12A11700-3_4-2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Continens Librvm Psalmorvm, Proverbia Salomonis, Ecclesiasten, Canticvm Canticorvm, Librvm Sapientiae, Ecclesiasticvm Menochio, Giovanni Stefano d- - — S ORE s T. il p b R ia s - m D — — N t u i La m ENS N n s vt i g : M t $s a x eE a [ N- L. p 3 - . x 2 s N : E w x h. E 23 T g x n j A * *E L L d GU cu — j * E . ATUN b LC u d z i x d La . W& x e s A ^E - - s AE YR B AE r - RUAL a a d s d encs i EU a A N M AO N O j As m ts m [2 2 * E d U. N av o N - p um z * -- - b "^ x É $ U. iyvtE d a us RT. a E 3 TE * r MR 230 e ccnaemi n us x A* EC " D x * AS $ A t P A s s h d u "h Ms x E Est Dd «1 As « X i. E » J 74 x A od -s " db e ia z um s - - -,.r Es d) x " At - "* $ : E X 4 p E 5 n i -t ïw:u 2 ZH d e: M. AE 3 E * A /m s. n p - * E - r - : x ES (s as R : M - » d - 28 st s E Pa 0s u * P s E spaf $ iv M i R . a rus E 5 * [ r B x $ d g P m : 3 La 1 m - z Ts W es i E A du X Wu p j $ J 5 Es 2 u » d eS w M EC ,U 4* €e 3 * UE Y E . TX d v & E $s * - u* EM x ü p * v A 3. d RY SR A .W W E TEb) £5 VE ". z S EY 2 - Ed & pE 3* D s 1 s., 53 VN * W R z & E. ex 9 UP TA : N m u E r COEA : * E - CU a. *s R« EY d x x aM d - E A u * * ER PA .: w 3 Y* M x 5 &T EX ^ .M a mw. JpALtwy mer Og hs P * j Ms 5 E 21 d. n MO z E Cs E v A i æw iv J;. & OM Ls A. Yoxx W. $ $ * E. 3 H T ^ z R m Eu zi z. n AR s AE E Q x* s "r . . r ..H. À d * E d * x M. TM es MF n «- « g x 1515 E od * : " P .n., AA a s * u A d YUs L d At AE g m T n N As x Ws EE s D d E » ss n r z X g s E PA : z P A. X E la Y - N z x 7 B EX £s L. Ms z ^i w E ECS i oU v z RD ^ R — &v s 2 L co E Zs as s P D ^ A 3 As n 3. n $ Y T 2 E MO AAE z a d u M MA »d * d a .W N 2 - U 6 TA E r - A p t P. - ( p es La Y ^ z s d »: - 5 LE És 5 * e G s i2 x s '.w.n.v d n 2* : v d A 4,, t 9- E ^ as i * u d Es i E m M DN - Rs sw p ) * -s RAT AE L. É B DX p ^i " & *s s R A : V * . 2 .u,, k m A E E d. 2 P. 4 x DA aR t i ET d r À r D5 a at d J E o . A pE I um m x t p z T - du vX J : s N TE * ^ : xe d E 2 xX - E s . i pé & s db Vr (*5 E » :À z - n xv xX AX z o UE El u s 2 » " ) ? d AT j x d UA e 2 E Pa . ä&. A - E s Es Á .,VG.WM H db N zP j "4 2 & 2 d & M VE r - 5 a a aE d m M * EE v d du j T * W DT & T i5 L — . et wk E s INS ; u DN " A T D " n P5 cS C *s - - E a STUN i L d x E E nE usl z ?är m; T BA E ( l - 42 . . u $ 455 u ME ag £s 2 ECS M b b N T* t R - "d m ^ d ii Y ES Ym d i. * s m : 3 - u s i* s A m n n p r P T L " ss BR o Bo i P i L - Ó m z i K d « 2 j X g« s d A 3 u z ? 2 E " n - V " h a L AU EU x * i V u Y NI d 2 f 5 B g a j al x v /. p al 2 qem n pen d j2 41 [ o M QUX : j M * s T : M w a r x E " RP AD "PA M Pect S P(Wv( i 2 NG e»ss iE L d " us CA R «« u E u yy a CY Jus $s v A ERE Y s z d 7B E t « J u P E o 2 vt 2 " p , W 2 s u "r z T fs s * L,æwä , v d A, 3 ^ d Z i 7 n. C s XEPGR. I Aj ts F M i o« T H m Bo o^f * G .m - i w n m u 4 L "o L5 g. u a &r.,... ; [* d at z ^i "i b $i $ EH * d as Y d dafes 4 jout 2 "" Mu b zi 21 Y x . ltl « Iu 2 m x cES m u pUne n nE T d 2 o gt d v X VET m E v ao 43 E s 3 . r RA j a. je n 2 25 af n 2 - 155 CEO WA f 5 DA ; ä&h/ E - d A us HU u H PT EUR TE r t a 2 hs at - " AO v uj sss " . " . "d A MR u a 2j aE u u T d UM t " vt u Af ( gf N $s fX - $* N- n R A Es a s w $ n " $s K ors v M 651 a .MV. n ^. É h u e n u o t s R KC d Va j f ld u Hs z a d r d u a - Al ETU La M b fu. r Dd )j koePse. d po LU p RI N Es I ,h 3 P d ,a K d Pa zi P 4 Ts b dC 3 A i P u N i AC D "h M:WLK« c ...M z u - v aE / CL LE n i od f É - . t &t h D 7 B E * m J q d e r J 5 lat DAT D2 "i J5 z , zi D »W*m n E Qu abf N t g £* 2 T p " z & t o 45 jl A N m dT E L i L Ed s B E o p PT R À n M&nq wmw. * * r d* 2 i 2j u A d r A d - ag 26 ao hd- 7 u r 1. 2 .cmwf P a La de v — x as u d aE era o Dd / dl A r e o o « pf z a ais J m at al 25 E P E if Y D I - d -- 2 at EE A URH p T E W n . ia s irige p z . * " ARRTU p AREMEMS, Nl E s s. 4 ts u- EE j . r L N DK 7 pnai [ IN i x 3 ao d ass ERSUS As DMRT Qu u) iNS R o2 JIETPST pI pf $ s zi t T. D L N s m PA r RL C ia - m — ponc D] ec d 2 g . * vtl A — ais än.eu.- m auegq7 Is j od x 2 ho AR AU 21 " r TE N X Z "d -- | hN l VT - T', xx yixt z — TA T PA £^ X u UM ^ ss R. l 4. /'-:"—— II menaID h: N * MÓ A — M» E — — ) -— CUR , m um m - * m [ N / -- m -—ECGC " p & 4 N T a -N n N H "Rs .- ia A PT d -* eg]« .ä) ! 74 ER U v N 36 . il Ms o « [ f z - [ fs | N r r d * VE '/E of Ai,,lez7' C d 'l" N .u E ) g7 ,. 2j —: ^ SNNN ". p 21 N sf "4 ; / U ig' , // u N !y k.' gx' N pZ r Z / v* P« s t " —— 9. ? L 74 Pv L - w Qï i r d ; N N A WN Pi - m N p 4 P d M —— p tm- 5; «;—-* bS i m N - « —-: W ,/ääzï:;feäii-r" - N SN 4 —— a—JóÓÁ—— Á NT I - lab »: LI - pm r b Q us 9- d "m x *: - ;s ..x - v . dÀ * w Y Á s i RCS N——: ^A MÉA- * M L - U : A " yi d wv l A N v ; J z Ts — hN s "w -',l,l' -* R. NN N w 1 '——ä N (v Y - - W M REO XXx / TT EE a. N .Q.' N x W | 177 Il - NX ho RUl /A, ! Z r s Z u — — M. A N D D. QUNE g xu // ,/,' : g, — À BN 4 55 - * ä od A i R. 3j "$h ,/ "a d s d —. l ?, Y 4 od — :a 8 L '6, f»f , u 2 M s£- '/1/6 — :', - P d as /;// E 4 d — '. £, r ///// s u N 2 d f : ;-- R N xxxx N hs XK * j/ü/ w d du *Li Y E N. '- P $ -0 p T. L odl a N —— £ g—' -.*x, ; DP e , N12«509480147 021 o T m .1 LO d -9 - i BSS '/ T a i ia r j Á ka "7 has m QUOAV Z 2 d Z p od UB Tübingen 7 i : - $ d s D nsntiii: N [ — — — B- SN , -- -x*x - LA e.€ m m m Ws — - — U ? É '- f/ d u^ L P us ,;-' 9. hm D a li m um ^ ",( f !*g í ii : ! -7 7À m ii Va *l/,/ L // ,/ MR | CNQ NS r ll// : -; 5 h 4 ;/l | 3 ) P ERE k: P A w w — m .14 ..,, E. ïl.xk -— —— - 7 d i 71 — xNxX * M P — "E M /4 27 WE - - 5j »^ EU du 7- ^6 p P XNX E A Yi EM - - «l E 2 2 9. — —X L3 L // E .Wm&ï NY OM N fd/ *€ VA " L d ..d* e » u h.. b NONN x owg * E * h] / *y bw " r wf . du ' N TE* R d -x .h ... " aC :a. VN - El x 2 s Ssxx N P* H tl. .,. Va n M [ u * d. J 3- X -* $ M OR P L: E d $ - -. l — * — um * d J 64 —— á NS " -us i hn m d M N N —— o r HH hx p ANS // N I.- / x.. N — E ? j N w N - m .IMI - , " l- h. , À " " Es P ORUROA q,,, T 7 xubx. X x—. É —É OM N PA À g / 24 E * uN hu.x N i. dÀ U à N x..& u- . m Ps ..,.,, 1 xxx.ïï 'J-.. li — L A Ü z ETE H ', AA P " .»l'. s " ANS SN .-. Q * '- n | MA — E d ...0:![? ) 6 t Y E * N 1 y a ,: o - m $. s 1* ( U . T5 Y ^ " N NX w h DW D* a n z. A ONSCSSE A* 99 .. $ dÀ d N ^R * po EO M / X | NSS m w P x ; G. M.' v* j Y N E D N N ä, m * IH. N OU 5 ia /, à M 4 i iM l 3. D 9 VWU C . & l .U. CR [ p * " N * e? -* j N BNN RE 2* Shà, 9 ] E o. WU N NU sis $x E D* Il' * 5 é / S b B. I) PA j S ! ho UM at x.x E, e2-. RC W " ,'/ » * H x IN í //, N* w w iEX W, j ; Y B 3 l $. V Xx ro 4 i ,.,, / N N* a* l ^ f, .N /N A N Y XX j ; ö. , ; CO Hr » NY 4 L A. 3N | ) / AN /l N j AhN '/ d U *« i i j —u 45 i N g 1 NSOW // h n b 4 * $ ^ J x //, 9 N w N 3 j K $^* t M t NN EL ' H E í(/4 8 E : N | "ag 4 *xx ; " u ( .* DO d d £5 —.- -— 2 N N "Y b $)f M um - N 4// Ó UP * j - ^C t Lv d ? ä " X N -N N r N ! W f * M. / E | w [ d A NS hCY Ws - ! .*», N x— U v "o* æ/ D Y 2 N N B : ia h Y * ää N U NI TA * ,.x'd.- 2:d 1 N NA n/l À r d j . H, 2 : w E a j N E y Eb t . p Q* N ..Hþh - X mX E M x MY . v VN ais Y M aA aa : ] h. N - J Il BIB LX ?'m lI$ r SACRA CVM P.MENOCHII E 3. J COMMENTARIIS EDITIO NOFITER - KEFLS A ul A EE m us ) um ass ) ERE - ERE GE ) REU ERE ) st2 feu ur q OM VSs- IY In C ONÀM.I.I. N-E N n ( Li13RvM PSALMORVM CANTICVM CANTICORVM 1Ü PROVERBIA SALOMONIS LIBRVM SAPIENTIAE J ECCLESIASTEN ECCLESIASTICVM a : TEN: VIENN A|E-AVSTRTAE TvPIs ET SvMTIBVS JoaN. THoMag TRATTNER , CAES. REC MAJ. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE MDCCLV z n eea ! — £. 025 1» EX b d r d £ÉP—— [ nce. r — — — MABNOEE ir LAE LE Whurdwïü.fh.w& E5 x nbm T CaA.8 E c e -T r £. h.uræ Á — w c - £—E Mw & - 09 Zz— e£ [DYBE R PSALMORU - PSALMUS L l. Eatus vit, qui'nön abiit in confilio impiorum, & in via peccatorum non ftetit : & in cathedra pefüilentize non fedit. 2.* Sed in lege Domini voluntas ejus, & in lege ejus * Jot. : NU meditabitur die, ac no&e. E*b bet generatim dicatur, ex quo factum, Eztus. ) I*Iebt*l.. Í"»w zfere, Pa- ut vocem Hebream aliter fint inter- gninus & alii vertunt, Beatitu- pretati; nam LXX. Ae«4óv. poffilentem, dines, quafi dicat, multis modis effe beatum eum, qui, qu& füb- aut utepuQowo» fuüperbum . verterunt ; Aquilas eyAcvasqv deriforem, Symma. duntur, praftare ftudet. Alii, quos fequitur Bellarmin. putant vocem il- chus«éziDSizzv impofforem , quinta & lam eífe indeclinabilem, & fignificare fexta editio ïæp:x'voyov iniquum , feu tum beatum, tum beatitudinem. legeg transgredientem. "res hoc verfu Non abit im conflio impiorum.) Non notantur pradus male viventium, fci- eft fecutus confilia impiorum. licet eorum , qui incipiunt, qui per- lmpiorum.) Impii proprie dicuntur ftant, & eorum, qui plane jam in contemptores Dei, & religionis, qui mala vita acquiefcunt , abeunt, ftant, Deum non colunt, vel plures colunt fedent. Ejeganter Joachimus Hoppe- in Hebraic. t»ywym refcbaim, que rus gradationem hanc his verbis ex- vox inquietos animo, & confcientia prefht : ddmirabilis gradatzo , qua per fignificat, quafi inconflantes in fide, tres quafi gradus a malo receditur nempe & religione. xonm abeundo , duod fupseflionis eff ; mom Ín wia peccatorum mom fletit.) Non flando, quod deleflationis j mom fedendo, inftitit viam, per quam peccatores, & quod eonfenfus. Ip confilio, quod principii impii ambulant, nec eos fecutus elt. efo ; im vid , quod progreffronis 3 6 n cae E repetitio, fed aliis verbis, prioris Fbedra , quod perfeilionis, kmpiorum, qui hemiftichii. male de Deo fentiupt'$ peccatorum , qui - In cathedra pefüilentie.) ln confeffu male erga fe agunt 3. €9. deriforum, qui pro- impiorum, & peccatorum, quorum ximum.Ledumt, peftilens eft confuetudo, cum rectam 2..]n lege Domini,) Præceptis DO;- fidem, & bonos mores corrumpat. tnini. Pefiilentie.) Yn Hebr. eft -u5 7- Voluptas ejus.) V oluptas, deleGatio, zim, Deriforum 5 fed fenfus idem efít; ftudium, defiderium, negotium, amor, & propenfio, nam nulla deterior eft peflilentia; quam deridere legem Dei, & cos, qui jufte, Meditabitur.) Se exercebit, cogït;- & pie vivereftudent, quamquam etiam tione fcilicet, voce, & opere; hocenim ip lez ab FHlebrgis, & ^o(408 peffilens Latina vox, Graca etiam &4eAsTáctp a LXX. interpretibus fceleratus quili- & Hebraa r /rghe figmificant. Bibl, cum Com. Menoch. T. IV, - E - ^ LIBRIPSALMORUM * er d Eterit tamquam lignum, quod'pïantatüän eft fecus Acïeeuf»»- ady 17. $ fus aquarum, quod fru&tum fuum dabit in tempore fuo. 4. Et folium ejus non * d/efiuet:3 & omnia, quacumque fa?ïety profperabuntur. pui $. Non ficimpii, non fic: fed tamquam pul vis, quem pröw bit jicit ventus a facie terrae. 6. Ideo non refurgent impii ;n judicio : neque peccator"es tür in concilio juftorum. 7. Quoniam novit Domin us viam juftorum : & iter impio- f rum peribit. PSALMUS IL i ^ 1 funt 1nania? 4 öïf;l i. Q'Uare fremuerunt gentes, & p?puïi meditat 2. Aíli- Til Joi 3. Lignum.) iMrbor. Hebrai enim fequentibus, hoc fenfu: Merito non arbores zv y ez» ligna appellant. refurgent, &c. qiüia viam juftorum 1'7'24 Secus decurfus aquarum. ) . Wadem novit Dominus, non autem impio- metaphora utitur Jerem. c. 17. $. cum rum, fed potius illam odit, & exe- ait: Et erzt quafü lignum, quod tran[- cratur. 4 €01 In Concilio.-). Concilium hic cætu&;g plentatur fiper aquas , quod. ad bumorem mitlit vadices fias, (5 non timel:;'t, cum & congregationem fignificat , -& per & venerit &ffus. Et erit. folium ejus viride, c. fcribi debet ,'ut Elebreo m4y 2«- 10» &6 n tempore . fiecitatis mom erit folicitum, datb refpondeat, Verfu primo fcriben- [ eec aliquamde definet- facere fructum. dum per s. Eit enim alia vox yxy 4. Folium ejus nom defluet.) Sunt enim bazatb, etfi Graece fit eadem vox licet Tk aliqua arbores fru&ifere, quarum fo- ambigua Q gAx. lu lià autumno decidunt , alie, qu& co- 6. Novit Dominus viam juftorum.) Pro- marum honorem femper retinent, ut bat Dominus vias juftorum , hoc eft, yl pinus, palma, olea: his juftum com- parat David. mores, & agendi, vivendique ratio- Bene etiam tiu ut nem, quam fequuntur. k Tesqwam pulvis.) Sicut gzluma, fortunat, & muneratur, ltalice dici- ful vertit Pagninus; nam vox llebraica mus, Ricano/äcre. ) "nóz proprie paleam fignificat mi- Peribit.) Infelicem , & infauftum eh nutiffimam & leviffimam, quam facile exitum fortietur : iter hocq ig exitium lQ ventus raptat, quales fünt aceres, glu- impios ducet. tn ma, & alia hujusmodi quifquili&. $. ldeo nom refürgent impii im judicio L, fj Remuerunt. ) Aliqui Hebrzum juflorum.) INon fefe offerent, non eri- "(s regefca vertunt, congrega- qu gent caput, non audebunt prodire co- E ram Dei tribunali. Vel, non con- bant fe , alii, tumultuate funt gentes. Gentes.) Nox Hebrea p»*3i gem tur fiftent cum juftis; inter juftos locum non habebunt. . Quod autem fpectat paffim in Sacris Literis accipitur pro /&d particulam illativam , 14eo ; varie ethnicis, five gentilibus. Nam vel deducitur ex fu- Pepuli.) Per populos intelliguntur accipitur. Qu pradidis, hoc modo: Quia impii fi- Hebrzi, ut patet ex AGt. cap. 4« n. 27- "ere £X u - rniles funt pulveri, ideo ftare non po- ubi legimus : Conveserunt r civitate ifa . adverfum fantium puerum terunt in judicio : Vel necütur cum vj PSALMUS IL 3 W 2. Afüiteruntreges terrae, & principes convenerunt in unum adverfus Dominum, & adverfus Chriftum ejus. Je z 3. Dirumpamus vincula eorum : & projiciamus : nobis ju- eum ipforum. - : & Dominus fubfänna« 4. Qui habitat in coelis, irridebit eos bit eos. JT?S $. Tunc loquetur ad eos in ira fua, & in furore fuo con- i turbabit eos. pio 6. Ego autem conftitutus fum rex ab eo fuper Sion montem fanctum ejus: praedicans praeceptum ejus. * A& L 7.* Dominus dixitad me: Filius meusestu, ego hodiegenuite. A9 8. Po- 133 1ia: Hebr tsum Jefum, quem unxiffi , Herodes ,. &5 etiam potefít, tunc ad eos ïocmuls,ïl-f.& Pontius Pilatus, cum gentibus, €$ populis cum per Apoftolos, aliosque Sanctos f* 00 divino fpiritu inftin&os illos acritec )u Ifracl, facerey que manus tua , B. Inania.) Inanes conatus adhibuerunt. voluit objurgari: fic $. Stephanus di- qpio« ^ - cebat: Dura cervice, ($ incircumcifís cor- 5 qe Afliterunt.) In. unum coierunt, dibus, 65 auribus "vos femper Spiritui Santio confpirarunt. !tü!ï!; Reges terr& & Principes.) Flerodes, refflitis, &c. A&.7. $1. & Pilatus ; fic enim explicare videtur Conturbabit.) "Lerrebit, wt vertit p Paguinus. Vbt locus ex Apoftolorum adis proxime ibeft« citatus. 6. Ego autem.) Particula, awtem, ob« "Advuerfus Dominum.) Adverfus ipfum jurgationi adjunctam emphafim habet. ny Idem enim eít, ac fi diceretur : Vos ficet Deum, qui Regem conflituit Chri- ftum. & rnihi adverfamini, & tamen ego con- Cbriflum ejus.) Tefum Chriftum, flitutus füm Rex, &c. Pro gb 4b eo.) À. Deo. ipfo un&um in. Regem. o 0 3. Dirumpamus.) Sunt voces gen- Super Sien.) Super Ecclefiam , que 1tio- tium , & populotum Chrfti ju eft civitas in monte pofita, & cujus j fubire recufantium. gum typus fuit Terufalem , cujus pars pra- dic* Vincula eorum.) Impiis divina pra- cipua, & magis a Deo dile&a, & ían- cepta vincula videntur, & compedes, &ificata eft S1on, juxta illud : DiZgz flura Dominus portas Siom fuüper emmia taber- laqueus, & jugum duriffimum ; cum nacula j4cob. Pfalm. 86. 2. tium tamen fit jucum fuave, & onus leve, 4. Qui babitat im calis.) Deus. Pradicans preceptum ejus.) Nox Heb- rsa p3W c2e4, decretum, five flatu- lrridebit eos.) Significatur fecuritas tum fignificat : nimirum decretum, tum quedam Dei nihil timentis, ne forte "a ab impiis con(ilii fui decretum irrite- quo Deus ftatuit Chrifti regnum in tur. totum orbem propagandum. Hoc autem decretum Chriftus Dominus gm? $« Tunc.) Cum Deo adverfabuntur, & conabuntur illtus jugum excutere. fua pr&dicatione hominibus patefecit. | pIO «« Log tetur ad eos in ira fa. Quid di- » s d Genui te.) "Triplex eft hujus loci ntut &urus fit Chriftus , habes verficulo fenfus literalis, ut patet ex aliis pre- proxime fequenti. Vel etiam loque- fertim Scripturz locis; ad literam enim h] tur non verbis, fed verberibus, gra- fermo eft de &terna Verbi generatio- íU d viffimis poenis illos admonens. Dici ne, ex D. Paulo ad Ilebr.z;. de na- 4 LïBRfPSALM;O*RU-M' $. Poftula a me: & dabo tibi gentes haereditatem tuam, & du poffeifionem tuam terminos terrae. 'Avoc . 9. * Reges eos in virga ferrea: & tamquam vas figuli cofi« ?. ?7.Íringes eos. ; N 19.15 ijo. Etnuncregesinte Higiteä erudimini, qui judicatisferram. j ir. Servite Domino in timore: & exultate e! cum tremore. - -12. Apprehendite difciplinam, ne q - nus, & pereatis de via jufta. uando irafcatur Domiw ä 15. Cum & tivitate Chrifti fecundum carnem, ex &um, ad juflitiam inflexibile, & po- tens. fipm fanctorum Patrum interpretatione, & idet accommodatione Ecclefis. | "l'andem Jdauquam 'vas figuli.) Quod commi- de refürredione corporis Chrifli ex nutum refici non poteít, — 1ta iis acci- pI Cht fepulcro, qua eft quedam regeneratio, dit, qui ad a&terna damnantur füppli- lii ex eodem D. Paulo A&, 15. Ccia Poteft etiam intelligi de vafis 9. Pofiua a me, t$c.) Llac verba nondum fornace excoQis, que ite- & 1 fide humanz. Chrifti naturz tantum aptari rum aqua macérari poflunt, fübigi, poffunt; in hac enim oravit, & ac- & formari. Hoc Deus in iis facit, pi cepit gentes hareditatem fuam ; in in quibus confringit infidelitatem, & Id thin divina enim zqualis eft. cum Patre ex vafis contumelig , v x afa "honoris. Vun majellatis. Patris autem proprium format. eft hereditatem filiis relinquere; ideo- 10. NWsc.) '"lempellive, mature, 1no: per que apte, poftquam illum filium ap- dum peenitentie. locus, « tempus pellavit , hareditatis mentionem in- conceditur. licq duxit. . Intelligite.) Sapite, prudenter agite, (rt$ n Hareditatem tuam.) ln hzreditatem refipifcite, & hunc regem agnofoate. tuam, nt fcilicet fit poffeffio tua, ut Erudimini.) E4t ejufdem hemiftichi p flatim fubditur. INomen enim hzre- ufitata repetitio : quare idem eft era- bor ditatis in Scripturis accipitur pro qua- dimini, quod, zstelligite, quemadmo- cunque re, qu& poffidetur, ut pro- dum, Qwi judicatis terram, idenlï eft &te pria, etiamfl proprie non fit relicta a quod , Aeges, » tun patre defun&to , & ideo tam populus It. Timore.) In Hebreo eft 4 Dei dicitur hereditas Dei, quam ipfe jirab, qu& vos pietatém, fcu amorem Dor Deus hzreditas populi fui. et filialem fignificat. dter Jerminos terr.) Omnes enim pra- Exultate.) Ut amantes filii faciunt. cipuas orbis partes etiam longe diffitas Itaque eft ejufdem fenfus repetitio in n [ü pervafit Evangelii predicatio, & Ec- fecunda parte verficuli , fed aliis ver- &Eh clefia in iis fundata elft.. - bis, acfi di&um fuiffet : fervite, & 9. Reges eos. ) 'X X.habent, Wo:uævef&, timete cum amore, exultate, & amate dere cum timore. iC N] paftoraliter repes, quam lecionem, iT & interpretationem fequitur D. [oan- 12. éfpprehendite , difciplinzm, ) Hunc nes Apocal. c. 2. & c. 19. locum ex Hebreo alii reddunt, O/ca- ER amini füium, ali, 4dorate felium , ali Ip "virga ferrea,;) Sceptro, pedo, Ur Paftorali baculo ferreo fignificatur hac "dorate p p()fï'et etiam reddi Com. Vide metaphora non folum vindida fcele- piettimisi puritatem. Senfus eft: Ado. QV rum, & fontium punitio, fed etiam rate filium , fcilicet Chriftum Domi- li num in fubjecionis , & obedientis Tnus regimen totius Ecckfüæ juftum , re- - PSALMUS Il $ ,€ 13. Cum exarferit in brevi ira ejus: beati omnes, qui confi duntin eo. C0f 1. Pfalmus David, cum fugeret a facie Abfalom fxm 7 fu. ( z. Reg. 15. 14,) 1. at 2. $. Omine, quid multiplicati funt, qui tribulant me? mult:d mfurgunt adverfum me. 'orti- 3 Multi dicunt animae meae; Non eft falusipfi in Deoejus- Cum . Tu autem, Domine, fufceptor meus es, gloria mea, & exa!tans caput meum. .Ag s. VO- & po« " ügnum, & àllius legzes admittite, quod - Quid multzplicati fimnt ? ) Qu?ntur idem eft, hoftium numerum auctum effe; nam, te atque apprebemdite difcmlii- dotà 3 AC* *?Am.. Func enim vere filium, five ut habetur loco indicato n. 15. corde univerfus Ifrael fe q;uwtur Abfk!on. thpll Chriftum , quem hoc vaticinio intel- qui omnium : valis lieit Propheta, colimus, ofculamur, Idem accidit Chrifto , & ador aik, DES jus, cum ejus difciplinam, ordinum homines adveríarios pallus $1 r 3^ ubl fidemque w ecipimus.. Non dixit ac- eft, Hebraos, & Gentiles, facros, & m cipite , el admittite difciplinam , profanos, &c. fähf, *m, u /2 fed apprehendite, id eft, compledi- 3. Multi dicunt anime mea , öï'.) mini, & magno affe&ufufcipite. INo- Muiti mihi, vel de anima, vitaque OBOHS vum Reü «.m Ofcuio venerari vetus mea, de me loquentes dicunt , &c. InOoS erat. Sie Samuel Saulem in Ke- Bellarm. putat hoc etiam referri pofle tute, adinternas tentationes, d& mone inte- empus gem inunctum ofculatur 1. ixeg EO. d. fic quod Genefis 41. 4o. legimüs: 44 rius fugo erente wgltatlones diffidentig. oerisiui imperium cumüus Z"apzllus obedzet, Non eff fxlus ipfiim Deo ejus.) NOon 1 lte, Hic in Hebraeo eit d os Luum . cuntius f Do- illum juvabit, aut eripiet Deus. (oite in textu Hebrao additur vox m95p /- (üich pulus. ofculabitur De "Uzajllld) De via ]Ll&ltlæ &a l4b, quam aliqui putant ilgmficate f at bonorum remuneratione, & felicitate elevatiozem, quod fcrilicet hic .cantores :dmo &terna excidatis vocem intenderent ad exprimendam )me 13. lp E ) o Significat cito ven- rei mdlgmtatem feu . calamitatem . Ó ravem calamitatem, U turum diem IULm terribilem , quo quafi dicat : 1 N! Dominus mortales omnes judicaturus LXX. '[Cheodotio; & Svmmachus T efti, & pro meritis bona , aut mala QjyaleAua interpretantur , hoc eft, ætemi eftredditurus;s nam milleanni ciutto P/al!e,mz Zgtervallum y quod ibi effet inconfpe&u Domini, ficut dies he- interquiefcendum , & animus ad rei Ed tam fterna, que& preteriit. magnitudinem (,um attentxone adver- ; yd- ui confidumt im eo.) Qm merito fi- tendus. Aquila vertit «& femper , ut g, V dere poffunt, quia Dei amicitiam, & fervitutem fancte coluerunt etiam Chaldeus, quod D, Hierony- mus probat Epiftola ad Marcellam ; É, Itulus : P/abnus David.) -N ox Das- I quafi dicatur, falus femper erit in vid ePc dativi (m*u», ut.patet ex Deo. Alii putant hanc notam adfcri- /;;:;. (Jl &co T./J A2v;0 Da "Vid, fcn fus effe | alii bi, cum fententiz, rhythmi, aut per- (Uf. videtur ; Píalmus a D:.o infpiratus fong mutatio inducitur, aut cum chori Davidi. Mo- prafectus reliquam Pfalmi partem al- Cum. f'ugeret t$c 7 Hiftonam habe- terum chorum canere jubet. jor mus 2. Reg. 15 161"51?5 A. Sufceptor meus.) lo Elebr. eft eJ - 6 UIBXEI PS'AL,MORVUM $. Voce mea ad Dominum clamavi: & cxaudivit me de monte fancto fuo. é. Ego dormivi , LE & foporatus fum: & exurgexi, quia Do- minus fufcepit me. * llia populi circumdantis me: exur ge, Do- D 7. Non timebo mi mine, falvum me fac, Deus meus. Va - $. Quoniamtu percuffifti omnes adverfantes mihi fine caufa : dentes peccatorum contrivifti. 9. Domini eft f alus: & fuper populum tuum benedi&iö tua. por at 1. In finem in carminibus, Pfalmus David. IV. Vel 2. f( !Um invocarem, exaudivit me Deus juíftitio mese, in tri- &118 aQ bulatione dilatafti mihi. dus E Mïferere [ r Is, peus meus.. "Tu Domine me protegen- 7. Non tünebe milla populi, &c.) eul dum füfcepifti contra hoftium tela. Millia populi, Iífraelitas intelligit, quz po Gloria mea.) Caufa glorie mez. fere univerfi erant cum Abfalom. Chri- f Exaltans caput meun.) Erigens caput fto hec conveniunt; quem multa po- TiCa meum ; qui eorum habitus eít, qui- puli millia poftularunt ad negem. pet bus res profpere fuccedunt. Exurge Aoeiue.) Ita di&um, quaiï phe &. De monte fautlo fue,) De ccelo Dominus jaceret, fegnis quodammo- do eífet, nec quidquam opts afferret. lin füblimi & alto, fan&itati ejus dicato, & de füblimi throno glorie fuz: Ce- g. Adverfantes mibi fine caufa.) Quä in lum enim ab Apo!tolo ad Hebr. 12. me nihil tale meritum perfequuntur. C0 Dentes peccatorum.) Eorum vim, 32. VOcatur mons Sion, & Jerufalem pu cceleftis. Vel de monte S10n, in quo quam ad me perdendum excrunt. ho erat propitiatorium , & arca in ten- ft torio ibi a Davide conftrudo , ut ha- g. Doriíni eff falus 6$c-). Domini eft f0l falvare , & benedicere populo. fuo. bemus 1. Paral. 15. Benedi&io autem favórem ,. & bono- Wu 6. Dormivi, 65 foperatus fum. ) Qü*ia eti latebam fub alis divine proteQionis, rum copiam fignificat. non timui, fed quieto, & fedato ani- N fiem.)In Hebrmeo elt n5 al mo fui "Timor, & folcitudo fo- E.] mnium- mihi non abfítulerunt. Mel E lamnazeacb, id eft, vi&ori. No- mine autem vi&oris cantorum magi- i fenfus eft;, jacui quodammodo quafi fter, aut optimus cantor fignificatur, oppreffus effem, & inimicis cederem. IHzc optime Chrifto conveniunt, qui is fc. qui hymnis, & Pfíàlmis canen- h dis preefe&tus ett. Ítalice appellamus; tri obdormivit in Cruce, & in fepulcro. il maeflro di capella, &fenfus eft, Pfal- hat . Exurrexi.) ln hoftes me perfequen- mum hunc vi&ori datum fuiffe, ut in tes. Vel, f de Chrifto explicemus, a morte furrexi. - caneretur., LXX. in Hebrzo lege- tel runt r5 lzzmzez/wþ » in figem , vel ut li Quia Domiszus /itfcjepz't me.) Dominus ?u adjuvit me. Vide di&a num. 5. Bene ipfi Graece dicunt ec roz&oc, & fen- hac Chrifto conveniunr, qui non' hu- fus eft, Pfalmum canendum elfe uf- il d mano fretusauxilio furrexit a mortuis, que.in finem , id eft, perpetuo, five frequentiffime, non flatis tantum tem- fedinnixus potentia infinita divinitatis, 4 PSALMUS IV 7 de Mifei*ere mei, & exaudi orationem meam. - 3. Filii hominum, ufquequo gravi corde? ut quid diligitis Do. vanitatem . & quaeritis mendacium ? 4» Scitote , quoniam mirificavit Dominus SanCtum fuum: Do- Dominus exaudiet me, cum clamavero ad eum. s. * Irafcimini, & nolite peccare : quae dicitis in cordibus "Epft. Ui vei'tris,, in cubilibus yeftris compungimini. & '*Gi 6. Sacri- J poribus, aut certis diebu$;, þuta Sab- Metaphora de exercitu fumpta.' bato, aut prima Sabbati, fed affidue. Miferere mei.) Qui fubinde .iifdem, Vel, quia affidue ufque ad finem fa- aut confimilibus premor anguftiis. 1, onvertit crficüi, vel dum affiduum, & juge 3. Filii bemimwm, Gc.) f:crificium celebrabatur. Genebrar- fermonem ad eos, a quibus oppugna- 'ete dus putat dici 47 fzem, hoc eít, de batur. sl is, quae ad finem, & extremum fax- Gravi «:or(z'e?) Obtufo, craffo, car- £«) culorum referuntur, id- elt, ad. tem- nali, animali, gravi, quod ad ima, , qui pora Chriftiana, que i. ]oan, 2. 18. & vilia fertur, non fpirituali, fubtili hri- noviffima appellantur. Myftice figni- & levi, quod tendat ad colellia. 1po- ficatur, Pfalmufm hunc ad Chriftum Vanitatem 20 mendacium.) Kes pertinere, qui eft finis legum, & Pro- vanas, & mendaces, quz folida, & qui phetarum. vera bona non funt, fed infana, & 1mo. Ip carminitus.) Tlebraice eft 3333 fucata. re &inghbinetb , quod etiam verti poílet 4, Mirifcavit.) Mirum fecit, miris Qui in pulfatione infirumentorum mufi- beneficiis affecit, admirabilem, & ce- tr. corum ; fiquidem 133 zagz» fignificat lebrem reddidit. V m pulfare infirumentum, unde dedu&um !Santium fhum.) Se ipfufn intelligit, nomen femininum n3*33 zeg5izz pul- qui a Deo fanctificatus fuerat per un- fatio, cujus plurale elt. 3333 zegé;- Vox 1l d Verum 1la- &ionem, ut effet Rex lírael. fu. &oth, quod hie habemus. Hebraica *»pr c2a/( pium, beneficum, ong» tius h£c vox accipitur, ut laudem bonum fignificat. LXX. eodem fenfu etiam, carmen, aut hymnum fignificet. 9moy vertunt , Pium. "Theodoretus Pf/almus David.) Vide di&a 1n expli- innocentem intelligit, qui fcilicet ni- catione tituli Pfalmi tertii. hil criminis contra hoftes admiferit. , 2. Deus juflitie mes.) Qui mez ju- Q^ füti« auctor eft, & defeníor. Optime hzc Chriflo conveniunt. nat Dilatafi mibi.) klebraica phrafis , Domintis exaudiet se £5 c.) Tam mul- Atf pro Zlazafli me.) 'Tu Deus non folum tis me Dominus beneficiis ornavit, nan- ut merito fperare tribuifi, ut patienter, fed etiam hi- 2 um. ofim, me, cum T105) lariter ferrem adverfa : ex anguítiis Oravero, exaudier pfal in latitudinem latitie eduxifti me, ; u &, Irefcimini, 6 molte peccare.) $i 2 relaxafti.cordis mei anguílias. Vel, mihi irafcimini, nolite peccare, id eft, e dilata[!i inibi, viam fcilicet, ut ex an- perficere, quod iratus animus fugge- el ut rit; iram cohibete, guílo, & periculofo tramite evade- fet rem. Dicebatilleleautontimorumeno üut dicitis im cordibus veflvis, im ct- u "Terentii. bilibus, t£c.) Qui interdiu, vel no- ht In gæg*ï'g?ü?fï epbido uunc mes eogune &u contra me, & Deum cogitatis, ea tne rFi!r copid. nolite perficere, imo de iis compun- LIBRXI PSALMORUM E $ 2 ] &. Sacrificate facrificium juftitize & fpäl*ate in -Domino: mult dicunt: Quisoftendit nobis bona * 7. Signatum eft fuper nos lumen vultus tui, Domine: de- difti lzetitiam in corde meo. 1 2 L 9. A fru&u frumenti, vini , & oleifui, multiplicati fünt. 9. In pace in idipfum dormiam, & requiefcam. . 1 me;.' 10. Quoniam tu, Domine; üng-ulariter in fpe conftituift ffica zi IA. In ; imini, dolete,. & peenitentiam agite. fignum, ut vexillum. Latini inter- Aliqui z» cubilibus veftzis jungunt cum pretes fere intelligunt de rationis lus itiq mine fignato, imprefTo, & quafi in- 6 fequentibus ,. hoc fenfü, cum quiete, & otio dolete. fculpto in animis noíiris, cujus bene- inju 6. Sacrificate f[aevificium juft Pitie.) Bo- ficio malaa nobis petenda a fugiendis 1 nis, & jullis Operibus vos exercete, poffümus internofcere. Aliqui hunc qui verficulum ex Hebrao ita vertunt: quod gratiiïilnuxn eft Deo facrificium. Si exruleris faper mos lumem vului :ui Et fperate im Domino.) Deus enim Domine, (id eft, nos benignus afþe;- M füfe pietatem , & virtutem colentes po- & bona illorum xeris) dabis Leritiam cordi meo, tiffimum adjuvat , la re opera large muneratur. Dedifli leritiam in. corde meo,) Kle- TET vatione vexilli favoris tui; quoad bo- Multi dicunt : quis of endit zobis boza?) fïduti, Eft impiorum objedio , quafi dicant, nam fpem, erigor. quis oftendet, vel, ubinam funt hec g. 4 frullu frumenti , 6$c.) Quafi et, li bona, qu& promittis? vel, qus offez- dicat: quzrant alii divitias , & bona tedi dit nobis boza, hoc eft, juftitiam hanc, temporalia, iifque augeri velint, ut inimici mei faciunt, qui iis fe abun- mall & pietatem , quam nobis tantopere commendatis? vel, funt verba focio- are letantur; ego z pace im idrpfuma rum David, qui cum viderent Rezem dormiam K'Bfz. Senfus etiam eífe " fuum urbe pulfum periclitari , dice- poteft : majorem capiam ex hoc vo- ) bant: Quis oftendet nobis bona, id luptatem , quam efle foleat, ubi fru- It [ eft , redibitne aliquando leta rerum mentum , vinum, & oleum ubertim Zü!,y, facies , quando in priftinum flatum proveniunt, In Hebrxo eft, Frzsez- muf reftituemur ! um eorum, C mufum eorum multipii- fOnu [a 727 BZf. 9. Signatum eft füper nos lumen vultus fd;'g : tui.) Quafi dicat: fatis apparet, meri- 9. [» pace.) Securus, & divino fa- 7)62;5.";( to nos bona a Domino expectare, a vore tutus dormiam, in ejus prote- Qunt quo tam multis beneficiis ornati fu- Gione acquiefcens, Tedit; mus, & qui nos favore fuo mirum In idipfum.) Grmce i7i vó &vrb, &br quantum profecutus efl. ^ Lwzez vat- inidem, in eodem loco; ubi hoftes Mi £us hilaritatem fignificat, & favorem, mei degunt, quafi dicat: vel in me- tll fic Proverb. 16. 15. ubi habemus Iz dio inimicorum divina protecione Yd ] bilaritate vultus Regis, vwitz , in Hebr. fretus, fecurus dormiam. Ael, im- eft. Àz lumime vultus Regis , vita. fmt [ idipftm, idem eft, ac, ea fpe anima- fiuti Quod dicitur, fgeatum, in klebr. eft tus, dormiam fcilicet fecurus. brlS ( "D2 ze2, el:va, ícilicet quafi fignum, 10. Singularirer.) In Graco xera & vexillum favorem tuum ; nam apud Gof 1L0VoL 6 fälit:zrie, id eH, ita me cullo. D «l Hebr. pj ae: vexillum fignificat. Ita- 18 qr Qies, acíi me tantum cuftodiendum que /gnaltuma eyit ; quaf,i elevaturr?- ut li P 6d . 3 0* I. In—üneæm prio ea, que hs ;'editatem confequitur , de- Pfalmus. David. V. 2. X 7 Erba mea auribus percipe, Domine : intellige clamorem u meum,. : 3. Intende voci orationis meze, rex meus, & Deus meus. (£, 4. Quoniam ad te orabo, Domine, mane exaudies vocem . Ín meam. 12« s. Mane aftabo tibi, & videbo, quoniam non Deus vplens $ hla iniquita*em tu es. Hl 6. Neque habitabit juxta te malignus, neque permanebunt i £nc injufti ante oculos tuos. E E J. Odifti omnes, qui operantur 1 nt hiquitatem - Aperdes omnes, dd qui loquuntur 1n?ndac1um: TET 9. Vi- Qloe fufcepiffes, quem fenfum etiam Aqui- . Pfaleus David.) Wide di&a in ?tio la reprafentat, qui habet ««v iS/ev es Pfalmi tertii, Ele 2. Auribus percipe , &c.) Omnia, | bo- qemoíduaw xoOíesie Mto fimgulariter in quz obflare folent, ne quis audiatur, fíducia federe facies me , feorfim fcili- fublata cupit David. Primum impe- Juit Cet, & peculiari fludio cuftoditum. dimentum efL, cum quis vocis fonum 1n fpe confiitwifli me.) 'Tua hac pro- non percipit : fecundum, cum fieni- bona tedione bona fpe me plane confr- Qu malli. ficationem non intelligit ; tertium, cum licet hec duo adfint, animus ta- men ad alia intentus, ad ea, que di- finem.) Nide dicta füpra in ex- CUv licatione tituli Pfalmi quarti. cuntur, non attendit. Llis triarefpon- Cv Pro ea bareditarem confequitur. ) dent, perczpe : imtellige: intende. Im Hebr. nY*»nm bf*', el banmnechi- Clamorem meum.) in Hebr. eft * bb ha bagigi, meditationem meam. " m loeb, kHlebrai dicunt me»n vecPila; muficum efle inftrumentum , quod 4- Mane exaudies vocem meam.) Quia, ^l fonum reddat ei perfimilem , quem ut ftatim additur, matutino tempore tibi adftabo fufus in preces. Non edit volans apis, quem fibilum 5*m3 necbil, ea lingua appellant. LXX. ie- ero minus folicitus, quam matutini gunt myor3 sechslozb , qu& vox ha- falutatores apud dominos fuos efle foleant. reditates fignificat , & de populo Hebraico intellexerunt, cui dicdum s. Er videbo, (£c.) Et hoc erit ora- oftes efíi: Tiài dabo rerram Chamaam, fuai- tionis, five meditationis argumentum, ceulum bareditatis vefire. Pfal. 104. 11. quod fcilicet peccatum oderis. m Neque bab:tabst juxta re mal;gnus. ) vel potius de IEcclefia, cujus typus Peccantes enim a tua fubmoves ami- [ fuit populus ille, & qua hareditatem falutis eterne quotidie in fuis mem- citia. j bris confequitur, & infine mundi tota 7. Mendacium. ) Perniciofum. confequetur. Poteft etiam, e«, qu« Virum. fanguinum.) Crudelem, fan- '(:4:'-«'5 bereditazem. confequitur, effe periphra« guïnarium. Etam antiquitas natu-- ylle fis animz fidelis, & pia. re lumine percuffores Diis invifos yium Bibl. cum Com. Menocb. T. IV. 16 LIBRI PSALMORUM $. Virum fanguinum, & dolofum abominabitur Dominus . ego autem in mult itudine mifericordize tuae, £ Introibo in domüm tuam : adorabo ad,templum fan&um tuum 1in timore tuo. : 9. Domine, deduc me in juftitia tua propter Immlcos meos dlrïqe in confpe&tu tuo viam meam. m iO uoniam non eft in oreeorum Verltas cor eorum vanum eff * Pfil. 1r. * Sepulchrum patens eft guttur eorum, linguis fuis do- 15* j Rom. lose agebant, judica illos Deus. ne Decidanta cogitationibus fuis, fecundum multitudinem i impie- 3 13- tatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te Domine. eut 12. Et laetentur omnes, qui fperant in te, in eeternum ex- ultabunt : & habitabis in eis. 13. Et gloriabuntur in te omnes, qui diligunt nomen tuum, quoniam tu benedices jufto, J Domine, ut fcuto bonae valuntatis tu2e 4 coronafti nos. I. In POR I exiftimavit, & a facris arcuit j ulius mones proferens ; - ut enim mors e Es Pollux lib. 8. fepuleris erumpere videtur , in qui- E'/pyovro iepo , z a/oaxr oi iv bus cenfetur habere domicilium ;5 ita : ex impiorum faucibus verba mortem üe yærryop:oc qQos. afferentia. "ercebantur a f[acris, & a foro, 7»; Dolofz.) Blande , ut fignificant He- de cede caufam dicerent. Dolofum.) Qui aliis fuis dolis nocet, brea, &ad decipiendum, & dolo fal- an- aut nocere ftudet. Jendum apte. Ju4ica illes Deus.) Damna eos, & 9. In multitudime mifericordie tu&.) mulé&a. Vel, damnabis, & mulécta- Confifus tue mifericordia. Domum tuam. T'abernaculum intelli- bis; non emm odientis, & execran- it; nondum enim excitaàtum erat tem- tis animo, fed pradicentis not1t1a hzc V dicitur. lum plum, quod poftea Satomon excitavit. C7 In timore 40.) 'l'imens,& reverens te. Decidant a cagzmtzomäus þm* ) Que n cogitant, & optant, non confequan- E 9. Deduc me im Ju/ilfm tu4. ) Per tur, fed fpe fua fruftrentur. femitas re&as juftitie tuz. Propter inimicos meos.) Ut inimico- Expelle eos. ) E.xclude ab hereditatetua. z. Habitabis im es$.) Cum eis, ut rum meorum infidias poffim evadere €0s protegas. Hebraus, obumbrabis eos. Dir;ge L] viam meam.) AGio- nes meas 13. Nomentuum.) Cuuigloriam tuam, & te ipfum diligunt. Ponitur enim In confpetiu tu0,) Ut oculis tuis pla- [j//1; ceant, & ego meminerim me femper frpe, Nemen, pro re ipfa. Deuter. verfari in confpec&u tuo. 18. 1$. Ut miniffrer namxm Domini, & alibi fzpe. AL 1o. Cor eorum vamum eff.) Hebr. ix- fimus eoruma pra'v:mtes Benedices.) Benedicendo benefacies. ol R. Sepulcrum patens eff guzzur eoruga.) Eru&ans virulentiam ,. fetidos , de- U: fcuto bon& vvoluntatis tu& coronaft « 2o5.) Armatura favoris, benignitatif- teflandos, aut etiam mortzferos fer- que tuz circumdedifti, & vallafti nos. ho PSALM-US V1. 