habesur

uplens cib

quam voluerimus partem , antequam

hemiftichio,

A tdieo

Slml

hS f)ad

tempore durat& reddancur inflexibi-

Langnor per[everans. ) ZEgritudo

Viden

les.

diuturna,

$ Vlf(n

CAPUT XXX

763

& o

18. Bona abfcondita in ore claufo

, quafi appofitiones epu«

larum circumpofitae fepulchro.

19. * Quid

Dan.

| obf

proderit libatio idolo ? nec enim manducaþit,

w

nec odorabit,

I4- 6.

leficus

20. Sic qui effugatur a Domino, portans mer

cedes iniqui-

tatis.

21. * Videns oculis , & ingemifcens ,

* Sáp.

e laþer;

Gens virginem , & fufpirans.

ücuþ fpador comple-

QO. Q«

dat tibi

^^5

^

"Prov

d o w

* "Ef

L

itiam non des animaetus , & non aflligas temet-

I2.25.

turpit

ipfum in confilio tuo.

& I5.

23. Jucunditas cordis haec eft vita hominis , & thefaurus

e

&

3.

fine defe&tione fan&titatis : & exultatio viri eft longaevitas.

17.22-

24. Miferere animge tud&e placens Deo., & contine : con-

am div.es

grega cor tuum in fanGtitate ejus, & triílitiam longe repcl-

omti at

e ate.

Ddddd 2

nmenfüs

:25. * Mul-

I9. Bona ab[condita ia ore cl.«z:a'/ä.l )

é&tens , dolet , quod cum fit fecus ,

:&n*onï

€a frui nequeat.

Bona multa repofita in divitum pe-

:5 detetta

nu nihil os juvant, fi os claufum fit

22. lz confflio tto.) 'Tuis confiliis ?

propter wgritudinem , aut ftomachi

dum tecum anxius deliberas.

23. Ef vita bemmis. ) E/t homini

naufeam , quz ilis vefci prohibet.

£xx&

1 5

In Grzco eft,

Xvputye , 417?;(:?' ,

falutaris , & caufa , cur diutiu$ vi-

«ppefita ori elaufo.

vat.

lis

yugs

Er thefaurus [ime defetlione (antfta-

"ppofitiones epularum , Gc. ).VCtereS'

i, inGre

Hebrzi fepulchbris cibos imponebant,

ti:.) "Thefaurus indeficiens fan&tita-

ut cederent inufum pauperum,quorum

tis, quia letitia fan(titatem fovet,

9

ut etiam fan&itas letitiam ,

quz

orationes pro defunitis expectabant.

yribus ilum

Senfus ergo eft : ut epulis fepulchris

non contingit lis , qui peccati alicu-

impofitis , mortui non vefcuntur ; fic

jus fibi funt confcii. Prsterea lx-

; 0 [71'1.45

titia eftthefaurus fanctitatis , quia fa-

f offenio

nec male valentes , oblatis cibis , «

cit , ut alacriter opera pietatis obea-

quibus ftomachus abhorret.

Qedecus r

mus , Orationes , Jejunia , &c. "lri-

19. Li&atro. ) Vinum , aat alius

ftitia vero . e contra , ut. illa timea-

liquor in ilHius honorem. fufus

»

aut

mus. , & refugiamus , & ut tentatio-

: Qui o

cibus appofitus ;. nec enim bibere po-

nibus maxime obnoxii fimus.

; ia i

teft , aut. comedere.

'Yales funt

Exu.tatio viri eff longevitas.) Loeti-

ægroti..

tia viri'lïongæviaatem conciliat.

m j

QO. Guieffugatur a Domino.) Quem

Dominus ob fcelera. morbis immifíis

Q4. Miferere anPma rua,Cfc.y Par-

g r

ce tibi ipfi , nec te nimium aftlictes:

infeftatur , ó Zxóexopiyog ómO xupís ,

anxia folicitudine , aut aliis rebus ,

p

ut in Greco,

y a

quaz meoerorem inducunt ;, nec., quod.

201.. Videns octtlis, & smgemifcensG1c.)

avari faciunt , maligne tuis nece[ffi-

Cupiens ciborum voluptate frui ,. fed'

tatibus provideas .im victu , veftitu,

.

Mon:e

1

1 epim

a medico prohibitus ,. vel a: morbo..

&c. ita tamien , ut memineris te De-

aþewf

F[ion

Similis fpadoni , id eft eunucho,qui

um: offendere nom debere , fed. Jl

videns. virginem. ,, aut. eam. comple-

placere, ideo.qiue etiam continens cfto,

) fg,gritudo

764

LIBRIECCLESIASTICI

Cor.

2g. * Multos enim occidit tr

'3, ]ib

7: Io. iuao

7

?

ifutia, & non eft utïïitgs in

T.

quie fua

56. Zelus, &

iracundia minwunt dies , & ante temp

us 1e-

ii Läb(

ne&tam adducet cogitatus.

f

j Q

27. Splendidum cor bonum in epulis eft : epulze enim i

;-

confümpt

vlius diligenter fiunt.

6*M

CAPU TT XXXL

fius petd

Fágilia- boneflatis : cogitatus pre[cientie : labor divoitis C? pau-

"L

. lgt

qui fe&ar

feris : diligens aurum : multi cafus. in auro : laus divitis fiae ma-

$. Beg

cula : iodefHia in menfa fervanda : laus . fobrietatis , €

aurutm f

vituperatio gule : laus ufus madici vini , €

m

vituperatio immodici.

jcqus [l

1.WX/Igilia honeftatis tabefaciet carnes, & cogitatus illius au-

mitatem p

. feret fomnum.

tn jediet

licitudiaes

2. Cogitatus prefcientiae avertit fenfum , & infirmitas gra-

morbis ; a

]

vis fobriam facit animam.

$

à

La-

aut. tollun

mnum exco

& tnoderatus , ut a recta ratione fta-

S*J.vJ-Jff.' ,U

tutos terminos non tranfilias.

tit : £' omne , quod comedt? , offendiz fu-

per-corpus ejus , quia fcilicet fuccu-

Ts : gve

Congrega cor tuum. ) Ne finas cor

lentus apparet , & bene coloratus.

3. Labor,

tuum mocftitia defluere. Grzce eft,

I.

Tgilia honeffatis. ) Cum fcilicet

piens, qu

mapax&Aei Ti xapóra» os, com[olare cor

quis admodum vigil eft, & at-

üm, & |

tuu , quod tamen fempsr faciendum

tentus ad divitias comparandas : nain

liborat , q

in fantlitate ejus , id eft , Dei leges

'([6 boncf/ at5 , in Grgco eft, nAsra,

Voluerit ,

divinas fervando. . Allatz hujus ver-

& fepe Interpres. pro divitiis hone-

A yuper

fus explicationi favet ultimus hujus

ftatem legit, quia diviti honeftos,

Conttaty

capitis verficulus.

id efthonoratos hoinines reddunt in

IHO ü;]tu

2S. Nen efl uzilitas zm slla. ) Immo

domo , victu, veftitu, mggi&ratibus,

C.

4 h di

multum eft noxia, nifi fit de peccatis

à

n def

commiflffis.

Cogitatu:.) Anxius , & folicitus ;

quantum

26. Zelus. ) Invidia.

hoc enim fignificat upizva ; que vox

Ut Décupi

eft in Greco.

Cogitatus.) Anxim cure, & folici-

hs f

tudines.

9. Cogitatus prefcientia.) C,ogi::atiwo-

Cti&m gm1

27. Splendidum cor.) Liberale ,. &

nes anxiz , quibus divites avari co-

Thendicns,

hilare.

rum eventibus.

gitant affidue de futuris rerum fua-

5S. Nen j

Bonum im epulis fm's. ) Bene fe in

eit, & Í

cibis tra&tat , non muifere, aut avari

A*vertitfe;z/um.) Aquiete, & fo.

parcentes potius pecuniz , quam fibi.

mno , de quo fermo preceflit.

injuüus d

Epule illius enim diligenter féumt. )

Solriam fecit animam.) Nigilem, &

CW [;gm P'

Volunt enim epulas. diligenter ap-

fomni expertem , eft Metalepfis, &

ümitur

parari, ut fanitati conferant , & ex-

Catachrefts : fobrietas enim, & abfti-

Yitis , Q

cutiende mecftitiz , de qua hic agi-

nentia caufat vigiliam , & egrum fa-

g, SU'

cit infomnem. in Græco eft , »; ag-

: lerendi

tur. Hoc hemiifcichimnWSyrug ita ver-

:

C A PLU T - XXXL

765

]

l

l

lls n

-30 Laboravit dives in congregatione fubftantize , & in.re-

quie fua replebitur bonis fuis.

mpn

à

i

4. Lab

.

oravit pauper in diminutione vi&us, & in fine inogs

fit.

enim il

$. Qui aurum di

ligit5 non jufüficabitur: & qui infequitur

confumptionem , replebitur ex ea.

6..* Multi dati funt in auri cafu

S , & fa€ia eft in fpecie ip- ;fuïï

3

fius perditio illorum.

7. Lignum offenfionis eft aurum facriüicantium : vze illis ,

& n

qui fe&antur illud , & omnis imprudens deperiet in illo.

'Sff

li fM

8. Beatus dives, quiinventus eft fine macula: & qui poft

/.,0

eravit in pecunia , & thefauris.-

aurum non abit, nec fp

Ddddd 5

E

bemus, dexe» d«pSopd» avrüug 7äX17-

pecaqua Bapv &i ümyog , &f smfer-

vel modera-

illys at

mitatem gravem di geret ,

cGucera: , fed owoxe» 31d$;gov $ToG

tam faciet fomnus , quod oftendit

fo-

czAd4odueerai, id eft diDgens pecuniam,

hic babetur diQogo» , pecuniam figni-

licitudines animi nocentiores effe

mitas gra-

morbis ; nam hi fomno minuuntur,

ficare notavimus fupra cap. 27. I.

aut tolluntur , folicitudo vero fo-

Replebitur ex ea. ) Corruptione,

yle

n

mnum excutit.

$i pro &ij legas

quafi dicat : qui amat rem exitialem,

vt , eect , commodus. erit fen-

nancifcetur.

afit f

a

fus : gravem morbum eluer fomuzsis.

6. Multi dati funt im anri cafus. )

ilicét fuctt-

coloratus.

3- Laborauts: díves, E)'c.) Oftendit fa-

In cafus , & ruinas propter aurum.

piens, quam difpar fit conditio divi-

In Gr&eco eft, o awrum winüi [unt

"um Toilicet

Dives quidem

multi,id eftin carcerem conje&ti ob

delt, &at-

tum , & pauperum

laborat , ut augeat divitias , fed cum

fua injuíta facinora.

randas : n

voluerit , bonis partis frui poteft:

Et faila eflim [pecie ipfns pera!itia

ell qeri,

vitiis hone

at pauper ftn*.per cum paupertate

sllorum. ) Et fpecies, ac fulgor auri

confli&atur ; nec unquam ex rmifero

€os perdidit.

£ honeltos

7. Lignum offenfents. ) Offendicu-

; redduat U

illo ftatu poteft emergere.

4. ln dixinutione villus ) Genium

lum , fcandalum , lignum , in quod

Mgi&ratibus,

fuüm' defraudans , & victum fuum,

impingens aliquis cadit.

Rabanus

explicat de arbore paradifi , quz ruine

quantum poteft , tenuiorem faciens ,

Pala-

& foliciti 5

ut pecunio

lg fue parcat.

caufa primis parentibus fuit.

j g quvo

Inops fit.

) Adhuc eft inops ,. vel

tius vero deidolis, que fepe ex li-

etiam gravante fenio , & morbis fit

gno fiebant , ut patet Ifa. 44. 13. &

^

(s

mendicus.

Sap. I2. II. avaritia autem eft qui-

"n i co-

-

dam cultus idolorum ex Apoftolo

rerunl u

&

xen jufliffcabitar.) Immo injuftus

erit, & fceleracus.

Vel fenfus eft ,

Cololf. 3. 5.

juftus non pronunciabitur , fed. ut

Aurum [(acrificantium. )

C aviri

ielts & Io

injuftus damnabitur , & punietur.

tanquam idolo fuo facrificant.

;;e(ïïf-

Con[umptionem. ) Kem, qu&e cone

Deperier.) V'eribit.

v igüem,

&

"

fumitur, & corrumpitur, ut funt di-

9. Nec fperaviz in pecunia &4 thefznris.)

Quia ma

enum bonum eft divitiis cor

tajepis

V'ltiz'e " "Grece ; ä*mg)sg ')u:v, 097-7-14[/;1*/'0-

e

P & a

Zzemm.

Sufpicatur non nemo non ef-

non apponere ; & qui beatitudinis

& ZP mm

fà

pauperum fpiritu particeps eft, licet

fe legendum in Grwco , ut nunc h

051715'

766

LIBRI EC'.CCLESIA.S'TICI

9

. Quis eft hic , & ïaudabimps eum ? feciï enim mirabilia

15. Ute

in vita fua.

cum mani

10. Qui probatus eft in il

lo, & perfettus eft , erit illi eloria

g. Cd

seterna : qui potuit tranfgredi , & non eft transgreffus, facere

te offend:

mala , & non fecit.

AL EX

11. Ideo ftabilita funt bona ilhus in Domino, & eleemofy-

das mantr

gas illiasenarrabit omnis Ecclefia SanCtorum.

22, Qui

12. Supra menfam magnam fedifti? non aperies fuper illam

,

in dormie

faucem tuam prior.

23 Vig

13. Non dicas : Multa funt , quse fuper illam funt.

44. Son

14. Memento , quoniam malus eft oculus nequam.

15. Nequius oculo quid creatum eft ? Ideo ab omni facie

Te, & an

25 Etf

fua lacrymabitur , cum viderit.

erome, d

16. Ne extendas manum tuam prior , & invidia contamina-

mitztem,

tus erubefícas.

25, A

r7. Ne comprimaris in convivio.

Venies ve

18. Intellige , quae funt proxim tui ex te ipfo.

.A TIno

19. Utere

t5 n0n 0C

enim dives fit cenfu , eü'tamen pau-

Lachrymis , que totam irrigent fa.

per affectu.

ciem,

uzdam hyperbole. Si-

fis viteg

g. Feci emim miraliia $m wita [ua-)

gnificatur enim tantum avarum nor

Mirabile enim . eft unum . aliquem ea

immediozriter cruciari, cum videst con-

tt08 exhibe-

Ípernere , qug pleriqué omnes alii

vivas multum comedentes.

QO: Cf 4 b

16. Ne extendas mauum tWAm prtoy.)

aümirantur , & querunt.

Cadif

IO. Probatus eff im illo. ) Magnum

Ad epulas appofitas. In Greco eft,

f,

Uüe its tnor

fan&titatis experimentum eft ,

auri

& &:c(ïv 8",7.

4

y

AAfpe x $vtv xfea. Ne

i 22- E;fim'i"

dpuniie manum imeam vem.quam ipfe

Tious,

fulgore tentatum , non fuccubuiffe

tentationi.

reþexeris.

A N ldlm 4l

Perfeltus i. ) Invehtus eft perf&—

Invidi« contamimatus.) Cuod con-

tCltomaehn

€us ; vel addita. eft

tinget, i convivator, aut invidis ocu-.

.

illi peþfe&io ex

29 P'igij,

auro: repudiato.

lis verberet , at verbis fugillet quafi

Plütciunr. f

1I. Stabihita frmt Dona i

W. Et

helluonem, & parum verecundum; ftc

bona temporalia , & eterna , quz

enini notatus, & quaft macula con-

C/Wlem. |

ooft hanc vitam illum manent.

taminatus erubefces.

örtim du&ceg

Oinnis Ecclefra fantlorum. ) Univer-

T7. Ne comyrimaris 4m cOmUyvi0.)

7 B a,

fus fidelium cetus.

Greceeft, &4 cv9AJs dvre £v rev-

fOtCtietr

I2.. Menfam magnam,) Epulis fplen-

[ me€ comprimaris cum eo 12 catino.

nfruni;o. :

dide inftructam.

Hloc autem accidit , cum quis ex ea-

MECOS

I3. Multa femat qua fuper sllam funt.)

dem lance cibos fumens , celerius

thS, lel rup

deoque largius licet. epulari.

quam par eft, comedit, & focios non

t

l4. Ma!ss eff oculus nequam.) Ocu-

expectat.

l:.4 : 597/1»:;;

lus. convivatoris invidi, ægre,ferena

rg. 'Int"elliïge y gue j?bzf proximi fusé

tis convivas multa abfumere.

ex fe ipfo. Qiuafi dicat , ficut difpli-

Q

* 4fry., 1ll

lete

: &y

I5. Oculo.) Invido fcilice

Ccet tibi, fí quis . inurbanus fic , &

10 timi

u'n l.01

nimium. audax , dum menfe tue ä-l.f

iT

b aol fzcie ffea. lachrymsalezur. )

Qnt

ülg ln

fun

"CAPUT XXXL

767

Trirabilra

. 19. Utere quafi homo frugi his , qu: tibi appo untur : ne,

cum manducas multum , odio habearis.

Ill elora

oo. Ceffa

, ficete

prior caufa difcipling : & noli nim us c"q j D6 for-

te offendas.

2r. Etfi inmedio multorum fedifii, priorillis ne exten-

:Ieemofy-

as manum tuam , nec prior poícas bibere.

22. Quam fufficiens eft hominberudito vinum exiguum, &

per jam

in dormiendo non laborabis ab illo , & non fenties dolorem.

23. Vigilia, cholera , & tortura viro infrunito:

lb

24. Somnus fanitatis in homine parco : dormiet ufque ma-

ne, & animaillius cum ipfo dele&tabitur.

mni face

25. Et fi coattus fueris in edendo multum , furge e medio,

evome, & refrigerabit te , & non adduces corpori tuo infir-

Qntamiti-

tat

mi

2222

em.

,& in noväHïmo in-

26. Audi me , ülvi, & ne fpernas me.:

venies verba mea.

. 21. In omnibus operibus tuis efto velox , & omnis infirmi-

5. Utere

tas non occurret tibi.

wrgent t

48. Splen-

verbole. Wf

f;xdet , ita eamdem urbanitatem invi-

avarum no2

"a8. Si coatlus fucris.) Aliis convi-

m vidit ol

à

tatus exhibe , quam in aliis requiris,

vis te inyitantibus ,

& urgentibus

2j

20. Ceffa prior.) À comedendo.

ad comedendum.

Surge e med;o.) In Greco oft, Zéca

T ;f'früi'/-)

Cana dijciplina.) Ut appareat, quam

Grato ^

bene fis moratus , & abftinens.

pécomoedy , [urge im medio pomorum ,

N

22. Erudite. ) Bonis inftituto mo-

in fine fcilicet. menfz, cum poma,

du

ribus.

bellariaque apponuntur.

Alii legant

tifs q!hW

j

Non laberabis ab 4li0.) Nón grava-

pso'onoroy id eft per medium aliorum

Quod cor*

bit ftomachum, nec fomnum auferet.

convivarum , cotumque miniftran-

23. Figii4. ) Quienim nimio cibo

tium traníiens.

jniidis 0C7

figilr qui!

fefarciunt, fomnum capere non pof-

unt.

26. Lrventes "verba mta.) Qus ego

ecundum

dico , experieris vera effe.

Cholera.) Aliqui enim cibi, ac prz-

mgcllld con

fertim dulces in bilem vertuntur.

27. Felox. ) Grece s,vrg)exjgn, ve-

Tortura.) Dolor, & modeftia, qua

lox, ftrenuus, acer , dexter, folers,

1 gyoit)

circumfpe&tus, induftrius , & acutus.

torqüetur.

4

Infrunito.) Cirzcus appcllavic'c?vr?w-

Et ommis infrmitas nom eccurret t;-

j (l

a calit

go»; inexplebilem , quid fit infruni-

&i.) Poteft accipi vox, velox de exer-

f qlüs

ec et

tus , dixi fupra cap. 23. ó.

18 ; Ü

jeriut

citatione corporis; paucioribus enim

24- Sommuus charitatis.) Somnus fa-

morbis ii tentantur, qui corporis mo-

x fpros 00*

nus,

tu pravos difcutiunt humores. Si ve-

Et anima 1llius cum ipf2 deletabitur.)

í

-— fi

ro vox gv-rc)äx';jg ,falertcm. fïgl'l»ifïcet,

Quiete , & placide dormiet, qui ve-

& circumfpectum , fenfus erit, eos,

f

ro nimium comederunt , f1 dormiant,

ui folerter cavent , ne nimio diften-

us

My

Í

abfurdis infomniis , & inoleftiis abun-

dantur cibo., bene confulere valetu-

o P i

dant.

dini fuz,

|

268

-LIB,R[ ECCLESIASTICI

ä

28. Splendidum in panibus benedicent labia multorum/, &

y.*

d

teftimonium veritatis illius fidele.

tatetl ,

29. In nequiffimo pane murmurabit civitas , & teftimonium

Y F

3/, Sz

nequditiz illius verum eft.

*

^

2o. Diligentes

E

(1)in vino noli provocare: * multos enim- ex-

y*

- fas mul

terminavit vinum.

39 À

31. Ignis probat ferrum dgrum : fic vinum corda fuperbo-

rum arguet in ebrietate potatum.

*

40

32. cqua vita hominibus , vinum (1) 1

n fobrietate: fj bi-

Virttem

bas illud moderate , eris fobrius.

At I

. Clàs eut

33. Quse vita eft (2) ei, qui minuitur vino?

34. Quid defraudat vitam ? Mors.

a5 * X7i.

. V

id tepet

(1) Diligentes. I» Ediz. Stxr. legitur : Delectantes.

(2) Im edst. Sixt- hac verba: in fobrietate zez legzztzr.

*

?

(3) In edir. Sixt. werfa 33. ffc legitur : Qua vita eft, que minuitur vino

99. In panibus.) In cibis, cum fci-

Cum ebrietate graves morbos conci-

licet domeíticos , & cum opus eft,

lisns , aut alia mala adducens ,

utc

externos in cibo fplendide tractat.

mortem Holopherni.

Teftimonium veritatis lus fidele. )

3I. desis probet ferrum durum. )

Grzce , u «orupa XAZMo»j6 &urt TC

Grzca fic habent, Ferzax probat acem

Prrtécsstr n

id eft teftimonium , quod illi datur,

ferri imotullura , ffe vinum corda £m

3* 2«

uod fcilicet fit egregie magnificus,

contentione [uperborum.

Et fententia

[

dele eft , & verum.

eft, ficut ignis probat , & facit fer-

ïfnil!lo tf

"lficat. cor ]

l

20. Nequiffimo im paue murmurabi

ri temperaturam , cum illud partim

3*3- lfïlïa,

eivir4s,) Cum panis eft penuria ma-

igni immittitur, partim aquaz immer-

Yatüm r

giftratuum vitio, autcum panes tan-

gitur , f1c corda potatorum yino.ma-

Diovonane.

tum venales inveniuntur recrementi-

didorum,.& fimul calore vini zftu-

tii , atri , acetofi , furfuribus ple-

antium , cujus temperature fint , ap-

3*9" i qy

ni. Vel fenfus eft , civitatem de il-

parent.

lo male fentire , & loqui , qui ob

32. 4Equa vita, &fc. ) Senfus eft,

tCmPeyanreï

avaritiam pauperibus , & operariis

vinum fobrie fumptum zquabilem ,

* Otligfis I

& commodam homini vitam afferre.

Üit infd

panem nequiflunum , id eft peffimum

apponic.

Eris fobrins. ) Cavebis ebrietatem.

N UP

In Greco verfus hic fe habet z«:7o»

&nim. Gr

Tefüumonium nequitia ilius werum

eff. ) Merito con

ucritur populus,

Zw"ïä 'C";VWQ ävvsg)w"/rcp £ày viío"g aTO

PIBdeni

& vere dicit magiftratum gerentem ,

:

Viusue. vite bumana

h ebrio i

$y u 5Tego d'vr8.

aut patrem familias nequam. eife.

accommodatum eft , eum remperate bibi-

"L Gmpos

J oy.

lo

3

o. Diligemtes 4m "imo.) Strenuos

£V.

A s

T redde

potatores , quosifaias cap. 5. n. 22.

33. w minuitur vigoe.) Qui vino

vocat. potentes ad b&bendum "vinsm,

caret.

Atipg v

forte» ad mzfcendum ebrietatem.

in

Quid defraudat 'vi;fxzm 3 mors.)

?^ CRdis

34-

Greco eft, £» ó/io p dxdeige , ze

Carere vino, autillo non uti, ut fa-

t

[O (00'(,

affetles firenuitatus oflestationemin mul-

ciunt abftemii, morsquzdam eft, quia

Snvini i

£uve bibendo.

C0n

aque potüs corpori non ita falubris

^05

HV'O ;ür

vitam minuit.

Mealtes emis ex/ermind'vi:v'vinzks, J

izl' fta Q

CAPUS

XXXIL .

769

om. &

3;. * Vinum in Jucundltatem creatum eft, & nonin ebrie- *Pál.

tatem ,

ab initio,

103.

onim

36. Exültatio anina , &,cm*dm ; vinum moderate potatum. !*:

37. Sanitas eft nnmæ & corpori fobrius potus.

; Cf ex

38. * Vinum multum potatum irritationem, & iram , & rui- »proy

nas multas facit.

30* 4

füpetbo

39. Amaritudo animae Vlnum multum potatum.

40. Ebrietatis animofitas , imprudentis ofFenüa mmorars

B flbr'

U

42

£t

utem , & faciens vulnera.

41. In convivio vini non arguas proximum : & non cïefpx-

cias eum in jucunditate illius

j

J

*

42. Verba improperii non dicas illi ;

& noz premas illum

—— naá

in repetendo.

iuitur vino

orbos conc

(ucens , W

" durut

C A-

$5 ]'0/4t AC

um

Hm (/'f.'!lt m

35 7hrmnd;mzem) Ut exhilarando

Xon arguas þraxzmum .) Facile eninw

Et fentcntià

animo deferviret.

Vinum enim lz-

vino calentes. iram concipiunt , & in

tificat cor hominis

alios etiam effundunt.

& fucit kt-

;I ]ud purm

39.- Pritationezm,) Aliorum copvi-

a immca*

varüm , quos. vino: calentes verbis

In jrucunditate lus Cuux facus

hilarior ex largo potu loquitur ine-

um &EBO fa*

provocant

pta , aut facit ridenda.

evlæu

30. -dmaritudo anima.j Wioleftia

ure fints

tOrporis, & animi, vinum enimin-

42« Verha Gmmproperii. ) Probrofo

aliquo diéto , ne fcilicet irafcatur,&c.-

temperanter potatum craffis, crudis,

Senfus d

& biliofis humozibus flomachum ,.

&

Nomu prenaus tilum m mpete:»zda ) In

bilem y

Saput infeftat.

aut

) æqua

fa.

repetendo debitum. pecuniarium;;

vitam 4

qOox atnimofitas . ") Aulacta Q«i ira,

debitum: zqualis hauftus.' ?. propina-

; dj

Id. enim. Grascis eft Sugpoc.

tionibus 111um urgendo:«

in Greco

flTJ;

Imprudeniis offenffo.. Ef ofcemhcu-

hdbüt ]

nunc. efï, ,m; cmxcqurnq 'alit tametr

j p

n

K guro

lum ebno imprudenter agenti. ,. cum:

legunt, £» dayr£oti, in occur[m. Ye-

fui compos non fit.

mulento enimrít occurras,necillum

qit lum

urpgere

nf!i/ [

j

dum redders..

Minorans virfutem ) Robun làngui-

nec. impellere humanurm: eft:,

cum potius deceat vacillantes. illius

Eaczens 'vulaerd j Ad 'TiXaS , vulne—

greffus regcre' , ne impingat, & fibi

) U

ra, & cxdes irritans.-

cad ens vulnus faciat, aut membrunr

1l (T"C

,,,, ] mw J

AI- m comvivio wiu;. * Ínquo muï-

V.el fenfus ef** ft obvius illi

1,1

UI

tum vini' bibitur, vcl fïvnphc'ta in

factus-fueris. ,. noli ei exprobrdle &

j uv

dam

fj q"

convivio . in Grecó: emm eft.éy. e'vi-

ER

in. memoriam K»VOC?I'G ea , QLIæ Go

tà f&

ubl

000 la.

cit';; aut dixit temulentus»

B;H. eam. Com, Mmocb. T IE,

*

|eeo m

LIBRiI/ECCLESIÁASTICI

170

XXXII.

* (

CAPUT

10 m

s

Officium boni retforis ; major natu loquatur ; tacendum , ubi fíon

Toerus

tfl qui audiat : jucunditas mufice in cotrorvio : adolefcenii tacen-

dum : laus taciturnitatis : difiutienda propria domus : laus

LE

ta

Hmoris Domini : peccator. "oitat correptionem.,

ab/que confilio nibil agendum.

H

E&orem té pofuerunt? noli extolli, efto in illis quafi unus

s

tuu:

üti

'I.R

ex ipfis.

12 ]

2. Curam illorum habe, & fic confide , & omni cura tua

uxte

explicita recumbe:

!

12

4. Ut laeteris propter illos, & ornamentum gratise accipias

coronam , & dignationem confequaris corrogatonis.

Ts ,1

H. /

.4. Lóquere major natu : dicet enim te.

diom

p

$. Primum verbum diligenti fcientia, & non impedias mu-

tia.

ficam.

6. Ubi auditus non eft, non effundas fermonem : & impor-

1/7 r fi

tune noli extolli in fapientia tua.

3. Gem-

fipientea

7. 6

nium ; qüod fympofiarche munere

I.R

E&orem.) Convivii præüdem;

Car

Uk

fympofiarcham , modiperato-

egregie fuceris functus.

rem; ficenim Latini vocabant eum,

Dignationem . confequaris corrogatio-

zis.) ld eft colle&ionis fymbolorutu,

qui certam potandi legem, modum-

que convivis prefcribebat.

& ferculorum,quam faciebant convi-

YoC

Noli extolli,65c.) INe pre c«teris te

vx,uteam quafi tributum fuo modi-

C0

efferas, fed potius te aliis eques, licet

peratori offerrent.

Vocatur ergo

Centu.

convivali illa poteftate fuperior fts

dign.tio corrogatiomis , id eft corro-

fs

9. Curam illorum babe.) Ut venien-

gatio, quaconviv& dignantur convi-

Ümivj;

tes humaniter excipiantur, & tra-

vio pretectum.

&entur, fuis locis collocentur ; ni-

laroiss Ó

4. Loquere major matu.) MHoc pre-

S * S ;'['?!

hilque defiderent.

ceptum non fpe&at ad fympofüar-

Warigdi

S;c cozfíde.) Cum ea omnia , qu&

cham , fed ad alios convivas.

munus tuum requirit , effe&a dede-

6t elabor.

$. Decer ezium te primum verbum. )

fic &c.

ris, ut ftatim hoc eodem verficulo

Ante alios loqui.

Mimf)'m

additur.

ultis qq

^

3

. Leteris propter illo:s.) Nidens om-

Dilizenti frjenti.»:. ) Grixce ey cïxgt-

B& imigqua , àn exacta , & diligenti

9. Proy

nibus fatisfa&um , ideoque eos hila-

fcientia, vt fcilicet, que dicis , be-

tibus fenit

riter convivantes.

!cis exhibe

Ürnamentum . gratia.) Grace ?uxoc-

ne intelligas ,- fimulque confideres,

an tempori , loco, &c. conveniant.

"tedis t

píag xáei ; &fenfus commodi flimus

exhilarantur , & magnum eft convi-

I$ erie.

effe poteft, eo quod bene , & ordi-

vii condimentum.

10. ] ,

nate omnia difpofueris , accipias co-

ronam.

6. Uli non eft auditus.) Quia fcien?

! inteeg

tia non diligitur ,

Qutre.

-Accipias coromam. ) Convivalem a

-

Annec" fermg fapiens

It g,

reliquis convivis, quafi in teftimo

A

admittitur..

r

?ce eft,

77*

CAPUT XXXII.

*. Gemmula carbunculi in ornamento auri , & comrpara-

tio muficorum in convivio vini..

10 tf

9. Sicut in fabricatione auri fignum eft fmaragdi , fic nu-

TT

merus mufíicorum injucundo , & modera'o vino.

lu

9. Audi tacens , & pro reverentia accedet tibi bona gra-

tia.

F

]

19. Adolefcens loquere in tua caufa vix.

II. Si bis interrogatus

fueris , habeat .caput refponfum

U

s

uum.

1i2. In multis efto quafi infcius , & audi tacens fimul, &

ia j

quarens.

13. In medio magna

torum non þræfumas : ubi funt fe-

? accipit

Is

nes , non multum loquaris

I4. Ante grandinem praeibit corufcatio : & ante verecun-

diam pr&eibit gratia ; &

pro rev

erentia accedet tibi bona gra-

;edias mv

1a.

15. Et

Eeeee 2

( impor

loportunme moli ex£olli , & u)

INoli

capita , & fummam brevem redige

fermonenm tuum.

Summatim verbis

fapientem sgere intempellive.

P

"

Gemmtula casbusculi , 6c. ) Ut

paucis multa complectere.

ichg muncae

carbunculus auro illigatus fplendet

JY2- ueft infcius.) Quaft nefcius ,

ita mulicorum concentus

& non intelligens , ac proinde parum

hilarius. ,

j; rl

conyivium Letius facit.

loquens-

CoE;

4:20.) Gtgce

Z

ef , edeyxemits

Audi facemy ffmu[, & qu&rens. )

femboloruty.

,iäb:m[ cnnvf'

vocuinn

?

fonorum , ut fic dicam

Ut plurimum tacens , interdum ta-

COagmcnt:ir»:io NG com?ofitio , Con-

mern , ut docearis , interrogans.

m fno mole

centus.

ltali dicunt , cozcerzo d; zue-

3. ]&-fagnataruïüv) Procerum.

gt U

ffca.

Noz prafuma:^) Ne te illis eques :

;d elt corm

Comvivio vizi.) lnconvivio, in quo

in Greco enim eft yz. £&ie s.

;nancur convie

I4« Praibir-) Comitabitur, prefens

largius potari folet.

g. S/eat in fabricatione, Gc.) Sicut

erit, Aderit. Sicaccipitur illud Pfalm.

, Hoc g

99. 15. Mirfericordut, . wveritas pra-

fmaragdinum fipillum auro diligen-

Quuia feilicet

;d fj(mPO(hï'

ter elaborato infertum melius tulget;

cedent faeremz tuam.

ml'WAs'

ic &c.

Deus virtutes illas infeparaliles ha-

j gerit

)

bet comites. Senfus ergo noftri ver-

IANemerus m;;ffconzm. ) Harmonia ex

multis cantoribus conflata.

ficuli eft : ut grandinem (| five ut im

s £j ^

l

Greco eft zositruum.) comitatur co-

xn' mtl

9. Pro rc*'v*erem*ikz.) Quam quxuen-

rufcatio ;

1ita

verecundiam gratia

&i

tibus fenioribus , aut cintantibus mu-

.

j QUP

ficis exhibes.

«

apud eos ,. qui vident verecundum

ql

'ïf[i* QUE

adolefcentem.

Bene tonitruo com-

Accedit. Hbi gratia bona.) Gratior il-

nvemaflf

lis eris.

paratur verécundia , qu£ fine timo-

l convi

IO. J» £ua can[a vix.) Wtiam cum

re non eft, & hominem percellit ,ut

tonitru, eumque facit aliquando, ut

tua intereft , paucis a(;lm'odum lo-

quere.

Greca loquuntur, ép/gé»rTO? , 4t-

j

Qu ££

II. Hza

beat caput vefponfum tumn. )

fomitum , 65 /zzkpiofzzm-.-

Corufcatio-

[arme

f

ni vero confertur gratia ; quia . co-

Graf:ce eft, xeQaAaiecor , id eft ad

/

/

472

LIBRT ECCLESI

SITE6

r3. Et hora furgendi non te trices :

;:g

ricürré autem prior

a. Y

in domum tuam , & iihc avocare

. & 1llie lud

4

füperbx

16. Et age c«

2 !

onceptiones tuas , & nonin deli&tis, & errbo

fuperbo.

feGatio

17. Et füper his omnibus benedicito Dominum, qui fecit

24. F

te, &inebriantem te ab omnibus bonis fuis.

nitebis,

18. Qui timet Dominum , excipiet do£trinam ejus : & qui

2 Íi

vigilaverint ad illum , invenient benedictionem.

"

Cfedas t

Ig. Qui quserit legem , replebitur ab ea: & qui infidiof:

26. À

agit, fcandalizabitur in ea.

—

».,

25. In

20. Qui timent Dominum , invenient -

]u

dicium juftum , &

enim Qo.

juftitias quafi Iumen accendent.

ET

21. Peccator homo vitabit correptionem , & fecundum Vo-

140 , Q

luqtatem fuam inveniet comparationem.

22. Vir

faceret,

À

tuüdem fe

rufcatio de fe jucunda eft ,- propter

Qui Infidiefe agit.) ln Greco elt,

lucis , & fulgoris gratiam,

Ó UzOxeinoptyoc ,-qui bypoerita eff , &

(icaus pe

Ttonts , (

Pro reverentia, ) Qua alios reve-

alium fe fimulat ab eo, qui eft, pium

ACIünt ,

reris.

verbi gratia, & lecis ftudiofum , cum

irreligiofus fit , & impius.

& Vd etia

I$. Hoera j;;rge)zdi zom te trices,)

Scandalizalitur ia ea.

Offendet ,

Cat Tetum

Cum tempus eft e convivio furgen-

quia ob hypocrifim & violatam le-

X COdQmer

di , ne moras ne(tas.

gemn, quam tantum retinet, cum

DCCitOpeg

domum

aliis videtur, poenas luet.

*

ationes, &

Precerre autem prior im

:H47. ) Domum tuam quamprimum

QO. l4wvemiert jud;wims — jufium. )

MAmtmodo cc

répete.

Senfus eft, eos , qui timent. Domi-

]ure agere Y

num, facile ex lumine naturali ra-

22 Vip

*Illke e&vocere. ) Avoca mentem a

feriis , & animum tuum recrea.

tionis , vel fupernaturali fidei , aut

ls C()nmi(

16. .4ge cowceptioges tu45. ) 'Yuo

ex inf(tructione doctorum , &c. co-

N LW,W

indulge arbitrio , ut fcilicet facias,

gnofcere id , quod juftum eft.

TX «t

"fell

que volueris.

Et juffitias , €c. ) Juftitie opera

ipenrj

Ef nom de

htlis , E5 beräa feperbo. )

exercebit , qu&e. aliis boni exempli

(]eübg

:

n5

Modo peccatum abfit , & verborum

fplendore prxluceant.

P«

-

cumfp

iCjet i

-4!/ enm»' :

fuperbia, v. g- contentio, aut alio-

21. Securdum voluntatem fuam tu-

rum irrifio.

Veniet comparationtm. ) Grece cwy-

NMIPE

i'fimf

7. Benedicito Dominum.) Domi-

Xéipa , quge vox aliquando . zzerpre-

imïblt

k| Efllþm

Y hbï

iüum lauda , illique

ratias age.

fATIOnem ügnifïcat.

Senfus ergo ef-

Igebrtantezz

ze 4

;

omsuibus bonis

fe poífet , peccatores non admittere

Poliquim «

ü

fpis. ) Effufiffime , & largiffime bo-

correptionem , fed qu&rere pratex-

Ore dhL ü0

nis fuis te ditantem.

tus , excufationes ; ( interpretatio-

Jiio Opmtu

fru

19. Qu vigilaverit ad i//urh.). Vi-

nes legis , quam ad fua defideria ac-

De

gilanter , & follicite orando , & in

commodant, ut in fuis peccatis hz-

fütm d

"

»

& fcru

La,ï

lege D«i meditando.

rere poffint.

Hoc eft , quod Livius

füt

)*]llu

I9. RepleHitur ab ea. ) Locupleta-

querebatur de fuo fxculo, quod le-

Toe

bitur bonis illius.

O

4f

ges fibi quisque aptas interl?rftando

N

$ leili

CATPUT XXXI

773

DT

22. Vir confilii non difperdet inïell'igenïiam : alienus , &

fuperbus non pertimefcet timorem :

L ven

23. Etiam poftquam fecit cum eo fipe confilio , & fuis in-

E

feCtationibus arguetur.

Nl 'feci't

24. F

F

ili , fine confilio nihil facias ; & poft fa&tum non poe-

nitebis.

: &qu.

25. In via ruinze non eas, & non offendes in lapides : nec

credas te vise laboriofae , ne ponas animeetuae fcandalum:

nfidiofe

26. A fiistuis cave , & a domefticis tuis attende.

27. In omni opere tuo crede ex fide animee tuce : hoc eft

N

tun, €

enim confervatio mandatorum.

28. Qui credit Deo , attendit mandatis : & qui confidit in

dum vo:

illo , non minorabitur.

P

Ecece4

/1. CLA(

0^. Vit ,

faceret.

INoftre Vulgate leio

anguftias propter fuas infectationes,

eundem fere fenfum

exhibebit , fi

hoc eft , propter ea , que avide fe-

Orsco elhs

dicamus peccatores quzrere compa-

Gatus eft, & quefivit, & quorum

" ff;, &

rationes , cum dicunt v. g. hoc alii

caufa divinum timorem neglexit.

y;elb piom

faciunt , cur jubeor ego abfítinere ?

QS. lg via rtimé von eas. ) In via,

ofuin , cim ,

& Vel etiam quia e'yxoiua. , fignifi-

in qua facile eft cadere,

catrerum multarum commixtionem;

ruere.

: & in preceps

;'0 Fendet ,

& coagmentationein , fententia erit ,

iolaram l

|Et mon offendes 1 ldþides.) Qui jux-

peccatores multas comminifci excu-

ta hujusmodi vias effe . folent.

l

cum à |

fationes , & pratextus, eofque quo-

Vis labortofz. ) Qualis illaeft, qua

dammodo conglobare, ut quod agunt,

lapidibus , & offendiculis abundat.

L .;;FWI- )

jure agere videantur..

um tus;) Nite tua.

t Done

22. Fir cozfii:.) Prudens , qui res

Scandalum.) Offendiculum ; totus

sacurdt *

fuas confilio regit.

hic verficulue per allegoriam fignifi-

Non difperde. ) Non negliget:

cat negotia difficilia, periculo , &

64 d

Grzce elt, u5 aapiov,

ruing proxima non effe capeffenda.

j ei.

Iztelligentiam. ) Confiderationem ,

& deliberationem.

Qmnia enitm cir-

26. .4 fíliis 1uis cave , €6c.) Monet

fiig ope

etiam ibi cavenda

pericula ,

ubt

)Oni exem]

pl

cumfpiciet , & timebit.

omhnia tuta effe videntur.

Itaque

A!ie;zm.)' À confilio.

etiam domi , & inter domefticos

»em f;[d"l !

Nenm perttme[cet fimorem. ) Ibi non

vigilandum.

6r

u g

timebit , ubi timendum fuiffet.

Q7. Crede ex fíde antma tua. ) Se-

n

23. Etampofequam ftctt, c.) Etiam

'do ";ffl

quere credulitatem anime tuz, id

ao

poftquam cum €o , hoc eft, cum ti-

cft dic&tamen tuz confcientie.

ad i

more aliquo , temere, & fine con-

Hoc efl eniz , 6$c.) Sic enim man-

filio operatuseft, & fuboriente etiam

Vrcl

Præfe

data , &-divinam legem fervabis.,

nerpföt M

ferupulo , ne forte illud effet pecca-

28. Qui crediz Deo , 6/c.) Qui cre-

tum , adhuc poft fa&tum nomn timet,

dit conícientie fue , credit etiam

aideria 9

Deo ,

eccatls

fed ferupulum devorat , & fibiomnia

juxta cujus legem illa dictat

od Livit

tuta fingit.

facienda ,. & fugienda.

$us infetfhztimiäg: 4r(g;æz'*ur. ) be-

Nou mumerabiter. ) Detrimentum

lo

quO«l |

meritatis fcilicee' , cum incideriz in

non accipiet.

774

LIBRI ECCLE'SIASTI'C[/

CE

CA P-UTXXXII

fuprafej

Laudantur timens. Dominum , &? fapiens : inconflautia þræcor-

[

diorum fatui : amicus fubfannator : dies , & tempora a. Deo [unt,

Du$ &ni

qui €»

reliqua omnia, creavit , ac difponit , im cujus manu e[t bo-

$À

paum c

mo , ut lutum in manu figuli : malum contra. bonum : po[Je[fro.

9. Bt

t0n in vita , fed in morte. difiribuenda aliis : &

ls dies

quomodo fervi fint tra&tandi.

Io. E

fuit in

1, "Imenti Dominum non occurrent mala ,. fed in tentatione

Deus illum confervabit ,

; liberabit a malis.

x terra

?. Sapiens non odit mandata , & juftitias, & non illidetur

asss

-

quafi in procella navis.

Ji; v

3. Homo fenfatus credit legi Dei , & lex illi fidelis.

Wt puto ,

cui infixi

J.4. Qui interrogationem manifeftat , parabit verbum , & fic

fatile illy

deprecatus exaudietur , & confervabit difciplinam—?v & tunc

quid zota

refpondebit.

6. Eguy

* Sup.

g, * Proecof

dia fatui quafi rota carri, & quafi axis ver-

*

admitttur

2L.17.

fatilis cogitatus illius.

6. Equus

——

talice dic

Si( ö F

I. IN rentatioge. ) Dunonis ; vel

oracult.

Nonmagis euum lex decipiet,

cum incurrent um illum mala,

quam refponfum per Urim, & 'Thu-

tor j E&US

mim, quod in rebus magnis Princi-

$b nj

cujuscunque tandem generis fint.

o. Nem'edir.) ld eft, diligit.

Eft

pes populi confulebant.

E AQON

Amodum

Miofis; minus enim

lriz vértitur voce óNoy ,- INum. 27.

tteCtioni

!dicit'.ïr ; quam

2T. & alibi.

trim dum

fignificatur.

Noa iHüdetur,£7c.) QQuuia amat, &

Parabit verbum.) Premeditab

—ïtur,

& abet;

fervat legem non faciet «ternz falu-

quid fit di&urus, nec ftatim ad lo-

rem 'dbïip'u

*

lorfo exqt

tis naufragium.

quendum profiliet.

dhi] utili

3. Cred;t leg Des ) "Voeredze, Grece

Ef fz'c deprecatus exzzudt'etur.) 'Præ-

eft Zuziccor, id eft fideliter verfatur

miffa fcilicet oratione , ut confenta-

8 & b]

X Yolunta

inlege , vel fidelis eft legi, vel fe

nea, loco, tempori, &interrogatio-

à ïi?qui lo

totum legi Dei g :bernandum permit-

ni refpondere poffit.

tit, & fiduciam , & fpem fuam in

, Confervabit. difciplinam. )

In Græcn

"mrcjtiæï 1

illo collocat ,

confidit promiífis ,

MODlentit

eft, civdqe0» naidtiav , collzga dreipls-

A quo de

ug£ habentur in lege.

721!?71,

od ad methodum , ordinem,

E: lex 11l fedelis. ) "Ut fcilicet ab

& connexionem dicendorum refetri

üerat hpie

il mala avertat, & bona omnia con-

ciliet.

poffe videtur, Noftre Vulgate edi-

7' ,6&14)*(

tionis fenfus idem effe poteft. — Vel

Càufe dt,

4- Dus interrogattonem manifeffat.)

fignificatur , virum cordatum ferva-

m prece]t

Qui interrogationem fibi factam per

turum effe difciplinam, ut fcilicet mo-

Ti profif

aptam -refponüonem manifeftare cu-

rate fe gerat, & loquatur.

H AUg.

pit

Prima hujus verficuli pars in

«. Qauaff rota carri. ) Ynftabilis eft

Tis hoy Q

len

Greco cohzret cum precedentibus;

xai vóRoG &UT G TrICOG, G £ eer u O NO,

mens fatui, ut rota carri, que fem-

.-! aC )ro

per circumagitur & verfatur.

M Otnes

& x ,'.;!-li fdelis eft frent. interrogatio

CAPUTT XXXIL

145

6. .Equus emiffarius j fic & amicus fubfannator , fub omni

fuprafedente hinni:.

1

.

1 prer-

7. Quare dies

diem

füperat, & iterum lux lucem , & an-

Do futt,

nus annum a fole?

n

rdio

9. A Domini fcientia feparati funt , fatto fole , &

HpI'æCG-

pf

ptum cuftodiente.

n6

. Et immatavit tempota , & d

1

*

les feftos ipforum, & inil-

lis dies feftos celebraverunt ad horam.

1o. Ex ipfis exaltavit , & magnificavit Deus & ex ipfis po-

ernt

tiont

fuit in numerum dierum.

Et omnes homines de folo,: * & *Gen.

UVE

ex terra ? unde creatus eft Adam.

rI. In

y Tllidetur

Zdxis verfatilis.) Axem Verfatiæl—em,

. 4 Domini [cientia fiparati [unt. )

Non cafu , fed diviaa providentia

lis

ut puto, modiolum rote appellat,

cui infixi funt radii rotz.

X«l ver-

inducta eft varictas hec dierum fefto-

p, &f

fatile illud appellat, circa quod ali-

rum, & profanorum.

Fatto fole, &e. )

Poft foiem jam

la & u

quid rotatur.

6. Equui emiffarius.) Gui ad equas

fa&um, & curfum fuum tenentem ,

iloque naturales dies formantem.

admittitur, ut illas gravidas reddat.

Divina enim lege pofitiva fabbati

6, Equs

]talice dicimus , o /fa/loze.

quietem , & fefta Pafchz, Penteco-

n iexdeCïiïi*:'

Sic 65 amicus fubfannator, ) A dula-

*

ftes, &c. jufli funt fervare Hebrai

ii ,

tor, fictus amicus.

in lege Moyfis.

Sub omzi [nprafedente binzit.) Quem-

] fs PrmCi'

admodum equus admiffarius fefforis

. dpuentavit tempora, ) VMarie dif-

T; p

pofuit Deus tempora.

direCtioni paret, & obedit frzno, in-

Dies feffos celebraverunt ad. baram.)

? Num' 2?'

terim dum ab armento equarum lon-

Certam, & conítititam, juxta illud

ge abeft; cum vero illas videt, feffo-

Levitici

25. 32. 4 vefpera mique ad

;elitabittm

rem abripit, que non vult, aut illum

vefperam

celebrabitis fabiata weffra,

ü;ltim aL

dorfo excutit ; ita fidus amicus cum

& fic de

aliis feftis, qu& certo auni

L

nihil utilitatis ; aut voluptatis afful-

[z

t, & blanditur , amico confentit ,

teinporerecurrebant, & certaquadam

settit

) pe

&

accommodat,

hora incipiebant,. & finiebant.

gorfen

t voluntati illius . fe

Diebus naturali-

alioqui leges violat , & perrumpit

bus-

10. Ex :pfís. )

;incerïügatio

amicitiz , ut fuis. commodis ferviat.

Exaltavit , 6 magnificavit.) Ut ce-

In

Gre

Confentit hic verfus cum fuperiori,

lebritate feftorum effent infignes.

in quo de f:tui inconítantia locutus

Qui nullo

" d

fuerat fapiens.

Im numerum dierum. )

ordin

fefto notabiles funt, & tantum funt

dorum 7

Jct

7. Ouare dies diem ]:upemt. ) Quid

numerus ad explendos, & conficien-

od

caufe efít, quod una dies, & lux ali-

dos menfes, & annos.

Vol

(d

ot

am precellat, dies fcilicet feftus di-

Et omues Lomines de folo, €&c.) Eft

m feïV

em profeftum ?

apodofis fimilitudinis.

Senfus eft:

o 1

fic homines omnes de terra e folo

fcuicee

ER annus annum 4 fo'.) Cum om-

j

nis lux dierum anni a fole proficifca-

fumpta fa&i funt, ex ipfis tamenho-

tur, ac proinde fecundum naturam

minibus aliquos eligit Dominus , ali-

f&

gi, qUu

dies omnes ejusdem fint rationis.

quos vero non eligit.

ACUP»

775

LIBBRI ECCLESIASTICI

Y5 T

ir. In multitudine diíciplinze Dominus feparavit eos ; & im-

mutavit vias eorum

poft v

I2. Ex ipfis benedixit ; & exaltavit

& ex ipfis fanCtifica-

; ]

vit , &.ad fe applicavit :

& ex Ipfis maledixit , & humiliavit,

demi

& converti

tilos a feparaione 1pforum.

.*

Rom.

x ag Qua.fi lutum figuli in manu ipfius, plafmare i lud &

Dus exq

9. .2I.

difponere.

10 À

.14. Omnes vize ejus fecundum difpofitionem ejus: fic homo

clefæ P

Gü

!

in manu illius, qui fe fecit, & red

et illi fecundum judicium

20, E

fuum.

d

füper te

15. Contra malum bonum eft,

& contra mortem vita : fic

ne forte

& contra virum juftum peccator.

Et fic intuere in omnia

a. D

opera Altlfhml

Duo.contra duo, & unum contra unum

-

CaTO,

x6. AE

-' B1

II. Jz maltitudine difeiplina. ) . Sci-

I'ï

k

Gu

1

f.

? iutum frgnit, Gc.

) Quem-

li Tianü

!'

eftix fcilicet,

& fdprntxæ fug di-

admodum

Seulus-ex eodem luto-, &

VInZz.

ex eadem maífa vafa facit alia in ho-

r -

Et gunum

Imutavit vias illorum.) 'T'umquia

norem , alia in contumeliam, ut lo-

fecit , ut alii aliam vite rationem fe-

quitur D. Paulus ad. Kom. g. 21. ita

Tüt entimn

rerum, fi

querentur, & varios ftitus amplette-

ex hominibus Deus ahoq noan eligit,

rentur, tiirm maxime QU'

alios effe-

alios el:(nt.

Itüs ;«

eit fapientes, & fanctos, alios vero

Plefziare.) Formare, & eam, quam

I$

in fua. infipientia, & peccatis dere-

voluerit fïfrum m inducere.

m facri

liquit.

I4. Ommes via tjus F'czmdum difpo-

t Ecdefr

I2. Szzrä?þ'av,t ) Separavit, & ut

firionem ejus. ) Omnes enim actiones,

ptis Mach:

fequ.rm .44d fe 4pü7zcd'wf

ut effent

& plafmationes figuli funt fecundum

o Qf

0

populus Dei , ejusque £. umha, &EÉc-

ejus dlfpofïtarmem, & beneplacitum,

cle LL

ut eft in Greco textu , qui habet

Teco eft

Maledixit, E5 kumhm'v.f ) Ín fua

of 'vg/

ELSOXI(LV-

vilitate, & abjectione reliquit

Sic bomo in manz iligs. ) Sic Deus

CRQ fe g(f

Cozvertzt Tílos a feparatione zp/arzzm )

par Rï, ï&h(!

pro arbitratu fuo alios elegit, alios

mc!TO lbhg

In Grzco e& *a] dy£c otz» cvr&c dno

Don elefïlt.

Tümm

cáctGc a)ro», id. eft,

«uifwr f:t €0$ 4

ellis

äat:mzäm, ffve ; (muzzs €ovti. ) (oluod

Reddet ill /Z)cum!zzæ judicium füum.)

Quod re&tutn eft, & malos vitio fuo

ültiple

bene de C

Jafid Dæm

mtellw

tür, qm-

1( L' 65

bus CJP&XQ

líraelite 1 m eorum re2io-

peccantes punit , ut meriti funt-

nem 1n;&u*u f'u*

9pey & f

Nofter nón legit

IS. Coztra malum bonum eff,t$9c. )

-:G&"ff D7

fepn atim m CáO't9j, hf.konjun&mn

Caufam affert, cur hec bonorum, &

(,6"1'

)€- VCGLC'JI

Gmw'hCu a utc'nö WOgUG'l(;,

malorum, juftorum , & peccatorum

Dem meam

8U vinde

j//z,mtzc*zem , di fceim*q ; fenfus ta-

diftin&io fit in mundo, & Hhanc hu-

menidem eLe

joteft , hoc eft, Deus

jus rei affert rationem , quod in aliis

I9. 447

elt

comverzsz£ 4llos , hoc

r )

Julth, aut,

quoque rerum freaeribus hec appareat

])el']orum et

alio vertit, yjïcrpz-i: eoS a feparatione

oppofítio , fic oppofica funt; vita,

f quod

& mors, &c.

ipfortm, idefta feparata regione

(iu a

lloicere &

Ícorfim ab He bkælb U

aliis gem;x-

Dzso, 6 Zw. ) Quafi dicat , multa

bus agebant.

X Mlt[m

funt oppofitox um paria.

I!-c.tmc

.

CA T ka;n.

TR

Cinos

)S*) & itn.

16 Et ego noviffimus evigilavi, & quafi qui colligit a

poft vindemiatores.

An&tifine :

17. In benedictione

Dei & ipfe fperavi: & quafi qui vin-

miliani,

demiat, replevi torcular.

18. * Refpicite, quoniam non mihi foli laboravi, fed omni- 'Supr.

bus exquirentibus difciplinam.

iilud, &

24.47,

19. Audite me magnates, & omnes popu

'li , & re&ores Ec-

fit hbma

clefiee auribus percipite.

judicium

20. Filio, & mulieri, fratri, & amico non des poteftatem

fuper te in vita tua : & non dederis alii poffeffionem tuam:

vi: C

ne forte poeniteat te, & depreceris pro illis.

1n omtii

21. Dum adhucfuperes, & afpiras, non immutabit te omnis

Qnum.

caro.

16. M

223. Melius eft enim, ut filii tui te rogent,

"

quam te 1'gfpicere

(;.) Quet-

in manus filiorum tuorum.

m uto, &

$3. Tn

- alia i o

ER unum comtra unsum.) 'Oppüfïto-

euim eft a, quod tum uxorem ,

fjum, ut lIO'

rum enim alttruim pugnat contra al-

tum mulierem quamlibet fïgnifïcat.

n. 9.21 1

; 102 eligit,

rerum, fic calor frigori eft contra-

Des potefóatem fumper te. ) Domus

rius ; & humiditati ficcitas,

gubern :tionem comimittendo, & mu'-

to minus donatione bona tua in eos

[ ez?m, quan

16. Noviffsrms evigilavi. ) Omwnes

]

(

enim facri libri ve

teftamenti an-

transferendo.

te Ecclefiafticum fcz

iE

Xti funt, exce-

um Af

Er depreceris pra 1llis. ) Oporcebic

ptis Machabais.

enim te fieri fupplicen, & que ne-

i ao

ceífaria habebis ad victum , aut cul-

x fecundam

Suafí qui colligit. aemos , 65':.') In

opeplacitut

Graco eít, ég xaNap.ouevot ,: t cala-

tum precibus eblandiri.

mos- vel fpicas poff «

ep*

7^

m colligezs, mo-

aL Dum adbuc faptres , 69 a]piras.)

, qm habet

defte fe Siracides cum fpicilegis com-

Dam vivis , & fpiritum auramque

g Det

parat , reliquos facros Scriptores cum

vitalem hauris.

mefforibus, aut vindemiatoribus, quo-

Nom £m"mutabit te ommis caro, )

In

elegiï : aliOS

rum mefífis copiofa eft, hoc eft, uber,

Grzco eít, u5 dAdfug etavroó» m4o

)

& multiplex doctrina.

c«exi , non alienes, vendas te , aut

jaim f

/

libertatem tuam cüicumque etiam con-

]s v

17. iz 'äemdz'c"fione pei.) In divina

ope, & favore.

jun&iffimo , licet tibi blandiatur, &

i fm"

tmulta promtittat.

Vulgate noftre

Quaff qui vindemiat. ) Racematio-

fenfus effe poteft, propofitum , &

llmffilfg

nem meam Deus fuo beneficio in ju-

bmotïuï',

ftam vindemiam convertit.-

confilium tuum non mutes.

»eccal

rom

22. Te regent. ) Petant a. te rerum

; Junc ï

u

I9. Audite me magnates, (/c.) $u-

tuarutn dominium, & adminiftratio-

0U

jin alii

períiorum enim, & populi Rectorum

nermi,.

j

eft, quod juftum , & re&um eft co-

Refpicere ín mantis.). Quomodo ca-

nt»

sl&,

gnofcere, & alios erudire.

J

telli folent; quibus aliquid cibi proji-

20. Malieri. ) Uxori ; in Grgco

citur , quo alantur.

B. cum Com. Menoch. T. IV*

FIIT

dictti i

-

"

4

79

LIBRI E'OCLÉSIASTICI

3'[0 ,

25. In omnibus operibus tuis preecellens efto.

in die confiuimma-

. fratrém

24. Ne dederis maculam in gloeria tua.

zafti il

tionis dierum vitee tuce, & in tempore exitus tui diftribue

y. $

haereditatem tuam.

25. Cibaria, & vir

3

:

ga2, & onusafino : panis, & difgiplina,

& opus fervo.

quæras

26. Operatur in difciplina & quarit requiefcere :

laxa ma-

nus illi, & queerit libertatem.

27. Jugum, & lorum curvant collum duru

m, & fervumr

Vanitay

inclinant operationes affiduze.

Qoperttr

.28. Servo malevolo tortura, & compedes: mitte illum in

fraud

operationem, ne vacet :

29. Multam enim malitiam docuit otiofitas.

30. Inopera conítitueeum: fic enim condecet illum.-

'JQAuod

fi non obaudierit, curvaillum compedibus, & non amplifices

Át

fuper omnem carnem ; verum fine judicio nihil facias grave.-

$

Al

31.^ 8T

2. Qu

23. Pracelleus.) Gr&gce e&, 071"5(:.2'-

Laxa manus illi, t5c.) Remitte ali-

Áic & qui

cye» , excel/ens, eximius, fuperans, fi-

quid de cuftodia, & difciplina, vel

laxa compedes, & catenas, quibus

Matistienots s

ve fuperior, ut fcilicet quod paulo

ante dixerat, omnia. domi tuz ex te

adítringitur , ftatim enim non tibi

& fetvormn

pendere velis.

gratus erit, quod humaniter illum

poribus »

24. Ne dederis maculam,) 'T'e ipfum

tractes; fed de fuga cogitabit , qu

fe in libertatem afferat.

2

puceadum

dehoneftando animo degeteri, & do-

; Sae jmlia

me(lticis, filiis , aut uxori permitten-

27. J«gum , & lorum curvant collum

1n ervom.

do, ut pro te dominentur.

durum, 6c.) Guemadmodum boves,

Vettas: (ine

Inz d;ze conþmzmationi.r.) Mottis vi-

equi, afini, &c. domant:»r jugo in-

Ailito, &

delicet.

jeto, & loris , quibus conftringun-

peapenfa.

Diflrilue bereditatem ttam.) Difpo-

tur, aut verberantur; ita fervi con-

ne domui tuz, ut rerum tuarum do-

3- Qu

tumaciam domat , & frangit affiduus

peafz iug

minus.

operis labor.

25. Gbaría.) Grace eft, xoerácuara,

28. Malevole, €c.) Gr&ce xaxseq

&m.effa :

ï:

-

in bþnQ CQ

pabulum Ícilicet focni.

malo , fari , v. g. ebriofo, &c.

Et onzus affao.) Scilicet conveniunt.

Tortura , 6f compedes. ) "Vorquendus

U féryiy

Panis, & di[ciplimma , €$c. )

ari mo-

eft, vel in panam peccatorum, vel

do cibus conveniens dandus eft fer-

ad veritatem eliciendam., & compe-

vis, flagris excipiendi, cum peccant,

dibus, & carcere coercendus.

Thtüm

& curandum , ne otientur.

Sermo

g0. 15 opera conflitue sllum. ) Coge

illum operari, fodere v. g. aut aliud

A QU& n

:

mercenariis.

eft de mancipiis , non de famulis

Inus

lv; Ü

hujusmodi laboriofum opus facere.

Q6. Operatur t2 difciplima.) vSe:vi,

Non amplifices faper amnem carutm. )

P ïmül euæn

qui vere funt. animo fervili, verbe-

Grecexa fui qTt0910 0 tUO' Y5 &y Wcio'gq O G g.

anguine[

Aüine

rum tantummodo timore operantur.

xi, mom abundes 12 omui carne, nefisni-

* Ricet

Quarit requic[eere.) Cum urgentis

mius urgendo ad opus Jaboriofum,

Wt

m

1

domini oculos fallere poteft.

-

& continuum j omnem carnem ; nam

St i q

CAPUT XXXII & XXXIV.

779

41. * Si efttibi fervus fidelis, fit tibi quafi anima tüa, quafi * Supr

fim-

. fratrem fic eum tratta: quoniam in fanguine animsee compa- 7: 23-

raíti ilum.

:

:

Ntribue

32. Si lzeferis eum injuífle, in fugam convertetur.

(ciplita,

33. Et fi extollens diícefferit, quem quaeras, & in qua viz

quæras illum , nefcis.

Á

h ma-'

CAPUTYT XXXIV..

fervum

Fanitas fomniorum, divoinationum ,. augurii , ;neniacibrzzin* : daus

expertorum , beatitudo timentium Deum : oblationes iniquorum.,

Mi

|lüt 3

fraudans pauperem, unus adificans , €? alter. deflruens ,

fatiens ponitentiam ,. C? mon ab[linens

. Quod

E

4 peccadis. —

mplifico

r YX7Ana fpes, & mendacium viro infenfato ; & fomnia ex-

A

sgnve.

| tollunt imprudentes.

j*5

2. Quafi qui apprehendit umbram, & perfequitur ventum :

Qemite i-

fic & qui attendit ad vifa mendacia.

N

Fffffo

3. Hoc

:iplina, vl

4$, qullbus.

» non tibi

& fervorum. & brutorum.etiam cor-

33- $ ex,fal!em difcelferit.) . In.Grze-

yniter ium

poribus, cum multum. fatigata. funt,

CO eft, «maoac. «modeac , quod. idenv

parcendumr eft..

eft, ac fi dixiffet fimpliciter Z«

iit, q

xää? £sj

Size judicio: nibid facias grave.) Ne

f"grt- . Yealice. diceremus , Torra: 52., e

*

yyipt clim

in fervum:, quidem: graviter anumad-

függlïti,.'

veitas: fine judicio ,. illo. fcilicet non

Xefiis.) Quialatebras qumret, &

du bovéss

audito, & re mature examinata, &

ot u *

tenebrasut lateat fuga',, & quam pri-

conftringur

perpenfa..

mum fe proripit, ne illum. affequi

SL- Queniam 1m [angmine anima com-

pofíis..

, fv l-

paraff?: ilam..) Periculo vitz, fermo

u afiuui

enim-effe videtur przcipue. de fervo

. F7Lna [pes, & mendzcium viro in-

in bello capto. $i vero placeat.,. ne

fenfatos). Nána, & mendax eft

d T

C

fenfus nimium fit anguftus;. de omni-

bus: fervis accipere , quomodocun-

in: fomniis collovant..

fpes;, quam infenfati: .&c imprudentes:

Of,ror

j

'uelïdus

(wïuml Y

que:comparati fint. ,. fanguinem pre-

Extbllünf'.»): Grece e'ff,v czf;bcvr"*r'sgaäxa'/;ga

tium: interpretabimur per metony-

& qomp*

iniam..

Sic Italico. proverbio- de

vwolare faciunz, alatos faciunt, vana

en4u5

fpe erigunt. extolluntque. füblimes,.

u )

Cott

re que magi pretio- emitur ,. dici-

dum fibi ex vifis fomaüs divitias,aut:

aut d

lid

mus: M;«coffa iL/amgue; Vel, com-

lionores pollicentui..

at

parafti eum tibi: in fancuine ,. id eft,,.

|

ad.fanguinem animxw tuz. ut fcilicet

Qv Ad: 7).2/4'»' meudacia; )

Grece eft

yen

4rutn

)

o 0

fanguinem, & vitam. tuiam foveret',

unica.tantum. VOX fwwmwWbg, que n

Y 1

& tueretur ,. fanulando tibi, & pro

fomnia fignificatz

d'o V, fubftan-

;/lf; d

fots

te,. cum opus fuerit, vitam. &.fan-

tivum nomen eft. Senfus verficulii

Jaborio

guincxn: in rid«if crimen: dando.-

eft,, non minus illudi €os , qui. fom-

Wmöm i )

. 760

LIBRI ECCLE.SIAS.TICI

3. Hoc fecundum hoc vifio fomniorum : ante faciem homi-

fo.

multis

nis ( 1) fimilitudo hominis.

4. Ab immurido quid mundabitur ? & a mendace quid ve-

f*um dicetur ?.

abïlllïd;

12.

|

s. Divinatio erroris, & auguria mendacia : & fomnia male-

facientium, vanitas eft.

dines.

6. Et ficut parturientis, cor tuum phantafias patitur: mifi

I$ .

ab Altiffimo fuerit emiffa vifitatio, ne dederisin illis cor tuum:

Caufi,

7. Multos enim errare fecerunt fomnia , & exciderunt fpe-

VN

rantes in l1llis.

benedi

X

8. Sine mendacio confummabitur verbum legis, & fapientia

,'1'5.8

in ore fidelis complanabitur.

(iliren

9. Qui non efttentatus, quid fcit? Vir in mults expertus,

16, (

cctum.

quonia

cogitabit multa: & qui multa d?dicit, enarrabit intell

lO. Qui

vf

(1) Similitudo hominis. Ie edir. Sixt. legitur : fimilitudo alterius hominis:

I$ i

aniis fidem accommodant,quam eos,qui

tra Dei legem fomniis fuis attendunt,

Girme tht

ventum perfequerentur, aut umbram.

& credunt; ideoque in vanitatem, id

lis caffhu:

eft in mendacium, &

4. Hoe fecuendum hoc viffo fomntorum.)

.

fraudeni indpci

tiam Tion

Vilio fomniorum non eftaliud, quam

fe finunt.

In myly,

reprzfentatio quzdam , qua 4ec eft

6. Er f&ur parturientis , &9c. ) i

fom»iis credas mendacibus, multos

Terhague

/äczndum boc , id eft

;

l?oc huic appgret

LU T

fimile.

tibi ingerent timores , & perturba-

tos

tnte fdciem bominis ffmnlitudo dowis-

tiones, que pectus tuum cruci:nt ad

H

2is.) Sicut cum ante faciem homi-

eum modum, quo partui proxim&

Vel fcnfus

QU& Caven

nis ponitur fpeculum , in quo facies

mulieres cruciantur. *

(jue mody:

ejusdem hominis apparet.

eít: quemadmodum pr&gnantes mi-

tidt,

ras habent imaginationes ( unde &

4. 4b immundo, 6/c.) Quemadmo-

Bdj

dum immiundusres alias mundare non

appetitus abfurdi nafcuntur ) ita &

poteft, cum potius illas fit aptus in-

qui fomniant.

piénter Pï(

Q. Sae taendacto confummalitur ver-

Io. ]g,

quinare ; ita fomnia, cum fint men-

&ícic, &

dacia, verum docere non poffunt ;

b«m legis. ) In tota lege nullum eft

üec conje&ores inítruere , qui illa in-

mendacium , fed eft plane verax, &

li Thiyjlegs

/

a Deo prima veritate profecta.

BOtiis vgrt

terpretantur.

d

5

Diviuatio erroris. ) Erronea,

Er fapientia im ore fidelis complana-

97 lepunt

que ab errore proficifcitur , puta a

Litur.) Et licet fapientia, que in le-

CUO texen

du n flt

j/l

demone, mago, fagis, velafigmen.

ge divina, & facris Literis contine-

bene Q

tis impoftorum, ut cum divini futu-

tur, obfcura aliquandO, & perplexa

&(Q

ra predicunt per infpe&ionem aque,

effe vileatur, tamen fi quis illam fre-

ql'd d6ce)

quenter verfet, oculis legendo, cor-

iddum f

ionis, aut aeris , &c.

-uguria.) Mendacia, cum ex avi-

de meditando, & ore facra eloquia

um volatu, gemitu, &c. res futurz

pronuntiando , faciliorem illam in-

veniet, & ad illius arcana intelligen-

L: lm i bOn.

fiznificari creduntur.

da admittetur.

Somzia malefacientium, ) Hominum

9. æi nec e/i' £est. 4.*:4:,) Qui nul-

II [mþlfn

iniquorum , & p(/:rverforum, qui con-

TRCC m

ld

CAPUT XXXIV.

791

motüi-

Yo. Qui nofi eft expertus, pauca reccgnofcit: qui autem in

multis fatctus eft, multiplicatmalitiam.

. quid we- |

1rr. Qui tentatus non eft, qualia fcit? qui implanatus eft,

abundabit nequitia.

Q male-

12.

Mul

ta vidi efrandö, & plurimas verborum confuetu-

Vd*ines

*ur: nifi

I3.

Aliquoties ufque ad mortem pcriclitatus füm horum

;or tuum:

caufa, & liberatus fum gratia Dei.

ovunt fpe

I4. Spiritus timentium Deum

benedicetur :

qusritur, & in refpe&tu illius

I fapientia

15. Spes enim illorum in falvantem illos, & oculi Dei in

diligentes fe.

LI

expertus,

I6. Qui timet Dom!

num , nihil tre

pidabi*, & non pgvebit:

quoniam ipíe eft fpes ejus.

o]ledum.

Q

1]1

17. Timentis Dominum beata eft anima ejus.

riüs homini

18. Ad quem refpicit, &

quis eft fortitudo .ejus?

F ffff 3

19. * Oculi

yis atte n(ïuü.fæ

yanitatem, V

lis cafibus ja&atus, rerum experien-

tiam non habet.

tia

Nequitig.) Altutia bona, pruden-

d undud

lIa multis experts. ) In Greco eft,

I2. Ferborz;zm can/ägctudz'ne:. ) Re-

$ts

)Si

qenhayquty€ , id. eft 224 msultum pe-

rum, hominumque confuetudines, &

5

muultos

imnores.

ibus ,

regrinatus eff , & multa

vloca pervaga-

& perzurba'

tus.

I3. Herwm caw[a.) Propter peregri-

ï'agifaäif

;;wlta.) Multa przvidebit,

r—ial:i;onumf difcrimina , latronum, nau-

, eucitt 4

rtul PfO-*'i"fä

qu& cavenda fint, & varios, multos-

iorum, calumniarum, quibus pe-

ye] fs

que modos fe expediendi facile inve-

regrini in alieno folo circumveniun-

l

niet.

tur, &c.

P

jquuts n

Enarralit intelletbum.) De rebus fa-

"

( od &

. 14« Quaritar.) In Greco nunc eft,

intit )

u d

pienter pi*onunciabi*c.

Z*f'fäTal: viwer, at nofter legit Z'»q TÉ-

IO. Pauca recoguojcit. ) Pauca co-

ctrai, quaretur a Deco fcilicet , qni

:mflhtal'

hr V

gnofcit, & fcit.

fibi fidentes qugrit, ut fervet, & a

In multis failus eff.) In multis ne-

periculis eripiat.

ge gullum 5(

In rtpetin 1llins benedicetur, ) Cum

ane VP

gotüs verfatus eft. Aliqui pro /a-

xrofett

dn; legunt fatuss, fed fi quid in fa-

ccperit illum Deus benigno oculo

julj; mf

[

cro textu. valgatae. editionis mutan-

refpicere, & amni bonorum genere

abundabit.

;tia,'

(uE n

dum fit, malim legi /z/fus, quod

I5. Sges enim lorum; $6 ) Quem-

as C

0 "i

,

bene Gr&co mem^aygué; G refpondet,

& FT

Je

quod deceptum, falfum, in errorem

admodum qui fuam fpem locaverunt

3

lm

inductum fignificat.

in Domino , ad illum refpiciunt, &

l$ !

ab eo implorant opem , & auxilium;

jen 100«

Malitiam.) Prudentiam ; fumitur

]

ficta doqm

ita viciflim Deus illos refpicit, &bo-

!

enim in bonam partem , ut aftutia non

k

norum c()/piam in illos immittit.

jcm )

femel in facris Literis.

I8. 44 quem refpicit , 69 quis eff for-

?'na, il]te

JJigel

EE 'Impldn.ztk::" )

*

ztibudo

4

þ *,Decepgus*, f.;di;us,

j

jus ? ) Quem fpe&at, quo ni-

Grace nta Mu éy O

titur ? certe Deo.

H

) Qu :

bt

é

82

2EIBRI ECCLESIASTICI

*Pfäl.

1g. * Oculi Domini fuper timentes eum, pfefte&or' poten-

31

33.16. tide , firmamentum virtutis, t

egimen ardoris, & umbrac.ulum

: diet D«

mieridiant,

9.

3o. (

20. Deprecati

o offenfionis, & adjutorium cafus , exaltans

ptotici

animam, & illuminans oculos, dans fanitatem ; & vitam, &

j

benedi&tionem.

2

dem fa

'Prov 21.." Immolantis ex ini

C

juo oblatio eft maculata , & non

quis ex

21.27- funt beneplacitee fubfannationes injuftorum.

*

1

.

L

.223. Dominus folus füftineni

DUus.

fe in via veri

tatis, & ju-

[

fütiae.

Vr 1

235.

* Dona iniquorum non p;.-rorbat Altiffimus , nec refpicit

[ AU

15.9.in oblationes iniquorum , nec in'mul

titudine facrificiorum

Yl

CU t

eorum propitiabitur peccatis.

24. Qui offert facrificium ex fubítantia pauperum , quafi

Wli?l?fl?]

buli

qui viétimat filium in confpe&u patris fui.

as. Panis egentium vita pauperum eít: qui defraudat illum;

«

liomo fanguinis ett.

f

ETTT

26. Qui au

in füdore panem , quafi qui occidit proxi-

l QU]

mum fuum.

fcedeïe |

*Dewt . 27. Qui effundit fanguinem , * & qui fraudem facit merce-

24.14: Dario, fratres funt.

j E

Drecatio 1

Supra

28. Unus sedificans , & un

us deflruens, quid prodeft illis

2-922- nifi labor?

29. Unus

9us

23

— .

i9.- Proteitor /)azmtiæ ^ ffc) l

cI- Lemolautisex iniquo.) Líx rï;-tpt'is,,

Tüàt alius

aut alioqui male partis.

&or potens, vires fufficiens , &

Yuat » Dih

borans , tegumentum in ardore ma-

Eff maculata,) Hiujusmodi vitjma

füptis 1

f

lorum , aut tentationum nos circum-

quafi polluta Deo difplicet.

Wctlficia o

fiftentiim ,, & adurentium , & quafi

Seb[amationes.) Deum énim irridet,

T f

umbzraculum in. zftu. meridiano.

& parvipendit, qui rem illi ingratam

0 Ctt [

QO. D-eprccafia- af&nfionis.) Evita-

offert.

inde Perg

tio offenfionis , QuAG, dmà mreoomopu-

24- Quafí qui vitlimat filium m

2072-

fpedim patris fuj. ) Quod adeo patri

29 ull,gg

purog , nt.eft in Greco.

POP

"A djuterinus cafus. )

Auxilium , ne

placere non poteft, ut etiam fummam

Gadamus..

s

ili dolorem afferat.

Exaltazsanimam.) Exigensanimam,

25. Hozeo fa:zgzs;'nis e/i—.. ) Homici-

de]j,

da eft.

y

DC m

ii

eum in :inalum aliquod. prolapfa eft,

QUil die,

five culpz;, five penz.

26. Iz fudore pantm-) Panem infu-

lilnsaiztens ocnlos-) lonorantiampel-

dore partum , panem fcilicet , aut

AC &

llmf . lpfe

vi&um pauperum, quem fibi illi Ia-

itt

lendo, & cclefte lumen, quo diri-

allq e

gamur, immittendo.

boribus , & fudoribus fuis parant.

Pmm ln

DA

Dans [amitatem.)

,

Mentis, & GOX-

27. Fratres [znt.) Similes, & fere

pares.

poris.»

pauPEr j

tlb.e[

Benedilionem.

29- lus «d

vf eam s. ;) Quemadmo-

p"C&m

T.

LO

| j Omae genus bo-

dutu fi unus «dificet , & «dificata di-

3 du

CAPUT XXXIV. & XXXV..

793

f toten-

39. Unus orans, & unu: maledicens: cujus vocem exau-

Taculod

diet Deus ?.

eyaitanis

30. Qui baptizatur a mortuo, & itrum tangit eum , quid.

proficit lavatio illius ?

ntam, &

31. * Sic home qui jejunat

dn peccstis fuis, & iterum ea- 2Petr

dem faciens, quid proficit humiliando fe? orationem illius ?- 2--

quis exaudiet ?

;87 & jL'

CAPUT XXXV.

Verum , C? accepium Deo facrificuum , non. appareas. coram eo

c refpict

vacuus , primitie , C oblationes bilari animo iribuenda , facrifr-

dficiorum.

cium injuflum, pauperem lejum : pupilum, €? .viduam lacry-

ID , qüaü

mantem exaudicit. Dominus , orationes juflorum, C? potiffanum fe

bumiliantium audit Deus , liberans ab affligentibus , €

cuique reddens. juxta opera fua.

l.

Ui confervat legem , multiplicat oblationem.

jit p*

2. * Sacrificium falutare eft attendere mandatis, & di- 1.Reg

Ícedere ab omni iniquitate.

*

15.22-

Gj merce

3. Et propitiationem litare facri

ficii fuper injuftitias, & de-

yodelt 1

precatio pro pe;c;tis, recedere ab injuftitia.

ais

4. Re-

ruatalius , aut ille ipfe, qui extru-

purificat fe ab immunditia , quam

j.) p f*'PüF*

contraxit ob conta(étum . cadaveris.

Xerat, nihil proficiunt : ita qui ex

aol i

raptis eleemolynam facit , aut Deo

Vide Num. cap. 19. ubi de purifica-

W

facrificia offert , licet opus de fe bo-

tione agitur, de qua hic eft fermo.

jm r

num faciat, illud tamen vitiat, &

8I* Sre bomo, qui jejumat , $c.) Qui

;

ü

adeo corrump

ii

it, u£ nullum fru&um

bonum quidem ;opus facit, illud ex

inde percipiat.

fe confiderando , fed illius gratiam

Mm [ (

29. Unmus orans.) Et bona alicui a

corrumpit aliis peccatis, quz fuper-

]f/

od a

jco ?

D«o poftulans, pauper fcilicet, cui

addit.'

a o

impius, & aliorum raptor benefecit.

Maledicens. ) Ypfe impius, qui

Ulriplicat oblatzonem.) Religio-

Deum irritat, & contra fe provocat,

I.M

/l ) H()mm

fus eft, & frequenter victi-

qua(i dicat

pauperes Deum propi-

mas offert ad. facrificium.

tiant, ipfe vero fibi illum infeftum

2. Attendtre mandatis.) Legem fer-

facit, & inimicum.

Quemnam Deus

vando.

[6

audiet, pauperemne orantem, anim-

Jf ii

3. Propitsationem litare fievifieti [aper

fuis 9

pium in fe iram Dei vindicem pro-

injufitias.) Etrecedere ab injuftitia

g Ier

vocantem ?

Orat pro fe dives; at

elt facrificare ad propitiationem pec-

pauper ab eo fpoliatus ei mala im-

catorum obtinendam, easdemque inju-

precatur.

emadlïl

ftitias abolendas, & eft

pro p?(;i:atiæ

Qu

ficdt lie

deprecari.

[

.2 30. Qui Laprizatur À mormaig .Qüi

784

LIBEIECCOCLESIASTACI

L

4. Retribuet gratiam , qui offert fimilaginem , & qui facit

"

mifericordiam, offert facrificium.

Ij

* Ter

s. * Beneplacitum eft Domino recedere ab iniquitate ; &

QUs j

I6

deprecatio pro peccatis recedere ab injuftitia.

Exod

:6.. * Non apparebis ante-confpe&tum Domini vacuus :

precit

315*

7. Ha&ec enim omnia propter mandatum Dei fiunt.

i

34

loquel

*"LDeut

9 Oblatio jufti impinguat altare, & odor fuavitatis eft in

confpectu Altiffimi.

18 1

19.16

clamat

9. Sacrificium juft acceptu

i

m eft, &. memoriam ejus non

oblivifcetur Dominus.

"

19 j

10. Bono animo gloriam redde Deo: & non minuas primi-

exaudit

tias manuum tuarum.

19 (

2 Cot.

ir. * In ommi dato hilarem fac vultum tuum , & in exulta-

precati

tione fan&ifica decimas tuas.

àr. (

'lob

i5. Da Aliffimo fecundum datum ejus, & in bono oculo

4-:9

pinquet

adinventionem facito manuum tuarum :

afpiciat

13. Quoniam Dominus retribuens e

ft, & fepties tantum

25, ]

t jud

reddet tibi.

M

14. * Noli

Ut contr

quodammodo pingue facit. Hinc s.

4- Rerrióuet gratiam , qui cffert ff-

& Cundum ,

milagintm , 6c.) Sicut qui offert fimi-

David precatur Pfal. Ig. 4. Holecam-

laginem in . facrificium , gratias agit

/zl;tm Iuwm pingue j?'fzt.

id CR j'lXt

Ij Mi

Deo pro acceptis beneficiis ; ita qui

|Q. Memoriam eju:.) Non ju&i, fed

iaboranti:f

in proximos mifericors eft, quoddam

facrificii ; nam in Grxco eft, duTÀf,

quafi facrificium | offert Deo gratiffi-

fcilicet Svo'/ag.

ü, Cl.ludj

iniitm.

Vel fententia eft: qui repen-

Oemp [

berali.

IO. Beno animo.) Alacri', lxto, li-

dit gratiam, ficot qui fimilaginem of-

At fs

ferc; hunc enim fenfum Greca com-

Glor;zam redde Dea.) Per oblatio-

I5 Ny

nes, & facrificia.

J

6

modiflime: admittunt , qug habent

dyramodid8g x &pm o meon t ot» o'spi-

Non. minuas primitias.) Maligne, &

Rlze. itte Id

du , id eft reddezs gratiam, offerens

diminute illas offerendo , quod animi

l:*]l!f]g, id

jïmil/:m,

fordidi e&, & cum Deo illiberaliter

aC

f

"um

6. Nozm z:lþþm'eäi.f', &c. ) Quod eft

agentis.

Pümi,

u

legis preceptum , Exod. 23. 15. &

II. Í[pomnidato,61c.) Quidquid ot-

j&uhï n

pia;

34.20. Deut.r. 16. 16. Vide di&ta

fers, & Deo donas, hilariter tribuas.

.UR e

In exultatioue f autlifrca decimas tuas.)

Exod. cap. 25. num. I15.

on c'" ;

7- Hac enim omnia , 6c.) Ita enim

Multum enim gratis accedit facrifi-

&lit;te cOl]

cio, aut decimarum, & primitiarum

19, ]5

Dominus precipit , locis nimirum

oblationi, fi hilariter 4 & animo vo-

Tém

prostme citatis.

) IEJ

V

$. Impingmar altare. ) Qui pinguia

lenti tribu ntur.

Duperic (

I2. 4ecundum datum ejur. ) Secun-

h lo

offerunt facrificia, & victimas fele-

Ti

BUUS

fut

fas, easque cum magno animi fen-

dum quod tibi dedit juxta opes tuas.

! Yoct

fu, & pietate offerunt, quod maxi-

Bozo oculo , €c. ) Lto, && hilari

8 Eïf/än

ine Damings expetit ,. « facri&icium

OCulO"böL vultu fac oblationem fe-

m G

*

C A P UT XVVN

785

m facit

14. * Noli offerre *nunem prava, non enim fufcmlpt 1l!a,

*Tewv.

$- Et noli irifpicere facriticium auu&um, quceniam Domi- 22 21-

eut.

dte

&

nus judex eft, & * non eft apud illum gloria. puioaw.

I5.2I-

16. Non accipiet Dominus perfonam in pauperem, & de-

*Deut

H

precationem 1z2efi exaudiet.

10.17.

17. Non defpiciet preces pupilli : nec viduam , fi effandat 2 Par.

Ig. 7-

is elt

loquelam gemitus.

& ex- Job.

18. Nonne lacrymae viduse ad mexillam defcendun

34-19-

jUs non

clamatio ejus fuper deducentem eas ?.

? .

I9. À mam]la enim afcendunt ufquc ad coelum, & Dominus 5

é8-

e*(a 1d1tor non dele &abïtur in lilis.

Ac*cor

; Dri

0J4

Qm adorat Deàm in oble&atione, fufcipietur, & de- |

om

g exuli

pr ecatio illius ufque ad nubes prop mqaabn.

P IIo

21- Oratio humiliantis fe, nubes penetrabit

: & donec pro- Gal.

n ocl

. pinquet, non confolabuur : & non difcedet, donec Altiffimus 2. 6.-

u

afpiciat.

22. Et Dominus non e]onvabü fed ]ud]Cäblt]UüOS, & fa- * u 5

etr

ciet judicium : & Fort iffimus non habebit in 11115 patlentlam, 1 i.

T^1

& iiiAlv

u Nolt

ut contribulet dorfum ipfo

LJ

23. Et

t Hincs

Cundum -quod invenit: manus tua ,

Dedpucentem eas.) Lacrimis illis, &

1 JMolocat

id eft juxta facultates tuas.

gemxcmax caufas dancem.

fed

14. Mamera prava.) WMitio aliquo

IO. Nez dele&abztur £m dülis.) EH:

11] juti, ^*

laborantia, qualia funt' animalia co-

Mmüs

Q e& duf

ca, clauda, fcabiofa, quzx vetantur

valde illi difplicebunt , &

offerri

irafcetur, & excandefcet contra eos,

Leyit. 22. 22. & fequent.

qui fua mjuü;tla illa- eliciunt.

jatoy!

eut. 15. 2I. Malach. 1. g.

QO. I obleílariome ) E230oxía , bone

15. Noi zrjþzcere faerifreinm mju-

voluziate , animo hilari, & liberali

PCI' Ob atto.

Fum.) Grzsce p. 7871' Xt 3ucia P EYS X $

"

me intendas , vel' no atiendas /Zm Zfíictos

orationes , & oblationes exhibens.

Mi

Gnü, &

Poiïet etiam bonus fenfus elífe inter-

Pbjsflo,-id eft ne iniquum inftituas

*

pumuone üC Tmmutata

qm adorat De-

:

od anm

facrificiuin.

Qui pie

J

p

h!'ï

Donizus Tudex e/l ) Ntmo autem

um z2 olled. 1tzolzeff5;;btctu H

colet Deum , benevole a D«o reci-

'aufit rapinas faas ad ;uucum deferre.

pietur, audietur.

lr

Nom eff ;zfxuf«

Z//"

LL

7) gu), 14 pe fóns. )

.mm qiou

Non eft quafi homo, qui puxonedl-

2I- Donec propinquet , zon eonfoíabi-

u)

z£ur

Nion admittet confolationem,

m

gmc it€ commoveatur , aut timeat.

u fg((!

qüt

16. lz pazuperem. ) Contra paupe-

necceffabit, donec ad Deum, evadat,

ml

& penetret.

rem , lzdentem , aut violantem jüs

g um i

p iuperts,

UL &ce enim ef* f?//:/L yS

Afpiciar.) Et exaudiat.

17. Legqueiam gemitus.) Nocem ge-

22. Non elongabit.) Non inlongum

Gecun

mitus, vocem

cementem

f(')

m

protrahet, non tardabit.

t 0l

j t

I8g. Exclamatso ejzs. ) Scilicet vidusm.

No,z babebit im illis patientiam,) Ut

biut

Bibl.cum Gom. Mezocb, T. IV.

555

t05

je

MOMm

86

LIBRI ECCLESI'IASTICLS

23. Et Gentibus: reddet vindictam , donec tola* plenitudi-

ET

ncim fuperborum . & fceptra iniquorum contfibulet.

fcan cof

24. Donec reddat hominibus fecundum a&tus fuos, & fe-

$. UC

cundum opera Adae, & fecundum prsefumptionem illius.

ett Deis

25. Donec judicet judicium plebis fuse,. & oolectabit jüftos

& Tun

miíericordia fua.

* Go

26. Speciofa mifericordia Deiin tempore tribulationis:quaft

9. Exa

nubes pluviae in tempore ficcitatis.

:$. Tol

GATUT XXXUE

10 Fl

billa tua.

Super l[rael, & civitatem SFerufalem imvocat Dei :e*nzfe**;;icbmïia-zmx

"1E Tni

Juper gentes vero. alienas Dei tmorem eju/que manum. ul ipfius

plebem ti

f5

d

I2. Co

potentia. glorificetur , ipfeque folus Deus agnoftatur-: cor in

'Lïl!'y

eft alius n

t.mn , € cor

pravum : [Decies mulieris faciem viri exbi-

lerat : bong mulieris: po[fefo..

13, Coi

eit Deus

ferere noftri, Deus omnium, & refpice nos, & oftende

-

ficut ab j

1. MI

nobis lucem miferationum tuarum.

14 Mif

2. Et immitte timorem tuum fuper Gentes, quae non ex-

Qun:&

quifierunt te, ut cognofcant, quia. non eft Deus nifi tu, -&

enarrent magnalia tua. -

À Enumy,

3. Alleva manum tuam fu

per Gentes alienas , ut videant

Ventifess,

potentiam tuam. -

4- Sicut

R0 ex muki

fe diu patiatur orari, fed ftatim in

Et féctnduss prafumprionem ilius. )

M"Z"'FW«

oppreffores fuorum iram effundet.

Grece éy9vuzuara Tecundum cogita-

Ham COntra

« dmCn

Ut contribulet dor[zm ip[orsm.) Grz-

tiones, & vota, & defideria iliius,.

0

€a habent, 4o

æec,caizltriveri;?f e[fa. im-

Bene autem £y9wuara , Prafumptso-

atteþ

eutfeyicordism.

zes vocantur, quia ante opus malum

? Iür.ow

Q3. Gentibus veddez vindidlam.) Pec-

lj ni

?

mente. præfumumuxï, & prxcipiun-

cantes populos puaiet.

tur.

Aero, i

|Phenitudiaem fuperiorum.) Mulitu-

2s. Donec judicet judicium y. Éic. )

Cul

; Ifüm

dineminiquorum,'& injufte agentium.

T'etia fed (

PIcbi fcilicet, & popülo fuo caufam

Sceptra, suiquorum coniibulet. ) Po-

adjudicando , & illum a. malis er

"-

t&]

Gïue

tentiam iniquorunv conterat, commai-

endo.

^ 6 Y

guat, & tu nihilum redigat:

Rf

25. Speciofa. ) Deecora » g.-ra.r.:r,j exo-

?