11 1. Infinemin carminibus, Pfalmus David, pro octava VI. — - Wi Omine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua 'Q.D corripiás me. 4. Miferere mei, Domine , quoniam infirmus fum : íana me, Domine, quoniam conturbata funt offa mea. 4. Etanimameaturbata eft valde: fedtu, Domine, ufquequo. s. Convertere, Domine, & eripe agimam meam : falvum PA me fac propter mifericordiam tuam. 2 am non eft in morte, qui memor fittui: in inferno 6. Quoni autem quis confitebitur tibi? B2 / 4. Labo- — d 4- dnuima mea mrä;m ei.) Anime i. Nþ)zem n M;tminiäus.) WVide di&a Pro oetba- initio Píalmi quarti. vigor debilitatus eft, vis fcilicet nu- "UZ NNonnulli ex Hebrais fpeciem triendi, alendique corporis : fic pec- catum animam turbat, óc rerum fpi- cithare effe volunt, qux odto cordis ritualium faftidium inducit, ut de iis, effet inflru&a, quam fententiam Chal- daus fecutus eft, & probatur ex prio- qui ita funt affedi, ufuürpari poffit. il- re libro Paral. cap.1$. num.21. ubi lud, quod legimus Pfalm. 106. 1g. Omnem efcam abuminata eff anima eo- defcribuntur varia inftrumenta , qui- bus canendi erant Píalmi, & inter rum , 65 appropinquaverunt ufaue . ad o otizvA, vide ; portas mortzs. - alia ponitur czthara pr "Sed tz Domine z E f 7:;::7;;& 7) Quamdiu quae ibi notavimus. Alü, carminis m cenus, quod tonis octo conftar et, aut permittes me hifce malis contlidari? àd o&avum tonum caneretur. INoftri s. Comvertese Domine.) Quimihi ira* fere omnes tum Grzci, tum Latini tus es, & propterea vultum avertis? de myílerio refurrecionis octavam mihi placare, & ad me redi. accipiunt, quaz, ( cum prafens Sacu- Eripe amnimam mtam.) Vitam meam lum feptem diebus circumagatur ) a mortis difcrimine, animam a pec- oGavo die tanquam illius fine contin- cati malis eripe. 13 eet, Prior Hebreor. opinio valde 6. Nom efl im morte, qui memor fft ïrobabäiis eft, & expedita, & nihilomi- t4j.) Sermo eít de confeffione , & nus refurre&tionis myfterium retinet. laude illa, que Deo exhibetur corpo- 2. 4:guas mc.) lncrepes, objurges, ris adminiculo ; hanc enim mortui flaryellum fimul intentando , & ca- exercere non poffunt. Eos vero, qui dendo. Sic Job. 53. 19. legimus: 1»- xterne morti traditi funt , non efi LL erepat quoque per dolorem im letiule, &5 dubium Dei memores non efie, nec folicitos ad eup laudandum ; funt emia c[fa ejus marcefcere facit.. Corribias me.) Efft ejufdem hemifti- enimibi voces blafphemantium Deum; 4 non celebrantium , & hic fenfus po- chii ufitata repetitio. s 3. Conturbata funt offa mta.) Vis tior eft, & fublimior. lz inferno.) Yn fepulcro, vel in in- enim morbi ad ipfa pervafit offa, & Be- vires meas imminuit, & affligit. ferno damnatorum , juxta ea , qua ne morbi allegoria peccatum fignifi- diximus in prioris hemiflichii expli- catione. catur, quo fpiritus vjres franguntur. is LIBRI PSALMORUM 7. Laboraviingemitu meo, lavabo per fingulasnoétes le&um meum : lacrymis meis ftratum meum rigabo. 9. Turbatüs eft a furore oculus meus : inveteravi inter Cï: omnes inimicos meos. ) Matth 9. * Difcedite a me omnes, quioperamini iniquitatem: quo- 7- ?3- niam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Iul 25.41. Lucs. Io. Exaudivit Dominus de precationem meam, Dominus ora- ii fi tionem meam fufcepit, Ir. Erubefcant, & conturbentur vehementer omnes inimici ded méi: convertantur, & erubefcant valde velociter. fhi(i 1. Pfalmus David, quem cantavit Domino pro vet- bis Chufi filii Jemini. ( 2. Rez. z6.) VII. Omine Deus meus , in te fperavi: íalvum me fac ex quod D lam omnibus perfequentibus me, & lïbera me. tnus 3. Ne YOc Qs cozftzebitur tibz'?) Quäs þalam, & Leveteravi, €$e.) Jam fenex fa&us radi publice celebrabit, laudabit, efferet te? fum, ne ulla vite mez pars hoftium ägnï 7. Laberavi.) NFatigatus fum ge- infeftationibus vaeavit. Indignor, & i M mendo, & fufpirando. Fatifco pre doleo, quod jam fenuerim, & anime £Qt gemitibus , & fufpiriis. mez hoftes demones, vitia, pravos H Lavato, 6c.) Madefaciam largiter, habitus non vicerim. Fortaffe etiam inite adeo ut pre copia lacrymarum lavari poffit fletu meo. fignificat mala, & curas fenium acce- & In Hebrzo eft ele- lerare: fic apud Homer. legimusOdylf. &rat gans hyperbole. Natare faciam qua- l. 19. dem Lléet zolle lum mem. AWx yxp i» xaxécuri /Gio.oro.'* N( j Per fingulas ZoWles.) Verti etiam po- XGTOyussecks i. QCC teft EXHebræg per totamnotlem. Utrum- que fortaffé verum fuit; qualibet no&te, Quippe repente homznes cxgrifquc ^ qua & pertotam no&tem lacr malisque fenefcmnt. /(1 ymisindulfit. 9. Difiite 4 me ommes , &c.) Jam /H*A 8. Tzrbatus q/zz) in He br. eft mpvy bd./ä./';ä erofus B./;, caligavit. S ymma- voti compos factus inimicis infultat. 1'0,-'/ dX0. Sufcepzt.) .Acce af chus vertit iQACyuaivv o 7À TT XpaL iA tam labuit. ptam, & gra- Toc inflammatus of propter. exacerbationem, nem acrimoniam fcilicet lacrymarum ocu- 11. Erabefeant.) Pudeat illos irriti Dl lum erodentium. , conatus. bi Contirbentnur. ) '"Timeant etiam eum, erat 4 furore.) Mel intelligit divinum quem tam prefenti ope juyat Domi- Cum urorem, quo morbus immiffus eft, nus. liis ut initio Pfalmi. Ic furare ÉhO ATEUAS Corvertantur , 65 erubefcant , &c. ) lub v*. Mel fuum; quafi dicat, pre in- Tantus illos pudor occupet, ut in pu- l'j dignatione mea , pre ira e maximo ,lþ! morore a me concepta. 'Nel furo- blico ne ad breve quidem tempus ver- fari audeant. Sic Pfalm. 69. 4. le- 178 rem inimicorum, quafi dicat, propter gimus , zfverzantur. fLatina erubefcentes. furorem inimicorum. meorum turba- £us fum. Secunda explicatio magis I.P Salzius Da*uidi) In Hebr. non eft eft genuina, & liters convenientior. Pfalmus , fed ry3y Sigaren, pia * P*S ALNMUS-VII 15 um 3. Ne quando rapiat ut leo animam mcam, wdum non eft qui ^ n redi Aici t, neque qui falvum faciat. InLer 4. Domine Deus meus, fi feci iftud, fi eft iniquitas in ma- nibus meis: i quo- s. Si reddidi retribuentibus mihi mala , decidam nierito ab inimicis meis inanis. r 6. Perfequatur inimicus animam meam, & comprehendat, & ( conculcet in terra vitam meam mici ; & gloriam meam in pulverem . deducat. 7. Exurge, Domine ; n ira Fua: & exaltare in finibus ini- ye egicorum meo:-:um. 1 Bg 9. Et u quod proprie Igeezzstiam fignificat. joan. 1o. 11. cum dicitur : Bezws P^- T'amen , quia LXX. & D. Hierony- ffor animam füans dat pro ovibus fuis. Y07 mus reddiderunt, P/z5zus, dicendium dem etiam fenfu hec vox a profanis .Ne ml radus vocem illam utrumque fignificare ; fcriptoribus «furpatur, Juven. Sat. 8. radix enim Hebraica nyw /zg4, & Sumimum erede uefas Aanimam pre- um ignorare fignificit, & objectare, hoc Q ferre pudori. . y, & autem Pfalmo, qui cani folet, bene * Qu reäi:äzat,) Qiui me atanto gxi»« dma &onvenit. " mat difcrimines qvos Pro verius Chufi, ). S. Hier. Saulem itam 4 Si feci ifud,) Quod mihi im- intellizit, qui vocatur Chus, id eft, : ponitur, & in me jactatur, a [tthiops ob nigredinem morum, & )dyiï erat de tribu Benjamin , feu , quod i- Àniquitas.)(àuam de me fufpicaturSaul . aut quam mihi impingit Semei. dem eft, filius Jemini 1. Reg. 9. 1. Verba autem Saulis, quze Pfal. huic $- Retribuentibus,) inferentibus mi- igmi occaftonem dediffe videntur, illa funt hi malum, nocentibus mihi, quz habemus 1. Reg. z2. 8. Non eff, Decidam merito &c. ) Non recufo , fq;;: : qui "Vicem meam doleat. .... eo quod fu- quin me inimici mei a patria extor- fcitaverit. filius meus fervum. meum sad- rem , omnium rerum egentem, & va- J zferþu m infidiantem mihi ufauc. bodie. cuum ejiciant. at Hanc ergo calumniam refutat David 6. Anisap meam.) Me. g(rl ! Cozculcet im ferra vitam mezmz.u) Me nem. hoc Pfalm. juxta D. Hier. opinio- Bellarminus putat eque pro- pedibus tamdiu proterat , donec vitam riti babile Semei hoc Pfal. perftringi, qui eripiat. erat ex tribu Benjamin, & Davidem, Gloriims maxa im pulverem deducat.) ii cum Abfolonem fugeret, contume- Deprimat, & dejiciat ignominiofifli- mi- liis infe&atus eft ; dicebat enim, ut me, & velut in. nihilum redigat. habemus 2. Reg. 16. n. 7. Egredere " 'Exzzrguc Domize.) Dicit, txurge., (3 vi; fangninum , 65 vir Belial: reddidir quafi prius remiffe ageret, & inimico- p* friái Domisus untrverfmomn fangnimem: do- yit- rum Davidis iniquitatem diffinularet. (mus Saplyquontam amvafifli regmum pro eo, lg ra tua.) Yra tua quafi cote, po- je X. E quazdo rapiat. ) Saul & Ab- tentiam , & fortitudinem tuam exa- ID - folon. cuens. dninam meam.)Ne mihi vitam eri- Ex altare i. fenibus ipimicorum meorums. Y T2 piat- j Sic anima pro vita accipitur Appare fublimis in fïniþuas inimicæ L i " LIBRI PSALMORUM. L g. E exurge, Domine Deus meus, in praecepto, quod man- Il daíti : & fynagoga populorum circumdabit te. t 9. Et propter hanc in altum regredere : Dominus judicat z populos. qua ro. Ju dica me, Domine, fecundum juftitiam meam, & s cundum innocentiam meam fuüper me. iil ^;Por 11. Confummetur nequitia peccatorum , & diriges juftum, 28. 9. * fcrutanis corda, & renes, Deus. * f0f Jerem uftum adjutorium meum a Domt no , qui falvos facit re- 1120 G. 885 corde. 17.10. 12. Deus judex juftus, fortis, & patiens : numquid irafci- It 20:12. tur per fingulos dies ? 13. Nifi converfi fueritis, gladium fuum vib-rabit ; arcum i fuum tetendit, & paravit illum. I4. Et ini rum, utomnes té videant ; id eft, ut verfis impios; quafi dicat , jam peena expediat, & infligatur impiis. omnes prezfentiam tuam fentiant, eof- exit que mihi fubde, fterne, in terram dejice. Et diriges juflum.) Benefacies jufto, eumque in bono ftabilies , quod vox fX'P( Exurge .... i2 pracepto , quod matts Hebraica 1335 /Zecozez. fignificat. daffli.) Nimirum fervans id, quod a- tis, liis, ut facerent , mand afti , ut fcili- Serutans corda , 65 rezes Deus. 2 Qua- fi dicat hoc preftare, & juftos ab in- pit cet neminem injufte opprimi permit- juftis fecernere tibi dithcile non eft ; Wt tant. Vel in precepto; quod man- 5 enem. cui omne cor patet , & nihil latet. M dafti, ut ego pro Saul re i. Juflum adjutorium nmeum a Domi- . g. Synagog^ pepulorum ; &c.) Hocfi zo.) Jure auxilium a Domino poftu- preftiteris , multi fe tibi adiungent, lo, & expecto. e potentiam tuam , & curam videntes, z. Nunquid irafeitur per fingulos dies?) fim quam de tuis fufcipis. Idem eít ,-ac fine inteirogatione di- Circumdabit te. ) Se.tibi adjunget; Gum elfet, &5 zoz zraféitur. per fizgulos YU vel circa tabernaculum in preces fu- dies , non facile, & paffim irafcitur. fa laudabit te. lo Eit propter bane im altum regredere.) Referri hoc pocefï: ad feram Numi- Cot nis vindictam , de qua egregie dictum Ad fublime judicii tui tribunal rever- a Val. Maximo : Lezzogradz ad vinds- ti, tere, in eo fede, & pro tuorum fy- lg Gamfumi drvima procedzt ira, tardita- Ch nagoga pronuncia contra infurgen- femqsue þ;p;licii gra'vz'.t;ztc com;;e;:-/.ïzt. Íta t tes in eam injufte. illé lib. 1. cap. 12. Sapiens etiam Ec- i & 10. Super ;ne.) Secundum juftitiam, V « eft in me. clefiaftici $. 4.. Ne dixeis peecavi, & dil. qu quid mibi accidit trifle Y Mrifknans enim te 11. Corfumietur. ) E.t Emperativus ; eft patiens redditor. P)x in Greco enim eft ävaäf'aääü*nzw per- 13.. Niff comverfi fueritis , &c.) La- )u ficiatur. cet Deus tardus fit ad irafcendum, & Nequitia.) Non fignificat peccatum, ád condonandum pronus, tamen, ni- ba fed pcccati)pænam. Clare Syxmhgghus fi aliam agendi rationem inftituatis , änæp'reaa*n"rw XOXAGIC KO TO. TXV QbO Eu & mores mutetis, &c. : & l Arcium. fumm. tetendit.) Jam vobis fev, Perficiatur mleum, f affittio u- Íí$ PSALMUS VII. & Vill. Ti 14. Etin eoparavitvafa mortis, fagittas fuas ardentibus effecit. 15. * Ecce parturiit in juftitiame* concepit dok—lkorem, & pepe-* Job. dicat rit iniquitatem. 15.33 lfaia. 16. Lacum aperuit, & e ffudit etdlm'l;v & incidit in foveam, 59- 4- ife quam fecit : 17. Convertetur dolor ejusin caput ejüs,* & inverticem ipfius iniquitas ejus defcendet. E U .18. Confitebor Domino fecundum juftitiam ejus: & pfallam [ 16 nomini Domini altiffimi. t. In finem pro torcularibus, Pfalmus David. VIIT. alci t.TYOmine! Dominus nofter, quam admirabile eft nomen tuum in univerfa terra'! Cum 3. Quoniam elevata eft magnificentia tua fuper coelos. 4. Ex ore infantium, & lattentium perfecifti laudem propter E inimicos tuos, ut deftruas inimicum, & ultorem. - u n $. Quo- fto exitium impendere animadverto ; nam 17. Dolerejus.) Malum, quod ipfe mihi parabar. | 0X lexpedivit arcum , &c. 19, Sc-*cimd;mzjufiriam ejsus., ) ntme- Ar 14. Vafa mortis.) Inftrumenta mor- I tis. Nomen enim vafis paffim acci- retur juftitia ejus. Nomini Domint, ) Vide dicta Pfal. ) it pitur in Scriptura pro inftrumento , 5 -9 gi ut Pf. 7o. 22.. In vafís pfalmi lfa. 2 itet. x4. Vasamefcorum. Jerem. $0.23. Vafa t ]N ïnfm.) Vide di&ta ad"titul-um Pfalmi quarti. - L )u $r4, & cap. $1. 20. Vafz belii, Pro forcHlaribus) Aliqui putant effe oftu Ardentibus effecit. ) Exx ardenti ma- teria , ita ut fint tela ignita velocif- mnomen muflci inftrumenti. Alii Pfal- mos, qui gro foremlaribus infcribun- j fima & nocentiffima. tur; exiftimant , ufurpari folitos in ; th 19. Parturiüit injuj?itidm.) Eft in DUH fefto Scenopegiz, quod incidit in au- verficulo hujus membri hyfterologia , tumnale tempus, & vindemiam, cum CUT hoc eftinverfus ordo ; prius enim eft fcilicet grati agende funt Deo pro j concipere, deinde parturire, fiveeni- uo- um BRemota al- colle&is frugibus, & uvarum li (k ti, tandem vero parere. re, quo redundant torcularia. .gr ïi' i legoria idem eft, acfi diceretur: ma- hil eft certi. P Jl chinatus eft malum , & in externum 2. Nomen tuum.) Famanominis tui. [ta Utitur hac eadem opus erupit. Vel, quafi dicat; valde mirabilis ap- Ec metaphora Job. cap. 13.3 $. Cezcepzz paret potentia tua iis, qui terrz mo- ? dolorem , 65 peperit iniquitdt:m, t z- lem confiderant. terus ejus praparat dolos. Ifaias etiam 7À .3- Elevata eft .. P j?;;e;' eclos. ) Al- €ap. $9. 4. cozceperunt laborem , & pe- tior eft colo, nec illo capitur. Nam l peverunt iniquitarem. ut ait Abacuc in cantico fuo : Ope- A 16. Lacum.) Cippum, foveam, fcro- vuit celos gloria ejus, $ laudis ejus plena | Jl* bem. eft zerra. Abac. 33. D In fovean. 4. Ex ore infantiaum , &e ) Adeö 2liis ftruxit. ) In '—perdicionem, quam pexf;aicua eft gloria tua, ut eam etiam QUl LIBRI pPtAIT MORUM. 16 L) uoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum . g.i i : junam, & ftellas, quze tu fundafu. * ? 9 6. Quid eft homo, quod memor es €j us? aut filius hominis, 1O quoniam vifitas eum ? tüur *Hebr 7.* Minuifti eum paulo minus ab Angelis, gloria; & honore co- Ev . ronafti eum: & conftituifti eum fuper opera manuum tuarum. I 8. ^ Omnia ( infantes & la&entes quodammodo rum. Vel dicit digitorum ad often- videre, & celebrare poflint. Per- dendum, quam facile Deus hec om- nia molitus fit, vel, ut oflendat ea contatur Arnobius lib. r. adverfus gentes : sz Ü Jfquamne eff hominum » qui effe nobilia, & pretiofa , qualia ea Principis zofi0me diem J funt , que& dicitis elaborantur. Ifïd— ür, mon cum ifhins cit verficulus hic contra eos Hzreti- T prime, natiuitatis InfraUerit, CHE n0m fít cos, qui Anzelorum minifterio hec füpe simgenitum, mom affxum j uno Ipfi pene vifibilia creata fuiffe afferebant. n genitaiiäm matids impre[[ums, on m fíts effe Regemy ac Dominum cuntlo- Lunam, & flellas.) Solis non memi- nit, vel quia David no&urno tem- rum, quacumque féent » mederatorem 2 di & Vel Hgnifïgat David Deum non ab ;ore hec contemplabatur , vel quia qle omnibus , ut par efíet, laudari pro- cum ftellarum meminiffe vellet , So- éjunt pter [5 pera admirabilia , que fecit , lis mentionem quodamodo facere non um quia abfeondit bac 4 fapieutióz f;fjþïu- poterat , uia fimul non lucent. Vel dent:i quia cum ung, & Stellarum lumen . b1t$, & revelavtt ea lt:zr'vuli:, Matt. celebrat, celebrat etiam lumen Solis , bom; 11.25. Vel, non nobiles , non poten- tes, fedinfirmos, ignobiles, & contein- a quo hzc habent, ut fplendeant. ür?;l Qne tu fundafii.) A fundamentis fe- pcib iles Chriftum confeffos fuifle, & ad a lios per prxdicationem detuliite. cifti, cum priusillorum nihil cífet. V el Vel zandem nomine infantium homi- idem eft, ac firmiter ftabilifli, fixifti. pu 'Tam fta- I nes quilibet intelligi poffunt, qui Àn- 6. Qnuoniam wftm eum. &I diofe curas , actanta providentia pro- gelorum comp;ujatione infantes funt 'fequeris. g uoad fapientiam, &c. Perfeciftt lande. j In Hebr. eft Fzz- 72. Minuifii, eum baulo minus. ab Amn- gels. ) Aliquantulum intra Angelo- dafi; , fabilivifti, firmafti , ut incon- 3 cuffa , firmaque effet , nec ullis perfi- rum honorem, & gradum eum' con- j ftituifti. dorum vetbis, aut minis cpncuti pot- Gloria , 6 bonore coronaffi eum. ) Do- [ fet. Qu t deþrüdä. ) In Hebr. z qztieþere nis fingularibus, imagine , & fimili- ftultam faciendo fapientiam hu- tudine tui, filiorum adoptione , vit& obf f«cias, fi lu jus mundi , ut loquitur Apoftolus 1. beate, & immortalis participatione, " me] Cor. *. &c. Inimicum , f5 ultorem-) Sapientes hu- Cakjhïuij?i eun , &c. ) Dominum put D jus mundi, intelligit, & defenfores eum conftituifti omnium, qux funt m in terra. Nam, eelum celi Domino , ipforum. Nam terram autem dedit fílüis hominum , V fal. las $. Videbo. ) Confiderabo. t ut infra dicitur Pfal. 18. CeZ ezr- 113. 16. Idem etism luminis nà- turz ducta fenferunt olim Stoici tefte VQ) rant gloriam Deis $ opera manuum cjus N annuntiat frmamentum. TLa&tantio lib, de ira Dei cap. 13.. 55 inquit, eezfideret. ais univerfam munm- Digitarn?n tuerum. ) Manuum tua- N / PSALMUS VIL 17 Fu 8. * Omnia fubjecifti fub pe . dibus ejus, oves, & bovesuniver- *Gen. I25« fas: infuper & pecora campti. * 1 Cor. Iitis, 9. Volucres coeli,& pifces mari s: qui pefambuïant femitas maris. 426 10. Domine Dominus nofter, quam admirabile eft nomen ? P €(0 tuum in univerfa terra: utm, fnia 1. [n finem pro occultis filii, Pfalmus David. IX. 2. Onfitebor tibiy, Domine, in toto corde meo : nar yabc omnia mirabilia tua. often c om 4. Laetabor, & exultabo in te: píallam nomini tuo z Altiiïïme. i ea 4. In convertendo inimicum meum retrorfum, infirmabun- [|à & tur, & peribunt a facie tua. F z s. Quoniam fecifti judicium meum, & caufam meam: fedifti h fuper thronum, qui jadicas' ju&itiam, 6. In- fermt em di adminiflratiionem ,. inte "ligit profetto , mufiíco inflrumento, quod H35oy ^«- ia , quam "vera ff S:eicorum fenzentia y qui lamoth appellabant, & eccs/rum no- ejunt noffra canfa mundem effe confira- fter interpretatus eft. Vide, qux di. £ 00f 0n Gum. Omnia enim, quibus conflat,qua- xiloco citat. 1. Paral. 15. n. 20. cum Vd 1mefi que geRerat ex fe mundus , ad utilitatem explicarem verba illa: & Banajas im bominis accommoda:a fant. mablts arcana . féu oceulta canebar.. Alii 015 y $. Pecora campi.) Animantia fylve- 3 Bez , nonputant efle nomen appel- nt ftria, & feras. Is fe lativum, fed proprium cantoris , cu- Q. Peraméulamt fomitas maris, ) Qui jüs mentio 1. Par. 15. n. 1g. cui tra- per aquas maris natatu feruntur, vel ditus fit Pfalmus concinendus. ^ Ni- xtfi repunt in ejus fundo, & circa littora hil eft certi. A & fcopulos. pIO 10. Nomen :;;zmz.) Vide d -i&a n. 2. - ufitcbor t1b;.) Laudabo te. CC lm toio corde meo.) INonremif- j n fenez. ) Nide di X &a initi9 Pfal- fe, acnegligenter, fed alacri animo, xdo- 1,-[N ml 4 & fummo ftudio totisque animi viri- Con. Pro occuizis Fi/ii.) Quid fit ; þro ot- bus. epfzis , diximus 1. Paralip. 15. n. 20. 4. lg comvertendo jnimicum meum re- Do- Quid vero fignificet vox addita /f/;, tror[fum. ) Cum inimicum meum in ul Obfcurum eft. Aliqui Chriftum Dei fugam egeris. vll Alii Nabal Car- filium intelligunt. dnfrmabantur.) lnfirmi , & debiles Y (s meli; eft enim in Hebr. $35 /abéen, reddentur. putantque €fle pofitas literas ordine 4 facie fa. ) Coram te, faciem um inverfo , & retrogrado pro 533 Na- tuam, & indignationem tuam fufli- jus baf. Sed fi literas hoc modo ordina- nere non va!entes. 1 s tas dicamus , vero propius efle vi- $. Fccgüz'jw/ici;zm "menum. ) Abfolvi- fjl fti judicium, & litem iihi, atque detur,ut 533 Aeée/ legendum fit, que ('ll vox Nablum muficum inftrumentum caufam adjudicafti : pro me fenten- CU fignificat , & fociari folet cum alio tiam pronunciaíti. N ( Bibl, cum Com, Menoch. T. IV. C 77,47/ d 1$ LIBRI PSALMdRUM 1f .. 6. Increpafti gentes, & periit impius: nomen eorum deleft in eternum, & in fzeculuf fzeculi. qUö [n 7. Inimici defec erunt framea in finem : & civitates eorum deftruxift. £on 8. Periit memoria eorum cum fonitu: & Dominus in zeter- 'xi num permancet. jl 9. Paravit in judicio thronum fuum, & ipfe judicabit orbem I obli terrae in sequitate, judicabit populos in juítitia. 10. Et fattus ett Dominus refugium pauperi adjutor in op- I( portunitatibus, in tribulatione. paur j 11. Etfperent in te, qui noverunt nomen tuum : quoniam non dereliquifti queerentes te, Domine. pen 2i 12. Pfallte Domino, qui habitat in Sion: annuntiate inter gentes ftudia ejus. en I L uoniam requirens fanguinem eorum recordatus eft: I; non eft oblitus clamorem pauperum. ve 14. Miferere mei, D omine: vide humilitatem meam de inj— fnus micis meis; 1Ó tuo 15. Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes li laudationes tuas. in portis filiee Sion , que 16. Ex- mo etu . dDperepaféi gentes.) Perdidifti; Deus opera, voluntatem d ; & gefta ejus inf fun 1gnia. hii ne gravium poenarum. enim increpat , & objurgat immiffio- 13. Requiren: fanguimem corum.) Ul- tén INomen eorum.) Memoriam illorum. cifcens, & puniens propter fangui- I€ 1 7. duiwuci.) VWft genitivi cafus; nem fufum. Sic in Genefi legimus, I nam in Grzco eft éodoy Defecerumt fangumem enum animarum veflzarimve- qmrzzm P cap. $ D i p, frames im fises.) Gladii , & arma , ego qux in nos exacuebant, ceflarunt in Eorum. ) lfraeliti ci populi, Hd;alis l perpetuum. populi. 14. Vide hwmilitatem mesm-) Affli- que g. Cum fomitu. ) Cum ftrepitu, ut &ionem meam. bh accidit , cum magna aliqua moles fu- bita ruina procumbit. De inimicis meis.) Quam patior, ho qua ab inimicis ineis premor. 9. Paravir in judicio tbronum fumm.) mk] In Hebr. ad verbum eft , Parevir 44 1$. Exaltas me. ) Exuis , educis me ju jedictun: tbronum fuum. de portis mortis, qui me a limine 10. Inequizate.) Idem eft, quod in mortis revocas. Iter juftitia, quod mox additur. Porris mortis.) Port& mortis funt luu 11. Qui moverWut nomen ruum.) Vi- extrema pcericula, cum ab ipfa mor- deles tai. te proxime abfumus. Vr In-pertis Filia Sion.)1n maxima fre- 12. Qui babitat im Siop. ) 1n quo tür imente colitur. Eíft autem monsSion quentia Jerufalem , qualis effe folet liy £ypus Ecclefiz. in portis , ubi pretorium eft, & ju- dicia exercentur. p Srudia.) Adinventiones, confilia, 9 ä PSALMU IX 19 Ideft 16. Exultabo in falutari tuo: infixee funt gentes in interitu, uem fecerunt. QTUI In laqueo iíto , quem abfconderunt, comprehenfus eft pes eorum. &tet« 17. Cognofcetur Dominus judicia faciens: in operibus ma« nuum fuarum comprehenfus eft peccator. yrbera 18. Convertantur peccatoresin mf ernum, omnes gentes, quæ oblivifcuntur Deum. TA n0p- I9. Quoniam non in finem oblivio erit pauperis: patientia pauperum non peribit in finem. Jniaffi 20. Exurge, Domine, non confortetur homo : Jud1cen ur gentes in confpectu tuo. tntet' 21. Conftitue, Domine, legislatorem fuper eos : ut fcmnt gentes, quoniam homines funt. C 4 Pjalm. 3 Fjli2 Sion. ) Filia Sion eft populus, In infernum. ): Sepulcrum. Vel vel civitas Sion. Hanc autem dixi- etiam eft ejus, quod peccatoribus ac- emr mus Ecclefiam fignificare. cidit, predicio ; qui enim peccare 16. lp falutari tuo. )1n falute,quam pergunt tandem ultricibus inferni tuo beneficio confecutus fum. flammis traduntur. Non enim fepul- 11165 crum tantum fignificatur hoc loco lofixa f[unt gentes. , &c.) Hocquo- que ad laudem Dei pertinet, quod non nomine interni, fed etiain penarum I* inodo falutem illi tribuerit , verum locus. Infixe Gentes , qut oä!t"w/c"mztm' Demm. ).L.t: etiam hoftes prodw averit. jus u funt; hoc eíi in foveam , quam mi- ad idola, & vitia convertuntur, qui- hi todexaqt, funt delate, & ibi adeo: bus illud ex. Cantico Moyfis occini Pomt Deum, qu: ze genwt, de; e: zqm/h »u tenaciter luto implicate, ut emerge- Angll re non queant. E$. oblizus es Domini cyeatoris tut. Ueutv tmus , In inttifh, quem fecerami. ) In cip- 32. I8. 19. Ip fizem.) Perpetuum. M po, inítovea, quam aperuerunt , ut ego peream i illa. Pdæþerzs ) EJuS qut a potentmrs.- fdelis L: daqseo, &c.) Eadem fententia, bus premitur, & vexatur. Patsentia non peribat. ) Spc fua per- quz fupe' ioris verficuli, fed aliis ver- Afl- bis r epetlc a. peétuo non fruftrabitur, fed tandem , 17. Cyza]cetfzr Domtnus, &c. ) Ex Quod expc&at, & poüuldt ; obtinebit. hoc juc licio, & vindicta fum ot ade inti- 20. Exwrge.) Exurge Domine , o- atl ! Dx OImninutn micis.meis cognofcetur, ftende vires, & potentiam tuam. juftum effe, " & jufte judicare. Nozn cmfowemr bemo. ) Non preva- j5 1ne I2 operibus manuwum fuaram, &c. leat contra me inimicus meus, qui que mihi malum molitur. - Iterum inculeat, quod vurücuhs fu- perioribus r5. & 16. dixerat. J«dicenta m gentes. ) Ple&antur, pu- font 19. Comvertantur , &c. ) Hebr. re- niantur, vim tuam experxantur mor lo 'cozfpetiu 140.) te, te vindice, ver£eztor , pereant, fepulcro condan- tür, & revertantur ad terram , in il- & pexcuiïore ire lamque folvantur Sic Pfalm. 103 21. Legislatorem. ) ]n Hebr. eft folel K u 29. dicitur , 6 iz pulverem faum . con- 335 mereb, quod doctorem, & etiam UT a terrorem ü"nlficat, ut vertit D. Hiez. t2 [: LIBRI PSALMORUM Pfahn.. X. [ecundum . Hebraos. ) r. Ut quïd", Domine, receffifti longe, defpicis in opportu- nitatibus ) in tribulatione ? gen 2. Dum fuperbit impius, incenditur pauper : comprehen- duntur in confiliis, quibus cogitant. dol7( 4. Quoniam laudatur iniquus benedicitur. peccator inA defideriis animse fuze) & . i tor-, fe&undmh multitudi- Q 4. Exacerbavit Dominum pecca nem irae fuze non quaeret. ditjc ». Non eft Deus in confpettu ejus : inquinatze funt vize il- 14 tral lius in omni tempqre. Auferun- w& quia Propheta IOQilitlir de doétore confiliis,de quibus cogerant ,Vc'iqim cogi- Q terribili, qui imperio precipit, & do- fAZÍ. Senfus ergo eít, uterque tam cet, ideo re&te legislatorem dixerunt impius gloriofus, quam juftus pauper r LXX. interpretes. — Senfus ergo eft: comprehenditur, & illaqueatur confi- impone illis , fufcita illis potentem lio, id eft, cogitatione fua. Namim- legislatorem, & Principem, qui il- pius cogitat fibi deberi felicitatem il- nf los terrore coerceat, & id, quod nol- lam, & ipfe fe decipit : juftus vero vi- lent, timore ponz facere compellat. densimpium profpere agere , cogitat, if 6; o .onsam funt. bomines. ) lmbecilli, quid hoc fibi velit, & cum quaftionem ]'.l.S n & nullarum virium, qui proinde cum folvere non poffit, magis , ac magis fe Deo pugnare non debent. implicat, & involvit. 1. U quid Domine.) Hic decnmus 1a- 3. Qwoniam laudatur peccator, &c.. eipm P[alpysus juxta Hebraorum partitio- Incipit ea commemorare, quz jufti a- LU 366H2. nimum urunt, & cruciant. Laudatur qtl la opporzunttatibss^) Cumauxilium enim peccator in defideriis animz fuz, ff tuum maxime eft opportunum , hoc cum fcilicet cupiditatibus fuis obfe- 4 quitur, avarus eft, & impurus , lau- Ter eft, cum nos urget tribulatio. 2. Dum [uperbit &mpius.) Profpere dem refert , quafi bene ageret. (PH agit; & gloriofus apparet. 4. Exacerbawir. ) Irritavit peccatis r fuis. À4pcenditur. pasuper.) Scandalizatur, pe & uritur aflu cogitationum juítus Secundum mz/titudin&m ir& fme.) II..! pauper, & prope abeft, ut divinam Hebr. eft, fecundnum elationem factety [ requirat providentiam. fs id eftpropter fuperbiam fuam,quia . Comprehenduntur 12 con[ilits , quiäzu tumidus, inflatus , Dei contemptor. d cogizazt,) Referri. poteft. tantum ad Noz quartt. ) Non curabit, nec que- impios, ut fenfus fit: dum fuperbit** ret Deo reconciliari. Ampius, cruciatur quidem pauper, at $. Nenm efl Deus im con[petlu ejus. ) T Ita fe gerit , ac (i Deus non effez: b impii ceompreheaduntur in confiliis uis , quz in ipforum caput yertuntur, Inquimate.) Ynmunde, profang, fce- n & illis funt perniciofa. Bellarminus lerat& funt acttones, & cogitationes xefert ad utrosque , potentes fcilicet ejus. u impios, & pauperes pios, pro quo Auferuntur judicia tua a facie ejus. ) notandum, cur dicitur, zz. cozfitzzs , Longe funt ab illius animo, & cogi- P quibus cogitant , Gxgcifmum eíle , pro tatione pr&cepta tua, & ponarum 2 PSALMUS IX 7 a"n Auferuntur judicia tua a facie ejus: omnium inimicor um ort fuorum dominabitur. D 6. Dixit enim in corde fuo: Non movebor a gencratione in generationem , fine malo. eh .* Cujus maledi&ctione os plenum eft, & amaritudine, & g. dolor: fub lingua ejus labor, & dolor. 13. 3. n g. Sedet in infidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat Rom. innocentem. 5.14» itudi« 9. Oculi ejus in pauperem re fpiciunt : inüdiz;tur in abfcon- dito , quafi leo in fpelunca fua: $ il Infidiatur, ut rapiat pauperem : rapere pauperem dum at- trahit eum. erutt« — 10. In laqueo fuo humil iabit eum, inclinabit fe, & cadet, 4 cagi- - €um dominatus fuerit pauperum. i& tam 1r. Dixit enim in corde fuo : Oblitus eft Deus, avertit äa« paupet Coni ciem fuam, ne videat in finem m m Ms I"..EX*' tem l- 9. lg pauperem reflþicïþnt.) Ut inil. 10 Yi- non recordatur » Quas ea violántibus ]um violenti cooriantur. : infligis. Contra faciebat David, cu- ypitit, jus illa funt verba Pfalm. 17. 23- «o- Quaft leo in fpelumca f2a.) In qu ala-;' jonenm tet aliis feris infidians. g f; ZIAHRA OUWARIA j!ædie'izz ejos n co;zfþe(fïumeo, 65jnfitim* ejus non repuli a me. Rapere pauperemy dum 4ttrkhif*"eum.)* Ontum mimicorim [norum dominala- Nectendum cum verbo , zzfídiatur, hoc , &c fenfu. Infidiatur, & conatur rapere, atié fur.) "lyrannice opprimet omnes, adatur quos inimicos putat. - Pro de»zuzabi- & predam fuam facere pauperem, £ur.Symmachus vcr:it; änQW'bZa ex- dum attrahit eum in rete fuum. K fus, I0. In lagmeo [uo.) "Auxilio laquei obft- fefflat , ventilat, quod vel ad iram re- fui. , la ferri poteft; fic enim Saulus in a&is C. 9. 1. dicitur , fpzrams sminarum , Humiliabit eum. ) Eum dejicietin Vel ad fu- terram. Coatis cadis 49 di[cipssles Domias. perbiam, & contemptum.. Inclinabit f2. ) Impius infidiator ad 6. Nom meovebor. ) Nunquam exci- colligendam prxdam , utaucupes fa-. , ) It ciunt cum aviculam ceperint. * WVel f;;l[/'i/.; ä).;nn de hoc felici ftatu. Symmach. S gépTpATcoUci» non evertar, non etiam antequam capiant , dum illi in- n,qui-ll deturbabor. fidias ftruunt ; incurvant eniim fe, ne JPEOFe confpiciantur, & aliquando manibus. quzc / Sine malo. ) Exro imunis ab 6mni genibusque nixi prorepunt. malo. Symach. gx Ecouan ävxmtï-ü;- Cadet. ) Idem tere eft, atque zzcelz- jf ) c& , neque ero in malo, quo fcilicet zalit fé , irruet , infiliet. Sic quod [5 habemus job. 1. zrrwerwmz Sabsi , in Ó fCe* premar, & affligar. i Hebr. eft cecidir Saba. 7. marttudine.) Verborum acer'bi- 065 tate , contumeliis, decractionibus, &c. p domin atus fuerit pauperum.) Cum i. ) Labor, C$ doler. ) Quem aliis infe- pauperem in fuam poteftatem rede- zunt mali. gerit. coti i. Ob q9 Dems.) Humananon la[üm g. Cum divirilw.) Cum potentibug 22 LIBRI PSALMOARIUM. T. Exurge, Domine Deus, exaltetur manus tua: ne obli- vifcaris pauperum. 3. 13. Propter quid irritavit impius Deum ? dixitenim in corde uo Non requiret. 14. Vides, quoniam tu laborem, & dolorem confideras: ut $ ä tradas eos in manus tuas. "Tibi dereli&tus eft pauper: orphano tu -eris adjutor. u 15. Contere brachium peccatoris, & maligni: quaeretur pec- catum illius, & non invenietur. & irjlffæculum fzeculi 16. Dominus regnabit in ceternum, ïg peribitis gentes de terra illius. - 17. Defiderium pauperum exaudivit Dominus : præparatio- 2 nem cordis eorum audivit auris tua. j 18. Judicare pupillo, & humili, ut non apponat ultra ma- rit; gnificare fe homo fuper terram. i In l, eurat, non vider, que aguntur, aut catum ejus, & impietas, & non in- fi videt , oblivifcitur, venietur, qui a te per vindictam ex- cifa nufquam apparebit. Sic. Pfal. Pf Averdit faciem fuam, ) Qui habitus 36. 36. de pectore dicitur; Trazffvi , eorum eft, quidataopera aliquid co- peece ao2 erat , auafrvi eum , 6 noneft gnofcere nolunt. iventus locus ejus,. * Vel fenfus eft: fllï ln Ne videat in ffmem. ) Chald. & D: fi quzítio de ejus pietate habeatur, H Hier. zz perpetuum , quafi dicat nun- non fiftet fe in confpectum improbi- t0 quam effe curaturum. tatis fue confcius. Sic Pfalm. 1. 6. fü 12. Mamus fu4,) Potentia tua. Non re[urgent tmpii in judicio, neque pec- catores 1m comcilio ju/?o,' HAR. 13. Proprer quia irritavit, &c.) lte- rum repetit caufam , cur impius 16. Peribitis gentes de terra d. ) räp Deum irritet peccando, quia fcilicet Gentes impiz peribunt de terra Do- E mini, hoc eft de univerfo terrarum $u cogitat Deum ifta non requirere. iT4 14. Vides.) Quafi dicat : Fallitur orbe; nam Domia; eff zerra , &. pleni- Immo vides, & confideras £zdo ejze:. AC impius. 17. Preparaiionem o cordi: €OoYAm. laborem , & dolorem, quo impius Preparationem ad orandum , defide- v juftum premit. rium, quod orationem przcedere folet. D bn] Us tradas eos in mauus tu25.) Utfuo lic tempore illis manus tuas ultrices in- tTus. Symmach. vertit 7pó9ecw » — Pjopofi- i iicias, 19. Judicare pupillo , $ bwnili. ) Ut l judicet, & fententiam ferat pro hu- tat tix ; Tz"bz'.) Tvuæ cure£ , & providen- mili, & pupillo. l]x: 1s$. Brachium.) Potentiam , violen- U son apponar, &c.) Uthomo hu- Hl tiam comprime. milis, & imbecillus in fuperbiam am- Quaeretur peccatum ejus , Ef mon imve- plius non erigatur, impius in Deum, e nictur.) Moc fifeceris , quearetur pee- & injuftus in proxinpos. f PSALUObEUS X 2j obii- x. In finem , Pfalmus David. X. orde 3. IN Domino confido: quomodo dicitis animze migra in montem ficut pafíer? Vr-peäe : 'Trant- : 3.Quoniam ecce peccatores intenderuntarcum, p aräverunt fa- n Ut gittas fuas in pharetra; ut fagittent in obfcuro rectos corde. 4. Quoniam quae perfecifti ,-—deüruxer'unt; juftus autem quid fecit ? pec *Hab, 5.* Dominusin templo fan&to fuo, Dominusin coclo fedes ejus. Oculi ejus in paupereni refpiciunt : palpebrae ejus interro- 2. 20- culi gant filios hominum. iO« 6. Dominus interrogat juftum, & impium: qui autem dili- git iniquitatem, odit animam fuam. 7. Pluet fuper peccatores laqueos: ignis, & fulphur, & fpi- ff titus procellarum, pars calicis eorum. 8. Qüo- In I, N fmnem.) Mide dicta initio Pfal- eft, & denfiores ienäræ ; & caligo [ if mi 4. noécturna. | 6X« P[zhmu David,) WMide di&ta initio A. Qu perfecifH. ) Leges tuas, fan- Pfa. Pfalmi 3. Giones, & confilia tua. — Symmach. B 2. Qmopodo dicitis, &C) Alloqui- óvi01 Üccuo) xartAvuOYWGcOW , MOEÍAHL T tur vel dumones tentantes , velipfas decreta , feu flatuta deffrutia, feu Ziffo- d internas cogitationes, & fuggeítio- luta [nnt. tlb , nes ab ipfis immiffas, veletiam ami- ælil f&('if .? ) Nil tale fecit, cum obt- cos fugam fuadentes, ut fe e Saulis " fit legum tenax, & reverens. manibus eriperet, $. Dopaintusin templofzmäo],;;o.) Hoc d Anis& mcs.) Miht. eft, in celo, quaft dicat: licet Do- Szcut paffer.) N ox Hebraica 335v minüs longe pofitus videatur, ubique Ml/ 4fpor quamlibet aviculam fignificat. tamen eít,. & humilia refpicit, &al- Do- Eadem aviculze fimilitudine ufus eft ta a longe cognofcit. Salomon Prov. 27. g. feuz avis,inquit qui Palpebra ejus. ) Oculi ejus. en £ran|[migrans de nide fuo , fic wir ) qui Inzerrogant fflios h&minum.) EXPIO-* dcreli;—;qu-z't locum f;»um. rant, dijudicant, probant. ltac ogno- 3 ^ Àz pharetra.) In Hebr. eft, ; j ») fcunt, & omnia illi patent , ac fi mi- lde &ervo, quod prefentius difcrimen fi- nutim interroganti ,' quid actum fit, gnificat. Magnam tamen vim figni- refponderent. let; if ficandi habet vulgata lectio, qua in- 6. Odit animam [uam.) Se ipfum nuitur Davidis , ' & cujuslibet jufti odit , cum plurima, & graviffima ma- hoftes magna teneri nocendi cupidi- Ó la fibi accerfat, cum peccat. U hi tate , ideoque pharetram fagittis com- 6. Plaet.) Dominus. plefle; ne tela defint, qux fubinde Laqueos, &c.) His omnibus nomi- in innocentem dirigant. nibus iram, & ultionem divinam de- hü- - um Ín objcuro.) x infidiis in Gr&co fignant. eft, wxom. *7lvy quafi dicat in odfcz- *odgui, & fulphur- Vindi&am di- If rilunio, quando fcilicet luna obfcura vinam coclitus demiffam , ut in punif ^ Ed 4 LIBRI PSALMORUM 8. Quoniam juftus Dominus, & juftitias dilexit: | æquitatem Vïdit vultus ejus. fl 1. In finem pro Octava, Pfalmus David. Xï ä« 2.Q'Alvum me fac, Domine, quoniam defecit fan£tus:z quo- tic niam diminutae funt veritates a filiis hominum. 4. Vana locuti funt unufquifque ad proximum fuum: labia H dolofa, in corde, & corde locuti funt. 4. Difperdat Dominus univerfa labia dolofa, & linguam magniloquam. 