24. Et fecundum opera Ada.) Adam

ptata.

(AQt, feil

aliquando nomen proprium eft pro-

LUPT p

la

3

f[lf IMC i

topfafti, aliquando omnibus homini-

- Lleva mannv: Üuam, Efc) Eri'ge

itt ]

bus commune.

Hic fecuado hoc.mo-

*-- brachium tuum-ad percutien-

1

Tl

do accipt videtur, ut ferfus fit, De-

dum, & ad immittendas plagas in

Ütqc

T7/zf

um hominibus pcenas repen.dere juxta

hoftes. populi tui.

Angra

|

eorum opera mala-

Geates 4/ie;zz.f.) Infideles.

Jargy;

; tfun,

h

C À P'L-T T XXXVI

(

97

tutadi-

- 4. Sicut enim in confpettu eorum fan&tificatus e

S.

UY

3 ïn- nobis,

ficin confpe?tu noítro magnificsberi

I)

i

n eis,

*7 &&e'

us

5. Utcognofcant te, ficut & nos cognovimus: quoniam non

eR Deus praeter te i?omine.

ii

L jiftos

€. Innova figna, & immuta mirabilia.

jafl

7. Glorica manum, & brachium dcxtrum.

15:q

8. Excita furorem, & cffunde iram.

e

9. Tolle adverfarium , & afflige inimicum,

1O. Feílina tempus, & memento finis ,

| ut ena'rfent mira-

bilia tua.

ET

I

1i. In ira flammee devoretur, qui f2]

vatur: & qui peffimaat

« 1]U

plebem tuam , inveniant perditionem.

Id

ll

17;; (l"'

12. Contere caput principum inimicorum, dicentium : Non

(

l-

eft alius praeter nos.

x

e

[]

13. Congrega omnestribus Jacob

)

ut 'cägnofcnnt, quia non

eft Deus nifi tu,

ficut ab 1ni:io.

& enarrent magnaqïia tua: & haereditabis eos;

: oftende

14. Miferere plebi tuae, füper quam invocatum eft nomen

fon & .

tuum : & Ifrael, * quem cozequafti primogenito tuo.

Exod.

-

ili W. & 1

OgO

Is. Mi-4.227

L

4. Eerum. ) WEarum Gentium.

Quafidicat: cito adfit liberatio no-

: videac ]

Janifcafus es in 202::.) Oftenden-

ftra.

do fanctam mifericordiam tuam

Memento ff

malis noftris.

"is« ) Quem dERina&i

SIcut. .

nos ex multis inalis libcrafti.

/

('L

| Ezarrent.) Fideles tui Judzi.

Magnificabervis 12 eis) "uam poten-

II. a [zlvarsr. ) Grece eit,

;ggm ü vi:"-'s' ?

tiam contra illos exercendo, & vin-

lm CO

2

aitae

dice dextera tua illos flagellis ceden-

ó c'eLontyog, id eft qui falvus evafit.

iderfn mlïf:r

do, & atterendo.

Qui ex una clade evafit, incidat in

iram flamms furoris tui, ita ut exitium

pj

6. Inzova ffgua, j Ede nO.VEt fïgna.

.

opus maiam

lImmuta mirahilia.) Grece eft , d-

non pofíiit effugere.

Qui Pejz'm;zz't.) Peffime tra&ant.

, peptr

^o 6900», id eft alia nova patra mira-

culi , immuta vctera in nova, patra

I2. Non eff alius prater gos.) $e€ fo-

Z fff- )

fimilia fed diverfa ab illis, qua Moy-

los homines putant, alios non fecus

fuo Cï"m

fe,; & Jofue populi ducibus patrafti.

tracdant, ac fi pecudes effent. Vel

quli er'u)l'*

7. Giorifica emansm , (5 brachism

qui Deum .non, agnofcunt , fe ipfos

extzumm.) Superbi robur. fuum pre-

Deos faciunt.

, änat?e d

dicant, fcilicet illud Deut. 32.. 97.

13. Cozgrega omnues trihus Jacob. )

Manus ioffra excella , 69 nom. Dominus

Eas ab exilio, & captivitate revocans

Jfecit bete omata.

Contta vero tuDo-

in terram fanctam.

mine

zre-

d fice

loriam tuam tibi aifere, manu

Hareditabis eos.). Immittes in h

|

, ]

yeatien-

tua,

&

& brachio tuo illos conterens.

ditatem , & polfeflionem ejusdem

g

9. Tole.) De medio.

terrz fantz olim promiife patribus ,

TA

e

Adverjarium.) Ptolomsum Lagi.

& poftea datz.

Io. Feffima tempas.) Feftinare fac.

14- $uper quam) ruvocatumas cff nomm

350

788.

LIBRI.E.CCLESIASTICI

5 C

15. Miferere civitati fanCtificationis tuce Jeruíalem, civitati

regmel tuae.

25 0

16. Reple Sion menairamhbus vcrbzs tuis, & gloria tua

fiia

populum tuum,

4 5

:7. Dateftimoniüm his, qui ab initio creaturee tuae fünt,

concupt

& fufcita præchcatlones , quas locuti funt in nom ine tuo pro-

25. 8

pheta priores.

cordig:

18. Da mercedem fuftne ntzbus te, ut prophetæ tul flde es.

zSQ

inveniantur * & exaudi or ationem fervurum tuorum.

adjotorn

INum.

yet Secundum benedictionem Aaron da populo tuo, & di-

JU

6. 2

rige nos in viam juftitiee, & fciant omnes, qui habitant terraim

mulier,

qma tu es Deus,confpecdtor faeculorum.

2$ Q

. Omnem eícam manducabn V€IL.€I"3 & eft, cxbus cibo.

cumque

me.lor.

fate m c

21. Fauces contingunt cxbu*n £erov , & cor (1). fenfatum

Verba mendacia.

lst esacers as

fexfatt hoi

23. Cor

Tinemmt

( I) Cor.fenfatum.». £z ediz.. Six2.. legztor

cor infenfatum

22 Coi

& clientes :

. fic. dicimus Italice ,. ;£

Traudulenti

£uum.) Que tuo nommu vnwmtul,

& vocatur populus Dei Ifrael.

tale e mia creatura.

Dabit t

Quem : conquaffz

primogenitow fuo. )

Suþzta pradicationes.. Y Effe&a da:

ereando. ,

Amdih ; & tra(ta f'*l ut primogent-

antiquorum. prophetarum: promilfa ,.

Bery, )

tutn

qcldlb

L XU

4. 92. P h

jiara )nl

qu& illi predicantes populo nomine

f(.lh" eÉ Net

remuntiari j|ibet. z

bæ: f/'"tï [)0

2EMILS :

tuo polliciti funt,

eea

ced.

vendo , y

E;us meus pyimogenitzs Mfrae

$7*

ö Da mer

em. fzj, i genutibus te. 3

]u5 Gonve

IS Sd?öïtjwdfmvz: £224. ) 3'1 'lïiX"-

Aerces fuftinentium hoc eft , patien-

i««

DT

h'nf)ïe coleris ,

& fdhu.x fCcaris..

ter , & longanimiter expectantium y

li ) Fhl&

ieqme: fu. ) in qua tem; plum ha-

id. eft, quod ipfi expecant, & poftu-

Vteq [ fere

b'—b D]

quaf& propriam domum in qua

ldnt , liberatio nimirum ifmehb.

*

Tibum ACCID

xequxefcas

;deles. ) Veraces.

dei lt U. fwe

16. Sion.) Vl'emplum;quodin mon-

I9. De populstus. ) Qua fcilice*

ie defora

te Sion era E fitum.

v z

T

KAaron populo tuo. benedixit. INum-

H fs ,

lecemarrabhi

$ verbis fmis.) Gzacvl-

cap. 6- nüm. 24.

DP cord;

fis: tuis ,. & xzefp

onfis; quibus. diriga-

Dicuntur inenar-

Coz[pelor [acuforum.) Cuiomniafz-

(u l eqtïel

tur populus LLl'-a.

cula nota funt ,

& perfpecta.

- 24« Sjegi

rabilia, quia nanquam plene, & pro

Uxoris

dignitate explicantur,

QO. Ommnem efcam mandaucabit ven-

Gþcrzæ EA, ) Ln"ens enim. líraelis

zer, Cc.) Venter quemvis cibum ca-

Er f'*PfI i

[ omvn

cloria.

eft ,

qvod folus ex oinnibus

pit , cujuslibet cibi capax, eft , non

Cltït Vi

Gentibus dOm ftüicum haberec . D'ei

tamen omnes cibi eque fuaves funt,

üp

aut falutares

Céhtiam

Grac ulum.

3. $ e

1/

?,chfzmormm Az5. ) k eftare ft-

2I. F.czzfce: contimgumt MR f*ra ,

f")']

Bhcationibus exhibitis tus in nos

Uxore Drate

6-. ) Ut guftus difcernit faporem

T ban

mifericordie , & beneficextig,

fering carnis a carnibus altilium ,*

Crea£mr& tu£. ) Peculiares fcilicet,

& domeíticorum. animalium ; ita

Clhäte

J t&aäs

CAPU'F XXXVL

769

Qviat

22. Cor pravum dabit triftitiam, & homo peritus refiftet 111

. & eft filià meiio

23. Omnem mdfcu um exaglet mulier :

ot

filia.

24. Species'mulieris exhxlarat faciem viri (m., & fuper o"nnem

ke funt

eon"uplfcenüam hominis füuperducit defidertum.

tL9 pro-

Si eft lingua curatloms, eft & mxtwatloms, & miferi-

casdm non &Lt vir illius fecundum filios !

ominum.

fideles

26. Qui poffidet mulierem bonam ? 1».gh0aL poffeffionem z

ad) itorium fecundum illum eft, & columna ut requies,

p, & d-

& ubi nom eft

-27. Ubi non eft fepes ; dlrïpjerF poffeifio.:

i i luln

mulier, ingemifcet egens.

28. Quis credit ei; qui non habet nidum : & defle&tens "übi-

(ibo

"

eumque obfcuräverlt, quafi fuccin£tus 1atro exiliens de civi-

tate in civitatem ?

fenfatum

GgggB3

CAPUT

Bs tgeat o

feunfati homines mendacia a veris di-

Er mitigatiouis.) $i ex'ï in ea fermo;.

m. Cot

ftinguunt.

& lingua, qus doloremlenire v.leat,.

22. Cor pratum.) N exfutum, fallax,

& mocrorem: animi abftergere,

[

fraudulentum.

Mifericardia.) inm confolandis. mife-

It

tAllÓs Y

Dalit twifhitiam. ) lis moléftiam

ris ,. afilictis , egrotantibus.-

Eüe&ï d

creando. , quibufcum. agit.-

Nonm eff-vir n/zz;s f&cændnm f'zas bo-

Peritus.) Prudens , fapiens , illius:

m;rmm) llius maritus humanam: fe-

. piomil

licitatem. trantcendit.

10 yomine

fcilicet verthms, & *'ïaïl acias: diffol-

vende , vel in caput. ,. & pcrntclem

26.- Ipchoat poffefFonem.) Domus ,

id. eft familie fundamenta jacit;

a

d

g ('

ejus- convertendo..

2" Qs eo 7?24]61'!;'?71 exczlozr*t U

Aa']ü; ortum fecundum iliumeft. ) Juxa

fï p4£ 11

tx illud. Gen.. 2-.19- Faciamus ez adju-

) mllhn,

Hr.) Filie nubies parentum volun-

zatem- fere fequuntur ,. & eum in ma-

zoriumr frmile /' Gbz.

t&POLJ

ritum- accipiunt , quermi illis: pater de-

E£ columma uf 7'67!&285 j Græf'& ha-

[(raeli

H

deut , five pulcher , auc. fapiens fit,.

bent: gv/xng apamwr*sa,b , vel ut aliile-

five deformis ,. & infipiens.

gunt vcvwmur &0y, columna: dürzwmfþz["

ya fcilit*

eieus. ) cuimaritus quieto animo pof«

,:/l fília. melzor fília..) Pulclïnor, &

dixit Mi

magis'cordata , qunare

viro-videndutn:

fit inniti , illi fidens , & multa do-

mhwencur eft , quam ducat..

meftica negotia

conficienda. rclin-

Cugi Se

yiomnidl

- 94. Sgecies mu/terts. ) Pulchritudo:

e

UXOLIS.

, é£non effe];e:,d;c jJSicu£t vinezy

aut. a i fepe carentis fructus diripiun-

76!!![1";]! vt

Ef /z'tper onmen concupz/äentmm, & )

Pre oinni obje&to concupifcibili in-

tüur ; ug res: familiaris dilabitur ; ubi:

l

i Ckb ul [

citat. viri defiderium ,. & concupi-

muler non eft, que illam curet..

1& CH; nO

fcentiam.

geus.) Mir fohcao » « auxilioin-

fuare [urh

Q5. S) eff [Hingue cnratic wi. ) Siin

dw

f'ï

Aäl(

*

o

Gz

z5 Qredet es y qm nom baber

erh y

uxore preter pulchrltu.hne.n fit etiam

a

lineua blanda, & prudess , que no-

nidum.) Quafi dicat,nemo fiditin cone

rit curare. mariti , & domefticorum

tra&ibus , autpadtis illi, qui ao uxoe

alciliui »

*

molcftias.-

re folutus eft., nec doimumm- habet;-

mhum !

d

*

"

go

LIBRI

A^

CLESIAS""ICï

C A PUT EXXVH.

7I*x

lantibu

*

Depejïm*zo fíGi amici; wveri amici us oblivifcaris

.

diféretio in

9. €

captaudis confilüis , & cum. quibus conjulas , & quibus te ,

e

Y

1 femi

Q

À

conf lium tuum occultes. :

laus fententie viri /aw&z : verbum fe-

il

$n

quam ; quamor ex corde oriuntur :

laus viri periti , €? fapien-

Io

fis : qui fopbiflice loquitur, cdibilis eff, tenta animam tuatn,

m

659 Ji fit nequam fion des illi potefTatem : p

€venmai

fücies crapula.

I^ (

Mnis amicus dicet

Et ego amicitiam copulavi' : fed eft

de juff

mxdo d«

amicus folo nomine amicus

ANonne triftitia me t uf-

de veni

que ad mortem ?

w .

L]

2. Sodalis autem, & amicus ad lmmlcmam convertentur,

(

operari

3. O paæfumpao nequiffima, unde creata es cooperire ari-

dam malitia, & .dolofitate illius!

(

4. Sodali is amico conjucundatur in oble&atlombus, & in

fervp p

tempore tribulationis adverfarius erit.

Con fh

$. Sodalis amico condolet cauía ventris, & contra hoftem

:/IXN(

für

acc1plet fcutum.

. Non oblivifcaris amici tui in animo tuo, & non immemor

Z

[2

Jus

fis 1111us in opibus tuis,

". Noll

$- Onni

*

Gonflliari

E? fw"i(?

v

tim u

Defletlens nbicunque ebfcuravertt. )

fodalis vero hic , qui amicitiz:m vio-

Ó

Qui enim uxore caret, facile huc il-

Javit dep;eï*emu», quod.amicus .non

Q Sa; U

fit, palam convertitur ad inimicitiam.

1con

i

hi

la

luc vagatur , & übi illum non depre-

In Grzco ef£:

[H107

4

henderit , ibi moratur, cum proprios

zonxe doler eff ad zser-

lares non habeat , ad quos feftinet,

tem w[que , cum focins ,. $ amicus uf-

&f Gm"-

& ad quos fe recipiat.

que ad éintmuciiam comvert gur ?

ündt

fu it

Succintius ) Grace £vf evog, expedi-

3. 0 pmþ-mpna nequifima. ) Grece

£«5 vel ad pugnam , vel ad. fugam.

eft , c0»qeóy EPSLM/,!«GC , /celerata co-

G 0" db

ttï 'i qda la

L ,

g:!atio

Yelit,

Mpzi: aumicus dtcet, &$c. ) Sementxa

Unde creata eff , ($c.) O fcelerata

eft, multos effe , qui fe ami-

Io. J

eos aíferant ,

& dicant..

Talis ego

cogitatio, undenam prorepüih ; us

Cli)l OH:erd]

dolo terram ope: ues ?.

II. ffef

amicusfum ; cum tamen h£c amicitia

$. Cortra boflezm accipzet /Zzpbm; )

Ob Elver

nominetenus fit amicitia.

nof aimicitiz

Nonse trifitia 1nefl u[gue «d mor-

Ut amicum tueatur :

COmmod

:em ? Nonne amicus , folo nomine

caufa' , fed ne a enfa amici exclu-

hs Caplat

datur.

cu,,,

cum talis effe cognofcitur , creat al-

peyi tl

teri dolorem tantum , ut mortem €i

6. In opibus tuis.) Cum dives , &

Is

afferat , vel is duretufque ad mortem;

opuléntus fueris.

Qu d i

nj

]g Tone: tt

CAPUT XXXVIL

79I

. 7. Noli confiliari cum (») eo, qui tibi infidiatur: & a ze-

lantibus te abfconde confilium.

;

reli W

8. Omnis confiliarius prodit confilium

;. fed eft confiliarius

;

.a P

-

TE

in femetipfo.

u -

9. A confilario ferva animam tuam: prius fcito

T EL

; quee fit

Jap-

illus neceffitas, & ipfe enim animo fuo cogitàbit :

:

4

ul

]l,

1o. Ne forte mittat füdem in terram, & dicat tibi :

1I. Bona eft via

eveniat.

-

tua: & ftet e contrario videre quid tibi

I2. Cum viro ir

religiofo tra&a de fan&i»tate', & cum injufco

: od eft

de juftitia, & cum muliere de his, quae aemulatur : cum ti-

4

neft uf

mido de bello, c

jm negotiatore de trajeCtione, cum emptore

de venditione, cüm viro livido, de gratiis agendis ,

entuns

13. Cumimpio de pietate, cum inhonefto de honeftate, cum

operario agrario: de omni opere..

-

rire iti-

I4. Cum operario annuali de comfummatione anni, cum

S)&w

fervo pigro de multa operatione : non attendas his in omni

confilio..

n

IS. Sed

; hoftenm

( Y) Noli confiliari cum co , qui tibi infidiatur. Is edit.. Sixr. Fanturm legi«

£&r : INoli confiliari cum focero tuo,.

9. Zelantibus te..); "Eibi invidenti-

injufto: de juftitia, &c: male, & in-

mmernor

bus.

*

fipienter facis.-

$: Osznis conffliarisus. ) Omnis talis

:

De em', quaemularur.y De emula--

r Noïl

aonfiliarius..

triceillius. Gracé zeeidvric As av T? g.

EJ. confiliarius: infemazipfó.y Io pro-

De frajellione.)) D6 permutatione..

$

*

3À

n vid

priam utilitatem:

Dicet enim: negotiator ? & fuadebic;.

101

erva AUmamtuam.- ) Cave tibi

quod in' rem: fuam illi effe videbitur ,.

4

a confiliario:-

non autein: ,. quod:convenit :- vel tra-

Seito. qut fit. ilius: neceffrtas. ) Eo

je&io' fumitur pro mercium ,. aut pe-

m

enim diriget fere- confilium ," quod

cunmarum: tranfportatione de civitate

4 mifüï il

tibi dat ,. ut fuis neceffitatibus con-

in- civitatem::

ii

fulit.

Cam emptore de vendä:ionen.)' Suade--

fhs

um

Cogitabii.y Qu fcilicet fit neceffi

bit enim., ut vili vendas ,. quod.ipfe:

[ eciet 4*

t:is , qua laboret. ,. & cui profpicere

fibi comparare ftudet..

velit.

Livide. ) Invido.-

IO. Mrrrat? fudem: in. zerva, ) Paret

De grati;'y 4geizdt!.) quia/-ïiwidüs

O ïþck)"lü

tibi offendicalüm, in quod impingas.

gratiarum:actionem: invidet , tum ei;

,»:sghï'ff' k

II.- S£e£ £z coztrario, gey Cupidä

qui bensficium: accepit

ne fcilicet

obfervet, am incidát im aliquod in-

per'gtatiarum actioneur gratiam dan-

?unm

commodum , ex. qpo,-.ip,fe—vemolumen*

tis fibi: conciliet ,. pluraque impetret;

tum capiat:

fibique preripiat ; tum el,. qui bene-

i,

I2. G. viro irreligiofó, &c. ) Eft

ficium dedie ; quiainvidet. ejus hiono-

jgniüï ex

perpetia ironia. ufque ad' verficulum

n,«&laudi.

Y4: quafi-dicat ,. fi cum irreligiofo de

Y4- Gum operario annuali. ; Cunv

, dives

religione- trattes.,; &. confultes cun

operarig. adlannum nnum.conducto.-

-

n

(

92

Liïï?ï WCCLESïASTILCI

4

15. Sed cum viro

I

nto affiduu

s-efto, 'qucmcum-que cogno-

M

veris obfervantem tim

V

m

em Dei.

^

|

16. Cujus anima eft fecund

um animam tuam : & qui cum

dat.)ijt'u1*

:

titubaveris in tenebris, condolebit tibi,

DI

de/rac

17. Cor boni confïhiküatu.e tfecuïn : non efte

him tibi .alig',d

m

pluris ilio.

rg. Animá viri fantti enuntiat aliquando vera, quam feptem

Jaudabi

circumfpe&ores fedentes in excelfo ad fpeculandum.

26 Y

19. Et in his omnibus deprecare Alti

fideles-

ffimum, ut d;Lrig,a: in

veritate viam tuam.

n

20. Ante oinnia opera verbum verax prae

r

Cedatf te D '& ante

illum 1.

N

omnem a&tum confilium ftabile.

*

21. Verbum nequam immutabit cor: ex quopartesq

üatuor

rabiles'

oriuntur, bonum , & malum , vita & mors: & dominatrix

R

Eft vir aftutus multorum eruditor,

illorum eft atfidua Hingua.

erit viy

& ani-mæ fuæv'irulu*iiis eft.

Wnnsenecasomsenee

52. Vif

P Art e

-Nom eff enim tibi aliud pluris 'illo.)

falicet d

De confkmn&ttiank aunsi.j Grece tan-

Cor enim fidelius tibi confilium da-

tum eft, «ee? evyreNe(ge, de con[um-

Cenfentur,

smadone, tam operis, quam anni.

bit , quam quivis alius ;; & frequen-

Donig,

ter etiam verius , & certius ; quili-

Dicet enim operarius , efle operahec

enim par

in alium annum rejicienda , & jam

bet enim res fuas melius novit ; con-

mm, &

fa&a effe ea omniá , qux hoc anno

fiderat' attentius , quam alienas.

Qerat con

lÓ*

rTO

Anina virs- fandla , &c.) Ín Gre-

facienda funt, ut labori fe fubtra-

tb f

hat, & mercedem prius accipiat ,

co cft: anzmus enim bomtnis plura quan-

or fit,

40755 renuntiare fa;'c.t , um fepren

quam fllam . meritus fuerit.

Vi dfil

Non attendas bis m ommi com[rlo. )

fpecutatores cdentes 1m excelfo jþeru/t.

CQDmiQm

Quafi dicat

ironice loquebar; non

iteddit ergo rationem ejus , quod di-

dnime

enim tales confulendi funt.

xit numero prxcedenti.

4

&

Quuamvis ehim

"ls fid

: 16. Cujm anima4 ej? fäc:mz!um AHt-

P

19.* Ut dirigat ,Ó

g. )

dCCre &ut

mam tuam, ) Quem amas , & a quo

f

[

ipientes fimus , & multum COgitds

d

, /ff;'

verimus , divino tamen indigemus

ln u]n'n

d

amaris ; qui &jufdera fpiritus eft, ac

I$

tu.; qui ejusdem tecum eft ingenii ,

lumine , ut. melius confilium ' clige-

Cet

Ticien

gere fciamus..

Qu

& genii , tibique conformis.

ets

E

Cus fiiubagveris z,z £enebris. ) Non

QO. Znpte omnia opera wverbum vtrax

DARU

fatis afpiciens , aut. expediens , quod-

pracedat. te. ) In Greco eft, zey

i W ve

mayTOg £geyS Noyyoc, fenfus effe vide-

0j [

nam fequaris confilium in rebus ad-

Hitg

Verills.

tur , ix]ititxltl operis fit ratio.

e th

1jusm

Ante omuem aum. ) Agte omne

? Onpi

17. Cor Lomi confélis flatue tecum.)

Opus.

.

Non cum aliis tantum confulta, que

facienda funt , fed tecum ipfe ratio-

Confilium ff

apile.) Pr';ldcns, & bene

8 Datiet

fundatum.

nibus in utramque partem diligenter

QUi n

examinatis.

E enim Hypallage,

QI. Verbum neguam.) Malum confi-

N ])ientiam f£

lium.

cor boni confilii , id] eft , bonum confi-

5** aliqq

!im.y eaordigs.

Lomutabit cor.) & bonoin malum,

|

Bij

ï(um

*

!

-CAPUT XXXVII,

v3

QO«

22. Vif perituä multos erudivit, & animse fuze fuavis eft.

23. Qui fophiftice loquitur, odibilis eft : in omni re defrau-

üi um

dabitur.

24. Non eft illi data a Domino gratia,, o

mni enim fap*ientï.aü

deíraudatus eft.

bi .aliqd

2«. Edb fapiens, animae fuæ fapiens : & fru&us fenfüsifllius-

feptem.

laudabilis.

26. Vir fapiens

rplebem fuam erudit, & fru&ï:us fenqu illius

rigat

fideles funt.

*

- 27. Vàr fapiens implebitur benedi&ionibus ,& Vi"cïentes

& ante

illum laudabunt:

28. Vita viri in numero dierum : dies autem Ifrael innume-

rabiles funt.

quatuor

minatrix.

B

29. Sapiens in populo haereditabit honorem, & nomen illius

*TUdlw l',

erit vivens in aeternum.

"

M. Vit

od

Partes$ quatuor orinnutnr. ) Qhuatuor

nus hominum decipere ftudent , ut

yurit vl.llü- )

feipfos aliquando a

5

gnofcere difcant.

fcilicet differentis: oppofite , quz re-

enfentur..

fülium di-

Vel fenfus genuinus eft, um in

K inquer

Dominatrix illorum, €c. Y Lingua

emni re, hoc eft , in negotio, aut

enim perfuadendi vim bhabens , bo-

quzftione propofita fraudari fapientias

u5; quii

jovit ; CO

num , & vitam affert , f1 faua fug-

quam fcilicet'non habet.

il jenas«

gerat confïl'ia; malum àutem, & mor-

24« Gratía.) Non eft illi a Deo da-

terh , fi pravorum confiliorum au-

tum , ut gratiam inveniat im oculis

,) Inore-

&or fit.

hominum , illifque placeat.

lura qui

Jn. [t?

Vir aflutus.) Prudens, & bonorum

25. dnima f[ue fapiens.) INonutille,

confiliorum auctor.

de

ue num.2I. animz fuz inutilis-

.clj'g fpmlf.

Sæquo j

Avnima fua iuutilis eff.) Quia sque

Sf"/iff Wins. )i

WSap.iïenciæ « « pru-

à

aliis fuadet, ipfe in caufa fua eadem

dEHCïæv

facere au£ neféit , *aut non vult. *

26. Frutfus [enfus iWius fideles [mnt.)

ymyis egim

Veros enim , & folidos fru&us parit

um C

b

plde

29. Jeima fua [a2vis eff ) Nimium

indulgens , nec facit , qu« alios do-

illius fapientta, non fucatos, & inan-

indigermus

€et facienda.

LI

nes ; quales. fophiftarum — funt, qui

o^5

m )Chgc'

&3*

Qus fophiflice. loquitur. ) Grzece

populum mnmon erudiunt , fed deci-

eft , ó e'opicüpevog &v No«yosg , 1d eft ,

piunt.

gt z;eM!«'

Qaz ; verbürs faptentiam offeutat.

29.

Vina viri8c.) Wita cwnjv.ïsïvi bet

d ond

ffe vile

Odibilis eff.) Omnibus enim gravis

hominis certo quodam , & definitó:

j

eft hujusmodi jactantia.

"

dierum numero circumícribitur ; at

Ls omni ve deframdaüitur,) Succef-

populi Dei fidelis dies funtinnumeri,

tä;we a

fibus carebit.

VeT fenfíus eft : frau-

& idcirco fapientis memoria, quz in

des patietur ; nemo enim fere eft ,

Mrael perpetua eft, nunqüam excidet.

u & Pa

qui norm gaudeat , cum eos,. qut fa-

Hanc autem. elfe Joci hujus fenten-

tíam , patet ex verficulo fequenti , in

pientiam fuam venditant , decipi vi-

4um asl

det: aliqui etiam funt , qui hoc ge-

quo idein clare repecitur.,

hlmo

Bibl..cum Copz, Ménoch, LT, IF.

Hhhhh

j ia m

794

LIBRT ECCEES

IASTICI

^

1

30. Fili, in vita tua tenta animam tuam , & fi fuent ne-

)

I

quam, non des illi poteftatem :

ag

4 À

:31. Nonenim ómnia omnibus expediunt, & non omni ani-

*

10n a

ms omne genus placet.

[

55

32. Noli avidus effe in omni epulatlone, & non te effundas

6À

fuper omnem efcam.

bus f

33. In multis enim efícis erit infir rmtas, & aviditas appro-

pinquabit ufque ad choleram.

^. In

pigimen

34. Propter crapulam multæ ob*erunt : qui autem abfcmen

eit.

adjiciet vitam.

confüm

& D

CAPUT XXXVIII

9 *j

Domin

Lonora medicum ; a Deo data efl bomini medicina ;

quomode

10 À

egrotus fe babebit erga Deum, &? medicum ; mortuus plomndus *

thunda

temperandum autem a trz]iztm que mortuo nn prodefl , C? tibi

obef? ; [ed memineris te etiam moriturum ; quifque artifex confide-

( X

rai ea , in quibus operatur

& bi nece[Jarii quidem funt in

pnofe

Comtutitate, Jed in ea non praeminent, dignitate,

tià a [)eg

vel fapientia

1 a qi

4 Roj

Onora medicum : propter necaffitatem enimillum crea-

Yomnerae

vit Aluiïïmus.

Cis efe j

2. A Deo eft enim omnis medela,

& a rege accipiet dona-

3 Erj;

tionem.

9s &

1"4420!

L

3. Diíci-

j Ml lt

30 Tenta . ) Explom ; examina ,

3^ Ufque ad choler am.) Nnmus enim

juinam fint ejus affe&us, & propen-

cibus cruditatem ,,& billem , & alios

6 4l u

1ones

VltlofOS humOres creat.

hnj .

H, lr

&t fuerit nequam.) Si ad. malum te

24 A;(]zctct vitam.) Mivet dlutlus'

lon

xapiat , noxia defiderans.

Ceïent i

Noz des 1l Potcy?ztte/n & c. ) Coer-

m f

ce, & a malo prohibe.

Omn;z medioum propter necfy Ia

IT

t

em? d

£tm.) In Graco eft, meég rag

al, Noz omimi animt omme genus pla-

efaG Ti iG &vr$, quia illius opera,

QD0pate i

cez.) ld eft;

placere debet. Vel fen-

ä?

minifterio aliquando indiges , con-.

Titüra]os v

fus eft, exploranddm proi)en(ïonx.m

venientgi honorario fedulitatem ,' &

animi noftri, ut ftatum vite pruden-

[* d hi

labores illius munerare.*.

ter elipamus , qua in re alia ftudia,

Etenim illum cremvit Aliffmnss.) Dos

* p l

"(.upatlones aliisplacent ;

qmdam

minus artis medlcæ author eft.

'iä er

enim ad otium literarum .apti funt 3

alii ad res bellicas , &c.

9. 4 Deo eff emum emnis medela. )

1"'/1(3: ifa,

32. Omi epularioue. ) Ulla epula-

herbarum, & aliorum . medicaminum;

Tum quia a Deo creatz funt vires

Ezl

lu ais

tione , ut etiam TO ozzzer efcam dici-

l'ilem

(

cur phrafi Hebráica pro sZem efcam

tum quia earum cognitio , & fcien.

CAPU T XXXxVII.

"

795

Ti h-

3. Difciplina medici exaltabit caput ilius, & in confpettu

magnatorum collaudabitur,

Ed

ii n

-

4. Altiffimus creavit de terra medicinam ,

& vir prude.ns

non abhorrebit illam.

s. * Nonne a ligno indulcata eft ( 1 ) aqua amara?

Exod.

fondas

6. Ad agnitionem hominum virtusillorum , & dedit homi- 1525

nibus fcientiam Altiffimus, honorari in mirabilibus fuis.

appro-

7. In his curans mitigabit dolorem ; & unguentarius faciet

pigmenta fuavitatis, & un&iones conficiet fanitatis, & non

bfh'nxer-.s

confümmabuntur opera ejus,

*

8. Pax enim Dei fuper faciem terrae.

9. *.Fili, in tua infirmitate ne defpiciaste ipfum, fed ora *Ifie

Dominum, & ipfe curabit te,

38. 3-

q'uomoda

TAR

1o. Averte a delicto, & dirige manus,

& ab omni del'f&o

mundg cor tuum.

,E'i

Hhhhh 2

pip De-

r

(1) 'Nonne a ligno indulcata eft aqua amata, Im edit. Six£. additur : ut co-

À

Á i

. gnoófceretur virtus ejus ab homine.

!

]

tia a Deo infita fuit Ade , & pofte-

Sanitatis.) Sanitatem afferentis.

ris, a quibus eam hauferunt medici.

Non eon[ummabuntur opera ejus.) Quuia

/IRe(gckccipiefo!mz;zzz'omm,) Largam

novi morbi exiftunt , & medici no-

jum Cre-

remunerationem.' ln aliquibus Gre-

cis ePæ, oo£ay ; gloriam.

vas medicamentorum mixtiones , &

compofitiones excogitant. Ex Gra-

- Exaltabit caput i/!im.) A4d tnagnas

co hzc fic vertas ; Pugmentarius ex

;i&t donà-

opes , & honores evehect.

illis., ( herbis , radicibus , agomati-

Magnatorum.) Proceram.

bus) mzmgme facret , neque abfofverst

. Difa

3* Indulcaza eff aqua amara.j Exod.

Opzs faum , quim qz"mle late fe diffundat

15. 25

dulcis aura.

Nam: quod in Greco

Vimius enim

6. Ad apmitionem hominum virtus zl-

g , w*

doruzs, 6c.) Deus creavit medicamen-

g*;g,-;;'m $ p^4*, putant aliqui legen-

dum , &uuteía , duleis. aura, fuavis &

ta, ut homines virtutes illorum agno-

gratus odor.

r diutiuï.

Ícerent , immo hanc ipfam cognitio-

nem , & fcientiam , vel indidit, vel

9. Pax enim Dei füper faciem ter-

»e.) Benignitas divina, que in fu-

jer tl fW'f' :

fugceffis illis Altiffimus, ut per hoc

f i s

honoraretur in mirábilibus , qua per

perficie terr& creavit herbas, ac ftir-

naturales medjcæmen:orum facultates

pes , & alia. hujufmodi in ufum 1ine-

ilius 07

operatur..

dicinz.

iiv

ulimtöm 1 *

9. In bis.) Per h&c medicamenta ,

9. Ne dc[picia& terpfum.) Ne tibi de-

vel per hos medicos.

fis medicamenta negligendo , & mo:-

Unguentarint.) Gxece eft, j pivesós,

bis medicinam non faciendo.

[:WM ) D

2

!

n

of £

Aromatarlus

narmacopæus.-

Premenia.)

rgece [u.-z-'cy,ucc VRLX EBOEEEA ,

1o. dverte « deiittio.) Mentem u

/

; mfdfl /

Szavitatzs.

';)(Lx

Quse fuavem odorem

volunmtgm tuam.

font Y

exhalent ,

& rnares P

ac cerebrum.

Dirige manus, ) Ad re&am fcilicee

edict

qifus

egrotantis recxeent , & reficiant,

operátionem.

glönp

07&

795

EIBRIECCLESIASTICI

ir Da fuavitatem , & memoriam fimilagfnis; & impingua-

IQ

*

& tril

oblationem, & da locum medico.:.

- p2. Etenim illum Dominus creavit ; & non difcedat a te,

20.

cundi

quia op

era ejus funt

eceffaria,

- 2[(

13 F.

íft enim tempus, quando in manus illorum incurras:

& m

14. Ipfi vero Dominutn deprecabuntur,

ut dirigat requiem

2

eorum , & fanitatemri, propter converfationem illorum. -

prode

15. Qui delinquitip confpe&u ejus, qui fecit eum, incidet

in manus medici.

H

& quafi dira paffus

. hen,

16. Fili,.in mor:uum produc lacrymas,

^

incipe plorare , & fecundum judicium contege

1

.corpug illius,

confi

& non defpicias fepulturam illius.

».

17. Propter delaturam autem amare

.fgr luctum 'illius— uno

die, & confolare propter triítitiam.

türad

06,.

18. Et fac lu&um fecunduià meritum ejus uno die,

Vel dUVO;V

"

DOVes.

þus propter detractionem.

t9.*

ens 'in

Ii. Da fisavitatem.) Suavem facri-

bilii vertitur, Prepter reffituendam va-

L

ficiorum ,odorém , thus thymiama ,

letudinem , fenfu , quem dedimus:

()

[U]

G

&c. que funt grata divinis naribus

I5. Ipcidet.) In. Greco eít , funi^

Prvpm

faütfimenta.

C'ot » incidat,

.Medici enim , & mor-

turam di

Memoriam,) Grece eft, pynuaovig»,

bi , funt quafi tortores , quibus pro-

T. C

memoriale , feu monimentum.

pter peccata nos vexari vult* Domi-

0ppi ait

Similagiïzi:.

D

Z

Simile , fezmo eft

nus.

inducit

16. Proáuc

Vlac'gmas. ) Profer , ef-

* .00, In

de parte illa fimile , que impofito

AE

thure Deo cremabatur.

Vide di&fi

funde lacrymas-

Sl W a

Levit. 2. 2.

Quafí dira peffus. ) Ut fit in rebus

olitulins

Imbingua oblationem.) Pinguem,*'fele-

tia,

acerbis , que nobis accidunt.

&am , infignem oblationem: afferas.

Secundum judicium. Y Ut decet , &

Sufn

Da locum medico. ) Prater fpiritua-

J enim

ut poftalat confuetudo recepta.

lia prefidia facrificiorum , & oblatio-

I7. Propter delaturam. $. Detractio-

0pari fe i

num , etiam medico locum da.

nem , & oblocutiónem civium tuo-

tuebtur i

I3. Quando im manus sllorum incur-

rum , qui f viderintte propinqui mor-

r4:.) Incidas in manus medici sgri-

tem leviter ferre ,

exiftimabunt te

Weglioer |

tudine aliqua corporis füperveniente.

illum odiffe , & nmiorre illius fuiffe

Mi ad.

U€ta,

14- Jpfé vero.) Sacerdotes.

latatum.

'. nmare

*f fabfit

Requitn eorum. ) Qaam in &groto

TIS

:

fer lu&zfm.) .Ede figna dc-)lqo.-

l lius l()ng

pulfis doloribus facere ftudent medici.

Cadum

Co

z[olare propter triffitiam.) Confo-

Propter comver[ationem illorzm.) Sci-

valetu-

lationem admitte , ne tibi qoceaf: tri-

titi iti& an

licet ?grotorum , ut a malis

ftitia, & mcror.

ViVet; f

dinibus liberati

communi aliorum

I9. Seeundum meritum qjm-) Pom-

-convi&ui. & confuetudini r-e'ddcm-

tori,

Q-Ic Inh

tur. In. Greco eft, Xd,f;v ä/æ;?;cw'ew:,

pa funeris perfon* meritis , & di-

M:me tf

qnodin bibliis Romanis Flamiinii No-

gn'ic;xcvi confentanea fic.-

CAPUT XXXVII.

797

þ&ngua |

9.

* A triltitia enim feftinat mors, &»cooperit virtutem, *Prov

:

- I5S-I3.

& triftitdia cordis.fle&tit cervicem.

Z

170221

L at

- 26. In abdu&tione permanettriftitia : & fubftantia inopis fe-

"

cundum €or ejus.

ITT08:

2r. Ne dederis in triftitia cor tuum , fed ;repell;e eam a t?v*:

eguiem

& memento-noviífimorum ,

flo, & huic nihil

l

22. Noli oblivifci : neque enim eft conver

ncidet

proderis, & te ipfum pelfimabis.

23. Memor efto judicii mei:

fic enim erit & fuuxn?--mihi

*

E

x pufus

heri, & tibi hodie.

24. * In requie mortui requ

iefcere fac memoriam ejus, &

Q.Reg

I2.21:

g 11iUs,

confolare illum in exitu fpiritus fui.

25. (1) Sapieniiafcribzeintempore vacuitatis,é& qui minora-

Lhus-nno

tur aCtu, fapientiam percipiet : quia fapientia r

eplebitur.

26. Qui tenet aratrum , & qui gloriatur in jaculo, ftimulo

vgï duo,,

boves a

$

eitat, & converfatur 1n. qperibus eorum; & en)arr.atio

ejus in filiis taurorum.

Hhh hh 5

47. Cor

fendam w

delimis

v(ï) Qaþienfia fcribg. Jm Edit. Sixt. legitur : Bapientiam fcribe.

fepulture, quatibi per triftitiam ac-

» eR D giu'm-

Propter detratliosem ) Quam 'delg-

cerfis & acceleras.

m, m

turam dixit num. I7.»

19. Cooper tt virfz;fem.) Obruit $ &

22. ,Conver [io. )

Reditus , Grece

uibus pr0

Ém«ayodog , a morte ad vitam.

vt Don

opprinit vires corporis , & fenium

inducit , quo- cervix curvatur.

H»ic.) Mortuo.

20. In abdutione permauet tviflitia.)

Pejïm;zäis.) peüïme atficies,

Proltt ; d

$i te a:convi&u aliorum abducas, &

23. Judicii mei.) Sortis , conditio-

nis.

Sunt verba mortul.

fglitudini tradas ,. perrr'lanebit trifti-

fin r

L

tia

^

24. Reqztiefccre.) Ceffare.

duit:

Sulbflantia inopis fecumdusm cor ejis.)

Con[olare illum.) Wloriturum.

Ji

decety

Si enim*corde fit bono , & hilari ,

'Qs. Sapientia firiba ia tempore va-

recpih

opcri fe impendet , & facultates fuas

cuttati:.) Sententia eft ; fapientiam ,

tuebitut, & augebit : ^(i vero corde

&^ [cientiam a literatis hominibus

peradto

gyim

fit mofto, & trifbitia obruatur , opus

comparari, £» £uxeipíg o'xoig , 77

negliget boxi-fucceffus. defperatione,

opportunitate otij , ut e

in Graco ;

«pqui O

uod enim ille dixit de carminibus:

ghmzmü

nt t

atque àadeo res familiaris male dila-

J faue

betur.

V el fenfus e(t., fubftantiaid

Carmiza Fce];mi - fcribfmi: ; éy 01?-*

eft fubfiftentia inopis ,. vita nimirum

qtmrzmt.

illius longior eft , aut contra&tior fe-

vérum eft de quolibet genere litera-

k g

1 dOl

rum.

cundum cor ejus ; fi enim curis, &

ConfO'

triltitia animum exedi patiatur, parum

Qui minoratur adu.) Qui active vi-

j

vivet; fi vero hilariter agat , curfus

te íunctiones a fe removet.

j ooce

j ut

vite erit producior.

9Q6. Qui glorzatur 22 jaculo.) Grece

2I. Intriffiiz) riftitie , & mo-

eft , £ Xeori x£»res id. eft in hàifta

o*

rori.

1fjff5')

& t

ftimulo præfix.a*ï, qua boves pungit,

À

lcdüs )

-)- Mortis VAM

&-regit

n

^

M:mfmo- naw;g]ïmamm;

LIBRI ECCLESIASTICI

798

21. Corfuum dabit ad verfandos fulcos, & vigilia ejus in fa-

-36 $

gina vaccarum ,

28. Sic omnis faber, & archite£tus, qui noCtem tamquam

y. L

fion ttar

diem tranfigit, qui fCUlp]t fignaculo fculptilia , & atffiduitas

ejus variat pi£turam: corfuum dabit in fimilitudinem pi&turze,

3p. 91

judici

& vigilia fua perficiet opus.

29. Sic faber ferrarius fedens juxta incudem & confiderans

üdicium

49. 3

opus-ferri: vapor ignis uret carnes ejus, & in calore fornacis

concertatur :

m opera

T€ntes 1

o. Vox mallei innovat aurem ejus, & contra flmlhtudmem

val

1S oculus ejus.

31. Cor fuum dabit in confummationem operum , & vi-

*

d

gilia fua ornabit imperfe£&tionem.

32. Sic figulus fedens ad opus füum , convertens' pedibus

Titiüg

fuis rotam, qui in folicitudine pofitus ei't femper propter opus

Ji: b

fuum, & in numero eft omnis operatio ejus:

D

33. In brachio fuo formabit lutum, & ante pedes fuos cur-

vabit virtutem fuam.

34. Cor fuum dabit ut confummet linitionem, & Vlglha füa

Ápit

Y

Pro

mundablt ornacem.

In]

x

n labore 1

35. Omnes hi in manibus fms fperaverunt & unufquque

D* paran

1n arte fua fapiens eft.

*

3/ Nog i

56. Sm

Hl Tuooyi

27. Vigiiia illins. ) Omnis cura , &

F"tbrl enim , & artifices omnes cre-

lt däflnt , t&

-

ïldm j aur:

COgltätIO

bro ad exemplar , & typum propofi-

À

289. Scu/pltfgndculd /Z'üzlþfl/ld ) Gr&.

tum reflectunt oculos , illum fub:nde

NChinarun

ce eft, qNuppura 9 Deatyi. 'de», Scul-

refpiciendo, ne aberrent.

Cfeenf' fed]

pturas , five celaturas' fee eillor um ; qui-

lm

Sml

3I. Cor fumm. dabit. im eamf[tmmarto

Y

bus utimur ad eplüoms , « ália hu-

462:,€7c,) Animur ad opus abfolven-*

dinon lal

jusmodi obfïgnandm

dum applicat, & diligenter ftudetin

Net ia

Affduttas qus variat pitluram.) lo-

mbem otis

tus eft in varietate colorum tabulis

opere perficiendo ,

& poliendo.

32. Im numero 'ïlv/?

0214

aperdn

per artem picturg inducenda.

ejus.) Certum. enim , vaforum nume-

In f 771 2717 P pt&uræ) Ut pl&u-

ra exprimat , & imitetur, qua vo-

rum fibi ,

aut famulis fuis nglus

3 la

luerit.

prefcribit, quem perficiant. .

r

fgenr )

Ms

29. In calore fomaczs eoptertatur, )

39- «ute. pedes fuos, f$c.) Lurvat fe

1 'ï"üomg

Conflictatur.

in antériorem partem , (&& vires fuas

20. Inuovat auvem eus. Novis , &

exerit ad fubigendum , & formandum

! f?"æ h

lutum , & arg;lllamo

3h

103 non (

i

tepetitis i&tibus pulfat , & ferit atirem

Otatum

e;us

In Gr&co eft, i, quare

34 L;mtzmem.

Qua vafa intus ;

Pf!vmm

! d

videtur Vulgacus Incerpxes legiffe

& foris lnmns & vitteam, illis cru-

ftam . inducunt , aut colores,

lþdhzg(/(s

vex mallei znno*vat aurem ejas.

[ pie

Wüm fo

Contre feussirtudinem vafs wzflm ejus.)

35. du manibus [ms. foeravermut. )

dplendls &

CAPUT XXXVIL. & XXXIX,

799

nf2

46. Sine his omnibus non sedificatur civitas.

um

7. Etnon inhabitabunt, nec inambulabunt: & in ecclefiam

nton tranfilient.

:

us

Lt

38. Super fellam judicis:non fíedebunt , & teftamentu

judicii non intelligent : neque palam facient difciplinam , &

judicium, & in parabolis non invenientur:

etans

deprecatio illorum

"hiCis

49. Sed creaturam &vi confirmabunt, &

in operatione artis, accommodantes animan

*

d fugmä & conqui-

inett

rentes in lege Altitfimi.

CAPUT. XXXIX.

& Vi'

Studium Japientis , ipfiusque preclara opera, & 7'207?22'22'5' perpe-

iuilas: Deus benedicendus in operibus fuis — cui mibil occultum

edibus

h: benedictio Dei in bonos , C ira in malos : bonis omnia in

rops

bonum cedunt, malis ig malum : ad quos punien-

05 CUf*

dos, €&P? cetera funt creata.

"

Apíentiam omnium antiquorum exquiret fapiens, & in

ij ts

;'S

prophetis vacabit.

2.. Natf-

inlabore manuum fuarum ítatuunt

Cum enim res omnes fint fragiles ,

quiqe |

Ípem parandi vi&us.

& caducg, & multis alterationibus,

—87. Nom inbabitabuzt.) ln Graeco eft

& corruptionibus ebnoxie , eas opi-

p maeonuoSor , id eft juxta. mon ba-

fices reparant ,* & fuo artificio re-

b;tabust , templum fcilicet , aut cu-

ficiunt. Fortaffe etiam explicari pof-

mnes Q*

riam ,

aut pretorium ,

ne ftrepitu

fit de procreatione filiorum ,. quaft

, propor

màchinarum, fuarum aliis moleftiam

dicat fapiens , rempublicam artifices

T 1ub»n e

creent, fedfhos vicos habebunt feor-

mechanici non adminiftrant , fed do-

fin, in quibus officinas aperiant.

mi refident , && quia viles,animz

pf

Vel,non habitabunt in domo fapientiz.

funt , habentur pro proletariis, qui

*

in hoc reipublice commodant , quod

;abfolven

Nec inambulabant.) Mlore nobilium

; fidecin

urbem otiofi non perambulabant ,

populum augent, & pro iis; quos

endo.

fed in fuis officinis operi affixi erunt.

mors abfumit , alios fubftituunt,

*

À» Ecclefiam.) Curiam , ac fenádtum

Deprecatso sMlorum, 616.) Votum, &

,' i 0;;;71,:!;0

m Qu

ubi de re publica deliberatur.

défiderium illorum eft , ut opera be-

8

Teflamentum iudicii mon itelli-

ne fuccedant , & lucrum aliquod in-

yis fl

de proveniat.

It

gen:.) Ritus, decreta, leges , & con-

ftitutiomes judiciales.

Accommodattes animam feam , &e. )

lCm*väf fe

/

)

Neaque palam facint. difciplmam. )

Sententia eft; opifices toti vacanc

)

"I

Alios non docebunt , quod profeffo-

arti fue ; verum tamen ftato tempo-

tormandum

res bonarum : àrtium .. faciunt ,

aut

re accommodant animam fuam legi di-

ving cognofcende , quatenus faltem

privatim , aut in fcholis.

1p parabolis.) Gravibus, & eruditis

eorum ftatus exigit.

Á

j

qu

fapientum fententiis, & placitis per-

I

N prophetis.) Grace in prophetris.

cipiendis , & examinandis.

'Totam facram Scripturam in-

e$

14

:vmlïïf' )

39. Creaturam avi eonfrmabunt. )

telligit per fynechoden.

LIBRI ECCI.JJ;ASIA,STI;CI

8oo

2. Narrätionäm "VirOrum' nominatorum co

. fr

-hfefvaþit ,&in

teftame

verfutias parabolarum fimul introibit.

*

.

n. C

3. Occulta proverbiorum exquiret,

& m abíconditis para-

: lum non

bolarum converfabitur.

l3

,& in confpe&u prz-

IN

4. In medio magnatorum miniftrabit

fidis apparebit.

*

*

à genera

$. In terram ali

enigenarum genti'um'pertranücäþ : böng enim

*

14 S

tiabit ec

& mala in hominibus tentabit.

6. Cor fuum tradet ad vigilandum diluculo ad Dominum ,

i. Si

qui fecit 1

llum, & in confpe£&tu Altiffimi deprecabitur.

t req

^. Aperiet os

fuum in oratione, & pro delictis fuis depre-.

16. À

cabitur.

*

- tus fom.

8. Si enim Do

r.In

minus magnus voluerit' fg.)ifitu intelligentiäe

replebit illum :

tofa plan

9.'Et ipfe tamquam imbres mittet e

loquia fepientice fuse,

& in oratione confitebitur Domino:

ass

attenta m

10. Et ipfe diriget confilium e

*

jus, & difgiplinam, & in ab-

fconditis fuis coiüfiliabitur.

: qua fit De

ii pofitu

II. Ipfe

el

Confil ais

9. Narrationem.) Ajquo , eæ&rä—

6 Bosa enim , 65 mala im bominibus

Jahitir,

fionem , explicationeg, ltaque fapiens

zentabit.) Profpera , & adverfa ex-

I-I.. P(H],q;fq

multus eftin facrorum librorum [tu-

perietur ; fic enim. homines per om-

Dl'&'lþ!;ïl;z-

dio, & eorum inveftigandis. expli-

nia tentati prudentiam . colligunt.

ham j qua

cationibus.

6. Cor [uum trader.) Magno cordis

Verfutias.) Grece coopag , argutzas,

affe(tu orabit.

Iïl .]f*ge fej

fur.) Divin

involucra , occulte per parabolas tra-

7. Pro delitlis fzoss depPReabitur.) Ut

; Citatigue m

dita dgcumenta , && precepta vitz

fcilicet amoveat impedimenta fapien-

du D

inítituende.

tiz

Turim deleg

-9- Jo abfianditis.) Grece ;2 ænigmä-

s 9. Tanquam imbres , &e. ) Large ,

W droitis

E

& copiofe fapientiam fuam in alio-

I2 us ;

Corver[abitur.) Merfabitur , occu-

rum utilitatem depromet.

1üs

Covfitebttur Domino.) Laudabit Do-

?abätur.

^

13 RJC m

In

emedso. magnrz; grum . misi Jf ra-

minum.

gät"zïf"ïg'f;cz

Zit.) Alter modus hic éft parande

IO. Er :£pfe.)

Sapïe;us.

Diriget confrlium ejus.) Diriget mo-

v?m in téxt

fapientie , fcilicet per. experientiam,

vwl.,t' Stl&fus

in aulis Principum verfando, in qui- . res fuos ad normam , & prefcriptum

d f?lfe.t!

bus viri prudentia , & ufu rerum fpe- divinz legis , quam in omnibus con-

&att agunt , & negotia gravia , &

fulit, Sic S. Joanses Baptifta cla-

lem &gina.

b

J

Ecc/eþ 4

]

implicata tracint , & expediunt.

mabat, Dirigire viam- Da?zin; , Joan.

: ddüm.

Minificabit.) Non tam fignificat ,

I. 223.

ferviet , quam publica mnia obibit.

lz abfconditss fms) E, cc,'f.'ox(:z;þoþ:;

d

! 5" ] Si Pn?lïa

durS , ( rebus obfeursis ,. & dubiis

j hlel'it :

Prajfdais. ) MEeysué»s dacis , prafi-

li

dis, principis ;

gubernatoris.

cum dabium, & obfcur?m e(t, quid

)

: hfgitus

Apparchit.) Q'o34otrancon|picierer.

juxta divinam legem facicndum fit»

7: ) F

hij lt Qj

CAPUT XXXIX.

Sor

&n

1r. Ipfe palarh faciet diíciplinam do&trinze füæ, & in lege

teftamenti Domini gloriabitur.

pate

12. Collaudabunt multi fapientiam ejus, & ufque in feecu-

lum non delebitur.

.

p

Q*

13. Non recedet memor!

a ejus, & noymenk ejus requiretur'

a generatione in generationem;

.

.

.

enim

14. Sapientiam €)

bunt gentes, & läudem ejus enun-

j

us enarlf.a

tiabit ecclefia.

n

15. Si permanferit nomen , derelinquet plusquam

3

j mi'l'le z

& f1 requieverit, proderit illi.

16. Adhuc con

depre--

filiabor, ut enarrem : ut furore enim reple-

;

tus fum.

gentiæ

17. In voce dicit: Obaudite me divini fru&tus , & quafi

rofa plantata fuper rivos aquarum fru&ificate.

; [Uæ)

1g. Qu"afï-.

attenta meditatione conü'd'er,abie. $

P/ufquam millc;) E vulgo imperi-

j

torum..

que fit Dei voluntas. Porro illud,

feis pofitum eft pro. ej« , fcilicet

Si requieverir , proderit ill.) Etiam-

j Ipt

Dei.

fi alios erudire non poffit accifo vite

Confeli abitur . ) Aunyonüo erot , meds-

termino , non tamen propterea labo-

n

"

bami»iw

tabritur.

rum ad.Dei gloriam fufceptorum ,

lverla e*

II. Palam facitz.) Kxeret , promet.

& prompte ad alios juvandos vo-

Difciplinam dotlrina féé ) DoGri-

luntatis premio. fruftrabitur.

1 peï ott*

6. J4dhuc confiliabor. ) Adhuc alia

[[igunt. .

nam , qua inftitutus eft.

Jm lege reflamenti Domins g(or!d&i-

fuggeram monita , & confilia..

o Qub

zur.) Diving legis fcientia , & exer-

Uresmarrenr.) Explicando , & enar-

citatione gaudebit.

Ita de fe.predi-

:äimr.) Üt

rando , quz mihi dictat fpiritus.

a fipee

cabat David : 4 w feffemouierum

Ut fnvore enimreplerus [um.) Aftuac

1uorum. delelatus fium ,. ffeut im omni-

bus. dsvitzis..

enim animus , &ut eft in- libro Job;

Lc'll'gö ,

I2: Nez del

ebszur. ) Mlemoria: il"-.

plenus fum fermonibus , quos ín au-

m in 3ü0'

dientium: bonum effundere geítio.

Jius.

13. Requiretur.) N

ofter enivm le-

In Graco eft, àc Qiyoywyía ém*uesSqwo,.

ii

tamquam femiplena luma . tmpletus. fum-

git.urq955 v2 , veléorqotraa : jany

Senfus effe videtur, cum primum ef-

vero.in textu Graco. eft , é4otrar,

fem , ut luna femiplena , nunc divi-

ret (

cjvert. Senfus tamen eodem recidit.

[

I4. Geztes.) Gentiles , ut. Salomo-

no munere , & ftudii affiduizate fa-

cipum

pientie orbem implevi.

Nofter pro:

ibus I*

nem Kegina. Saba.

àuxopapyíe ,. videtur legiffe, uovía, fz-

jy di

Eccleffa. ) Synagoga , cotus fide-

rort , | Vl Oryopw»/a , eodem fenfu-

,Aptl

oan

liüm;

g

15. $i permanfevit. ). Si diu fuper-

Y7. i» voce. diesr.) Adii. legunt, i

fies fuerit : fi diuturnam vitam illi

Wi(")(þu;

2bce dicam , clamabo.

öu i

b

fuexit largitus Omnipotens.

Dlvlfalfluäll!) Filii Dei

ANomez. ) Eamam , & glor am.

J tas.fideles appellat,

; italfmeï

m d. q

; ndum n

B-f&!- (uä? C?WQ'M??oCkv T!IV'

i

*

$5

É

5

LIBRI ECVCLE»S'IAST-ICI*

I8, Quafi Libanus odorem fuavitatis habete:

g*

19. Florete flores, quafi lilium, & date odorem, & fron-

terma v

dete in gratiam , & collaudate

.canticum, & benedicite Domi-

bus off:

num in operibus fuis.

yo. B

20. Date nomini ejus magnificentiam , & confitemini illi in

& mala.

voce labiorum veftrorum, &

in canticis labiorum, .& citharis,

*

& fic dicetis in confeffione :

&femui

*Gen.

21. * Opera Domini univería bona valde.

1

3

*

Ue, d

Marc.

22. * In verbo ej

us ftetita

C

5. H

oris illius ficut exceptoria aquarum:

juaficut congeries: & in fermon:

in mala-

T* 34*

"iren.

23. Quoniam in praece

9?5

$: 3.

noratio in falute ipfius.

pto ipfius plaeor fit, & non .efc mi-

Tóre fu

* 24. Opera omnis carnis coram illo

M I

abfconditum ab oculis.ejus.

, &'non eft quidquan';'

farorem

25. A fceculo ufque in f2eculum refpicit,k & nihil eft mira-

bile in confpe&tu ejus.

() B

46. Non eft dicere:

uid efthoc, aut quid eft iffud? omnia

Muarum t

enim in tempore fuo quaerentur.

27. Benedi&tio illius quafi fluvius inundavit :.

Iu pemu

*Gen.

fitibus de

28. * Quomodo cataclyfmus aridam inebriavit, fic ira ipfius

: Iïd tp(l'u

7. '21-

Yéntes, q

gentes, quae non ex-cluiüelirunt eum, ha&reditabit.

ving

irg

*

29. Quo-

E

ühy poffe

ut eft in Graco.

« Fratlificate,) Germï-n afe, þka;äo*are,

Minorati. ) Imminutio , defectus.

20. Quo;

In falüze £pfius.) Cujus ipfe au&or

taley, FE

I8. Libass.) 'lhus; hoc enim fi-

e1te»

Tàris fnd

gnificat vox Grzca X/Javog.

num.

94. Onmnis carnis. ) Omnium hpmi-

Dnt, x

rete.

IQ. Eorete im gratiarm.) Pulchre flo-

L KUTM

25. Mirabile.) Nihil enim illi no-

; Cmitæa 1

Cillaudate canticum, y Canticis lau-

yum eft, aut quod . ignoret.

Itinerj illor

date.

.26. Quidefl bot , ant quid eff iffud.)

Qo. Date nomini ejus magnificentiam.)

Quifnam eít rei hujus ufus , aut

æia COf

finis ?

'W"ï iïï Gr;

Magnificate , celebrate nomen ejus.

5 pectar

Confitemini.) Laudate.

Ormnia émim $m tempore fua quaren-

PéCcatorily

22. Szcut congeries.) Grece 9wuovía,

tur. ) In..| Greco eft , omnia enim im

t

*

4ceruuíi , cumulus , vel cutm divino

n[us fuos ereata. [unt : noftre Vulgata

fenfus eft: omnia habent ufum fuum

$* Sre ,

juffu congregate funt aque , ut ap-

E

lm myr

pareret arida,Gen.1.vel in mariRubro,

requifitum , congruum, & eorum na-

Ditticipes

& Jordane Hcbrzis tranfeuntibus..

ture confentaneum.

"

Excebtoria aquarum. ) Conceptacu-

7. Quafé fuvius inumdavit, &fc.)

fim [ It

l

Tét mne,

la aquarum : fteterunt aque non fe-

Multiplex, & copiofa eft Dei bene-

Y5 jf

cus , ac fi in fuis finibus, &conce-

di&io , que quafi fluyius terram fce-

1

ür in p

ptaculis quiefcerent.

cundat.

|23. Placor ffz. y Grice éudou'a ,bene«

Qg. OQuomodo catacly[pmus: aridam ime-

COOpegane

ür

po limus il

ä

veleutia , placabilitas , favor , &«

ériavit, ) Quemadmoudum -diluvium

Y us

CAP UT XXXIX.

803

29. * Quomodo convettit aquas in ficcitatem , & ficcata eft Exod.

x fton.

terra: & viae illius viis illorum dire&te funt :

fic peccatori- 1421

! Dotti-

bus offenfiones in ira ejus.

3o. Bona bonis creata funt ab initio,

1 il

& mala.

.—fïcr nequizfïïmis bona,

cithars

Ai. * Initium neceffarise rei vitte hominum , aqua, i

enis, *Supr.

& ferrum, fal, lac, & panis fimilagineus, & mel, & botrus 29:28-

uvae, & oleum , & veftimentum.

fermott

32. Hsec omnia fanétis in bona,

| fic & impiis & peccatoribus

in mala convertentur.

33. Sunt fpiritus ,

quiad vindi&am creati funt , & in fu-

l þ& tf

róre fuo confirmaverunt tormenta fua.

gidquat

/:34. In tempore confummationis effundent virtutem : &

qui fecit jllos ; (1) placabunt,

furorem ejus ;

I1111 2

eft miti

45. Ignis

(1) Placabunt. Jp edir. Srxt. legstur : confundent.

|* ormni

aquarum terrgm operuit , & homi-

féais pofita. eft pro pofïtïvo—neqnmw,

num genus paucis cuim Noe. fuper-

malis , iniquis.

In Greco verficuli

ftitibus delevit, ita,

€

hujus fententia plana eft ; ita enim

v

fe habet.

- dra rpfus gentes

bereditabit. )

Bonabonss creata [unt ab ini-

n*a ipüus

Gentes, qux Deum non exquifierunt,

tzo , fic peccatoribus mala.

divinz irz, & furoris preda, pabu-

31.- Iuitium neceffaria. vei.) Summa

rerum magis viéctui humano neceffa-

$, Q*

lum, poffeffio, & quafi hereditas fient.

29.

uomodo comvertit aquas. n fcri-

riarum.

rgce doy9 , quafi dicat,

T(ïeï&us-

fatem. ) Cum fcilicet filii Ifrael per

hzc przcipue neceflaria.

tP&e autor

Simelagineus.) Eox fimila, puriore

maris fundum ficco vefligio tranfie-

aiom Bo*

runt. "Exod. I4. 21.

fcilicet tritici farina; panis, enim tri-

EL via ilitus "viis illorum divetla. ) Et

ticeus eff proprie panis & maxime

idóneus hominum cibus.

yim i *

femitz, quas Deus Ifraelitis aperuit;

itineri illorum preparate funt, dire-

32. Hec ommia , c.) Omnia hzc,

, complanate , exficcatz.

Pxo

que hominibus ad vitam utilia funt,

:fdc.e/f jfel)

viis, in Graco eft, pi/s,- óo icig.

illis convertuntur ad perniciem, fibe-

ufuï )

a

ne illis uti nefciant.

Sic peccatoribus. ) lta e contrario

peccatoribus difficultates Deus obji-

33- Sumt fpiritus, quiad vindict.am

cit, in quas offendunt, & ruunt.

creati funt.) Angeh five boni, five

a ei" i

O. Sic mequi/fimis bona, 5 mala.)

mali, qui fünt adminiftratorii fpiri-

Ü Y ulgatz

Eti«m malibenorum quorumdam funt

tus, & cum Deus jubec ; mala mor-

; ufim fuun

participes ; nam faeiz Ders orzri folem

talibus inferunt.

& eorut

fnusa [upey bonos, && malos, &c. illos ta-

Confrrzmaverunt tormenta [ua.) Con-

men manentmala eterna. Etquam-

ftanter inferunt flagella ; & tormen-

UE $)

vis jufti aliquibus malis confli&ten-

ta, prout a- Doomino jubentur.

a

tur in hac^ vita , Omnia tamen illis.

34- In tempore canj?zmmationi;r».) Con«

, teram

cooperantur in bonum, ut ufurpare

fumptionis, finis , interitus, necis ,

pofiumus illud 1faix

^

.. TO.

Dici!ajü-

cum fcilicec.Deus malos perdere.,dc-

; aritt "

;

»

creyit.

fo , quouiam benes

articula zequzf-

"

804

LIBRI ECCþLESI-ASTICï

J

x

35. Ignis, grando , fames , & mors , omnia heec. ad vin-

diétam creata funt :

56. Beftiarum dentes, & fcorpii , & fer

- Quupa

pentes , & rhomf

phaa vindicans in exterminium impios.

*

51

-37. In mand

atis ejus epulabuntur , & fuper te

rfam in ne-

viia ff

Ceffitatem . prze

rient verbum.

parabuntur , & in temporibus (uis nonrpræte-

alia q.:

!

38. Propterea ab initio confirmatus fum

, & confiliatus füm,

*

* Ger,

& cogitavi, & fcripta dimifi.

9- * Omnia opera Domini bona ,

,

L. I

fubminiftrabit.

& omne opuslhora fua

Marc,

í

(

:

40. Non eft dicere : Hoc illo ne

7: 37

quius 5& : omnia enim in

t!*ä Tra:

|

.tempore fuo comprobabuntur.

omnium

41. Et nunc in omni corde

2. Cb

; & ore collaudate, & benedi-

cite nomen/ Pomini;

petatior

1

$À!

(um- in

*

Ab

que ad «

PT

CAPUT

tus ; f

5

Contenti

Effundent virmt:em.) Exerent vim,

3

9. .b znuizo co

22

& potentiam fuam.

hac fcilicet fententia.

z T HLaIUS ; fimz ) In

$ Eti

Furorem .. placabunz. ) Cum enim

Confiliatus [nm.) Gyce. Qeyor9qy ,

At lgient

vindicta de. peccatis fumitur, tunc

cogi?4vi , cum animo reputavi, ftatui.

6. M«

placatur, & fedatur furor Dei.

Et firipta dimifi.) Mnimi, & men-

36. Roemphaa.) Gladius.

tis mez decreta, quz fequuntur.

Quaft in.

Findicans $m exterminium. ) Occi-

30. Hora fea [nbminifirabit.^) Suo

dens, & perdens.

I

37. lm mandatis ejus epulabuntur.)

tempore , cam ópus illis erit, dabit

d Q/t/w

Num fcorpii, ferpentes, gladius, ut

eis, ut opera fua exerant

; ad que in-

: inqui.

ftituta funt.

QGXO)xia.

loquitur Mofes in Deuter. cap. 32.

mu. 42. devorabit carnes , fi jubeat

4O- Nom eff dicere : hoc illo mequius

Matris u

Dominus, idque prompte facient, &

ef.) Deus nihil fecit nequam , id eft

mati fumus

malutn , & reprehenfibile

tatdem COn(

libenter, & quafi epularentur, .& con-

bona, & utilia.

B fed—omnia

vivium agitarent.

Quare pro epu/a-

?.- Adiïzvg

éuntur , in Grzco eft, £voeayS5soy-

$uo tempore campraäaäu;ztur; ) Ita

lMücommy,

TX , gaudebune , exultabunt.

exCog.itag, (

elie tempus docebit, cum fcilicet i]-

Dedatione

Ip neceffitatem praparabuntur.) Mlala

lorum ufus erit, aut neceflitas ea re-

WV.

hzc, & noxia parata funt,.ut cum

quiret. ii vertunt, ezia fuo ttm-

ufus, & neceifitas tulerint , ad -ma-

pore laudeum snvenient.

Dier f

" d rf

num haberi poflint.

41. Er »u5c.) Nunc igitur.

M

?

Non praterzent verbum. ) .. Ad un-

liber

guem id effectum dabunt, quod juffa

Omni corde.) loto corde.

* Mil [77

[ Potdun a

:t'u.erinc.—

Nomen Domini,) Dominum.

mem

&^

CAPUT XEL

80

3

Vifi-

CAGPUOT'XEL

on-

Occupationi magte , jugo gravi , ac variis miferiis bomb obuo-

xius ;omnia caduca .

3

r

iniqui cum [uis divitiis cito delendi ; laus

Q fi-

vita fibi fufficientis , voarios binarios commendat , quibus tameti

tte-

alia anteponit ; laus timoris Domini 5 fac , ne indigeas , tiec

in alienam men[am ve[picias , a quo vir. difciplina-

sfum,

"

tu* , C eruditus fe fer'oat.

BU

Ccupatio magna creata eft omnibus hominibus , & ju-

x.fO

gum grave fuperfilios Adam , a die exitus de ven-

jf i

tre matris eorum

omnium.

—

, uíque inxdiem fepulturee , in matrem

l

enàd"-

2. Cogitationes eort

um; & timores cordis adinventio ex-

s

pe&ationis , & dies finitionis.

3. A refidente fuper fedem gloriofam , ufque ad humilia—

tum. in terra , & cinere :

intho , & portat coronam ,7 u-f-

4. Ab eo , qui utitur hyac

que ad eum , qui operitur lino crudo: furor, zelus, tumul-

|PUT

tus , fluCtuatio , & timor

——

«

mortis , iracugdia perfeverans, &

Ccontentio.

fu. ) I

s. Et in tempore refe

&ionis in cubili femnus no£tis immu-

tat ígientiam ejus.

lo

j t

- 6. Modicum tamquam nihil

inurEquie " &-,,ä'b eo in fömhisï

quafi in die refpectus.

, &mer

pe

nituls

liiii 3

A

7o Con"

) $00

T

Cenpatio.) —Negot*ïum, moleftia,

Cum vires corpore in ftrato ad quie-

g, d

inquietudo, xrumng , Grece

tem compofito reficiende-funt.

u qu?in'

& XoN a.

Somnus moüis immutat þientidm.)

Curg animum lacerant , alternant,

Matris eorum.) 'Verre, ex quafor-

& modo in hanc fententiam -impel-

ij m

mati fumus, & in cujus fiaum omnes

d

jm, ! "

tandem condimaur.

lunt, modoab illa revocant.

Q. Jddimventio expetlationis.) Mala,

6. Modicum tanquam nibilim vequie.)

[d om?

& incommoda,

Modica, & quafi nulla eft reqüies.

1

uz fibi fingit animus;

ex(;pgitat, & a

invenit, & anxia ex-

-4b ec. ) Modico , quo fuit in

hr ) It

pe&atione ut fibi impendentia refor-

requie.

fc[ d t

midat.

Im [ommis quaff i5 dt;e refpectus.

( d ld

"Mo ium

» Die:fni:ianir. ) Dies obitus.

Grece ?/» 4u£ecig e"oniZg id eft, z

g. 4 refidente , 6c. ) Quafi dicat,

diebus: fpecule , corpore dormit, fed

nemo liber eft a di&is moleftiis.

fomno parum quieto ad eum moxþ;;m,

J

4- Lino crudo. ) N efte rudi ex lino

quo vigilibus, & excubitoribus fom-

nus obrepit, qui hoftium timore, &

je

nondum excoécto, neclotione purgato.

&. Tempore refcä!iam': £a CHbXd. )

terrore peenz a ducibus, fi obdormi-

m

$06

LIBRIE€GLESHFÁSTÍOJI

. Conturbatus eftin vifu cordis füi : tamquam , qui eva-

n

ferit in die belli. In tempore falutis fuse exurrexit, & admi-

ces m

rans ad nullum timorem.

*

16. $

9. Cum omni carne, ab

homine ufque ad 'pecu':»; , & füper

te ofnité

peccatores feptuplum.

:

*Supr.

"..

9. * Ad hzec mors, fanguis, contentio, & r

Z

omphæa, op-

corda 1

39-35- preífiones , fames, & contritio j & flagella: '

* Gen.

1. Y

10. Super iniquos creata funt haec omnia , * & propter il-

invenies

6. 19- Jos fa&tus eft cataclyfmus.

19. F

*Infra

Ir. * Omnia, quae déterra funt,

in terram convertentur,

per haec

41.13. * & omnes aqua in mare reverteptur.

*Eccl

20. V

I2. Omne munus ,

& iniquitas delebitur, & fides in fæ—'

E . 7.*

culum ftabit.

leCLio f

?L T

13. Subftantice injuftorum ficut fluvius ficcabuntur , & fi-

per üita

cut tonitruum magnum in pluvia perfonabunt.

r4. In aperiendo (1) manus fuas leetabitur : fic praevarica-

lm , i

tores in confummatione tabefcent.

É perfetn,

I5. Ne-

letábitu,

- (1) ln aperiendo manus fuas letabitur. in edit. Sixz. Vlegifür * pius

latabitur.

I5. ag

fcant, infligende exiguam, &timore

Nihil enim firmum eft, & ftabile ,

Aditt j

infeftam quietem capiunt.

fed terrena folvunturin terram, quem-

Cum arbor

7- Conturbatus efd im vifzm cordis fui.)

admodum etiam aquarum perpetuus

-- cibus in

Somnia, que inter dormiendum vi-

quidam eft fluxus ; iis in mare per-

pofttis , &

J

det , illum conturbant; nam pugnam

petuo quodam decur

Smay;

bus.

x

fu prope*ntþ

! & [on,

)

cum hofte fomniat, & vite difcriimen,

Qti

& dithicilem fugam, qua vix hoftem

I2. Ozzme miumus. ) Accel)turb—, vel

V, quy

evadat.

datum ad juftitiam pervertendam , &

Io. Süper j

Dz.gempore [alutis [fma exþrrexit.)

violandam..

3 lwmadm(

Cum fomniavit fe fuga lapfum eva-

*

Ert iniquitas delebitur.) Injuftus cum

üteine i

fiffe, tunc evigilat.

fua injuftitia

Bülcintry

Admiraus , 8c. ) Mliratur fe adeo

interibit.,

» & acceptis muneribus

[ 0 fent

timuiffe, cum nulla effct timoris oc-

€afio.

Fides..) Juftitia, squitas , finceri-

F

ti bopis

tas, fidesin pactis,

conventis, uno

cunt! fed [

g. Cum omnicarze.

) [daccidit omni-

verbo, aütiones ad virtutis prafcri-

I G

bus hominibus..

i

ptum exacta.

Cntja,

Usque ad pecus , 6c.) INam et-:iargi

bruta animnalia fomniant.

19 Szeet. fleroius. ) . Sicut torrens,

.Sim M.

qui perennes aquas non habet.

(Cüt Wrad

$uper peccateres feptublum. ) Major

Szemr tonitrumm magnum,6c.) Quod

Optimps.

multo eft peccatorum timor, qui con-

fimul cum fonitu perit.

Mes r

Ícientiz ftimulis fodiuntur, cum fibi

I4. I» 4perrendo manus [mas latabi-

T l$ ,

patratorum fcelerum confcii fint.

tur : 60. ) Cum manus aperuerit ad

lhud Pfal

9. Romphea.) Gladius.

acceipiendum, Igtabitur, fed ad modi-

P l71 m

lO. Cz:zc

X

*cum 'tempus

at vero tabe(cent,

A ]æm

xe Noe.

Iyfnus. ). Dilu?rivum tempo-

8xMMscuy defíciemt 4m confummaiome ,

18 $r

a:/;,

lI. Ommues 2quaiumare revertentur.), il eft, ut eft in Graco, iz con[umma-

tent

Wn

Vff

CATPUT *

907

quieva-

I5. Neþotes impiorum non multiplicabunt ramos, & radi-

& atni-

ces immunde füper cacumen petrae fonabunt.

& füpa

16. Super omnem aquam viriditas , & ad oram fluminis an-

E

te omne foenum evelletur.

17..Gratia ficut paradifus in benedi&tionibus , & — miferi-

ïæä, Op-

cordia in faeculum permanet.

18. Vita fibi fufficientis o

perarii condulcabitur , & in ea

ropter -

invenles thefaurum.

19. Filii, & zedificatio civitatis confirmabit nomen , & fu-

ettentur,

per haec mulier immaculata computabitur.

20. Vinum, & mufica leetificant cor, & fuper utraque di-

esin i

leCtio fapientiae.

21. Tibia, & pfalterium füavem faciunt

'melodiam : & fu-

w &l

per utraque lingua fuavis,

2-2 . Gra-

tevan

Lionem . dig GCuyríAeuy , cor[mmmate

Cozdu/eabitur.) LD)ulcis vita eft, ju-

&5 perfette.

Uno verbo, ad modicum

cunda, & quieta.

I$ N

Ixtabitur, fed peribit in &ternum.

Thefaurum.) Quietis,lgtitiz, bonz,

as Jetabitibs

539 EC Raäa:.) Id eft filios.

pacatgque confcientig.

Eftenim,

Radices 3mmunds.^ Peccatores, qui

ut ait

. P&u]. I-u &d Tim- 6- 6- qul.

i & Rdbilf D

cum arboribus conferuntur, aut fru-

flus magnus pietas cum fufficientia.

man u

ticibus in preruptis locis, vento ex-

Ig. Ejz, 6 edifatio civitatis: con-.

m parpeus

pofitis , & facile exarefcentibus..

Jrmabit nomen.) Hec duo nomen ad

) mat pt

Senant.) Arefcunt; folia enim ari-

pofteros propagant.

propfinü'

da fonantius moventur cum flant

Super bac multer imuimacu

laraaj Grece

venti, quam viridia.

&qucpuos , boni neminis, de qua nullus

:ceptumlu vl

I6. Super omnem aquam viriditas, 6c.)

obloquitur.

Przafert uxorem incul-

qtenduy

Quemadmodum viridantia gramina in

patam, quii parum profuerit multos

margine riparum juxta aquas facilius

reliquiffe liberos, aut exítru&te civi-

fajuftuscum

enafcuntur, & adolefcunt, ita citius

tati nomen dediffe , fi uxor contingat

; münribos

falcem fentiunt; idem evenit impiis,

impudica, aut patum fecunde famz ;

ui bonis temporalibus au&ti cito cre-

majorem enim ex hoc labem, & de-

É

cunt, fed etiam cito intereunt.

ts s f?ncefi'

decus, quam ex illis gloriam. confe-

onventis n

I7. Gratis. ) Beni

quetur.

Sic Maufolum celebrem

yris p

centia.

gnitas , þ'encü-

ss

facit Artemifia.

Sicup paradifus im Lemediflensbus. )

2O0. Super utraque dilelito faprentia.)

icu

Sicut paradifus benedicus , multos,

Superat enim voluptas, que exrebus

| habet-

& óptimos proferens fruétus.

fpiritualibus percipitur, voluptates,

h 6(')

Quod

Mifericordta 15 [2culum permanet.^)

jiuntur.

que externis fenfibus perci

OI. T7ib:e E$

[&t:h-

ructns immortales producit, juxta

pfä;/terium.

5

lylufïca.

1

illud Pfahn. III. 9. JDifperft, dedit

inftrumenta.

d arerit X

pauperibus ,. juflisia eju: maxt m (acu-

Super miraque limgua faavis. ) Ser-

lum Jaculi.

íd 4d modt

mo enim fuavis magis mentem afficit,

| gbelento

IB. Sibi fufficientis.) S

Vuka forte con-

& deledtat , tum quia vivus eft, &

f z&W/lff j

tenti, & qui quxftum facit domefti-

vitilis, cuüm quia humáno fermoni

; nj

€is neceffitatibus parem.

fuþe& fententia , & figuificatio, que

$08

LïB.RI'E;CCLESIAs*.r*I'ci

^5.

i

22. Gratiam , & fpc

hac virides fationes.

ciem defïde.ïfabit oculus tuus : & fupeif

) f

m mc

23. Amicus , & fodalis intempore conveniente

s:& fuper

3

Cogitz

utrofque mulier cum viro,

24. Fratres in adjutorium in tempore tribulationis : & fuper

i

S

eos.mifericordia liberabit.

€jus j

25. Aurum , & argentum eft conftitutio pedum , & fuper

utrumque confilium beneplacitum.

26. Facultates , & virtutes

exa

ltant cor ; & fup*ef hzec ti-

mor Domini.

M

il

M

?

*

27. Non eft in timore Domi

f

HI

]1

f'á

]

ni minoratio , & non eft in eo

inquirere adiutorium.

L(»]"M;e

28. Timor Domini ficut paradifus benediCüonis, & fu-

]äþiäiif Í

per omnem gloriam operuerunt illum,

(Ulis

29. Fïl—ily

mentem afficit, & aliquid poft fe re-

is Conf?'tut:'b ped)mz-)— I9 aciunt , uä

linquit, etiam cum exterior vocis fo-

quis firmiter confiftat.

nus quievit.

Super wutrumaque cozfflium: beneplaci-

iU

22. Gratiam , 65 fpecim. ) Corp*o;-

zum.) Subaudi , eff. ln Greco eft

xum pulchritudinem..

f&X &udoxipéiraa , id. eft cozfflium ap-

Supen héc virides fatiomes. ) Pg*æf;e-

fraäatn Zv

Prudens enim confilium

—— M

fiis HOtib(

xendus eft afpedtus viridantium casm-

argento , & auro preftabilius eft.

porum , quia non. folum delectant,

96. Facultates. ) Divitie , opes ; eft

t'imf)rem.

fed etiam profunt, & fatigatam aci-

enim in Greco. xeuuarae.

gfnere U

em oculorum , & mentis. reficiunt,,

.füpem ;;t&

Virtutes.) Vo'yoc, robmr corports.

nec, ut afpectus pulchrorum corpo-

Exaltant cor.) Exrigunthominis cor;.

V Obnaye

Xum , ad lbidinem excitant.

j

& illud audax faciunt.

6

, 9. Ne

Super hec timor Domini.) Qui, non

gw;;ï-.; E,TF:U

23. lm tempore canvenientts.y Grace

&lg xcipo? dmayrOvTt;, Qui accurrunt,,

ut humanus timor, contrahit cor, fed

"Wyag D7

& adfunt. fibi mutuo, cum ditficilia

illud .. dilatat ,

& extollit

timore

1 *;a fl!:ï |

incidunt tempora ,. quibus alieno au-

etiam. Domini divinz legis obferva-

Meljs; ,

d

xilio opus habemus.

tio fignificatur, qux aniium- confir-

o

* oqi

Super utresqüe ulier cum w'viri-'a. )

mar, cum fciant fideles eam. merert

QUUS vt

Plura enim, & diuturniora commoda

divinam pxotectionem, habeatque ad-

jji 06, "t

refert 1naritus ex fociali vita cum

junQiam fpem, que confundit.

eit

eüim

uxore, quam ex amici , aut fodalis

27. Minoratio.). BiNarTeG€, dimi-

Diens,

auxilio ad. témpus exhibito.

»utio, dete(tus, inopia, quafi dieat,

3*. R

2Q4. Frarres p adïf;zmriam * &iH.. Y

nullum bonum deeft timori Dei,

1 01'10 cx

Sententia- eft , multum. fperari. poífe

Nom efl im eo tmquirere. aj utorizm., )

"m'-idm f'kl

in fratrum' auxilio ; plus in. utilitate:

Et fibi futficiens timor Dei, nec alie-

"Ed

elcemofynz, - Idem eft, ac.fi dicere-

no indiget auxilio.

1 ) AVPIIWIU-.

tur, plu's 'H'dendum. effe bonis operi-

98. Paradifus bene

bus noftris , quam in propinquorum;

dicta n. 17«

dgaian;:.. ) Vide

fe, la 7)1*:4

7) Wetl

aut amicorum., quantumvis conjun-

Super omuem gloriam operuevunt: 1f

é&ifhmmorum: auxilio.

lum.) Ut Deus paradifum omnige-

lll c

CAPRIUI.XL. G XLIE

$09

t

V füper

zo. Fili , In tempore vitee tuz ne indigeas: melius eft e-

nim mori , quam indigere.

3o. Vir refpiciens$ 1n menfam ahenam non eft vita ejus in

V füpet

cogitatione vittus :

ali:

eulm

animam fuam cibis álienis.

,. Vir autem: diíc

( fopet

ciplinatus ; & eruditus cuftodiet fe

3*5

In ore 1mprudeniis wnyulcamtu

inopia , & 1n ventre

ejus wnls &Tdþbu.

A

& fuper

QW PUT XEE

Doec

Memoria mortis cui e/i amara , €8 cui non ; mortem mon metuas,

eftinoo

Jed prateritorum , & fmd'"'wf "m mementó , contentus. dixina. di f

.

"pofitione circa te ;

malediéiio manens impio

?

cura. boni nomitüs ,

&t

Japientia , & z'/w qurus ebfconditus. inutiles ;

ualiter fit de pece

*

Ccatis 0/;4bn,/cenjw

ne faciem averias a proximo , nec

5 Fl

— nÀ

7'61116'26!.5 tnulierem.- clterius

neque Wnproperes

^Actünt , us

poft -datum.

i.

d

of?-

memoriat

homm1 pacem ha-

y laujltti

Mors quam amaia

Graco *

enti in fubfu.nul: Íuls.-

5. VirG

wvf lum dpe

*

confilium

nis floribus, & fructibus ornavit

a

A;f) (nw—a ak rymsz, ES cozta-

fius eff.

timmorem fll]&tlln omnium bonorum

minabit.

lnopiz.enim ex defidia,. &

Qp

genere quamlibet humanam: gloriam

inertia probro eft hominibus..

fuperante inftruxerunt, operuerunt,

Vnimeas

A.

)

N ell)fuln.

Qms

corptntie

& ornaverunt diving man's.

jominté C0l

autem vitam eam vOGCEt, quæ a.(?*ltm

29 Ne zm/zgem )

Ín: Grzco. eft,

nv dedecore 7

Zw Üv €zarTYGto6 A /J)twfwg cave, ne

I Vi autenm difctplimatuss & erudi-

Qu 101

cave ne otio .. & de-

"wivAssmendicato,

fu. ) Vr f: ip jlens.

hit cot

fidia tua. redigas te dd mendicitatem,

Cuffodit fe ) .Ab hu]uqm()(h inopia.

t

timore

Cavebit ( in Grsco enim eft,. QuAa-

flS Ol)few Ls

Melizs efl emtu mori, quam indigere. )

Quam. mendicare.

Conumt arm-

rai ) turpem hanc egeftatem.

um cond

/31,, rJW/uFW, & crz

"*2 In oye mzpwauz £. ) in Græco

em mPl'efl

quus verfus, Bio;

c?c

dyaidS g G zm/mdc*rt:s

J3iog , wvita vitlu 27';6213 eni, nom effuita;

peatque

eít enim vita infelix , & «rumnis

Conculcabitaur. )

Dulcis. erit vxta,

adit.

mendica.

,ri

Pl-ni

25. Re[piciems s. "en[am alienam. )

I-venire f]'iS zgnis. ardebit. ) Famis

if diel

AT

uo expe&at fruítum panis ad fe-

vifcera depafcentis, cum fcilicet, a

j Dà

divitibus. inendicus: fubmovctm, &

: uff'/lfm

)

dandam ï amem.

Aalz eff ejm vita.in cognitisne vi "L us. )

inanis dimirtitur , qnod ei nonnun-

yiitoaie

quam. accidere neceile eft.

5 N5 (ym,uw Qe9g, compstar) mom po-

teþ i2 vit«.

Ítalice. dicer2mas;,

7207

I. ]JAtem habentz.) Quiete , & pa-

"!o

) Vidt

/' puo azetttie 1m comto sz Vitz

cate divitiis fuis fruenti«

Kkkkk

i

Biàl. cum Com.« Menech. T. IV

,ngW T

jm olt'n

910

LIB'RI»ECVC-LESIAST.ICI

9 ]

?. Viro quieto , & cujus vise dire&tze funt in Oninibus,' &

illorii

adhuc valenti accipere cibum !

I0

3. O mors, bonum eft jud

icium tuum h'o-miniiqdigen'ti, &

-

font 1

qui minoratur viribus.

II.

4. Defe&o setate , & cui de omnibus c

*

ura eft, & incredi-

Aluf

bili; qui perdit patientiam.

t^

I

s. Noli metuere judicium mortis.

Mämento , qua ante te

tui Iue

Y

fuerunt, & qua fuperventura funt tibi hoc judicium a Domi-

*

n

no-omni carni.

1? fw:e

fic imp

6. Et quid fuperveniet tibi in beneplacito Altiffim

decem , five centum , five mille anni.

Ij ]

p

Tmplori

7. Non eft enim in inferno accufatio vitae.

15 (

'8. Filii abominationum fiunt filii peccatorum & qui con-

nebit t

Verjfantur fecus domos impiorum.

16. ]

9. Fi]'ioj

mpunsusgt

manebi

nesin hahc lucem hac condftione edi-

r

2. Vie direila fünr. ) Omnia þro-

Itaque & qui

Ípere cedunt.

tos, ut moriantur.,

&

Valentz aceipere csbum. ) Sano, ve-

preceflerunt nos , extinc&ti funt ,

[

geto , valenti.

nos moriemur , pofterique noftri.

Secu; d

$. J adicium tuum. ) Intelligit de-

JEquum igitur eft , ut mortis dirita-

lmpiis v

cretum, & fenteatiam Dei, qua omnes

teim conditioni$ omnium gentium

Ad& pofteri ad mortem damnati funt,

æqualita»te mitigemus.

lnduunt,

&c.?) In

9. Peri

cujas decreti execütionem nobis mors

6. Quid fuperveniet t1bi,

bunt eor;

affert. .

Greco eft, v/ daasatow , quid recu[as,

Homini imdigenti. ) Pauperi vitam

aut rengis? ) Cur non-'acquiefcis di-

-

i5 àccepe

vine voluntati five decem tantum;,

4fidut;

zgre, & cum labore, & folicitudi-

CCus..

ne toleranti.

.

five centum , aut mille annoS vivere

Qui minoratur viribus.

2 Cujus vires

te velit? Noftre vulgate fenfus efle

I0. Qy.

e diving voluntati ;

Tuntur

elanguerunt, & collapfz funt.

poteft : acquiefc

loneflyi

4. Defello atate,) Ei, qui ad extre-

neque enim tua

folicitudine tibi fu-

mam pervenit xtatem, $o yaro05ew,

perveniet, aut adjicietar vita longior

M2/ 6 ;

ut eftin Grzco.

ultra Altiffimi beneplacitum.

No-

^Tini,

li -mldj

Csj cura eft de omnuibus,) Qui circa

fter Interpres videtur legitfe dumayTQ-

omnia diftra&tus, folicitus, & anxi-

6 8l.

Nom ef im inferno accufatio Ui«

pii, hav

us effe. cogitur, ut fibi, & fuis paret

Qm dj

neceffaria.

£4, 6c.) Poft mortem non dolebis,

Incredibili.) Grace dau98yri, diff-

q:;od parum , fed quod male vixeris.

l3 w quæl'

Non exprobrabunt tibi apud Manes;

EXCJ;;m

ti)

denti,' defperanti, qui meliorem for-

lii

tunam- non fperat ; hujusmodi enim

quod parum, aut diu vixeris.

mterru mp

homines patientiam perdunt, & me-

9. Filij abominationum , Gc. ) ch-

]

) .]; 7'7::[&.";

catorum filii parentes imitantur, iis

dem Yol

Jl

lioris fortis expe&ationem.

fimiles, hoc eft abominabiles eva-

:*T &im

Y

S. Judicium mortis. ) Nide di&ta

IVlala

|

'

nu. 3.

dunt ;

aut ctiam deteriores.

[S üikæ: "l

I:

Memento , qhi apte te fuerunt , &c, )

exempla, ubi in

) 4 ,

fiftunt.

4cipiunt, ibi non con-

2

CR ï/«yï; i

Men;e reputa te , omnesque homi-

CAPUT XLI

811'

9. Filiorum peccatorum periet hæledltas ,& cum femme

)11:3 &

ilorum affiduitas opprobrii.

nti, &

1o. De parte impio quæruntur filii: quoniam propter illum

fun: in opproumo

ncredi

1. V? vobis, viri impii, qu1 dereliquiftis legem Dormm

A lffim.