5. Qui dixerunt : Linguam noftram magnificabimus, labia L noftra a nobis funt, quis nofter Dominus eft? 6. Propter miferiam inopum, & gemitum pauperum nunc H exürgam , dicit Dominus. Pö nam DASABIS R tione Sodomz, & Gornorrhz , impiis ExOjs yxp Bo xeivos 5((4;;; Q minatur. eidae TUAXCIV 1 PC Pars calicis eorum.) Hxc funt eorum 11 üoc;ö, g'ïäpov uty X£UO a Ui Qpf 69 / fors, hec portio , qua illis debetur: hxec veluti hereditate confequentur. atv , oZ'AAofää Bace, n Metaphora ducitur a fympofiacis, & Hand [ecms atque Drei portas bo- lC i modimperatoribus, qui quantum quis- minem execror slum , que vini haurire deberet , prafcribe- S'Zui:qui: corde 4lized celans algud bant, atque ita vim, aut calicis par- fonat ore. hi tem affignare videbantur. 4. Lingnam magnilaquam.) Loquen- I 9. Quontamju[fus Dominus, &c.)H ec tem fuperbe, infolenter fe efferen- mala illis evenient ; quia Dominus tem contra probos , & fua merit1, e juftus eft, nec mala inulta abire per- [2 aliorumque peccata augentem. apud qnittit. rincipem, ut deprimat adverfarios. Vul;us ejus.) Oculi ejus. V el linguam magniloquam intelligit m N fnem.) Wide Pfalm. 4 1.] juxtaid, quod fequitur proximo ver- Pro otiava.) Vide Pfalm. 6. ficulo. o. Defecit fautius,. ) Defecit fan&titas, $. Lingnam nofiram magnificalimus,) L Eadem Michezquze- Roboravimus, invalefcere faciemus. pietas ; veritas. rela cap. 7- 2- Perist fantlus de terra ; Itali dicerent, C? faremo valere comia u &6 retlus 1 Lhoginibus nom eft. sofira [2 [ Grecus quidam inter. Pll Diminut& [unt veritates.) Crefcen- tibus dolis,, mendaciis , fraudibus. pres in fcholis Vaticanis habet 3u. li toriai. VASSUTOUASV .. dominabimur. at 3. Vana.) Falfa dec Yt In corde , & corde. ) b uplici corde Labia noffra a uobis [ent.) Pxo no- locuti. funt , aliud loquentes, aliul bis funt labia noftra, eloquentia no- I fira. Y t fentientes. ?* Infra Pfal. E. s Qui lequumtur pacem cum proximo fpo, mala Quis nofler Dominus eff ") Quis con- p antem. in cordibus eorum , & Pfal. 61, tra nos tanto przfíidio munitos pr&- /: valere poterit ? 4] «. Ore [uo Lbenedicebamt , 9 corde fuo waledicebant. Mlomer. Dliad. 9.- 6. Ponam m falzgmri.) Juftum ia la- PSALMUS,XL&XH. item Ponam in falutari: fiducialiter agam in eo. 7.* Eloquia Domini, eloquia cafta: argentum igne exami- 'Prov ; Q5b natum, probatum terrse, purgatum feptuplum. * - 8$. Tu, Domine, fervabi quy s nos: & cuüodieg nos a genera- , tione hac in aeternum. abia 9. In circuitu impii ambulant, fec undum aïtitudigem tuam multiplicafti filios hominum. Qam 1. In finem, Pfalmus David. XII, 1bia "TSquequo, Domine, oblivifceris me in finem ? vaquequo B avertis faciem tuam a me? ünc 2. Quamdiu ponam confilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem. a 3. Ufque- u co tute conftituam, in quo ab impii Pz)rgatum feptupium.) Septies , five petitionibus falvus fit. Sic Job. $ &pius purgatum. 11. dicitur: Q« pomit bumziles im fa- 8« 4 generatioue bac. Vel fenfus b blime, 6 marentes eri git 12 fa]þit:sz,quoä eft, ab hoc tempore ufque in «ter- in Hebrao' eft, Iz. [;luze, tanquam fci- num: vel a pravis hujus feculi ho- licet in edito loco, ad quem peccato- minibus. A l rum tela nomn perveniant. 9. In circuitu im-;;ii 4;:761114772'.) Ad no- 7 Fiducialster agam i2 e07) INemo mi- cendum undique circumdant probos. Secuzpdum aliismdinem Umm.) Secun- hi refiftere poterit audacter , & libe- jet« re agam hac in re; hoc enim fignifi- dum alta, & profunda tua judicia. Mulriplicafli felios bopzinum.) Nlultos, tetl- care videtur Gracum TO29101 g2 & potentes effe pateris homines im- 1. £y & uT, pios, quibus pii, & innocentes op- lpud 9. Elequia Domini.-)verba, 6( prox;. pugnantur. Alii,]?lz'os boginum, n -103. bonum accipiunt , hoc fenfu : Impii igit miíta Domini. Vele Cafz) Pura , fincera , nihil falfita- quidem omnia circumquaque . obti- nent adjuftos opprimendos; at tu mul- $is, aut idoli admixtum habentia. tiplicas, foves, & bonis omnibus au- l] .) Probarum £err2J) 1n Gr&co eft 9ox/ iU. ges filios hominum, humiles quidem/?, ulà puoy r5 ?s quod fignificare videtur ; & pauperes, fed fub tua . protectione probatum populis terrs, hominibus fci- latentes. S Dr- h. licet metaliorum peritis , qui purum argentum a mixto, vel adulterino no- 1. 03 /óFojfceris we n figez?,) Plane, verunt internofcere, Hieron. vertit, in perpetuum oblivifceris? 4tvertis faciem tuam. ) Ut iratus. y» / '-ep:zr/:tzzm 4 terra, Genebrardus pu- 10 tat illud T;NWN terrz , pofitum effe 2. Ünamdin ponam «en[ia im anima ze4 ? ) Quamdiu cogar rationes exco- prdf &v T.*ï y zmterra, hoc efï' in va- gitare, aut nova confilia comminifci, Ui Íe, vel camino terreo I argiïlacea. ) H fornace quibus inimicis meis refiftam , vel ab eorum manibus effugiam ? Bill.cum Com, Mezecb. -T. IF. D lo 25 LiBRI PSALMORUM p 4. Ufquequo exaltabitur inimicus meus fuper me? deat 4. Reípice , & exaudi me, Domine Deus meus. 5. illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte : 3. ne quando dicat inimicus meus : Praevalui adverfus eum. qui $ 6. Qui tribulant me, exultabunt, fi motus fuero: ego autem in mifericordia tua fperavi. bani Exultabitcor meum in falutari tuo : cantabo Domino, qui Q bona tribuit mihi, & pfallam nomini Domini altiffimi. Ü I. In finem, Pfíalmus David. XIII. 800 it infipiens in corde fuo : Non eft Deus. DIX Corrupti funt,. & abominabiles fa&ti funt in ftudiis fuis: dev non eft, qui faciat bonum, non eft ufque ad unum. t 2. Do- vbi Minad Dolorem in ca)-ale meo, ) Que eva- tatione- ; 'agnicione , & amore tui. dendi folicitudo timorem affert & do- ** Mortui dormientes appellantur in lib lorem. ? lmP facris Literis. Sic Chrifbus Lazarum Per diem. ) Quod tempus a&ioni mortuum dormire dixit. Mlagna atfi- qui li, potius tribuendum eft, quam conful- nitas fomni, & mortis. Somnus quip- Tnan tationi , & inveftigationi rationum , pe brevis mors eífe videtur , mors au quibus nobis confulamus. In textu, tem fomnus diuturnus itaque Ho- tet mi Greco additur, &6 per zoem. merus fomnum dixit Kdv!'yöü'rav du- Cr 3. Exaltabitur ... fisper zme.) Ele- VOO"Z'OIO. lliad. r4. ut etiam H efiodus vabitur contra me; torq la met me, infultabit mihi. vebit, d(f:pri- in "Theogonia, quod imitatur Virgi- N lius 6. /En. cum ait: E il * lnmunma oculos "260$. ) Videtur enim petere, quod Pfalmo 3o. 17. Tum confznguimens lethe fopor , ..2 ten S; motus fuero.) Si impingam , eft cum ait ; iemuna facióm fuam früper cet fervum tunm. Benigno me, & hila- titubem , cadam. $i res improfpere cedant, fi in peccatum lapfus fuero. ri vultu afpice, mihi, rebusque meis tatt / atllidtis fave. 6. In mif[ericordiz tua fperavi.)Que Ne unqmam obdormiam im zorte, ) me labentem fu&inebit. Íta etiam tot Ne a te defertus jaceam moftitie, & l Pfalm. 93. 19. $; dicebam , motus ejt bus doloris tenebris obvolutus. ^ Neani- pes eeu ; mzl/ärz'carä'zq Iu Domine d- mus calamitatibus victus , malis fuc- ju'vzzäat me. " cumbat , quod eft obdormire in mor- Ie [alutari tuo.) In falüte, quäm te. Hoc fignificare videtur verficu- ; tuo beneficio confecutus fuero: vel [ lus hic juxta litere corticem. Hoc falutarelocum tutum ab inimicorum Zga autem pofito , fublimiorem fenfum infidiis, & petitionibus fignificat, ut l offumus inveftigare , ut fcilicet il- fuperiori Pfalmo numer. 6. 009 i uminatio oculorum fit divina infpi- Caztabo Dogno.) Hymnum eucha- ratio, vel auxilium coeleftis gratiz, rifticum in gratiarum actionem. qua a peccati confenfu ferventur, qui Q lethalis animz fomnus cft. Vel ut Ü Ix;t in[fpiens im corde fuo.) CO;- feafus fit , illumina oculos meos, ne gitavit; namore proloquitam k fim velut mortuus, fine fenfu, cogi- LUT impia verba npþ eft aufus. * Platg l PSALMUS XIIL 27 2. Dominus de ccelo profpexit fuþer filios hominum ; ut vi- deat, fi eft.intelligens, aut requirens Deum. Otte v 3. Omnes declinaverunt, fimul inutiles fa&ti funt: non eft, qui faciat bonum , non eft ufque ad unum. (Utetm . Sepulchrum patens eft guttur eorum: linguis fuis do ïofeage- bant, venenum afpidum fub labiis eorum. ; qui Quorum os maledictione, & amaritudine plenum eft: velo- ces pedes eorum ad effundendum fanguinem. Contritio, & infelicitas in viis eorum, viam pacis non co- gnoverunt: non eft timor Dei ante oculos eorum. 4. Nonne cognofcent omnes, qui operantur iniquitatem, qui l; devorant plebem meam ficut eícam panis? RT $. Dominum non invocaverunt, illip trepi daverunt timöre, Do- ubi non erat timor. - ."Dlz .6. Quo- t ul, tur Ia lib. 16. de legibus tripliciter inDeum funt hujusmodi, inutilia funt, ( pro- impiel peccari docet. Primo, ab iis, jiciuntur. jnm nf qui Deum eífe negant : fecundo ab Sepulchrum patezs , &c. ) Videdi&a iis, qui fi Deum eile concedant, hu- n 11. Pfalm. ïquip- mnana tamen curare non arbitrantur: Venenmum afpidum fumh lahus eorum.) qI5au : Ho- tertio , ab iis, qui profligatorum ho- Id eft peftifera loquuntur. minum muneribus, aut precibus pla- Quorum os maleditlione , &c.) Mide ] Ju cari poífe putant, ut ad eorum fce- dicta Píalmo g. five 1o. lera conniveat. ercundum. flodus Hebr&zos numero 7. Virgi- Non efó Deus.) Yn Hebr. eft D*nlpæ Con£ritio , €$ isfelicitas,) AGive fu- Elobiz, , que vóx Deum fienificat, qua- mitur, quafidicat : toti funt in con- gt* tenus judex, moderator, & providens terendis, & ad infelicitatem redigen- eft, quafi dicat : impune pecccare li- disiis, quibus adverfantur. pam , cet, lJeus humana non curat. Is viis eorum.) ln eorum vite in- li]mre Jiero, Corrüpii funt.) Intelle&u, volun- ftituto, in eorum actionibus, & ftudiis. tate: pravis doctrinis , & omni vi- 4- Nomme cognuofienz.) Me iramque yque tiorum genere. ! otram ' meam adverfum peccata; divinam ul- tionem. In fidiis f2i.) |Confiliis, actioni- i d bus. Qw devorant blebem meam, &c.) t u- 2. Profpextz)) In Grzco eft Szänugf/;v, Hosgraphice defcribit SalomonProv. exerto. aliquantulum capite profpexit, O. Gemerat;o inquit, que pro deztiéus Iuam gladio baber , €3 commandir molariius d ut ii faciunt, qui videre volunt,quid agatur, fed ipíi videri nolunt. fmss , u£ comedat inopes de teyra , 21 yrum lIutelligens. ) Deum intelligens, & peuperes ex Lbominibus. X DeRe- 1f u cognofcens ; ut illi obediat. gibus populum plus jufto oneranti- Requirezs.) Quumrens. bus loquens Hamerus , Iliad. lib. 1. ydite 3- Declinaverunt.) . À xecto tramite, vocat , 877;'/.0,-90'9009 '/ïgcw?nvfæs". nge: quem tenere debuiffent. voratoyes popzlz. Inutiles fath; fum*,) Hebr. ',n',px.N) Sicus efeuro panis. ) Avide, cupide, (o- ANeclachza , toctüerunt, vel ut alii ver- ac fi fapidus admodum ibus effet. itam tunt , ráucidi fatla funz , qua aütem $- Dominue non 4nvegaverunt.) Mi- ht n ^ ^- $ LIBRIPSALMORUM 6. Quoniam Dominus in generatione jufta eft, confilium inopis confudiftis: quoniam Dominus fpes ejus eft. f0n 7. Quis dabit ex Sion falutare Ifrael? cum averterit Dominus captivitatem plebis fuse, exultabit Jacob, & laetabitur Ifrael. i. Pfalmus David, XIV. Omine quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requie- [ D fcet in monte fan€to tuo? 2. Qui ingreditur fine macula, & operatur ju»üitiam: tite 3. Qui loquitur veritatem in corde fuo, qui non egit dolum in lingua fua : 08 - Nec fecit proximo fuo malum, & opprobrium non accepit Vr adverfus proximos fuos. fami 4. Ad nihilum dedu&tus eft in confpeQu ejus malignus : ti- 3701 6 fï"m mentes autem Dominum glorificat : mni s. Qui i 10 rum non eít Dom—imun'. non invo- dei in Babylohem, & Affvrios rever- 4 care, qui dixit in corde fuo , «ez ef f; fuerint. V«el fenfus eft, cum Chri- ptus Dezus. - Tevel ftus venerit, vitiorum , & demonis Ilic trepidaverunt zweeore, &c) 'Fi- captivitate, & fervitute liberabun- do | mere debuiffent Deum, & eternz fa- tur Ifraelite, non iitantum, qui car- lutis damnum ; at illi bona tempora- ne habent Abrahamum generis fui au- h lia amittere timent , quorum ja&ura &orem, fed ii etiam, qui ex centibus, tem comparatione «terni fidei communione , in Abrahz ftipi- N non effet. : mali metuenda tem inferti funt. Quat 6. Quoniam Dominus in generatione 1. [N taberzaculo f& ) lm do;no Anor jf« eft.) "Fiment impii , ubi timen- dum non eft, quia divino lumine ca- tua, in cclo , quod etiam in- I r ftar habet tabernaculi ; nam de colo rent, quo petenda , & fügienda in- dicitur Pf. 103. 3. exzendifli celum ft- notefcant; hoc enim lumen divinum ]S-'i;'/,r in generatione juftorum eft , & illis cut pellem. datur; impii autem in tenebris ver- I monte famtdo tuo;) Eft ejusdem g ^ hemiftichii repetitio aliis verbis. IÍn flfügli4 antur, quas magis amant, quam lu- Àag cem. locafti. monte cclefti , in quo fedem tuam Confilism imepis confudifiüs.) Quafi Tà 7TE —2. Qui ingreditur fine. macula. ) In Ü in, inanem fpem defpexiftis, & irrififtis, Grzco eft, embulans perfetius , qui nul- ut illum erubefcere faceretis. inter 7. Quis dabit ex Sion falurare I/raely) lam Jabem peccati admittit. 14') d (Quafi dicat: o utinam daret Deus fa- In corde f[uo.) Ex corde , fincere. lhunw Opprobrium non Accepit adver[us pro- lutem Ifrael, & falutare Domini Mef- Qu p fiam , qui non folum exSion civitate xinos- [uo:. ) NNon admifit calumnias, | lo David, fed ex ejusdem familia nafci- detractiones &c.. de proximis, inGra- turus eft. — co e a D] oveidepaüy Sx ÉN Oey bmi oi6 LXy Lälx Cum; averterit Domints caprtivitatem , gyyigo;; OZUTS-; Oppraäriftm 72032 fzzj?i- Qu &c.) Éveniet hoc, poftquam ex c:- nust propter proximo: [nos:qui ita ipfe l $ i ptivitatibus, quibus adducti funt Tu- vixit, & ita fuos filios, & domefti- lll Qug —————————P——ÁÁ * l PSALMUS XV. 29 i | lum | g Qui jurat proximo fuo, & non decipit, qui pecuniam fuam non dedit ad ufuram, & munera füper innocentem non accepit. titus Qui facit haec, non movebitur in s&eternum. el I. Tituli Infcriptio ipfi David. XV. - 9. ( XOnferva me,Domine,quoniam fperaviin te. DixiDomino: quie- Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. 3. San&tis, qui funt in terra ejus, mirificavit omnes volun- tatgs qneas in eis. " lum D5 2 .4. Mul- cos inílituit, ut nullus quidquam ob- i ultimz literz mutatione, Et fenfu? cepit jicere poffet , nec obloqui de illius erit, Pfalmum hunc Scripturam con* familia. In Hebreo eft; Opprobrium tinere in marmorea tabula, aut wrea zon detulit fuper propiaquum fuums quod infculpendam ad &ternam rei memo- | fignificare videtur, non fuiffe calu- riam. Hoc enim fignificat vox Grz- mniatum proximum , nec finiftros de ca 51Ao0yeoOio , quzidem eft ac fcri- illo fermones fparfiffe. 213 tura literarum in columna exarata. [eyer- 4 nibilum deduttus eff. ) Contem- N vec aliud fignificatur a vulgata la- Chri- ptus, quamvis potens fit, aut dives; tina, cum dicitur, 77zz/; in[crzpzzo; namt Feverentes autem Deum, etiamfi mun- monis tituli folidiori alicui materiz , quale abut- do fint contemptui , honore atfficit. eft marmor, aut ws incidi folent. * j car- Maligaus.) M al,fu g. $» Super innocentem.) Ut innocen- Videtur optare David , ut qux hoc iil al* Pfalmo eft dicturus , titulo alicui, tibus tem , aut jus illius violet. id eft, marmorez columelle infcri- Non movebitur 42 4teruum. ) 'Nun- f'tipi- bantur ad perennem rei memoriam. quam felici ftatu excidet , quem in Idem Jobi votum cap. 19. 24. 3nonte fan&to fuerit adeptus. Ipfi David.) Mide di&a in explica- doxho tione tituli Pfalmi tertii. 1 ii I. Jtuli in[cfiptio ipfi David. ) In a. Con/ärvd;) eræce eft Cþu'iwzfov $ cælO " Hebrzo eft 4345 r2 225 wid- um [ bam le David , uod aliqui vertunt cuflodi , fcilicet ab inimicis meis. Denus meus es u, quontam bonorum meo- I;Ásne aureorum , 9. Hier. Hemilis & edem femplicis David, Kq uilavamevé, x vt- rum mon eges.) M ox quoniam abundat, E vel pofita eft pro particula conjecti- a Aeis $ bumilis, E$ perfell , Symmachus ToTeyÓQaovoe ) Àj EU. Huziis, va, O. fenfus ergo eft: Dominus meus es tu, a quo ego pendeo in omni- jIh & L imuaculati David. Harum autem bus ;-'cum interiimn tu mea opera, aut interpretationum rationes quzrere nl« meis bonis plane non indigeas. * Bo- longuur effet, & ab inítituto no(tro num , quod undique perfectum eft, re. alienum. Alii vocem Hebraicam, ipfum per fe fatis eft, nullamque rem quippe obfcuram , immutatam reli- dl externam defiderat, inquit Arif.1, r. 1113 querunt, ur quarta, & quinta editio. Ethic. cap. 5. t LXX. verterunt ssAoypaQio v Aa- 3. Sanüis, &c. ) Videtur effe He- r vi3 id e&, 27772 P. i;zjäriptia, ilþþ' Dzvid. braica tranfpofitio. verborum , qus Quamquam non r5nm55 »bam l- hoc pa&o ordinanda funt. Miriftca- h giffe videntur , fed- 98935 s bb , vi;, ( Deus fcilicet) ezzes wolumtates ) fe qu& vox Serrpturam figniticat, exigua I2 moeas 4 [antlis , qui. fuat js terra ejus ] Pt " 2 i 30 LIBRI PSALMORUM, 4.Multiplicatze funt infirmitates corum : poftea acceleraverunt. Non congregabo convenücula eorum de íanguinibu iaf . F : nec memor ero nominum eorum per labia mea. j s, Dominus pars hareditatis meze, & cal .es, qui Ia ; ;cis mel: tu 10 reftitues haereditatem meam mihi. 6. Funes ceciderunt mihi in pr&eclaris : etenim haer * neC Qditas mea praclara eft mihi. No intelle&um : infu- 7. Benedicam Dominum, qui tribuit mihi u) per, & ufqug ad nottem increpuerunt me renes mei. P In G .* Pro- ec /2emor ero mominum eorsm.) Adeo X quafï dicät: mire perfecit Oonmnes vo- luntates meas , &c. Íta fexe Gene- mihi cctus illi, & facrificia difpli- f brardus. Bellarminus vero putat ne- cent, ut ne nomen quidem illorum A xum cum. fuperiori verficulo effe hu- ufurpare fuftineam quafi timens , ne 2. jusmodi. Quando quidem, Domine, os meum contaminet. bonorum meorum non indiges , bene- $. Dominus pars bareditatis mese, &c.) aqu ficus ero , & mifericors in fanctos, Dixerat fe deteftari idola , & pecca- J qui in terra funt. — Et bene convenit ta , jam addit hujus rei rationém, quod: D fcilicet omnia bona fua in Deo col- hzc interpretatio um textu Hebrzo, quam in quo habemus: Sazülzs, qui 2 rerra lata habeat, quem hereditatem fuam ipris effe velit. Pars bereditatis mee,idem In: [ 22 €zis. apfí , & magniffcts , ommis voluntas mea Quuod ergo dicitur, Mzrzfrca- eft, ac pars ea hareditatis , que mi« tT0 7 04 v;£ , &c. hunc fenfum exhibet: Deus hi obvenit. Er calicis mei,) Mide dicta Pfalmo p miris modis juvit, fovit, & promo- ^ K vit voluntates, & ítudia mea circa Iio. m 7. 1681 fideles, ac fanctos. Reflitmes bereditatem | meam mz/n ) f)e 4- Meulrzplicate funt , &c. ) EXPH—- Chrifto quidem reftituta, id eft, tri- af TC eatur effeétus benevolentiz Chrifti in buta eft in die refurredtionis ;. nobis erat Íuos. Horum enim cum prius mul- autem in novilfimo die, cum beati 8' tzx eifent fpirituales infirmitates; id erimus animo, & corpore. interiin meo £ít, peccata, non modo per Chriftum enim hzreditas hwc, fiye pars illius convaluerunt, fed etiam fortes adeo 0cu] quafi depofita eft apud Deum , nec ea. facti funt ; ut currere. poflént viam nifi altera ex parte , licet potiori fruun- mandatorum, & confiliorum ejusdem juxta Chrifli. tur beati, qui corpore nondum funt "Ne 'Pec.c:tta jzfrautates wO- glorificito. Impi cat etiam D. Paulus ad. Rom. 5. 6. 6. Fumes cecidertzut mibi £m pracla- cum ait: Z quid emue Chrifws cume dtm 7i3.) QOlim enim Pal«ftini funibug «dhuc tnfira effemus. [coundum . tempms agros metiebantur. pro papis mortuns eff- lz praclaris.) Locis eximiis, quafi ficia Cd Nom congregabo comventicula de fam- dicat, hgreditatem egregiam nactus W g guinibus. ) Non placebunt mihi con- fum, quod fequenti hemiftichio . ex- gregationes eoruim ad facrificia cruen- plicatur. BIN ta celebranda , qualia primum, cum 7« Qus tribust mebs imtelletbum.) Ut fcilicet infirinitates eorum multipli- fcilicet optimam partem eligerem , &te vl & vellem Deum ef - ie hagreditatem K cabantur, offerebant idolis; proinde DAT non congregabo eas, nec €ro aucbor, meam.- ut hujusmodi cotus fiant. Ufque ad notun.) '"lam diutuxn qu N PS AULOMOUS XWe€XVLhs ! 3Y retutt 98. * Providebam Dominum in confpe&tu meo femper, quo-* 4a. 11« niam a dextris eft mihi, ne commovear. 20 '.'.Sa 9. Propter hoc laetatum eft cor meum, & exultavit lingua- 5 qui mea: infuper, & caro mea requiefcet in fpe. teditas 10. * Quoniam non derelinques animam meam in inferno:*Aa&; * nec dabis Santtum tuum videre corruptionem. 5« Tf« Notas mihi fecifti vias vitee, adimplebis me leetitia cum vultu '?:35 - inft- tuo: dele&tationes in dextera tua ufque in finem., * Pro- - I. Oratio David. Pfalmus XVI. — À ) Adeo F^ Xaudi, Domin(-:f9 Pj—uftitiam meam : intende däpfebationem - difpli meam. ulorum Ó5, ne Auribus percipe orationem meam, non in labiis dolofis.- 3. De vultu tuo judicium meum prodeat : ocumli. tui videant 4 &c) aequitates. pecca.- 5. Pro- , quod 0 Col- quam noré&tuno gempore; tam in pro- meum , divinitati unitum. -Hic eft Vfüam Íperis, quam in adverüs. hujus verficuli fenfus literalis, ut pa- (,idem Increpuerunz me.) Docuerunt me ; ter ex Apoftolorum Petri & Pauli 28 T. t7o/:004*, eyudierunt, inftituerunt explicatione , Actor. cap. 2. 31. & cap. I3. 3$- ad pietatem , &c. 11. Nozas mithi fecifls vias vire.) Do- Yal Rezes mei.) Cór meum —per faluta- res infpirationes a Deo immiffas, Re- cuifti me modum redeundi ad vitam poft mortem. mii. ) nes in fcriptura pro mente, & ejus Adimplebis me latitza cum valts £A0.) F affectibus fumuntur. Sic alibi dicitur, nObiS fertans corda, &$ renes Dens. Beatum me faciendo oftenfione fa- beati €iei tuz. g. Providebam Dominum in conjþe&u Deletlatiomes m dextera tua u]iyze aterim meo femper.) Dominum femper prx ilius oculis habebam. - £2 fenem.) E.ftenim coleftis patria pa- necea 4 dextris eff mibi.) Adeft mihi, & radifus fvaviífimis, & fanciflimis re- dundans voluptitibus , quas imanus TUl* juxta me eft. y funt Ne eommuwovvear. Ne tentationum tua, non adtempus, fedin eternum impulfu vacillem, fed ftabilis in eo- beatis. ibi communicat. vidt- dem ftatu, & gradu perfeverem. Vi- mibus 9. Propter boc.) Propter hec bene- I.D vid, ) Eft dativi cafus. ficia , divinamque tutelam. de dicta ad titulum Pfalmi tertii. aof Caro mea 7'eqm'c/'&ct n /17261) Cafo ipfa TL id elt, corpus fopietur. morte placi- gufiriam meam.) Jus menm, ut ver- ) da , & fecura ob certam expectatio- tit Aquila, qui habet: T /xouty. nem refurre&tionis , & felicitatis Nom im lalis dalofit.) Quam fundo Ut eterngc. fincero animo, & citra omne men- [em s lO. Nom derelinques animam meam dacium. item im imferno. ) In lymbo Patrum , ad o. Dt vultu ru40.) . te, ex ore quem defcendit anima Chriíti. tuo. ', n gudicinm meun.) . Jus meum, defen- |Santlum tuume ) Corpus fandum - a LÍBRIPSALMORUM j dv .. 3. Probafti cor meum, & vifitafti no&te: igne me examinafti fiat & non eft inventa in me iniquitas. 4. Ut nonloquatur os meum opera hominum: propter verba at labiorum tuorum ego cuftodivi vias duras. s. Perfice greílus meos in femitis tuis : ut non moveantut n II veltizia mea. L 6. Ego clamav! , quoniam exaudiifi me Deus: ,inclinaïaurem E tuam mihi, & exaudi verba mea. ". Mirifica mifericordiastuas, qui falvos facis fþerantes inte, Indi 9. A refiftentibus dexterae tuce cuftodi me, ut pupillam oculi, Jau 9. Sub umbra alarum tuarum protege me: afacie impiorum, o5ef qui me afflixerunt. bent 10. Inimici mei animam meam circumdederunt , adipem $ fuum concluferunt: os eorum locutum eft fuperbiam. H 1I. Pro- i ei, proj fio mea, & pro me pronunciata fen- $. Perfie greffus meos.): In H lebr. eft, bon sentia, ultio etiam de inimicis, qui f'ftenta gre[fus. meos. me vexant. at Moveantur.) Labent, deficiapt, fa- Videaut &quitates. ) Faveant iis, tigentur pedes mei. qux &qua'funt, wequze caufz mez, 6. Quoniam exaudifli me.) In Hebr. afpi juri meo, appareatque te videre om- elt, exaudies me. Is | nia, & probare , quod juíftum eft. 7. Mirifica miféricordias tuas. ) Mi- 3. Vifítafli.) Kxaminafti, dijudica- rabiliter oftende, miris utere miferae Tuni tionibus tuisad me eruendum. Nunc fti, diligenter actiones meas fcruta- & tuS es. opus eft eximia mifericordia tua, quia Note. ) Xix improvifo, repente , periculum eft maximum. c 8. 4 rej [ Jeentibus dextere tuæ.) Servas im vel, cum remotis arbitris , facultas €rat impune peccandi. fperantes 1in te, & eos ab inimicis tuis; qui tibi refiflere conantur, eripis. E M Igze.) 'Yribulationum. Sic Pf. 6s, Ut pupillam oculi.) Diligentiflima, & €un 10. eadem ignis metaphora tribula- 5 tiones fiznificavit. lgme uos examm- intentifima cura. Sumptum eft hoc ex Deut. 32. n. 1c. W nefli ficut examtaatur argentum , :2da- Sub umbra alarum tuarum. ) Quafi &p vfís nos ia laquemum ; po/zäz-'/zlz' tribulatio- tuo; zes im der[o moflro. Vel feníus eft potens aquila, quzfimilitudo eft eti- am in Deuteronomii loco indicato. l. examine acri & rigido. 9 dnimam meam.) Me. verl L 4. Opera bominum.) Vrava, carna- lo. Z4iper fuum canc/ujärukt.)Vifcem lia, qualia funt plerumque hominum fuà clauferunt , nec ulla mifericordia opera , qua(i dicat, a via perverfo- mei tanguntur. Similitudo ab adipe p rum ego mihi tempero , & a pravis fumpta rem bene explicat. Quem- U illorum ftudiis, & actionibus, admodum enim adeps in corporibus d claudit vifcera; ita divitie cum augen- aj Verba - labiorum .tuowm.') Præceptxa ; , tua. tur, mentem in fuperbiam elevant, p Viasduras.) À f & mifericordiz vifcera obflruunt. Vel pe les funt femit& virtutis. peras, & arduas, quaxi fententia efl; ego ab inimicis meis [* 5 ALMUs ngr. 33 mindti 1I. Projicientes me nunc circumdederunt me ^* ftatuerunt declinare in terram. * chïos fuos Vetba I2. Sufceperunt me ficut leo paratus ad preedam: & ficut catülus leonis habitans in abditis. 'antut 13. Exurge, Domine, praeveni eum; & füpplanta eum: eripe animam meam ab impio, frameam tuam ab inimicis manus tuse. Ayrem 14. Domine, a paucis de terra dividé eos in vita eorum: de abíconditis tuis adimpletus eft venter eorum. 5 Inie, Saturati oculi, ihdiänis modis tra&or ; illi interim JIn vita cemm.) Brevius facien's'tema lorum, laute vivunt, cutem curant, pingues pus vit£ eorum ; ita ut moriantur, & obefi, & adipem ubique inclufum ha- exfcindantur, cum adhuc multum vi- bent. vere polfent, fi pietatem colerent, diper Superbiam.) Superbe. ideoque ut alibi loquitur idem Pfl- iL Piqu'a*z'wtes; me.-) In Greco eft LeS, non dimidicnt dies fuos, À! .. Pto- x nAdvree uc , eum me projeeifent, id De abfconditis tuis.) Bonis terrm a eft, cum antea fua: confüetudine me projeciffent, ne fruerer communibus Deo creatis, & confervatis, & qua &r, ell, veluti de thefíauro abfcondito fingulis bonis, nunc iterum quzrunt me, & annis emanant , adimplent ventrem circumdant, ut malis afficiant. fuum. l]ta commwuünis inter pretatio. Declinare in terram. ) Celum enim Sed fortaíle dicere poffimus partici- j Her, afpicere nolunt, nec Deum pra ocu- pium vav kexpup.uéyoy abfconditerum, lis habere, nec &rumnas meas. 12. Su[ctperunt m ficut leo.) Excepes non effe neutrius generis, fed mafcu- )Me lini, ut fenfus fit, eos vexaíle, & de- milerde runt me quafi leones, vorafle Sanétos, fic Pfalm. 13. 4. di- Nunc Habztans in 4ädz'fi5.) In infidiis, Sic Pí. 9. 28.. quafi Íeo in fpelunca fua. Xerat j qui devorant plebem meam ffeuz y, quià 13. Pravemi eum. efcam panis, fic quod Pfalm 82. 4, ha- ) Antequam in me bemus , cogitaverunt adverfus. fantias Serras impcetum faciat. Supplanta eum.) Supplantare eft ob- uos, Pagninus vertit, abfcomnditos tuos s d fl funt enim fan&i Deo fe pofiti, & fub pi je&u pedis in terram dejicere, Sterne ejus tutela abfconditi. eum, in terram affige , abjice. lïmä, Frameam tuam.) Scicet eripe ab Saterati fzut filiis.) Prole abundant., t hor inimicis manus tugz. Vel, juxta proxime dicta, idem erit Erpe gladium, & poteflatem de mahibus inimicorum faturatum effe filiis, quod ventrem | QMH tuorum, quia illa abutuntur, impleife de abfconditis, filiis fcilicet dl etie populi tui. Vitio fcriptorum fa- ,'MO ? 14 Jpimicis mauus tus.) li funt, quos verficulo g. appellavit, Refiffemzes dex- &um eft, ut pro vicv, filiorum, vel 432 i)C't.c ut vulgata editio legit, //5, irreperet; ! v Yoeri .cordid - paucis de terva divide eos, ) Se- Ug & percorum , vel perezs ,. id elt para multitudinem impiorum a pufillo carne fuilla , quod & in Roma- ; p* grege piorum tuorum, Vel a mo- yem dica illa rerum terrenarum portione, num fpfalterium fluxerat , eftque joriots ejus corrupte ledionis mentio apud cujus poffeffione fuperbiunt. . Eft pro- fan&os Paulinum, & Auguflinum, & jupen phetica imprecatio , id eft, pradiádio apud Arnobium. eyafll per modum imprecationis. , Vd Reliquias fua:.) Bona fua filiis fuis. Bibl.cums Com. Menocb. T. IV, j I!!Cis 3* -EïBR:IPSALMORUM Satutati funt filiis, & dimiferunt reliquias fuas parvulis fuis: 8' Cont 1;. Ego autem in juftitia app Est —arei,bo- confpe&tui tuo: fatiabor .€um apparuerit gloria tua, eal Domino wärbd z, dn finem puero Domini Davvid, qui locutus eft I cantici bujus, in. die , qua eripuit eum Dominus de mami Il omnium inimicorum ejus, €? de manu Saul , & dixit, (2. peni l Reg.22. 2.) XVAL - 2 zam te, Domine , fortitudo mea: ? le IT 2. DIH . Domi nus firmamentum meum, & refugium meum, w & liberator meus, &c *Teb. [ * Deus meus adjutor meus, & fperabo in eum. ?. 13 Prote&tor meus, & cornu falutis meze, & fufceptor meus. foan Y 4. Laudansinvocabo Dominum, & ab inimicis meisfalvus ero;. s, Circumdederunt me dolores mortis: & torrentes iniqui. CàY| tatis conturbaverunt me, r u Q lo 6. Dolores inferni circumdederunt me : preeoccupaverunt quií me laquei mortis, delr 7. In tribulatione mea inv L meum clamavi: ^ : ogavi,Dominum ; & ad Deum tem mit Et exaudivit de templo fan &o fuo vocem meam: & clamor I 8 meus in gonfpe&u ejus, introivit in aures eju v pote Eft autem & x V3bfenfs ent, quod |eones hi non dixerunt ó^«vpwj4a Mov, t lacerarunt, aut vallarunt, leunculis fi- d« Upepia arx , locus munitus, mu- lis fuis potellatis, & fcelerum fuc- ris cincus, &c. ceíToribus, lacerandum, & perdendum enu reliquerunt. Corpu falutis mea.) Cornu falutife- fint rum, firmitas, & robur invidtum ad 1S. dp Juffitia apparebe coz y/þ,cäm' ZH0. ) me falvandum : metaphora fumpta ab H ]uüe coràm te vivere ftudebo. fis animantibus, qu& cornibus infiru&a Cum apparuerit gloria ttta.) Cum ocu- funt, & in iis robur habent, p lis meis fcena A glorie tu& revelabitur Su[ieptor.) Nide di&a Pfalm. 3. 4. jn ccelis. 5. Deleres morzis.) Maximi , quales il:i Diub vnorte effe folent. Ya qorrenztes iniquihzti:.) Impetusk, é 3 fnem. ) Nide diäca init:ïö Pf. 4. violentia iniquorum. Qua Puero Domini.) Servo Domini. auti 3. Firmamentws meum.) D. Hieron. Conturbaverunt.) Terruerunt , Ut €x bil & LXX. lib.». Reg. cap.22. 2. ubi Hebr. vertit D. Hieron. Ti hic idem Píalmus habetur, pro Ez- 6. Doeleres inferzi.) Dolores mortis; r id et, vehementiffimi. szamentum petram werterunt , Dominus £l petr'a mtA, Itaque firmamentum fir- Praoccupaveruns me. ) Circumflete- ium, & editum locum fignificat, runt me, exceperunt me. H quales funt rupes, & faxa ardua. Laquei morti;.) Periculaad mortem, dl g. Dt templo jévdto fvo.) D taberna- Af ugium meufn.) In a. Reg. LXX. h PSALMUS XVH./ 33 sftne. g. Commota eft, & contremuit terra; fundamenta montium Xabor conturbata funt, & commota funt, quoniam iratus eft eis. 9. Afcendit fumus in ira ejus, & ignis a facie ejus exarfit, | *veibz! carbones fuccenfi funt ab eo. Bu 10. Inclinavit coelos, & defcendit: & caligo fub pedibus ejus. 1r. Et afcendit fuper cherub h( 'im, & volavi.t, volavit fuper pennas ventorum. 12, Et pofuit tenebras latibul um fuum, in circuitu ejus ta- bernaculum ejus: tenebrofa aqua in nubibus aeris. D6Ut, 15. Pree fulgore in confpe&tu ejus nubestranfierunt, grando, & carbones ignis. . 14, Et intonuit de coelo Dominus , & altiffimus dedit vocem Us, fuam, grando, & carbones ignis. IN €I'0'; r15. Et mifit fagittas faas, & diffipavit eos, fulgura m ultipli- ipiqui cavit, & conturbavit eos; t z Ig. Et culo, vel de colo, in quo fedem, & tantur, ipfe vero excelfo throno, in verutit quafi tabernaculum fuum fixit. eo füublimis refidet, Eadem currus 9. Comumota tf , &c.) Eft poetica allegoria utitur Plato in Phedro, cum Deutn defcriptio vehementis ; & horribilis at de Jove r GuUAQ S$AeUV tempeítatis, que vindicem Deum co- mitatur. mopeUeraa QiaRouuy TYTA , KU VTi- Jattot BeAovJAeYOE, Alatum agens eürrum Iratus eff ei;.) Meis 1nimicis. fertur , omnia componens , & erdizans , 9. [ ira éjus.) Ex lHebreo verti Com- potefl, Is zafo jus. — Spiravit fumum, 6 omnium curam . gerens, — & ignem e naribus pre ir& vehemen- Super pennas venrorum.) Qui poe- ; autem tia contra hoftes meos. tico fchemate alati finguntur, ut cut- rum velociffime traherent. TRU Carbones fuccenfi funt.) "Tantus ignis erupit e naribus ejus, ut cacbones ex- 12. Pofuiz tenebras latibulum fuum.) eiutifee tindàii potuerint fuccendi. Ípfe quidem Deus erat in curru, fed te&us circumfufis nubibus, que& quafi um 4 -b eo.) lgne, vel Deo. tabernaculi fpeciem referebant. t d O. Jleclinavit cæ!o:.) Demïfit, de- lia prefüt. Inclinari ccli videntur, cum Tenebro[z. aqua, &c.) Nubes ha ta- apparent nubes terrz viciniores. bernaculum conficientes denís.erant, & obfcurz, quales funt ez, qu& mul- h4 Caligo.) Caliginofus aer, nimbus, viles if nubes. Vel fignificatur celeritas ad- tis aquis gravide pluviam afferunt. ventus Domini, & gradus incitatus , 13. Pr« f*lgore I2 co z[peciu cjm o qualis iratorum effe folet. Kxcitatur bes framfermunt.) Cum Ü ominus nubé HU5 & prius te&us voluit erumpere, divinus autem pulvis, & quaft caligo, & ne- fulgor viam aperuit per nubes, qu& u d bula ex motu pedum in folo pulve- zulento. Sic NNahum. cap. r. 0 3 confeftim foluta furt. Domizus ia tenpeflate, €$ rurbime ia Grando , E9 carbones ignis.) Scilicet qmorte e nube proceffit erando, & fulmina eju: ; & nebula pm"vz'f pedum ejm. emicuerunt. i. Afcendis fuper Cherubim.) n Hebr. eít, equzavir. Vox Cherubiza i4. Vocem. fuam.) Idem eft, quod . pnam fan&i hi ante dixerat, igtonuit. yortem eft pluralis numeri ; 'aþgrnä. Angdi ewrum gloris Dei comie 15. SAgrttas fnas, &c.). Fulmina ja- u- 36 LIBRI PSALMORUM ïi 16. Et apparuerunt fontes aquarum , & revelata funt fundas menta orbis terrarum, ^ &i e rum . Abincrepatione tua, Domine, ab infpiratione fpiritusirszetuae, 17, Mifit de fummo , & accepit me , & affumpfit me de 16 aquis multis, 18. Eripuit me de inimicis meis fortiffimis, & ab his, qui 28 oderunt me: quoniam confortati funt fuper me, los ! I9. Praevenerunt me in die affliCtionis meae : & fa A&us -eft Dominus protetctor meus. ie 20. Et eduxit me in latitudinem: falvum me fecit) quoniam P : voluit me. gt« 21. Et retribuet mibi Dominus fecundum juftitiam meam, & fecundum puritatem manuum mearum retribuet mihi : at 22. Quia cuftodivi vias Domini, nec inmipie geffi a Deo meo, . 23. Quoniam omnia judicia ejus in confpe&tu meo ; & jufti« pta tias ejus non repuli a me. tam 24. Et ero immaculatus cum €o : & obférvabo me ab ini- guitate mea, 25. Et €X tum, & nihil ab illis timentem adorti gulatus eft, & Crcbr;z , corufcatione funt, abf terruit hofles. IlJec omnia poetice defcribuntur, & per continuatam tem- 20. Eduxit me im latitudinem.j Ex rel peftatis allegoriam. Nubes, grando, anguítiis in locum fpatiofum. eri p carbones igniti, tonitru, fulgura, &c. Quontam voluit me.) Me dilexit , & pcene funt, & fupplicia graviífima ; acceptum habuit. quz Deus fceleratis infligit. ol. Rerzribue mibi Dominmus , Ge,) ell 16. Jpparuerunt fomtes AqRATH 2j c.) Aitíe etiam in futurum perpetuo li- 9y Montibus fulmine abruptis occult& berandum, nequeid ex fola mifericor- p aquarum fcatebre rete&te funt, & terrze dia, fed etiam ex juílitia futurum , ima fundamenta per terrz hiatum pa- propterea quod jufte vixerit, & vi« n tuerunt, Poetica hyperbole, vere deinceps i animo habeat. Q Ab i?;'c?rejvatione £ Dominc.) Perin- Secundum juflitiam meam.) Utmeree- f« crepationem , & minas tuas. tur juflitia mea. Sic Matth, cap. (0 4b in[piratione , €$c.) Vlatu venti 16, dicitur: F/Lzs ezima bominis ventu- vehementis a te immiffi, vas eff :m gloria Patris [ut, eum Angee iu €0 17. Mi(t de [umme.) Auxiliatricem Hs [nis y 6 zunc reddet. unicuimque. fecune manum fuam, & ex aquis, & elu- dum opera ejus, INon enim juxtaStoi- vione illa extraxit. Eduxit me ex pe- cos peccata apud Deum zqualia funt; fe riculis, & imundantibus calamitatibus. H fed rerum geflarum pr&mia, aut pce- 18. Quomiam comfortati [unt — faper nas unufquifque pro merito fuo con- [ ae.) Chald. /zva/uerun?, D. Hieron, fequitur. - robufuores me eranz ; nam illud, fuper 22. 41 Deo m £0.) Con&a Deum meum; mt, idem ell, ac pra »e, vel, a Deo meo recedens. I9. Prawvenzerzunzt me.) Nulla fcilicet 23. Judicia ejus.) Pracepta, leges. à me injuria laceffiti. Yel, me incay- 24« Leusacnlatus.) Purum me , & ma PSALMUS XVIL 37 funds 45. F't retribuet mihi Dominus fecundum juflitiam meam : & fecundum pur &e, rum ejus. itatem manuum mearum in confpe&u oculo- : Te de 26.Cum fan£to fanctus eris,& cum viro innocenteinnocens eris: 27. Et cum ele£to elettus eris: & cum perverfo perverteris. 5 qui 28. Quoniam tu populum humilem falvum facies : & ocu- los fuperborum humiliabis. us eft 29. Quoniam tu illuminas luc ] ernam meam: Domine: Deus ieus, illumina tenebras meas. tuam 50. Quoniam in te eri piara tent:ati.ornge9 & in Deo meo tranf- grediar murum. m & 31. Deus meus impolluta via ejus: eloquia Domini i gne ?X-s aminata : protector eft omnium fperantium in fe. 160, 33; u oniam quis Deus )Hük Db pretter Dominum? aut quis Deus proeter : eum nofktrum ? 33. Deus, qui pracinxit me virtute: & pofuit immacula- ) Itl tam vjiam meam. £ .. 34. * Qui perfecit pedes: meos tamquam cervorum , & fuper — j Et 2 3 ä., excelía fpaïue-ns me. LE 35* Qui «morti abfque labe pe"ccati fervabo. Videtur 20. Tu Hbpgmuma: lucermam "iEAL, ) JE: refpicere illud. Deut. 19. 13. Pezfedtzs Quia de fe maghifice locutus videba- eris, £5 abfanue énacula cnm Domino tur David, oftendit , unde habuerit JDeo fu. Itaque £z n juftitiam , & alia dona. - 2$« g^ confpellz 1acz;lorum ej«s, ) ld Mleminas lucernam , eam , idem efle eft, quam videt, & probat. Clare videtur, ac tu mihi lumen impertiris; d) o Ti Symmacäu-*s, TÓV ayTiXp0 TOY 0O aA quo fugienda a qua&rendis, & perfe- "|cofe (J,a;v QguTS 9 qu4 in canjfbec?u oczlorz quendis apnofam. —Vel generatim fa- rüm, vorem divinum fignificat, quafi di- .t:.jfgs c:/lz, vel fuih cat, profperas res meas , felicitate t ia 26. Cum [antlo fanüus eris ,. $c.)) me Quafi dicat : reddis enim unicuique allicis s prítinum fplendorem jerte reddis. Corde mifericors es. fecundum opera fua, & cum miferi- 3o. I» e.) 'Tuo auxilio, ap Vox enim /zz- lts £lu; Hebr. -ppr chafid proprie miferi- Tran(erediar murtm.) Süperabo, & Ifte «ordem, & pium fignificat. tranfiliam murum, domitis difficulta- (wil IN 'on nocebis , nec tibus omnibus, quaz fefe objiciunt. Innocems erií.) i ol« fevies in eum , qui innocens efl, & 31. Lepolista via ejui.) Pura, cafta unt; ab aliorum injuria abfiinet. & omni labe carens eft via, quam no- a7. Chüz eltlo,) Sincero, puro, hoc p bis Deus proponit, ut per eam am- of« enim fignificat Hebraum 333 za^zr. bulemus. ^ Perverteris.) Llra&abis eum, ut ejus Elaquia» Donini, 5(*.) Vide di&ca um perverfitas meretur., Pfal. i1. d. 7. 28. Oculos. fuperborum.) Superbiam, 33. Pracinxit me virtute)) Roborans, o qu& in oculis , & elato fupercilio & confirmans me. eminet, 34. Perfecir.) Neloces reddidit, LIBRI PSALMORUM 30 .T Reg |.35.* Qui docet manus meas ad praelium: &l pofuifti, ut ar- / auris ol 22.3:.cu m eereum , brachia mea. » 46- l &ionem falutis tuze: & 'dexteraxtua' 46. Et dedifti mih ikpx"ote & C fuícepit me. rexit me in finem : & diíciplina tua ipfa g | Et difciplina tua cor Da:f me docebit. j 1 537. Dilatafti greffu s meos fuxb-tusv me, & non funt infirmata liberatt veftigia mea. L i. ! 38. Perfequar 1 nimicos meos , & comprehendam illos; & eripics non convertar donec deficiant. E 39. Confringam illos, nec poterunt ftare: cadent fubtus pe- tuni des meos. L. ] 4o. Et priecinxifti me virtute ad bellum: & fupplanitafti in- Chofk furgentes in me fubtus me. '& odientes me k 4t. Et inimicos meos dedifti mihi dorfum, ) ( difperdidifti. - 42. Clamaverunt, necera t, qui falvos faceret ad Dominum, nec exaudivit eos. x 43. Et comminuam eo s, ut pulverem ahte faciem venti: ut barbara lutum platearum delebo eos. Conterr 44. Eripies me de contradictionibus populi : conftitues me tunt fu in caput gentium. 4j 45 DN de r It at Super excel[m. fLatuens ge.) Sic Píal. 38- Non comvertar.) pedem non ree um 1 59. 3- 8 fLatuiz [upra petram pedes meos. feram. 3$. r arcim areum.) Xdeo magaum Deonec defítiant.) Donec eos plan ftm; robur-brachiis meis indidifli, ut arcus deleam. E Cation af ferreus viderentur. 39. Confringam.) Cadam, percutiam. 36. Prorellionem [alutis tua.) Prote .- 4O. Pracizxifli me 'uz'rtute.) Fortitu- brgi f étionem falutarem tuam. dine me roborafti, & confirmafti. Gate Sulcepit me.) Juvit, tutata eft me. - Tíraeli .Suppldntafi.) Cadere fecifti, profira- fmäar Et Difezplina tua, fjc,) Pro toto hoc 1 D. Hieron. vertit, zzcurvafti. d f verficulo in Hebrao tantum eft, Mas- fuerudo tua muitiplicaMis me.. N ox Kleb- 4l« Dedzj*i mibi dorjum.) In Hebr. Obfeqt raica -33y Z4z4v4, humiliationem , eft, Ipnipucorum meorum dedifli mibi cer- Inte i vicem, quod accidit, cum inimici fu- tet b & maníuetudinem fignificat, & fenfus gientes terga vertunt. timor erit : Correptio , qua me affiicioni- bus humiliafti , ipfa me multis auxit 43. Deieboe.) In Graco eft Acavzs diunt bonis. 4 molam, conteram. fübje 44. Contraditlionibus.) Seditionibus, ln In finem.) Semper. Xd 37. Dilazaflz greffas meos. ) Idem eft, contentionibus ; rixis , rebellionibus. quod fupra dixit n. 20. Eduxit me m Populi.) ]n 2. Reg. C« 22. 44. dici- ( dalitudimmeme tur. Populi zuei. udp Vofigiamea.) Pedes, vel greffus mel, Geztitm. ) Gentilium ; intelbge de Wt - PSALMUS XVII. &— XVIH.- 39 ü)« Ut 3 &*. Populus, quem non cognovi, fervivit mïhi : in auditu auris obedivit mih:. Xteta tua 46. Fili alieni mentiti funt mihi, filii alieni inveterati funt, & claudicaverunt a femitis fuis. , 47. Vivit Dominus, & benedictus D euä meus, & exaltetur at p N Deus falutis meze. nftrmat 48. Deus qui das vindi&tas mihi, & fubdis populos fub me, liberator meus de inimicis meis iracundis. - llos; & 3 49. Et ab infurgentibus in me exaltabis me a viro iniquo eripies me. *;Reg btus pe- 5o. * Propterea confitebor tibiin nationib-usDGmine: & no- tni tuo pfalmum dicam.. 22. 49 *Reg. fitati if« 5r. Magnificans falutes regis ejus, & faciens mifericordiam 22. $O Chrifto fuo David, & femini ejus ufque in fzeculum. Rom. nte5 t t. [In finem, Pilalmus David. XVIIL, IS- gu Oeli enarrant gloriam Dei, & opera manuum ejus annun- z-C tiat firmamentum. Yninuh, 4. Dies vertit: Mizerabuut de pratortis f u enti: W C'hrifïi regno fpirituali , cui gentes Davidi etiam barbare fubjecerunt fe. viti deferent domicilia füa magnifica, contermini gentiles tributa pepende- & mihi famulabuntur. itues f runt fubditi & fuerunt. 47. Vrvit Damiaus.) Vivat;non enim - 4$- Quem anon cognovi.) Quinon erat eft jurantis. gt &e gente mea Judaica. Salutis mez.) Scilicet auctor. -'/ ln audisa auris.) iXd primum audi- 48- Das vindillas mibi.) Qui tribuis 3 100 r tum, ad folum nominis mei rumo- ulcifcendi poteftatem , fi velim. 49. Exaltalis me.) Superiorem me rem ;; cum primam Evangelii predi- illis faciens. eos philf cationem audit. 46. Fild alieni) Sic sppellant He- &0. Cozfrtebor tbrie n:ztiwziäu-f.) Con- Jercutïäm- brzifpurios, & nothos. Seníus eft: fitetur, hoc eft, laudat Deum David QGentes prompte mihi paruerunt, at in nationibus, hoc eft, in omnibus Fortt Mfraelite filü. meretricii, & nothi, re- populis, quia ubique recitantur, & fra&ari fuerunt, mentiti funt, hoc canuntur ejus Pfíalmi. f, profïrl' eft, fidem mihi negarunt, & debitum $1. Magzficans. ) Quafi dicat. O W'W//; Obfequium. Vel per filios alienos Domine, qui magnificas falutem Re- In Hebr. m igiht Cf intelligit alienigenas fubditos, fervili- gistui, qui falvas, & liberas Rege €er blandientes , & mentientes prz tuum magnifice , qui magnam, & jmici timore, utiifaciunt, qui coadi obe- multiplicem falutem impertis. Semini ejus.) Salomoni, & Chrifto; diunt. Seníus ergo eft : Alienigeng i mmg fubjedi mihi fünt tanquam fervi. qui de femine ejus ortus eit. ipveterati (unt.) Wlihi fervientes. Ufyue in faculum.) Namregni Chrifü ffoibusy WVel, fenuerunt in pravitatibus fuis. nullus erit finis: jon1D0s Claudicawverunt dfzmitis J(hz's.) In fuis I.IN feeim.) Vide Pfalm. 4 j P fludüs, & ratione agendi non redte, Pj;zfl/l'luf Dd'vid- Vide Pfïiïm. 2. nt p:fr erat, fe geflerunt. — Chaldaus 2. Ena;-flfznt.) Ed profopopcii; guige d 40 LIBRI PSALMOR/UM 3. Diesdiei eru&tat verbum, & nox no&i indicat fcientiam. | gLe 4. Non funt loquele , fieque fermones, quorum non au« Donin diantur voces eorum. Rom 9] 5. * In omnem terram exivit fonus eorum; & in fines orbis Dömïn 20. 18 terrae verba eorum, * Luc. 10 24. 46 6. Infole pofuittabernaculum fuum: * &ipfe tamquam fpon- judi fus procedens|de thalamo fuo. m Exultavit ut gigas ad curr endam vumn9 a fümmo coelo egref- tum: ( fio ejus. " 7. Et occurfus ejus ufque ad fummum eJus nec eft qui fe t abfcondat a calore ejus: * [ 9. Lex ab al 1p(1 enim non enarrant, fed hommes bræo. INon funt populi, quantumvis excitant ad narrandum, hoc eít, cele- linguis & moribus dlfFercntes, quan- diat, bravdam Dei potentiam, & faplen- teram,, tla"ï'l tumvis barbari, qui fi coelum contem- Occur Itaque Chatd. pro voce ea/, plentur, ad ejus opihicis notiaam non dixit , g j?'jþ»-,»b!-/ll' celos. trabantur. Dic. Hb i. de legxbm, füs, 6 Opéra manuwum ejus, 6$c.) Sentus eft: Naella, inquit, gezs eff neque tAm n- Nac ( enim Firmamentum oftendit, quam egre- man[ueta, neque tam fera , quas etiamfi fovet eia fint opera Domini. Zgnoret , qualem. Deua /m&e!e dectat, bas l*;rmammfum,) de fhit Hrmamen— bendum tamen e[fe nefciat. trilibus tum, diximus Gen. 1. n.6. tür p g. Ex/vit.) Pervagatus eft. 3- Duzes diei eruétat fueräm?z) V* lerl- Sonas eorum.) N ox eorum, per pro- 1 " tudo tam rata , & conllans dierum, fopopejam,; ut didum eft n. In P"ff&; d o ac nocium;, diefque diei fuccedens , C Hebrao eft Zzea eorum Co0p qbzr*u:mz, erroril & nox nodi oflendit divinam vim, id eft, firu&ura eorum ad: lmeam €X- & poteftatem. Vel fenfus eít: Dies, acta. LXX videntur legiife **w*;w teduce cum finitur, tradit alteri diei verbum 7»;0//722, quod eü fmz; eoru//z Vel fuäatk laudis quod divineg, ut etiam nox fequenti ut fufpicatur Genebmidus , pofitum noQi fcientiam laudandi Deum, at- elt 4p 4444 , pro '7-;7 quol, per poe- confc que ita Dei laus perpetua eft, nec un- ticam apocopen. lituit quam intermiffa, Vel, ea, qua die- Tf; 6.. lz fb/E pofmt t.uermzcl»f/um j;mm.) bus , & nocibus contmgunt, ut pro- Pofuit folem in tabernaculo fuo, hoc Cs v fpera, & adverfa, variaque alia Dei eft, in celis. Eft hypallage. Hunc Fide judicia, verbum Dei declarant, & de fenfum exhibet textus Hebraus, qui Pa eo fermonem faciunt, habet : Solz ponzft fORÍIOYIMHL 4M eis. cmnus Noz jïmt !,'qu'c J 5(.) Vel fen- Bellarm. putat Vulgate Latinz edi- tur » 4'us eft, in omnibus populis, cujufzum- tionis fenfum effe, Deum pofuifle in Pid f que tandem fint nationis, aut lingug, foletabernaculum fuum, quia fol tan- QUm voces has ccclorum audiri, & percipi. quam praftantiffima ceeli pars, Deum; j dtaque «à Qworem pofitum erit pro & ejus glorlam enarrat. P&Pm M Quibss per antiptofin. Vel fenfus eit, Trznqz;zm jporzj;zs,) DCCOI'US fcülcet, quafi dicat : nec vero funt ejufmodl nitidus ornatus. Chte: voces hz, que ab omnibus non in- Ü; gigas.) Ut vir fortis, & fire- l r telligantur, juxta quam interpretatio- nuus. Pagninus vertit, zr porezs Rem YOX, cerwm, abundat more He— z. d fmmo elo,) Ab oriente, quafi h()ml B'þ PSALBIUS XVIil. 41 entiam, S. Lex Domml immaculata conver:ensanimas: teüxmomum T0f qui Domini fidele, fapientiam przseftans parvulis. 65 0rbis 9. Juftinae Domini rectae, ldetificantes corda, præceptum Domini lucidum, 1hummans oculos. 1o. Timor Domini fan&tus, permanens in fzeculum fzeculi: m fpot« judicia Domini vera, juftificata in femetipfa. 11, Defiderabilia fuper aurum, & lapidem pretlofum mul- 0 egref tum: & dulciora fuper mel & favum. 12. Etenim fervus tuus cuftodit E in cu&odïendls ilhs re- t quife tributio multa. 9 Lex 13. Delié&ta quis intelligit? ab occultis meis munda me : & ab alienis parcé fervo tuo. 14. Si - antumvis s, quin dicat, ab una coli extremitate ad al- 0. Tmor Dommz) Praecepta Do- | COntelTie teram, tandemque in eamdem. mini docentia Dei timorem , caíta Ou,uþu ) Procurfus ,. feu recur- tam Don fus , & revolutio. funt, pura, & fanda. lelï bLJa Permamenus in [fcazlum.) Quoad— fru- M??" 1771 Nec eft, u jc' 4/:fcondztt Ua) Omma &um fuum, qui eft perpetuus ; nam enim caloris fui vi penetrat, omnia durat in ccelo, & hinc migrantem ho- ,, etinji ermt, la fovet, etiam quz funt in terre pene- minem fequitur. trahbus , in quibus plurima generan- judicia.) Pracepta, vel decreta, & tur pretioí2, folis vi, & efficientia. a&a Domini, & exempla mifericor- pat plO" 7- Inzm;zcüldm ) Hebr. & Chald. dig, & irz, quibus punit fcelera, & ,^ dü perfetfïzt virtutes compenfàt, Comvertens muma:) A malo, & ab In /ämetsza) Per fe & fuapte na- qmwm, tura Ia a erroribus revocans in v1am, COI'FlgGDS, Vel pariter , feu omnia, vel reducens. Vox Hebraica n »e- omnibus modis. Chald. fzzu/. . JE: bath , verti potelft , Tmm]z,zllzms ; il. Defiderabilua. ) Amabilia. 7A Vel quod 1eg1 divine bene convenit, quz * Super aurtm.) Cujus defiderio multi po(' ia confcientiam tranquillat, & pácat, re- capiuntur, undea Xenophonte vocatur x pe ftituit, & reficit. zoAviuxTO , lib. 1. Cyropad. id- eft, Teþ;mamum ) Precepta Domini, qua ennlium defiderazum. ] ];Wo ejus voluntatem teftantur. Mulrum.) INon efl adverblum fed ( ho Fideie.) Certum, verax, non fallens. Hunu nomen, cum in Greco fit 7roAuv, Jf qm Parvulis.) Sinceris, fimplicibus, do- & in- Hebr. 45 mä cilibus, qu! enim ell hujufmodi, dici- lh Seruzs tuas g 6H tur »^985 perlj, a 315 perha, quod in Ésgo, qui fervus g e tuus fum. n Hebr eü etiam lervmus iflei Piel fignificat fuadere, & in partem, ZUHus zl/u/zlrpztur z m, clarus fit, Caue- quam velis , inclinare. tus, fedulus in illis fervandis. ]tm 9. J«flitis. ) Pr&cepta, ut vertit [Jeuttiy Pagninus. Re,rwmza) Merces, premium. I3. Delilla.) Erreres , ut vertit D. R T Redum iter ad vitam do- cilicehy centes. Hier. Chald. & Pagninus. L,;c:dum) Pmum mundum, Qus inteliigit ?) Quis poten enume- , It rire, cum tot, & tanti fint. Qczios. ) Intelhocntlam , mentem H bominis. Occelzis.) Qua me latent, Biil, cum Com; Menech. T. IV. gl 4s LIBRI PSALMORUM. Exu 14. Si mei non fuerint dominati , tunc immaculatus"ero:l & ! emundabor a delicto maximo. terg e g. I 15. Et erunt ut complaceant eloquia oris mei; & meditatio ordis meiin confpe£tu tuo femper. Domi 9 T Domine adjutor meus, & redemptor meus. & erd 1. In. finem, Pfalmus David. XIX. 1o. ] 2. 7 Xaudiat te Dominus in die tribulationis : protegat te no- invoca d men Dei Jacob. L &o.: & de Sion tueatur te. .. Mittat tibi auxilium de fan 2 4. Memor fit omnis facrificii tui; & holocauftum tuum pin- * gue fiat. $. Tribuat tibi fecundum cor tuum ; & omne confilium &D tuum confirmet. * 9 u$ no 6. Laetabimur in falutari tuo : & in nomine Dei noílri ma- l C pofuil gnificabimur. 7. Impleat Dominus .omnes petitiones tuas: nunc cognovi Salum quoniam falvum fecit Dominus Chriftum fuum. E xasdiat filvum | hi PW! 41. Zb alzezis. ) Ab aliä;xis hominibus men idem eíl, ac virtus, & poteltas enfüs DeiTacob. Vel, »omen Dez phrafi Scri- pravis, & perverfis , quorum alieni falus fi funt mores. pturz idem eft, quod Dezs. vel da Parce fervo :uo) Parcendo remove 3. Defan&o.) Defan&uario, de loco a me, & ferva me ab illis, eum p fan&to,in quo fervatur arca. Vel deccelo, etis p Mer.) Eft genitivi cafüs , uov. |De Sioz.) |In quo monte erat arca o dua Tunc mmmaculatus ero.) Nam quando tempore Davidis. Mons autem Sion princip improbi imperant, coguntur probi terreftris figura, & typus eft celeftis. Quare | multa facere per impatientiam, exem- 4. Piegue fizt.) Acceptum fit, ut fenfus ; plum, adulationem, &c. ne gravius ab eis vexentur. holocaufta pinguia. Quare Dan. 3. tuendis 4o. habemus : Sicat g sullibus agno- Celforia multo. Maxime.) In Hebr. eft 34 54 rum pingenm ,. fíe fiat faerificiem. no- j H firem £m con[peiu tuo bodie , wt. pla- 'Cfmüdel 1$. Ef erant,þ st caiffïäïdcednt elogm'd ceat tibi. m * Órií .mei.) In Hebr. eft , Erunt ad vo- * 85. Secundum cor tu;;'m-) Ut optas. lorum 4 luntarem cloquia oris mei , id elt, ora- Con/ïrmet.) Hieron. imþledi. QU£ dix fio mena tibi erit grata, & accepta. perfeiar. þChal'd. 1t. He Meditatio, 6c.) Sic etiam tibi pro- 6. In fdlufd;'z' £4o.), In falute, quam ftchius. babitur cogitatio mentis mez. attuleis, cum incolumis, & vi&or ex Cnjec Adjuter meus.) In Hebr. Perza mezs. bello redieris.. "Vide dicta Pf. 17. 5 : Íp» nosmine Dei mofri.) ln pbtentia ml;wlu, at 4 1. [JN die.)) In tempore tribulationis. € divina: vel, in Deo, Prot. Magnificabimtr.) Magnos nos effe ti!ïm ;M.n Hebr. vertit Pagninus. gat :e.) Elever te, utr ex ducemus, & dicemus. Nomenm Dei Jacob.) Deus nomina- 7. Mwnc cognov. IVQg certo habeo. " ;.). Quafi dïvcat, pre fill' Qu tus, é& invocatus a Jacob. |Vel n N E - - PSALMUS'XLX.&XX. 43 Is eto: & Exaudiatillum de coelo fan &o' fuo : inxpotentati/bus falqs dex- terae ejus. . mediatio $. Hiin curribus, & hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei noftri invocabimus. 9. Ipfi obligati funt, & ceciderunt: nos autem füurreximus, & ercéeti fumus. 1co. Domine, falvum . fat ( no- invocaverimus te. fac regem: & exaudi nos in die.fT qua tur te, i. In finem , Pfalmus David. XX. 2. [ YOmine, in virtute tua laetabitur rex : & fuper falutare Uum pite tuum exultabit vehementer. .5. Defiderium cordis ejus tribuifti ei: & Voluhtate labiorum confilium ejus non fraudaíti eum. yoftri ma- 1. 4. Quoniam praevenifli eum in benedi&tionibus dulcedinis : pofuifti in capite ejus coronam de lapide pretiofo. - i.2 'Tribuat : Cognori r e Salvum fecit.) Salvum faciet ; vel 9. Obigati funt.) MinQi, inflexi, Fxaudiat falvum facere conflituit. conílri&i, proftrati, viribus deftituti,. In potemtatibus falus denteve ejus.) Hebr. jseurvari fuüm?, fuccubuerunt: & potellas Senfus eft: Potentia, & viribus Dei f' quare quidam exiftimant in Vulgata falus fit dextere ejus, feilicet R egis, noflra legendum, o5/iqua£i, qui tamen f Phraü&cri- vel dextera ejus (fcilicet Dei) falvet falluntur.; nam vulgata noftra inter- eum potentiffime. Vel fententia eft, pretatio exprimit LXX. verfionem, 1o, deloco Deus potenter falvet. In Graco eft Je| dectlo, in qua habemus , owvtzodíec9ucar, Pent a t Óvvasicie, qu& vox potentatus 3 id eít, colligati funt quafi compe- dibus. uten Son principatus ; & imperia fignificat ; quare Gr&co vocabulo inharendo T Ercéi jïimt!s.) Chald. carre&arqti m ft, fenfus erit: In principatibus confti- femus. tuendis, & confervandis przci pue ne- « Do. $ cellaria eft falus dextere Dei. 2. [ N virtute £ua.) þotientia, & oþe, Ji]us 4f Salutare tuum.) Propter falu- rifcim v g. Hi z5 cw*ribm, & hi im e7u,;5.) tem, quam tuo munere confecutus eft. Confident in humanis prafidiis, & ar- 3. Defíderium cordis ejus.) ld, quod " fla- mis * Mos fuit Orientalium popu- : lorum de curribus pugnare. ipfe optabat. Jr optas. Vide, Volumtate labiorum ejus.) N oto, & Wt Ü Chaldo qua. diximus lib. 6. c. r1. qualt. g. de defiderio , quod labis exprefit , & rep. Hebrezorum. Adflipulatur Eu- flachius. ad lib. 16. lliad. cum ait: cavit. fe vclle, & poftulare orando ügniü— t&, quam vidor o euvuiee TO Axmas conoeManyey 4. Prevenifi eum.) Prius dedifH, éQaunévoic Ypmutvcie Odpmoi, 77 quam ille peteret. Prompte, & libe- satum dohbrvis e. curribas p'gnare tere- raliter dedifli. ; Pozentia tbus baftis. In benedstdlioniàss dulcedinz':.) Bene- a d Íp nomine.) Nomen nam irerba ficiis fuaviffinis, & jucundiffimis. . In / invocandi apud Hebraos conftruun- Graco pro du/cedinis, eft APISdTAHTOf» jiat, 17* tur cum prapofitione. benzguitatis 4. Nel &ontatis 44 LIBRI PSALMORUM «. Vitam petiitates; & tribuifti ei longitudinem dierum in aQ fzculum, & in fzeculum fzculi. bis Vtüï loriam, & magnum 14 T 6. Magna eft gloria ejus in falutari tuo: g decorem impones fupcr eum. lemus Y 7. Quoniam dabis eum in benedictionem in fzculu " fe. ^ culi: latificabis eum in gaudio cum vultu tuo. 9. Quoniam rex fperat in Domino, & in mifericordia Altif- fimi non commovebitut. 9. Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis: dextera tua n inveniat omnes, qui te oderunt. . L] n tempore vultus tui : Do- Id 1o. Pones eos, ut clibanum ignisi minus in ira fua conturbabit eos, & devorabit eos ignis. fuper te eitur: £ 11. Fruttum eorum de terra perdes: & fe men eorum a filiis vam for hoxinum: ; T.J)^ 12. Quoniam decl inaverunt in te maïa.: cogitaverunt confi- cultorib 13. Quo- lia quae non potuerunt ftabilire, Scmlf, $ Srabi C;orondm.)' Re veium diadema. Lerifeabis, G6c.) Claro tui Iuminis n f 5 converl De Lapide pretzofo.) D. Hieron. ver- afpe&u eum latificabis. Vel illud, tit cbrizo. QChald.,zwro puero. Putat czum vuliu f20, Vdem eft ac cerazz re. BeneSy Agellius vulgatum Latinum interpre- R. Nem commevebitur.) Bona enim, Confht In f temitopazium intelligere, que inter qu&e illi tribuet Deus, ftabilia erunt; gemmas nobiliffimas habebatur eo tem- & firma, nec ullus poterit eripere. tu reli pore, & colore aurum refert, ideoque 9. Ipveniatur manus tua ommibus imi- Dagt mirum non effe, fi aliqui aurum, vel micis tuis.) Id eft, invenietur ; in Hebr. culitqi obrizum tranítulerunt, efl, Leveniat mamus tua omnes inimicos -ulb $. Vitam petit a 1e.) Poftulavit Chri- £zos, Inveniat, idem efL, ac appre- cm hendat, ftus , ut revocaretur a morte ad vi- Dym. tam immortalem , & quod optavit, Dextera tua.) Ef prim-iv. hemiftichit quif Obtinuit. * ufitata repetitio. u$ t 6. Magza, €c.) Magnam gloriam 10. Penes illos, £ clibanum ignis.) In- vultur confecutus eít fimul cum falute, quam flammabis eos, exures, & cremabis, tatam illi tribuifti, cum fcilicet pro hac mor- ut incenditur clibanus, five fornax tali vita eternam illi tribuifli. ardens. -hpc fe Perdes eos, ut ligna, aut far- facien Decorem.) Splendorem. menta, & ftipulas, qua& in ardentem lUes , - Dabis eum im beneditlionem. ) In fornacem injiciuntur. Hebr. eít, Pozes eém in beneditliones: tur,qu Vulzus tu;.) lr£ tue ; nam figna irz p Adeo illi benedices, ut qui in pofte- in vultu eminent. Quig rum voluerint alicui bene precari, illum Conturbabit.) 'Yimore percellet. Inero 11. Fra&um eorum.) Prolem, flir- in exemplum rerum eptabilium com- H memorent. Ili;, fe, & eos, quibus em. Hunc effe fenfum patet ex re- Quan bene velint, fimiles effecupiant. . Vel liquo. verficulo^ las fenfus eft: Pones eum utcommunem 4 fíliis bomimum.) Ex hominum nu- l; benedicionum materiam, id eft, facies, mtero. ut omnes illi benedicant, Vel P] fa' 12. Declinaveruntr.) inclinaverunt, cies illum benedicum, & felicem. impofüerunt, conati jfunt- devolvere . PSALMUS XX & XXL i leromi 15. Quoniam pones eos dorfum : - .in reliquiis tuis praepara- bis vultum eorum. T miprum 14. Exaltare, Domine, in virtutetua, cantabimus, & pfal- lemüs virtutes tuas. lum fa. r. In finem pro füfceptione matutina , Píalmus Da- lia Altif vid. XXI. 3. ] YEus, Deus meus, fefpice in me: quare me defeliqui&i?*Matü xteta tua 27-46- longe a! falute mea kverba . delitctorum meorum. 36 D eus N.I.arc«: F5 1 $-34o ttjl: Do. JIS. Sic Ifaim cap.46. di- &ionem fignificat, que facta-eft tem- fuper te mala. m filis citur : Bcce ego de:'r!ma ]kper eamy, f4n- pore matutino. & per virtutem Dei quam fiwoiuss paeis. fufcipientis quodammodo de fepul- Te.) 'Tuos, tribu it Deo, quod Dei chro, & eum educentis ad auram vi- nt conf- Sic . in Adis cultoribus convenit. talem , juxta illud Pfalm. 3.6. Exar- 1 Qu Saule, Saule, quid me perfequerts. rexi, quoniam Dominus fufcepit me. G« —— ! Hieronymus vertit, pro cerva mata- Stabilire.) Perficere. ui Tumittis 13. Pomes eos dor[um.) In fugam eos tiz4, fcilicet Chrifto, quem Judziut convertes, & dorfum vertere coges. canes venatici cervam lacerarunt. Vel ïulld, Mariana putat, titulum hunc effe ini- 'üraim fes BeneSymm.raZas avTOU€ Q T0spocpovs. onà enim, Conflitues eoi adr)e;jä.r. tium cantileng , ad cujus modos ju- bet hunc Pfalmum decantari. Qiuam- ylia erunt, In ïeliquiif fUis, B) In his, quos VIS autem Píalmus hic de Paffione ripat. tu reliqueris, & refiduos feceris etanta gubu; iti* ftrage, quafi dicat, Reliquias telis, ja- agat , quia tamen pro obtinenda re- furrectione orat , ideo ab ea infcri- sinHen culifque perfequeris, reca in eorum gt ii vultum collineabis. Vocem Ilebrai- ptionem na&us eft. cam ^m metharecha. S. Hiero- 2. Refprce i me. ) Quaare ut iratus, a appe faciem tuam avertis? nyvm. & alii vertunt , Funibus tuis, enilidi uafi dicat in chordis , ac nervis ar- Quare a'ereliqui/ii "me ?) Cur defti- cus tui preparabis fagittas adverfus tuifti me auxilio , tuum influxum, igni:.) It« ' vultum eorum.Crediderim ego effe ufi- vim, actionem fufpendens, ac fieffem cremabls, tatam prioris hemiftichii repetitionem divinitate orbatus , & purus homo? hocfenfu: Converteseosin fugam, & Non eft affectus quzrentis, & ex- e fornit X faciem egrum przparabis,& ita confti- poftulantis , fed admirantis potius , tues ,ut Cos afpiciant, & pone fequan- aut dolorum magnitudinem proteftan- ardentem. ti8. tur,qui pridem fimili clade a te perculfi fugz fe tradiderunt; hi autem reli- Longe 4 folute mea, &c. ) Sententia fgna u uig appellantur, quia ex majori nu- eft: merito me dixi derelictum in do- mero refidui, & reliqui funt. ellet. loribus, quia deli&a totius mundi, f4 14. Exalare Domine.) Oftende, qus in me fufcepi, non poffunt con- m ! quantus fis , quantaque virtute pol- jungi cum mea falute , fcilicet. hujus tet r leas. vitz mez corporalis , & tempora- Virtutes tuas.) Potentiam tuam. lis. inum n* Verba deliBorsm. ) Delicta. | Ver- yrerutiy 1. R Ro lufceprzone matutina. ) Süfce- bum enim apud Hebrxos rem, aut ptio matutina Chrifti refurze- negociqm in genere ügniücap 46 LIBRI PSALMORUM * 1 9. .4. Deus meus, clamabo per diem, & non exaudies: & no&e, & non ad infipientiam mihi. quonï: 4. Tu autem in fan&to habitas, Laus Ifrael. 1o. s. In tefperaverunt patres noftri : fperaverunt, & liberafti eos. 3b uUb IT 6. Ad te clamaverunt, & falvi fati funt: in te fperaverunt, & non funt confufi. - tieus |*. Ego autem fum vermis, p & non homo : opprobrium hNo-ï 1 minum, & abjectio plebis. ijv Matth 9. * Omnes videntes me, deriferunt me : locuti funt labiis, n5 17.39- Marc. derun & moverunt Caput : i S'-'.'-Q- 9. * Spe- 1j i 3'.þ Et Notle. ) Scilicet clamabo, qua- clamem , non det tribui iræ,ï fuper- lj [ f fi dicat, clamabo die, & :nocte, & biz, & infanz defperationi, fed ma- ventr non exaudiar. Videtur refpicere du- ximis doloribus, quibus vexor. Sic plicem Chrifti orationem, alteram de quod »Luc. 4 28. dicitur : Replet; fuzt umatmma gso(te habitam in horto , alteram de ira, in Greco eft, imAieOncav avoias die in cruce. veplezi. funt infpz'mtid , hoc- eft impo- E* non ad infptentiam mibr.) Etta- gui Ti tenti quadam ira , & fuperbia. ( Tb 1ien hoc mihi ad infipientiam. non 4. T& entem 1n fantio babitas.) Qua- '16 *M imputabitur, quia licet fciam, me non fi dicat, ifthic in colo fecurus defi- defi&e exaudiendum ; ut mortem tempora- lem evadam , tamen prudenter cla- des, & quiefcis, nec pro2rederis ad Pfa me juvandum, iafi nihit de. malis dintn mo , quia fcio me exaudiendum meis folicitus. M el fenfus eft: Spe- uoad id, quod przcipue fpe&o, popu humanam fcilicet redemptionem, & ro me in nocte exaudiendum , quia D. refurrectionem meam ad vitam im- habitas in fan&titate , ipfe fandus, g. pius, & mifericors. ; dem mortalem. Poteft etiam fenfus to- — tius verficuli effe : Clamabo per diem, Laus Ifrael.) Quem laudant & co Ícim lunt Ifraclite, vel propter quem Ifrae- Corfi; hoc eft, dum vivo, ut liberer a mor- te temporali, & non exaudies: cla- lite laudantur, qui tantum Deum tim, mabo per noctem, cum fcilicet mor- colunt. 10 7. Égo autem fum vermis , &c.) Ab- tuus fuero, ut refurgam , & non ero tim infipiens, quia clamorem hunc no- jectus, contemptus, proculcationi om- u'oiqu €turnum exaudies. Cuin hac expofi- nium expofitus ,fine fpecie, & decore. lot. X* -Er mom bome.) Poþiul verinis tione convenit textus Hebreus ; qui lliqu; habet ad verbum Clamabo interdius quam homo. T addit & on re[pondebis : €$ notle , &5 on ft- Opprobrium bominn z. ) | öhald. Por- : E.*-.'! zaps bominum virupersa. lentium mibi , hoc eft , & refponde- titis | bis. Genebrard. & Eman. $a pu- Albjetlio plebis.) Contemptus , & qua- Senfi tant, & son ad rmfipientiam mihbi idem fi ludicrum populi. Otigi' effe, ac fi diceret : quod non exau- 8. Locuti funt labiis, &c.) Hocim- lm diar, non eftex ulla mea infipientia , xdi aut culpa, Eufebius Cafar, & illuin pletum cognofcimus ex evangelio San&ti Matthai cap. 27. 39. ubi legi- Yipi fecutus Agellius , k&i d G6 wyciuw mus; B/afphemabant eum meventes ca- 4 i H i4o: . quod eft in textu Greco , ita pita fua, & dicentes , Bc. * Ex Hebr. t£q äxi:erluretantur, quafi dicat ; quod ita verti poteft, Hiatwïzfe'cerum labirs fitis, in f PSJA TIJMUS XXI. 47 W no&e, 9. * Speravit in Domino, eripiat eum: falvum faciat eum ,«M.e -quoniam vult eum. 17.435 IO. uoniam tu es : qui extraxifti me de ventre : fpes mea aftioos, ab uberibus matris meze. deventre matris meae Deus WOTUD, ir. In te proje&tus fum ex utero: meus estu, ne difcefferis a me. . ium h- ; d 12. Quoniam tribulatio proxima e€ ft: quoniam non ePc,ï qu'i adjuvet. t labiis : c ircumdederunt me vituli multi; tauri pingues obfe- derunt me. *Spe 14. Aperuerunt fuper me os fuum, ficut leo rapiens, & rugiens. & difperfa funt omnia ofla mea. , fuptr- 15. Sicut aqua effufus fum . ed ma- Factum eft cor meum tamquam cera liquefcens in medio , or. Sic ventris mel. al t 16. Aruit y avtiaj L imp De 'vm;re mtris mea. ) Idelä, quod [! qui mos irridentium , ut apparet Job ab uberibus matrismez ; ab infantia 15. 1. & Pfalm. 54. 1. ;) Qur * Moverent caput.) Qui geihls eít med. w defe deridentis, & fubfannantis. Sicinfra Ne difeeffiris. ) Ne elongaveris. leris ad Pfalm. 43.13. Pofziffi nos : fimilitu- 12. Tribulatio,) Miors imminens , e malis Wiwem gcntióus , commotionem capiris in & proxima. powe gopulis, Sic fepius alibi, ut 4- Reg. 13. Vituli multi, &c. ) ïüdæos j T quia 19. 21. ob. 16. $. milites intelligit , qui inftar vitulo- us r . Speravit in. Domino , &c.) E«- rum, & taurorum pinguium populan- dem fuerunt judeorum voces, ut di- tes erant, & efferati. & Ícimus ex S. Mattheo 1loco citato : 15. Sicur aqua effujus fum.) Niribus frae- Corfidir, ajebant, z» Deo; libgret "uuc gum', '/i vzlr. deftitutus. Vel, fignificat Chriftus Deum fanguinem fuum totum effufum effe. 1o. Quoniam.) Hæcpar(ticula, z - Bellarminus refert ad manfvetudi- miam, ut etiam Graecum üTi ; non eft nem, & patientiam , quafi dicat : 3 OfTie ubique nota caufe, fed fzpe ponitur Non reftiti ullo modo , fed inftar eCOIC loco conjunctionis, & , vel , aszem: molliflime aque me prebui verfan- ermis - aliquando etiam nihil fignificat, fed dum,& in omnem partem impellen- additur ornatus gratia. dum. Referri etiam poteft ad timo- r E,æ:trzzxij?i qe de 'ventre.) Ex prete- rem, quem Chriftus naturaliter in ritis beneficiis bene fperatde futuris, Senfus eft : ut£ unicus mez humane tantis malis paílus eft. Vide verft- culum fequentem, qua- originis pater, atque auctor , me mi- ro modo citra humanam opem edu- Difperfz.) Divulfa, feparata, dum * in cruce pendeo. Mil d xifli € materno utero falvis claüfcris r ;elio* yirginalibus. Tanquam cera liguefcems, ) Nam & igr Lb uberilts.) Ab infantia mea. cor diffolvi dicitur , & tabefcere, cum r pertimefcimus: quare 2. Reg. 17. di- fl Jo te projetius fum. ) Intuamtu- (bf telam, & fidem. Prodiens ex utero citür: & fortiffums quisque, cujus cor eff ; ? qmaft leomis , pevore foloetur. ;' /WJ m fiq*um tuum cecidi, 43 LIAÀXJXTPSE LM(—) RVU/-M " ( 16. Aruittamquam tefta virtus mea, & lin-ua mea adhaefit faücibus meis : & in pulverem mortis deduxifti me. ]acob 25 17. Ouoniam circumdederunt n X 3'6 canes multi : concilium neque malignantium obfedit me. N« 18. Foderunt manus meas, & pedes meos: dinumeraverunt exaud omnia oífa mea. ) i "Matt — 19. Ipfi vero confideraverunt, & infpexeruntme: * divif erunt 7. 3** fibi veftimenta mea, & fuper veftem meam miferunt fortem. . n conf an. j 1 20. Tu autem , Domine, ne elongaveris auxilium tuum a ig.23 À qu Te 240 me: ad defenfionem meam confpice. . 2or. Erue a]jframea, Deus, animam meam: & de manu ca- fnes t nis unicam meam. Ea 25. Salva me ex ore leonis, & a cornibus unicornium hu- militatem meam. 29 ?Hebr 23. * Narrabo nomen tuum fratr o eccle- 30 Rg lï - : fide laudabo te. ibus rgeis : in mepi 10 Col 24. Qui Lt 16. Tasquam tefla. ) Tanquam vas I9. Conideraverunt , 65 infpexerunt lo i fidile igne fornacis arefactum, & du- me.) Me fic manibus, & pedibus con- per fe ratum. foffim, & oflibus Iusatum cum con- i Virtus zta.) Chald. buzzor. seus , fac- temptu contemplati funt, oculos pa- ) loqu[ Ccum, & humorem carnis intelligit. fcentes tali fpectaculo. Mel peculia- Apot Adbefit faucibus meis.) Pra fiti. Sic riter hoc pertinet adignominiam nu- Laii erem. in Threnis cap. 4.4.«. 445afít, ditatis, quafi dicat, ipfi curiofe in- 2 inquit , Jizgma latlenzis ad palatum ejus fpexerunt totum corpus meum, quo- pe niam nudatum erat omnibus veftibus. PT f[ti. ^6 Àa pulverem martis.) Nonquod cor- Cui explicationi favet Hebraicus tex- 4 n pus Chrifti folutum fit in pulverem, tus, qui ad verbum habet : Ipf afpi- 7924 eient , i2[picient im me. fed quod fit tradituim. fepulcro, quod habso pulveris vocabulo defignatur , quia 20. Coafpice , Hebr. Feftinz. fepulcra in terra, & palvere fodiuntur. 2[. Ajramea.) À gladio, frequ violenta. ; ,8. morte tür i&; 17. C.znes,) judæi, & milites, quos tüxtus- fupra vitulos, & tauros pingues ap- Cazi;.) Intelligit eos, quos fupra Pellavcrat. vocavit, canes, vitulos, & tauros eritcy Malignactium.) Peilimorum ut ver- pingues. ï"'ota tit D. Hicrt)nymus Huicam meam.) Animam, quam PU'OS f * 19.-Federmnt manmus meas. (&c.) unicam habeo. Vitam meam. ] ti affi Vaticinium eft de Paffione Doinini , 22. J cornibus unicornism.)Magis car- guift cum vzrfibus fequentibus de vzli- nificum exaggerat ferociam ; nam uni- tium | mentorum diviflone per fortem lo- cornes ipfis tauris ferociores funt. sfpi quat ur. Siquidem, ut arzumentatur Humiltatem meam. ) Afliiionem quoq Juftinus Martyr Apolog. 2. pro Chri- meam , & miferiam. ul 23. Narrabo . . . . fratribus meis. ) A- ftianis, David , qui hæc.fcgipflt ni- tj & hil tale paffus eft. poftolis, Matt. 2g. 10. dicebat Chri- 57. Dinwunerave: unt . omazia offa mea.) 1ta ftus: Nantiate fratribus meis , ut eant (in, extenderunt, ut poflent dinumezare, n Gastam. N el hominibus in genere, D E - ov PSALMUS XXI 49 r N li ] 24. Qui timetis Dominum, laudate eum : univerfum femen z Jacob glorificate eum: lm 25. "'imeat euní omne femen Ifrael ; quoniam nqn..f previt, neque defpexit deprecationem pauperis: 'AVerun Nec avertit faciem íuam a me : & cum c . lamarem ad eum, exaudivit me. V "qu 26. Apud te laus mea in Ecclefia magna, vota mea reddam in confpe&tu timentium eum. r sïe u n a 27- Edent pauperes, & faturabuntur, & laudabunt Dominum, E ui requirunt eum, vivent corda eorum in faeculum faeculi.. ang Ca 28. Reminifcenþur, & convertentur ad Dominum univerfi fines terrae. Ym L iverfze familize Gentium. IU Et adorabunt in confpeCtu ejus un 29. Quoniam Domini eftregnum& ipfe dominabiturGentium: "* d vnh A 4o. Manducaverunt, & adoraverunt omnes pingues terrae: am. . Qui in confpe&u ejus cadent omnes, qui defcendunt in terr 310 Et ; du shedio Ecclefie. ) Quod przftitit Qui requirunt eum, ) Pit, & fide- per ferpfum ; nam. legimus actorum les, qui Dominum , & cibum illum 1 C0! cole(tem quzrunt. i L. 3. Per dies qmpadraginta apparens TR E! loquens de regno Dei , & poftea per Ie [eculum [sculi.) Nam;, ut eft Joan. Apoftolorum faorum predicationem. 6. $9. Qui mandncat bunc panem , "vi- Laundabo te.-)Dicendo, quod fequitur. vet im &terzum.. eg. Reminifcentur.) Prih-(:ipii',;unde, riofe i 2s. Pauperis.) Mleam qui fum pau- per,& omni humano auxilto de 'titutus. prodierunt; petre , €x qua funt ex- ;m: lglïü*' 26. Ajmnd telans mea. ) in Hebr. eft. cifi. Mel recordabuntur beneficio- rum , feu bonitatis Dei. Chald.. »e—. 4 re laus mea , vt etiam. in Greco 4b "C*Pæ' €9 , & fententia erit: À te hoc cordabuntur müraculorum: ejus.. Uiver[i fezes te habeo , ut te laudem in magna, & tes omnes. fræ.) Populi, & geg—- frequenti Écclefia. At nofter vide- lati'onesb mort - Familia. gentitim.) Omnesn tur legiffe T0U (5 fenfus Latini 29- Domini efc -regnum.) Meritogen- — textus eft: laus , qua te celebrabo , tes ad eum convertentur, & eum ado- 08 iUl erit coramte in magno Ecclefiz cectu. Us rabunt , quia. ipfe. eft verus , & na- Vota mea reddam , &c. ). Per mini- turalis eorum Princeps , & Rex. ftros. meos facerdotes novi teftamen- 30- Ormnes pingues terra.) Nonpau- quam ti affidue immolabo facrificium Deo peres tantum, & humiles , fed po- 713 " eratiffimum,;idque in confpe&utimen- tegtes etiam , & nobiles adorabunt, 19 tium te,id eft fidelium te colentium. & facrorum , imyfteriorum principes erunt. Refpicit ad facrificium pacificum , quod in rebus arduis imminente pe- Cadent.) Humi pröcumbentes, & riculo vovebant Hebrzi, ac. votis po- fe , ut adorent, fubmittentes. titi exfolvebant, Ozznes , qui de[cemdunt im terram. ) d As Qs- - 27. Edent pauperes, ) Ex ho; facri- Mortales omnes, qui tandem in ter- ;1'. ficio. 4 ramvfollvuntur.þ Pt : Bibl. cum Com. Menocb.. T. IV.. 50 L1BRI PSALMORUM .$r. Et anima mea illi vivet: & femen meum ferviet 1pfi. s; Pal bulant ! 22. Annuntiabitur Domino generatio ventura: & annuntiabunt |mpir coeli juftitiam ejus populo, qui naícetur, quem fecit Dominus. m i 1. Pfalmus David in finem. XXII. & Etm * Itig 2« ( D Ominus regit me, & nihil mihi deerit: * in loco pafcus 40.11I. ibi me collocavit. m ]erem 3. Super 23.4. aquam refe&tionis educavit me: animam meam O Ezech convertit, vet 34-11. Deduxit me fuper feäitas juftitiæ, propter nomen fuum. & 23. 