I2. Etfi nati fuerltïs, in ma edlämne nafcemini ; & fi mor-

ante te

tui fueritis , in maledictione erit pars veftra.

| Domi

13. ^ Omnia , quze de terra ífunt , in terram convertentur: "Supr.

fic impii a maleditto in perditionem.

40-21-

! five

14. Luctus hominum in. corpore 1pforum nomen autem

impiorum delebitur..

1$. Curam habe de bono nomine: hoc enim magis perma«

yui con

nebit tibi ,

quam mille thefauri predofi , & magni.

16 Bonze vitze numerus dierum : bonum autem nomen pet-

/—

9 FI]]O

manebit 1n aevum.

1

"Supr

ditione t eli

i7. Difciplinam im pace confervate ,

fi

i

4 : * fapiemtia

uc & qut

Kkk kk 2

^

enim

9

32

— Ó

funt !

ue u) It

Secus domos impiorum; ) Qui cum

qua-homines illis precantur, ut Deus

ytis dirtt

impils verfantur;, eorum. enim mores

illos perdat..

1 g ptom

induunt..

la perditiouem., ) E:g a"rca)xftav, n

9. Periet bareditas. ) . Male peri-

exitigm , a perdicicne in voto ad. per-

D

unt eorum divitiz, quas a majori-

ditionam in re.-

Ild yetijth

bus acceperant..

I4. Lutlus bominum m corpore tpfö—

uïem* j

ia

Affiduitas. opprobrii. ). Perpetuum

2um.) Quamvis homines ad propin-

g t

dedecus..

quorum. mort;orum cclebrándam me-

BOS vwele

IO. Querwatur filii. ) Merito que-

moriam eis pcrfolvant jufta fünebria;

f

us ie

runtur,. qula fe , & genus füum de-

& epitaphia corporum conditoriis ad-

y0

untdtl $

honeftavit.

fcribant, &c. tamen memoriaimpio-

TR !

XIQ. $£ zatbfueritis. ) Quando-na-

rum delebitur..

fcemini.

i 182

IS. Curam habe de bono uomine, €f6.))

tm

Ia maleditlione: nafcemint. ) che,n-

Nobilius enim bonu:n eft fama, quam

alfe at

tur €nim. filii. hominis lcelemm, im-

divitiz.

Refpicit dictum Salomonis

pii, berctici ,. &c.. videntur enim hxc

Proverb. 22. 1. MeAws efü momem. bo-

M (;wg W

cum. dictis

num.

Io. continuanda ,

DBHB. quam drviie sulta.

, dolebii

ita ut qux habentur n. 1. fit. quedam

i^. Bogas Vita- ) Vel jucundz, qua-

e d

exclumátio per pufm:hefim fenfum

]em fé&antaur mali: velhoneftz, qua-

Munt

y

mterrumpcn

lem vivunt boni:

p

Ip msledidiome erit Pzzr; 776/7'4 )

Nümerns dierum:) EJUS dies nume-

g. P eC«

]dem vobis

jCcidet inm

£1t

'&lx-

rabiles. funt :

imnoité ;

pauci mmlrum, ideo-

£üP s

b

per enim paterni dedecoris libes: vo-

u

e nec tam brevem vol uptátem fe-

m[[ln

ant

bis adbzrcbit

&

ari, nec tantulum laborem fugere

n.l[)ll

Mala

debemus.

yre

I3. 4 maledro m perditionem. )

con

Gizc

&* x«TCcxs, ab. execratione,

I7. Dofiiplinam im: ;»::re can/crv(zte.)

pi 001

812

LIBERT ECCTLETUNMSTTDCT

enim abfcondita ,

& thefaprus invifus, quse utihtas im

?i ]

tu n p

utrifque ?

.

i8. Mel

or eft homo , qui abfcondit ftultitiam fuam, qüam

$. 1

4

&abaï

homo , qui abícondit fapientiam fuam.

26,

19. Verumtamen reveremini in his , quz procedunt de

ore meo.

tem

, (

94 *

40. Non eft enim bonum omnem reverentiam xobfervaïife l

non omhnia omnibus bene placent in fide.

[!

lllam !

21. Erubefciteapatre ) & a matre de fornicati

one: & apï*ä&-

fidente, & a potente de mendacio.

22. A principe,, & ajudice de d

LU

eli&o: a fynagoga &ple*.—

be de iniquitate:

protteri v

23: A focio,.

*

men amic

& ami»,g:o de injuflitia, & de I-«,oc.g., in quo, ha-

Dx leno,

bitas.

in domo,

24 De

egtm par.

mili& bo:

Vel fenfus- eft , etiam cum .pro-

facta. qHæ;:,-inquam, ex vitiofo pü-

fpere vobis cuncta fluunt, difdplinz,

dore aliquibus aliquando non ,pl'ac.c nt.

fane aliq

& virtutis tenaces eftote ; vel fedato

Sic Dcus Pfalm. 32. 4. dicitur fecitfe

1& dom«f

24- :De

animo, & tranquillo difciplinam ad-

emnia opera im fide, id eft integre , &

anittite, & que docemini, retinete.

perfeéte.

Forafe f

Nunentis,

Sapientia enim.) Yn Greco eft,coo/«

OI. 4 patre , £5 matre de fo?nimtie-

:f."ä&ibus (

àt, [apzentia autem.

ze.) Pudeat eos, qui filios habent,

Thefaurus tmvifus.) Noavgg , occulre

quos fantte, & cafte debent inftituere,

. per jurame

bali;us, ut videri non poffit-

f1 fornicentur, & malo exemplo illis

junveris,

Que autilitas. in ut.ïisqtfe ? Quafi di-

fint, matura prefertim state, quam

D ája

cat, nulla.

ab hujusmodi turpitudine maxime re-

T0 'mä:

(vg

Italica phrafis

hïi.f /;[lþfr

9. sMelior eff bomo, &6c.) Quienim

motam eíle par eft.

pànes fi

abfcondit ftultitiam , fapiens habebi-

Vulegati fententiam bene explicat :

tur, qui vero fapientiam , invidus ;

vergognatevi d'effere Padre, o Madre,

e cafcare 1n farniraziaw.

mum inpm

quippe qui thefaurum illum cum aliis

communicare non vult.

A prefidenze , Ef a. potente de menda-

4 Mfk |

c/o, ) Pudeat vos cum principes fitis,

um fCilic;

I9g. Verumtamen. ) Ergo , itaque,

àut judices mentiri ; nam ut habemus

Qræce', fro:cyasoäv,

V t qtce

Prov. 17. 7-

No5 decent flltum labia

t mügnu

Reveremini.) Pudeat vos.

compoffta , nec principem labium mea-

Ttus fuæ,

x

In bis,qua procedunt de ore meo,) Ea

Ticpatum,

patrare, que mox enumeraturus fum.

22, 44 principe, 65 a judice: de delisto,)

autém CXj

Pudeat vos, qui judices eftis, & prin-

V0$

Y dic;

QO. Nen enim bonum, & c. ) Quafi

dicat; eft enim aliquis pudor vitio-

cipes, hoc eíft, delidorum vindices,

"Mtentin e

fus, quem contemnere debemus; ali-

ea, quz in aliis pledtitis, admittere.

qn()d 'Jt'i)cg

tem dmdüdï

quis véro bonus , & probabilis; quo

4 (yuagoga, & plebe, ) "Vos, qui

»ude-

P

nos commoveri par eft, cum quæ'dam

confilii democratici partes eftis,

b A[z&

peccamuso

re debet, fi fitis in alios injufti,

&

ini-

dei

L te

n!)n j

I»fe.) Bene, re&té, & fecundum

qui, cum penss vos juftitiz fit admi-

Arc:

j

þ! r

niftratio,

dar

præfcriptgm rationis, & diviae legis

CAPUT XIL.

15

lus in

21. De fürto , de veritate D

& tellamento : de difeubi-

tuin panibus, & ab obícüratione dati, & accepti:

; qua

2$5. À falutantibus de filentio a refpeCtu mulieris fornicarize:

& ab averfione vultus cognati.

lunt de

426. Ne avertas faciem a proximo tuo, & ab auferendo par-

tem , & non reftiruendo.

Math

r &

a, *

e refpicias muülierem al'eni viri, & ne fcruteris an-

ne ft

9«.28-

cilam ejus , neq

&:..«ïf Av

eteris ad let&tum ejus.

$gX

£ pïä-

Kkkkk 3

25.3." (1)

-

) &ye

* 93. 44 focio , E5 amico , &c. ) Padeat

cariam ; fignum enim »6&, propenfi

*

prohteri vos alicujus, amicos ,& ta-

animi in curpitudinem.

quo. h

men amücitiam injuftitia violare.

"db averffone vultus cagnz:fä.) Pudeat

E

De loco , in quo babizas, Gc. ) Pudeat

te cun aï-iquis propinquus tuus a tc

àn domo , in qua habitas furari; cum

i

aliquid honeftum poftulat, vultum

24D

egim par fit omnes domefticos in fa-

ss

illius confundere, & avertere nega-

vitiolo pt-

milie bonum confpirare, pudendum

tare, que poftulatur ; hzc enim vi-

fane aliquem contra facere; & furto

jn plaene

detur effe moc eopy meoc óms c'ueyoyt86,

rei domeltice nocere.

ut eft in Graeco.

Alii interpretantur,

stur fecibe

24..De verztate Dej, 65 £efl mente,

PA

D

pudeat te vultum a propinquo humili,

integre )

Forcafle fenfus e(t , pudeat te in te-

Prior tarnen

aut pzupere averterc.

famentis, hoc eft, in pactis, & con-

explicatio magis placet.

/Á

, farticttit*

tractibus divinum teftimonium verax

96.. Ne avertas faciem a proxzao 110.)

ios habetis

per juramentum invocaffe, & que

: iftitoere

Quafiillum parvi faciens, aut diili-

juraveris, non impleffe.

De di[cwbitm im panibus. ) Grmce

mulans cognationem , & 'propinqpi-

tatemí, quam cum illo habes, idque

, quue

dmü my&ee dyxovoG ém & oroc, de«n-

qaximere

quia humilis.eft, aut pauper.

Bins fujier men[am; aut -fuper ipfos

lica

1)!11';[ 1$

panes fixis, cum cibum capis; hec

ZAb auferendo þ;zrt-em, € noz re/Z;'tæ-'

; exphc.it ;

enim magna eft inurbánitas , & ani-

ezdo.) ln Greco eft, 45 eMatione par-

t2 j!,:a'ffs

mum inpatinas defixum fignificat.

tis, &6 donationis.

Püdeat te partem

alii debitam habuiffe, nec tamen reddi-

AL aäfä:/äxztime dati, 6* zzcæ];ti..)

jt d Wmi.þ

Cum fcilicet aliquid acceperis , & .il-

diffe ; hoc enim rapacis, & avari no-

.mcipe

$ 1:)5,

men tibi conciliabit.

lud te accepifie negaveris , (&. veri-

n bens

t£ati rationum tenebras offundere co-

^ Q7- Neferuterts ancillam aym) Grece

4

natus

fueris.

hum P

in Greco eft, Z«2

dmà mseitetytíag maidíox,s dvr& , id

lm 7

exopguxiGu.3 Nppesc xei Oussesg. «Eft

eft; 4 cursofitate circa. ancillam eins ;

autein ch(»xxþ-')"luög, cum quis ad cor-

qui enim multum, & curiofe afpici-

Á

(i a(üa»-]l 0)

VOS , Ut dict folet, irritus dimittitur.

unt, &interrogant, &c. fufpicionem

t

& l)lm-

Sententia érgo eft, pudeat te negare,

faciunt intemperantis animt.

"adi

U

d V[Alu

quod debes, & ad corvos credito-

J«! tere

Neque fleteris ad lettum ejus. ) Ut

rem amandre.-

ad concubitum follicites ; nam cum

) VOH qll

Qy. - falutantibus dé felentio, ) Pu-

inhoneftum fit propriam ancillam fol-

$U

f&ba PWC

-

deat t€ non refalutare falutantem,

licitare adacurpitudinem, inhoneftius

Muflïa &T

A refheclu mulieris fornicaria.) Pu-

etiam eft, & fodius alienam, proxi-

g m

deat oculos figere in muliezem forni-

mi domui labem afpergendo.

$14

LIBRI ECC»LESEASATICI

28. (1) Ab amicis de fermonibus improperii , & cum ded

?-.

m

ris, ne improperes.

Hl

1

|

C AT U-T XLJII.

t :h

Í

Secretim non revelandum a ve[be&tu perfonarum , € aliis plerif-

u:

que xitiis bic enumeratis abflinendum . datum , & acceptum feri-

|

bendum de. [olicita cuftodia filie , €?. fuper luxuriofam firmanda

cuftodia : commórari mulieri periculofum : melior ef? autem iniqui-

quem t

yt, néy

tas viri , quam mulier bene faciens : opera. Domini , qui

omnia videl, etiam occulta. cordium , funi perfe--

*

violes, (

lum o

$

::5

Ga, Cv defiderabilia.

Qus atb

fim aj

r. XTOn duplices fermonem auditus , de revelatione fermb-

potiores

nis abíconditi , & eris vere fine confufione , invenies:

Dt d;

ratiam in confpe&tu omnium hominum : ne pro his omnibus

.]a diltr

tatis Qu

*Lev. confundaris , * & ne accipias perfonam , u: delinquas.

redes d

I9.I5.

2. Delege Al

)

Devt.

L

tiffimi , & teftamento, & de judicio juftifi-

las fv

E7. & Gare.1

mpium.

|

tdque Y

puori in

16.19..

3. De ve b

ofociorum , & viat,qrüm V de datione haere-

da.

Prov. ditatis amicorum,

4. De

42'2"--

aCe.

4. De

nm) N

Z2 I

(1) Ab amicis. I» ed;. Sixt- additur : ab amicis cave.

aliquid n

QQg. Ab amii: de fermonmtbus impro-

Non te pudeat eorum, quz mox enu-

tribuat

merabo.

:

peré. ) 'Vurpe eft, cnm amico bene-

At pond

feceris, odiofe beneficia in eum col-

Ne accipias perfonam y ut delinquas. )

QUi vitio

lata commemorare, quafi ille non fa-

Ne, perfonz alicujus auctoritate ,

10n aude

aut amore ita commoyvearis, ut con-

pudeat ex

tis recordetur ,, aut ingratus fit. Hu-

jus ergo lapfus prudentem hominem

tra ea pecces, que mox fubjungam.

litaæ mf

pudere. debet..

etiamü al

2. De lege Aluffigi, & teflamento. )

7JOz duplices fermenum 4uditus-r)

Ne te pudeat profiteri Dei legem,

tl

I. A

ln Greco eít, 46 ;reratene,

quaim pa&o olim per rasjores tuos

Tlmis 2))

cum- Deo. inito fervaturum te rece-

Dö ACj

& fermene auditiouis.

Eft continua-

rum,) x 0

tio enumerationts eorum ,

quo rum

pifti.

nós pudere debet.

Sententia cft, pu-

De j24

jcio juffifeare tmperism. ) Ne

F6$ , al

deat te creditum tibi arcanum reve-

nïfütibus,

vitiofo pudoreadeo ducaris, ut in jue

&t Velic

laffe; boc etiim. eft 'erionem dupli-

dicio impium juftum þronmltits.. Ne-

gare , five iterire , nimirum femel

&endum cum fuperioribus hoc modo :

äDCM

ze cvï,ffit:-:d::ris, zmec acctplas ;)Hfa:zzzm

&tttatoyy,

auditum repctere, & cum. alio com-

-

IE

» 10n

m«nicare.

juflificare impisu, id eft, ne dés locum

í

ll

Eris vere fíae mnfzzj?mc*l)" €i fecre-

pudori, nec perfong cedas, ita ut in

ni)(;ul

judicio fecunduin impiam judices.

Tiem

» C

tim tibi commifi:m. cclaveris , non

^

:

Qione

erit , quod te pudeat.

De verbo fociorgm y 67 wiatorum.)

) (Iu

Ae pro his omeiun: cozfundaris- )

QAS, üa]l

Si inrer. peregiinum , & . fociuim ali-

Wilem tb

D

tapUWT xüm

. 815

dede-

A. De eequalitate

ftater»e , & ponderam : de acquifitione

multorum , & paucorum.

z. De corruptione emptionis, &

hegotiatdruw, & de mul-

ta difciplina filiorum , & fervo peffimo latus fanguinare.

pj*

6. Super mulierem nequam bonum eft fignum.:

n

ue trades,

i Ubi manus multae funt, claud.e, & quodcumq

Itl

numeras,

itiqli

quem tudminciderit controverfia, ca-

ria lectio eft ; nam aliqui habent :

(ui

ve, ne vitiofo ductus pudore jnítitiam

&XwQooes meacteg, ali 4ó«Q9oes ,

violes, & pro focio pronunties, ne il-

alii àQoes.

Primz lectionis fenfus

lum offendas, fed juítus efto, & re-

effe poteft , non te pudeat indiffe-

Gus arbiter, ut etiam peregrino cau-

renter , & &qualiter omnibus vende-

fam adjudices , fi ratione illius fuerint

re , civibus , & peregrinis ; & fum-

fermb-

1nis

yQtiOrcs.

& imis ; notis, & ignotis. Se-

veties

De dattome barecditatis amicorum. )

cunde , non te pudcát incorruptum

.mnibus»

In diftributione, & divifione hzredi-

effe , hoc eft, juftum , in venditio-

ne.

j

tatis xqualiter, & fideliter inter cohz-

'Tertiz non te pudeat, diver-

redes dividenda noli ex pudore uni

fo pretio , & mitiori , magifque ju-

jutife

»

lus favere, aut. dare , quam alteri.

fto res vendere , etiamfi alii merca-

]

ze dés locum

taque vertunt aliqui

tores fG.ECuS faciant. Aliquiex Greco

Pudari in /mreæfitate confirtmum parrten-

vertunt: de pecwmia venditiomis mer-

e »hære-

da.

"

ne

caforzum , & fenfum effe putant

4. De £2naitate flatera , &5 pozde

te pudeat flagitare pretium a merca-

, :

rum.) Non te pudeat ab eo , a quo

tore, qui rem emit ; naim etiam bo-

—nÀ

aliquid mercaris, exigere 4 ut zquam

na nomina non interpellando qf'ïunt

tribuat , & tibi debitam menfuram,

mala.

tox (2

Sunt enim

aut pondus rei empta.

De multa difciplima jzliomm. ) Non

te pudeat multum eífe in filiorum

qui vitiofo pudore duci hoc facere

d,g;nïmzs. )

non audeant.

Vel fentus eft : nonte

inftitutione ; correctione, caftigatio-

torttale v

ne , timens , ne immitis , & durus

pudeat exactum effe in fervanda gqua-

-

8,

ut cotte

litate menfurarum , & ponderum ,

habearis.

ubjungam.

etiamfi alios cernas pailim fraudibus

Servus peffima latuskfanguinzzre.) Non

)

f aner

graffari ,. & te qnafi- fimplicem , aut

te pudeat fervi mali , furacis verbi

j2

eemy

nimis anxium rideri aniinadvertas.

gratia , ebriofi , fcortatoris, &c. la-

p

, n

De acquifttione multorum , 6$ .pauco-

tus fanguinare , id eft , cruemare

te [C

fo

rum.) Nontepudeat, fi pauca acqui-

verberibus.

n

ras , aliis ad magnas divitias perve-

6. Mulierum nequam.) Mloribus le-

nientibus , nec

2 vm')

pmpt»ereaju&itiam vio-

vein , aut.parum pudicam.

u "m

fl

lare velis.

Bozum eff figmmm.) Zipeasiic; id eft

N

mmvs-

5..De corruptione emptionis 4 $ me-

ffeilitum , five claufula , quafi dicat :

j 0

gafi:ttarum.) Vid:tur Vulgate fenfus

non te pudeat claufam habere uxo-

OI

r//w /m

J

efle , non te pudeat corrumpere , id

rem , timens , ne zclotypus appel-

: ül.;.

10 cu ul

eít impedire negotiatorum emptio-

leris , fi alioqui noveris illam effe

i

nem , cum res aliqua. venditur inau-

pudicam.

n *

rl

hldiïes'

&ione, quafi timens, ne 4lios offen-

/.

Ui multe

funt manus.)' Qug fu-

)

das, fi aliquid addendo de pretio, rem

rari poffunt , claude , ne te hujus di-

yiatr^,

utilem tibr vendices.

Iin Grzco va-

ligentis pudeat.

jocinn 4

LIBRIECCLESIASTICE

8 ;GS

I2,

numera, & appen

.de : datum .vero , & accept;gm omne de-

Ícribe.

[jerum

9. De difciplina infenfati , & fatui ,

& de fenioribus , quii

n

judicantur ab adolefcentibus : & eris eruditus in omnibus , &

. tas Vi

"

Á

r

probabilis in confpe&tu omnium virorum.

1

O

licitudo ejus au-

& mul

9. Filia patris abfcondita eft vigilia, &

fert fomnum. , ne forte in adoleícentia fua (1

:

;

adulta efficia-

* H

nuntial

tur ; & cum viro commorata odibilis fiat.

16. :

10. Nequando poliuatur in virginitate füa , & in paternis

fuis gravida inveniatur : ne forte cum viro commorata tranf-

fum e

»

grediatur , aut certe fterilis efficiatur.

n

iI. Super filiam luxuriofam confirma cuftodiam

! B qüan--

fll& ;q

fu ?

do faciat te in opprobrium venire inimicis a detra£tione inci-

dat te in multitudi

19 4

vitate ,. & obje&tione ?lebis , & confun

popul:.

I2. Omni&

fum ex

lemee

lia tibi o

: ([) Aïdülta'. In edzlt.« Szxr. legzzur 7 adultera.

.

' Quocunque trades , 6c.): INon te pu-

Probabilis.) G'ratus:.

Greco ef

&titig 0C

deat , cum: alteri pecuniam tribuis ,

9- Abfcosdita eff. vigilia. ) Facit

aut accipis numerare. ,. &c. timtens. ne

enim , ut noctu cum dormire. credi-

4 leiy,

dettadion

propterea parum credere videaris am

.

tur, vigilet.

.

e [ )&CL)U«

ci fidclitati.

z

"du'ta effici

Atur- ) In Greco:eft,

8.. De difciplina. infenfAti ,. €f0.) Non.

Mf?, nie

vra()aw.;.ufa'y;, ne Horem»ætatis innupta:

E dj

te padeat erudire ,. &

caftigare. in-

pertranfeat , ne domi fenefcat , an-

fenfatum ,. & fituum , quaft otium

tequam nuptui tradatur , nefiat fuper-

Cum i]]ud

Coïlfilïtdn

male coloces ; & te-aliis ridendum

48

adslta , ut loquitur D. Paulus 1. Cor.

exhibeas.

:

25855

L

D.- Im[

C UITO: COHINI

orata.) Stupri caufa..

Tem af

De f usoridus , qui judicamtur: ab ados

le[centibus. ) Pro.f.niribus, In Greco

Qdjbilis ffat.) Ex maritum: non in-

13. Dt

veniat.

."Ma fff.

eft, æ*a/*,(.ccroni.f"«;gis, décrepiris, Hi £re-

Tentis

quester ridentur a. junioribus ,. quafr

y

IO. Pelluatur m "uirginitate fa. )

tit

delirent.

INon ergo prudentem ,

Corruptorem . admittat ,

dum: eft in

Dulchr, ii

ipicientis

Lonum virum pudere dcbet, fi illo-

virginali ftatu ante nuptias..

rum. fumat patrocinium , eofque. de-

lm paternmis.) ARidibus.

H. M

fendat , & ab-irriftonibus. vindicet..

Cumn"ulro commnoratas Gc.) Miro tra-

&r.) Md

a.

x

WVel fenífus. e

lt ,

noa te pudeat fenem

dita in matrimonium.

Qu efje

admonere ,. ne cum junioribus certet;

Tranlgrediatur. ) jura matrimonii

dU mj

j

aut b]

facit enim rem fua perfona ,. & «ta-

per adulterium.

ndar

te indignam. cum illis jurgando,. &

Srerifis efficiatur. ) Sterilis inyenia-

Ín Grezco elt, c2;

Cmf""de

fe. ilis equ:ndo.

tur, ac propterea parum a viro dili-

æ',ax:/,:rüq,fzcï(:iä H;)!y«CIMSIU-S 71'3/(*0&:; vä'fsg , vi-

gacur. :

Fins t s.

dctüur autem »pí»ee a. pO »£8g , ei-

II. Guper filiams luxnriofamke , G. )

m trpi

fe cum illis j

urgari , difputare , con-

Diligenter cuítodi filiam. luxurio-

15' Mf'fl./c

tendere.

am.

'OQM 2/'](2:.

Eris erudi;us.) Bene moratus , be-

Ip onprobriuma venirä Inimicis, E$c.)

! mü,n.te Q0n

ne: inftitutus apparebis-.

INe inimici tui dedecus aliquod fi-

H lu [/(;,2 [

C A.PA T. XLIF.

817

J ge-

12. Omni homini noli intendere in fpec:1e. & in medio mu-

lierum noli commorari.

UQ

ï

13. De vefítimentis enim procedit tinea, & a muhere 1n1qu1-

ms t

tas viri.

14. Melioreft enim Aniquitas viri, quam mulierbenefaciens,

N

H

& mulier confundens in opprobnum.

. .H.a

i$. Memor ero igitur operum Domini , & quse vidi j an-

nuntlabo.

In fermonibus Domini opera ejus.

"

^

ntc

»

d.

f

IN

:16. Sol illuminans per omnia refpex1t & gloria Domini ple-

1áls

num eft opus ejus.

17. Nonne Dominus fecit fan&os enarrare omnia mirabilia

n6 Q

1

fua, quae confirmavit Domlnus omnipotens ftabiliri in gloria

«:A

fua ?

liw

18. Abyffum, &cor hommum invefligavit : & in aftutia eo-

GI

? k, m[*ï

rum excogitavit.

19. Cogno-

liz tibi opprobraxe merito poffint. In

In . fermonibus Domini opera ejus. )

Grzco eft, &nixaeua, letitiam,id eft ne

Verbo juffuque Domini omnia ejus

ü

Iztitie occaf'on m prebeas inimicis.

Opera creata funt , confervantur, &

ï

u

AA detrallione in éivitate. ) Propter

(ruberndntur.

ii

detractionem in civitate

Grecus ha

16. So£ illuminans per ommta re/þe-

Graco th

bet, A«^ua» £» nO0NGa fabulam ia civi-

XZf. ) Hít enim fol ,

quafi oculus

z4te , ne te fabulam faciat

mundi , cuncta afplmens &luftrans.

rat

Ez objetljone plebis. ). Qua domefti-

Glerza Domini, G c.

Minifterium

at

folis Jucem fumma velocitate circuüm-

htle

cum illud dedccus objiciat

. Confundaz:) Pudefaciat.

ferentis ,

& fuo calore cuncta foven-

n

LUC

I2. Inrendere iz fpecze ) Pulchrltudl-

tis , &(, in magnam Dei glorlam ce-

dit.

Vel fenfua eft*,

ficut fol omnia

j

a

h

nem afpicere.

)

H

I3. De 'yc/hmentzs enim procedit P22

perluftrat, ita &opas hoc Dei : nem-

;n

m non l

pea . C5c. ) Quemadmodum ex vefli-

pei:nundus plenus eft ipfius majeftate.

mentis tinea nafcitur , ita a muliere

í

T^ O)ngæ copfirmmavit Dominaus ,

65c.)

W

UT

"E

f

pulchrd tinea amoris , quz fodat cor

Sentertia eft , Dominus non Buxa :

m

üm

aj plC ientis,

fed ftabilia , & perdurantia fecit

LJZ..

14. Melior eff "enim tnz7mt4.t 'wrt,

opera fua , ut in iis firmaret , & fta-

€&'c.) Melius enim eft virum tibi ini-

biliret egloriam , & , magnificentiam

y Viro

quum eiie, infeftum, & conrrarium,

fuam per rotum univ erfuim.

Ex Gre-

zon ded;t Do-

U

quam mulierem erga te benignam,

co fic vertere poiïumus

j,mïx

aut blandam ; in hac enim majus eft

minus facuitatem 117,1: funtlis enafvandis

periculum.

mira ipffus s que 1;/ le' Dens ommipotens

nyilte

dhl

Confundens in opprobrium ) Dedeco-

cozflituit , nenpe id leo , u* 4d ejus bo-

).é

rans te , cum ad turpem confuetudi-

norem umvcr,um boc [ubfifferer.

Hoc

nem trahit

dicitur,ne qv:s putet a fe expectandum,

Ü

15 Memor er2/) Commemorabo

ut rc.s verbis wquct.

uþm

Que vid;)) (Quz oculis infpexi, vel

Ig. 4dbyffiun . Uforlyomzru.) Abyf-

mente contemplatus fum.

füum cordis hominis.

V«cl &que no-

wmi(

1(.1

BjZL. cui Com. Menoch. T. IF.

EH

jlig

«

t

818

LIBRI ECCLESIASTICI

I9. Cognovit enim Dominüs omnem fcientiam , & infpexit

56 1

in fignum aevi , annuntians, quae prseeterierunt , & quse fu-

perventura funt, revelans veltigia occultorum.

| deQS' g

& non abfconäit

20. Non preeterit illum omnis cogitatus ,

fe ab eo ullus fermo. .

*

Tninet

21. Magnalia fapientisde fuae decoravit

: qui eft ante (zecu-

( f

lum , & uíque in fdeculum, neque adjectum »eft.

jii

.22. Neque minuitur , & non eget alicujus confilio.

25.

uam defiderabilia omnia opera ejus , & tanquam fcin-

tilla, quae eft confiderare :

24. Omnià haec vivunt , & manentin fzeculum , & in omni

neceífitate omnia obaudiunt el.

]

A !

25. Omnia duplicia, un

& nön fecig

90

um contra unqm j

quidquam deeffe.

i

*

zö.tUniuf-AK

QUi

;

0

sum habet abyffum , & sour fiouti-

éadem fua fapientia ornavit, & per'-

nis , licet utrumque profundiffimum

fecit.

dor

|

$;

fit , & infcrutabile exiftimetur.

Qu eff ante

'ftcu/um 1 x ) leli

xteraus efl.

In affutig eorum excogitavit.) Altu-

tias cordis humani affecutus eft , in-

Neque adjedum eff , &c. ) Niil illi

'ddv Zï"),!jm

£u$. ficct

telligit , confiderat.

advenit de novo , nec mutatur , fe(ä

19. 4m[pexit im figmum &vi.) Intel-

femper idem perfeverat.

E

N'M ff.'ix

ligit aftra , que Genef, 1. 14. dicun-

23. Deffderabilia.) Pulchra, & per-

à fto o

tur pofita zz/ízza, &5 tezpora , && dies,

fe&ta ; qu& enim funt hujusmodi ea-

dem. funt defiderabilia.

q*—ïid-.]mm

€ a5z0s , & altrorum naturales affe-

Qppofti,

&us, & influxus in hzc inferiora.

Et tanquam . fointille , €c. ) Opera

Wto quaf

Dei tanquam fcintille funt divine

Vel fenfus eft, fingula puntta tem-

C , fs

poris videt.

Pars temporis , qüan-

potehtie , fapientie , bonftatis.

lüit , ys

tumvis minima in horologiis norari

Que eff canjïderm'e,) Quuas licet, &

1 ántmy]

decet cogtemplari, In aliquibus Grz-

.potefï , dicitur e44.510» , ffgnum , tefte

11 miyrig

Polluce. in Onomaftico.

cis codicibus eft, *ec o z:»»97 202 Ssepsz-

Poribqs- Ór

Aunsuntians, ) Non eft ne&endum

cui, id elt , w/que, «4 frin.fxi.'ld:i.'n'q/f

W Creati

contemplar,.

Seintille enim , quam-

cum voee fignum eudoy; nam Gre-

25 ;

Ce dzaye£Ae» ; generis eft mafculi-

vis parve confideratione , & admi-

Cilicet y.

ni; itaquerefertur ad Deum , qui di-

ratione indigne non funt.

Ll

terja Pi"tf

citur annuntiare, qu& prztereunt, &c,

Q4- Vrvunt , &f manent n J(k(:uilmz.)

tid per E

quia omnia illi «que nota funt. pra-

Vel enim in fe ipfis perdunt, velfua

H pulc'miug !

terita , prefentia & futura,

fpecie.

Melfenfus eft : hzc omnia

Aüm Teni

Vefligta occultorum.) Occulta , quo-

vim fuam exerunt,

" uxili

rum veftigia obfcura perfequuntur

lIa emnui neceffitate-) Xd omnes ufus;

SHlDent (

mortales , fed Deo clariffime patent,

in Greco . enium eft , i vdscig xes-

U gv(sæ,«

QO. C'agif/zz*us.) Cogicatio :

elGe

$ e&» à

Serzmo.) Res, vel fermo hominum.

28. Omnia duplicta , &c. ) JAV ? *

0/14

2I- Magnalia f/Zpientta [ma decoravit,

id eft bina, vel gemina, quorum-ta-

-

-

mur D7

&7,) Maguifica opera fapientie gzæ

men unum alteri contrariuim eft, yel

fud

EN

i

C AwUUTE SLEHL

819

F

Tofpes]

U

26. Uniufcusq.u'e confirmavit bona.

Et quis fatiäb.i.tm;xvie

ag

qua (u-

?

*

de'r?s*- glqriam e jus

CAPUT XLIL-

bícondi

.E-minentiä Creatoris relucet in celorum ornatu ,. & pulcbritudi-

te foct-

hi

ne: nempe incolo, luna , flelis, iride , nioe ; grandine ,

*

bibus, tonitru , gelu ab aquilone , pruina , C? mari, in

Q

uaui fcit

.quo Junt pluriima genera belluarum ; denique nemo

.ad Deumn laudandum [ufficit.

; n otni

i. À Ltitudinis firmamentüm pulchritudo ejus eft , fpecies

x

5

coeli in vifione glorice.

nbn feoit

a. Sol in afpe&tu annuntians ig exitu

vas 'a(.imirabiie opus

$

Excelfi.

a t

j Uniuf

'4. In meridiano exurit terram, & in confpectu ardoris ejus

quis poterit fuftinere ? Fornacem cuftodiens in operibus ar-

Vit, & Pff

doris :

5

Ü

^

) Qui

Lll»lll 3-

Ti

Nos i

advrfum , fic calori oppofitum fri-

referendaalvocem alr/zudizis ; ut fen-

fgs (it: altitudinis, hoc eft, coli al-

t ïed

gus, ficcitas humiditaci.

Non fecit quidquam deeffe.) Scilicet

tiffimi pars nobiliflima , puta firma-

afuo.pari , velf contrario; non fecit

mentum ,

five cclum (tellatum eft

ha, &*

pulchritudo ejug, fcilicet altitudinis,

jusmodi £^

quidquam habere defectum fui paris,

qppofiti , & antitheti ; ut ilcitco al-

Specjes celi 12 "iffone. gloria. ) Spe-

a

tero quafi pede deficeret , & claudi-

cies , .pulcbritudo firmamenti , qua

2, 10

Í

eft fpecies, & pnlchritudo totius cc-

funt iv

caret , fed unicuique fuum par appo-

oniatis

fuit , vel oppofuit; verbi gratia,

li , & mundi , eft id; in quo vide-

in animalibus e(t mas , & femina;

tur gloria tum ipfius coli , tum Dei,

Quas Jict

in mixtis appofita elementa ; in cor-

iquibus U

qui ejus eft auctor, & creator. Eft

poribus materia, & forma; in ommi-

Hypallage invertens ordinem ; recto

jjons st

bus creatis actus , & potentia.

enim ordiae dicendum fuitfet , wz/£o

(cl [ 410 6/."!

26. Haeisicujuf/que confrrmavit Lona.)

gloria Dei efl im fpecie calr.

jim, 4

qane

al

Scilicet per oppofitum fuum , fic.ma-

Q. Im afpetla. ) Cum nos incipit

€4

mi:

teria perEcitur per formam , poten-

afpicere matutino tempore: cumnos

,

tia per actum.

Sic.album ex nigro

primum illum afpicimus.

/ m fu:ri;fnf-)

j

-

pulchrius apparet , juventus confilio

dnuuntiaus.) Adeile lucem , & tem-

dunt Mi

j

fenum regitur , fenes juvenum juvan-

pus repetendi opera diurna.

, ac 0

tür auxilio..

Clarius hunc fenfum

In exitz.) Ex oriente.

exhibent Grzca , quz habent , &£y T8

Vas. ) Inftrumentum ,

orgahum :

dom/& ufns;'

éy0g Ép toteyos TÀ doya a Unum uatus (

machina.

E

A

ypti^

hoc eft, alterum alterius ) J£a£/4vit

9. J meridiano.) Meridie.

bona.

Fornaccm cuffodiens, ) Nofter legit

A;/]/sz

Í.

Ltitudimis fermamentum pulchri-

QuAdG 6 €» euffodiens , fed jam in Gre-

; uoru

m

f, d

endo ejus.eff. ) Particula ,. ejfis

co eft , Qvce» , znfuflaus , Ted fenfus

yiim

$820

LIBRI ECCLESIA

$1 LCI

4. Tfi'pïiciter- fol exurens montes , radios i

n

& refulgens radiis fuis obcaecat oculos.

gneos exflïæans,

de fpe

$. Magnus Dominus, qui fecit illum, & in fermonibus ejus

I3. |

feftinavit iter.

- fraper

6. Et lunain omnibus in tem

»

pore 4fuo , oftenfio tempori.s ;

14, ]

& fignum sevi.

fui.

T. A luna fignum diei fefti, luminare , quod minuitur in

POR

confummation?.

: ficut a

. 8. Menfis fecundum nomen e

16. |

confummatione.

E

jus eft , crefcens mirabiliter in

pides g

9. Vas caftrorum in excelfis

"I

; in firmamento 4coeli— refplen-

L

dens gloriofe.

volunta

10. Species coeli gloria ftellarum , mundum illuminans in

483

excelfis Dominus.-

-nls? &

11. In verbis fan&is ftabunt ad judicium & non deficient

in vigiliis fuis.

R

*

I2. 4

I2. Vidä

nam artifices fornaces

I3. Ina

iden e(t ;

meni£ ,

ugz celebrabatur in novilu-

efcribit,

fuas cuftodientes, follibus , aut alia

nio, ut

í

ignificat ipfa vox neomenia-

ratione ignem excitant.

Eft autem

/peryer

Miautur i confummarione. ) Luce

eunt ; (

particula aliqua fimilitudinis fubin-

»

nimirum decrefcente ,' donec perfe&te

Ij At

telligenda, ut fenfus coníftet, hoc mo-

deficiat.

do : ficut faber ferrarius , aut cuftos

9. Menfés (ecundum n?hen ej«s.) Tam

|

celeriter, &

u0mado

calcariz , aut laterarigfornacis ignem

apud Grecos , quam apud Hebrzos;

; Jquitur ,

excitat , fic , &c.

nam a Grzcis Luna dicitur ug» , men-

I!' tert,

fis vero pXÀ» ,'"unde etiàm vox men-

In operibus ardoris.) In operibus ,

Ordfiai

qu& ignis ardore perficiuntur,

fis apud Latinos , ut aliqui fentiuat.

Apud Hebizos vero luna dicitur nb

sempore .

4 Trspliciter fo,) eXuremns manfes.)

jereach , & áb illa meafis rj jeracb,

15' APE,

multo magis , actr

iplo plus fol mon-

[ nivis plv

tes exurit.

?

In can]hmmr:tiane, Uc.) Donec or-

Nothece

beni perficiat, & impleat.

Exfufflans.) Exmittens , ejaculans.

9. Vas caffrorum 12 excelfis. ) Pra-

nübsy du

&. lz fermoniäu: ejus fefinavit iter.)

tempom m

clarum Dei inftrumentum inter aftra,

füt fieer

Juftu Domini curfu celerrimo curfum

quz Scripture phrafi militia , & ca-

fuum conficjt:

,

ftra celi dicuntur.

/

miüüm [

6. Et luna in omnibus , &.) Velin

| mftöom, |

IO. Speces celj.) Pulchl'i;ïlilo cceli.

ire exi(æim(

omnibus gentibus , ac terrge plagis ,

Mundum tluminans , &c.) Quibus

vel in omnibus tmutationibus , quas

mundum Deus illuminat.

ia i"ï" Z

patitur.

NUFT

II. de verbis [antli flabunt ad judi-

Offenffo temporis.) Per illam. enim

cim.) Jubente Deo fiftent fe ad jnífa

el

"m

d7

menfes fiunt.

ejus juftiffima capetlenda , ut mori-

Srgnum &vi. ) Signum temporis ;

geros decet milites.

i

NyJ,

LY

nam per Lunam tempora diftinguun-

Nom deffeiemt im vigiliis fuis. ) INon

1f

tur.

fatjgantur excubias fuas, vigiliafque

M

ag

nmg

Mf

7: 4 luna feguum dier fzfi. ) Neo- . fervantes,

uD lqtlpït

CAIRUJ] XLHL-

821

lins,

12. Vide f arcum , & benedic eum

um: val- *Gen.

, (p.ïi fecit ill

9. I5

de fpeciofus efl in fplendore fuo.

.

; us

I3. Gyravit coelum 1

n circuitu gloric füce , manus Excel-

fi aperuerunt illum.

"

t corufcationes emittere judicii

pori; :

I4. Imper

: jo fuo accelerawrl

fui.

dr ia

15. Propterea aperti funt thefauri , & evolaverunt nebula

ficut aves.

li

n

16. In magnitudine fua

Apo-f'uit nubes , &,cenfra&i 'funt4 lla-

pides grandinis.

'ete

17. In :confpe&u ejus commovebuntur montes, & in

voluntate ejus afpirabit Notus.

nus n .

* 18. Vox tonitrui ejus verberavit terram , tempeftas aquilo-

:

Anis; & cqngregatig Ípiritus

*

leücient

LHMES-

I9. Et

I2. 4dreum. ) lridem:

Greco enim eft, i7yvss, frmavit,

^. Vlöe

/

I3. In ciftust9.) Sqemicirculo ;quem

roboravit , preteritum pro prafenti,

j novili

defcribit.

firmat ; roborat.

nenmcm'

Aperuerunt.) Expanderunt , exten-

Confratli funt lapides grandinis.) Lo-

derunt ; Grace enim eft , eravvoay.

j ) la

quitur juxta vulgi opinionem , qui

g p

I4. 4cceleraviz.) Mittit nives, qux

exiftimat grandinem eífe fruítula ex

celeriter, & prompte juífa Dei faciunt.

conglaciata nube decifa.

Quomaodo etiam accipiendum eft,quod

17. i u:n/þefiu ej,-t:. ) Domini fci-

-'-1].',*'5'? T im

-Hergos

fequitur , Bccelerat car*ujïafiane: egit-

licet ,. qui refpieit terram , & f'acit eam

n

fv

zerte.

fremere, Pfalm. t

O23. 22.

Rs AT m

Corufcationes

s ;'udicii.) Quas fuo

k/ x;DX

met

lg voluntate éjus. ) Ipfo volente ,

Wi ['5 ntiudto

tempore , & fipienti judicio emittit.

aut jubente.

IS. «4perti funt the(Xri.) 'Thefauri

Afpirabit Notus.) Xufter Babit.

icitic m

nivis, pluviarum, &c. Non quod fint

| m? jff;lfbo

Ig. Fox fomi/rus. ) Sonus, Pcfäpi«

apothece , aut conclaves, in quibus

tus , fragor.

| Don(fC or

nubes claudantur , & nives , & fuo

tempore inde promantur, fed loqui-

,Veräemvi!.) Oritur enim tonitru ex

20 )

yre

veheimenti collifione nubium ,

qu&

) u a

frty

tur facer textus juxta vulgarium ho-

vehementem facit aeris impulíum,

minum Oopinionem , qui hujusmodi

Vel

dicitur

14

meteora , cum fiunt , alicunde pro-

quo terra verberatur.

dire exiftithant. $ic Job. 39.22. Nu-

verberare terram , quia aures & cor-

vritudo cali

-

da mortalium horribili fulminum fra-

quid ingre[Jas es thefauros nivis ,& the-

gore percelluntur.

6[ ) ulbh,

fouros grandinis a[pexifls , qua prapara-

vi m tempus boflis, qm diem pugna ,

Tempefhas :tquiloni:.) Boreas pfocel-

TT d

;)J!

bell; ?

lam ciens.

j ';Hï

"T "

qmort

Nébule. ) Nubes ; in Greco enim

Corgregatio fpiritus.), Grace c'uceobn

u

eft , »o£N.

»

myfuuaTOS , Vortex venti, turbo , qui

N0

I6. [nmagnitudine fua pofuft nubes.)

in orbem rotatus , omnia fecum agit

3.2

P

Magna fua.potentia excitat nubes,

in gyrum.

Bene vertit nofter, coz-

J thüq

eas jtipat., denfat, firmatque; in

gregationem fpiritus , quia exiguo fpa-

LIBRT EICCEESIASTICI

822

19. Et ficut avis depotens ad fedendum , afpergit nivem ,

2j

vit à

& ficut locufta demergens defcenfus ejus.

26

20. Pulchritudinem candoris ejus admlrabltur oculus, &

fuper imbrem ejus expavefcet cor.

tes a

21. Gelu ficut falem. effundet fuper terram , & dum gela-

De

iü

verit , fiet tamquam. cacumina tribuli.

22. Frigidus ventus aquilo flavit, & gelavit cryftalius ab

25

fflone

aqua , fïlpcr omnem congmqadonem aquarum requiefcet ,

&

ficut lorica. induet fe aquis.

29'

23. Et devorabit montes, & exuret defer.tum & extin-

üo at

wueL vmde , fient igne.

30

Medicina omnium in fefülïatl()]'*e nebule : & ros ob

füper

xans ab ardore venienti humxlem effici et eum.

L.

25. In

bili

?

tio 1navona vis venti Continetur

Íta-

22. Gelauit nmmz 44.) Concrevit

li appellant , groppa di venta.

gldcæs

4

H

LO

£

xeug 40C ; eryflailus di-

()

citur: a Gracis.

*

*

*

tv

19. S/cut avis depomems, €5c.) Nix

cuim de celo in terram cadit , fimilis

4b agua.) Eix aqua.

28. d

ef& :

ivibus turmatim magno numero

Super omnem comgr egæt;mcm AQIUAT m

ceütr] €]

volantibus , qug dipmitenüt. fe 'Ad-fe-

reamefcef) Glacies, omnes lacus, &

denduin, id eft, ad quiefcendum in

aquarum conceptacu ia occupat, &

Cüglfd

T&Ce À

campo :

aut fimilis eftgxercituilocu-

aquis cruftam i'flJVl(,lt.

PU

ftarum', que tam immani numc-:ro

Sicu£ lorica indaet feé aquis. ) JMnal-

Pld[; 7U

fpærg'mtur in terram , ut illam ope-

lage , pro aquas veftiet quiafi lorica,

lbls &

riant, obruanf, & quaíi demergant.

QO. Czzdoris ) Quit eft in nive.

23. Devorabit VIOREES , Y Depa-

2[3 Bc

fcitur montes , quna omnia-gramina,

Cetotum

Imirem éju:.) In. Greco eft , o:78

vlrnxemque corrumpit , & quodam-

Poyy,

&vr£Zc » quod vel actum cadendi ecc-

modo devorat.

lo., & quæ.il pluendi fignificat , vel

tà Hora

0/'?726 (

aquam, in quam tabefcens ^nix tan-

Exuret defertum.) Exficcabit ,. are-

dem folvitur.