4. Nam & fi ambula vero in medio umbrae mortis, non ti- m iPetr mebo mala : ^ 9 quoniam tu mecum es li rege Virgatua, & baculus tuus, ipfa me confolata funt. k pedun & d- Vüga 0v u ;. Pa prefxa s M 31. .ddnima mea E vivet. ) PErpe- notitie rerum divinarum , ix'acræ' Eu— ter, laut tuo ; «ternum vivam ad Dei glo- chariftiz , Verbi divini , &c. tür rem riam. Aqunbz refe&imi&. ) Aquas reft- minibus * Semen tuum. ) Fideles mei, qui me cientes , & pafcentes, non tantum Ad"uer. patrem agnofcunt. potabiles, fed etiam pinguefacientes, Hebrai 32. Adanuntiabitur Domino, &c-)Nar- in Greco eft &wamawctac, quietis ,. DT rabitur , appellabitur , adfcribetur , quod etiam fignificat , vox Hebrza adverfr numerabitur Domino ztas Chriftum pluralis m3r13359 mezuchztb. Aquae, in & fa fecutura. llla ztas appellabiturChri- quarum ripis cum voluptate, & quie- p'memt : tiana, & populus Domini. Sic Pf. te verfantur oves, quarum vifu , & RiUmf 1OI. n. I9. dicitur, Pepulus qui ereali- potu ab eftu & fatigatione ambula- [5 a&v ?"" , depopulo Chriftiano. Vel fen- tionis reficiuntur. ciunt, ventura. us eft, de Domino audiet generatio 3.dnuimam meam comvertiz?) Ab erro- Iny Sic dium; Patperes evaz- re ad fe reduxit ; aliquando enim o- lebánt £elizastur, id eft , audiunt Evange- ves a caulis,.& ab reliquo grege ab- vivaru lium. €rrant, Czl.) Homines coleftes. Symmachus vertit e»exz/- 7. 46. CaTó Lt , recreavit, refecit me fa- fe rf Populo , qn E tigatum , & erumnis vexatum. pit me; pulis. i ngfætw.) Fuþuris .po-. Super. (emitas juflitie,) Per adiones Calis Quem fect Dominus. -) Qüem Deus juftas, quz funt femitz equabiles, & Ct fe | regeneravit per fidem , & Sacramen- non "t vig impiorum ditficiles , & pe- tale & ta, & ita fuum fecit. ïi'dtur , : d riculum afferentes. Propter momen fuum. ) 'Propte»r fe laand) z.R Egit me. ) In Hel;r. pafcit me ipfum; nam , ut fupra monui , no- Otut Sic etiam in Gr&co , in quo men Domini fepe in fcripturisidem - COntcr Sed Latinus fic habemus zroioivet, fignificat, quod ipfum Dominum. ia bo eft interpretatus , ne quis ad alimen- 4. Umbre mortis. ) In locis pericu- Tüns tà tantum reftringeret. t t tis difcrimen. lofis, in quibus ante oculos eft mor- 4 (s I loco pafcue, ) Uberibus, & her- bidis pafcuis divinarum fcripturarum, Virga tua , & baeulus t&us-) Quo fci- hluïu - PSALMIUS XXIL & XXII. $1 & Aipfl. s. Parafli in confpetctu meo menfam, adverfus eos, qui tri- Untiabun: bulant me. Jomitus. lmpinguafti in oleo ca put meum : & calix meus inebrians quam praclarus eft! 6.Et mifericordiatua fubfequetur me omnibus diebusvitze meze. 0 pafcus 1. Etut inhabitem in domo Domini, in longitudine dieru»m.t I. Prima fabbati, Pfahnus, David. XXIII.- I fream XOmini eft terra, & plenitudo ejus: orbis terrarum, & uni- " Pfil foum. - 49-12. j/erfi » qui habitant in eo. ? Or. ; Don t- G 2 2. Qulï 10.26, licet regor: alludit enim ad paftora- benignitas: ut etiam e contrario pec- le pedum. Nemo nefcit paftores cantes, divina ultio. Itaque Salo- m virga oves fuas regere , & illa fexro mon Proverb. 13. ct, Peccatoresper- — M præüxa contra lu,pos pugnare. Jfequetuv. imalum , juftis autem vetribuen- $- Meén[am.) GQua me alis liberali- iur bonma. ter, laute, & magnifice. Jam loqui- ?acræ L cl In domo Domini.) ln Cælä&i domi- tnur remota allegoria ; menfa enim ho- cilio.. Aliqui deloco arcz intelligunt, us refi minibus inftruitur , non ovibus. & fane frequens hoc fuit Davidis vo- [ tantum Adverfus eos , qui tribulanz ze.) Mox tum. Sic Pfalmus 26. 4. dicebat: facientes, Hebraica 43j zege4 ,. & Greca rä Unam petii a Domino, banc requiram , N £VaWT ia fignifïcant e regione ; five ex ut inbabitem im domo Domini, ommibus « Hebre adverfo , ut vertit S, diebus "vite mea , & Pfal. 93. 11. Efegé ieronymus, Àque,in & fenfus eft : Ut inimici mei pro- abjetius effe :2 demo Domimi magis, , Kquie pinant mihi amaros moleftiarum , & quam babitare ia tabermaculis peccatorum. vil, 4 *rumnarum calices; ita tu Deus meus lp lengitudimem dierum. ) Diuturno ambula- ex adverfo , & contra quam ipfi fa- tempore, immo in- &ternum. ciunt, miris me fuavitacibus recreas. Àb r lozpmngsafli im oleo caput meum.) So- Rimo þzþäaii.) Ita videtur in- enim 0. Lp lebànt enimm convivatores capita con- fcribi hic Pfalmus , quod pro- ;rege'al;- vivarum inungere. Sic Chriftus Luce xima poft fabbatum die , qui prima aiacte 7. 46. Simonem Pharifzum inotficio- fabbati dicitur ab Hebreis, canere- Ím rufticitatis accufans ait: Oleo cz- tur, hoc eft, die Dominico. David me fa- i put meum non unxifli, tfc. enim, ut habemus Ecclef. 47. r2. a&ïiones Calix meus imeirians , &c.) Sgnifi- Dedit im celebrationibus decus, €9 orna- cat fe generofo vino potatum fuiffe ; vwit tempora uíque ad coufummmationem , Lbjksg ,&p tale enim eít, quod fi largius hau- 70 ornavit tempora fignificatillum con- riatur, vim habet inebriandi , exhi- ftituiffe, ut certi quidam Pfalmi cer- larandi, & mordaces c'ras fopiendi. tis temporibus , aut diebus caneren- p;er ff Ponitur cdix , pro vino in calice tur. ji, 10* contconto, Porro hoc vinum eft co- Cur autem potiffimum canere- jidem tur die Dominico, hec ratio afferri pia bonorum fpiritualium, quz Do- poteftprobabiliter, quia initio Pfal- Utl min"s propinit electis fuis, ac pre- mi mentio fit creationis terrz , qus ericl» fertin Euchariftia. . * die Dominico creata eft,ut habemus [Hmor 6. Suifequetur me. ) Benefacta Dei ex initio libri Genefis. fubicquitur mifericordia, largitas, & Plenitudo £. ) Id quo terra plena yoft- $2 LI.BXRI PSLA'LMORUM ) À a. Quia ipfe fuper maria fündavit eum : & fuper flumina - d scterni preeparavit eum. . o. ( 3. Quisa fcendet in montem Domini: aut quis'-fcabit in loco N glorie fan&Cto ejus ? . 4. Innocens manibus, & mundo corde, : þqui non accepit in 1.Iu vano animam fuam, nec juravit in dolo proximo fuo. d *. Hic accipiet b ] * enedictionem a-Domino, & mifericordiam a Deo falutari füo. M 6. Hseceft generatio quaerenti um 'eum; quarentium faciem fünent: Dei Jacob. 4 46 7. Attollite portas , principes veftras, & elevamini portz Vyos ceternales : & introibit rex glorise. E m 8. Quiseft ifte rex glorize? Donp s: Do- Salvatt nus fïgrtis, & poten minus potens in praelio. 9. At- 6. ? dam homihum in Chrifto regï?nerato-. cordia eft, germina, :planxæ , pecudes, ho- inines. rum,quorum ftudium erit Deum qug- . 2. Super zmaria.) Mlari, fluminibus- rere, &c. lexckmwc R que fupereminentem. Faciem Dei acob.) Fa ciem Dei qua- reprafi interro Preparavit.) Hebr. frmavit. E runt, qui ejus confpe&tui fe frequen- 3. 4n monstem. Domini, ) In calum: ter fiftunt , ut aulici faciunt, qui in &ute Aliqui de loco arce, & tabernaculi Principum fuorum confpe&tum quam v&, qt frequentiffime venire ftudent. Sic afcesd intelligunt, quafi querat David, qua- 10. lis effe debeat ille, qui oraturus ad Prov. 29. 26. habemus:, Muwltz requi- Dominum; & illum facrificiis pla- runt faclem .P.rz'ncz'piff. TÓ. rtquirunz, di- m caturus afcendit ad tabernaculum. rum, ] xerunt 9eom£vovo: colunt. 4. , Non zcctpiz m vano amimasm [uam. ) 7. Aittollite porias. ) Cum previdif- : 1 ranun, Qui non pejeravit, neque juravit fal- fet Propheta inventum effe Chiiftum, fo in damnationem animz fuz., ut "Á qui dignus effet afcendere in montem Chaldzus explicat, .A]iquï animam Dei , per profopopoiam alloquitur Aleph f&am, CGrece VLv avrs Dei ani- Principes cali, id eft Angelos, & ju- fic ii mam interpretantur, quafi dicat, qui dinem bet pandere ccli fores , & glorie Re- &tám : non juravit per Deum, aut per Dei gem recipere. animam. Verbum autem accipere Elevamini porta,) Dicitur attollite, miS V1 ufurpatur:in Scriptura, cum fermo & elevamia;, quia port& cocli non funt &l eft de jurámento , ut patet ex capite quafi in pariete,ut ad latera moveri de- pelam 20. 7. Exodi : Noez accipres gomen. Do- - beant , fed quafi in te&to, vellaquea- &t c "mini Íuidm VaAWHNL. ri , ut furfum verfus aperiendz fint. moria $. Beneditiionem.) Benefïäia. carmh Vel Propheta fimiles illas f'acitpol-- Saletari.) Salvatore , feu auctore tis dis, quas xerappaxruc, Qraci miliay falutis. vocant, que ubi amovendz funt, at. Tüen ] 6. Hec eff generatio, &c.) Quafidi- lum j u i afcendent in tolluntur in fublime. Sic Genef. c. 7. cat: quinam funt , 1I.dicitur: Catarraths cmli aperta jfent, damm montem Domini ? & c. refpondet |: Pidn Homines illius fzculi , aut ztatis, in Rex. glorio. ) Chriftus Dominus, - alim 8. Quis eff ifle, &c.), Non ignora- qua quzrent Dominum , & quzrent f a faciem Dei Jacob. Generatio qu«- tür, bant Angeli'thriRum, fed Daviud ita PSALMUS XXIL. & XXIV.- $3 ' flümina | 9. Attollite portas , principes vefiras, & elevamini portae ccternales: & introibit rex gloric. - 1O. t ip loco Quis eft ifte rex gloriae? Dominus virtutum ipfe ..eüïrxex Y gloria. — " zccepit n 1. In finem, Pfalmus David. XXIV. te lcotdiam ?. A D te, Domine, levavi animam meam: Deus meus, in confido, non erubefcam : j fäciem 3. Neque irrideant meinimici mei: etenim uni 3 Ítinent te) non confundentur, v:erü; ïqüi fu— H 4. Confundantur omnes iniqua agentes - . fupervacue. i porte Viastuas, Domine, demonftrami hi: & femitas tuas edoce tme. &. Dirige me in veritate tua , & doce me, quia tu esDeus ns: Do- Salvator meus, & te fuftinui tota die. E . L: o Àt- 6. Reminifcere miferationum tuarum , *Dom",i*ne , & miferi- egeneratO- cordiarum," tuarum5 qua a feecu ]o funt. Jeum que J 3 - De- Á nDei que- reprzfentat, quafi fi quis ipnorans Levavi.) Ad orandum ; nam ora^ tio eft mentis in Deum elevatio. e frcqqen- interrogaffet, ut quis fit, explicet; t, qui ia & ut exprimat admirationem rei no- a. Nosf. erulefeam ) $i fpe. concepta lum quam v& , quod fcilicet homo colos ipfos excidero 4 & me fruftratum fen- nt ic afcemderet, & ingrediretur. 22 fero. ulli req. 1o. Dominus Virtutum. ) |In Hebr. Irrideant. ) S vinnt, d TUNOY £febaoth, exercituum , Angelo- ! p'em 'meam tanquam rum, hominum, & omnium creatu- inanem. rarum, quz Deo mnilitant. [ Qui fuflinent yavidil yant in te. .re. ) Qu? patienter fpe- I. /fD te Domine , &c.) Primus hic Non erubef, Ced't., Abriftum, verficulus in textu Hcbreo ab Noz cozfundentur.) fontem Aleph incipit, fecundus a Beth , & non pudebit illos , quafi zepulfam in N Jloquitur Or- oratione paffos. fic deinceps, juxta numerum , [059 &jü dinem literarum - Alphabethi , quod 4. Supervacue. ) "Temere , fine cau- lorig Ve fa, nulla utilitate du&ti, aut nihil ab etiam fervatür in aliquibus aliis Pfgl- alio violati, fed ex malitia fua, 4l talfl!?f, mis, nimirum 33. 3$. 11O. 111. 118- & 144. qui propterea Alphabetici ap- ' Vias fuas. ) Quibus ad te itur; per nonfant pellantur, & hoc artificio videntur oreri de- effe contexti; vel ad juvandam me- quas nos jubes ambulare . 12 Verit;zte.)ln vera d O « ;qur [[1quea- moriam, vel quia Pfalmi fcripti funt intelle&um bene difponit ; a itam, lz fint. carmine, poetis autem hi lufus fa- Mel mandata Dei i por. imiliares effe folent. Notandum ta- ac mores gerit. ; (gec men in hoc Pfalmo nullum verficu- intelligit, de quibus dicitur in Pfal- mo : Omwniamandata tua. veritas. flmt, at. lum incipere a litera 5 copb, fed ut ïef- C 7- damnum hoc compenfetur in fine Suflinut, ) Patienter expectavi. Pfalmi poft ultimam literam ponit 6. Qus 4 feculo funz-) Quarum ex- yu jrt, alium verficulum, qui incipit a lite- empla multa edidifti omnibus fe- ra B Phe. Hujus rei caufa ignora- culis. Sic Pfalm. $9. $0. ait : Ub ignort funt. mi[ericordia tu4 antiqua Domint, d i tur, nec qu&rere eft opers pretium. $4 LIBRI APSALMQRUM. 7. Deliéta juventutismese, & ignorantias meas ne memineris, u. Secundum mifericordiam tuam memento mei tu; propter mentul z bonitatem tuam , Domine. 15 Í 9. Dulcis, & re&tus Dominus : de liqi propter hoc Iegem dabit-de-f linquentibus in via. 16 9. Diriget manfüetos in judicio : docebit mites vias fuas. fum x 1o. Univeríze vice Domini, mifericordia, & veritas, requi- 91 rentibus teftamentum ejus, & teftimonia ejus. fatibUs II. Prop:er nomen tuum, Domine I$ V meo: multum eft enim. : ; propitiaberisä' peccato unverf 12, Quis eft homo, qui timet Dominum ? legem ftatuit ei 10. f in via, quam elegit. odio if 13. Anima ejus in bonis demorabitur : & femen ejus haere- 20 C ditabit terram. quonia — 14. Fir- m 0. ] 7. lgnorantias. ) Quse ignoranter Requirentibus teft amentum. ) ErgaQre- peccavi, in quibus tamen eft aliqua quirentes teftamentum , id eft , legem cülpa, qu& facilius condonatur. Sic tedere inter Deum, & homines fan- CLLOGCmoerEe D. Paulus i. Timoth. 1.13. . Miferi- citam; teftamentum enim phrafi Scri- adificaly cord;am , inquit , éonfecutus fum ,. quia 3turg fedus ; & pa&um fignificat. Lt il ignorazs feci. Teffimonia.) . Pracepta dicuntur te- & fine; ftimonia , quod divinam voluntatem 4 g. Daci.) Grece X*«pu50s» beni- nobis teftentur. s P i diligu onus , clemens, bonus. OT0 pj Retius. ) Juftus j1. Proprer zomen tuum,) Ut cogno- tinpet, fcatar nomen tuum; ad nominis tui Legem dedi& delizquentibus in via. j u fiis äHeg( Viam rectam indicabit, per quam de- gloriam. 14 F linquentes, hoc eft peccantes aditer Multum eff enim.) Docet autem ma- nitantur rectum redeant. gnum , & maxime bonum, magna , & multa condonare. PCCC&t; &us v 9. Manf[ueros. ) INon ;oertinaces, & tevelatu cervicofos, fed mites , & monitis ob- o 12. Quis eff bomo?) Non eft inter- Tf tempcr::ntes. Y rantis, fed admirantis , quafi di- cát quantus ! quam beatus, & felix! É ll.) L judicio.) Dirigere in judicio, fi- ts, & vein judicium eft docere judicium , Szatuiz. ) Deus., & jufti ut fupra n. s. dirigere Iz via.) Se illi ducem 2 l Qs in verit? , eft , docere veritatem. ionum przbens. Quaze clegit.) Quam Deus probat, h fa. Dodibit mites, &c. ) Ejt repetitio prioris partis verf. & per quam fuos ambulare cupit.. àvid 1. Fs Domini.) Precepta Domini. 13. dnma ejus. ] llle, qui viam di- fig nànjf vinorum mandatorum infiftit. l$: 0 Miféricordia. ) Nam antequam ope- remur, & cum operamur, benigne In bonis de;morabitur,)Omni generebo- V enm nobifcum agit, & fue norum conftanter,& perenniter aflluet. ütilitm nos jüvat. gratie | auxilio Semen ejus.) Filii, & nepotes ejus. expe&am: - Fer.tas.) Fidelitás: nam premium, Hareditab;? terram. ) Similis pro- Dclu quod pollicitus eft,fideliter nobis, cum miffio habetur Pfalm. 68.36. Quo- lis ihitm benetecimus , reprafentat, uian - D—ominn( f/aluatn. facict Sion , &$ f tums.; 55 PSALMUS Xiïw. Kettmneris, 14. Firmamentum eft Dominus timentibus 4.e$um ?(& tefla- . ptopter mentum ipfius, ut manifeftetur il!is. L) T I5. Oculi mei femper ad Dominum : qu*qniam 1 [ de laqueo pedes meos. - pfe. þvellet 16. Refpice in me, & miferere mei, quia unicus, & pauper s füas. fum ego. 5, Tequi- 17. 'Tribu lationes cordis mei multiplicatze funt: tatibus meis erue me. 3 de neceffi- : peccato 18. Vide humilitatem meam, & laborem meum: & dimitæ univerfa delitcta mea. 9 (latuit el I9. Refpice inimicos meos, quoniam multiplicati -furnt., * & * Joan 1$:25 - odio iniquo oderunt me. Jus hare- 20. Cuílodi animam meam , & erue me : non ärub.efcamg quoniam fperavi in te. n Pt 21. Innocentes, & re &i adhaeferunt mïkhil : quia fuftinui te. M n uis. 22. Libera, Deus, Iírael, ex omnibus tribulationibus f ) lrre I. In |eft,Jegem EY mines fane phrafi Sari- adifcabnnmr' cfvitates 7'da, & z'n/mbi-. -'Pauper.) Affii&us , malisvprei'fus. ! fipifcat tabunt ibt, 6 bareditare. acquirent eape, 17. Multiplicats. ) In Hebr. eft, D;- icuntur te« $ fiémen. fervorum ejus poffidebiz eam, 65 latata fant, quafi dicat, omnes jam cor- " i diligunt nomen ejus , babitabunt in ea. dis mei parte$ occuparunt. rolun;zttem P OIrO piis terra viventium etiam con- nem. 1g. Hwiltattm meam. ) Afflidio- Ut cogo- tinget , qu& per terram promiflio- nis allegorice fignificatur. Dimitte,) D. Hieron ominif* tül Porta, ymus vertit, 14. Firmamentum.) Fulcrum , quo autem mà» nitantur. D. Hieronymus , & Chal- 19. Odiofinz'qu'o. » Inique, injufte , ,, pecit daeus vertunt fecretwm Dom & citra m.eam culpam concepto. revelatur. ^ i, fcilicet 20. dnimam meam.) N itam meam. $ etintet Teflamenrum ilius ,. ut .m/m;fejictz;r Noz erobe[cam; &c.) Ne erubefcam, ] ( yait aE ilis.) và Teffamentum eft nominativi obfecro , ne confundar, & pudefiam, quod in te fpem meam locaverim. à & fdix! cafus, & fenfus eft: Deus quafi pa- &um cum timentibus fe iniit, ut ma- 2I1. lzzecentes, fjre&i, &c.) Inno- nifeftetur illis, ut illos doceat fecre- centes, & re(ti cum viderent inno*. .TI.FEBJ & V ta fua. Sic Pfalmo so. g. dicebat centiam, & rectitudinem meam, David : T pmbah Incerta , & occulta. [zpientza me fpem omnem in Deum collocaffe, ; (iptto tua manfeflaf mibi. adheferunt mihi, & tanquam ad fui ; viam &* 1$. Octlisei,&c.) Spes mea;nam fimilem accurrentes, fe mihi adjun- t. yenerebo- ad eum oculos convertimus , a quo xerunt. Nolim ergo coram hifce a- auxilium , & opemjflagitamus , & micis meis, quibus ego verbis , & expectamus, exemplo auctor fio , ut etiam ipfi in De laqueo.) De tendiculis, & infi- Deum fperent, erubefcere; quod pro- diis inimicorum. il lis ] is pio J I6, Linicus. cul dubio eveniret, fi guod'luoütllo, 16 ) Omni ,äli.gna ope de- non impetrarem. T .üit'utus.j ; 2» l/;'dfl.) IfxaeiitaSB $6 LIBRIPSALMORUM x s. Ut 1 In finem,' Pfalmus David. XXV. $ x Udica me, Domine, quoniam ego in i'nnocentiä;meä ingreiïus nis glor füm : & in Domino fperans non infirmabor, 9. N viris fa 2. Proba me, Domine, & tenta- me : ure renes meos, & & cor meum. * o I 3. Quoniam mi fericordia tua ante oculqs. meos eft: & -corfl-» | plet al jl F placui in. veritate tua. m . Non fedi cum conc ilio vanitatis : & cmh: iniqua gerenti'-a &t 12. Pe bus non introibo. malignantium : & cum. impiis non fedebo. $. Odivi ecclefiam n 6. Lavabo inter innoc entes manus meas : & circumdabo. alg Ut m tare tuum , ]?omine, 3 7 pxoucmmeemc p leick. Y Defende , v'in;lica.: efto. 4« Ciem concilio wanitat)&.) Cum vi- innocentig mez contra meos rís vanis , & mendicibus non fum Qu i 3 verfacus ,. fel plane fincere in omni- derut adverfarios judex , & vindex. Ia innocentia mea iugre[fua [um. ) A - bus. egi. uupmemt n bulavi inaocenter ; fipliciter , & fi- Iniqua. gerkemfiäm'.. ) In Hobr. eft, cum. occultantibus fefe.) ideft cum ver- 7. d ne fraude. Tls Cant Noz infrrmabor.) N.on. vacillabo, non. futis vafris,, & qui cordis pravitatem $. D vultu tegunt ,, & fimulant.. Ve,li cum cadam.. infidiantibus.. rem, ( z. Proba , &c. ) Quod dicit, pro- nacyli, ba, tenta, ure,metaphora eft.ab argen- Noz introibo.) Non ingreäïar ad il-. tug dea tariis, & aurificibus fümpta, qui me- lorum confeffus, cum. illis. non. ver-^ " LA E li calla igne explorant;an fint adulterina, fabor.. I6petit Rezes ,, 64 cor.. ) lntimas meas co- 5.. Ecclefiam. ), Coctum. N 9. 4 gitationes explora. 6. Lavabo inter z'n(zacmtä:,. &c. ) In nj : -3.. Mifiricordia.) Miferi'cordïam ap- Hebrxo elt, m zzzocenzia ,. fives,. 22 guiaar; m;. que divinz in. nos be- lialiter pellat lege & mifericordis munus eft;, munditia , fed vulgatus Interpres pro 'ide- nignitatis ; abftracto concretum pofuit. Qui mu, & ad quain fervandam. juvamur au- tur alludere.ad lotiones manuum, qui- guinem xiliis a. divina. mifericordia profe&is. bus facrificaturi utebantur, Vel ad verficu] Weritate.) Kiadem divina precepta veterem. ritum lavandi manus, cum ] dicuntur veritas ,. quia. nihil habent fe innocentes profiteri volebant, qua- j | fal(, aut mendacii, & quia fümma fi dicat, ab omni fcelere profitebor prehen, fidelitate, quod' promittunt nobis, red- manus. meas puras fuiffe. Vide Deu-. tüntru dunt. Vide Pfalm: 24 n. 10... Velfen- ter.-Q1Is6. Sic Pilatus lavit manus: piupere tentia verficuli eft: Quias memor fum Matth. 27. 24« mifericordie tuz , quam exerces. in pu. m. Circumdabo. altare tuum. ) Ut au- fublevandis iis, quorum afHiicta for- tuna eft, & veritatis, ac. fidelitatis diam , & canam laudes tuas : hoc au- itquit, tem ita effe incelligendum , patet ex ? 6p promifforui tuorum, ideo erigo fpem fequenti verficulóo, & ex Pfalm. 26. lt ] meam , & confido fore, ut innocen- n. 6. Circuivi, E5 imamolavi «««« bofliam: tiam. meam protegas ab /inimic.oruip B. IN incurfu. vociferationis , G e«- lill, PSALMUS.XXV. & XXVL $7 1. Utaudiam vocem laudis, & enarrem univerfa mirabilia tua. 8. Domine dilexi decorem domus tuae, & locum habitatio- . : ingrePfus nis gloria tuse. .9. Ne perdas cum impiis , D eus , animam meam ,& cum fteos, t viris fanguinum vitam meam. 1o. In quorum manibusini ':: & con- quitates funt: dextera eorum re- pleta eft muneribus. 11. Ego autem in innocentia mea ingreíffus fum: redime me, : æ gerentil- & miierere mel. - I3. Pesmeus ftetitin direCto : ,1.n ecclefiisbenedicam te, Domine. n [edebo. vdabo. al- i. Píalmus David priusquam liniretur. XX VI. yOminus illuminatio mea, & falus mea, quem timebo. j Ut Dominus prote£ctor vitze mese, aquo trepidabo. — — 2. Dumappropiant fuper me nocentes, ut edant carnes meas: ) Cun vi- ! ; non lunt Qui tribulant me inimi ci mei, ipfi infirmati funt, & ceci- & jn omai- derunt. ^. Si Hor. ed, [Lenm vet- . Audiam . & enarrem. ) Cho- Redime zr.) A calumniis, & a pe- ris canentium immixtus. riculis eripe. yravitatem 9. Decorem dommus tus. ) Splendo- 12. Pes us ffetit im diretlo.) ln Hebr. eft, Inretiizsdize, in recta via, ,, VeL cui. rem, & auguftam majeftatem taber- naculi, cultum , & ornatum domus nec a juftitie vero tramite deerravit. elar adi« tuz decore , & auguftx. Im Eccleffis bemedicam te Domine.) E: locum babitarionis, &c.) Ufitata Vide dicta n. 6. Laudabo te in cc» : n,qn yae repeticio prioris hemiftichii. tu, & choro canentium, & celebran- 9. Animam meam.) WMitam meam. tium laudes tuas, Notat Euthymius Viris fangminum. ) Homicidis, fan- , &c) videri hanc prophetiam ejus, quod guinariis , implis. Crediderim pecu- contigit oft Chriftum ; in omnibus s fiVe'a " Haliter intelligere iniquos judices, enim £Eccleftis Pfalmi Davidis. ca- erprts äfeo [ l qui muneribus acceptis pauperum fan- nuntur, quibus Do:nino benedicimus, & illum laudamus. uinem fugunt , ut patet ex fgqucnti nunmse(ll "; verficul». 10. lg quorum manibus iniquitates Z'IIUS ! cum 1. ])R;ä? mam liniretur. )S ecunda vice dun:.) ln quorum manibus facile de- ung 5 eretur in Regem publica & prehendi poteft iniquitas acceptorum folemniunctione, de qua vide 2.Reg. yrofiteb0l inuaerum, ut eyertant juftitiam, & cap' 20 I'l. 4 ide De i mas pinperes opprimant. Magnum Rei- llluminatio) Lux,ut vertit D. Hie- pub. malum ?«»53oxía ]ugurtha Nau- - ronymus; in tenebris fcilicet afllictio- num, vel errorum. V«el generatim midie Rex Roma egreilus: O wrbem, inquit, vemalez , 65 cito perituram, mo- tutela, przfidium, defenfio , aut pro- ; hOC a do emptorem IE2UUDLAL. fperitas mea. t 09 lt. dm zz506emfia , &c. ) Vide di&ta 2. Mppropiant fuper zme.)Ánvadunt me. flfalm- z n. l. (et hq?ilm] Bibl. eum Com. Menoch, T. IF, Nocentes.) Scel(*jüi, impii, $8 LIBRI PSALMO'RUM 2:451 confiftant adverfum me caftra, non timebit cor meum. l 9. N( Si exurgat adverfum me praelium, in hoc ego fperabo. vo tuo. 4. Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in Adj &omo Domini omnibus diebus vitae mese. Deus ! Ut videam voluntatem Domini, & vifitem templum ejus. Io ! Donin $. Quoniam abfcondit me in tabernaculo fuo : in die malo- rum protexit me in abícondito tabernaculi fui. m 6. In petra exaltavit me : & nunc exaitavit caput meum fu- in femi per inimicos meos. " D. 1 Circuivi, &immolavi in tab érnaculo ejus hoftiam Vociferä- fürrext tionis: cantabo, & píalmum dicam Domino. 15 ( 7. Exaudi, Domine, vocem meam, qua clamavi ad te : mi- n ferere mei, & exaudi me. tüum» 8. Tibi dixit cor meum , exquifivit te facies mea: faciem m tuam, Domine, requiram. 9. Ne D Edant carnes unas. ) Xtterant, & con- ac fi in tabernaculi penetrale me re- À fumant me. 4 cepidfet. : lacum Tnferazati funt. ) In Hebr. eft igpi- 6. In petra exaltavit me.) Inlocum gtriat me , fed quoad fententiam idem editum, & munitum fuftulit me, & tfít; non enim cum periculo cafus im- ibi me conftituit tutum ab inimico- N iatus pingunt, nifi qui infirmis viribus funt. rum petitionibus. 3. I» hoc. ) Quod fcilicet Deus fit Exaltavit caput meum.) Extulit me, quáf ( falus, & illuminatio mea. Cireurvi. ) Circum altare fteti. Inmmolevi.) Sacerdotum minifterio, Nequ 4. Unmam.) unum; nam Hebrei non ut etja In tabermaculo ejus. ) Ante taberna- vil ! habent genus neutrum , fed pro illo utuntur faminino. Latinus fecutus culum nam altare holocauftorum non erat intra tabernaculum. ia eft textum Grecum , in quo habemus YOs , piay unam, & fenfus etiam commo- Hofiiam voczferationis. ) Quuafi dicat: Sacerdotes ma(tabant victimas, & eas IQ. dus eft; nam fubintelligitur Pet;r;o- immolabant; ego cantus, & laudis alludei F æw. facrificium offerebam. Mos etiam Graci Hanc requiram.) Woc eft votum & erat, ut folemnia facrificia cum can- àppclla poftulatum meum. tu peragerentur , & clangore tuba- lebabitem im domeo Domims:. ) ]Egrius ferebat David, quod longe pofitus a rum. WVide num, cap. 10. 10. & cap.. In 1114 d 29. T. & r. Paralip. 15. 24. etiam^ Tam, tabernaculo facris intereffe non pof- Gentiles ad fua facrificia tibicines ad- Pra,z .fet » quam quod lare fuo careret, u- hibuiffe docet nos Virgilius 2. Georg. fetvan .Xore, domefticis, ac familiaribus fuis. cum ait: ft, | Volupratem Domini.) HEbr. dulcedt- dnfiavir cum pinguis ebur Tivrhenus &l zem Domini,id eft, ut particeps fim ad aras. l? dulcedinis illius: quz fentitur ab iis, 8. Exquifrvit te facies mea.) .Oculi $ liline qui pie facris c&remoniis divini cul- & facies méa quzfivit te. Eoc0 con- Donite tus interfunt. fpe&um tabernaculi tui quzfivi. iine $- Quoniam abfiond;t , &c.) Ita me Faciem tuam Domine requiram-) N ide N gprotexis Domiaus,;& tutatus eftme, Dun ! dicta fup-ra Píalm. 23. num. €. PSALMU:S XXVI. & XXVII, $5 f meum, 'bo, 9. Neavertas faciem tuam a me: ne declines in ira a fer- Vo tuo. bitem ia Adjutor meus efto: ne derelinquas m »e, neque defpicias me, Deus falutaris meus. 1 ejus 10. Quoniam pater meus, & mater mea dereliquerunt me: lie malo. Dominus autem affumpfit me. 11. Legem pone mihi, Domine, im via tua: & dirige me eum füe in femitam reCtam propter inimicos meos. Ed stri I2. Netradideris me in animà ibulantium me, qponiam in- /0cfetae furrexerunt in me teftes iniqui, & mentita eft iniquitas fibi. 13. Credo videre bona Domini in terra viventium. te : m .14. ExpeQa Dominum , viriliter age: & confortetur cor tuum, & fufüne Dominum. : faciefm , Ne 1. Pfalmus ipfi David. XXVII. Eu E URT D te, Domine, clamabo, Deus meus, ne fileas a me: ne ile me tt À quando taceas a me , & aífimilabor defcendentibus in lacumf Inlocum H 5 20 EX"' itme, & inimico« . Íp ira tua. ) lratus; ne tanquam plicans , €ex quo mendacium depre- iratus faciem avertas, & me declines, henfum eft; nam &repávs aduuím, ap- (tulit me, quafi congreffum meum vitans. poru imjufhitia, ut verterunt Symma,- letis Neque defpicias me.) Aliqui codices, chus, & Aquila.. inillerio, ut etiam Eufebius , & 'lheodoretus 13. Cvedo videre bona, ) Spero me felici ftatui reftituenduüm. tabetta- valde fignificanter habent 4 «o- fforum exopaxía$4, quafi dicat , ne me ad cor- In terra 'w'fucntinm.) In terra Ifrae- litarum, qug terra viventium appel- v0s , id eft, in malam rem projicias, letur, quia ibi erat arca, & verus 'aüdicac: io. JDereliquerggt me. ) WMidetur cultus Dei viventis, exhibitus a fi- i, & ent alludere ad partus expofititios, quos C lndis delibus , qui vita gratig vivebant. y etiat Graci xosaippiQeie , & omueetis, Aliqui terram viventium interpretan- app ellant, tur terram , in qua degitur hac vita um C I1. Legem pome mihi Domine, &c.) mortalis. $icut inferi funt terra tüba* m ortuorum. &ap ÍIn Hebrzo eft, Doce me Domine viam Porro terra viventium, Iuas. celeftis illius erat imago, quam po- , etiam Propter imimicos meos, ) qQui ine ob- tiffimum Davidem , cum hzc diceret, nes d fervant , & in mea damna intenti fpe&affe crediderim. X Geoig funt, ut ficubi erravero, me carpant, 4- Ex[veäa .Dominum.)Qui tibi ade & calimnientur. rit auxiliator. idem eft, quod fufti- 12. dz animas.) In voluntates, li- ne Dominum, quod hoc eodem ver- f bidines, poteftatem. Anima enim Qculi, ficulo habemus: fe ipfum alloquitur ponitur pro defiderio , cupiditate, li- David , & ad patientiam, & perfe- ;0 Con- bidine. verantiam excitat. " Mentita eff iniquitas fäi. ) In dam- JE fileas.) D. Hieron. x;ertit, xe ) Vide T , J num, & dedecus fuum , fe ipfam im- obfurdejcas uiki j nam verbum 60 LIBRI PSALMORUM EW 2. Exaudi, Domine, vocem deprecationis meae, dum oro ad te: dum extollo manus meas ad templum fanctum tuum. & E 3. Ne fimul tradas me cum peccatoribus: & cum operanti- Chrift bus iniquiratem, ne perdas me: L 981 tat tUa Qui loquuntur pacem cum proximo fuo , mala autem in cor- dibus eorum. L 4. Da illis fecundum opera eorum, & fecundum nequitiam adinventionum ipforum. X Secundum opera manuum eorum tribue 1llis: redd : He e 'retïribu-« tionem eorum ipfis. y $. Quoniam non intellexerunt opera Domini, & in opera gloriam manuum ejus deftrues illos, & non zedificabis eos. &V 6. Benedictus Dominus : quoniam exaudivit vocem depre- minus cationis meze. & 7. Dominus adjutor meus, & prote&tor meus, & in ipfo fpe- frcscmamcees ravit cor meum, & adjutus fum. H u deitisi Et reflo- fen ? 141 etiam Hebr. &)ïn charas , fignificat tacere, opera, quale eft opus creationis , re- filere , furdum fe oftendere. demptionis, & [2 e ubernationis mun- gauden: di, ruunt in omne nefas.. Itaque di- . 21 4 me. ) ld eft, pb , phrafi He- reCtione braica. cebat Dominas de Jerufalem Lucz Ef 4&)721.!4507 a'csz-endcntiäz;; iz [46.'»!772.) 19. 42. Quia ff cognoviffes 6 fu, 65c. Ex w & infra Noz relinquezr im te lapidem CO?l/ï! ( Nifi me juves, fimilis ero mortuis , qui anima mo trice defticuti nihil 'fa- füper lapidem , eo quod, mom. eognoveris NU cere poffunt. tempus vifitationis tua. Qrtis a Et im opera mammuum cju»s.) S. Hie- lt, 2o. d templum [antlum tm!m.) Ad tabernaculum , vel ad ca:lum. ron. vertit : Qzod zom ;stellexerunt o- S.Z/'Ud] 3. We fmzul trabas me, &c. ) IN6 pera Domini , 6 opera manuwm ejus,. In noftra ergo vulpata editione prepo- st falut trahas me , ne trahi me permittas in ]IS, & E idem exitium cum peccatoribus. fitio , Iz , redundat. Ne autem inuti- tvid. Loquuntur pacem.) M erba pacifica , lem hanc repetitionem geminatz il- C/ä)l/zl / lius vocis , Opera, cíle dicamus , fe- benigna , & humanitatis plena. Werat a 4. ddimventzonum. ) Studiorum; hoc cundo loco loqui crediderim Pfalmi- thini noi enim fignificat vox Grxca &z«r49e:- ftam de operibus, que Deus per fe 9' Bf?ll ipfum facit, qualia fuerunt. mundi M TOV , f;aö'torum in me. Wm gt Retributzonem eorum. ) 1d, quod me- creatio, incarnatio Verbi, &c. de hif- JU verf ce enim operibus maxime proprie di- QUàm in riti funt pravis ftudiis contra me a- citur, quod fint opera manuum ejus. gendo , non eft mali imprecatio, fed tfmquam predictio eorum , Non adifrezbis eos. ) Cum d:ftruxe- Qu funt. quæ ilis eventura ris, non te penitebit deftruxifíe , at- que ideo non amplius edificabis eos, No $- Quoniam non intellexerunt opera Da- reftituendo fcilicet in priftinum Ra— fri z. ) Hoc eft radix omni mali; cum tum. enim homines animum non adver- 7. Et refforuit caro imea.) Hieron..& Chald. gawf[um eff cor meum. Adeo Vld Pertq tunt ad cognofcenda mirabilia Dei 6t PSALMUS XXVIL & XXVII. - I 00 ad Et refloruit caro mea: & ex voluntate mea confitebor eti. i 8. Dominus fortitu do plebis fuse : .& prote&£tor falvationum J petanti« Chrifti fui eft. 9. Salvum fac popul um tuum, Do'mine, & benedi& haeredi- 1 in cor- tati tuge: & rege eos, & extolle illos u(que in aeternum. equitum 1. Píalmus David , in confummatione tabernaculi , XXVIII. tettiDu ferte Domino filii Dei : afferte Domino filios arietum. A 2. Afferte Domino gloriam, & honorem, afferte Domino t opers gloriam nomini ejus: adorate Dominum in atrio fan&o ejus. 3. Vox Domini fuper aquas, Deus majeftatis intonuit : Do- 1 depre- minus fuper aquas multas. 4. Vox Domini in virtute : vox Domini in magnificentia. ipfo fpe- H.3 $. VOX Pt rello- magna fuit hilaritas animi ; cum me Filzi Dei.) Populi Hdgles, qui Deum — —— fenfi a tantis periculis liberatum , ut patrem veftrum effe agnofcitis. ionis , t* etiam corpus redundarit , 4ziémus ezim Filos ariettm.) Arietes ad facrifi- s mun- gaudens atatem. fovidam facit. Prov. g. 17. 22. Videtur David Chrifli refur- c. Afferte. Domino gloriam , & bonoc |taque (i- rectionem refpexitfe. ) rem.) Honorate, & glorficate Deum em Lact 'j)fll) 6[0 Ex voluntate ita.) Exx animo. facrificiis, hymnis concinendis , & re- Confitebor ei.) Laudabo eum. * liquo facro , & religiofo cultu. Ü la;»idem $« Fortitudo plebis [2.) Quitanquam m!zoverii In atrio [antlo ejus.) lntelligit atria fortis adjutor populum fuum defen- 1 fubdialia, adque omnes admitteban- dit. tur; nam in tabernaculum ipfum foli $. Hie- Satvatiomum.) Xwitn eAQV E multipli- Jrerunt t* Szlcerdotes ingrediebantur, , gj'zþs, f cis falutis,dum fcilicet a multis pericu- 3. Vex Domini , &c.) 'Tonitru, fre- lis, & a imalis eruitur mitum, & fragorem, & vim tempe- e prsqoe David. populus, &!fl)fc ftatis defcribit, qua allegoria potene m ifutt- ainata 7 Chrifés fii. ) Davidis, qui un"—&us tiam divinam, quam Deus contra po- m , 1* fuerat ad re gnum. Vel Chf'iRi Do- puli fui hoftes exerit, fanctus Vates mini noftri. adumbrare voluiffe videtur. pfami 9- Benedic bareditati, &c.) Eft qua- Super aquas.) Fortafle aquas maris, dam gradatio in tribus-membris hu- vel intelligit aquas multas in nubi- jus verficuli. Bened;c bareditati,tan- bus quafi pendentes, cum fcilicet den- quam inanimatz pofleffioni; Rege eos, * nubes magnam vim imbrium ef- " tanquam gregem tuum : e;cta/le zllos , fundereparant. Videturaquarum al- |.ruse" tanquam lios. legoria populos defignare, & exerci- tus ingentes, qui contra Ifraelitas in- ,ml;, at* abis 0 1. .2N cänfumm;ztiane faäern;zczl;.) Exi- furrexerunt, quo etiam fenfu accipi num J ftimat S. Hieronym. Pfalmum poteft illud Pfalmo 143. 7. Em:zze hunc compofitum fuiffe, quandoDa: meanum tuam de alto, eripe me , &5 liberas vid perfecit tabernaculum , & collo- 'iefO""& 2071« ent de aquis multif, de manu fi'iorum 4!5'6-:» Ài cavit in €o arcam Domini ^. Reg. 6. é ^ z LIBRI PSALMORUMN " s. Vox Domini confringentis cedros, & confringet Dominus: - - L eedros Libani. 6. Et comminuet eas tamquam vitulum Libani: & dile&us quemadmodum filius unicornium. ; 4. Vox Domini intercidentis flammam ignis. 3' $. Vox Domini concutientis defertum, & commovebit Do- s minus Defertum Cades. ; r defc 9. Vox Domini praeparantis cervos, & revelabit condenfa: & in templo ejus omnes dicent gloriam. 10. Dominus diluvium inhabitare facit & fedebit Dominus fad rex in zeternum. 60 Qii. Dominus virtutem populo fuo dabit : Dominus benedi- Á l. Pfal— iet populo fuo in pace. Esend A. In virtute.) In potentia, ut eft quafi plures cufpides habentia emittit, tempc É« in Hebrazo. vel quod verius puto , quia per ful- In magnifecentia. ) Nam maria, & gorem late fplendentem corufcationis len terras tremefacit, & lumine fulgura- tulmiua feruntur, & illam quodam- modo fecant. ao tionum, & corufcationum oculos per- Inp ftringit. Concutientis defértam. ) Aliqui vere & fs 5- Confringentis cedres.) l'onitru enim tunt , zrezefaciet. defertum. Mi , par- turire faciez feras deferti. Senfus eífe tranqu vel fulmen ingentes arbores profun- videtnr, Dominum terribili tonitrui damir diffime fixas fternit, frangitque. Cedros Libami. ) Quuarum precipue fui voce, qua deferti montes, & val- proceritas commendatur. les concutit, tremefacere feras , eis- l que terrifico illo fragore partum ac- 6. Comminuet eas tanquam vitulum Li- flomo jani ) [n Hebr. ad verbum eft, & exi- celerare, quod peculiariter de cervis nm, Jire. factet eas ficuz vitulum , radicitus dicitur fequenti verficulo , quas ad Pidn evellens, & vi procelle auferens, & partum difficiles effe ajunt , - toni- trui terrore facilius eniti foctus fuos. mi,g quafi exilire, & ut habet .Chald. /z/- folius Tare facze)u. Idem fenfus vulgat& Defertum cades.) Vide dicta n. 20. t. tantis noftra editionis. Comininuet cedros, 9. Preparantis cervos. ) Vide dicta fuperiori verficulo. minig & venti vis fragmenta trunci , & ra- Wl morum temere auferet, & quafi fal- Revelabit conden[a. ) Stratis arbo- piscln tare faciet more vitulorum. ribus denfis fylvas aperiet, & pate- Ez dileftus quemadmodum filius untcor- re iaciet. Cü'ätäfg Iz templo ejus omnes dzcent gloriam.) t em nium. ) Kadem fragmenta exilient , In,ä wt exilit dile&us filius unicornium, Potentiam Dei extollent , que mira- pullus fcilicet unicornis exultans, & bilia operatur, & terribilia. dig [l()r lafciviens. 10. dÍababitare facit.) immittit. d Dicitur, 4/edwu , quia Áieh pulli unicornium elegantes funt. Ez fedebit. Dorainus , &c.) CumDo- 7. Ipterdicentis flammam ignis.) Flam- minus fonantibus procellis , imbribus, atal fragoreque tonitrui omnia hec in- d!?mm | ma ignis fülminei interciditur, quia feriora permifceat ;. ipfe tamen quie- ^ L in varias partes Dominus illam divi- dit, modo in hanc, modo in illam tus , & tranquillus eít. a'flw.xü partem tulmina ejaculando. Vel, in- 11. Virzutem populo fuo dabit. ) Ut xift, Di terciditur, quia difle&a fulmina, & inimicis refii'gere, & in eos , more tiïiæ t ,,,,, PSALMUS XXIX. 63 itus. r. Pfalmus Cantici, in dedicatione dom | us David, us XXIX. -- 2. I Xaltabo te, Domine, quoniam fufce pifti me: nec dele- &afti inimicos meos fuper me. Do- 3. Domine Deus meus, clamavi ad te, & fanafti me. 4. Domine eduxifti ab inferno animam meam na: deícendentibus in lacum, , falvafti me a $. Pfallhite Domino San&i e jus, & confitemini memoric Imus fan&Gitatis ejus. 6. Quoniam irainindignationeejus: & vita in voluntate ejus. Ledi" Ad vefperum demorabitur fletus : & ad matutinum latitia. P À 1. Ego tempeftatis, quam def&ripfi:, detona- Super me, ) Super malis meis occa- - ful- ittit, r€ , eofque evertere radicitus poffit. fione malorum meorum. ionis Bezedicer. ) Omnis generis bonis 3. Sanafli me, ) IÉgritudinem ani- dame augebit. mi mei, cum me tmalis premeres, & inimici mei vitz mez infidiarentur. dz pace.) Remotis belli tumul-tibuä, yu & faciens, ut animo fint pacato , & 4. Edwxifa «b infermo. ) Ab ipfis ; Ptl?'