Aciet ;

propterea fe gelu aduftum

dicebat Jacob, Gen. 31. 40. d/e zoeíiu-

G CAfiy

Ezpavefcet 3 Mültum mlrabltur.

*

ug QN( qe

Grece éxqQX4oerur, extra fe vapietur.

que af urebar , 69 geln.

[

Clc'lht

Merito etiam expavefcit , quia cán-

dor nivis ocalos ledit.

QA. Mediczmna, omzium t Mznatmne

20 P/g

zebzule.) Kemedium omnium iacom-

P€ i,

21. Ge/u ficut faltm. effundet , Efc)

modorum , qua affert gelu 5 & gla-

C

Nix enim conglaciata falem refert,

] 7111!

cies, eft nebula, nubes fcdlcet ,«

Vel fermo eft de pruina , ut' Greca

rOS,

hoc eft ,

pluvla flante Auftro

VOX mAÁXy4 j fignificare videtur.

Eft

excitata ;

1 qUem f

*

tunc enim aer tepet , &

fitty tenQ

aütem pruina fth per fimilis.

nix tabefcit. , & folvitur.

eïga D

qf/??'z., AU cacumina fribalt. ) Grece

Iint

O xo OT0 $. f/u

CGRILT , .

/)7 //'7

Senfus eft mva.m,

"4b ardore)) Aattri venti calidi

te

T'po

)lö dhqulbl

CIIL!

fummitate fudium, aur palo-

Huzilem efficiet eum. ) Minuet ni-

v

CY

rum conglacistur, apicem , & quafi

vem, aut glaciem , quam,cryftallum

vl [

r*u:indexn illis facere.

vocaverat,

ICet r

T fjn |

ET

C *A PECE,XPIUE"

8

3

23. In fermone ejus filuit véntus j & cogitatione fua placa-

Dem,

vit abyffum , (r) & plantavit in illa Dominus infulas.

hs, &

26. Qui navigant mare , enarrent pericula ejus & audien-

—

tes auribus noflris admirabimur.

1 ge-

27. Tllic pr&clara opera , & mirabilia : varia beftiarum ge-

nera, & omnium pecorum , & creatura belluarum.

28. Propter ipfüum confirmatus eft itineris finis, & in fer-

ausd

(cet, &

mone ejus compofita funt omnia.

co'nfu.mmka-

29. Multa dicemus ,. & deficiemus'n verbis :

tio autem fermonum , ipfe eft in omnibus.

v extite

3o. Gloriantes-ad quid valebimus ? ipfe enim omnipotens

fuper omnia opera fua.

rqs ob;

41. Terribilis Dominus ,

& magnus wv-e'hement.er ; & mira-

s. It

bilis potentia ipiïus.

od

32. Glo-

n

VU

ILHCN';;A:

Cr) Et plantavit in illa Dominus infulas. Im ed;z. Sixz. degirur

& plan-

'/'yj'fm'fil! "-

J

tavit illum Dominus JESUS.

In férmone ejus.) V oluntate ejus.

25. " Sermone ejus.) Merbo ejus, pre-

^il ,»3;,:4[':?/;

cepto ejus.

Compo[ita funt omnia, 6c.) Dilpofi-

g lacus; &

Cogitatione fu. ) Moluntate fua.

ta fünt , & ordinata,

ceupat » &

Grace AoqgusquG , cogitatione , lermo-

ne , juítu.

29. Multa dicemus , P ENO * ]d efi,

,.

* Placavit 44)[2072.')

Sedavit mare flu-

quamvis multa dicamus , fermoneim

i.) Eu

*

timen noftrum vincet argumenti tna-

&ibus eftuans.

27s Beffligrum genuera. ) APi.fCium :

gnitudo.

5.) Dar,

cetorum &c.

Con[ummatio autem fermconum zpfe efg

j eramins

Pecorum.) De marinis etiam dicitur.

incomuibus.) Cum non poffimus per-

K szodam—

Ita Horatius libr. r. Ode 2-«

fequi omnia , que de D«o dici pof-

fent ; finis; & fumma verborum, &

Omnue cum Proteus pecus egit altos;

k

C]bït L MC'

' Vifere montes.

fermonum fit , quod Deus eft in om-

Creatura belluarum. ) imunanes bel-

nibus , omnium effe&rix caufa ; &

n alpfum

,. di ntite

]ue ex genere cetorum , que in marti

confervatrix ,. & ad.quem tanquam

-

creavit Deus.

ad finem referuntur,

1n Gr

a

cü..elt,

29. Propter ipfum.) Grece 91 dvóv ,

TO mdy égiy &vrOG zpfe eff omnia.

; Mi';;mimf

per ipfum , Deum feüicet.

jum 1407*

Confirusatus eff itineris feais.) Yinerisfi-

€2AÍ0$.

503 Gloriantes.) AoEaoyrsg , gDri, »

nem videtur vocare finem cfeaturarum

s r

|Ad quid valeä;mzzf.) Quantulam

(clicet *

ad quem fingulz fuo quafi itinere con-

À

je Bu

tinuo tendüunt , & pergunt , quia hic

partem ejüs laudum exequi poteri-

mus ?

rtepe

eis a. Deo. confirmatus eft, id. eft,

firmiter pofitus,& ftabilitus.

In Gra-

Super omnia optra fz4.) Deum non

nifi ex operibus ejus poffumus agno-

j al

£vc oor.

cis aliquibus codicibus eft, 27 Zvró»

v

a

& celebtare

l

t h

&xyxsNog ZurS. Per ipfum ,ci-

fcere ,

opera autem

J

licet imare , profpermm iter facit nuau-

Dei in infinitum minora, & depref-

n

rwtäi

jun

Hius cju$5 , id eft navis.

k

fiora funt ipfo Deo,

$24

LIBRI ECCLESIASTICI

32. Glorificantes. Dominum quantumcummque potueritis ,

D

fupervalebit enim adhuc , & admirabilis magnificentia ejus.

1

i,

&

43. Bened

icentes Dominum exaltate illum, quantum pote-

Ítis; major enim eft omni laude.

tatem (

& E

34. Exaltantes eum replemini virtute , ne laboretis : non

enim comprehendetis.

,

populis

* Pfal.

f In

:35. * Quis videbit eum , & enarrabit?, & quis magnifica-

» IOS:I'

bit euim ficut eft in 1nitio ?

"

camin.

&H

36. Mul:a abfcondita-funt majora his : pauca enim vidimus

operum ejus.

Lentes:

roesmoce s

37. Omnia

.autem Domir;gs fecit , & pie agentib'us.dedit

pendens «

fapientiam.

minatiyu.

Vrte, V

C A-P^U T - XLIV.

bus vocil

Laus p?iorzzm patrum , ac [aminis eorum : primum in genere , dein-

Hac ipin

preteritis

de nominatim laudantur. Henocb, Noe 4 Abrabam , cui

font, m

fus etoo

6u EH Jjaac $0"

facte funt p'romig?m

acOD.

nati [unt,

/fam?x!/mg

Nustian

Audemus viros gloriofos , & parentes nQ&roS in ge'-

1. L

neratione fua.

*

Rropkfmm,»

MLTECT

2. Multam gloriam fe

Inter jn

culo.

.cit Dominus magnificentia fua— a fze-

*

ellt pote

3- Domi-

Düntiante:

tem fuam

32. Swpervalebst enim ?d/mc.) Ma-

M. Pre )zgmtiäw ded;t fapientsam. )

102 feme

jori adhuc laude , & gloria dignus

Qu« homines de Deo cognofcunt ,

erit.

pauca funt ; piis tamen prz aliis ube-

P?*:Etitü T

pu, «

Magnificentia ejus. ) Moajeftas , &

rior divinarum rerum cognitio aDo-

Quo Rebar

potentia ejus,

.

* mino conceditur.

34. Replemin:

ver?ute. ) Colligite 'V.i-

1.

145 cffe

res veftras, & in laudando Deo ftre-

— rum fama celebris eft.

lres glorzo[os.)) InclyCOS , quo-

Xm ori

nui -eftote.

üc ??xhci

Parentes noflros.) Majores noftros.

tiàntes t

Noncomprebendctis.) Hoc a,fTequi non

lz geueratione fma. [Etatefua , qui

poteritis, ut quantum audabilis eft,

inclyti fuerunt , & illuftres fuo tein-

8 imnitg

ipfum laudetis.

Tnánie] $3

pore , dum viverent.

ti ol

35- Quis videlit eum , &6c.) Oftendit

2. Multam gleriam fecit Domsnus. )

torüm dim

nos, ut meretur , Deum laudari non

Multam gloriam per inclytos hofce

poffe , quod divinitas, res a fenfibus

viros fibi Dominus peperit.

tfüs ef.

0C eft

;1

noftris remota fit, « fupra fenfus no-

Magnifrcentia [ua. ) Ma

j

hlbeban

t

ftros.

tentia fua.

gnifica po-/

em aD

36. Multa abfeondita, &c.) Pauca

4 feculo.^) Ab initio mundi.

*

fcimus , plurima , & maxinia nos la-

9

[e]

Domnantes 1m poteflartbus [uis. )

Conferipe

tent.

;

. 'Y6 Domimastes: non eft. accufativus

expllcät Ja

B;ä

/Cltml

AJCAPUOT 'XLIV.

825

Titis ,

D

4. Dominantes in poteftatibus fuis , homines magni virtu-

i.

te, & prudentia fua preediti , nuntiantes in prophetis digni-

pot-

tatem prophetarum.

4. Et imperantes in praefenti populo , & virtute p

: 01

Hrudenti)æ

populis fanctiffima verba.

tifica-

$. In peritia fua requirentes modos muücps , & narrantes

carmina fcripturarum.

L]

Kdimus

6. Homines divites i

n virtute , pulchritudinis ftudium ha-

7. Omnes

Eentes: pacificantes in Vdomibus fuis.

——

; Qdit

pendens ex verbo laudemus , fed no-

. de prafenti populo..). In populo

minativus, ut patet ex Grzco Xvei£-

hoc noftro Ifraelitico.

Santiffima verbaJ) San&Giffimas res,

voyrec , idemque judicium de aliis dua-

bus vocibus , zzntiantes , tmperantes.

precepta fanciffima.

Hzc igitur participia accipienda funt

&. lg peritia fua vequirentes eodos

mu:/;m.r.) Aliqui ex majoribus noftris

[ ,.dez'n

preteritis, quafi dicat : dominati

(l

funt, nuntiaverunt,imperarunt. Sen-

non tantum rexerunt populum , eum-

fus ergo eft, 2»; z regnis [mis domt-

que docuerunt legem Dei , fed fua

folertia , peritiaque invenerunt mo-

nati [unt. ln- Grgco enim gü, ) Tálg

fBac iNelaag &UTOY.

dos myficos , quibus Deus laudetur.

Nuntiuntes in lþ'roþ/?efis dignitatem

'Talis precipue tuit David , qui Pfal-

jnge

mos confcripfit , & canendos mufi-

prophetarum.^) |1n Greco eft tantum

cis tradidit.

dWW*y(yEA"dTSQ £ weopurtiaiG y ammun-

1f

kiantes im propberis

Vulgatz fenfus

Nzrrantes carmina [cripturarum

J In

effe poteft : majores noftri erant an-

Greco eft , Qigyóspevor £2 &v qeap? ,

explicantes carunna im Sevipturis, que

nuntiantes . inter propheras dignita-

Donri

tem.fuam propheticam , quafi dicat:

fcilicet funt in Scripturis , non intel-

/

non femel, aut iterum fpiritu pro-

ligentibus interpretantes , & decla-

jtiarm. )

rantes. Aliquilezunt, Em ÉqyeaQ?,

:

ng[cunt !

phetico acti prophetarunt ; fed fx-

gliis ub

pius ,

& per modum habitus , ex

carmina feript4, quod in idem reci-

quo fiebac , ut in populo fe prophe-

dit.

itio 2407

tas effe , & hanc divinitus dignita-

6. Divites £5 virtute.) Magna vir-

]ta

tute, hoc eft , fortitudine pr«diti ,

tem obtinuifle profiterentur.

)9 1 quO'

fere Palacius.

Vel fenfus eft : nun-

& inftructi ; in Graeco enim eft ,. »c-

Xoensyup.fyor £» Io xv

; .noümg'.

tiantes prophetias cum prophetís jux-

Pulchritudizis — füudium babentes. )

ta dignitatem prophetarum. lta Em-

f , Q1

manuel Sà, quafi dicat: majores no-*

Membrum khoc non eft in Greco.

fuo t

ftri prophete fuerunt , & vaticinia

Senfus effe poteft , fuiffe ft:diofos

pulchritudinis, hoc eft decoris , &

eorum digna prophetis. Vel tandem

DWUIW'(* )

fenfus eft: niajores noftri nuntiabant,

ornatus in rebus facris, fic de fe Da-

o

hoc eft , re ipfa oftendebánt, & ex-

vid ajebat : ZZexi 4ecorezm domms tua.

!

»

P(al. 25. 8.

:

hibebant dignitatem prophetie , dum

gr'liffa p

eam a Deo accipiebant , & in libris

Pacificantes.) Grgce £iggyevorrtc, pa-

confcribebant , & quibus illa popu-

cifice, & profpere agentes domi fux.

, 9

Vel etiam fenfus eft , pacifice cum

lo legeretur , & annunciaretur. "ita

" !

explicat Janfenius.

finitimis populis vixifle; quod enim

cufadivi

Bibl. cutm Gom. Menoch, T. IF.

L

Mmm mm

&

826

L.IBRI ECCLES'I:ASTICi

[ e O

mnes ifti in generationibus gen'tis fuse gloriam adepti

?

cundie

funt, & in diebus fuis habentur in laudibus.

8. Qui de

1. ]

illis nati funt , reliqugrgnt,nomen narrandi lau-

Juvium

des eorum.

9. Et funt ,

'19-*

quorum non eft memoria : perierunt , quafi qui

fit dilu

nonífuerint

ipfis.

; &nati f*qn;, quafi non 1lïati,'&- filii ipf?1*um cum

4o, *

e(t inve

10. Sed illi viri mifericordize

defuerunt.

funt, quorum pietates 'novn

f, &f

aL*

1r. Cum femine eorum permanen$bona.

tione ir

.12. Haereditas fan€

)

atis üetif

.femen eorum.

tar nepotes corum , & in,.teftamen

22. Ti

fcere 1]

13. Et filii eorum propter illoä ufque in &eternum manent:

femen' eorum , & gloria eorum non derelinquetur.

Pt

14. Corpora ipforu

LI

I

vivit in generat

n in pace fepulta funt? & nomen eorum

llj dei [

lone, & generationem.

'.

tempore ;

Ij. Sapientiam 1

tibus moi

nuntiet Ecclefia.

pforum narrent populi , & laudem eorum

* Gen.,

Tüenta w

16. * Henoch placuit' Deo , & translatus eft 1n paradifum ,

IT

tunciliario,

iie ut

det gentibus poenitentiam.

17.* Noe

id CH [077.7;

iI.

5* dicitur in Vulgata , ;» domibus fuis ,

Boza.) 'Tam tempbralia ,quam fpi-

emptio ,

ritualia.

Ult. etpo

in Grs&co eft, £» z&poríatg duroy ; funt

Dretium .

autem srZ2omor , accolg , «& finitimi.

12. Hareditas [anfla.) Ut nepotes

". lp generationthbus gentis fue.) SUO

eorum fan&i funt , fideles , virtutis

fam'liam [

feculo , tempore quo vixerunt.

cultores.

muni il

fPem ) &

Et n diebus nofivis?) In eos , qui il-

Ip teflamentis fletiz , &6 c:. ) Serva-

W. Vul;

lo zvo fuerunt.

vit fedus cum Domino

pa&um , ut

Habentur in laudsius.

illi fideliter ferviret.

m fuiff

celebrantur.

) Inclyt"i funt,

ORtünum

I3. Proprer :los.) Propter paren-

Cando , v;

g. Reliq:æmni zomen.) Famam, &

tes fuos fideles , ac, pios.

Clliaffe,

gloriam.

Ujque in æiernum "anent.) Filii non

Narrands laudes eorum. ) Et am-

tam carnalés$ ;

D

ïg' D!.m;

pla-m materiam narrandi eorum lau-

fpirituales, fcilicet fideles.

; quales Judzi , 'qu.a"ï

imifis (

- des.

T

14. Ip pace.) Plenidierum , & bo-

9. Et faut quorum nuon eft memoria ,

norum operum naturah morte ex-

:

lo )

&c.) Cum parentibus illuftribus fimi-

tinéti.

19 Tf4

les non fuerint

I5. Narrent populi, &c. ) Celebre

W

mali.

A,""obf-curi w od Aetiam

[/)

tur in populis eorum fapientia.

t f

Io,. Fsrr mzfä,ïiCOFd;æ.) ,In alios: mi-

VErclefl'd.) Cetu fidelium, , fynago-

Wt Cum i

fericordes , & a Deo mifericordiam

i

A(.' df €n

confecuti.

16 Placuit. ) Vide Genef, «. 22.

Ih

Pietates,) Mifericordig opera.

ubi dicitur ambulaffe cum Deo.

brah

20 Pae,

II Cnmfem;;zäea'rum.) Cum eorum

Translatus eff in paradi[nm. ) "Yerre-

am &

Blis, nepotibus, poftéris,

t[Um

Áioug

tll

fiem ; vid; ibidem di&ta, n 24-

CAPUT XLIV.

627

17. * Noe inventus eft perfeCtus

amadyt

, juftus, & in tempore- ira- *

Gen.

cundize fa€tus eft reconcillatio.

?

i-g.

Gen.

udi la

. 18. Ideo dim

*ifi'um eft reliquum terrz ,. cum fattu

m fl :

e

o

luvium.

& 7-1:

, quafi qui

- I9. * Teftamenta feeculi

Héebr,

fit diluvio omnis caro.

pofita apud illum, ne deleri pof-

'I"I' VI

?I'Um CU

20. * Abraham magnus pater multitudinis g&ntium ,& non

* Gen.

2. 9.

ttes noh

eít inventus fimilis illi in gloria, qui confervavit le

gem Excel-

5

e

fi, & fuit in teftamento cum illo.

T

21. * In carne ejus ftare fecit teftamentum , & * in tenta- ,.

tione inventus eft fidelis.

* Gen.

entis ftett

22. Ideo jurejurando dedit illi

]

7.10.

gloriam in gente - fua, cre- *

a.

m mageni

fcere illum quafi terrae cumulum.

25. Et ä'Gi'h,

"

Mmmmmz

Jen eorud

22« Is

Ut det gentiäus. peniteniiam. ) Ut

Now efl imventus. fimilis. Hli, &fc.)

tempore Antichrifti rediens det gen-

'T'um ob eximiam ejus fidem, & fan-

tibus monita ,

ftimulos , & horta-

Gitatem , qua factus , di&tusque eft

lgm eotüri

menta peonitentiz.

pater credentium , id eft fidelium ,

17..Jn tempore iracundia fatlus eff ve-

& fancttorum ; tum quia- Deus cum

xradilunt,

conciliatio)) ln Greco ett, v-ra'Aa'—y,Lw,

BO . ]

»ofteris ejus fingulare pactum

"d eft commuratzo ,

permutatio , re-

sst

17.* M

iuiit, & Melfiam promifit ex ejus

demptio , & redemptionis pretium.

femine nafciturum , & novam cere-

i qur p

Fuit ergo INoe pietas , & fan&itas

moniam circumcifionis dedit, &c.

pretium , quo ipfea Deo redemit tum

'Can]ärjvavit legem exceift ,. C c. ) Di-

"U nepo:ö

(&o in omnibus audiens,

fam liam fnam, ne mergeretur com-

Jes , virtuti

.muni diluvio , tum confequenter

Le teflamento fuit eum illo.) Digngm

fpem , & propaginem generis huma-

tus eft Deus cum Abraham quafi cum

jl2 ) Suit

ni«

Vulgati fententia eft , Noe £a-

" &um fuifte reconciliationem , hoc eft,

amico, & focio, immo quafi par cum

)'pa&üm j u

pari pacifci , & inire fcedus.

. hominum genus , iratum Deum pla-

QI. Iu carne ejus, €/c.) In carne il-

gpter p

cando , velut redemiíle, & recon-

lius conftituit notam liujus pacti cir-

ciliaffe.

cumcifionem , qua illum , -omnesque

NI

-

19. Dimuffum efü veliqumm - zerra. )

ejus pofteros confignatos effe vo'uit.

]udæi , qum

Dimiffe (unt alique reliquie homi-

lp tentatioge imveutus efh fidelis. )

num mundo.

Cum Deus Abrahami obedientiam

o]es«

&b

iemm D

Jermra.) 'T$ $, eft dativi cafus.

tentavit , imperans illi, ut facrifica-

j at *

19. Teflamenta fsculi.) Pa(ta mter-

ret filium.

inventus eft autem fide-

23, & in omne fzculum duratura.

lis, quia firmiter credidit Deura-re--

Pofita funt apud illum. ) Contracta

fufcitaturum l1faac, ut promiffam ex

,. ) Gd

['gp'wü

t

funt cum ipfo.

eo pofteritatem haberet.

m -

j

(m00*

5

ANe de'eri poffit , Efc.) Vide. Genef,

Q2. ldeo jurejurando, &fc. ) Refpicit

Eo.160. & I7.

illud Genef. 22. 16. Per memerip[um

juravi, dicit Dominus.

(ac. - i

'OO. Parer zultitudinis gentium, 65,6)

JqmÁ. 1

Abraham enim patrem multarum gen-

Dedzt slli glo'ri/zm "m geuie jl-/m.) ,Ut:,

.'

xe(æerre-,

tium fignificat. Vide Geaef. 17. 5.

ex femine. ejus. Chriftus. nafceretur »»

Jm-

ta.nl 24'

L

8

u

ii

8

LïBRI.'ECCLESIASTICI

23. Et ut flellas exaltare fexen ejus , & haereditare il'os a

mari üfque.ad mare, & a flumine ufque ad terminos terrae.

D.

24. bt in líaac eodem modo

»fecit propter Abraham patrem

ejus.

— 25. Benedi£tio

nem omnium gentium dedit illi Dominus &

I

teftamentum confirníavit fuper caput Jacob.

^26. Acznovit eum in benedictionibus fuis , & dedit illi hze-

?

reditatem ,. & divifit illi partem in tribubus ducdecim.

eum jr

f

27. Et confervavit illi homines mifericordiee , invenientes

j

Coram

gratiam in oculis omnis carnis.

CAPUT

41

& pofteri ejus in maximam crefcerent

Teflamentum [uura, 6c. ) Pactum,

eum e

multitudinem, filii fcilicet naturales,

& promiffum fuum.

$À

&. multo ma

gis fpirituales, qui fun;

Confirmavit [wper caput gacob. )

In nub

fideles.

Conftituitin Jacob, non in Efau fra-

tre fuo.

& F

, Qua[r terre cumulum. ) Quafï ma-

Sic Italice dicimus benefi-

pline

gnum areng cumulum.

Ín Greco

cium aliquod, aut jus ptiinogeniturg

in alicujus capite conftitui : porre ;

Y ferre.

eft, óc x3 7ijc vj

? tapquam pulve-

capo .d' alcuno i. beneficio, o la prims-

23. lr ffellas exaltave feraen sliins.)

genitura.

(0)!

Extollere femen illius gloria, nume-

Q6. Agnovit eum in benedidlionihus

I "'u],

ro, opibus ; regno, victoriis, reli-

feis, &c.) Agnitio Dei non eftotio-

(

gione templi incl

fa, fed efficax, amorem fcilicet, fa-

morta

phetarum, &c. .

yti, oraculis 1)?0-

P

vorem, & benedictionem, bonorum-

0. Sin

ue cumulum fecum ferens.

Hereditare illos.) ^ Concedere illis

Bo )

quafi in hereditatem,

Dedit 1lli. bareditatem.) Heredita-

Patriarg

4 mari usque ad mare. ) À mari

tem illi tribuit in pofteris fuis.

Divifit 4lj partem in tribubus duode-

& egrult

mediterraneo ,. quod eft ad occiden-

, Magml

tem terre fan(te usqué ad mare mor-

cim.) Hereditatem , quam illi dedit,

"m,) (

tuum , quod eft illi ad orientem.

in duodecim tribus divifit, ac diftri-

buit. .

h&

Et a flumine.) Euphrate , vel certe

Deus lüc

Rhinocorura fluvio , qui terminus

27. Confervavit tl bomines miferi-

Tàm,

fuit terre fané(ta Auftrum verfus.

cordis.) Moc Jacobo tribuit Dominus,

Usque adtermimos terrs,) Palgftins;

ut femper aliqui effent pii, & fideles

cis.

l'iSquæl C

vel intelligit peculiariter terminum

in populo lfraelitico , licet pailim

lj ye,

Borealem Libani montis.

vulpus, & Principes peccarent per

24. 4» I[2ac. eodem modo feciz, oj

idololatriam , & alia. fcelera.

M!)yffs,

dicta.num. fIo.

Vidf:

Mmf?m

Cum eo inftaurans promiffiones Abra-

Dottento

Omnuis carnis, ) Qui non Deo tan-

NITER Qu

2

he'parenti ejus factas. ; Vide Genef,

e5

tüm, fed hominibus etiam gr :ti erant.

3' GLVO,

^

25. Beneditlsonem omnium gentium

Verficulus hic ex Greco fic verti-

qim, ) p

dedit illi. ) Deus fecit, ut ex Ifaac,

tur

edauxit ex eo virum mifericordia

£ Àmy

non ex Ifmael, nafceretur Chriftus,

Imvenientem gratiam in ocults ommis car-

215.

On Reue

Abrahg, & femini ejus promiffus, in

Qu verba optime conveniunt

Ms Y fäs |

quo benedicende, id eft juftificandz,

Jofepho; qui Pharaoni, & univerfe

qUæ hao

& falvandg erant omnes gentes.

/Egypto fuit gratus:

Hä:xl

AC À 'P- DUE- XLV.

e ia

C-K PäU : UOLV.

$ fetra,

"Aaron , €? Pbinees : de co

| patrem

, V..,De laudibus. Moyfi ,

t

ngre'gcztioæ; :

Coreé interempta.

minu:

1. T Mlectus Deþ , & hominibus Moyfes j cujus m

emoria in Exod.

II $.

benedictione eft.

tillite

. Similem illum fecit in g

loria San&torum , & magnificavit

.

in timore inimicorum, &

in verbis fuis monítra placavit.

'enienta

ecm

& juffit illi

jo

* Glorificavit illum in confpectu regum ,

Exod.

coram populo fuo , & ofte

ndit illi gloriam fuam.

'APUT

4. In fide , & lenitate ip

fius fan&um fecit illum , & elegit

6:7. &

t

eum ex omni carne.

"

H

Patun,

$. Audivit enim eum , & vocem

ipfius , & induxit illum

in nubem.

p jub)

n Efafti

6. Et dedit illi (1) coram

präecep'ta, & lcägem xkvitæg*& diíci-

us bentte

amentum fuum

& judicia fua Ifrael.

plinag , docere Japob teft

Lmogenitur;

Mmm mm 3

7. Ex-

N

j; r

TL

legitur : cor ad precepta.

(1) Coram pracepta. I» ed;r. Sir.

I K üjus imemoria in beneditlione eff.')

masdata dedit sl ad popälum [zmmx,

medidindt

n etoti-

Cujus i?eatta eft, felixque me-

A«o» &vTS.

ut eft in Graco, £verszharo aurw ?r,;»gg

fcïlicöïu a

moria.

Ma-

0. Similem :llum fecit im gloria San-

-Oftendit illy. gloriam fgam-)

E

t bonortit

jeftatis fue particulam — aliquam

?

i

Borum.) Fecit illum. fimilem fan&is

Exod..34.

Patriarchis Abraham, 1faac, Jacob, &c.

) Vercditte

& eorum glorie xquiparavit.

4« n fide.

) Fidclitate juxta illud

j (uiS-

Magnifitavit eum im timore inimico-

elogium , q

uod a Deo tulit Numet.

" du

I2. 7. Moyfes im omns domo mea fdf-

jm ii dedits

rum.) Quia per Moyfem tot prodigia

lffsus eff.

in /Égypto, & in deferto patrantem

fiz, aC (itttt-

Deus incuffit ingentem terrorem Pha-

Lenitate. )

Quia, ut ibidem dici-

tur, era? Moy[es vir mitiffimns.

M;n!! ï/!if!ï i'

raoni, ZEgyptiis , Amalecitis, cete-

Sanflum fecit illum.) Oxnavit illum,

Dominus

risque Chananzis Hebrxoium inimi-

*

& fan&tificavit fidelitate, & lenitate.

1ïit

cis.

J

& fide

la verbis fu. ) Werbo, & juffu

Elegit eum ex omni carue.) "xomti-

lict philm

bus hominibus, ut populi Dux effet.

Vs

Moytts.

ni-,

PCLC Arent

Meonflra placavit.

) Monftrofas, &

g. Andivit enim eum , 6c.) Fa

ert

portentofas plagas Deus ceffare fecit,

lares cum eo fermones milcuit, &

xaTtmauct, uteft in Greco.

cum.eo os dd. os locutus. eít.

In

Greco eft, sxóriot» dvroy TÀ/G Qevüg

T Deo H

m

.

2. Gi'oriþ'c:.avit las im cwzþeäuuke-

jmgt "

6ïïlfl

gum.) Pharaone /Eoypti, ÀAgag Re-

dur8, id eft, andiram fecit. illi "vocem.

T)

0

ü(« vettt

ge Amalech, Og Rege Bafan, & Se-

fmam ,

[ 4

eus fcilicet.

pferi

dit

on Rege Àmorrheorum , quos omnes

In nubem.) in c&ïigiflem

| fempörc

[

[

jj o

x

Mloyfes regnis privavit & occidit, ob

datz legis in. monte Sina.

ventt

f

quz magnam gloriam confecutus eft.

6. Legem vit«. ) Quz vite longa,

& mvel'

J«fft «li. coram populo fuwo, ) 1def

& felicis promiffionem habebar.

830

LIBRI ECCLESIASTICI

y. Excelfum fecit Aaron fratrem ejus, & fimilem fibi de

tribu Levi:

it ligat

x

9. Statuit ei teftamentum

cunqulr

geternum , & dedit illi facerdo;

I

L,'.:

4

l

tium gentis , & beatificavit illum in gloria.

tatis, 6

9. Et circumcinxit eum (1) zona glorive , & induit eum

ftolam glorie j & coronavit eum in vafis virtutis.

ortaia.

KExod.

1o. Circumpedes , & femoralia, & humerale pofuit ei ,

359

ginem.

28.35- & cinxit illum tintinabulis aureis plurimis in gyro.

11. * Dare fonitum in inceffu fuo; auditum facere fonitum.

16. N

in templo, in memoriam filiis gentis fuae.

ipfius ft

". $

12. Stolam fan&tam auro, & hyacintho, & purrura, opustex-

tile, viri fapientis , judicio , & veritate preediti:

n

fantto.

guratis

13. Torto cocco opus avrtivücis " gemmis pretiofis fi

in hga- |

19 F

ficut die

(:) Zona gï(griæ. Ip edit. Sixt. legzzur : zona jufhitiz.

:

Docere Jacob.) Ut lfraeliticum po-

lis fignificabatur , ob q

uam omhnes |

tificate -

pulum in legeinftitueret, quam a Deo.

eum honorabant, & reverebantur.

acceperat in monte.

Fortaflis vafa virtutisappellantur pre-.

Wansengestcas

Teflumentum fuum. ) Pa&um.

Pe-

tiofe veftes, quo fenfu infra num.

1p meny,

tiomina fjl

pigit enim Deus cum Abraham, Ifaac,

14. corona, five lamina aurea dicitur,

Jacob, Mofe, & Hebrzis, fe eisfore

opus virtutis. ltaque verterunt aliqui,

dibüs ifei

Deum, id eft, patrem, tutorém, &

mnflruxit eum apparatt opulento,

TUl reco

proviforem , hac conditione, fi ipfi

do. Circemmpedes, ) Grzce. woäxzign,

Oranspue |

leges fuas fervarent,

poderem , veftem ad pedes usque de-

?h mreptyj,

g^dicia [4a. ) Legem fuam, juxta

miffam.

Intelligit tanicam hyacin-

enfü, ut |

quam in dubiis rebusjudicandum eft.

-

thinam , quz Pontificis propria erat ,

C gt

"

Excel[um f'eczt.) Y'Lect, extu-

de qua vide I2xod. 29. 4..

qut red]

lit ad magnam in populo 4ignitatem.

Humerate.) | Ephod. five fuperhu-,

Tüm H()mi!

tferale.

Vide di&ta Exod. 29. n. 6.

Sinilem fsbj.) Similem Moyfi; po-

Cülpta,

nitur enim //Zi pro z.

Tintinsabulis.) |Nide ibidei

T4. Cro

Q. Staruit ei teflamentium 4te))zum.)

n. 22

32*

n di&a

dUI53, d

Pa&o, & promiffione eterna illi fa-

l1I. I» memmriam füis gentis fua.)

um of

cerdotium tribuit.

Ut populus hoc pulfu recordaretur

Outt, ,

Geziis.) lraelitice.

diving majeftatis, eamque reverere-

WQ, t ef

Beatifrcavit illum n gloria.) Ornatu

tur in Pontifice templum ingrediente.

di&a Emd

veftium gloriogfum, & quafi beatum

l9. $Grola; /4näam.) Intönigic fa-

E'ïfl'f 4

reddidit,

tionale, quod veftis quedam erat, &

etim lm

In gloria, ) Grece & s'z/moo'w'a.a ,in

pe&oris ornamentum.

erat

3 nl

«lecoro corporis ornatu.

Opus zextile virz

fapientis. ) À fztl)i-

Dacd ag

9. Zona gloris.) Cingulo eleganti,

enti artifice factum,

G[O)'i,z b

& pretiofo.

Judicio , &f veritate praditi. ) Mera

MOif

Stolam gloria.) Vefte, amictz , tu-

prudentia ,« & arte prediti ad. illud

Pt vj

nica, talari eleganti, pretiofsque.

texendum.

Del/f/l.:

Coroónavit eum im v afís 'virtuti.f.) In-

I3. Terro cocto, €c. ) - Vidg di&a-

def

ftrumentis veftium eximiis , quibus

Exod. 29. n. 15. ubi rationalis forma,

ejus virtus, id eft poreftas pontifica-

& materia explicata eft. .

» li

Cill

h mun

Qd

CAPUT XLV.

fbi de

in ligatura auri, & opere lapidarii fculpt

-isj- in memoriam fe-

facetdo-

cundum numerum tribuüm Ifrael,

14. Corcna aurea füper mitram ejus expr

—eH'a figno fanGi-

luit eum

tatis ) & gloria honoris: opus virtutis, & defideria oculorum

ornata.

;

fuit e,

.15. Sic pulchra ante ip

fum' non fuerunt talia ufque ad ori-

ginem.

16. Non eft in

fonitut

dutug illa alienigena aliquis

* fed tahtqm filii

ipfius foli, & nepotes ejus per omne tempus.

jpustere

17. Sacrificia ipfis confumpta funt igne quotidie.

-*8. " Com

* Lev.

plevit» Moyfes manus ejus, & unxit il]um oleo

ngratis

fantto.

9. 12.

jnlige

19. Fattum eft illi in teftamentum seternum, & femini ejus

stspcasurec d

ficut dies coeli ; fungi facerdotio , & habere lau

*

à

dem,& glo-

im Omne

rificare populqgu--fuum in nomine ejus.

repebantut«

20. Ipfum

Jlantorpre

lp memoriam.) Utfcilicet Pontifex

16. " lienigena 4!iquis.) Qui ex Aa-

ia uti.

ia dicituïa

nomina filiorum l1frael pretiofis lapi-

ronis filiis non effet,

dibus infculpta geftans in pectore, eo-

17. Quotidie, &?c.) Quod intellige

t aliqu

rum recordarétur , & facrificans ,

de jugi holocauftorum facrificio ,

eutt,

j mömdyg"h

oransque Deo. commendaret. .. Vel,

quod mane, & vefpere offerebatur ;

im memorium, refertur ad Deum hoc

INumer. 28. 3.

usque dt-

fenfu, ut fcilicet Deus videns Ponti-

18. Complevit Moy

f&: 'mdnm' ejm.)

m hyïC'm-

ficem

rationali

indutum ,

Tnemor

Mofes confecravit manus Aaronis,

opm etat,

*

quafi reddezetur filiorum Ifrael, quo-

implendo illas zrum oleo, quo eas con-

rum nomina gemmis. illis yidebat in-

fecrando perungebat, tum muneribus,

; faperhte,

fculpta.

l

& victimis, quas ipfe initiandus,

n

14- Coroza 4

ureas, &s. ) Etlamina

confecrandus pro Íua confecratione

Deo offerebat.

Hiftoriam, & ritum

jden (ida

aursa, de qua vide

num. 36.

.

quod. cap. 28.

confecrationis Aaronis in Pontificem

enlit /?»'l')

Super D7

tram ejus. ) .Pileum ejus ,

habes Levitici 9.

«cordaretur

five, ut eft in Greco, Gdarzz. VM1ide

19. Teflzmentum ateruum. ) Pactum

e reyere

dicta Exod. 29. num. 49.

&eternum.

Expreffa ffgno famtitatis. ) ln ea

Sicut diesceli. Perpetuo, & quan-

:nïlli

b

gt T*

enim laminaexpreffum, & infculptum

diu durant dies colt.

um 0

erat ,

SanGitas

Dosuno,

Vide dicta

Habere laudem. ) Officium Deum

Excd. 28. num. 36.

,)A fap('-

Gloria bomoris.) Orn

-amentum ho-

laudandi per hymnos,. Pfalmqs,& fa-

norificum.

crificia , &c.

Vera

Gleriffcare populum.) Benedibere po-

Opus 'virttztig. ) Vide dif(ta num. 9.

ïiti.

i

illudv

De[ideria oculorum ornata.) |Orna-

pulo; in Grgco enim eft, $vAoyeiv.

mentum egregium, quod oculos, &

Formulam benedictionis habes Num.

fijc did

6. 94. Benedicaz tibà Dominus , C& cu-

defideria intuentium ad fe raperet.

E

ylig £o7mP

15. Usque ad orzg

ffadiat te, €c.

ne mundi.

"

in(em. . 5Ab origi-

ls aomine eju ) In n

ïominew Aifuo. ,

822

LIRRIECCLESLISSTICI

20

20. Ipfum elegit ab omni vivente, offerre facrificium Deo,

te ani

incenfum , & bonum odorem, in memoriam placare plfoxpþ-

30

pulo fuo.

Yurm ,

21. Et

dedit illi in praeceptis fuis poteftatem , in teftamen-

en

45

tis judiciorum , docere Jacob teftimonia , & in lege fua lu-

cem dare Iírael.

here

INum.

22

*

uia contra illum fteterunt alieni ,

& propter invi-

&i*um

16. i. diam circumdederunt |ill

um homines in deferto , qui erant

n ipf

&3. cum Dathan, & Abiron , & congregatio Core in iracundia.

fecit,

23. Vidit Dominus Deus , & non placuit illi & confum-

ti funt in impetu iracundiae.

24. Fecit illis monftra , & con

fum,pfï.t illos in flamma ignis.

p

3s. Et addidit Aaron gloriam , & dedit. illi heereditatem ,

lat

& primitias frugum terrae divifit illi.

Vdl fe

46. Panem ipfis in primis paravit in fatietatem : nam & fa-

feiffe- A

-

crificia Domini edent, quse dedit illij & femini ejus.

Qitate,

fuiffe Y

3. Caeterum in terra gentes non haereditabit , & pars non

ratituti

eft illi in gente : ip.e eft enim pars ejus,

-& haereditas.

tus eft j

INum.

28. * Phinees filius Eleazari tertius.in gloria eft

, imitando

lolatran

95 7.

Num. 2

1 Mac

eum in timore Domini :

2 E

gli;&(xj(;';u

2. 26-poc eft, fuo Pontificio jure, & aucto-

lz iracundia.) lrati, & invidia tu-

Yéttere |

54-

ritite.

mentes , quod facerdotium illis non

"n Dü"f/l[')j

Qo. lg memorias.) Uï memorem

contigiflet.

:

Wn, que

uafi faceret Deum Po»ouli fui, & in

23. Cosfumpti [unt, 65c. ) '"Verrm

DI

Ó

gnum animi memoris beneficiorum

hiatu abforpti, N. 16. 31.

tit,

Det.

24- Mo/era.) Prodigia, miracula.

li re

- Placare,) Et ad placandum Deum,

25. Adgaidit Aaroz g!0ri4m.) Mira-

fü& Deo

& propitium illum reddendum popu-

culo in virga edito, cum floruit : ad-

Io fuo.

dicendo Levitas ejus minifterio : fu-

am hzreditatem, hoc eft, fuas. victi-

Diifrn per

OI. Íepraceptss fuss potcfLatem.) Non

a [*.'.tel

difpenfandi in lege divina, fed au*to-

mas, primitias, & oblationes ei at-

VOX ftye

ritatem illam docendi, & explicandi.

tribuendo.

26. Panem.) Alimenta.

tem lepi,

ln teflamentis judicicram. ) , Dicitur

./E'mf, üï

enim-Deuteron. 17. 8.

S; difficile , &Y

Q7. lm rerra gentés mon hæredimäii.)

POPQMS 1

ambiguum apud. te judicium effe pro[pe-

'Pribus enim Levi non eft, ut alie

tribus , fortita partem terre promiffz,

137

xeris, G

Vezies. 4df4:erdate: Levi-

1 T'&co

dicp gemeris, & ad judieez, qui fuertt

nec poffefliones agrorum habuit, ut

Hllo rempore , quarefque ab ess , qui indi-

fzpe di&um eft fupra.

9 füe.

ijä eff ezim pars äjwö & baredita:.)

aäctit.tte

cabunt tibi judicii veritatem.

h (-'4,":::'1 :

.

l

Tefimosnia.) Divinam legem. .

Ipfe Deus, qui eos facrificiis, obla-

Lucemdare If[rael.) Legem divinam

tionibus, & aliis. hujusmodi | facris

Fg.u ]

proventibus alit.

E

) äg:i';*ag

proponendo, eamque explicando.

t4vjt

r |

22. Alieni.) Ad quos facerdotium

28. Tertiws im gloría. ) F'uit enim

&or pertincbat.

Phinees tertius fummus facerdos.,

LA

-

*

CAP UT XLV.

833. |

29- I';,t flare in reverentia gentis: in bonitate ,

im Doo,

& alacrita-

te animae fucze placuit Deo pro Ifrael.

o ov

430. Ideo ftatuit illi teftamentum pacis , principem Sancto-

eftamen-

rüm , & gentis fuze , ut fit illi , & femini ejus fgcerd*oü-i di-

3

gnitas in aeternum,

-

e (05 l

41. Et teftamentum Davi

d regi filio Jeffe de "Tribu Juda,

haereditas ipfi , & femini ejus, ut daret fapientiam in cor no-

ter in

ftrum , judieare gentem fuam in juftitia , ne abolerentur bo-

qui enut

racundi

na ipforum , & gloriam ipforum in gentem eorum seternam

fecit.

' confütt«

vnadgns s

CA.PU'F

xditatett ,

Laitaudo eum i2 tumore Domint.)

30. Teffamentum. pacis. ) Pacis, &

Wel feníus eft, Phinees imitatum

profperitatis , ut. pàce, & felicisate

fniffe- Aaronem avuin fuum, in fan-

Írueretur.

m & fa.' |

&itate, & timore Dei, vel. fimilem

Princpem fantloruss. j Sacrorum ,

us

vel facerdotum , ut fummus ellet fa-

fuiffe Moy(i, cujus mentio facta fue-

La 000

rat initio capitis ; ut.enim IMoyfes ul-.

cerdos, -& princeps facer in Ifraelz

a$

tus eft idololatras, ita. Phinces ido-

Ig eterwuss) Guamdiuduraret. lex

: ia

lolatram , & fcortatorem interfecis ,.

vetus, & Judaifmus..

Num.25. 8. Im Grxco eít, i» ro

3I- Ef feffamemttm David.) Pro,

Q 9

qAGc at-durdy &v Gof xvels, quod.

ficüt teftantentum David, quafí dicat :

/

TO

vertere poílis, czre zelatzs eff iz timo-

ficut. & Davidi promifit regnum per-

ye Dozni, Ícilicet zelo in. fornicari-

petuum, fic Phinees. facerdotium in

ipm il 108

um, quem confodit exardefcens.

zternum.

7 Tars

.29. Szare. j Stando, vel cum fte-

Hereditas ipft . €8 [emin: ejus, ) H-

^

tit,

reditarium

facerdotium - fuccelfione

,

lo revertgtia gentis. )

Ut in g'er-ïte

l

a. miracit

transmittendum.ad filios, & nepotes,

füa Deo, & fibi reverentiam faceret

ur etiam regnum.: erat liereditarium.

rum. .MiM'

zelo fuo, ut non auderct ultra a Do-

n Hormïï d

No-

Ur daret fayientzam in cor nofirumG )

xoifterio : *

mino per idololatriam deficere.

Ut.Phinees & facerdotes fapientiam

fter Interpres legit, £yreom$ , queg

t füas vlu "

vox reverentiam fignificat. Nunc an-

docerent lfraelitas ;; David' vero, &

uriones t 7

Reges jufte judicarent.

temlegitur éyreom? , id. eft. m eonver--

ffone , five defe&ione, cum : fcilicet

Bona ip[orum.) '"Yam Phinees, &

populus fe ad idola convertit.

Davidis , quam. popali Ifraelitici.-

-n;al;tredimäif : J

Intelligit beneficia a Deo ineos col-

et, ur af

Àn bonitate, 67 alacritaze anime fua.)

Jata.

"

In. Grecoeft, s £onirate alacritatisam-

". ol

ma («e, hoceft egregia, & preflanti

Gloriam ipjormm.) Dignitatem, &

m j

poteftatem ipforum.

alacritate, & zelo fuo.

n

Placsit Deo pro I/7ael. ) Placuit Deo,.

JKrernam.) Ut ipfiä,. dum: viverent,,

obia-

& illum Ifraeli placavit.

ln Greco

tnücl iïls

maneret , & illis extinctis ad. filios ,

faci

eft, /EiNacuro nt

& pofteros perpetua fucceflione trans-

j

cavit zro Mraef.

er 78 lïa"goaiä.?s.; Plfï'

iret'.

Y fait gin

Nnnnu

Bih. czm. Com. Menoch. T. IV,

1: fa.

L

854

LIBRJI» ECCLESIXASTICI

CA PUT:-::XEVE

7

pei*äi

Laudes S'ofue , Caleb , & Samuelis.

$d

1. É'Ortis in bello Tefus Nave., facceffor Moyfi in Prophetis ,

pugna

3

qui fuit magnus fecundum nomen fuum.

)

"

P

'A

*

:iaximus

in faluatem electorum Dei

»;

,expugnare infurgen

lius Je

3

pecca

tes hof'es , ut confequeretur haereditatem [frael.

3. Quam gloriam adeptus eft in tollendo manus fvas, &

IQ. .

10 fex

»

ja&tando contra civitates rhomphaeas ?

4. Quis ante illum fic reftitit? Nam hoftes ipfe Dominus

en,

I) perduxit.

*

ITLI

*Jof.

fenetl

5. * An non in iracundia ejus impeditus eft fol, & una dies

1914* facta eft quafi duo.

terme

6. Invocavit Altifmum potentem in oppugnando inim'cos

:

fanläo

undique , & audivit illum magnus , & fanttus Deus in faxis

;

grandinis virtu:is valde fortis.

)

7. Impe-

ptü

1

(1 ) Perduxit. J edit. Six?. legttur

percuffit.

pullule

Efus Nave.) Jofue filius Nun,

j^8ando .. .. rbamp/ma:.)

$alium

t

vibrando.

i

ut paflim appellatur in. libro

ejusdem nominis, & alibi.

4. Quis ante illu

o fic rqüit;/ ?) Quis

]* In

Succefr Moyf? :2 Pr phetis. ) Fuilt

ex H«ebrzis ducibus, qui fueru..t ante

joiue, quales fuerunt Moyfes, & Pa-

enim fucceflor Moyfi in populi gu-

ln df[n

bernatione, & in fpiritu prophetico.

triarche ,. aufus fic ut- Jofue contra

Pfïd;d

Itaque fuit. in prophetis, hoc eft, unus

hoftes in acie ftare , & manus con-

ferre ?

$ E

ex prophetis.

at de C

Fuit magnus fecumdum momen [unp.)

Heflés ipfe Dominss. perduxic.) .1n

SE Cf g

manus Jofue, illosque ei tradidit.

ficant.

Jofue enim, & Jefug falvatorem figni-

bis eff [

S. In iracundia, ejus. ) Id eft zelo,

Qbedivis.

Q. Maxizius imfalutem ele &arum,ö' c.)

& ira contra hoftes Dei.

? Mj

Jofue quoad; nomen magnus fuit , fed

Impeditus eff fol. ) INe progred&re-

Litis, &

iajor, immo maximus in preftanda

tur ; dixit enim Jofue: Se/ cozzra Ga-

qm:m à

Ifrael falute, quemadmodum nomen

baom nemovearis4 6c.

i&ie Nu

ejus poHicebatur.

Una dies fatta eff quafí duo, ) Duplo

Sre

Hareditatem Ifrael. ) "T'exram Cha-

fere longior folito.

3

Atént (

ningam populo promiffam.

Trojjj,,

. la fodlesdo manus jïta:. ) Eas ad

6. I» [axis grandinis.) Vide hifto

feriendum elevando.

Vel alludit ad

riam Jofue ro. rT. ubi habemus mifiíle

PU]Um ifr

Ulürmo

primam ]Jofue expeditionem contra

Dominum fuper hoftes Ifraclis lapi-

Hai, que habetur Jofue g. 26. ubile-

des magnos de c«lo, &c.

P f*ffrin ,

k Inütmu

gimus: Jo/zge vero mim comtraxit ma-

Virtutis valdefortis, 6c. ) Exat enim

num, quam im fublime porrexerat ; te-

grando adeo potens, & v dida, ut ho-

»&Jogp

mens e'ypeum, donee tmterfigerentur omnes

mines, & jumenta fterneret, & oc-

babttatores Hai.

cideret.

liþ

&tàt fu

ht Püþu

*

QCIAPUTS/.XLV

835

7. unpetum fecit contra gentem hoftilem, & in defcenfu

perdidit contrarios.

8. Ut cognofcant gentes potentiam ejus, quia contra Deum

yhetis ,

pugnare non eft facile.

Et fecutus eit a tergo potentis.

é

9. * Et in diebus Moyfi mifericordiam fecitipíe, & Caleb fi

E Numn

lius Jephone , ftare contra hoftem , & prohibere gentem a 14. 6.

Yürgen-

*

peccatis , & perfringere murmur malitize..

ro. Et ipfi duo conítituti, a periculo liberati fünt a nume-

fcas, -

ro fexcentorum millium peditum, inducere illos in haeredita-

fém , in terram quae manat lac, & mel.

Dofnti

1ir. Et dedit Dominus ipfi Caleb fortitudinem , & ufque in

vna dits

fenettutem permanfit illi virtus , ut a(cenderet in excelfum

-

terrae locum , & femen ipfius obtinuit hzereditatem:

nm:cos

12. Ut viderent omnes filii Ifrael

.

, quia bonum eft obfequi

n faxis

fantto Deo.

15. Et judices finguli fuo nomine ; quorum no

:

ptum cor, qui non averfi funt a Domino.

n eft corru-

7 Impe

r4. Ut fit memoria illorum in benedi&ione, & offa eorum

; P

pullulent de loco fuo :

) Galim

Gu

^ Nnn nri *

1Is. Et

7) Quis

7. Llnpetum fecit , €5c. ). Grando,

fedare conantes, idque Dei henefïdïo

yel Deus grandinem mittens.

lg de[cem[z.) ln defcenfu Bethoron.

volentis illos inducere in terram pro-

)VIQCS, v

miffam. Velfenfus eft, liberatos a

o[ge conm

Perdidit conzravios.) Hottes Jofue.

periculo, id eft a. morte, quam reli-

manus COf

8. Ejw:. ) Dei, qui grandine pugna-

qui in deferto oppetiverunt.

bat de colo.

II. Permanft il virtus. ) Grace

,r![yxl'/ ;

)In

Seczrus ej? 4 ftrgo Patm'ti:w) Secu-

jox3g, robur corporis.

gradidit

tus eft Dominum potentem, illique

du excellzm terra locum.) In Hebron.

:bedivit.

"m ao«

9. Mifericordiam fecit. ) Opus pie-

Vide Hiftoriam Jofue cap. 14. num.

6. & fequentibus.

tatis, & in Moyfem, & in populum,

Obisui baredizarem. ) Hebron ,

t Ggred"c'

quem a. murmure

compefcuerunt.

ul cintra V

Vide Num. 14. $..

re hereditario,

quam fuam fecit , & fuis reliquit ju-

Stáre coztra äofmz.) Suadäntes, ut

flarent contra hoftes Chananzos.

I3. J«dices fizguli fuo momine. ) Sin-

fh"!) DUPIO

guli viritim, (&.nominatim,

Probibere gentem a peccatis.) Et po-

fh

pulum lfrael à peccato ditfidentiz ,

Quorumm mon eff corruptum cor. ) Qui

Vide "i

ie

j

$.

& murmuüris revocantes.

corde perfecto Domino fervierunt.

n

(radis 1*

Perfringere PIHZ um m:z!ifiæ..') 'S.eda.

I4. lr /.) In Gr&co eft, ss, ffe,

re murmur malum, malitiofum.

utinam fit.

1O. lp/? dme cowffirsti. ) |n Greco

Offz eorzm pullalent de loco fuo, 6fc.)

æ: Ergc en'] "m

eft, 3vo 3»-78'g y cum effea duo tautum,

Quafi dicat : offium, id eft fepulchri

jlida, 5 *

liberati funt a periculo , quod fübi-

eorum, & confequenter ipforummet

te;et j

bant poypulo refiftentes, & murmur

virens femper, & florida fit memo-

*

835

LI*Bliï ECGIUSSIASTLICI

| 1i5. Et nomen eorum permaneat in aeternum

, permanens

ad filios illorum, fan&torum virorum gloria.

16. Dileétus a Domino Deo fuo Samuel propheta Domini,

renovavit imperium , & unxit principes in gente fua.

17,1nlege Domini congregationem judicavit

;

f-;

& vidit (1) Deug

]acob, & in fide fua probatus eft propheta.

Ifra

' 18. Etcognitus éftin verbis fuis fidelis,quia viditDeum lucis

72

1Reg.

19.." Etinvocavit Dominum omnipotentem, in oppugnando

tet

H ^.

hoftes circumftantes undique, in oblatione agni inviolati.

X

[

20. Et intonuit de coelo Dominus, & in fonitu magno audit

de

tam fecit vocem fuam.

r

21. Et contrivit principes 'Ty

riorum, & omhes duces Phi-

Goli

lifthiim :

IReg.

22. * Et ante tempus finis vitee fuze ,

o dusatds

fefa

I2.

nium praebuit in confpe&tu Domini , & Chrifti: pecunias,

$

eu

ü

*(en.

14-12.

* & ufque ad calceamenta ab omni carne non accepit, & non

7l

accufávit illum homo.

In be

1Reg.

23. Et poft hoc dormivit, * & notum fecit regi, & oftendit

38-18.

illi finem vitze füze, & exaltavit vocem fuam de terra in pro-

ienu

phetia delere impietatem gentis.

CAPILE

gum ;

"m

(I) Deus. ln edzf. Si.ïc"t.r legsitur : Deum.

férta j

ria, ut eorum fama jugiter rediviva

lp fede [ua probatus eft. propheza. ) Fi-

* lo

j

conferyetur, & augeatur,

delitate fua.erga Deum , & populum

Dtle;

15. Permamens ad frlios eorum.) Us-

oftendit, fe verum , legitimum, & a

W

lm

que ad eorum -filios.

Deo miffum prophetam fuiffe.

It e

Sanilorum virorum . gloria. )

Vox

I98. Vidiz Deum lucis. ) Divina luce

LUTED

H

gleria videtur effe ablativi cafus, hoc

illuftratus eft. , Huc. videtur allufiffe

lff "t

fenfu

*

*

. Permanente in ip(is fan&to-

D. Jacobus , cum Deum appellavit,

rum majorum fuorum gloria.

Patrem luminum ,. cap.. 1. n. 17.

2

16. Renovavit in:periam.)

Reip.

19. 45 eblatione agns 4mviolati.) lm-

formam inutavit Rege inducto,

maculati. WVide hifforiam I. Regum'

x

tllor

Hzxit Principes.) Saulem, & David.

p

ammd l:

17. In(ege. Domini.) juxta legem

20.. ÍDatonuit de emlo Dam;m;s, & c,)

COrbori

divinam.

Hzc patent ex eadem hiftoria ibid..

Coz gregcztioncm

-92 Teflimonium prabuit.) Profeffus

làils

/

Á

** -Popuïüm ftaeli-

L

In Qua

ticüm.

eft fe . nihil accepiile, & hujus rei te-

' Vrdie Deus Jacob) Grece eft, éncowé-

ftes effe voluit-ipfos Ifraclitas.

Vid.

dreso xveiG TOy. Y axef) , Vifitawit Do-

hiftoriam I. Regum I2. I.

4[!(? 5 rez

mfdul/ 4

minus Tacob , id eft opportune miffo

Cbrifli.) Saulis in regem inundi.

äa'elp;

J*s

Samutle.- providit. neceffitatibus o-

Ab omzt caraee) À nullo homine. -

puli, qui a Philifthzis foris vexaba-

23. Doranivit.) Mlortuus eft.

m(),&]

tur, & domi a filiis Heli. Deum non

" Rio

Nozum fecit Regi.) Sauli apparuit,

J Ck?;v

timentibus,

illique interitum ,. & populi cladem

n )

CAPUT XLVIL

$5

y

PInanets

"w poyr q- N UME

Domini

Laudes Naiban, Davidis , & Salomonis.

'4

ft haec furrexit Nathan pro

pheta in diebus David.

2.Reg

()Des

I.PO

2. Et quafi adeps feparatus a carne,

fic David a filiis I2. I«

Ifrael.

qm lucis:

3. * Cum leon'ibäus lu'f:t" quafi cum agnis: & in urfis fimili- r.Reg

ugnanto

ter fecit ficut in agnis ovium in juventute fua.

I 7- 34.

olat.

7

4. * Num

abftulit opprobrium r.Reg

de gente?

quid non occidit gigantem, &

1749*

o00 qudis

s. In tollendo m

luces Dh-

Goliae :

anum , faxo funde dejecit gxuïtationem

:

»

6. Nam ubi invocavi

t Dominum omnipotentem, dedkitinædex"-

, tefimo.

tera ejus tollere hominem fortem in beilo, & exaltare cornu

gentis fuaze.

.

pecunias,

t, & 00

. * Sic in decem millibu

S ïgïoriücavit eum & laudavit'eum

r,Reg

gloria:

H 8-e 7*'

in benedi&tionibus Domini, in offerendo illi coronam

"

& oftendit

Nnnnn

3

8. Con-

13 1n pro

fervus funs , ipfemet David non vana

prenuntiavit.

Hvi&oi'iam bitbes I.Re.

gum 28.

predicatione

afferebat , 1. Regum

CAPUT

Exaltavit vocem [uam de terra.) V.

1. 35.

terra PythoniíTe vifus emergere, cla-

Sicut im agnis ovium, ) Uxfos enim

re locutus eít.

apprehenfo eorum mento fuffocabat

Delere impieratem cgerz?is.) Bello de-

L. es I17. 35

& POpulum

lendam gentis Ifraelitice impietatem ;

4. Abflulit opprobrium de gente.) Ex-

yitimus :

dixit'enim Samuel Sauli: zabit Domi .

fuiffe

probrabatenim Goliath H ebrzisigna-

Divinz li?

zus iam lfpaed feeuze im manus Phi-

viam , quod non ferens David ait ;

l&/ikiini. '

Vadam, 6$ auferam opprobriume populi ,

j al

i. Regum 17. 36.

n 4p

]lv

2.

ILz/ïs m!äps' ]E';;;zr/;zms A cavme. )

&. Exultatiozem Gol;s.) VExaltantem

,

Tne

Quafi dicat : ficut adeps fub-

Golliam , qaveraa exultationem , ja-

tilior, tenerior, & melior pars eft

&antiam ,. fuperbiam.

Italice Vdic.c-

m LP*

remus, .L'zzfolezza di Golia.

animalis ; ita & David totius myftici

corporis Ifraclis. * Eft phrafis prover-

6. Tollere.) De imedio , occidere.

Dpp);?lïs? 66' )

bialis; adipis enim nomine, quidquid

Exaltare cormu. ) Gloriam, decus,

jftor D

potentiam.

) Pt

in quaque re optimum eft, Hebrei

d W

fignificabant.

Sicin Hebrzo dicitur

. In decem millibus glorificarvit esm.)

1 hjüs !

Y

adeps reguum . triticz, ubi nofter vertit

Aliudit ad puellarum epinicium , que&

medullam tritici, Deuteron. 32. 14. &

cancbant: Sa«l percuffz mille , &6 Da-

vid decem millia, 1. Kegum I8. 7-

t ïfmnäi'

Adeps fruments, Pfalm. 8o. num. ultie

mo, & Pfal. 147. 14. . Vide Martin.

Im Lbeneditliomibus |Demini. ) Deus

ïüïo jomi

Del-Rio tomo 2. Adagial. 475.

per populum laudavid Dvidem pro-

»rtüus "

^5

Pitï

jit ,

2

Caum leoziübus !u/ïf q,fm/t' CHm a gni:.f)

pter egregias animi & corporis do-

n 9

g

ANam O leonem , 6 wrfum vaterfeci ego

tes, quibus ei Dominus benedixit;

-$838

LIBRI ECKCLESEASTAICI

8. Contrivit enim inimicos undique, & extirpavit Philifthiim

contrarios ufque in hodiernum diem : contrivit cornu ipfo-

"

J

rum ufque in zeternum.

;

9. In omni o

pere dedit confefïïonem Sancto,

| & Excelfo in

verbo gloriae.

10. De omni corde fuo laudavit Dominum, & dilexitDeum,

qui fecit illum : & dedit illi contra inimicos potentiam:

11. Et ftare fecit cantores contra altare, & in fono eorum

dulces fecit modos,

n

12. Et dedit in celebrationibus decus, & ornavit tempora,

ufque ad confummationem vitee, ut laudarent nomen fanctum

Domini, & amplificarent mane Dei fan&itatem,

g.Reg

13. * (1) Dominus purgavit peccata ipfius, & exaltavit in seter-

12./13. num cornu ejus, & dedit i

lli teüamentu!m regni, & fedem

gloris in Ifx?ael.

14. Poï-'c

(1) Dominus. Jz ediz. Sixrz. legitur : Chriftus.

eas in illam congerens. Vel per be-

mufíicos invenit, & eantoribus ufur-

nedi&iones: Domini intelligit ingen-

pandos preferipfit.

tes benedi&tiones.

Sic inontes Dei

IQ. Ded;: incelerationibus decm, &5 c.)

dicuntur montes excelfi.

Cclebritatibus, & feftis ( nam Grsce

Corenam Gleria. ) Regiam dignita-

eft, *oeraig ) addidit decus mufice.

£em.

Ornavit tempora.) 'lempora, & dies

8. Contrivit enim, &c.) In Greco

feftivos hilaritate mufices decoravit.

non eft particula ezzz.

U:que ad confummartionem vita.

U:que n bodiernum diem. ) Adeo il-

Quamdiu vixit. * In Greco eft, u-

los atilixit David, ut poftea nunquam

Xe! CvvreNtiag , usque ad finem, quod

Ifraelitis (5int dominati.

de fine 2nni poteft intelligi, quo evo-

Cornu ipforum.) Potentia ip.forumþ

luto redibat orbis feftorum , & hym-

9. Dedit eosfeffronem..) QQuidquid

norum,.

fecit in Dei laudem, & gloriam re-

A

7

tülit, nec fibitribuit, quod Goliath,

ficarent.

plifcarent.) Ceqlebrarenc, magnï-

verbi gratia, vicerit, fed

€o.

Maze. )

Non mane tantum , fed

I verbo gforis. ) [deoque Deum

etiam vefpere tempore facrificii ; ut

verbis glorificavit hymnis, & pfal-

aral. 25. 30.

mis, quibus variis modis di

des executus eft.

lvinas lau-

13. Purgavit peccata il/1us.) Abole-

vit peccatum illius, adulterii fcilicet,

1I. Srare fetit cantores coptra altare.)

& homicidii, cum per Nathan Davi-

Cantores conftituit, de quo vide r.

Paral. c. 25. per totum.

di dixit : Demizzu: tranffulit peccatum

-

fuum. . Regum 12. I3.

Dulces fe« 3 modos.) "T'um quia fan-

Exaltavi? £:2 eternum cornu ejus. )

xit, ut cantores dulci vocum, & in-

ftrumentorum melodia Pfalmos cane-

Potentiam; gloriam, & regnum, quod

dedit illi, in aternum, tuimn quia illud

rent; tum quia dulces canendi mo-

poffedit David in pofteris, quamdiu du-

ravit fynagoga, & Refpublica Ifraelis,

dos, & tonos ipfe per fe, & per fuos

1

CATHUT XLVIL

839

x,.g, Poft ipfum furrexit filius fenfatus, & propter xllum de-

3ecn: omnem potenrlam inimicorum.

15. * Salomon imperavit in diebus pa c19., cui fubjecit Deus 5.Reg

: L.

omnes hoftes, ut condere: domum in nómine fuo, & pararet 3

fanctitatem in fempiternum : quemadmodum (1) eruditus es

in juventute tua:

16. * Et impletuses, quafi lumen E faplentla , & terram s5.Reg

retexit anima tua.

4- 3l-

17. Et replefli in comparationibus senigmata : ad infulas

longe divulgatum eft nomen tuum, & dile&tus es in pace tua.

18. In cantilenis, & proverbiis, & compara Llombu;, & in-

terpretationibus miratee funt terrae.

19. Etinnomine Domini Dei, cui eft cognomen, DeusI'írael.

20. * Collegift: quafi aurichalcum aurum , & ut plumbum 3.Reg

complefti argentum ,

2I. Et 1o-27

(1) Quemadmodum eruditus es in juventute tua ; Et impletus es &c.

retexit anima tua. m ed/r. Sixr. legizar : quemadmodum eruditus eft in

juventute fua ; Et impletus eft &c. retexit anima fua.

inundantis.

usque ad ejas excidium per Chal 1xos ;

Nofter legit ZxexzAvis,

tum quia myftice 1 nge excellentius

retexir , & fenfus eíie poteft, Salomo-

regnum poflidet per Chriftum ex fe

nem terram , & quz funt arcana in

proanatum.

terta retcxifle ; difputavit enim de

Te/lmncrtum regm.) Padum, &

naturis ftirpium , animalium , metal-

lorum, &c.

promx flionem rez

Sedem gloria. )

I'hrouum regium

Anima iuas.) - Yu.

glnuofum

17. R.p'efis i campamt:mzäm &zi-

I4. Fofus fenfstus.) Salomon.

gwata ) In parabolis tuis ceplefti,

Dejecit omnem potentiam i2imicorum.)

1)luni,h(äC eft, plurima congeii nh eni-

Quafi dicat :

propter merita, & fan-

o

o

mata,

Sic replere pro plena, mul-

Gitatem Davidis Deus dejecit omnem

taque aíferie fumitur a S. Paulo ad

m.petum 1ntmicOrFum, ut nemo EUIQC-

Roman. r4. num Ig. cum ait: La t

ret Salomoni D. vidis filio fefe oppo-

ab J r,,/lz!em per circeui um sigue ad

nere, fed ille libere regnaret, lateque

ll/yr/eum vepleverim (ideft, p'lcne ore-

füum imperium propagaret..

dlcaxmxuzn) Evangelium Chriffs , & 2.

IX. la diebus pact:.) Pacitice.

ad limoth

4 7

Per me Ibm&!;w't,a

Domsnm :2 202 me/ko ) femï)ïum

:mlb[mtu

nomini ejus dicatum.

Diletlus es im pace tua. ) Dllmeb ant

Pararet [antiztaten.) SanCtuarium

te€ populi, quia p acem tuo 1eono con-

Quemadmodum evuditas es, G c. )

ciliafti, & fervafti.

Sententia eft

o quam fapiens tictus

18. Canrilenss. )

Quale eft Lanu-

CS'&R.

Gre&ece enim habetur, g

cum canticorum, quod adhuc extat.

£60010 36

19. Er i nomine Domini,65c.) Quite

16. T.rrara retexit anima tu2, ) In

protegebat, & fapientiam tibi dederat.

20. DQuafi auricbaleum. aurum, &fe.

Grzco eft, éxsAves , operwit, ut fit

continuatio allegoriz fluminis terram

Vide 3

. Kegum 1o. 27.

B

-

840

LIBRIE C'C'LE'SIIAST*ICI

21. Et inclinafti femora tua mulieribus : poteftatem habuifti

4j.

in corpore tuo,

tem «

ifti maculam in gloria tua, & profanafti femen tuum

22. Ded

20.

inducere iracundiam ad liberos tuos ; & (1) incitari ftulti-

& dei

tiam tuam ,

pecat

23. Ut faceres imperium biparti

tüum, "& ex Ephraim im-

3..äeg

"

)

12.16. perar

e imperium durum.

u

derelinquet miïfefi*cord'iam fuam , &

24. Deus autem non

non corrumpet, nec delebit opera fua, neque perdet a ftirpe

illoï d

nepotes ele&ti fui: & femen ejus, qui diligit Dominum, non

j

Ccorrumpet.

Laud

25. Dedit aute

m reliquum Jacob, & David de ipía ftirpe.

26. Et finem habuit Salomon cum patribus fuis.

27. Et dereliquit poft fe de femine fuo, gentis ftultitiam ,

p

4

L

: 28. Et

T

(1) Et incitari. Jz edzz. Sixt. fegitur : n ceteris.

Complefli argenzum.) vgentum mul-

23. Er ex Epbraim.). Jezobo

füa p

erat ex tribu Ephraim.

gm enim

Domin

tiplicafti, ut eft in Greco.

oI. Ipclinaft: femora 122 mulieribus.)

baeperium durum.) Grece, dmtSw

Mulierum amoribus, & confuetudine

coptumax , rebelle Regibus Juda, & &

n

Deo vero per idololatriam deficiens..

implicatus es.

2

hacref. ]

Pb/e/f.atem babzu

i'þ;i, &c. ) Potefta-

Nom derelimquet m;færicardiam

w/?iti ä 14

tem paffus in corporetuo; nam uxo-

féam. ). Non abftulit plane regnuav

29. In

ribus, & concubinis fervivit corpus

a Davidis domo.

dentia m

thenti

tuum ; Grgce enim eft, Z»s£seiucwc.

Neque perdet. a flirpe nepores elettz [ni-)

22. Dedifli maculam. ) Maculafti,

Stirpitus non evellet nepotes Davi-

derti

fcdafti.

dis electi fui.

tita fed

Qui diligit.) Grwce, dilexit.

Profanafti fémen tuum.) | Contami-

Cum jml

nafti, violafti femen tuum, filios fci-

No5 corrumper.) Non perdet.

3. D

licet tuos',

cum eos €x

idololatris

25. Religquum. )

Graece eft xará-

Viam id

At

1

um in

mulieribus procreafti, iisque nocui-

4 RL G s re/iquia:, hoc e&, Pe.irpem,,

fti ; nam, peccatorum tuorum pona

& profapiam.

Bbiraj,

ad illos etiàm pertinuit.

jacob, & David.) Sunt dativi ca*

abuit,

Incitari flultitiam: tuam , O. ) Ad

fus.

Verficuli fententia eft : Deuni

U5 imy

L 4//1724

idola colenda.

In aliquibus Grzcis

dediffe Jacobo, & Davidi ftirpem re-

eft, xm*awryä.v.af-, compusgi.' Deusju-

giam, ut fuerat pollicitus.

liv

fle te puniens fecit , ut ftultitia tua

39 4

De :pfa f*irpa) Ex ipfa ftirpe.

incitaretur in feip(a, & compungere-

26. Fizem babuit Solomom cum patri-

tur dolore, cum tu, qui in pace fem-

C eru ai

per vixeras, intelligeres Deum: fufci-

bus fiis.) Dormivit cam patribus fuis,

JOn fem,

talfe contra te Jeröboaxh fervum tu-

&, ut fze

jl Q,

tuus eft,

pe l,oguitur Scriptura, mor-

uüh, qui tandem fub Roboam filio

&atus e&

tuo regnum Ifrael divideret, & ut hic

97. Gentis flultitiam. )

Roboam pa-;

i Deff ufi

renti minime flmilem, fed vecordem:

Ts g]er

loquitur facer textus , bipartitum fa-

Cexet,.-

;

& imprudentem.,

Videtur «phr'aüs-

B'Ho 6 r

G À PU XEXIEO KCVITR

8641

P

(ü

TT .

28.

t

imminntum a prle'gxïtïa , Roboam,

qui avertit gen--

Qu

tem confilio fuo :

"

2

* Et Jeroboam

filium Nabat, qui þeccare. fecit Tfrael, 4.Re

ftul

& dedit viam

peccandi Ephraim & plurima redundaverunt 12.28.

peccata ipforum.

m

lii

30. Valde averterunt illos a terra fua.

t. Et quaefivit omnes nequitias, ufque dum per

f/eriiret ad

m, &

& ab omfiibüs peccatis liberavit eos.

N

r

jllos defenüo 4

d

3

m

DATUT XLVHL

Läudes Elie , Elifei , Execbie , C llaie , quorum oratione

[rpe

Deus liberaoit l[rael ab exercitu Sennacherib.

itiam,

'T furrexit Elias propheta, quafi ignis, & verbum ipfius 3.Reg

T. E

2

153

s. H

quafi facula ard:bat.

2. Qui induxit in illos famem, & irritantes illum invidia

fua pauci faCti funt: non enim poterantxy fui-'þinelrg præcepga

m enitm

Domini.

] dqs;Sä

34«5 V er-

ib &*

hzcre

f

I

cap. 2. num, I. ubi Zefezdere , pro

deficiente

;»ondere Italiczg, cum diCimus:

ricirdiar

eofíui 6 la pazzia del mondo.

ulcifci ponitura Vulgata edition.is au-

Ore.

e regmm-

QQ. lmminutum a pradentia.) Apru-

dentia male inftructum , pruden;iæ :

db omnibus peccatis [iberavit eos,E5c.)

& mentis inopem,

Ultione immiffa finem eorum fceleri-

eitifui)

bus impofuit.

Multi etiam a pecca-

as Davi-

Avertit genrem . confilto [no. ) Aver-

tita fedecem tribus confultationggglla

tis per patientiam liberati funt, ad

€cum juvenibus habita. 3. Reg. 124

meliorem conditionem afllictione illa

ul.

Q9. Dedit wiam peccandi.) Aperuit

révocati,

det.

:

du*

viam idololatrie, eamque in regnum

fuum induxit.

zgnis.) ]Ef*cüans zelo d

-

ivini

-

| jh'rpe H

Ephraim.) Yn qua tribu fedem regni

1 Qa

4

onoris.

Y

habuit, & aliis etiam tribubus ,. qui-

Q. leduxit 12 tMos famem.) Mide hi-

duivi f

bus imperavit.

ftoriam 3. Reg. 17. 1.

;; Deu

Redundaverunt peccata eoPum.

) Plu;-

Irritaztes illum.). Pravis fuis actio-

tpen ie

xima, & graviffima fuerunt.

nibus illius animum offendentes.

g0. dverterunt ilos a terra féa. )

lpvidre [ma. ) Zelo füo, ut eft in

Projter peccata enim fua patrio folo

Graco.

Vulgatus vertit , izvid;a,

ip^

caruerunt lfraelite in -Captivitatem

quia Z5Nog zelum flgnificat, & szvi-

um ;m'i-

non femel abdutti.

d

H

d am

"

apusfiih

3I1. Quafrvit omnes nequitia

s.)äv'Se-

, Pancs fatli fun

7) . Ad pauc-it-:atem e0s

n« ; mor-

&atus eft lfrael omne genus peccati.

reduxit. - In Greco enim eft, dA«yo-

70/40t) «vrS;5 multi enim fame ene-

boam p*

Defenffo. ) Grzce, exóvuoug, "wvise-

éti funt.

,

dxéha, nirto.

Vide judith r. n-.12. &

.OQoo 00

Bibl. cum Gom. Me.noc/:. 1. IV.

LIBRI ECCLESIASTICI

942

3Reg -

E

3'. * Verbo Domini continuit coelum ; & deiecit a coelo

1o. (

I7. I.

ignem (1) ter.

4.Re

*,Domini

4. Sic ampli

Hcathä eft

]ocoo.

Elias in m'iraby'iliïbus Iuisf EE quis

in5

& 12. poteft fimiliter fic gloriari tibi ?

3. Reg

$.. * Qui fuftulifti mortuum ab inferis de forte mortis in

tati fun

17.22. yerbo Domini Dei.

^

$.

6. Qui dejecifti reges ad perniciem, & confregitti facile po-

erit talé

j

tentiam ipforum , & gloriofos de'le&to fuo.

L

15*

7. Qui

pletus e

audis in Sina ,jumcium , & in Horeb judicia defen-

P

1Onis.

pem,

8. Qui un

gis reges ad poelnitwentiam 3- ;pfr'op'hetas facis fuc-

]n. N

ceffores poft

E

gheïavit,

«Reg — 9. * Qui receptus es inturbine ignis, in curru equorum

p É

^ IL: igeneorum.

10,—()11'1

»

()T

(1) TTer. d» edit. sixt. degitur : terra.

I0.- $tri

pieticis.

Suflinere pracepta Domini.) Sexvare — juda , ccui Eliaä per litteras morbums

n0villimc

Domini przceptum, quo ab idolola-

& ex eo mortem przdixit.

Nide hi-

leniturus.-

&ria deterrebantur.

ftoriam 2. Paral. 21. J2.-

J

Q'iptus :

3. Continuit celum.?) Ne plueret 3.

(Glorio[os de Jetto fuo. ) Quod de Jo-

m iram.

Reg. 17. 1

ram Rege juda sgrotante intellige,

Dejecit de eelo ignem ter.) E calo

de quo proxime diximus.

tmi temp

Iil jüdifi.'

deduxit 1grem , quo quinquagenarius

7 udis s2 *Sina» jzdi&'ium.) Grece

tjudig &l ;

cum fuis abfumeretur.

Vide hifto-

& Nxoy dnerepationem , qua fcilicet a

lmpard, u

riam 4. Regum 1. 10.

Domino increpatus eft. — Vide hifto-

4. Mmplificarus. ) Magnificatus. Si-

riam 3. Reg. I9. I2.

t redarpu,

1 &ncilian

3milis phrafis habetur fupra cap. AT.

ls Horeb. ) Eft idem mons Sina,

j

Verba def

n. I2.

wgd pars ejus.

5 ubi halb

$4c gloriari ^ili.) Sic gloriari,ut tu.

.Aiïudicitz defenffonis. ) Judicia windi-

E/id'äi*;-n;

5. Sufiulift.) Xixcitafti. "Vide hi-

Rx, & ultionis. Graece éxdroterc ,

Vr hr

ftoriam 5. Regum 17. 21.

quibus idololatras plectam. — Vide di-

PMTPI &tj

. De férte tmortis.) De potcftate mor-

&a fupra cap. 47- n- 3I-

amr H& aC

t1$

9. Unpgis Reges. ) Unxit enim Ha-

Tüm r

6. Deecift; Reges «d perniciem.

Dropter: f

F'uere ii quatuor. Primus fuit Achab,

zael in Regem Syriz , -&' Jehu .in- Re-

d illos, i

& Jezabel ; utrique enim Eliss inte-

.gem lfrael.

ritum comminatus eft, & a Deo fuis

Ad penitentiam. ) .Àd penam, &

Ong ggudl

vindi&am idololatrarum. — Grzce £ig

precibus obtinuit, 3. Regum 2r1. Se-

d»rumodoua 1u retritutionems ut fcili-

Dét* fidem j

cundus fuit Ochozias filius Achab,

Enfeng,

qui xgrotus de fanitate fua Beelzebub

cet pcna pro peccato rependeretur

confuluit; propter quod fcelus Elias

idololatris ; duorum Regum iftorum

; Mf

minifterio,

It fs

illi mortem denuntiavit, 4. Regum

H Bflïf)

1. ertiusfuit Joram frater Ochozis,

Succeffores poff te.) .Elifæum Zinte;l-

qui juxta predictionem Hlie 4. Re-

ligit.

Vide 5. Reg. 19. 19:

& inte]];

gum 9. a Jehu occifus eft. Quartus

. Re/cepm-s e:,.) AiTumptüs es. Vi-

quaf

Qlea

de hiftor. 4. Reg. 2- II«

W

£uit alter Joram filius ]ofaphac Rex

VeCunt &

CAPU T XLVIIL.

843

1 (elo

1o. Qui fcriptus es in judiciis temporum lenire iracumdiam:

* Vlal..

Domint,,

" conqiliare.. cor patris ad. fili'u:m'-,., & reítituere tribus

acob.

p

4- 6..

Et qii

.rr. Beati funt, qui te viderunt, & in gm.iCiti'a; t;ïa- deco-

ortis m

rati funt.

üftemt nonm

12. Nam nos vita vivimus, tantunr poft mortem a

erit tale nomen noflrum.

icile po:

13.* Eliasquidem in turbine (1)te&us eft, &in Elifseo com- 4.Reg

| defen-

pletus eft fpiritas ejus : in diebus fuis non pertimuit princi- ?: !T-

pem, & potentia nemo vici: illum :

acis t

þ.

r4. Nec füperavit illum verbum aliquo

4.Reg

À

d, * mortugmt pro-

13.21.

phetavit corpus ejus ,

e

Qoooco «

I5. ln

equüorum

jo, Out

(1) TeQus. Iz ediz. Sixf. legitur ; veQus..

[

RRE WELY ETU

qui te fuo: tempore redeuntem vide-

Io. Seriptzs es,65c.) (Quiin pro-

pheticis.libris fcriptus es ,. quod' im

bunt, & amabunt, monitaque tua

ig morut

noviffimorumr temporum- oftenfione

recipient,, & ea opera perficient.. Dif-

- Nide hi«

leniturus fis iram Domini..

Vel qþui*

fimilis tu admodum es. a nobis , quia

nos.tantum vivimus vita hac. mortali;.

fcriptas, & deftinatus es. ad lenien-

ld de Jo

dam iram: Domini ,. cum:figna: novif-

'ac brevi peritura ;; poft. mortem: au-

fimi temporis manifeftabuntur..

tem nom erit tale nomen: noftrum ,.

te intellites

quale tuum,. qui nec deprehenderis

I judicuis temporum.), Grece £ £N-

;m,) Grece

quiéig &i, xeuese, 72 redargutiozibus ad.

effe mortuus, & poftquam: fublatus:

Zempor a ,. ut fcilicecopportuno tempo-

es etiam : proplietice fcripto predica-

ua fcilicet à

ris rurfum: mittendus, idque in falu-

| Vidg hülo-

re redarguas impios in fine.mundi..-

* Giuciliare cor patris'ad fiitm.) Sunt

tem:totius populi. Ita. Janfenius..

verba defümpta: ex. c.. 4 Malach.. n.

I3. Iz turbine teclus eftl..). Caligine:

$nons Sint

circumdatus ,. & fubdu&us ab oculis:

5. ubi/ habemus : ecce ego mittau vobis

mortalium..

jlicia vt«

«B/iam'þrüyb'eï'kzm,,, (69c5) Ef comvertet

var pztrum: Ad. filios ( cor: füiorum ad

Complerus eff fbiritus ejus. ) Reple-

ao a

pames eorum ,. &c..)); Patres funt Abra-

[0X

tus: eft fpirita. Eliz,. Vide 4. Re-

. Vldï d-

ham,. lfaac,. Jacob,. & propbhete;quo-

5

unr 2.. 15..

rum: corda a: Judeis eorunv pofteris

ic enim H

propter: fcelera; averfa! convercentur:

" Nop pertimuit Principem.) Non Em

veritægä,P"rincipe's«-fi.d-öïölatras. Vide ,.

Jdmin^e

4

ad illos,. illos amando ,. & de illorum

quid' reip

it loram. Regi Ifraelis:

N

bong gaudendo ,. ficut etiam: Judzi ad

patres: convertentur, idem fentiendo

4« Regume 3- I4-

!

Potentia: nemo vicit sllum. ) 1n Græco?

]

Gract 95

per fidem, quod. ipfi. eorum. patres

€æ',.. Z€720 eumþ'bz ptäjkgav;t,,

j at fdli

fenferunt;.

deretr

Refl ituere tribus J4cob, &c. ) In pri;

I4. Nec [umperavt: illnm verbum: l--

ïePen

ftorum.

ftinum ftatum: fidelicatis..

Y

4od.) Nullius verbis factus eft invi--

qun i

Gus illius; animus ;; nec: mollitus eft:

IIT. Beatz funt',. qui re viderunt, $c.)

** ab

Hc intellizenda: funt partimsde tem-

blanditiis ,. nec territus minis:.

11 um mtel

u

Prophetavir eorpus ejus.) Miraculum:

)

pore. preterito , partim. de: futuro ,

edidit mortuum. fufcitando..

uafí dicat :: beati; erunt,. qui olim te

Vidf;;

qui

g 8 Vi

viderunt,, & amaverunt ;. beac.iïcr,ia,m-,

hiftoriam: 4. eg. I3. 21-

844

LIB-RI.ECCLESIASTICI

I*. ÍIn vita fua-

P R

24

tus eft,

fecit monftra, & in morte mirabilia opera-

Doni:

16. In omnibus iftis non poenituit populus, & non receffe-

25

In v

ld

runt a peccatis fuis, ufque dum eje&ti fünt de terra fua , &

difperfi funt in omnem terram.

1naonu

17. Et reli&ta eft gens perpauca, & princeps in domo David.

^5"

*j

18. Quidam ipforum fecerunt , 'quod placeret Deo: alii au-

tem multa commiferunt peccata.

n Sioi

1I9. Ezechias munivit civitatem fuam, & induxit in me

fdium

T

ipfius aquam, & fodit ferro rupem, & ae

2

dificavit ad. aquam

puteum.

De

j

4.Reg

20. * In diebus ipfius afcendit Senna

cherib; & apiütdbabfos

18.13.

cen, & fuitulit manum fuam contra illos, & extulit manum

a

fuam in Sion, & fuperbus fa&tus eft potentia fua.

21. Tuncmota funtcorda, & manus ipforum : & dol

ug*runt

quafi parturientes mulieres.

22. Etinvocaverunt Dominum mifer

icordem-, & expanden-

1.]

tes manus fuas, extulerunt ad coelum , & fan&£tus Dominus

|

Deus audivit cito vocem ipforum.

0. |

23. Non eft commemoratus peccatorum illorum, neque de-

mufic

dit illos inimicis fuis

m

, fed puwrgavit eos in manu Ifai'æ fan&ti

Domi

pä*ophetæ :

24./* D?-

hll

I5. Pecit monflea. ) Prodigia, mi-

í

4Edificatt ad aquam vuteum.) Grece

m

racula.

habet, pzteos , ne fcilicet populus

Ü

I6. In omnibus :flis,€5c.) Lácettam

obfidione preffus aque penuria labo-

4

raret.

eximius propheta effet Elifeus , &

C 'Qar

tam illufiria miracula patraret.

2o. Z[cendit Sennacherib. ) Vide hi-

tatem

Ejetls. ) Ducti.in captivitatem.

ftoriam 4.Reg. 18.13. & 2. Paral.32. 1.

n

D*«

Qua,

In omuem terrag,) AMiyriotum Go $uf li? manum fumam,) Contra Je-

Chaldgorüm.-^ ..

rufalem illi infultans, & minans ex-

Um 4

17. Reltha efd g';n:'Wï*Wc. )

cidiui: « Vide'Ifaiz 56. n. 4. & dein-

1/d135, |

Abdutis captivis ab Affyriis decetn

ceps. In Greco eft x énfcee p'a-

26.. p

tribubus, pauci reli&ti funt , tribus

dewp» , xed dmes

xéie« «uTS &mi

UA

nimirum Juda , & tribus Benjamin

Zi», qu& ego flc verterem': ii

Q/c

X

(

cum Rege fuo de.domo David..

Rabfacem , qu PJ:'O]'FE&ZH eg H -

:uit manum fuamim Siom , hoc enim

epirit

I9. leorusm, ) Ex Wegibus nimi-

ultims,

rum Juda, ut David, Jofaphat, Eze-

Hgniücat Grecum eraesi.

tibüs «

chias, fofias.

21. Mota funt corda , E$ maums. )

19. Mzurvit croitatem fuam.) N ide

Scilicee tremuerunt.

pertinel

P

CO;;/W

2. Paralipom. 32. initio.

2Q3. Commemoratsus. ) Recofdatus.

: dude

Fodir ferro rupem, €$c.) Vide dicta

Purgabit eos.) A peccatis, qu& de-

teftati funt excitante eos Ifaia.

tu D.

2). Par&lipgm. 32- n' 30-'3

t

e A— PUT XLVIII. & XLIX.

845

.

lus 4.Reg

24. * Dejecit caítra Affyriorum, & contrivit ill

OS Angä

I0.55.

-

'Tob.

Domint.-

recef

25. Nam

fecit Ezechias, quod placuit Deo, & fortiter ivit

in via David patris fui; quam man

davit illi Ifaias propheta j

fu, &

mago

nus, & fidelis in confpe&tu Dei.

37:35:

I Mac

26.

* Tn diebus ipfius retro rediit Sol,

& addidit regi vitam,

David.

7' 410

alii u-

47. Spiritu magno vidit ultima, & con

folatus eft lugentes

o Mac

ernum.

in Sion ufque in fempit

medium

238. Oftendit futura;

& abfcondita, antequam evenirent.

M

20.1I.

| aquam

CAPUT XLIX.

lfaie

38. '80

t abí-

De .?Ofd : C? quod omnes' reges. fuda »

preter David, Eze-

de Sferemia, Ese-

manum

cbiam , €? Sfofiam,

fuerunt. peccatores :

Zorobabel , 5

efu. filio Sfofedecb, INeb

chiele, &

efïzia,

Enocb, Sfofepb, Setb, & Sem.

üæmm

:panäen-

Emoria Jofize in compofitionem odoris fa&ta opus pig- ä.gReIg

^M

mentaril.

)ominus

abitur ejus memoria, & ut

?. In omni ore quafi mel indul

mufica in convivio vini..

xque de-

; fant

3. Ipfe eft directus div

initus in pæni.teyntiarn gentis; & tülit

abominationes impietatis.

4 Et

000005

D

p ssd

——

24. Dejeciiïafr,z Affyriorum. ) Vi.

ra,nfes, quos prenunciatione adven-

2,) Grece

tus Meffix erexit ad fpem.

x populus

de hiftoriam 4. Reg. Ig. 55.

Usque z5 /&mpiternum. ) Id eft, fz-

Q8. Ferriter PviR im wia Dmavid. )

nufia 13b0'

Conftanter veram religionem, & pie-

culi finem.

tatem coluit, fecutus Davidem pri-

:

, Vide li

I

Emoria Joffe , €$c. ) Sententia

Pard'32- lu

mogenitorem fuum.

Quam mandavit illi Ifaias.) Ut il-

eft, memoriam Jofiz fuaviffi-

Contra [*

lum inftitnebat, eique fuggerebat

mam eífe, ut odóratui fuaviffima e

qumans

Ifaias.

odorata aromatum compofitio , qu&

,,, &ddte

26.. Retro rediit foi. ) . Vide 4. Re-

artificio.

unguentariorum mifcetur

Ut fuaviter

ï;(;l)',P:/ j

fi

guim. 20. 11. & ibi notata.

9. Ip ommi ore , G.

us i

27. Spirifu magno vidit sltima. )

ad aures accedit illius recordatio, ita

Ub n

dulcis eft in ore ejus res greüas com«

( B

Spiritu fuo magno prophetico vidit

memorantis,.

ultima , hoc eft, qu& ultimis tempo-

hqc euim

ribus erant futura , & ad Chriftum

Ie comurvio vwimi.) In'lauto convi-

pertinebant,

vio, in qua generofa convivis dan-

[

n

Confolatus efl

Iugentes.) Ezechiam,

tur.

4. Dircius.) Direxit illum Deus,

& Judeos ob metum Pennacherib me-

grdatt

tu perCuïf()s

Viros etiam pios fui

illique adfuit, ut idololatriam felici

)

u *

[faid

temporis erumnas, & fcclera deplq—

fucceffu gxterminaret, & fibi fubje-

&6

LIHBE kECEEESIASETICI

4 EL gubernavit)ad Dominum cor i

n

pfius, & in diebus pec-

catorum. corroboravit pietatem.

fiam (

$. Prseter David, & Ezechiam, & Jofiam , omnes peccä.tum;

commiferunt :

tutis,

D

6. Nam reliquerunt

s

legem Altiffimi regeä Juda, & contem-

firoun

pferunt timorem Der.

I^

4. Dederunt enim re

gnum fuum aliis, & gloriam fuam alie-

ficave

nigens genti.

paratu

4Reg — g. * Incenderunt eleCtam . fan&titatis civitatem , & defertas

Dj

25- 9- fecerunt vias. ipfius in manu TJeremiae.

ti0bis !

9. Nam male tra&taverunt illum, qui a ventre matris confe-

domos

cratus eft propheta, evertere, & eruere,, & perdere, & ite-

IÓ

rum. aedificare, & renovare.

ceptusj

Ezech

10. * Ezechiel , qui vidit con

I

,

I-4- dit illi in curru Cherubim,

fp»e&u'm, gloriæ,.; quam often-

trüm,

Ir. Nam commemoratus eft inimicorum in imbre, benefa-

populi

cere illis, qui oftenderunt reGas vias.

Ib

i2. Et

Tunt.