- tranquillo , & omnia illis bene ce- mortis, & orci faucibus. ; elle 4 defcendenribus 12 lacum. ) Exemi- jtrui dant-' fli me ab eorum numero, quos ab- Lval- almus Canrtci.) Hoc intereft S. forbet mors, & fepulchrum. , d- 1. PS n dC« Hilario, & S. Joann. Chryfo- $. Santli ejur.) Pios, & fidelesin- ftomo auctoribus in prologo Pfalmo-- telligit. evis rüm, intér Pfalmum, & Canticum, Confrzemini.) iudate. 4$ il Pfalmum Cantici , & Canticum Pfal- Memoria fantlitatis ejus-) San&Gam;. toni" mi, quod Pfalmus eft fonus organi facramque ejus memoriam colite, & fuos. folius, fine ulla voce hominis can- celebrate. Memorate beneficia, qui- Po9c tantis, Canticum eft vox cantantis ho- bus fanctos fuos profequitur. Me- dita minis abfque organi modulatione. moria etiam intelligi poflit active , P[almus Cantic: dicitur , cum Cantico qua meminit, & recordatur : quafi atbo- precinente Pfalmi fonus fubfequitur: dicat, celebrate mermoriam ejus fan- P'Ate' Canticum P[alzi, cum fonitu preeun- Gam, qua noftri meminit in malis, te xmula yox canentis auditur. nec nos oblitus deferit, W-) ia dedicatiome damm'.) Cum Davi- 6. Ira ip indignatione ejus.) Ex He- mim; dis domus , uam magnificentiffime breo Pagninus vertit , Memeztur 1 exflruxit in j e rufalem , dedicata eft. zra ejus , & idem fenfus vulgata edi- Vide hiftoriam ». Regum cap. s. & z. tionis Lating ; nam ira furor brevis :r;Do- Paralipomen, r4. Quid fit Zedieare eft, ind 1 gnatio autem multo eft gra- yibas, domun , diximus Deut. 20o. 1. vior. s um ergo Deus indignatur, wc in' 2. Suícepifii me. ) Mebr. exaltafti, brevi, & celeriter indignationem re- qüie' allevafti , fuftulifti ,. périculis edu- mittit , citoque placatur, ut nontam xiíti. indignari, quam irafci diccndus fit. U Deletisfli simicos meos.) Anfam le- Vel fenfus eít, cum indignatur mOïG £itie tribuifti inimicis ieis. Deus, infligis iram , & penam, 64 LXIBRA'PSALMOSXUM ». Ego autem dixi in abundantia mea; Non movebor in ezeternum.. 3*» 9. Domine, in voluntate tua, proftitifti decori meo vi"rf * tutem. Avertifti faciem tuam a me, & factus f'uxh conturbatus. äï 6. Ad te, Domine, clamabo : & ad Deum meum depre- filr cabor. - n 10. Qude u tilitas in fanguine meo, dum defcendo m cörm- tionem. pie Numquid confitebiturtibi pulvis, aut annuntiabit veritatem À 5 fiati tuam ? 6I , & mifertus eft mei: Dominus fa&us II Audivit Dominüs 2f Iie, eft.adjutor meus. 12. Convertift at i plan&ctum zfeu1n in gaudium mihi: confcidifti j faccum meum, & circumdediftü me lzetitia. fr 13. Ut cantet tibi gloria mea, & non compungar: Domine Deus meus, in seternum confitebor tibi. 1 In in 0n "Oret ficik t [ Vita im volwntate cim'.) Salus in fa- 10. Qua uriliras im fangsime meo ? ) $01 Quid tibi proderit, fi me necari, & vore, & benevolentia ejus. extaf d vefperzm demorabitur jïetus.)Pa— fanguinem mteum fundi permittas ? fg, | De[cendo im corruptionem. ) ADefcen- Oi gninus vertit, Perzofl aLiz , per noctem manebit. 'Tam brevis eft ira ejus, dere in corruptionem eft mori, & Dopi ut fi vefpere, vel nocte fletus contin- in fepulchrum immitti, in quo cadave- 2 gat , adfit mane latitia. ra corrumpuntur, & putrefcunt. erub 7. lp abnndantia. ) ln profperita- Numquid conftebitur :ibi pulvis 9 ) Gptu te, & felicitate. Corpus. mortuüum , cadaver inanime. Non mevebor.) Non decidam de fe- Iäj licitate mea: Mortuus nonlaudat Deum palam, & Qu ii in media fidelium Ecclefia, licet in tes hl g. Jp woluntate mta.) Gratia , & fa- altero fzculo laudet. vore tuo, j Decori meo,) Statui meo felici, pro- Veritatem tuam, ) Pxomiifa tua fi- Tüe m delia. fpero florenti.. Virzuter.) Firmitatem , quafi di- 12. Conféidifli faceum menme.) Solvi- Quog cat: quidquid habui firmitatis , a te fti cilicium, veftem lugentis, & p Qu q T Tate ) habui, atque ideo non fatis fum lo- nitentis, qua me indueram. cutus confiderate , cum dixi, zez 7o- 13. Cautet tibs gloría mm.)Status 9 bt qelor im Aterzum; nam te faciem aver- P nf;jf,, tente, & favorem fubtrahente , fub- meus gloriofus. Non compungar.) Non doleam , ne- LE fecuta eft conturbatio. *l Fatlus [um conturbatui- ) Hebr. Fwi que Tàe poniteat ca/m:are laudes eadem derritus : tuas. lii PSALMUS XXX 6$ lt 1. In lfïnem, Pfalmus David, pro extafi. X X X, 24. ] N te, Domine freravi, non confundar in c&ternum: in ju- Vit- ftiia tua libera me. 2t 3. Inclina ad me aurem tuam, accelera, ut eruas me. Efto mihi in Deum protectorem, & in domum refugit, ut jre- falvum me facias. 4. Quoniam fortitudo mea, & refugium meum es tu: & pro- IU ? pter nomen tuum deduces me, & enutries me. ;. Educes me de laqueo hoc, quem abíconderunt mihi: quo- tem niam tu es protector meus. redemifti * Luvc. us 6. * In manus tuas commendo fpiritum meum : me, Domine Deus veritatis. 23:46- du 7. Odifti obfervantes vanitates, fupervacue. . 8. Ego autem in Domino fperavi: exultabo , & laetabor in mifericordia tua. Quoniam nine Ro ex£afi. ) Hxc tituli—/particula ab arce defumpta , in edita aliqua, p non eft in textu Hebrzo , nee & inacceíla rupe conftituta. ;ïn Propter. nomenm tfuum. ) Propter te, in omnibus Gracis , utteftatur T heo- -Oretus, Et videturaccepta, ex ver- vel propter gloriam tuam. ficulo 23. Ego aurem dixi im exceffu men- Deduces me.) ÁAd locum tutum. Ensiries me.) Xd vi&um neceffa- zi5 me&, Cfc. ubi Grgce eft vox ix- p 1) $ 0/0i6. Intelligendus eft titulus de ria fuppeditando. 6. Copmendo.) Depono: hoc enim l, extafi ex timore repentino , & maxi- H mo,quo David correptus , cum au- eft vagaríO9W4u;, metaphora fumpta d C divit Abfolonem filium, & omnem eft a depofitariis. populum contra fe confpiraffe. Spirztum mesm.) Nitam meam. u Redezifi;.) Liberafti non femel. 402v 2. Non confuadar.) Non erit; quod ! erubefcam , & me pudeat, quafi de- Deus "veritatis. ) Deus verax , fide- lis, & in promitlis conftans. ys1) ceptus fim , & fpe mea exciderim. 7. Odiffi. )1n Hebr. eftin prima per- Injufiitia tua4,) Ob juftitiam tuam, yiime. fona, 04;vi , fed idem eft, nam quod im, « qua impios punire foles, & innocen- D«us odit, pii oderunt. et tes liberare. Olfervantes vanitates.) Nanas , & 3. 4ccelera , ut , &c.) Celeriter ruec mc. fuperftitiofas obfervationes, in qui- H f- bus aliqui fpem fuam ponunt; vel Ip Deum protetlorem , &c. ) LXX. idola intelligit , qu& frequenter in quos nofter fequitur Interpres, abf- criptura nomine vanitatis appellan- Solvi* que metaphora dixerunt, quod figu- xate habemus in Hebrzo tur: fic Deuter. 32. 31. ubi habemus: & Eflo mjbi If/fi 7e pro*vom'verzmt o* » 47 Vanilafi- ijp petram f'ortiffomam , 65 i domum ma- Lbus [zi5, ,XX. tranftulerunt : Irziza- tatus air(fnam ad [alvandum me. verunt 12 1dolis f[nis, 4 Fortitudo mea, &c.) Hebr. quo- Supervacue.) Nullo fru&u, inaniter. ziusm petra mea,.0 munitio menatues: 8. Humilitstem meam.) Me, qui vi- ,* eadem metaphora verficuli fuperioris -uudes lis fu,m ; mifer, & afnictus. Bidl. emn Com, Menocä. 4. IF. À 66 LIBRI PSALMORUM Quoniam refpexifti humilitatem meam : falvafti de necehH'i-«. tatibus animam meam. 9. Nec conclufifti me in manibus inimi ci: fltuitti ia 15co tnut fpatiofo pedes meos. * » ic. Miferere mel , Domine, quoniam jtribulor : Conturba- fhal tus eft in ira oculus meus, anima mea, & venter meus: I w 11. Quoniam defecit in dolore vita mea: & anni mei in ge- mitibus. Infirmata eft in paupertate virtus mea: & offa mea contur- h]i bata funt. 12. Super omnes inimicos meos faétus fum opprobrium , & i vicinis meis valde, & timor notis meis. I | 13. Qui videbant me, foras fugerunt a me, oblivioni datus E 4 fum, tamquam mþrtuus a corde: lhb Factus ]i Neceffitattbus, ) Mmguffis , ut eR in Virtus mea.) Mirtus, membra, ani- bi. Hebrzo. mi etiam alacritas. 9. Nec cemclefiftá me im manibus ini- Offa mea. ) ldem, quod virtus mtas X ab K esici.) Non tradidifti me tenendum eft enim ufitata repetitio primi hemi- inanibus inimici. ftichii. Iz loco fpatiofo.) Ejductum ex angu- Conturbata fuzt.) Ynfirmata funt. 2. Super ommes iniaicos meos , &c.) ftiis, & in locum fpatiofum, & li- Cum. berum traductum. Factus fum opprobrium vicinis, & TieC ( 1o. Conturbatus efl p ira oculus meus.) timor notis, quia malis vexatur magis, mem Prz ira, & marore contabuit. Aqui- quáüunquamhas miferias pafli fint ulli hon la vertit àuy/uai9y , faualidus fattus eft, inimici mei, quamvis impii, & injufti. T Timer motis z:eis.) "liment profiteri ini Symmachus &£J'oAw v ) ÉUrbidus fallus fe amicos meos, ne propter me ve- fiit Eminent in oculis fi niant in periculum. Vulgi amicitiam moaroris. 2na dolor?s d lias. notat, quod cum fortuna mutat fidem. H uima mea.) Chald. habet, Go»ffz;- Recte Lucianus in Anthologia Gre- oblo a efl amima mea.; maror enim, & corum epigrarnatum , titulo ij róomv timor animum conftringit, & pufil- (; lum facit, &in arctum COgit: at vye- "Av mTalcuc , Siele g TO) QÍAOS, Ym PT ro lxtitia relaxat, & dilatat. AA Ea TayTO . Venter smens.) Precordia, & inte- Exlpa , vioic 9& eomaie cuue OCut T riora mea. Sic Ecclefiaft. cap. $1. pera u AAóUtra. dte, 2Q. Vezter meus conturbatus eff quarez- $; wale ves cedit, fupereft tiba nul- 4nj do ilílam : & 'Thren. z. 20. ' Vide Do- Íus amicus , mine , quoniam tribulor , €$ conturbarus Frey, Omnia fortuna [unt inimica male, u A,e/f. Venfer menus Qui videbaut me, ) Qui me vi- ya ti. Íz dolore. ) Pre dolore. Aiy fere folebant, ,vel, ii quibus occur- In gemitibas.) Pra gemitibus , per riffem. tol ed gemitus. Foras fäzgemnt 4 me. ) AOchIrfum D li Panupertate. ) Id etl calamitare , D. meum declinabant , & fugiebant. Qu dieron. vertit , /nquitate. 12. Oiivioni datus [um , &c.) INecte h fu t PSALMUS XXX. 67 emr' " Fa&us fum tamquäm vas perditum: 0C0 14. Quoniam audivi vituperationem multorum commoran- tium in circuitu. In eo dum convenirent fimul adverfum me, accipere ani- 1by- mam meam confiliati funt. 15. Ego autem in te fperavi, Domine: .Dixi: |fe- 16. Deus meus estu: in manibus tuis fortes meae. Eripe me de manu inimicorum meorum, & a perfequenti- UF« bus me- 17. Hluftra faciem tuam fuper fervum tuum, falvum me fac l)& in mifericordia tua: 15. Domine, non confundar, quoniam invocavi te. l;tüs Erubeícant impil, & deducantm. in infernum : muta fiant labia dolofa. u "TT uae loquuntur adverfus juftu m iniquitatem : in fuper- , alti bia, & in abufione. Iu 20. Quam magna mu ltitudo; dulcedinis tuze, Domine, quam abícondifti timentibus te ! & hemie T 2 Perfe- unt. cum', A corde, oblivioni traditus fum gregarentur. Refpondet Italica lo- ! &C') cutioni , Nel cozgregarfi m[ieme contra lisg i nec eft , qui in corde , & animo fuo nifi$ meminerit ngei , ut mihi benefaciat, di me. yt ullt non fecus acíi mortuus eflem. 4cezpere . animam ä;zelam.) Perdere Tanquam vas perdizum. ) Mas con- me, vitam mihi eripere. njum. 'oütöi'i fra&um, abje&um , quod ufui efíe de- Confilsatz funt.) Conftituerunt, ma- ne ve fiic , ideoque inter fcruta, & quisqui- chinati funt. lias , aut fterquilinium projettum eft. i16. Sortesmeds.) Hebr. tempora meas citiam cafus, eventus mei, rerum mearum fiden 14. Viruperationem.) Contumelias; : ] Gïæ' oblocutiones. ftatus. Commerantium . in circuitu.) Nicino- »17. lufira faciem tuam. ) Hebr. 7- n;xW Non cere fac faciem r5am , favorem fcili- rum, qui circa me habitant. cet, & benevolentiam tuam. Qs incom mode explicabitur de multis ob- locutoribus ia circulum collectis, fa- 18. Nos cosfundar,&c.) Mebr. son mam Davidis lacerantibus. $i quod pudere. affkiay , quomtam in'uocavi £e. n ]ere. 20. 10. habemus in vulgata : 4z- Erubefcant impii, 6 deducantur m drvi enim contumelias emultorum, €$ £ere mfernum.) Pudore afficiantur ipfi, ex- li n rorem in circuitu, f(X X. vextunt 2xo002 fcindantur ; & pereant. m Woéyov sroAMdy covedooifouivey xvux- 19. ln fuperbis, 6 abwfone. ) Prm AóSey , Mudrvi vituperationem multorum contemptu, & defpectione. Pra fa- ff Vi' ftu , quo juftis abutuntur, & eos op- gt* colletlorum im circustu, Hanc autem explicationem confirmant , que fe- primunt: vox 4éufieze , Grece £gsàe- yw7ti» accipitur active, ut explicatuin lum quuntur. * mb lz eo dum comvenirent.) Cum ad con- eft. .20. Quam magna multitudo ;/&'C.) jv fultanduxn de me in unum locum con- - 68 LIBRI P'SALMORUAM 41 Perfecifti eis, qui fperant in te, in confpe&u filiorum ho- minum. fet 4t1. Abfcondes eos in abfcondito faciei tuze a centurbatione hominum. Proteges eos in tabernaculo tuo a contradi&tione lingua ZrUm . 22. Benediétus Dominus, Bl fuam mihi in civitate munita. quoniam 'miriäcavit mifericædiam ni el 23. Ego autem dixi in exceffu mentis mez : Proje&us fum a facie oculorum tuorum. ) Otà Ideo exaudift: vocem orationis mece , dum clamarem ad te. 24. Diligite Dominum omnes San&i ejus, quoniam verita- tem requiret Dominus, & retribuet abundanter facientibus he fuperbiam. henig 25. Viri- tequi Re Hebr. quam mieltutom bonum tuum ; qmod rem; qui enim his fe a&ibus exer- quod abfcondifl: tamentiius te. cent, dum fie verfantur coram divi- E na facie, latibulum tutum natti funt, Dulcedinis tua.) Gratim , favoris , etbt benignitatis tuz. ad quod hominum contradictio ita Quam abfcondifli. ) Quam fepofui- pervenire non poceft, ut illos contur- " fti , & recondidifti , ut intuorum bo.. bet, & commoveat. "lbnt Sic Pfalm. r4 num eadm promcres; Proreges ec$ ,. &C. ) Ef repetitio Ty I4. De abfconditis, id cft, de rep()fïtis. precedentis hemiftichii. Perfecifi.) Subintelligenda conjun- ilt 22. Mrrifeavit.) Mirifice oftendit. Qio, &, Abfcondiffz, && perfecifii. Ydem Mira ufus eft mifericordia erga me. Yoe autem eft Perfeczfi , quod apparafti, euf operatus es , & exhibuifti. In civitate munita.) Symmachus ad- Po dit notam fimilitudinis; nam vertit , In con(petlu fljorum bominum.) Pa- ficut. £m civitate munita. Di lam, & publice. fcri e1. 4 ab[condito facies tua. ) In in- 23. In exce[[a5 mentis mes. ) Eo tem- "l teriori cubiculo, & conclavi prote- pore, quo pre nimio terrore quafi Confen- qua ges, defendes, fervabis. lllud, Fac;e; mentis inops factus eram. doi £u& , putat Genebrard, ufurpatum effe tit Symmachus, qui vertit £y z-gïäm.vr)w'- illin ad eum modum , quo Itcali dicunt, £aus,tm perendftone mea. tate Voffrz Eccellenza,V. Altezza, Vofir a Maje- Projecius. ) He &i fí4, cum viros Principes alloquun- þx*. exeuffus, vel, ex- cifas. b tur: itaque idem erit & in abfcondito 4 facie oculorum tuortum.) Favort » TYent faciei tue, quod in fepofito, & fc- lat creto loco tuo, "Agellius vult in ab- & benignitate tua, ldeo exaudifii.) Mifertus mei, ne ]ac fcondito faciei Dei eos verfari, qui in tanta confternatione, & fucceffus I cum coram clara Domini facie ver- thin fentur, non videntur ab iis, qui eo- defperatione deficerem. 24. Veritatem.) Ylomines , qui ve- U dem lumine non perfunduntur. Ideo- Y ptio que Jocus ille horum refpeQu abfcon- ritatem, & fidem colunt, ponitur ab- ütg ditus dici poteft. Bellarminus inter- ra&tum pro concreto. " Hieronu r pretatur derequirentibus faciem Do- PR;—EERLS. & Chald. vertunt , Fjdeles T[er'mg Dao« fion M5 inini per contegnplationem ; & ame- / PSALMUS XXX. & XXXL 49 |ho« 25. Viriliter agite, & confortetur cor veftrum, omnes, qui É fperatis jin Domino. 10ne 1. Ipfi David intelligentia , Pfalmus. XXXI. Utl 'Rdm Eati, quorum remifie fünt iniquitates : & quorum tecta 4« 75 diam funt peccata. E 2. Beatus vir, cui non 1 mputavit Dominus peccatum, nee um eft in fpiritu ejus dolus. 3. Quoniam tacui, inveteraverunt o íffa mea, dum clamarem d té tota die. lb« 1 s5 Ó 4. Quo- "«DUS Requirez. ) Non negliget, fed eos bulis cera illitis fcripferunt; nam hoc benigne intuetur, illis providet , &c. genus fcripturz complanata rurfus ce- Viri- requirit ad reinunerandum, rà deletur, inducitur, & tegitur. —— c. Nen imputavir. ) M exe indulfit, Rerribuet abundantcr) Supplicium, Gd ita ut nullum omnino peccatum in eo quod meriti (unt, rependet. j divi* Factentibus füperbiam.) Fa,quefu- amplius cogitet, & agnofcat. funt, lp fpiritt ejus. ) In. Ore ejus; naim perbe cogitarunt , exequentibus. jo 1 &s. Confortetur cor veflrum-) Hcï)r- Grecus textus Vaticanus habet iv z-c; ontur- roborate "UVos, s Ti gurs , licet alii legant. &v TO qwivpa u fufpirite. ScdTenfus idem petitio Nrellecfos.) In Grgco eft in genitivo eft; nam cum in ore eft dolus, eft etiam in fpiritu, five fpiritus cor Jt- &wy&ott* , licet aliquando eamdem ;endit. Vocem aliis Pfalmis prefigant in ac- gnific et, five aerem , quem refpira- ;a. m cufativo ee cvuveac ,. d zutelletlzn. mus , & cujus beneficio loquimur. us 4d- . Quomiam tacui. ) Mbeccata mea, Porro itaP falmus infcribitur,vel quod rettity Davidi hoc carmen . poft^ peccatum quia pro illis divinam mifericordiam non imp loravi, quia peccatum nom Ícribenti divinz gratie beneficio aper- fum conteflus, & non a novi, malis ) tettte ti fint oculi mentis, ut intelligeret, $ 5a affectus fum. Einan. putat fen- qua 1 quam graviter deliquiffet : vel quod fum effe , Tacui , id eft, finem feci onfen« dono intelligentie opus fit ad fenfum illius intelligendum propter obfcuri- clamandi , feu ejulandi, cum viderem 'm?rM/' me confumi, peneque deficere cla- tatem: vel quod Pfalmus falutari do- &rina , & eruditione plenus fit. Vel moribus, & ejulatu affiduo; ubi no- * . Quoniam tacul , Tó J d tandem cantores hacinfcriptione mo- - . ta, cum dicitur nentur, ut ita Pfalmum dif t n&e ca- Qnuoniam non caufam reddere; fed con- r nant, ut auditores verba, fenfumque tinuativum effe more Scripturg. percipiant. Ipveteraverumt-) Qffa . inea ægerrime i, 1. Tcla funt peccata. ) Remiffa eft affecta funt, & pene confumpta. Om- enim prioris hemiftichii repetitio, ne robur meum clanguit. Simililo- ( eiTuS Fortáfie metaphora fumpta eft a fcri- cutione ufus eft Jerem. "Threnorum ptione ; nam peccata hominum in li- 3. 4. Vetuflam , inquit, fecit. pedem yi ve g. bro divinz juítitie fcribuntur; tegun- 9m3eéani. "r Ab* Dum clamarem tota die, ) Pre ma- jerom tur autem, cuni: delentur, ita ut legi non poflint. Quod aptius etiam con- lis, qu ibus tacens peccata inéa , & 4 0" veniet, fi Hebrai, uti. Romani in ta- illanon agnefceag,"aüiciebar. Q.uod 2706 LIBRI PSALMORUM. 4. Quoniam die, ac no€te gravata eft fuper me manus tua, ff converfus fum in aerumna mea, dum configitur fpina. s. Delictum meum cognitum tibi feci ; & injuftitiam meam di non àbfícondi. *Ifie * Dixi: Confiteboradverfum meinjuüitiam meam Domino: l& 6524 & tu remififti impietatem peccati mei. D 6. Pro hac orabit ad te & yomnis fanétus, in tempore oppor- tuno. p Verumtamen in diluvio a quarüm Iþultax*um, ad eum non fhi approximabunt. d om dicitur in noftra verfione clamarem, HI. Diftin&e commemorando -"pxäc- in Hebr. ad verbum eft, Rzgirez, que catum, de quo penitentiam ageret. vox magnitudinem doloris fignificat, IV. Deteftando peccatum , & pro- fad qu& non clamorem tantum, fed etiam mittendo fe nunquam rurfus illud pec- aqu [itU rugitum expreffit. catum admiílurum. 4- Manznus tua.)F eri ens, & þercutiens Dixi.) Àpud me ftatui. tüi inc. Tiot E: tu remifí; , &c.) Cum primum Converfus fum 1m arumna mea. ) N o- me vidifti peccatum deteftari, & de üml Jutatus fum , me verfaviin mea eru- dem mna, & vaftitate mihiinfiüicta. Vel; illo admiíio dolere , culpam ftatim vu converfus fum ad te Deus. condonafti. 6. Pro bac. ) Ob hanc impietatemn; C Dum cowfpiev [fpina.) Dum zru- il li mnarum aculeisine pungis, & aftlli- ob hujus impietatis remitfionem. Orenis Sanilus. ) D. Hieron. vertit gis. Vel dum me pungit animz acu- Mifericors, Chald., Pzus , qui pietati x leus folicitudinibus, & curis. In Hebr. mea, ad verbum eft. Verfzs eff fuccus meus ftudet, & fanctitati, & iis, quem ve- re peccatorum p«enitet. 32 ficcitates aflatis ,id eft, humor meus * lz fempore oþportzma. Hebr. zztem- pene totus exaruit. pore imveniendi , live isventioms , quo Di $. Cognitum ribb fecsW.) 'libi com- fcilicet Deus, vel remiifio peccatiin- eft memoravi, tibi confeffus fum. Lo- venitur. te quitrur humano more, quafi Deus in- 'lempus autem opportu- num eít , antequam fpatium mifcri- h cipiat tunc aliquid cognofcére , aut cordie impetrandx finiatur, dum íci- tit f Ícire, quando erprimum & narratur, licet hezc vita durat. & commeinoxatur. |Vel, 7i; , id eft, bi Verumzamenu , &c. ) D. Hier. hunc BI tuo miniftro, & faccrdoti, qui tuas Pro hbac orabi vices gerit, & per queim remittis pec- verficulum ita vertit. [ catum. Tenebantur enim peccatores ad te omnis mifericors, tempus inventens Wt ut cuum inundaverint aqua multa , ad r- in veteri lege ad conteflionem pecca- (n ti, & oblationem pro peccato, fire- dum nom accedanz. . Metaphora autem 0 miffionem illius confequi vellenti, inundationis aquarum , vel zrumna- tlg Levit. $. n. 6. & Num. 3. n.7. Hu- rum copiam in hac vita fignificat, vel jus autem confeffionis veteris teíta- ponarum multitudinem, & quafi di- Söln menti hz circum[tantie memorantur, luvium , quo mergentur impii in no- I. Fiebat coram facerdote. l.]. . iïn' viffimo die. Senius etiam verficuli NTO li | ponendo manus capiti hoftiz immo- efie poeeft. Orabit ad te omnis fan- pïæ( land?c ; & id quidem inter cornua. &us in teimpore opportano , & bene BI PSALMUS XXXI. gt i. " Tu es refugium meum a tijbulatione, qus& circumdedit ie: exultatio mea erue me a circumdantibus me. n $. Intelle&um tibi dabo, & inftruam te in via hac, qua gra- dieris : firmabo fuper te oculos meos.' L] o. Nolite fieri ficut equus, & mulus, qui bus non eiï intel- 01 le&tus. Ín camo & frseno m 0f & axillas eorum conflringe, qui non ap« proximant ad te. Oi ro. Multa fíage lla peccatoris, fperantem autem 4n Domino mifericordia circumdabit. ir. Letamini in Domino, & exultate jufüi, & gloriamini H omnes re&ti corde. Xc Pfalmus " DUU faciet, & fapienter; nam in diluvio roces equiy & muli pauperes , & ha- miles morfu, & calcibus impetere , pec- aquarum multarum , cum in novilli- mo fuper impios mala inundaverint , quod etiam ipfe fecerat adverfus tunc inpii ad eum, hoc eft, ad Deum Uriam, quem intertecit. non appropinquabunt , quia non erit Ip camo , &c. ) Camus funem fïä um Vel tan- . de amplus penitentie docus. gnificat, aut capiftrum, quo ligan- dem fententia eft zrumnarum dilu- tur equ't. : Hefychius tamen x55v, um vium ad eum, q'i ftudet Deo recon- vocat edec cyaAus freni fpeciem , for- ciliari, non appropinquare, ita ut taffe quale equis iis, qui mordere fo- etlt; ilà damnum interant. 7. Exultatio mea.) O Deus , qui es lent , ori circumponitur , cancella- ottit exultatio mea. D. Hier. vertit Laus tum e ferreis bracteis , Italice appel- tati lamus , lz mu[arola. Id ita eife figni- mea, Deus,inquo exulto, quem laudo. |ver ficant Xenophontis verba lib. de e- Circuzidantióus me.) Ynimicis meis. queftri. Comms , inquit , uf refprratio- fellle 8. luzelletiuza tib3 dabo.) Kefpondet nem nom impedit, ita mordere mom fmoit- Dominus Davidis orationi, Senfus Genfus verliculi eft. "Iu Deus capi- qUO il eft: Faciam te intelligere. Erudiam ftro, & fraeno quafi equos , aut mu- J te. los eos coercebis, qui recufant, ut ho- In via bac q;ta gradierts.) Promit- mines ratione prediti fponte accede- la hfs ii adÉ uturum , & in a&tioni- ecu d ré ad te per obedientiam. bus, & in ftudiis omnibus , & nego- taphora cami , & freni calamitates , &is adjuturum. & arumnz fignificantur, quibus Deus 3unö Firmabo.) Figam ocukos fuper te,» utitur ad coercendos homines a pec- lil ne erres, aut fi erres, ut in viam re- catis. jtlió l1o. Mzita : flagella. peecatoris. ) Sup- i &am educam. Multá . Oculos. ) Mez cure, & Providen- ple /4s:; in Hebr. ad verbum: teim tiz " delores impio. n M fericordia cmcumdabst. N& ab 9. Nolire frer: ficue. equus & .mulu:'. ) ,id Sermonem convertit David ad pec- ulla parte flagellum P-oiïït ad illum T accedere. 110-: catores , quos hortatur, ut nolint fo- i1. Gloriamimi.) Hebr, jabzlate. lis fenfibus duci, cum ratione fint ia praediti, nec ad alienas uxores hin- Retli corde.) &uorum cogitationes; fan bent nire (quod ipfe fecerat) nec ut fe- & intentiones recte fuz.n*.e 722 LIBRI PSALMORUM Pfalmus David. XXXII. hi tur 1. E7 Xultate jufti in Domino: re&os devcet collaudatio. . 2. Confitemini-Domino in cithara : in píalterio decem Cre chordarum . pfallite illi. 3. Cantate ei canticum novum : bene pfallite ei in vocifera- gt tione. I] 4. Quia re£tum eft verbum Domini, & omnia opera ejus Is in fide. I *. Diligit mifericordiam, & judicium: miíericordia Domini : qua plena eft terra. 3 I 6. Verbo Domini coel i firmati funt, & fpiritu oris ejuä omnis L virtus eorum. ob 7. Congre D ris abyfios. gansücu,'t. in utre aquas maris; ponens in thefau- 0a $. Ti- ! 6; Verbo Domini.) fuffu, & prace- fil; 1. E&o:.j Juftos fideles. Decet. collasdar:o. Y Confenta- J pto Domini, quo etiam modo expli- r neum eft juftos Deum laudare, cari poteft, quod fequitur, & fpirite c. Confitem;ni.) Laudate. orís ejus. lnfnuatur tamen inyfteri- pia um Sanctz [rinitatis, cum veréum, Tl Ia cithara.) Cum animi lztitia, & l alacritate, non coacte, non mafte, mu- & /piritus de Verbo «terno, & Spi- ficis enim inftrumentis utimur ad de- ritu fan&o cum multis Patribus prio pofj pellendam triftitiam, & merorem. fit explicari. tur In P[alterio decem chordarun. ) Mufi- Ejrmati [unt.) Ndeo ftabiliter in fuis dith cum enim inftrumentum , quod Pfal- cardinibus conítituti, ut femper eun- T$ terium dicebatur , decem chordis erat dem curfum teneant. Q inftructum. 3. Canticm movum.) Kecenter com- Ormnis "irtus eorum. ) Oänis exerci- IOq Ali- ?us eorum , ut elt in Hebrzo. Fre- Latz pofitum ob recentia beneficia. el, quiinterpretantur rarum ; pretiofum, quenter nofter interpres vocein He- quui ituim. brzam x3Y tf2£4, & Grecam àviaqur I0 & ef Beze. ) Scite, concinne, cum modu- virtutem vertit; nam Ovvauuse utrum- confi Jatione , & harmonia. que fignificat, & exercitum , & vir- 4- Quia retlum efl verbum Domnj.) tilim tütem, fiverobur, ac potentiam. Ali- IN Hoc eít, quod aliis verbis dicitur qui intelligunt ftellas in colo tan- Áe Pfalm. 144. 13.. EeZelis Dominus inom- quam in in acieordinatas. Alii eti- niu: verbis füis, E& [antlus 22 omnibus l am Angelos , quafi in militia di- ünt eperilus .[uis: nihil enim prxdicit, aut fpofitos, & fub Deo Imperatore fuo ln promittit Dominus, quod non perfi- militantes inftar exercitus. €1iat. llCez [ 7. Sicut i2 utre,) n fuo alveo co- ]^ $- Diligzt puilertcordiam, 69 judicium.) ercens ; nam initio erant terris fu- Mifcricordiam pfis benefaciendo, ju- lhhc dicivm impios ulcifcendo. perfufz. eine Miflericordia plena ef.) Ubique ejus Ponens im thelaurü abyffos. ) Certo tlj mifericordis veftigia apparent. loco fervans ma [ li 2gnam .aAquarum co- PSALMIUS XXXH. 73 $. Timeat Dominum omnis terra: ab eo autem commovean- tur omnes inhabitantes orbem. * ]ue m 9. * Quoniam ipfe dixit, & fa&ta funt: ipfe mandavit, & dith. creata funt. 16.17- [et)« 10. Dominus diffipat confilia gentium: reprobat autem co- gitationes populorum , & reprobat confilia principum. 1 ir. Confilium autem Domini in zeternum manet : Cogitatio- Qqu nes cordis ejus in generatione, & generationem. 12. Beata gens, cujus eft Dominus, Deus ejus: populus, »mini » quem elegit in haeredita:em fibi. 13. De colorefpexit Dominus: vidit omnes filios hominum. fmnis 14. De preeparato habitaculo fuo refpexit fuper omnes, qui habitant terram. ea- 15. Qui fioxit figillatim corda eokkrum, qui intelligit omnia opera eorum. — . T* 16. Non falvatur rex per multam virtutem : & gigas non falvabitur in multitudine virtutis fuae. præce- 17. Fal- aylie jþirim "piam, Vut: thefauri fervari, & reponi Populus , quem . elegit , &c.) Beatus olent. 13' Gef i' populus ille, quem Dominus fibi orbiifly 9. Cbmma*uc*antur.) Idem eft, quod elegit in populum peculiarem, & qua- y Spi- priori hemiftichio dixerat, TZzzezr. fi propriam poxiïeüionem , & hziedi- tatem. pf 9. Fatla (us7, ) Omnes fcilicet crea- tur&. Hanc fentcntiam exponit Ju- 12. De emlo re[pexit. Dominus,) Res dith, cap. 16. 17. Tibi ferviat om- humanas fua providentia curans, ne j fuis quis res humanas fortuito , & nullo p Qu nis creatura tua ; quia dixifti, & fa- & funt. Significat etiam modus hic gubernatore temere ferri putet. loquendi celerititem creationis , fic 14. De prapar ato /mäitaculo.) De estrt Latine dicimus, 4Z/zz , factug , hoc eclo empyreo, quod habitaculum fi- fe eft, nulla interpofita mora. bi, & piis przparavit a conflitutio- n He IO. D;Wz:f:dt conþl;'a gerztizm.) Tan- ne mundi. Hieron. vertit, de ff-mif- fémo [olio, de firmitate , ac ftabilitate ?u' japl ta eft divina fapientia , uthominum habitaculi fui , nihil de loco fuo mo- vt confilia, qux ipfis videntur fapien- tillima , Deus in momento infatua- tus. & 15. Singillatim. ) Grece eft, xava- , Ali' re , diffolvere, & irrita facere poffit. j t Rejrobat.) Inania facit, fruflratur. Móvae, omnes, & fingulos', quod I- Ir. Cesfilinz.) Decretum, propo- Ideo- j| eti- fitum voluntatis. talice dicimus , 4d un per u29. jj di que cum corda noflra ipfe finxerit, re lu Íe generatione, 9 generationens.) Sci- nullus adeo reconditus angulus in eo licet manet in zeternuin. eft , qui oculis ejus non pateat. 12. Bezia £6H5 , &.c.) Beati func 16. Noz f.el*v;ztur Rexper multzcm Vire ve0 (e illi homines , qui pro Dco non agnó- Autcm. ) Non eft Regis falus in eo ii foe fcunt, nifi unum illum Dominum , pofita , quod magnum habeat exex- citum. eujus verbo ccli firmati funt, &c. Certo Bibl, eum Geom. Menoch. T. IV, K ym (NUd 74 LXIBRJ; PSALMORUM 17. Fallax equus ad falutem : in abundantia autem virtutis fuzee non falvabitur. lz 18. Ecce oculi Domini fuper metuentes eum : & in 'eis, qui fperant fuper mifericordia ejus. n 19. Ut eruat a morte animas eorums & alat eos in fame. 20. Anima noftra fuftinet Dominum : bu quoniam adjutor, & prote&tor nolfter eft. 21. Quia in eo laetabitur cor 'noftruni : & in nomine fantto Cor ejus fperavimus. 22. EFlat mifericordia tua 0i ; Domine, fuper nos: quemadmo- dum fperavimus in te. '$ 1. Davidi, cum immutavit vultum fuum coram Achi- eti melech, & dimifit eum , & abiit. ( r. Reg. 27.2) Vil Pfalmus XXXIII. T ino Enedicam Dominum in omni tempore : fempei' laus ejus in ore meo. E 2- 1 D II um - -Gigä..) Foitis athleta, heros, vir cut de bonitate tua futurum fperavi bor renuus, & validus. mus, & nobis ipfi promifimus. Virtutis fu2.) Woboris ; fortitudinis. 17. Fallex equus ad [afutems, ) Fallax I. "vidi.) Pfalmus a Deo Dayid infpiratus. $ eft fpes, quam quis in equo , aut equitatu ponit, quafi ejus viribus fal- Cum Unmutavit., &c.) Stultitiam vus effe poffit. fimulando. Miftoriam habes 1. Reg. dii In abundantia autem -virtutis . foa. ) Cap. 21. In multo fuo robore , ac velocitate. Coran Achimelech. ) N idetur hoc effe mili Noz fatvabttur.) Hebr. so» [afvalir, nomen commune Regum Palzftine, audi fcilicet fe, & fefforem fuum. ut Ptolomzus, & Pharao apud JEgy- tenti I8. Oculi Domini. ) Divinus favor, ptios; namhic proprio noinine Achis dicebatur, I. Keg. 21 benignitas , providentia fingularis. $ 20. Swuflinet Domi*rmm.) Sperat in Dimifr eum.) Xchis. Vox Hebrai- àle ca majorem etiam vim habet ; nam Domino patienter, expectat patien- ter divinum auxilium. fignificat , expulit ewm; projecir emm , fuäJ ;u 31. du eo letabitur cor zofirum.)Cum vel repudzaevit eum, fcilicet tanquam fatuum. Cala beneficio illius nos a malis erepti fue- ^ ij rimus. P Benedicam Daominum. ) Primus ; N; hic verficulus incipit a litera Aleph, tig Inm Nonunt fantio cju:. ) In ipfo: vel fecundus a litera Beth; & fic dein- in potentia, & providentia ipfius. poai ceps , nam Pfalm, hic eft unusex Al- 22. Fuat mi[ericordia tua, &c.) Sjt phabeticis, de quibus diximus in ex- ïälïl ] m sui[ertcordia fua jz'tper Ho0; , Ut eft in plicatione tit. Pfal. 24, t Mebrzo. dp emmi tempore.) lam profpero , $ -92' uemadmodum ffefavim:u i2 £e.) Si- quam adyerfo. bj PSALMIUS XXXIII. L. ^i 3 Qtis 3. In Domino laudabitur anima mea : audiant ma ; laetentur. nfu?ti ,& 6is 4. Magnificate Dominum mecum : & exaltemus nomen ejus in idipfum. sSoUEX q uifivi Dominum, & exaudivit me: & ex omnibus tri- ,& bulationibus meis eripuit me. 6. Accedite ad eum, & illum inamini: & facies ve&ræ non o confundentur. 7. lfte pauper clamavi X vt, & Domïnus exaudivit eum : & de omnibus tribulationibus ejus falvabit eum. mo- * 8g. Immitet Angelus Domini in circuitu timentium eum : & eripiet eos. hi* o. Guftate, & videte, quoniam fuavis e & Dominüs: beatus In vir4 qui fperat in eo. io. Timete Dominum omnes Santi ejus: quoniam non eft inopla timentibus eum. C JUS 11. * Divites eguerunt ; & efurierunt: inquirentes autem *Luc. Dominum non minuentur omni bono. lv 33. B 12. Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos. 1 Petr BL* Quis eft homo, qui vult vitam : diligit dies videre rvi bonos? 3. 10* K 2 I4. Pro- àvid Seoper. ) Supple, ert. OmHuni :pm cITCHIIU fimfntius. eum. ) Nul* Ham 3. Laudabitur.) Letabitur, gloria- gate fenfus eft: Angelus Domini im- bitur , fibi placebit. mittet ipfe fe in circuitu timentium N Audiant man[ueti, ) Manfueti, hu- Dominum, ut ilios tueatur. miles, Deum timentes , mihi fimiles 9- Guflate, E "videze.) Experimini celle jint , audiant , quid mihi acciderit, ac 1g- ipfum invocando , & requirendo, ad tentur ; & Deo benedicant. ipfum accedendo per obedientiam, fi- i 4. D d ipfem.) Pariter, finul.- dem, bona opera, meditationes pias, ichis Suavis. ) Hebr. 343 tbob , bonus, s. Exqm]iïgi Dominum.) Pex preces ad eum confugiendo, benignus, quod LXX. eodem fenfu bra- 6. Ekillaminaminti.) lmperativus pro dixerunt *onsóc, at futuro, 9 zmwmizabimini, e tenebris u y calamitatum , errorum etiam , & 10. Tz;mete Domuinum.) lllum reve- rentes, & mandata ejus fervantes. [uïm ,igno'rantiæ liberabimint. Noz ecfé inopia, ) WNihildeeft timen- Non confundentur.) Non erubefce- tibus eum. umus tis, non erit vobis pude:dum , aut 11. 2i/viter.) Divites hujus feculi, lh penitendum, quod tam bonnm , & ut vocat D. Paulas 1. 'Pimoth. 6. 17. (an- tam potentein Dominum colatis. Minuentur.) Deficient, . Al- . 3. lfle pauper. ) Loquitur de fe in iU Qu bono,) INulo careébunt bono. tertia perfona, Ego pauper clamavi, 13« Vitam.) Meram, & &ternam. 8. Imwmittet dngelus Domini.) ln He- Dies videre &ozo:.) Quibus videat ;ero ) braico eft, szjlmmmtur,d;zgclm— De« verum bonum ,.ö; illo fruatur. 76 LIPERT.P SALMORUM I4. Prohibe linguam tuam a malo : & labia tua ne loquan- tur dolum, i 15. Diverte a malo, & fac bonum : inquire pacem , & per- jl fequere eam. L] i *Eccl. 16. * Oculi Domini fuperjuftos: &auresejusin preces eorum. 15.20- 17. Vultus autem Domini fuper facientes mala: ut perdat Hebr. de terra memoriam eorum. qu 4 13* 18. Clamaverunt jufti , & Dominus exaudivit eos: & ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos. g 19. Juxta eft Dominus iis) qui tribulato funt corde: & hu- P miles fpiritu falvabit. : 20. Multe tribulationes juftorum: & de omnibus his libera- Tt bit eos Dominus. 51. Cuftodit Dominus omnia offa eorum: unum ex his non fü) : Conteretur. 22. Mors peccatorum peílima : & qui oderunt juftum, de- | linquent. : 23. Redimet Dominus animas fervorum fuorum : & non fu | delinquent omnes , qui fperant in eo. p r. Ipfi 15. Diverte a mato, & fac bonmum.) tamen integra recipient in refurrectio- yurtus eff virium fegere ,inquit Horat. ne,immo non offa tantum reftituen- L tur, fed ne capilli quidem peribunt, 3. r. ep. t. fed hoc ad officium fa- eft ciendum non futficit: nam ut idem ^ Lucze 21. 18. qui ut ait Chriftus Do- ait 10 2e fer- fato . 9 minus, Matth. 10. 30.. Ozmes nuszzeratz jïtnt. Alii exponunt hunc locum de d lu oflibus interioribus, id eft de forti- — Nam fru[ira "vitium witaveri ftri zllud , tudine animi, quz in fanctis frangi $; te alio pravum detor[eris. — non potuit, ne tunc quidem cum perfecution'es maxime fzviebant. afre« n^ - 2 9 aC Bt þerj?quere eapm. ) Studiofe inqui- Mors peccatorum peff;ma ) He- 4 £e, & quafi fugientem retine. breus textus habet: lsterizer impimm 16. Oculi Domini, ) Vxovidentia, malitia. Notatu dignum Platonis Mors nen efz &X gratia, favor. dictum l. 9. de legibus 4 Mures éjus in preves corum. ) Prone fa"e ultimum , fed extremum mdgis ob- funt. tinent locum [upplicta illa, qua profiga- vidi 17. Vulras. ) Iratus; nam in facie ts bominibsus apud imferos de[rimantur, MT ire, & indignationis conceptz emi- Delinquent. ) Exrabunt a fuo fco- t jf1ent notz. po, & propofito, fruftrabuntur fua iï&( 19. Juxta eff.) Ut ftatim illis ad- Tpe. TMebr. habet, Defolabuntur, ltre 1t, eosquejuvet, cum aliqua re opus 23. Redimet.) Ab omni malo, & D 47 habuerint. fervirute. 21. Cefrodit Dominus omnia of2 eo- Noz delinquent.) Non aberrabunt a fua fpe, fed illam confequentur, vel dean £m ,«&c.) Namlicet aliquorum fan- Q -äterum OÍfa contrita fuerint, fingula non peribunt. üudn PSALMUS XXXIV. 