&um populum.ad fcelerum: poeniten-

Principes Jeremiam: male tractarunt "

um

tiam. excitaret..

incarcerem.conjecerunt, & in.foilam

I2. P

4- Gubernavit ad . Dominum , €fe; j

demerférunt,. utique: ibi. moriturüm *

& virefc

Direxit ad. Dominum, cor. [uum , ut. eft

nifí Abdemelech: Eiunachus

"phetarun

in. Grzco.. -

eum , Jerem..39. 7.. -

4 ventre zatris.) Cumfcilicet, cut:

Aepulchr

Peccatorum. Y Ini'quorum,, &6 0Y

Cj

cuin. fcilicet. iniquitas, & peccatum.

dicum eft Jerem. 1. 5.. P; insquam t

dominarentur,, pietatem, religionem-.

formarem. in: utero, novi: £e, éf'c..

populun

que. reftituit, & ftabilivic..

Id verg.

Evertere ,. £5 eruere ; &$c. )X- Eidem:

At fun,

$- Omnes peccatum: commi[erunt, )

enim Jeremiz dictum eft ibidem num..

Peccat(), idololatrizg, velilli proximo,,

IO. Conflitui te [uper gentes 65 fa

n Redon,

& vicino ,.

fper vegza, .

lummunes

abftulerunt..

quod. fcilicet. excelfa. 1llon

ut evelles , 6 deffruas 69 difberdas, 6$

Wyuri [

diffipes, &X adiffces, E$ planres..

t ftuiio

" Dederunt enix. reguum. alits, 6c.y

IO;. Pzdit co

njpettum. cloria, €$. c..), Vi-

Uénme

Ex peccato hiunc fru&um collegerunt,.

de- Ezechiel. r. 4

Iioni,

quod' regno ,, & gloria. caruerunt,, &

IT. Commeimoratus: eff znimicorum im

I3. 4,

gentibus: alienigenis: in. captivitatem,

Tetms ,

dudti feryierunt.. ^

4

imbre;y Sub allegoria imbris predixit:

mala inimicis. Dei..

Vide. Ezech. 13..

in GX'?CCQ

8. I[ecendérunt, 66. ) Incendii cau-

I3. & cap.. 58- 22;

3

fa fuerunt, quo per Chaldzos Jeru-

piCiC 10

Benefacere ilis, 6$c.-.) Midetur no-

falem vaftata. eft, vide 4. Reg. 25: 9.

tart', quod. habemus Ezech. c..18; 21.

"Demus

lR maes 2bremiæ;

) Juxta Jeremia:

ubi: convertentibus: fe a viis füis malis,

Dotag,

waticinium..

!^s Bo

& facientibus judicium, & juftitiam;.

9- Male: zratlaverumt: 1ilum.) Jecho-

c; promittitur, quod.vivent, & non

Ti qui

njas enim ,, &. Sedecias,, &. populi:

morientur:.

Peï in m

Ij j

23

CA?UT XLIX.

947

Smc-

12. Et duodecim prophetarum offa puïiïulent de loco fuo:

nam corroboraveru

CCäïUïïï

u

"

nt L]acvob , & redemerunt fe in fide vir-

tutis.

I .Efd;

ntetm-

13. * Quomodo ampli

ficeinuäZgröbabel? nam & ipfe quafi

fignum in dextera manu ?

3. 2.

I4. * Et Jefum filium

Tofedec , qui in diebus fuis cedi- &&

n ale-

. ficaverunt domum, & exaltaverunt templum fan&tum Domino; ;, ,

-paratum in gloriam fempiternam.

F &3.5.

efertas

1s. Et Nehemias in memoria multi temporis , qui erexit & 22.

nobis muros everfos, & ftare fecit

confe-

«domos noftras.

portas, .& feras, quï ergxit 3'ïac;h

&ite-

16. Nemo natus eft in terra qualis Henoch : nam & ip

fe re- 3

ceptus eft a terra.

ofteti-

17. * Et Jofeph : qui natus eft homo , princeps fra- 'Gen.

trum, firmamentum gentis , re&tor fratrum , ftabilimentum 4o-4

I

benefa-

populi.

3

E

-

p

..

18. Et offa

ipfius vifitata funt, & poft mortem prophetave

& 59.

p. K

Tunt.

2Q.

——8À

| 19.* Sefh,

adarunt

12. Pullalent de loco f20.) Florcat,

cem, qui fimul cum Zorobabel tem-

a follam

riturüm ,

4& virefcat memoria duodecim pro-

plum rezdificavit.

liberafet

phetarum, licet locis fuis, hoc eft,

Exaltaverunt templum, &i. ) Exci-

fepulchris fuis condantur.

tarunt, fabricati funt.

ficets ai

Corroboraveruzt facob.) lfraeliticum

Paratum in gloriflm /&mpiternmä.)

«quin. i

populum revocarunt ab impietate, &

)Cujus gloria, & fama erit xterna.

]

in vera religione ftabilem reddere co-

15. dz memoria mulri temporis. ) Sit

/

Qati funt.

memoria, & fama illius diuturna.

C,Eidem

N

Se

Redemerunt fé m ffde virtutis.

4

Erexit nobis muros, €$c. ) Vide lib,

1

dem um

immunes przítiterunt ab omni labe

2. Efdre cap. 3.

üwr;'(gïhïi

impuri fzculi, & idololatris , dedi-

16. Nemo .... qualis Eroch)) Primo

fcilicet mundi fzculo ante diluvium.

iiï'?r.fü-*ï i

ti ftudio virtutis, in quo vixerunt,

f

ftrenue fideles Domino; & verz re-

17. &li natus .eJQ bamo.) Vel fenfus

«)V

livioni.

eft, Jofephum ab ipfa pueritia viri-

3. -dmplifrctmus.) Celebremus, or-

lem fapientiam habuiffe, vel a puero,

gictriti m

nemus laudibus , zgziffcemus , ut. eft

& ab ipfía nativitate natum fuiffe , ut

in Greco.

effet princeps fratrum, &c.

;j

Quaft ffgnum in dextera manu.

.) Re-

Firmamentum gentis.) dem eft,

jjech. D

quod paulo poft dicitur,'/fa££/zez-

fpicit locum Aggsi cap. 2. 24. ubi

habemus : .Affwmam te Zorobabel, &c.

tum populi:: Jofeph enim fratres fuos

idïï'ïf no*

& ponam te quaft ffgmaculum , quia elegi

cum familiis eorum aluit, & ftabili-

"

te, ponam te quafi annulum fignato-

vit in /Egypto.

[j ul

19. Of spfius vifitata funt.) Signi-

fntiam

rium mihi chariffimum, & quemfem-

j

, per in manibus meis gefto.

ficat uram c habitam oífium Jofeph,

Elfq & )9

14. JEfum filiwm Tofedec. ) Pontifi-

wt in uexit Ifraelis ex ZEgypto expor-

LIBRIECCLESIASTICI

848

-

4 (

*Geb.. - 107 Seth,, & Sem, apud homines gloriam"adepti iþnt: .&

d

T fuper omnem animam in origine Adam.

tiam jf

e^

2

I«

UO OAPUCE b

pifica

& Q

Simonis pontificis filii Onie praconia narrantmr . celeberrima :

in d

:

due gentes odi

o babite , €? tertia flulta, de Sfefi

;—:fiz'o

?E

Siracb bujus libri. auctore.

M

tofatut

I Mac 3 n

mon Onize filius, facerdos magnus , qui m vita fua fuf-

i2. 4.

SI

iU ,

2 Mac

fulfit domum , & in diebus fuis corroboravit templum.

^

2. 'Templi étiam altitudo ab ipfo fundata eft duplex

9 (

2

4

æ'difi Ca-

1o (

tio, & excelfi parietes templi.

*

3. In diebus ipfius emanaverunt putel

aquarum, & quafi

u.(

tollens

mare adimpleti funt fuper modum.

4 Qui

confüm

»

nl

tarentur in terram promiífam , quod

2. Teäpli enas: altitudo -«b zpfo fun-

13..]

a Moyfe factum eft. . Exod. 15. 19.

data eff.) In Greco, £v avre £3tue-

Praphetavertnt, 68c. ) Nempe quia

Auodg wdog OmAS» dva/)w,u.;wlr. osViACy

us

n£eí[)oNo» lee8. Quuodin bibliis Latinis

cum justa ejus predictionem, & exi-

j Cur

tus ex /E

pto. & offium ejus ela-

LXX. Interpretum Romz impreflis

?i peff

tio facta fit, ipfa offa declaraverunt

fic vertitur ; & 4b zpfo fundeta eff. al-

atCULt. a.

illum verum fuiffe Prophetam.

ztudo duplicis , reparatio excelfa ambi-

pfobus.

Zu$ rezpli.

Significatur Simeonem

19. Setb , && Sem, Efc. ) Sententia

$ m

eft, magnam quidem gloriam Seth,

fuffulfiffe, & corroboraffe templum;,

& civium

& Sem pios viros meritos fuiffe, &

quia templi fubftructiones , quibus

In [2/]/4(]

etiam confecutos ; fed tamen tmajo-

extrema fuftentabatur templi area,

iv v

a Chaldeis dilfipatas , a "orobabele

rem eíle gloriam Adami , omnium

Tnt per

primi parentis, & primz ftirpis hu-

-autem pretermiffas Simon '&difica-

3

li græþ,

inani generis.

vit.

» Stell,

Íp origine.

) In Greco eft, & «$

xríct1, im creaturas id eft, intér crea-

Duplex adifrcatto. ) Dicitur xdifica.

[ teg

tio, five altitudo duplex , quia tem-

tringheos

tos, homines fcilicet.

plum qua parte altiffimum fuit, non

filic*et

1.

pzon.) Duo fuerunt hujus nomi-

nifi 120. cubitorum fuit, fubftructio

nis Pontifices, & uterque pa-

aradice montis ad ejus verticem tre-

ls die],

) ärius fl

trem habuit nomine Oniam.

Hic

centorum, id eft, altior duplo, & eo

j 4

quem celebrat Ecclefiafticus eft Si-

amplius.

Nf'ml

mon fenior , qui cognominatus- eft

at

Wrifcus, non autem junior.

Parietes templi. ) 'l'emplum hic non

COlgrib

precife pro. ipfo templo, fed pro com-

75:4: [

Sacerdos zagnus.) Summus facer-

plexu omnium «dificiorum , porticu-

dos.

utm, arearum ad templum pertinen-

^£06. )u

suffulfte domum.) Idem eft cumeo,

tium fumitur.

'Wz [72 1

^ diej,,

quod additur explicationis caufa, &

arum. )

Tifey

sn: diebus. [mis. corroboraust femplum ,

3. Emau«vérunt putet 4qu

* atb

u

od fcilicet poft inftaurationem fa-

Putei aquis redundarunt, aqu

"

æflu &l-

uavmrem

g

am a Zorobabel coperat collabi,

bus inftauratis.

lj

fifn

CAPET.-L

$49'

hi&

4. Qui curavit gentem faam, & liberavit eam a perditione.

$. Qui praevaluit amplificare civitatem, qui adeptus eft glo-

riam in converfatione gentig: & inggrïefï'u:m domus, & atrii am-

plificavit.

6. Quafiftella matutina in medio nebulze, & quafi luna plena

?7'?'572(2 ,

in diebus fuis lucet.

4

il

7. Et quafi fol refulgens, fic ille effulfit in templo Dei.

$. Quafi arcus refulgens inter nebulas glorice . & quafi flos

faa fü-

rofarum in diebus vernis, & quafi lilia, quae funt in tranfitu

yplum,

aquae, & quafi thus redolens in diebus seftatis.

edifice

9. Quafi 1gnis effulgens, & thusardens in igne.

10. Quafi vas auzi folidum , ornatum omni lapide pretiofo.

& quaü

1r. Quafi oliva pullulans, & cypreffus in altitudinem fe ex-

tollens, in accipiendo ipfum ftolam glori&, & veftiri eum in

^

confümmationem: virtutis.

12. In afceníu altaris fan&i, gloriam dedit fan£titatisamictum.

jipfi f

13. In accipiendo autem partes de manu facerdotum , &

rà Ef

ipfe

L Ü

.T/t

|

M

4. Curavit gemtem fuam, tc.) Cu-

g« Tous ardens £m rgnt.) QUuod fua-

i La[ixlfs

impreüis

zam.geflit populiut Pontifex , & eum

veolentiam circumfpargit.

AM t:/)l (h,'

arcuit.à.peccatorum periculis ,

/

*

PI. de accipiendogp[mom ffolam glora)

pfibus.

& lah

Cum Pontificio indueretur ornatu.

eljt anl-

Simeonem

B. mpl

ufícare ciroitatem.) üomïbusgz

Feffivi eum i5 cxmfämr/zdtianem CORr-

mplit

& civium numero.

futis ) Cum veftirctur perfeo, &

In comver[atione gemtis) Inter fuos

confummato: illo orn:tu., qui facer-

: quibuï

rives verfando ,, & quz muneris fui

li are

dotalis , &.pontificalis virtutis, &

orghabee

erant perfecte adimplendo.

auctoritaris argumentum erat, & in

»

l ædifica'

lagre[fum. domus..). 'Fempli fcilicet.

ilgne"a

«

6.. Stella. matutina. ) Yaucifer..

T2. Gloriam dedir fenilstatis amittum.Yy

j ædiücï'

Áz :edio nebsis. ) lnter nebulas

Grece £OUEess mteifsoNg) dyyita u u-

yia tem

translucens, & emicans, calamitates

TO0G y. glorsficaruit amitlum. — fantiiratir,

Ícilicet populi.

ravitate , &^ modeftia inceffus ,. &

fuit, 001

vultus..

sbf

lo diebus: fuis.). Guibus pleno. orbe

Italice diceremus, Fece ezore

j U*

elarius fulget.

al abito famto.. Vulgatæ fenfus huic:

explicationi confentaneus effe poteft :

PlO-' & e

Nebulas glor:4.

j Nubes fþli:ndbreï,

fecit, ut amictus fanctus effet gloria..

& coloribus arcus gloriofas..

Cum enim facerdotes ,. verbi gratia ,.

i hi

cnon

Thus redolens. ) Im Greco eft, o

fané&te fe gerunt, jam eorum habitus,.

d yrü collt

& cultus ab eorüm. moribus accipit ;:

fiNacóg Nflays, ut germen thuris, five

; yoitict

tharifer, ut vertit. Vatablus.

ut fit. gloriofus..

perü'""]"'

la diebus eflatis.) 'Yunc enim thu-

13 In. acciprendo ,. ) Cum ipfe:

riferz arbores propter folis ardorem

acciperet. membra animalium immo-

qur

um-)

fuaviorem. odorem exhalant..

latorum offerenda , & imponenda.

"

Q

B;ä/. eum Com..Menoch. T. IF..

1?219 pP

850

LIBRI

ECGCEBESTASTICI

ipfe ftans Tuxta aram.

at

Et circa illum corona fratrum quafi

dum pe

plantatio cedri in monte Libano.

22, lh

14. Sic circa illum fleterunt quafi rami palmsee, & omnes

filit Aaron in gloria fua.

grega jor

I nomir

15. Oblatio autem Domini in manibus ipforum, coram omni

23. El

fynagogalírael: & confummatione fungens in ara, amplificare

pe

oblationem excelfi regis.

a E

16. Porrexit manum fuam in hbanone, & libavit de fan-

guine uv2e.

tern, q

nobifcun

17. Effudit in fundamento altaris odorem divinum excelfo

principi.

-

j$. D

bus noft

18. Tunc exclamaverunt filii Aar(m., in tubis produ&mbus

26. Cr

fonuerunt, & auditam fecerunt vocem magnam in memoriam

coram Deo.

libe

(

9. Du

I9. Tunc omnis populus Gmul properaverunt, & ceciderunt

in faciem fuper terram, adorare Dominum Deum fuum, &

quam od

dare preces omnipotenti Deo excelfo.

28. U

pulüs,

2C. Etamplificaverunt pfallentes in vocibus fuis, & in ma-

gna domo auCtus eft fonus fuavitatis pienus.

2I Et

NEmA Vs

21.- Hoy,

& honor

tari holocauftorum , ipfe erat ftans

v 12 fundamenta altaris. ) In pá-

Mung, /

juxta aram, quafi facerdos, & ponti-

vunento, fuper quod altare funda-

tl y j /[]/;7

tum e

42« 1n oni

fex Deo facrificaturus pro populo.

Corona fratrum. ) Sacerdotum , &

G dorezm dn*mum ) Praftantis vint.,

þel Ofnem

Levitarum circumftantium.

Exeelfo Principi.)

) Nimirum Deo.

Ddit'g

bened dtCens

Quaff plantatio cedrs, €$c.) Perinde,

18. Exclamaverunt.) CanenteS, &

ac cedrus procera in Libano ; circum

jübilantes.

Ilam Da

Produtlilibu:.) Kx argento in laml-

Quz popu

fe habens plantas cedrorum mino-

aüCtorem,

iutmn.

nas.producto formatis.

I4. Fiu arom.) Sacerdotes.

Ip memariam.) Ut Déus quafi fono

4 /45!15 ;

]0 1777

- In gloria füa. ) Glorlofo fuo ami&u

illo, & cantu excitetur, & memor

üitm bon

induti.

fit popull

I5 Oblatio antez Domini ; üc ) In

20. Amplifcaverunt. )

laudawerunt

Dtedicar

honorem fcilicet Domini.

H'secay , fcilicet Dominum , magni-

23 0rgt;

äem, qn

Confummat:ane fungens um ava , Grc.)

ficantes , & celebrantes illum.

Pontifex confummaturus facrlfïcmm,

'16/7: uf

- Inimagna domo. ) Yemplo, 2» z^t/cc

Tiüotg

,d»

& extremam illi manum impofiturus,

o:xw, i2 omaxima domo.

lice cell

ut ampliorem oblationi Dei excelfi

Fatlu: eft fonus, €c.) M ocibus mul-

vel ex vocum

tld]n rClh !

gloriam addat, extendit manum fuam

tlphcacls cantorum ;

d Qum lt

ad phxalam vino plenari, quam effun-

repercu! flipne, & echo ; aliqui enim

24 Dy

*

dens in pavimentum altaris ei libat.

pro , magna domo Yegunt. £v "nm £0

fanrl

À Qs

16. De fanguine wv« ) Vinum.

QXG, IPmaximo fmm

CAPET.L

851

L: qufi

aT. Et rag:ivit" populus Dominum excelfum in prece, ufque

dum perfectus eft honor Domini, & munus fuum perfecerunt.

& ottnes

22. 'Tunc defcendens , manus fuas extulit in omnem con-

gregationem filiorum Ifrael dare gloriam Deo a labiis fuis, &

m oni

in nomine ipfius gloriari.

tpiticire

23. Et iteravit orationem

fuam, volens þüendere virtutem

De:.

24. Et nunc orate De

.üm-omnilimz qui magna fecit in omni

: de fur-

terra, qui auxit dies noftros a ventre matris no

ftræ , & fecit

n excell

nobifcum fecundum fuam mifericordiam.

2$. Det nobis jucunditatem cordis, & fieri pacem in die-

bus noftris in Ifratl per dies fempiternos:

lu&tiibus

Jemoriam

26. Credere Iírael nobifcum effe

vDei mifericordiam , ut

liberet nos in diebus.fuis.

tertia autem non eif gens,

cidennt

27. Duas gentes Qdit anima mea :

quam oderim :

"

[uum, &

ir, & Philifibiim, & ftultus po-

28. Qui fedent in monte Se

1d

$.

&n

pulgs ; qui habitat jn Sichimi

Qesuesssans

Ppppp2

29. Do-

41 Et

21. Homer Domimi.) Sacrificium in

25. Crcderc'[,fr;:zel nobiféum effe. Dei

Dei honorem.

mifertcordiam. ) Ut fperem8S, nobis-

ij.) lr p

Munus füum,t6c.) Grece ?*.,S;ng;-

.que perfuadeamus adeífe nobis Dei

qiay, faum miifferium.

Ja

mifertcordiam.

r findi

Q2. 1p omnt comgregatiogem.) Su-

lLa diebus fuis. ) 1n diebus ejus , Si-

monis fcilicet Pontificis.

yntis vi

per omnem populi cctum.

Dare gloriam DGO.) Sacer

dos eh&m

Q7. Tertia autem noz efh. gent, quam

om Deo-

bene

diec

AL

ens populo, fimul dabat glo-

ederia.) ln Greco eft, terzía autem

anentel

riam Deo, quem bonorum omnium,

son eff gens , hoc eft digna nomine

que populo precabatqr? profitebatur

gentis, fcilicet Samaritani conflati

t luti

auéctorem.

ex variis gen:ibus.

Vide 4. Reg. 17.

4 labiis fuis. ) Labiis fuis.

n 24-

*

; uaü [n?

Inm nomine ipfips glorisri.) lllumque

29. Qui fedent sm

m Serr. ) Idu-

folum bonorum auctorem. agnofcere,

mai.

| & memM

& predicarc.

Srultus populus , qut babizat in Sichi-

m il

23. Oratzonem

fa. ) Benedi&tio-

8i5,) Samaritani Sichimitz, apud quos

nem, qua populo bene precabatur. -

in monte Garizim , qui eft juxta eo-

, AO

Volens offendere virtutem Dcfi.) Ut

rüm cívitat:m , templum, ut fic lo-

glu

ia

magis, ac magis oftenderet, & pu-

quar, fchifmaticum , Jerofolymitano

?0; 2 7(2

blice celebraret virtutem Dei, poten-

fimile conftruétum erat.

Hinc con-

tiam fcilicet ejus, bonitatem, & be-

troverfia de loco, in quo- oportebar

'oobus m

neficium in populum.

adcrare , quz inter Judeos erat, &

I e VOCU

Q4. Duxit dies noffros, &e. EE Aþ In-

Samaritanos. Joan.4. 20. Vide Jofe-

ïh ull €nim

fantia usque ad hanc xtatem addeus

hum lib. II. antiq. cap. 7. & g. &

D

1

"

"

-annis annos.

1

llbc IQ. CdP' I'

942

LIBRIECCL -'EVSQI—A'S TICI

2o9. Dottrinam

fapientige , ^& difciplinze fcripfit in- codice

7.

ifte Tefus filius Sirach Jerof. olymita, qui renovavit fapientiam

Y

&l

de corde fuo.

.30. Beatus, qui in iftis verfat

ur bonis: qui ponit ill.a'-iiä

Ii

corde fuo, fapiens erit femper.

Io.

31. S1 enim hzec fecerit, ad omnia valebit : quia lux Dei ;

ïnl'.

yelïigium ejus eft.

Il

CAPUT. LL

tiOMS

IÀ

Dei laus , exaltatio , €? gratiárum. a&io.

de m

n

"O

Ratio Jefu filii Sirach : Confitebor tibi; Domine rex,

& collaudabo te Deum falvatorem meum.

te de

nI i

2. Confitebor nomini tuo : quoniam adjutor ,

$

faCtus es mihi:

& prcaate-&or

linqu

rum.

3. Et liberafti corpus meum a perditione, alaqueo linguae

iniqua, & a labiis op

I5.

erantium mendacium : & in confpe&u

conte

aftantium fa&tus eft mihi adjutor.

4. Et liberafti me fecandum multitudinem mifericordise

[

nominis tui a tugientibus, praeparatis ad efcam ,

bulati

s. De manibus qucrentium animam meam , & de portis

1

i

tribulat

num, quae circumdederunt me :

labat,

6. A preffura flammzae.

medio

Non

qua circumdedit me, & in

buls;

ienis non fum æfcuatus.

7. De

T. 1

29. Renovavit [apientiam de corde [uo.)

Confizebor tibi. ) Laudabo te.-

.ï,pf?ï;

Q

Qui: prifcam veterum fapientiam pe-

3- d perditiene.) Ab interitu, amor-

'qu

ne obfoletam, & oblivioni datam de

te, circumventus fcilicet: calumniis ,

tlum

novo confcripfit, & ad mores for-

mandos edidit.

& falfis criminibus apud Ptolomz-

Rege

um Lagi, cum Jerufalem occupavit,

$ 1

30- Bzis 6c. ) Preceptis virtutum,

in qua Siracides vivebat.

& earum premiis.

A 14.71;60 Lnzgua im'yu

Gï'xcg

tricis.

A

4. ) Caïluxyniä-

fe hi

d

I. A omzia valeb;t.)

Ad lolmunia,,

davi)

qu& agenda illi occurrerint , fiet po-

1g con]petim aflantium.) Cum fteti

tens, « validus,

coram Rege multorum a&ancium CO-

9. 1

Quia lux Des veftigium gw ef. )

rona circundato.

puicht

l

Quia ambulat, & veftigia greffuum,

4. d rugtentibus praparatis ad efCam.)

tüs,

actionumque fuarum figit in luce le-

Qui me tanquam leonem lac

gis, & fapientie Dei.

. Sic. dicebat

vorare parabant.

erare, &

n

Chriftus; qui fequitur me, nom ambulat

tüame

S. nimam meam.) Mitam meam.

Inyoc

im o fenebris, fed lmäeä;',z' lumen vitt.

Dt

Joann. 9. 12.-

De portis trilulafion;;m.) Áb incurfuü

L.

tribulationum , quz in mequa 1 aper-

Ra510.) Hytmnus quo- Siracides

D?

^ Deo gratias agit, quod a peri-

tis portis irrumpebant.

Zen n

culis; & malisl?beratus T

UM a

)6. A preffara flazma. ) Ab acri tri«

jl

hh as ii d

CAPUT L.

855

Codice

. Dé altitudine ventris inferi &alingua coinqþïnatä,

entiam

4 verbo mendacii, a rege iniquo, & a lingua injuita.

8. Laudabi: ufque ad mortem anima mea Dominum.

la m

-9. Et vita mea appropinquans erat in inferno deorfum.- - '

1o. Circumdederunt me undique, & non erat qui adjuva-

x Dd 4

ret. Refpiciens eram ad adjutorium hominum, & non era:.

11. Memoratus fum mifericor

die? tuae, Doming9 & opera-

*

tionis tuze , quae a faeculo funt,

4.

12. Quoniam eruis fuftinentes te, Domine: &l

iberas e,csk

de manibus gentium.

t tet,

13. Exaltaíti fuper terram h

abxit.ationem meam: & promor-

te defluente deprecatus fum.

.

rot

eftot

I4. Invocavi Dominum patrem Domini

mei, ut non dere-

linqua: me in die tribula

donis meg, & in tempore fuperbo-

rum fine adjutorio.

z

]

Ingue

1s. Laudabo nomen tuu

m affidue , & collaudabo illud ia

xfpeu

confeffione, & exaudita eft oratio mea.

16. EC

icordid

Ppppp3

bulatione, quz me omniex parte val-

in terra fäpþlicem orationem . NiCATL.

Q pül*

(t$

labat, urebat, & cruciabat.

a terra fcilicet ad te, qui in fublimi

meatime

Noa fum aff uattts, ) Non fum atm-

habitas , direxi orationem

n mele

buftas, aut confumptus.

Videtur nofter pro l«ersíz» legiife

-

dxeriay, domum, familiam , domici-

De

H

De a/titudine weutris ipfer ) Ex

ipíis orei faucibus eripuifti me.

lium, habitationem, & fenfus erit :

u

Limgua comqQquimata , Ef-c'.') Im.p/u..ra

exaltafti habitationem meim, ut fci-

itu, amOr-

caluqyris

£alumniantium lingua.

licet in terra feliciter viverem, & glo-

riofe habitárem.

Rege /niquo. ) Ptolomzo.

Prolome

ocCHPAVif;

g. La*:;a'zz*!/-if usque ad mortem.) ln

Pro morte deflaente deprecatus fum.)

QGrzco. eft, nlo,/cy:as, 4pþraäinqadvit P

Grece eft, ón£o Suyars Dóseog $954-

fed nofter videtur legiffe, v»so6, Zaa-

S4y. id e& pro mortis Llberatzone d&pre—

Calumnit-

davit Mox DominsnmnonelítinGreco.

catas fum.

Nofter videturlegiffe non

9. Inferno deorfum. ) Morti, & fe-

2

poctec, fed feUotec, id eftflsxus. Vel

pulcliro.

poc.» Tumpfit pro flexs.

Mors deflu-

ptium 0*

1I. Opgeratiozts ?u2. ) Miferationis

ens eft, qug inftar fluminis homines

tu& , quam opere preftas.

fecuin rapit.

;dn!t/ff""')

I2. Safl/nentes te. ) Expectantes te,

I4. Dominum Patrem Domini mei.)

Patrem Metfiz.

Videtur aliquam

1c»/€Iaïf/ ;

tuamque ópem patienter, & cum fpe

invocantes.

fan&s 'Trinitatis notitiam habuiffe

g 1

De manibhus gentium.) Inüdehum

Siracides.

tuos perfequentiuin.

Jz tempore [uperkorum.) Cum fcili-

Áyincutid

3. Exeltafii faper tevram habitatio-

cet dominantur fuperbi.

1[18(1 aPCl"

;zem'mmm.) Ín Grxco eft, 05?5'7!/600'09

15: L:md:zäo,) &c, Ef Hy-)erba-

iab ig ixert/u» BS, ideft, exaltavi

ton , five inverius ordo, poiteiioE

p agi

LIBRI ECCï DSEA STICI

$54

16. Et liberaíti me de perditione J & e:mpuxfm me de tem-

pore iniquo.

Catl)

r7. Propterea confitebor: & laudem dicam t1b1, & benedi-

.cam nomml Domml

(

3j

-I8. Cum adhuc junior effem , priusquam obelrarem, qua&-

p

ee

fivi fapientiam palam in oratione mea.

^^

Ju

19. (1) Antetemplum poftulabam pro illa, & ufque in novif-

lea

la

fimisinquiram eam. (2) Et effloruit tamquam praecox uva,

20. Laetatum ePc cor meum 11'1 ea.

j

Ambulavit pes meus

1

um

iter re£tum, a juventute inveftigabam eam.

24

^5

21 Inclinavi modice aurem meam, & excepi illam.

velttz

. Multam inveni in meipfo fapxentlam

& multum pro-

j

;

:fem in ea.

E

De at

23. Danti mihi faplentlam dabo gloriam. -

24. Confiliatus fum efim, ut facerem 1llam zelatus fum

') i

bonum, & non confundar.

fira di

25. Cohu&aïa eft anima mea in illaJ & in faciendo eam

B

-confirmatus fum.

26. Manus meas extendiin aitum, (3) & mfiplentmm ejus

fün

luxi.

pio

J

ER

27. Ani-

confu

(1) Ante templum. Iz eair.. Sixz. legitur

ante tempus

3

(2) Et effloruit. Ip edz. Sixt. legitar :

& forebit.

Ihere

(3) Et iufipientiam ejus Juxi. Ip edit. Sixz. legitur :

& infapientia ejus 1u-

xit anima mea, & Ignamntzas meas illuminavit.

IF/P;

enim pars verficuli preponeanda eft

ad comparandam fapientiam

nam

am, (

priori, hoc modo, invocavi Domi-

vel modice inclinanti aures a/l (cO&I'I-

fïplent

num , & exand:ta eft ab eo |/ oratio

2 .

nam ejus excipiendam ftatim adeft.

mea, us laudabo, &c.

24. Con; li atus fwm enim, ut facerem

Teum,

16. Perd/tsone.) Interitu.

sllam.) Coqu:, decreyi illam mihi

17' 40;

Tempore iniquo. ) lx periculi pïpna

ityenj, :

occafione.

p aFaree

Zelatus um bonum. ) Kem bonam,

25 P.

19. Priuiqguam oberrarems ) Ante-

& praftantem optavi.

& fy

iple

quam feducerer per errores , & vitia.

Non coufundar. )

Non erit irrita,

A'm ü

Palam.) Grece '/rg'*puvog, aperfe ,

nec fruftrabitur me fpes-mea,

dio de

publice,.ex profeffo.

2s. Collatlata efd anima mea n HLs,

pientis

19. Pro illa. ) Co*npa;andd

& E uctatus fum cum occurrenti-

Obnosi;

bus difficultatibus , dum mihi illam

Inquiram.) Se&abor.

09 F

quormt tanguam pracox wva,) Prge

pararem.

chl àm

cox fapientie ftuditim eam mihi cito

Ia factendo eam conf;mdtu: foerz. )

tudll lec

admodum conciliavit.

Obfirmavi animum in ea acquirenda.

Sign ificat

r f

OI. lechmavi wedice. )

065. Extezdi im altum. ) ÀAd oran-

«X,Z-

non admoduim mnulto labore opu: effe

dum Deum.

IC: &

1« R!

CAPU'T LL

855

etem-

27. Animam

eatim.

vmea'm direxi ad illam, & in agnitione inveni

-

enedi-

28.Poffedi cumipfacor a

b initio:propter hoc non derelinquar.

29. Venter meus.conturbatus eft quaerendo illam : pro-

1 quæ

pterea bonam poffidebo poffetffionem.

-

novif

3o. Dedit mihi Dominus linguam me;*cedem meam: &in

ipía laudabo eum. -

UYà,

31. Appropiate a

d me indo&i, & congregate vos in do-

feus

mum difciplinge.

32.

u

id adhuc retardatis? & qui

d dicitis 1n his ?-wanimää

veítrae fitiunt veliementer.

d

33. Aperui os meum , & locutus fu

2 pm-

m D Compa'rat-ve ïobis fä—-

ne argento.

y fum

34.. Et collum veftrum fabjicite jugo, & fufcipiat anima ve«

ftra difciplinam: in proximo eft enim invenire eam.

-35s. Videte oculis veftris , quia modicum laboravi, & in-

]o eäm

veni mihi multam requiem.

x

,

46. Affumite difciplinam in multo numero argenti, & co-

meu

piofum aurum poffidete in ea.

5non

37. Lsetetur anima veftra in mifericordia ejus , &

", Àfi

confundemini in laude ipfius.

j

1/

38. Operamini opus veftrum ante tempus, & dabit vobis

mercedem veftram in tempore fuo.-r

| us

Infipientiam ejus luxi. ) Inüpienti-

Quid dicitis in bis? Quid dicitis fu-

am, & tenebras anim&e meg nondum

per his.

Italice diceremus, chbe dize

fapientia illuftrate.

di quefla cofa ?. quafi diceretur, quid

j dodri-

27. dnimam meam. ) Defiderium

tandem ftatuitis?

| adelt

meum,.

A nima 'U;-/?ræ,, f)'"c.) Cum aridi fitis,

, f,;cfrfm

In agnitione invent eam.) Agnovi,

& fine fapientia, & illam etiam fitia-

um i

inyeni, & tenui eam.

tis, cur aquas fapientiz falutaris non

298. Pofedi cum ip[a cor. ) Cordatus,

expetitis ?

; bonatts

& fapiens fa&us fum. .

84 Io proximo. ) Facile, non multo

Non derelizquar.) Sapientim prafi-

negotio.

jt ii

dio deftitutus non ero; non enim fa-

Quafi

Lll

36; In zemlto numero argenti-)

pieritiz bonum f(x)rtun/æ cafibus' eft

obnoxium,

màgnum argenti pondus ; «quivalet

7] /;g ;[Il(!

enim magno argenti, velauri thefau-

n

2

Venter meus, 68c.) Cor, & vi-

ro, vel, que fecum fert divitias.

jb m

fcera mea defiderio, cura, & folici-

tudine conturbata funt, dum laboriofe

37. I mzferic,ardi;z eju:, &f'c, ) Grece

i

H

eft Zvr8 , non «vr5c, itaque ad Deum

u hm )

fe&or fapientiam.

^

referendum eft, in mifericordia Dei.

[ Ui'fen &

d

O. Linguam, €7c.) Erudit

am kfci-

'ld orag

licet, & eloquentem.

38. dute teimpu. ) Mature, & fos

32. Retnr:(azi;-. ) Moras nectitis

Jicite. ;

*

*

E

m

-

E

*

"

e

*

N

E

*

-

*

"e

z

do

k

- 9

^ ^

CM

"L

U

$x

J

d

-

23

r

es

E

"

Ls

uf

Y

E

j

h

»

IN

SS

u

"

E a

:

tsf

b

As

UA

E .wæ&,

7

RO

hs.

gá

bso-

M

-*l

— d

"*

"

EX

m

g

4f

a

]

Wt

—

,73 -

-

-

"

—

z

r

E

[

a

z

m

LX

h.

i od

u f

d

M

R

ENS

g

T

Ll

.

N

2

z

i

N

7,

»

^ E

n

at

25

j

m

X

w

——

4

e

m

-

OU

.-.N,K.x.

*

RAU

5

j

Ug

-a

E

5

4

E

uic

3-

d

a

"

Ed

1

ca

x

EUR

d

r

um

n

À

T.

w

b an

Á

i

u

N

b

r .

m

-

z

-

AE

AN

m

PA

A

72

-

»

Es

z

etnes n

,

u

—— RB

E

t

Ws

Ed

e

C

3 M

X

*

"

-

-

D

s

d

-

2

.

—

Es

X

æ.sm«

v&?

E

j/4

AE

s

RA

d

x*

T

aE

-

-

i

*

x

g

À

T2

ia

d

i

d

Go 4

*

i

"n

) p

B

i

3

*

e

hs

E

59

D

*s

er

Fïæ

-3

. d

AU

/

E

S

F

&

iB

"P

-

g

J

n

u

N

E

Xs

"peed

p

ia

E

vj

D

a

X*

ha

ER

RNN

-

x

E

d

;

m

—

UER

p

TW

A

2

-

j

"P

[

M

-

"

d

j

t i?

d

[

:

v

"^

P^

M

a

d

"

-

3

M

"

*

$

E

*

du

Es

x

x

d

4

g

s

J

EE

E

N

[

Y

"

d

U

i

d

.

7

p

s

T

AE

x

x

W

5

a

A

us

b

Es

(

chb

à

"x

b

2

1

".

i

o

E

x

N

x

a

5

i

a

T

n

2

N

Core d

-]

fta

E

Jw

n

m

M

u

SSM

N

J

N

(à

s

.u

^

&

x

h

*

4

N

ros

E

E

E7

Á

.».m L

L:

*

»

^

N

N

d

D

N

XTNME

Jaer ais

a

MC

NG

u

-

EC

RA

d

N

ov

x

$5

N

N

s

$

PL

*s

T

E

^

a^

x

ÀN

-

SNS

3

6

GN

-

À

g

sE

iE

7 af,

5

s

TM

A

T

s

*

i

*

A

N

m

2

4

N

*-

d

N

*hits.

La

*

i

i

"

xX

-

-—

um

uwngu

x /(a

E EEE

à

*

E.

m

i

N

N

—

j

,w

As

w

r

*

E

m

E

UM

L.

C -

d

F

o u

z

T

"

*

tl

*

$

*X

s*

r

z

.

o

m

2

n

w .

2

d

w

P

*

"

E

*

A

&

hs.

m5 18

[

P

»

,/ ?

!

OO

ib

a

X d

d

(

:..æ 4

&

x

.Ia.—

v

d

v

2

W

w

R

2

zs

E

t*

zk

m

hi

a

ROE

g

.«,

:

us

d

$

a

»

ss

X

-

a

3

i

$-

-

n

oX

E:

X

u

/kl

D

T

3

Id

À

ES

3

".

ss

»

N

*

n

/.NI

8

d

jON

D

w

N

-

"

N

o

b

As

x

2

[4"7

BN

MVC

54

b

»

i

Y

N

d

23

D.

"

IN

^gl

$

h

i

u

n

E

«M

j

1

s

m

*

us

5

S

,

f.

W

2

w

:j

42

...'wy

D

X

SES

Ü

Y

X

in

s

he

3

o

rf

- æ U

n

$us

*

.

ii

h.

MO

4

a

N

A

U

s

MC

-

*

j4

T.

1

E.

d

:

A

N

.

J

E

E

35«

E

$s

"

?

;

u

$s

»

a

4

S

À

2*

&

h

Y

"

r^

L

o

d

£

'w..

RA

»

UE

R

2 *4

p

.

E d

[

(

J

L2.]

4&'-

j

1N

p

$-

L

7

)e

*s

*

..?J

X*

*

DN

3

d

*

d

4,

*

M.

*

t

TA

)

[

4«

»

3

u o

Es

^

l

j

i

n

Hf

d

du

)

u E

Es

s s

j

E DO

&

—

?

2v

ho

d

E

p

x

E

las

"

"ET.

——

:

Em

——

ÉL

E. dH

w —— — MY TC

OOT RSMRRRCERIRRRENR

a i

"o

E -

u

N

AW

--

ERE - 0 T LT

Q

u- BA

——

s a

E

M M ALU

E

M

MM

po€e

—

Exx

WE

p

E ——

u

i

W

M

$x

"m

x.g

o RE RAURU

—

d

FA J

T -

/'JJ

iÁ4

n

k x

— 79

N

Ligdio MR AMEIRS z

N

N

x*

by

z u-

—— $

a^

u r d

a

: «

— —

a

——5

z o

E

asl EPT o

—

U

——

—

m

r ibo um "ERE ,

""mAX—— —

l,

SODSGNE E

Ra U

^

e, t

xa

—

h

W i.'

"

x*;!. ,..l

*

a.

W.

X

v

DN

s

LU

*0

'i

P

N

;

.

i

r

,

&

N

"

/

*

W

m

j

g

9N

r

Es

&Xx

at t

e

N

'!

N

4

)l

* -—. i&

x

m

//

l"' .

^

d

*

L.

m )

"

xxx

//

"d

W.«

D]

|

"

f

UNDN

/

^$

NSN

hss

7

/

w«

-

lus

Kxx

f

e,4

;

Bu m

/

$"

u

p

n.

.Q

i

-

?j

A

—K

,

- / ^

/

/

E

im.

/

::

b

"«

L

/

;

//

[

É

m

:;

d

4

$

$

t

L

",

/

I"

diP—

'-/

L.

-'

P. ]

i

—

^

d

P

d

21

2

ü

t

/

.v

z

|

e*

,S

-

-

d

^

LE

L

,

)9

E

w . d

j

n

W

.-

if s

197

u

:

-— ^

jf

L

æc,

[*

Á

L

F

N

d

9-

d

"

)

H//

A

i

" .

4 »

N

EC .

—

,ap 4

«

.

)» '6

2

:

(2 À

e $

5

*

b

[

".

]!

F

9 o

4

p

41

* s

*

.xi

x

,

/

V *

«t

249

L /J

Y

89

À

3

u d /

/

d

2

?*

u

LÉ

x

W P

C d

p

,

M

2

,it

v.

(.. *

4';/;

*

77

^

m l

?

ll

Á

"

u-

45

f

x

»

u

o

",

d

/';1

Ó

f

*

"

f

(

?*

,

/

A

?

//

u

N

N

*

L

d

*

yq Y

(/

)

;

j

*

-

?

M

—

P d

*

D

SA *

Y

IN/ / w

pl

E

A

g

'-I

*

£^

j

^

à

N

*^lK-

7À

?

LIT

/r

£*

j

£,

w

"

.!

i À

2 f

1

L

i

p p

,/

Z

£

8

4

M

f/

,*

N

N

u

'.5'

sj£

,(i

U

/

Z

(

5

a

4

Á

*

Pa

Á

A

x

!

u.,*ïl

5

$g*

/

;t

Y

n

x

$;

^

1

4(

]

j

$um

uN

j

AT

tltl

&6*

f

/

NS

us

A

&

j

:

!

u^

m i as

x*x

»

XV

E.

,O

N

m s

p*

,

)

$

/

^;

f"

)/

d

b

äw

b

EE -

A .

AW :

Z

d

*

z

E

T

-

k**'*?

d

od

s

"s

M

.-jææm

DO

W

Vi wyg».»ïäm*«-&—:.»n)æï &i

rf ii

ts

2 t

phs

x

as

x*

—

-

.«H

z

Mu

B

n

E

Z

.

-

—

EV

smf

iv

Ms o

R

W

A

ET

Z

v

ag t

3

x

DC

D

A.

l ao A

-

d

86

ideo p

r

E. w

A

La

i a

PU

B

A w

x«&unli),

E

um

$us

a

m

qede

-

qum

E

RRM

z

M

od

»

AX

P

s

X

i

M

ULH

U

DN

K

s

i

AE

z

m

^ o

ul

*

n

x

A

D

s

j

"n o

d

ET

j

X

353

t

r

A.

AXeN

a ..A.m..

aæhw

Ls

A

b

EX

AXl

at

P

Q6 EAC

ET

um

T

A

R

W

A

wetES

u

EM

UR

N

L.

"

p a Ua

*je,

u

s

A

N

UE

AR

NDR

RU ER Is

2

DX

Bs

.

m

A

d

EM

ridee

2

s

*

g

:

A

m

p

Hoddic

a

sE

i

V

(rS.rHK».. »X../

d

n

x

H

r Pa

A

zw,.

us

A

:

jf

A

M^

.

5

d

X

z

f d QU

"

2 05 0 d

o

X

A

251

u-

v

$O.

i r

n u-

AA

WM-..,P

A ia

x

ER

m

Dd

AMAT

c

i

p»)

MU

i,

A.

M

5

É

.

M

fge-

AE

E

yt

Ya

23

A

u)

"-

a

PA

RUP

jl

m5

z

aw

o«

o

i

j

.

E

A d

,J..&ï

M.

h-

s

us

&

LP Qd

m

z

Ls

d

0

3

aC

5

r

N

E

AE

ia

m

.

p

T 2P.

*

s

U

E

Mu

6s

Dd

A

[

PO

d.

n

i

Ws

A

x

U

Cs

Ed

23

-

d

s

T

2

m

o

f

d

$

AE

E

As

E

M

P

E

I

-s

a

*

P

Es

-

D

x

-

4

P

As

s

zwnu

C

A

U

rE

3*

.

E

..Fn

p

w

Ti

2

2U

L

J

x

"

77

*

vow

s

ROE

395

A

DA

D

x

p

AE

x

d

TA

i5

x

z

2l

r

s

-

—

m

-

E G.

ne

p

ais

r

T

M r

UE

E

ts

E

A

a

E

sE

-

du

La

pbr.

DN

d

r* s

2

E

2

i

cte

*

z

35

x

b

L

z

e

v

dupo"

D

EU

E

V.

&u&

-»u

X

[

aE

"

»

".

$

o

D

5

d

A

T

s

£s

^

*

M

as

5j

8

S

a

vl

jà

p

xs;

$

r

ial

L

"4

du

x

^

X

p

g.

A

£

z

s

3

R

*s

J hag o

es

dey LAX

»

Ti

d

v

o

ii g

k

a«

R PT

s. um

J d s

EY

.;

Y

f

BIBLIA

( CID

Ifis,

W

quat

OSUDC R M

19

CVM

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

g

Tir

16

P.MENOCHII E $.J

15

ä

D M

COMMENTARIIS

EDITIO NOFITLER 4SEFISA

E

VE ( m E ( um m n us um u) um a a

Ana

T

n, fel

*e Füt

2

TOMVS. IV

2

um if

b

CO. N- T.IN E N 95

em

ml

gc &

Li233vM PSALMORVM

CANTICVM CANTICORVM

j vert Ü

PROVERBIA SALOMONIS

LIBRVM SAPIENTIAE

gp;ef

ECCLESIASTEN

ECCLESIASTICVM

k

mv b UTO RO

!

Be

VIENNIAEOAWwSITIRTAE

ä

Tïms ET SVMTIBVS JoaN. THoMaxg TRATTNER ,

CAES

REG

MAJ. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE

MDCCL V.

,—.XM Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com