7? Wl 1. Ipfi David, Pfalmus. XXXIV. dica, Domine, nocentes me , expugna impugnantes me. u j . mint. 2. Apprehende arma, & fcutum, & exgrge in adjutorium Il 3. Effunde frameam, & conclude adverfus eos, qui perfe- dat quuntur me: dic animae meae: Salus tua ego fum. 4. Confundantur, & revereantur, qus&erentes animam meam. jnfra [j4 Avertantur retrorfum, & confundantur cogi:antesmihimala. 39.15 hü- s. Fiant tamquam pulvis ante faciem venü : & Angelus Do- iminl coaréctans eos. 6. Fiat via illorum tenebrae, & lubricum : & Angelus Do- 12* mini perfequens eos. 108 7. Quoniam grati s abfconderunt mihi interitum laquei fui: fupervacue exprobraverunt animam meam. 8. Veniatillilaqueus, quem ignorat: & captio, quam abícon- de- dit, apprehendat eum: & in laqueum cadat in ipfum. 9. Anima autem mea exultabit in Domino ; & dele&abitur iil fuper falutari fuo: K:s 'Yo. Omnia 139 do- 7. Gratis.) À me nihil lafi. uen* Hdica. ) Punti. x.y Nocentts »6.) Nocentes mihi, Inferitum laquei ui.) Laqueum per- ünt, eft phrafis. Greca. ficiofum , quo trahi potuillem ad Do- interitum. " emïi 3. Effunde frameam.) Expedi 'gla- Supervacue.) Immerito, eft idem, nde dium , enfem tuum vagina libera, quod proxime dixit, grzzi. yti^ ftringe illum , & vibra in hoftes. Exgrobravergnt. ) Hier. fFederust a Conclsde2) Ynterclude viam , ne me animis mea.) Chald. IefiZiat; [umt ani- curm m Wes. affequi poflint, vel ne gladium tuum evadere queant. 4« Laqueus, quem ïgkamt.) Rete, de- He Znime mes.) Mihi. cipula, infidiis, 1ias non fufpicatur, a. Cosfundantur.) Pude fiant fpe fua nec timet, circumveniatur. INon eft pi/mz excidentes. :onij affe&us optantis, fed Prophetica prz- "u Avertantur vetrorfem. ) — Recedant vifio ejus , quod futurum eft. T victi, & pudefa&i. ' Captio.) Infidiz ad capiendum. Hoc i^ s. Er Zdngelims Domini coartlans eos.) eft, quod Pf. 7. 16. dictum eft: Lz, nE ill'o cum aperuit , 65 effodit eum, & incidre Íco- Grece ix9A/Sov» quod proprie eft ex . ii ar&o loco extrudere, atque propel- ip foveam, quam fedtt. lere. Hebr. habet , 65 zgelus Domini Cadat iz ipfüm.) In ipfum la*queüm empelíens. cadat, Eft Hebraica conftructio, ),& fic enim ipfi pronomen aliquando 6. Teneóre , 65 lubricum.?) Ne vwi- - deant, quo fit fugiendum , immo ca- tranfponunt. ynt a dant, dum fe periculo fubducere . Exutabit im. Domine. ) Gratia$ Y ftudent, DÉEO agens pro accepto beneficio, ?Sk LIBRI PSALMORUM io. Omnia offa mea dicent: Domine, quis fimilis tibi? W , Eripiens inopem de manu fortiorum e " jus: egenum , & pau- perem a diripientibus eum. 9 Ir. Surgentesteftesiniqui quaeignorabam, interrogabant me. li 12.Retribuebant mihi mala pro bonis::fterilitatem animse meze. 13. Ego autem, cum mihi molefti effent, induebar cilicio. qd: Humiliabam in jejunioanimam meam: & oratio mea in finu meo convertetur. 14. Quafi proximum, & quafi fratrem noftrum fic compla- ü cebam : quafi lugens, & contriftatus fic humiliabar. 15. t adverfum me laetati funt, & convenerunt: congregata funt fuper me flagella, & ignoravi. 16. Ditfi- He debant avertere. LXX. & D. Hie- tati Saletari fuo.) . Salute, quam confe- €uta eft. ron. active acceperunt, hoc fenfu; 1o. Owmnia o[fa m2 dicent.)) Omnes Cum infirnarent illi me, cum me 0p moleftarent. li mez vires, omnia membzra inea lau- MT dlabunt te. Cilicie. ) Sacco e p ïIis animalium Erjiens.) Qui eripis. contexto. s grf Humtiliabam.) Aæi ebam. Qui Forriorum. ) Ditiorum , potentio- ryum, qui pauperes opprimunt, aut lz finm meo co:z'vertetur.) Ad mere. T vexant. P dibit , in meam convertetur utilita- aut tem. . Sic Dominus dixit in Evange- Fal'( Dirgpientibes ewm. ) SOpoliantibus a vita, & bonis. lio. Luc. 1o. 6. Er ff dóP fuerit félius 3I. Surgenres feffes in;q*nf.) Redit ad pacts, requiefcet. fuper eum pax vefiras b snalorum fuorum commemorationem. fm autemz, ad vos revertetur. ao - Qua ignorabam.) Quz non admife- 14- Complacebam. ) WMi placere flu- rel $am, cum plane effem innocens. MU debam, & quod volebat, induleebam, p Interrogabant me.) Objiciebant mi- ac fi amicus effet, immo propinquus, hi, coram judice me arguentes, & aut frater libens ejus voluntati acquie- interrogantes , ut revincerent me, ehr fcebam : hoc enim fignificat Grecum, & fontem effe probarent. TT Optime refpondet Italica ter z. Steriltatem anime mes.) ln locutio , GÀ compiacevo im tutto come Hebrao efít : QrdiHlivem anime mes. tllm; N Wita ine orbare, & privare ftude- fe mi foffe fato frarello. Ita me gere- bam, ut quz 1illis placebant, vellem Dite bant. Immo privarunt, fi de Chri- ctiam mihi placere. ler Íflo interpretémur. LXX. habent: 1 Quaft lngens, $ contriflatus.) Servans &rixvía» T5 Qvxs MES Füiorwm orbi, documentum charitatis, quod poftea Üien £atem , quod bene de difcipulis Chri- tradidit S. Paulus Roman, 12. Iï. ífti intelligemus ; percuffo enim pa- €X€? Flere. cum flentibus. |n Hebrzo eft, E ftore difperfe funt oves. Tanquam lugens matrem , qui lu&us b 13. Cum miki nlefli effent.) Yn He- acerbiffimus effe folet pro amore, quo p breo textu eft, JEgrotantibus zplis , matres profequimur. qua lectio mifericordiam, & chari- Sic bumiliabar.) Sic affligebam me, l tatem Davidis oftendit, qui inimicis À male habentibus oratione , & pcni- cum ipfi malis premerentur. tentiz operibus malum ab ipfis ftu- 15. Et adverfinn. me letati funt.) In U PSALMUS XXXIV, 79 16. Diffipati funt, nec compuni; tentaverunt me, fubfanna- du verunt me fübfannatione: frenduerunt fuper me dentibus fuis. 17. Domine, quando refpicies? reftitueanimam meam a ma- 0£ lignitate eorum; a leonibus unicam meam. d 18. Confitebor tibi in ecclefia magna, in populo gravi lau- dabo te. Qu 19. Non füpergaudeant mihi, qui adverfantur mihi inique: *Joan. * qui oderunt me gratis, & annuunt oculis: ]i« 20. Quoniam muhi quidem pacifice loquebantur: & in ira- 1j.2g. cundia terr&e loquentes, dolos cogitabant. ata z21. Et T. Hebr. eä:, &9 i» claudicatione mea le- 4 leonibus.) Ab-hof'r.ibus truculentis, tdfi inttnfo In malis meis gavifi funt. & feris. lie- lniczm meam.) Animam, vel vitam; Íi ; Conzgregatm [mmt fmper me fagella.) ine Optime Chrifto convenit, qui flagel- quam unicam habeo. lis cafus e&., Symmachus vertit 18. Conftebor tibi:) Laudabo te, in- um CuvWyoyro xa&r 48 TÀxTOL $ Coz- gratus non ero, fed accepiffe me be- gregaii funt contra me percuffores, * Ali- nefictum profitebor, & przdicabo. qui vertunt ex Hebreo Coz gre g,,zrz' Im Ecc'efia magnma.) ln magnis po- Bene puli conventibus, palam, «&.publice. j funt adwer[um me. homines wiles. It autem i—»33 zechi» vertü, viles, ap- Im populo gravi.) ln Hebr. eft, paret ex loco fimili Job. 3o. $. to3xy Aazsn, que vox fogtem, d 1ge- Ál Et igneravi.) Quam ob caufam me robuítum fignificat , numere etiam, ?M; àdeo vexarent, cum plane effem in- & multitudine prevalidum. $Sic r. nocens, Ali ad perfonas vexantes Machab. 1. 18. dicitur de Antiocho: referunt, quafi dicat: & ego non Er iutrawit in Kgyptum, 65 1n multiru- cognovi eos de facie; tantum abeft, dime gravi, id elt, magno cum ex- 'Zm, ut l&ferim, ut etiam mihi fint ignoti. ercitu. UuS, 16.. Difrpati fuzt.) Grece óitexi- 19. Supergaudeant mibi.) Gaudeant lt« s55 , fententiis funt difcordes, in- fuper me, de meis malis, & de meo um exitio. ter illos non convenit, necinter eo- Vlica. tum teftimania contra me. Annaunt oculis.) Fingunt amicitiam H Nce compunti:.) Nec tamenillos poe. annuendo oculis blande, & amice fa- qe lutantes , & que& 4dico , probantes. mitet, aut pudet calummiz, aut fce- lem leris. Quid eft, inquit D. Auguftinus 4z- demtawverum! T7"c. ) E-xp'erti funt pa- "nuere oculis ? Pronuntiantes uliu, quod a 22 corde mom geramt. Vel fenfus eft, tientiam meam , illam variis modis nutibus mutuis me derident : nutibus [tea exercentes. r Frendmerunt [uper me.) Qui -gefïus oculorum me Wdefignant , ut necem, velaliud malum inferant. d eft fevorum hominum, & vindice dus cupidorum. 20* d»e iracundia rcrr&.) Hebraus quo 17. ÜSuazde re[picies ?) Quamdiu fignificat fciffiones, & commotiones ifta feres? terre, id eft, populi terre, & fenfus. 16 Refíitse.) Recrea, refice, eripe. erit, cum populus in fa&iones diflra- 4 malignitate eorum, ) À malgnis hitur (quod vulgatus dixit iracundiam. eorum operibus. j terra) ipfi fefe infinuant per fraudes. $6 LIBRI PSA'I;MORNUM 41. Et dilataverunt fuper me os fuum: & dixerunt : a Euge? euge, viderunt oculi nofiri. fe 22. Vidifii, Domine, ne fileas: Domine, ne difcedasa me. 23. Exurge, & intende judicio meo: Deus meus, & Domi- de nus meus, in caufam meam. Doniine Däus 24. Judica me'fecupndum juftitiam tuam. meus, & non fupergaudeant mihi. 2s. Nondicantin cordibus fuis: Euge, euge, .anþimæ noftrae: LE J nec dicant:. Devoravimus eum. 26. Erubefcant, & revereantur fim ul , qui gratulantur ma- 3 lis meis. H Induantur confufione, & reverentia, qui (1) magna loquug- : tur fuper me. bel qui volunt juftitiam mea m, & 27. Exultent, & laetentur , dicant T0 (1.) Magna z» edut.. S;xt. legitur maligna. in diverfarum partium animos, dolos In cau[am meam.) Scilicet intende. H ne&dunt, & mala mihi machinantur. 24. Supergaudeant mibi.) Vide dica Aliqui putant vocem y3* regz hu- T. 15, 1 milem , quietum , manfuetum fignifi- 2$. Im cordibus [mis.) Id eft, toto : m [ u care, & fenfum effe, inquietos, & animi affe&u. ^ Sic lfa. 47. $. & Pfal. turbidos'hofce homines vexare, & do- 13. 1. & Apocal. 1$. 7. lis circumvenire tmanfuetos & humi- Euge , emge anima uoflra.) Res bene vll les. Quam explicationem fi fequa- proceditin commodum noíltum; ani- 4 mur, non male fortafle dicemus, man- ma noltrz, id eft, nobis. eft dativi fuüetos, & humiles per antiphrafim Yu ü cafus 74 wVv»*5. a LXX. interpretibus lracundizsm revr& 26. Erule[cant, 6$ revereantur.) Spe $57 appellari, id eft, maxime moderatos, fua excidant, ideoque illos pudeat co- Íüs mites, & nullis moleltos. natus contra me fufcepti. 2t. Dilataverant.) luaxarunt ad con- Grarulantur.) Oi ämqgoafpovres*: qui il tumelias, ludibria, & probra. Ir- tv riferunt hiantibus labris, ut fupra Pfal- fuper malis meis gaudent. tgmk mus.21. $. AMioqui os dilatare etiam loduantur comfufoue.) Plane erube- fcant, & quafi pudore omni ex parte Qu eftauda&er loqui. Vider. Keg.2. . circumdentur, & tegantur. bt Euge, euge.) Gr&ca vox idem figni- Cl ! Re'verentid.) Hebr. habet erséefcez- ! ficans, quod, Beze, £eze, quafi dice- ia D. Hie-r()nym. verecundia. JMl- LU -4ent, bene res procedit, optime. F'a- &i fuümus voti compotes , illum pro- ciantur ignominia, retedtis eorum ma- ä chinationibus contra me, & inirritum cul dubio perdemus. iam inimicorum vocatis. P 22. Vidifi.) Mlaht Magnma loquumntur.) Qui fe magno 51*45 meorum. - Ne [ileas-) INe cef'es, ne diffimules. faftu attollunt contra me. ïhlue Super ze.) Contra me. HLI?* ( 23. datende jndicio meo.) Hebr. evz- bre gila ad judicium meum, excitare ad cau- 27. Quiwo!unt jzgfitidm mean.) Qui lïff fam meam juvandam, & tuendam meum jus amant, & illi favent. | in- Pacem.) Salutem , proíperitatem. lrlg,( ügocentiam meam. 4ijp PSATLNMIUS XXXIV. & XXXV. 81 f j dicant femper: Magnificetur Dominus , qui' volunt pacem fervi ejus. 28. Etlingua mea me ditabitur juftitiam tuam; tota die lau- 0f dem tuam. D CU$ I. In. finem, fervo Dom ] ini ipfi 'David, , Pfaimus. Pa XXXV. H C xit injuftus, ut delin * Supr 2. DI Dei ante oculos ejus. ]uat in feme»tipfo : Non eft timqr 15. j* ü i 3. * Quoniam dolofe e git in confpe&u ejus , ut inveniatur iniquitas ejus ad odium. E Q-A' 4. Verba oris € jus in:iguitas.-, & dolus: noluit int»ellvigere,' ut & bene ageret. s. Iniquitatem meditatus eft in cubili fuo : aftitit omni vize non bonae, malitiam autem non odivit. 6. Domine in colo mifer £ : icordia tua : & veritas tua ufque æ"ad. nubes. p .7. Jutü- ï ;& m 28. Meditabitur ju/f;'finm IUAm.) Ex- fus ef: Injuflum dolofe agere, cum ercebitur in praedicanda, & celebranda videtur velle redire ad cor, & confi- p juflitia tua. teri peccata; nam non quarit peccata To/4 die.) Quotidie, vel per totam fua, dum confcientie fuze fecreta ri« c en) diem, fine intermiífione te laudabo, matur, ut vere illa odio habeat, fed p Ervo Domini.) lnfpiratus. tantum , ut fallat Deum , fi poffit, x.S ; Per- E » honorificus titulus Davidis fer- vel homines, E hunc fenfuüm per- vum Domini appellari. O Domwiwe, fequitur S. Auguflinus, "0E 4. Noluit intelligere, ut bene ageret.) fuc. Pfal.115. num. r6. qua ego fervns tums, Ó5 füius ancille eat vv p Non vult fe cornigere, nec mentem, 2. Im fünetipfo.) lunge cum Dixz. aut mores mutare. Italice diceremus: Injuftus dixit in femetipfo. Eit au- Noz a "vuol intendere. di far bene. Di- qu tem hemifítichii fenfus. Injuftus hoc fcimus hinc etiam voluntatem aliquid erui tantum agitat, & molitur, ut delin- poífe in intellectum, nempe ut impe- quat, ut peccet. INihil autem cogi- ret intelle&ul , ut is in hac vel illar ) tat, aut loquitur , nifi de indulgendo fe occupet, & laboret. £f fenfibus, & delinquendo, & offenden- 5. In culili fac.) Interdiu male agit, qft. do Deum. & node quid mali patraturus fit, me- 3- Ip con[petin ejus.) Scilicet Dei. ditatur. m rftá uacuns r U imvenuiatur imiquitas ejus ad odium.) Aflitit omni vie non bona-) Eo ufque progreditur, ut ejus impro- que fcelera patrantibus adelft, fe illis bitas fit omnibus intolerabilis, ut ne focium , " adjutorem , & fautorem Mw quidem Deus, licet fit patientiffimus, prabet. tam diutius fuftinere poffit. In He- 6. Iz» calo mi/äfi&ardizz 1u4,) lm- breo efl, Quoniam dolofe egir adver- menía eft, & ufque ad ceelum porri- )Q i us eum i2 oculis ejus, ad inveuiendam jtur, 'LIam alta, & fublimis L eit, ut sniquitatem ejus, ad odiendzs , & en- celi ipfi; cum hac pa.tiarisf n l Bibl. cum Com. Menoch. TIV : - ^ 8 LIBRI PSALMORUM ». Tuftiria tua ficut montes Dei: judicia tua abyffus multa.' 9. Homines, & jumenta falvabis Domine : quemadmodum multiplicafti mifericordiam tuam, Deus. Filii autem hominum, in tegmine alarum tuarum fperabunt. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tusae; & torrente ,vo- dr luptatis tuce potabis eos. 10. Quoniam apud te e ft fons vitee : & in lumin*e tuo vide- & bimus lumen. 2 | I1. Preetende mifericordiam tuam fcientibus te, & juftitiam : tuam his, qui re&to funt corde. LI . f l I2. Non veniat ml moveat me. hi pes fuperbiæ: & manus peccatoris ,'non L m I3. Ibi ceciderunt , qui operantur iniquitatem * expulfi 7l fünt, nec potuerunt ftare. LE3 faci I. Noli Veritas t24,) Fidelitas, qua, quod Et torrente, &c.) Et rcpetitio ejuf- [ promilifti, praeíftas ad unguem; nam dem fententig , fed alia metaphora. füt ut eft in Pfalm. 144. 13.. Eidelis Dogz- Sic ]Ob. C.20. 17. Torremtes mellis, gerw ans ip omnibus verbis fuis. 6 Lurjri, dixit pro ingenti abundan- $ Hfque «d nubes) E. maxima , ut tia, & fupra Píalm. 17. $. Torrentes Dtqu ad ipfas . nubes perveniat. iniqz-:it:ztif. fecla 7. Sieur monres Dei.) Montes altit- 10. Fozs vite.) Vera , & perennis Ex vita. fimi. $/e Cedz; De; dicuntur cedri pro- gai ceriffimz. la lumine tuo videbimus lumen.) Lai- X Abyffus multa.) Magna, & profunda mine glorig illuftrati, te videbimus, SIJIX: abyílus. Habent fe 1nftar profundif- qui es verum , & indeficiens lumen.. Qetug fimi maris, cujus fundum perfcrutari non licet, I Pratezde.) Ut illa tegamur, & u fuüb umbraculo illius tuti fervemur. $. Homines, E5 jumenta fatvabis Do- Vel, extende, xpande in eos, qui te amne.) Tam homines, quam jumenta tua mifericordia, & providentia con- norunt, & fideles tui funt, milericor- : diam tuam. ee fervabis, & ales. Sic Pfal. 155. 25. Er juflitiam. tuam, €c^) t juftitia fiot habetjnus,,J Qui dat efcam omn: carzgi, I quoniam m «ermum mifericordta ejus. tua tuere, & protegejuítos. /ZEquum Ouemadmedum multiplicafis ,/ 6 c.) enim eft re&os a juílitia protegi, cum Ptofp ipfa nihil aliud fit, quam quedam re- [ Pro magna, & multiplici providen- &itudo. hoti tia, & mifericordia tua. Eili$ amtem bominum, 6c.) Confulis I2. Nom veniat mihi pes [uperhie)) quidem etiam befliis, & jumentis, fed Pes fuperbi, & peccatoris ne accedat &fräd ad me, ne invadat, aut aggrediatur iC T homines pecularibus , majoribufque me. ? &D beneficiis profequeris. Àz tegmine alarum tHarum.) ln tua Ef vnnus pecc;ztöi i$ nom moveatmt.) Ip. ( protecione, & tutela. E peccatores non audeant, nec poffint Totem Inebrsabuniur ab ubertate domus me de meo flatu , & fede dejicere, quam in virtute collocavi. fue.) KEffufe fruentur colefti beati- - Prof äu-dine. ag. IH.) In fuperbia. Superbia €0 IES P PSALMUS XXXVL. 8j lt g. Pfalmus ipfi David XXXVI.- um Oli aemulari in malignantibus : neque celaveris facientes iniquitatem : Y bunt. 2. Quoniam tamquam foenum velociter arefcent : & quem- ïGIVO- admodum olera herbarum cito decident. ..9. Sperain Domino, & fac bonitatem , &inhabita terrärh, Vide- & paíceris 1n divitiis ejus. 4. Dele&tare in Domino, & dabit tibi petitiones cordis tui. itiam s. Revela Domino viam tuam , &Ifpera in eo: & ipfe faciet. S hon 6. Et educet quafi lumen juftitiam tuäm,' & j,udic-ium tuum tamquam meridiem: fubditus efto Domino, & ora eum. quli 7. Noli aemulari in €o, qui profperatur in via fua: in homine fa'ciente» injuiïitiag. N d La jo gjuf- S.-De.- iphora. fuit lapis offenfionis, in quem impe- Eju;.) "Terra, m(!ll,.fg gerunt, & ceciderunt. 4« Deletlare i2 Doz;igo.) Flebr. deliz E * . . undane Qu operaztur izmqwt;ztem. ) Angeli riare, id eft, delitias tuas colloca in rrentel nequam , & peccatores illorum "af- Domino. fecla. . Kevela Domznuo viam tuam.) Tuane- erennis " Expulfi fant.). & loco felicitatis. An- gotia,tuas neceffitates patefacDomino. geli fcilicet, & primi parentes. Pagninus vertit,Devo/ve fuper Dominum n.) Li. Nec potuerumt jlare.) In Hebrzo e&, wiam fu4m: quafi dicat, omnem foli- obimusy Surgere; lapfus enim Angelorum per- eitudinem,: & curam tuam projice in petuus efb, adeo ut nunquam -eri- Dominum, quia illi eft cura de-nobis, qmel.. fiuf'y & gan'cur. quod eft D - Petri moniþum l. e*pi&.vr C€, S. . 7. vemur. 1. Z Mulart.) Il';ïïtari malos, aut dpfe facrer.) NNegotia tua perficiet, ! qui t commoveri invidia, aut zelo [ericote 6. Educer.) Proferet in apertum, ex eorumfelicitate. Utrumque fi ut omnes intelligant, te juftum efle, ficat vox Greca ?"«»xQuAxv, " & calumnias.efle , que tibi imp | ju(h'tïl Iz m;;/z' guntur. - ^ E m- gnantibus.) Oþ malig üorþn& fjquum profperitatem.- Et judicium tuum y u3 Ufitatä ré- | :31 cum. Neque celaveris , €£c.) Ejufdem fen- petitio prima partis verficuli. jum 1ee tentie repetitio. Subdirus efflo Domsno, ) Perinitte Ite 2. Tanquam fenwz.) lebr. tanquam diving voluntati, ut te in quamcune eit-) berba,id ell, tanquam 'viride gramer. que voluerit partem verfet: interim acceti Sic D. Petrus epift. 1. c. 1. n:24. tamen ora, « res tuas illi com- ;ïediatwf & D. Jacob. in fu1 canonica cap. 1. menda. o. dixerunt 4207 Xrc » herbg vi- 7. Neli æäulari.) Comwm.overi,,l.) fue- t p.) rorem Hgnificantes. cenfere , excandefcere , etiamfi vi- . offmï 3. Imhabira tferragm. ) Im peratävus. deas florentes, divites, tentes eos, leictlty pro futuro; & inhabitabis quos fcis effe iniquos, ä() injuftitians €oles ferram. , atque ig:- gperari. $ ;uyerbiä 81 LIBRI: PSgATLMORU M E .8. Define ab ira, & derelinque furorem: noh semulari ut mahgnerls. nu - : fuftinen- 9. Quoniam , qui malignantur , extermmabu*ltu tes autem Dommum, ipfi haereditabunt terram. aut 10. Et adhuc pufillum, & non erlt peccator & quæres lo- cum ejus, & non invenies. furi Matth : r1. * Manfueti autem hæ1ed1tabunt tefram, & dele&abun- ]i $ 4. tur in multitudine pacis. fa tü 12. Obfervabit peccator ]uüum & ftridebit fuper eum den- E ^4 tibus fuis. exal 13. Dommus autem irridebit eum: quomam profp1c1t, quod 2 veniet dies ejus. tetu ^^ 14. Gladlum evagmaverunt peccatores : 1ntenderunt arcum P — uum, tes 2 Ut dejluant (r-) pauperem, & inopem: ut trucxdent rectos corde. 6s ISs. Gladius eorum mtret in corda 1pforum & arcus eorum 2l Iöo ME' €onfringatur. fnan (I) Deiiciant, I» edit. S;xr. legitur : decxpmnt $. Defme ab ira, €5 derelinqne fw 11, Manfüeti.) Hebr Hum:lc-:. rorem) Cum videris florentem im- Hareditabuut terram.) Mide nu.9. 10 pium , ne irafcaris , ne furas , ne In multitudize pxzcu) Fruentur mul- diriti commovearis , quafi divinam -pro- ta pace , omni felicitatis genere. videntiam requirens, quod hec per- 12. Obfervabit.) Attente infpiciet tnittat. & ) peccator omnes jufti actiones, ut Qucta: Noli emulari.) lmitari. occafionem captet illum calumni- 7 u malxgacm* ) Ut etiam tu male andi Stridébit [uper eum. dentilus.) Hoc fu et agds. Ij Qui malignantur. ) . Qui. male eft, quod Pfalmo 34. 16. dixit: Frez- E unt duemnt feper. me, &c... qui geftus. eft Vore | Suflinentes. ) Spexantes : patxentel crüdelium hominum , & in alios fæ- Die t&, ( expectantes Domini favorem, & pro- vire cuplenclum videntiarm. 13. Prridebit eum.) Irntos faciendo fünt, Hareditabunt terram. ) . Nivent. in ejus conatus. péecat terra , & illius bonis fruentur , & hm Dies ejus.) Interitus, quo de medio. tütna | ad illam etiam terram pofitdendam fublatus , finis . erit mfïdldrum & transferentur, qu& eft terra viven- machinationum contra innocentes. qaudel tium. 14.. Gladium , Efc) Metaphore gla-: ^yo. Nos erit pecca.tor ) Vel uia dii, & arcus varias nocendi ratio- filag mortuus ,. vel quia de illo felicitatis nes, & artes fignificant, quibus pec- 20. ( ftatu, in quo fuerat, depofitus erit. catores armantur contra juftos. ponity, Quares locum ejus, - & ) Non inve- t$. latrer ig corda sp[orum, ) ln nies eum in illo loco, aut ftatu, in ipforum perniciem convertetur : eft n uo illm paulo ante fiorentem Vl- prophetica pradi&io fub. forma im-. Rmm Serag. e]? Wwd; PI'CC&UOHIS. ïlt, n P SALMUS:'XXXVE 15 ; u ^x6. Melius eft modicum jufto, füper divitias peccatorum multas. J en- 17. Quoniam brachia peccatorum conterentur : confirmat autem juftos Dominus. 3 18. Novit Dominus dies immaculatoru rum in aeternum erit. m:& hzereditas eo- Jütl 19. Non confundentur in témpore malo , & in diebus fam-iAs faturabuntur: quia peccatores peribunt. " den« 20. Inimici vero Domini mox ut honor ifloslitfaerints & exaltati deficientes, quemadmodum fumus deficient. luod 21. Mutuabitur peccator, & non folvet: juftus autem kmii»-'e- retur, & retribuet. um 22. Quia benedicentes ei heereditabunt terram: mal edicen— tes autem e1 difperibunt. »Ctos /23. Apud Dominum gre ffus hominis dirigentur:l& viani ejus volet. . 24. Cum ceci derit, non ägllidetur: quia Dominus fQPPPHï? ).]ägl- manum fuam. L Sgense D l.0 i16. Saper divitias.) Potius quam à quia illis pecunie multis modis ma- Vel etianm r ul« divitiz. le, & cito. dilabuntur. el 17. Brachia peccatorum.) Potentia, non folvunt ex injuftitia- creditores trahentes , etiamfi , quod debent, fpiciet & opes, & ea omnia, in quibus fi- g, duciam fuam locant. reddere pofitnt. homant Confiyzmat.) Corroborat , fuftinet, Tribuer.) Benigne largietur. fulcit, 22. Benedicentes ei.) Qui DEO be- 1 Q $. Hieron. | 'HOC 9] j Nevi.) Approbgtt? tuetur, fa- nedicunt, qui pii funt. f vore profequitur. paflive legit, Beneditls ab eco, ii qui- Dze: imm;zculatorum.) TEmpus vi- bus DEus bene vult, & bene facit. jus l Hareditabunt terram. ) NMide dicta ios Íee t , & attiones eorum , qui juíli funt, & puri a labe injuftitie, & m ciendo peccati. Mal Wlicentei. ) Ympii, irreligiofi, blafphemi. S. Hieronymus , ml Hartditas eorum. ) Bona eorum diu- didi ab eo. lo turna erunt, immo perpetua, iisque IIf gaudebunt , quamdiu vivent. 23. 4pud Domintim.) A Domino. Greffus.) XQiones, vite&inftitutumy ntes 19. Male. ) Calamitofo , belli , pe- ftudia, opera. r g ftilentig, afflidionum. qatto Dirigentur.) Divino favore juva:v 20. Quia.) Non reddit caufam, fed buntur. u p ponitur pro, at vero. Volet.) Grata erit Deo. Senfus » fa o1. Mursabitur peccaror , t9c.) Con- eft: DEus egreffus ejus dirigit, cu- lj firmat, quod fupra dixerat : Meliws jus viam approbat, y. t eff modicuen juffo, 6fc. nam fepe acci- o4. Cum ctciderit)) $i quid adverfi q t dit, ut divites folyvendo non fint, acciderit, vel fi in'aliqsuo peccayerit. LIBRI P'SA.þLMO*RUM 86 x 25. f unior füi, etenim fenui, & non vidi juftum dereli. &um, nec femen ejus quaerens panem. . ul i £: dat: & femen. iHius in be- 26. 'Fota die mi eretur, & commo nedi&tione erit. Lt - 27. Declina a malo, & fac bonum : & inh;tbita' in fzcculum fzeculi : H d 28. Quia Dominus amat judicium : & non derelinquet San- ;l &tos fuos : in aeternum confervabuntur. l^ TK — Injufti punientur : & femen implorum peribit. eri 29. Jufti autem haereditabunt terram : &inhabitabunt in fze- .culum fzeculi fuper eam. L j Int *Prov 30. * Os jufti meditabi tur fapiehtiam t lingua ejus loque- 31-26.tur judicium. 4 * Ifai 4r * Lex Dei ejus in corde'ipüus : & non fupplantabuntur 1 $1. 7. greffus ejus. derat peccator juftum: & quserit mortificare eum. 32. Confi 33. Dominus autem derelinquet eum in manibus ejus : nec 34. Ex- damnabit.eum , cum judicabitur illi. 6 ( Nos colliderur. ) Non plane peri- Miferetur. ) Ef liberälis, & be- * bit, DEO illum juvante. neficus. , 2S. Etemim[enus-) Extpoftea fenui. Comodat.j Miutuo dat, vel com- W ib Derelitlum.) Deftitutum rebus ad modat indigentibus. ^ witam neceflariis. Er femen ejus &e.) Et nihiAl.ominus wgn A Semen ejus. ) Filios ejuä. filii ejus abundant, benedicente illis 1 v B &p Quarens panem.) Oftiatim vitum Domino. 6 7nendicans. Non repugnat veritati 27. Er inhalita. ) Et inhabitabis «j ) terram. Vide dicta n. 3. z hujus fententie , quod videamus in Ecclefia multos fideles mendicantes. ag. 4dImat judicium.) Opus juftum, d INam I. David nihil aliud dicit, quam & rectum, juftos etiam, qui illud ope- I fe non vidiffe. Deinde, Religiofi rantur. ) mendicantes voluntariam funt am- 29. Hareditabunt terram. ) Mide Tist dica n. plexi paupertatem , & mendicitatem, Wtett nec dereli&i dici poffunt , quia Do- dnbabitabunt.) Mide di&ta n.3.- 3. minus fufficienter illis providet. Alii 30. Meditabizur.) Loquetur, refo- tranf pauperes, vel non funt filii eorum, nabit meditatam fapientiam. trani j'4icium, qui confueverint mifereri, & largi- ftum eft. ) Quod re&um , & ju- 9 m Fi, ad quos hzc promiffio potiifi- lum mum fpecat; vel etiam ipfi jufti 31. Nozm [upplantabuntur gre[fus ejus. fyles non funt, & fiqui jufti. carent ne- Non vacillabunt ; non nutabunt, : D fed firmi erunt, & ftabiles in bono. j ceflariis , ut Lazarus ille Eyange- T q licus, inopiam temporalem compen- 32. Cen[iderat, ) Obrlfervat- Vide fat Dominus zternorum retributione di&ä l. I2. Jj bonorum, qu& potiora funt. Mortzficare.) Morti tradere, bcciderea Quoä 26- 044 die, 33. Ewm.) Juftum fcilicet in manu, lhr ? ) Frequentiïmme quo- ädieï X arbitrio peccatorise Suz pot ? PSALM'US XXXVI. & XXXVIL $8 4 teli. 34. Expe&a Dominum, & cuftodi viam ejus: & exaltabitte, . : beo ut haereditate capias terram: cum perierint peccatores, videbis. 35. Vidi impium fuperexaltatum , & elevatum ficut cedros E Libani. lum 36. Et tranfivi, & ecce non erat: quaefivi eum , & non E eft inventus locus ejus. Sati- 47. Cuftodi innocentiam, & vide szequitatem:; unoniam funt reliquide homini pacifico. 38. Injufti autem difperi d- teribunt. bunt üxnui : reïiqu-iæ. -irixpioru;p inä 39. Salus autem juftorum a .Domino : & grote&or eorum. « ique- in tempore tribulationis. 40. Et adjuvabit eos Dominus, & liberabit e 0s: & xeru-et eoä intur a peccatoribus, & falvabit eos, quia fperaverunt in eo. om. j. Pfalmus David , in rememoratione . m de Sabbatq. L nec E 2. 120- »Cnm judicabsitur i. ) Cum pecca- lii fcilicet, & -b—öna, qu& ad pofte- & be- ros fuos transmittunt. Vel «etiam tor, & juftus judicio contendent, & coitie ilis judicabitur, id eft, eorum caufa fublimiori fenfu intelligit bona x- cognofcetur. . terna. 34. Expetla. Dommume. "- Auxilim.n, Pacifeo.) Qui pacem cum DEO mins colit, & cum hominibus, per fan- [j illis & providentiam divinam. Cuflodi -viam. ) Divinorum pre- &itatem , juftitiam , manfuetudin í l e:m?- xit4bis «eptorum, & virtutis. mifericordiam. ^ Hereditate capies. terram. ) Vide '38- Dzþeriätmf.) Mal e peribunt. ?" di&a n. 9. Simid.) Ad unum ommnes. Penis ftum, dope Vidcbis. ) quod nunc fperas. tus peribunt. . Italice diceremus, vo- 49. Sécut cedros Libam:. ) lnclite ce geminata affarto - affatto , eo amo- funt cedri Libani propter proceri- do, quo Graci dicunt: & zaid a* Vide tatem., ox Hebr&a s«v zecbdaw eundem ï: 36. Es tranfrvi. ) Vix illum per- fenfum exhibet , ut etiam Pf. 4. g. ido: tranfii, & ecce refpicio poít me, : &' lgno IOO & 48- I'Ic alibi. evanuerat. * Reliqui& Vmpiorum.) Filii impiorum; Nom efl inventus locus ejus. ) Nul. qui parentum fcelera imitantur. in &p lum enim priftinz magnitudinis ; & lebr. eft, eodem fenfu : Poffremwm fplendoris veftigium reliquum fuit. umpiorum: excindetur. í g*i/'f') 37. Cuflodi innecentiam.) KEto te- 39. Salus.) Chald. Redemptie. ijufit s nax innocenti«. 0n0» l: Vide Vide &quitatem. ) Attende ad id, N remtmorationem,) Miferiarum, quod re&tum eít. :Chaldaeus refpree & peccatorum, ut horum dolor ster retlum. excitetur. Aliizarememoratienezidem cideree ganu Sunt reliquie.) Hominis jufti, & pii effe putant, quod in laudem; ut ifai- poft ebitum fuperfunt reliquiw , h- a$ dixit €. 12» 4« Mementore qawigg 88 LIBRI PS.ALIMORUM gOim 9- Omine, ne in furore tuo arguas me, neque in iratua f $. 2 Corripias me. 3. Quoniam fagittee tuae infixee funt mihi: & confirm.ailïi' fuper me manum tuam. 4. Non eft fanitas in carne mea a facie 1rae tuae : [ non eft pax H offibus meis a facie peccatorum meorum. $. Quoniam iniquitates meae fupergreffae funt caput meum; & ficut onus grave gravatae funt fuper me. 6. Putruerunt, & corruptee funt cicatrices meae, a facie in- fipientice meac. qu 1. Mifer fa&us füm, & curvatus (üm ufc que inv ünem : to-t.e:z bar] die conþriiï:atus ingrediebar. [ m g. Q'uo? ls excelfüm eff nomen ejus , hoc eft , an- 4. ANon eff famitas im carne mta. ) nunciate, palam extollite, & predi- Vel corporis intelligit valetudinem, *cate nomen ejus excelfum. . ]taque vel potius fub hac allegoria vfunita- (it anm vememorationem idem erit, ac in tem [fpiritualem animz. ln Tor laudationem , & annuciationem DEI A f'acie ira tu2.) Propteriram tuam. mirabilium, Alii ze rememoratzonem Pax.) Valetudo, falus. Offibus z2eis. ) Membris meis, ani- M diCum putant , quafi ad revocandum in& incz. al DEO in memoriam , illumque ex- citandum, ut nos adjuvet ; vel ad 4l f'acie peccatorum.) Propter pec- u renovandam in nobis recordationem, Cata mea. ila quod nos juverit. $* Supergre]fo funt ckpzætmmm.) Cu- qu De fabbato, ). Genebrardus putat mulus earum adeo excrevit, ut me ali qua'fi obruant. iev Pfalmum fabbatis ^caneret. additum ex ufu Synagoge , quz hunc ilh Alii |Super zue. ) Super vires meas JUF alias allegorias, vel morales, ut in fignificat textus Hebraicus. hu re obfcura, explicationes afferunt, 6. Ciarrices.) "lumores, & ul- f quas commemorare fuperfedeo, cum céra peccatorum meorum; vox enim terp nihil certi ' haberi. poffit. Hebraica Dmywan chbaburotb , non fi- d gnificat cicatrices proprie dictas, cum E o. JDomine ue im furore 2uo , fjc.) Ils Verficulus hic eft idem . cum primó Íciicet valnus convaluit, & jam eft verficulo —Pfalmi fexti, Mide ibi obductum, fed livorem, & plagam dicta. tumentem. 4 Ij 3. Sagitte tu.e.j Morbi, erumnz- - facie infpientie mea. ) Propter que a te immiile , quibus graviter infipientiam meam. Reécte autem. lr .fauciatus fum. peccata infipientiam vocat, ut ait pert Cozfermafli fübtr me manum tu am.) Urigenesx,f quia nemo fapiens ea ad- tit Hebr. Defcezdere fecifói füper me ma- mittit, five virtutis amore, five p l nz formidine. qïlh um fuam. iC ob clamat: Méfere- 3- Curvatus. mini mes faltem vos amici mei, quia ma- k ) ,Dfepreiïus,:& hu- mus Demwini rengit . me. job. 19. z1. miliatus. n Senfus ergo eft: Plagam tuam pre- Uaue im fmnem. ) Ut gravius de W « valida tu E : a manu fïrmi-ecr mihi im- mi, & aflliei non oíium. preüif&i. [w | Contrillatus. ) l;n Hebr. eft * O»m» — PSALMUS XXXxVII. 39 tua $. Quoniam lumbi mei im fanitas in carne mea. pleti funt illu»vüonäbus; & non eft W 9. Affli£tus fum, & humiliatus fum nimis ; rugiebam a ge- mitu cordis mei. 1ro. Domine, ante te omne defiderium meum : & 'gemitus pax meus a te non eft abíconditus. m Ir. Cor meum conturbatum eft, dereliquit me virtus mea; & lumen oculorum meorum, & ipfum non eft.mecum. ( - I2. Amici mei, & proximi mei, adverfum me appropin- quaverunt, & fteterunt. - totà 13. Et qui juxta me erant, de longe fteterunt : & vim facie- bant, qui quaereoant animam meam. Quo Et qui inquireban. mala mihi, locuti funt vanitates : & db- los tota 'dïe meditabantur. 2172 ) jeim, 14. Ego tj die atratus. ambulavi , vacítus , & pal- Lumen. oculorum meorum,G$c.) E.tiam lenti, aut nigranti tacie propter mc- ipfum oculorum lumen imininutum rOrem anuni. eft propter, copiam lacrymarum. Al- uam. 8. Lumbi mei bnpleti [une. illufionibus.) legoricus. fenfus, fed a fancto Vate n Motibus pravis, feu carnalibus, Alii precipue intentus, videtur efle: Cor ad morbui corporis referunt, ut fi. pravis affectionibus infurgentibus agi- , pec- gnificct David morbum , ufque ad tari, fpirituale robur propter pecca- illa pervafiife, &. in iis foeduim ali- tum defeciffe, lumenque illud, uo quando ulcus , aut apoftema , vel fpiritualium bonorum excellentiatn , | C aliquid tale enatum , cujus caufa ma- & peccitorum faditat p me hebetatum effe. em videmus; levoli illuderent ei , & pudendum ilum., morbum exprobrarent. Ad 12. Zimici méi, 65c.) Simillimus eft LS, u hunc fenfum trahi poteft etiam ver- locus hic verbis Job. c. 19. 13.. Fra- fio D. Hieron. qui pro z/zfioz;bu: in- C ul« tres speos longe fecit a E , £ nofi mti terpretatus eft zezoziz/4 , & Chal- quaft alieni rece[Jerunt a me, derelique- epim deus , qui vertit cozzézff/oze »-quod runt me propunqui mei , &6 qui sme no- onf- ardorem , & dolorein fiznificat ulce- verant , obliz [unz mes. ,cum ris, five apoftematis. Adverjum me. appropinquaverunt. ) i eff 9. ffias [um.) Yn Hebr. eft, Hebraus habet, e regiome p/4g& mes igm Debilita:us fun. jlctcrtmt. D, Hieronym. quaft contra Rugiebzm a gemitu cordis mei.-) Do- lepram : quafi dicat, tantum fpectas 'optEï lor interior cordis cogebst me erum- tores calamitatis mee , non adjuto- utem pere in gemitus , querelas , & ru- res €rant. Horrebant accedere ad t at gitus. me, & fibi timebant. Accedebant 4 3(1' lo. Jte re.) Patet tibi. Nofti, quidem, fed ità a me di(tabant, ut e pa*r quid optem, & qua re indigeam. a morbi contagio fibi timere non Ij Contarbatum eff.) In E cbr. eft, ofient. Remota &groti allegorig hu [ ei"czfvit, propter perturbationes quaft gnifcat fe etiam ab amicis, & pro- in gyrum agitur inftar turbinis, pinquis derelidum , quod Davidi ac- depri' Virtus mea.) Mires, robur. Biél. cum Com, Menochb. T. IV. cidit, cum fugit Ab.falonem, & Chri- Q ïL/-IE'RI PSALMORUM 9o 23 14. Ego autem tamquam furdus non audiebam: & ficut mus tus non apetriens os fuum. E * & I$. Et fa£tus fum ficut homo non aud iens : & non haben's in : ia ore fuo redargutiones : I6. Quoniam in te 3 Domine', fperavi : tu exaudies me; Dof fis : mine Deus meus. 17. Quia dixi : Nequahdo fupergaudeant mihi inimici mei : & dum commoventur pedes mei, fuper me magna locuti funt. 18. Quoniam ego in flagella paratus fum : & dolor meus in confpeétu meo femper. 19. Quoniaminiquitatem meam | »annuntiabo: & cogitabo pro ady peccato meo. . 2?0. Inll. fe fto Domino, cum fugerunt difcipuli c. 69. & Ariftot. de hift. animal- pofteaquam' illum in horto captum 1069 viderunt. Sic D. Petrus Chriftum lg. Redargutiones.) Quibus eos con- Plutarchus in X fequebatur a longe. futare poffem , objecta diluere, & Yi opufculo zt9| TOAVQIAÍAS, ex '"[hu- mendaces illos ,. & calumniatores oftendere. vid cidide refert in magna peftilentia , fit eujus hic auCtor meminit, eo; gui wzr- 17. Nequando fzpergaudeamt, 6&$c.) zutem maxitme [eilabantur una cum ami- Statui filere , ne fi illos velim redar- 615 zzorbo Laborantibus interiäyï-. guere,; & maledi&um pro maledicto imne rependere, DEus me forte derelin- Qui juxta me erant.) Propinqui €or mei : O/ £yyasoí 3. vel qui pro me quat, ipfique malo :meo gaudeant, l/ habitabant vicini mei, Duys commoventur pedes mei.) Ego- *on 13. De longe fleterumt, ) — Accedere e ad cafum inclino; dum vacillant, non audentes. & labant pedes mei. * Dum res rui- Q Vim facieäa;zt.) In Hebr. eft, Lz- nàm m!inantur. 1 queos tetenderunt quarentes animam sne- Super me.) Adverfum me. Tan lice am : quxrebant mihi vitam eripere, Magna. lecutt [nat. ) Gloriofe , & laqueos, & tendiculas in meam per- fuperbe mihi infultant. pa niciem adornantes, 18« o flagella pararus. fum.) Prop- lt e Inquivebaut. mala mibi.) Machina- ter peccata mea nulium flagelli genus $ bantur mihi malum. recufo. Alia hzc eít ratio, cur fi- lere velit , & inimicorum contume- p Varitates.) NMlendacia in perniciem deh meam. ln Hebr. eft, przvirates, five lias, & calumnias . patienter ferre teb; eonfratkiones , dolos fcilicet in meam Dolor zzeus.) Peccatum , quo dolo- 5 cem merui : vocem Hebr. y5y zalag calamitatem , & ruinam. aliqui vertunt claudicarzoze. ne 14. Non aud;ebam. ) lta me gere- I9. Iniquimt'em meam amnuncsabo., 2 bam, ac fi non audirem. Agnofcam, & confitebor. 3 Sicur matus.) Conjungit furdum Ga, Pf. 31..n. . Vidg di- ig m cum 1nuto ; qui enim matura fur- Cogitabo pro peccato meo.) Solicitus di funt , etiam funt muti , ut do- ero, ut eft in Hebrzo, quo fcilicet mo- i cet experientia, & notavit Plin. l. 1. zi do Deum placem, & illi fatis faciam. d PS A LMUS XXXVII. & xxxvni.'*- 9t fl 20. Inimici autem mei vivunt, & confirmati funt fuper me: & multiplicati funt , qui oderunt me inique, $ 1f 21. Qui retribuunt mala pro bonis, detrahebant mihi: quo- niam fequebar bonitatem. í Do- 22. Ne derelinquas me, Dom ine DxeusL meus: ne difceff&« rtisa me. fel: 25. Intende inadjutorium meum, Domine Deus falutis meza, ."uqt. 1. Infinem, ipfi Idithum, Canticum David. X X XVIIT, s 10 i: Cuftodiam vias meas : ut non delin cjuam inlingua mea. p 2.DIX Pofui ori meo cuft , adverfum me. odiam j cum cïonfifteret, peccator Ini. ^5. Obmutui, & humiliatus fum, & filuia bonis; & dolor * meus renovatus eft;- ima] M 25 4. Con- €ot- 20. jnimicz' autem mei vivunt, t5c. ) ldithun unus ex tribus principibus A Cantorum, ut habemus l. z. Paral. t0168 Vivunt , exultant; florent , quod Da- vid coinmemorat ad. comumovendam cd16 6 lgos, ftatus fui mifericordiam apud Deum. 2. Dixi) Firmiter ftatui. ;) Confermati funz fuper zie.) Plusquam Ceflodiam 'vias meas, ) lIta circum- edat dico me fortes, & potentes funt. fpecte me geram , ut ne in verbo Multiplicati funz.). Cxevit numerus quidem offendam. 'eite €orum. Pofu: ori meo cufdiam,) Hebr. m Inique.) : TYmmerito, fine caufa, cum franum , wvelcamum , qua metaphora ln non fint a me ullo pa&o violati. filentii propofitum fignificatur. jant 21- Qu; retribunnt mala pro £onis.) Confifleret peccator adverfum me.) Me ; u- Quafi dicat : fane me inique ode- oppugnaret, & veluti in acie ex ad- rant ; nam- ego illis benefaciebam , verfo mei ftaret, licet illi mala inihi pro bonis re- 3. Obmutui. ) Plane filui, pertinaci l,& Penderent. filentio linguam coercui, Derrabebant mihi.) . Adverfabantur , Humilistus fig.) Humiliter, & pa- tienter tuli. ! o ut ex Hebr. vertit Pagnin. us Sequebar bonitatem.) Sincero corde Er filui a bonis.) Abftinui etiam ab r agebam, ideoque illi, quod amare iis; que pro me in bona caufa di- debuiflent, in argumentum odii ver- cere potuiffem. Vel abítinui etiam i« tebant malignitate fua. a bonis dicendis, ne forte inter illa 30!0- 22. Ne difcefferis.) Mebr, ze elonges ; x incaute aliquid excideret , quod file- ne longius abeas. re melius eílet. Vel, abftinui ab udt ebr. Fc-*/?l;nzt. omnibus rebus lztis. 23. datezde,) H hi. ) Deus. falutis mee. ) Qui me fervare Dolor smens removatus eff. ) i Auctus foles , & in quo falutis mez fpem e d- omnem conflitui. eft dolor , cum mihi vim facerem, & nature impetus comprimerem , itus $ Idihus. ) Id eft, datus Idi- ne in verba erumperem , quibus 1 « J thun decantandus , vel ad mo- non expoftularem , faltem caufam ,m0* at dos muficos concinnandus ; ezat enim meam def;nderem. h L:j 9 - LIBRI PSALMORUM 4. Concaluit cor meum intra me: & in medi - tatione mea ex- ardefcet ignis. fü . Locütus fum in lingua mea : Notum fac mihi, Domine, finem meum, fip Et numerum dierum meorum quis eft: ut fciam, quid de- fit miht. an 6. Ecce menfurabiles pofuifti dies meos: & fubftantia mea tamquam nihilum ante te.. £ m Veruintamen univería vanitas, omnis homo vivens. . lf "- Verumtamen in imagine pertranfit homo : fed & fruítra am conturbatur. Thefaurizat, & ignorat, qui congregabit ea. 8. Et tanti 4- Gencalmit cor rmmm infra mt.) breves admodum , & quafi palmi figi JEítuavit, ferbuit fanguis circa cor tculi unius longitudinem non excedentes. ex naturali irg affectu. Idem fignificat Latina noftra inter- genu: [ 23 In meditatione mea. Cum 1mente pretatio ; quod enim breve eft, fa- vità reputarem , quam indignis modis ef- cile etiam eít menfurabile. me'l em acceptus, màleque vexatus. Sulfiantia mea) Hypoftafis , mes freqx vite fubfiftentia, & vigor , & fir- » amb Exardeféet. ignis) Hloc ctiam paffus imnitas. fïde, eft Jeremias, qui ita fcribit c. zo. 9. titàt Er dixi: nom recordabor ejas, neque do- Ante te.). Jadicio tuo re&o, & ve- quar uttra sm nomine ilius , 6 failus eff ro; nam homines aliquorum , qui NT enefcunt apud illos, longam vitam euf. sm corde mto quafí zgnis exafluans, clan- fmquc im ooffüus meit, defeci fere fuiffe putant. Poftulaverat a DEO, hxj mon füfiinens. : ut fibi, quantum vitz fupereffet, in- il $-Locurus fum.)Osfolvi ad orationem. dicaretur. Hoc jam Spiritu S. docen- te profequitur, & vitam admodum parar Imn lizmgua a. ) Idem eft phrafi €, Hebrza , ac de lingua mea. brevem, hoc eft, palinarem, immo etiam breviorem , & propemoduimn probi Finem miums,) . Diem exitus mei, fi- nihil effe! ftatuit. Recte de. ho- Clefia] nem malorum meorum. ^ , minis vita pronunciavit D. Jacobus g Qui defz mibj.) Quantum adhuc C. 4. I 5. cum ait: Que eff vita vefira? vite fuperfit, quafi dicat : Adhuc Vapor ad modicum parens , 6$ deinde Vitriy, ne multum Domine eltfe debeo in 8 dy, exterminabitur : & Cic. pro Marcello: vivis, & tam multis zrumnis fub- Quid eff enim boc ip[um. diu, s quo qï m 4j jacere ? cur non potius folvor vin- aliqzod extremum 2 quny, culis mortalitatis hujus , & in pace requiefco cum patribus meis ? Ín Verumtamen.) Particula zA£v ütun- b E tur LXX. pro vero , fane, certe. Vg Y Grzco eft: r/vsspo tyu. . Eftautem Univerfa 'vanitas.) Mlera vanitas, i ótpeiy pofteriorem effe, ferius veni- univerfitas vanitatis. Quidquid enim iptm r re , quafi dicat: cur adeo tarde vo- in homine eft, totum fragile, & mo- Thine cor ad quietem morti$ , & ferius mentaneum cft. Soed 7. Inp imagine pertra mala mea ? venio , quam veniant zrumnge, & zfit bomo.) /Quæ. SW. cunque bona videntur in hac vita, Qu 6. Menfurabik:.) Hebr. Palmare:, Tüety j non funt vera, & folida bona? fed *on(tit PSAPMUS XXXVIIE EE X $. Et nunc, quie eft expeCiatio mea? nonne Dominus? & fubftantia mea apud te eft. line, 9. Ab omnibus ini quitatibus meis erue me : opprobrium in- |de- fipienti dedifti me. i10. Obmutui, & non aperui os meum, quoniam tu fecifti: amove a me plagas tuás. fea 11. À foititudine manus tu:e ego defeci in increpationibus: propter iniquitatem corripuifti hominem. 12. Et tabefcere fecifti ficut araneam animam ejus: verunm- itra tamen vane conturbatur omnis homo. 'MB 13. Ex- | E ——Ó— tantum apparentia, que more pre- 9. Oþprobrinm infrpienti.) Hxc enun- ftigiarum falfis imaginibus illudunt ciatio in texta. Hebreo ponitur per palm.i oculis, & fen(ibus noftris. Per hoc modum deprecantis : INe pomnas, ne entes, utt. vita. genus bonorum pertranfimus in hac des me in opprobrium infipientisi, WVel certe hec Porro phrafis hec I»p /magine hoc eít peccatoxis. * h- pertranfit , fimilis eft locutionibus verficuli pars nectenda eft cum fe- frequentibus in facris Scripturis , quentibus , hoc fenfu. 'Tu quidem má C f ambulare in luce , in' tenebris , in Opprobrium infipienti dedifti me, ego fide, in timore , in dilectione, in ve- autem obmutui , & non aperui os ritate, &c. meum. Significat autem fe , pro- &Ve' , qii Sed && fruflr& conturbatur. ) - Sine pterea quod diceret vana effe, & con- n eaufa, & plus jufto turbatur home temnenda hujus vitz bona, yitim folo DEO fpem locandam, derideri DEO, anxius, «&. folicitus eft pro rebus folitum ab infipientibus, qui animali TEU hifce vanis, & falfis, dum pro illis locete parandis, tuendisve laborat. fpiritu ducuntur, necad ea, quz funt DEL, fefe attollunt. mdum Cu; congregabit ea. ) Juftone , & m probo; an injufto, & improbo ;. Ec- lo. Jueoniam tn fecifii.) Quoniam )odum voluntate tua calamitatibus vexor. clefiaft. c. 2. 18. Deteffarus , inquit, babs- Quia srumnz , & plage mihi non & h0' m omnem imdnfiviam meam. . ycobUs eurus bertdem pofó me, quez sgnero, contingunt abfque confilio , & vo- luntate tua. wfim ? utrum fapiens , am flultus futurus ji't—, dt*iïï ," Q deminabitur in laboribus mtis, qui- i. dooove z me plagastuas.) Ubi pece &us defudavi , E$ . folicitus fu. 4 eft cata me: deleveris, fpero, l) [9) üuo quidquam tap vanum lo, ut etiam plagas, quibus vexor, p g. Ez »unc. ) Cum tanta. fic bre- quz pena funt peccatorum , amo- utune witas witz. veas a me, Vel fenfus eft: Liben- In uO ter admitto , & tacitus audio contu- 52 Qua eff expellatio meaQ ) iitas , fpem meam collocabo, nifi in te Ü O. melias , & opprobria infipientium, qui 1 enirtt mine, a quo vera, & folida bona mihi proterve illudunt. Plagas ve- expecto ? ro tuaS, quas tu iratus infligis, re- & mo formido, eas deprecor , & te mihi Subflaptia mta. ) Subftantia, firmi- tas , & folida fpes mea. Vel divitias placatum. effe-maxime defidero. | Qu Tneas n te 12. 4 fortitudine manus t9z.) Ti C yitày conftituo. quærendvo, & affequendo ij ( meo plagas mas j Ício enim prava- LIBRI PSALMQRUM 24 13. Exaudi orationem meam , Domine , & deprecationem meam;: auribus percipe lacrymas meas. j . Ne fileas: quoniam advena ego fum apud te, & peregrinus, &peï ficut omnes patres mei. 14. Remitte mihi, ut refrige Iery priufquam abeam , &am- e plius non ero. À fher 1. In finem , Pfalmus ipfi David. XXXIX. r pe&ans—expe&ävi Dominum, & intendit mihi. fecil 9. EX 3. Et exaudivit preces meas : & eduxit me de lacu mi- feri;, & de luto fzecis: s meos: & direxit creffus meos. ' Et ftatuit fuger petram pede 4 Et gea q, 177 iiduni 'effe brachium tuum , & graves i ä,- Lacrymas mtai. ) Oratieäem ; admodum. ictus infligere , quod in quam fundo cum lacrymis. ?00, Ne fileas.) Mide dicta Pf. 27. n. I. cd increpationibus tuis fum expertus.. De In i:ecreþdtianibm.) Guando arguis, Quoniam advena ego fum. ) klofpes increpas me propter peccata, & ma- propediem difceffurus ad mortem , dido, lis me vexari permittis, ut emendem peregrinus in terra habito, expettans, 8uj Di inores meos, & in virtute proficiam. ut patres mei, habitationem cole- datoi Preprer imiquitatem corriputfit boget- ftem. Diftum etiam Platonis in zem; €$c.) Generatim de hominibus Axiocho. zegezoduuía, vi6 eeiv o Qíos, [ btnef pronunciat David , DEum propter Peregrinatio quædfzm ejf bac pita f40n ebran peccata graves morbos hominibus Wf/lpud £e.) Coram te. UT Zentur. znmitterej quibfls eorum corpora ve- fhén 14, Remitte mibi.) Kemiffe, & Ie- bemlr Tabefcere j feefts dient araneam. ) niter mecum age. Abftine aliquan- Morbos immittis , quibus ad eam tulum manus a flagellando. Da u redigintur gracilitatem , quam cerni- U refrigerer.), Ut vires reciptam. tionti mus in araneis, [n Hebr. eft: Lz4ze- Da quietem, & otium, ut in pietate Jeere fecifrs, ur timeam defiderium ejus : convalefcam , priufquam excedam ex vultu hac vita. ^ mi.S, [ quem fenfum etiam habere poteft vul- ata noftra editio , quafi diceretur ; Abeam.) Ex hac mortalitate. x un h ominum defideria , & machinatio- Tin, mnes tabefcere, diffolvi fecifti, ut ta- Aplius mon era.)k In vivis. burt [ beícunt aranez, aut tinez cum ope- P f.À xibus earum. Sicut enim aranea cap- « E peäï;zm' expettavi. Habe£ Bäc &l repetitio emphaftm, uafi di- Ày tandis mufcis texit telam, qu& facile cat : Vehementi defiderio, ' foliei- laceratur, & tinea fibi in ligno ca- Un tg vernulam excivat, ex qua facile ex- te preftolatus fum Dominum. lm , Er. intendit sibi ) INec mea fpefru- Deceff cutitur ; ia hominum vota, defide- ftratus fum. In Hebr. eft, 6 4ecc- zii, conatus, & opera in irritum ca- iE dunt, te refiftente, & folvuntur in zavit 4d mt, divertit ad me, accef- tem fu nihilum, Prety ferret. fit ad me, ut mihi adeffet, & opem - Vage conttrbarur. )4 Hoc explica- eld tun eft n 7.. emis quæ Y d. De laen miferie. ) De exu PSALMUS-XXXIX. 95 aem a. Et immifitin osmeum canticum novum, carmen Deo noftro. Videbunt multi, & timebunt: & fperabunt in Domino. Inus, $. Beatus vir, cujus eft nomen Dominifípes ejus: & non re- fpexit in vanitates, & infanias falfas. at 6. Multa fecifti tuj Domine Deus meus , mirabilia tua : & eogitationibus tuis non eft, qui fimilis fit tibi. Annüntiavi, & locutus fum : multiplicati funt fuper nu- € merum. Hebr. 7. * Sacrificium fecifti mihi. - ,& oþlationem nQIui&i: aures autem per- XO. 4* 1 mi- So, HO*' nCos -'giericulis, & calamitatibus. In Hebr. . 6G ogitqtioniäm.) Adinventio-— EE elt, &6 afcesdere me fecit e — eiflerna —nibus. onem, fonitus : fcilicet e cifterna , aut pu- dhonuntiavi, $. ) 'Clarimme hunc teo, in quem aque cum ftrepitu de- cidunt. verficulum extulit Symmachus, qui .l ita vertit: $; velim «mnmunttare , 6 De luto facis.) Luto faculento, for- eloqué ( opera fcilicet tua , cogitatio- olpes dido , fctido. rtem , nes, & adinventiones tuas ) p/sra edans, Supra petram.) Inloco edito, & tuto. funty quam wt enarraré poftzt.) lidem a Direxitgrcjie: mc'o:.) Nearecta man- fenfus interpretationis nofire latinz. datorum, & virtutis via aberrarem. ps i Maultislicati [xm:.) — Cogitationes Gantécums movum.) Novam fuis y;k itfs beneficiis dedit materiam illum ce- multiplicatz funt, fed nofter Inter- j4 tf« lebrandt. pres dixit, ma/tzplicati , refpiciens ad Carmen Deo noffro.^) Novum argiu- vocem Graecam 9iXAoyimUci , togi/a- rfmentum carminis canendi ^ Deus fqa; Hozt; , Qqu& eft mafculini generis. ,&le benignitate f ucceffit. Simile quid habemus Sap. 1.7. Sp;- 8 Bbo jiquat . Deo nofívo.) & vitus Doguni replevit orbem terrarum, Videbunt.) Mel hanc meam libera- && hoc , quod coztinet omnia, fcientiam tionem, vel reliziofum hunc meum babet vacrs. Ubi illud, £« & illud, tcipilm- peta vultum , quo Deum celebro Pfal- qued comtizet , rekeruntur ad vocem jam eí mis, & Canticis. Vel certe lacum, Grecam neutrius generis W!*guluæ ex quo eductus fum. fpiritus , & genus neutrum retentum t Timtbsnt.) Reverebuntür, & time- eft etiam in textu latino, cum ta- bunt Dominum. men vox fp;ritws Óit generis mafcu- $« Nomen Damiizi.)r Idem e /f/"c, ac fi lini. dictum fuiffet, Dominus. 9. Sacriffcium , o ) Msc verba D. bt hat . Non. refpexit, 6c. ) Aliunde auxili- Paulus ad Hebr. ro. n. 5 de Chrifto ul d- 1 (QTIC*" um non quzfivit, quam a Domino; Domino intelligit. Senfus eft, no- nam alibi folidum folatium, & in luifti placari facrificio pecorum , ne- : neceflitatibus noftris opem nancifci que oblatione panum, vel thuris, fcfri non poffumus, quam in DEO: ce- fed victima inbniti pretii, ideo- 4 detli- tera funt vana , & inania : nec id que mortale corpus aífumere me vo- acce* przeftant , quod pollicentur. Aliqui luifti , ut per obedientiam ufque ad & 0?613 de idolis locum hunc intelligunt , mortem expiarem primi hominis in- obedientiatn. guæ vana funt, & fallacia numina. excrïmb LIBRI PSALMORUM $6 $. Holocauftum & pro peccato non poftulafti : tunc dixi; Ine Ecce ventio. .9. In capite libri fcriptum eft de me, ut facerem 'volunta«- tua tem tuam ; Deus meus, volui, & legem tuam in medio cor- dis mei. €0f IO. An; [ Et obla:ionehm. ) Differunt facrifi- Holcasfeem. ) Sacrificium pro Te: cium , & oblatio ; nam facrificium expiando peccato, de quo vide Lev. uod Hebraice eft ry3r ze£ac. figni- 4. n. 2. & Riberam. ibid. c. 6. Ttet j cat hoftiam cruentam , ejusmodi g. Tunc dixi: ecce venio.) Cum Deus funt tauri, vituli, agni. Oblatio au- decrevit nolle admittere facrificia ve- W v tem Hebr. 4nip wzzcbab eftfimi- teris teftamenti ad expiandum genus M le, panis, vini, olei , & fimnilium, umanum , tunc dixit filius- Dei : der quz funt incruenta, Ecce venio ego , ut per facrificium: Noluif£;.) N oluit quidem olim Deus corporis, & fanguiais mei reconci- faciificia, oblationes, & holocaufta, liatio impleatur. i & victimas pro peccato, &c. fed vo- Àp capite — librt -[Z'riþtum ef de me.) Lo luit ad fignificandam , non ad faci- In Hebr. eft, z2 volemize &órs. feri- endam expiationemm ; nam ut docet Ealfj ptum cff de me. ltaque illud, zz ca- i lt D. Paulus ad Hebr. 10. 4-. Pzpo/frbile erat fangmine bircorum , & vitulorum pite, idem eft ac, z2 /7maa , & figni- m ficat fummam totius Scripturz Chri- l; euferri peccata. "ures auten perf??ct;/f'i auhi.) S. Pau- ftum eífe , quia ut dixit Dominus lauj Luc. ult. 44. Operzer Zzapteri , qua feri- Yitat lus loco citato ex verfione LXX, Interpretum legit, Corpus amrems apta- pta [unt. 4m lege Moyffs , 69 Propheris, $ gdi Pfaimis de me. Et Joann. $. dicebat I $ ozubt. Sed hzc diverfa non funt idem Chriftus . - Seratamini Seriptu- uoad rem, fed tantum quoad figni- iq ras ... Quia ille funt, que reflimonium l. $ candi modum, nam locutio, quam hic habemus in Pfalmo, figurata ett, perhibenz de me. * Aquila, & Sym- timo: machus verterunt , & A AT, Á bänti quam vero habet D. Paulus , eft pro- Qui enim dicit: 4£mres pezfecz- volumine,utin Hebr.effe diximus, Fu- $4 pria. it autem Hebrzorum mos, ut contra- etiam ; mibi, e€x parte ignificat totum, id eft corpus, quod illi perfecit Do- &us (fuos fcriberent in meinbrana circa quo u cylindrum volubili, justa quam cons Dy minus, & quafi indumentum appo- fuit & aptavit. Et non fine caufa füetudinem ficificari videtur contra- füntia &um veluti perf-riptuin efle inter fe, 4 q er aures potius, Quam per aliud j membrum fignificatur hoc loco to- & Deum, ut ipfe quidem Deo fer- Tillts i tum corpus, quia aures funt inflru- viat, Deus autem ipfum tueatur, menta , per qu& accipiuntur pr&- g. U facerem voluntatem tuam.) Id titim CCP ta fuperiorom ; q-ibus debetur eft, Scripture omnes teftantur, ine ad 'POHG obe dientia juxta illad. Pfal. 17. 45- hoc venturum fuiffe in mundum ; drifti Ex ut facerem voluntatem tuam. 13) im auditu auri chedrivit mubi. Hebr. verti. poteft , 4fzres perfodifis Deus meus volzi.) Converfus ad pa- Ia m trem hec dicit Chriftus, & fenfus eft, mihi; nim $92 proprie pertodere D. po libentiífime acceptavi decretum tuum. cwi)(ïïiq fignificat, interdum & perficere. Sen- fus autem erit, me tibi perpetuo ju- Ls meádso cordis mei.) Supple pofui, ; Sfï'ïþt re man.ipatum ténes. kjft allufio ad feu ftatui; nihil enim majori affectu de- Inoj um fideravi, quam implere legeintuam. lij morem cujus mentio Deut 15. $- PSALMUS XXXIX. 927 ii; 1o. Ànnuntiavi juftitiam tuam in ecclefia magna, ecce labia mea non prohibebo : Domine, tu fcifti. nta-» 1r. Juftitiam tuam .non abfcondi in corde meo, veritatem MUG tuam, & falutare tuum dixi. . Non abfcondi mifericor 4 €oncilio multo. diam tuam, & Veritatem tuam à v 12. Tu autem,. Domine, ne longe facias miferationes tuas a : PIO Le. me: mifericordia tua, & veritas tua femper fufceperunt me. 13. Quoniam circumdederunt me mala, quorum non eft nu- mierus?* com as prehenderunt me iniquitates meze, & non potui, 4 Ve- ut viderem. ;enus pa: Multiplicatae funt fuper capillos capitis mei : & cor meum x dereliquit me. cium. lii« 14. Complaceat tibi; Domine, ut eruas me, * Domine, a d Infra 9. 2» adjuvandum me refpice. 15.* Con- lO. JnEHhIimvi Infüstiam fuasm im eme.) cordia tua, & promifforuni tuorum '1 fm'- Eccleffa magna.) dagne multitudi- fidelitas, & veritas. in h- ni legem tuam, & Evangelii do&ri- 13. Ononiam, Efc.) Reddit ratio- nam przdicavi. figni- nem, cur dixerit, xe Jo»ge facias mife- ! Chf l Labia meas zom probi&ebo.) À. tuis VYAÍ:0U0$ IUAS u "eC. ainus laudibus , & ab annuntiatione ve- Circitindedersunt me mal'd.) Magnum ritatis , & 71 cri- elicz. falutaris do&rinæ Evan- enim agmen dolorum circumftecit: itii ü, f me tempore paflionis. (icebat T& fuffi.) Noffi, ut wextit D. Hieronymus. — Duquitates mes.) Iniquitates homi- qijte num, quas meas feci. Iniquitates noninm 1I. Noz abfcond; m corde meo.) Nl tmnore eorum , qui mihi. adverfa- enim omnium unus ille portavit. r Sym- lfa. 53. 11. . iT j bantur,vel muneris mei negligentia. Nonm poftai, uf viderem. ) Noväiat Salutare tuum.) Salutem tuam , vel US, Fll' etiam falvatorem tuum , id eft me, Chritus numerum , gravitatemque contrae peccatorum humani generis, fed lo- p ctmcà quo uteris ad homines falvandos. uitur humano more, & folum figni- Dixi) Palam, & fine timore ang m C0f nuüntliavi. 4 care voluit peccata, que expianda cofiti? fufcepit, effe innumerabilia. 5imi- 4 concilro multe.) Mier. iz Ecclefa ]te o enulta , fic vocat populum Judzorum, le eft, quod dicitar Marcei 6. s. Et ( kt- «ui przdicavit Chriftas. . Vel etiam mom poterat ibé virturem ullam. facere s tfv poterat enim , fi voluifiet, fed dici- totom Orbem inteligit ; per quem ) Apoftoli Chrifti nuntii , & legati tur non potuiffe, ut fignificaretur in» | me 3d Chiiftianam legem circumtulerunt. credulitas illius populi, ob quam n9-. i2. lebat eo loco patrare miracula. pum; Ne lomge facias maerationes 1445 4 me.) — Non multum differen- Cor meum dereliquiz se. ) ldeo ïn Ls aj* do. poft paflionem refurrectionem me defecit, & contabuit virtus, vi- nfus' 6 Corporis mei. gorque cordis, immo etiam ipfa vi« Semper [ufceperunt me.) Guemad- ta me dereliquic. ; polb modum femper mihi adfuit miferi- 14. Cvplatear.) Placeat. t ] ydt Blbll c"m CW?A Menocþc T- IVO lwam LIBRI PSALMORUM. 98 * Sup. 15. * Confundantur, & revereantur fimul, qui quserünt ani- eun 34. 4. mam meam , ut auferant eam. Convertantur retrorfum,& revereantur,qui volunt mihi mala. 16. Ferant confeflim confufionem fuam, qui dicunt mihi: Vl Euge, euge. 17. Exultent, & lzetentur fuper te omnes quærentes' te, & qui dicant femper: MagnificeturDominus;qui diligunt falutare tuum. 18. Ego autem mend : icus fum, & pauper : Dominus fglici- pen tus eíft mei. Adjutor meus, & prote&or meus tu es: Deus meus, ne Qu tardaveris. 1. In finem, Pfalmus ipfi David, XL, dea ?. ) Eatus (1-), qui intelligit fuper egenum , & pauperem ; ]H"OH in die mala liberabit eum Dominus, ioro l 3-) D»VO" hi (1.) Beatus. zm ed;t. Sixt. legitur : Deatus vir. Eruas me.) À tantis malis per ce- memorationem ftatus fui tempor* Mirt lerem refurrectionem. paffionis. l Mezdicus j;szf pazz/;er.) E Refjice.) Gr&ce *wpoctye» atteude, genus, e Hebr. Feffizz. & deltitutus humano auxilio. ha 1$. Revereastur.)) Pudore affician- Domizus [olicitus ef? mei. ) MHebr. £ur in fuis confiliis. Dominus cogitat pro wme. tet Simul.) Ommnes. Ne fardaverá. ) | Eripere me ab Ut auferant.) Wxipiant, perdant. omnibus malis per celerem reiurre- tar Confufi Comvertantur retror[ua. ) fjign em. f y! £ecedant, Videter etiam hic P[aiznmis, ut prace- u Qui voluat mibi mala^) Qui me ode- dezs , «d Chriffi paffouem pertzmere , runt; & perfequuntur. quod patet ex r/l vwerbi ver[icu Yo. ER 16. Ferant corfeflim confufanew Qui edebat panes meos, magnificavit & fuam. ) Id eft non in longum tem- 244 U€rY- tüm fuper me fupplantationem. pus differatur eorum confufto. B citavit Domuinus Jo. 13. 18. 6 ad mor Euge, euge.) In Hebr. e(t mwr3 each, lteram de Juda intellexit. — Ms putant, lite quz eít interjectio infultantis, & de- Q ridentis. S. Hieron. vertit: q«u d;- Davidem egrotum de fe zpfo, juxta lite- ralez [en[um , "verba factre , 6$ de m« lits cunt mih:; Vab , vab, quam vocem micorüm [morism mgz!igm'tzzte, qui Idlunt Ante] fuiffe Judeorum. deridentium | Chri- m fium in cruce pendentem, habemus extindum cupiebant. Uterque feolf PT verus effle poteff , licez. princepalzter in- t Te ex Evangelio Matth. 27, 4o. & Mar- tentus fit de Chriffo, quem fznüas Qu | &l 14. 29. AT7. Super £e. ) In te. Vares ([ub «grorantis allegaria nobis ex- pae bibere potuit.. N ere enim languores no- li Omnes querentes te. ) Fideles fe&a- ftros ipfe tulit, & dolores noftros ln fores tui. Salutere fuum. Saïutem a fte pro- ipfe poxtavit. I/z. $3. 4- Ae(tam. V&l Chriftum Salvatorem. Hj intelligee [uper ege us C b IY ml Ag. Egoamrem, Gc.) Kedit ad com- Q.Q perem. ) Quui attente confi- g PSALMUS XL 29 ati- 3. Dominus confervet eum, & vivificet eum, & beatum faciat eum in terra: & non tradat eum.in animam inimicorum ejus. 1ala, Wi 4. Dominus opem ferat illi fuper le&um doloris ejus : uni- E verfum Íftratum ejus verfafti in infirmitate ejus, s. Ego dixi : Domine , miferere mei; fana animam meam, & quia peccavi tibi. lt 6. Inimici mei dixerunt mala mihi lig- quando morietur , & peribit nomen ejus ? 7. Et fi ingrediebatur, ut videret fibi. , vana loquebatur, cor ; 1f ejus congregavit iniquitatem . N2 8. Egre- d&rat Chri&um-p&uperem. Vel qui ktelligamus) fan,ä me W. letudini reftitue. ; & priftine va- profpicir aegro , & homini tenuis N fortunz. Qu;a peccavi rbi.) .Et peccatum Àn die mala.) Mdverfa, calamito- eff morbus animz. Vel valetudi- P.?: fa. nem bonam mihi reftitue, licet pec- 3. Vivificez eum.) * NMitam illi diu- caverumm tibi. Sic Dan. 9. 9. Tib por" turnam largiatur. autem. Domino Deo noffro mifericordia, ln terra.) In hac vita , & poftea 18 , etiam in terra viventium ; cum ex 6 propitiatto , quia recefffesus a te., 65 nom 4udrvimus vocem. tuam , id eft, hac mortalitate exceílerit.; quanmivis recefferimus. Tebr. In Antmam,) Libidinem, volunta- 6. Dixerunt mala mibi,) Optarunt tem, poteftatem. mihi male efíe, & mala evenire. e db 4 Super lelum doloris ejus.) Si egro- Quando moriezur. ) Sunt verba ini- üre tare contigerit , & le&o affixum efle, micorum David , & Chriifti , mor- five quocunque «rumnz genere aflii- tem illi optantium, lta Pharifzi, yacc" ftum jacere. & facerdotes Judzorum difpofiti e. Unrver[um firarum ejus verfaffz, Gc.) rant erga Chriftum. jere Eft apoftrophe aj Deum. Stravifti, z Perihit nomem ejus.) Ejus memoria cavit & compofuifti 'o Domine, fítra- cum ipfo extinguetur. tum 6jus in ipfius infirmitate , & ( Ut* morbo, ut quiete dormiat, & mol- 7« Si ingrediebatur , nt "videret.) Si f d liter cibet. me vifebat velut officii caufa, vana Docet hac allegoria loquebatur, mentiebatur amicitiam fi- Deum otficia omnia, & fignificatio- mulando, cum tamen prava, & ini- lite- .aÓes humanitatis in eos conterre, qui ; jf mica confilia corde tegeret, & men- um intelligunt fuper egenum, & paupe- te veifaret. 5ic Judas tanquam fa- xem. Molle c&ain ftratum &grotan- miliaris, & amicus ingrediebatur. ad W]m ti redditur, & dolores ei initipantur, DOIre- r i qui intelligit fuper egenum , & pau- Chriftum,cum tamen quzreret o gt tunitatem , ut illum traderet. V ana perem, Chrifti dolores acerbiflimos etiam loquebatur, id eft, falfi ali- j ei fibi per confiderationem , & medita- $ f0* tionem proponendo. quid fingebat, ne animus ejus de- 03 tegcretur. $- Sana antmam aeam. ) Sana lan- Cor cjus congregarvit 2miquitalens jz'ä:) guores populi mei, quorum peccata Apud fe improbum aliquid animo | p mihi imputo, & expiando fufcipio. conflabat, quod foras egreíffus refer- :Olïü' xet ad aliog. Vel, (fi de coxporali egritudine ix?- v6o LIBRI PSALMORUM 8 Egrediebatur foras, & loquebatur in idipfum. Adverfum me íufurrabant omnes inimici met, adverfum me j -ogitabant mala mihi. 9. Verbum iniq a uum conftituerunt adverfum me: Nümquid qui dormit, non adjiciet, ut refurgat? fi A &. 10. * Etenim homo pacis meze, in quo fperavi : 'qui edebat Ti 1. 16. panes meos, magnificavit fuper me fupplantationem. :r. Tuautem, Domine, miferere mei, & refuícita me: & dic retribuam eis. * 12. In hoc cognovi, quonium voluifli me ; quoniam non gaudebit inimicus meus fuper me. E doi I3. Me autem propter innocentiam fufcepifti & confirmafti me in confpce&tu tuo in zeternum. I4. Benedi&tus Dominus Deus Iírael, a fzeculo, & ufque 4 infzculum, fiat, fiat. In finem, A ieaneSR iII 9. De idipfim.) Simul cum pravi Magniþ';.»:;uit feper me — fupplantatio- fui confilii participibus, eadem mala zem) Mihi magnas fecit infidias, & L mihi optantibus. TÓ , p Hipfim , fraudes, me egregie fefellit, & cir- uod in Hebreo eít *rP Lebósd, & cumvenit. Joan.. 13. rg. hic textus Á 1 gnificat, zzz, jungendum cum fe- ita citatur: Lewavit fuper me calca- neum íuum , fed fententia elt eadem ; : uentibus , ut fenfus is fït,v quem nam levare calcaneum contra ali- C iximus, fcilicet, fimul con gregari, [40) in circulis , &c. quem, eft habitus alterum . fupplan- d 9. Verbum iniquum. confiituerunt. ad- tantis. 11. Refuüfeéita me. 5 IP-A mör;uis ;v bu veríum se.) Decretum iniquum fta- tuerunt contra me, ut fcilicet me ab egritudine , qua detineor. teb tollerent de medio. Retrióuam ci. ) Gratiam dignam ipforum malefa&is.. Quid paflt fint Nwnquid qui dormit, mom adjiciet , ha 8f refürgat ?) Quamvis illi tam in- Judei poft. Chrifti mortem , nemo Tüm juftum decretum fecerint, numquid ignorat ; nam & Hierofolyma a Ro- Á mihi auferent poteftatem refurgendi? manis capta eft, & everfa, & ufque ad hanc diem ignobile Judeorum fu, Vel, nonne qui in lectulo decum- u HU lC bit, non convalefcet ? vulgus, omnium defpecui & con- 10. Etenigbhomopacis mea ,6c. ) Qua- tumelig patet. " bus fty 12. Quoniam wvoluifft psc. ) Dl fi dicat: Res fane indigna , & dura, ho- ininem amicum meum ita fe mecum fti, benevolentia profecutus es. Iupt gefliffe. "Dlalis Judas, ui lectus fue- Super me.) D6 mea calamit &i Ü de mea morte. 3te,, vel zat in collegium Apoftolorum, & Heb quem Chriftus amicum appellavit. 13. Swfcepifi. ) Suftentafti, tuta- b In» quo [perawi.) Cui fidebam, & tus es. -c&ui pecunias credidi tanquam fideli, Ceuftrmnafii me.) "Stabililti me, in. mq tuto collocafti. N$ ( & amico . difpenfatori. Edeóar pases meos. ) Mlegm etiam lLa eonedw meo)) ln 'colo, vel fim- menfe particeps, myftcriorum etiam pliciter, coram te, st d €orporis , & fanguinis mei. 14. Fitzt,- .äat,) In Hebt. 4/men s n PSA LMU.S"XLL £et Pfalmus in finem, tné r. Intelle&us filiis Core. XLI. 2. ( YUemadmodum defiderat cervus ad fontes aquarum : it& W . defiderat anima mea ad te, Deus.. 3. Sitivitanima meaad Deum fortem, (1)vivum: quando ve- obat niam, & apparebo ante faciem Dei ? i& 4. Fuerunt mihi lacrymze meze panes die, ac noCte; dum dicitur mihi quotidie: Ubi eft Deus tuus? s. Haec recordatus fuüum , & effu di in me animam meam; f0f quoniam tranfibo in loc n um tabernaculi admirabilis, ufque ad domum Dei. " ] a In voce exultationis, & con feffionis: fonus epulantis. N 3 . Qua- (que (1) fortem. It ed st Sour. legztur : fontem. x em, amez.) lta fit, ita fiat, ut ícilicet 4. Puerunt m ibs !.äcryma, mea panes.) omnes benedicant Domino a fzculo, Quotidie plorabam, hic meus erat Lt quotidianus cibus. Sic infra Pfal. s & &, ufque in fzculum, id eft fempgr. 79. 6. Cibabis me pane lacrymarum. 1. JTNrell.Eus. ) : Cf* Z Explicatum eft hoc Ubi eff Deus tuus? ) Deus tuus cuz oxtus in titulo Pf. 5r. & te tantis malis non eximit? Videtur ul F;lis Core.) Datus filiis Core de- Deus tuus nullius eífe virtutis , ac j cantandus , vel ad modos inuficos poteftatis, cuin tibi indigenti open: li concinnandus; erant enim filii Core non ferat. : Vel, quenam eft tua re- Cantores , quorura fpiritus hoc ha- ligio? quem Deum colis? verfaris. Pl;m- buiffe peculiare notant Hebrei, & enim in montibus, & defertis, nec ,vd D. Hieron. in Pf. g4. & 85. ut latis ullüm religiofum cultum — videris rebus canendis exercerentur. ufurpare. » p ;nam Defiderat.) . Miugit, vel rugit; $. Hec recordatus. fum. ) Nimirum i fint nam vox llebraea exprobrationes, de quibus proxime jero rum eft propria. aW berag CC:*VJO- verficalo dixit. | Ro 4ld fontes aquarim.) d quas cur- Effud; in me animam meam.) La- jque fu, & zílu fatigatus anhelat. Ali xavi dolori habenas , dum cogito, um fiticulofum effe dicunt, eo quod quanto olim folerem gaudio ad Ta- ferpentes edat. JElian. de animali- Con bernaculum accedere, quod nunc nom bus 1. 2. c. 9. & alii. poffum, Porro fub allegoria "l'aber- Jcri« 3. Forrem.) Non fontem , ut cor- naculi, ad coleftem Jerufalem fufpi- rupte prius legebatur in Bibliis. Ita rat Sanctus David. , vel enim lcgendum effe patet ex textu B soniam tran[ibo.") Quandonam tr anf- Hebr. in quo eft 5y e/, que vox ibo, id eft, wewam , ut vertit D. Hieron. Aliqui ex Hebrzo vertunt, tuta Deum fortem fignificat, & ex Greco, in quo'habemus ia* v)ov fienificatio- Eo quod tran[ibam i2 uumer9 , cetu, [ multitudine , incedebam. cum . eis ufque nis ejusdcm. ad domum . Dez. Senfusque eft: Ideo 44;;;4;*0:60 «xte fdc'icm Dei?) Ante fim arcam, ante Tabernaculum. Chald. doleo, quia fum memor illius term- poris, cum folemnitati intereram, H5 Ina? Suando rediciam. fplendoreg divinita- n In locum tabernaculi.) Ad ipfum ta- 162 LIBRI PXSALMORUM [ 6 Quare triftis es, anima mea, & quare conturbas me? fhet 7. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi ; falutare vultus mei & Deus meus. afti Ad me ipfum anima mea conturbata eft: propterea memor ero tui de terra Jordanis, & Hermoniim a monte modico. 8. Abyffus abyffum invocat, in voce catarattarum tuarum. tti) Omnia excelía tua, & fluétus tui fuper me tranfierunt. qu 9. In die mandavit Dominus mife ?*icordiam fuam, & no&Gte N €anticum ejus. M Us 1 Ir) Apuä bernaculum. - Aliqui intelligunt Je- tra Jordanem, & de monte Hermo- nio, &c. ad quem aliquando accedo, rufalem, five alium locum, in quo tempore Davidis arcà fervabatur in licet ulterius verfus locum , ubi eft tabernaculo. tabernaculum , progredi non audeam ï Admiralili.) Miri axtificii , & cir- metu Saulis. à ca quod mira opera a Deo illic in- Modico.) In Hebr. eft, '717*3;73. miz- Qu habitante patrata funt; Superns Je- bar, quam vocem putant Hebrazi ef- rufalem '"Labernaculum vere mirabile fe nomen proprium montis. Sed für eft; ad quod przcipue anhelaffe Da- LXX. & vulgatus pro nomine ap- videm credendum eft. pellativo acceperunt. i Sonus epulantis. ) Yd eft, ubi eft fo- $« "byffus aby[[um. imvocat-) Nertere nus epulantis. Ín qua Dei domo cum poffis s Abyffus ad abyffum clamat ; qui I«ta voce , laudumque Dei celebra- id eft, calumitas calamitatem attra- ol tione populus feftum agit, perfonat, hit, ut emergere non liceat. Alia aliam evocat, te de eclo eas emit- tem plaudit, & poft facrificia ex oblatis diy victimis epulatur. tente, & quafi vocante. Sumptam die 6. 9uare rriflis es, 6c:) Quod fci- puto metaphoram ex magnis imbri- licet feftüm cum aliis fidelibus in bus, qui aliquando effunduntur, coe- éle lm atriis Domini agitare hoc tempore lo interim per tonitra refonante ; non liceat. nam magna vis aquz e coclo depluit; Cozrzurbas ;e. Marore aflligis. per torrentes protunda decurrit, & Juoj Teg Adbuc. ) Nam reflituar poftli- '. ex intervallo fepius novis fupervee Qm gjninio. nientibus nubibüs erumpit, ita ut Cozfzrelor il lum laudabo cum nubes nubem,; & inundatio inunda- lber €xteris reductus ab exilio. tionem videatur advocare; idque re- ETUT H SA:'Autzzre.) PI'O, fAluzari ; id eft fal- petito fono- catara(tarum , id efl, tonitrui fragore. Vocatur autem m vatore, qui eft falvator, & falus mea. tonitru Vox catarattarnm poctico fche- I'S Vaultus mei ) Ad quem ego vultum mate, quafi ftrepitus ille ex fubdi- Qu& | £onverto , ab illo auxilium petens. tis coali catzractis ad laxandum plu- Qt viis aditum oriretur. 7. 4ld me zpfum-) In' me ipfo. Apgd me ipfufn. Omn;a excelfa taAu.) Pluvi'a:, imbreQ, Memer ero.) Recordabor mira- procellz , fulmina. j Super me tranfrerunt.) WMenerunt bilium , & beneficiornn. tuorum , ; l);l que ad Jordanem , & ad montem fuper me. Wt liermon populo tuo preftitifti.- 9. lz die manudavit , &c-) Manda- le Q De £erra Jordané.) De xcgiq:xe u?- bit, hoc eft, priacipict Douminus ; N PSAÀ Lþ MUS 'XLL*'&'XLII. 105 iyo. Apud me oratio Deo vitae meæg dicam Deo: Sufceptor tate fTmeus es, Ouare ob litus es mei? & quare contrifïatu:s incedo, dum Tn0t affligit me inimicus ? 1t. Dum confringuntur ofía mea, ,expjrobraverunt mibi, qui tribulant me inimicl mei, [i] 12. Dum dicunt mihi per fingulos dies: Ubi eft Deus tuus? ote quare triftis es, anima mea? & quare conturbas me? Sperain Deo, quoniam adhuc confitebor illi5 -falutare vul- tusmei, & Deus meus. ;Bïld Tinge - Pfalmus David in finem, XLII. ctdo, r. [Udica me, Deus, & difcerne caufam meam de gente non i d deam .B fantta, ab homine iniquo, & dolofo erue me. 2. Quia tu es Deus fortitudo mea: quare me repulifi ? & fit- uare triftis incedo, dum affligit me inimicus ? . gi d- 3. Emitte lucem tuam , & veritatem tuam : ipfa me deduxe- 9d runt, & adduxerunt in montem íanttum tuum, & n taber- T nacula tua. X enre 4.-'Et: ia quippe mifericors , ut aliquid. con- lo liberari ab hoc exilio , & ab ho- attrde folationis mihi concedatur, hoc au- rum circumciforum , & infidelium Alia confuetudine , cum quibus verfari tem erit mihi argumentum cantici, & emite divine laudis die ac no&e, Vel, neceffe habeo. Vel, quod verius gpum die me mifericordià atficiet, & no- puto , generatim gentem non fanctam mbrie &e eum canam , gratiasque ob il- appellat homines iniquos crudeles, & fine mifericordia , ut fatis. indi- , 0 lum agam. Vinte s Apud me,t$c.) ln finu meo eft cant voces Hebraice "Ponp N9 /? cafíd. jugis oratio ad Denm auctorem vite Ab bomine iniquo 69 dolefo.) Aquo-» ?phlitg ts mez, cui cum fide, & fiducia di- vis homine iniquo, & dolofo, vel cer- qyta cam, fufceptor meus es, id eft, tu te ab aliquo certo homine iniquo, 5 w labentem me fufcipies , & lapfum dolofo, a quo vexabatur , cujus t& d eriges. " It men nomen non exprimit. ^ Íta mecutmu üe r Dum coxfringuntur. offa '7;2e4.) -9 Quare me repzlsfii?) dqu Dum me homines torquent,& enecant. agis , ac fi repulities. ,wtein 12. Ubi eff Deus tuti, 6c.) liac, & 3. Luscem tuam.) Gratiam , favo- fche- qu& fequuntur ufque ad finem expli- rem , & auxilium tuun. od cata funt hog eodem Pfalmo n. 4. & 6. n pïuv Veritatem £uam.) luarum promif- L. CYldica me Deus. ) Defe.nde me,; fionum fidem, & cffectum. nbrés, fufcipe patrocinium cxufz mez. Deduxerunt, & addzxeranm) D.Hie- D;fcerme. ) Difcute, dijudica, dif- ron. & Chald. Dmcensr, $9 mertroducentz yrond Cepta. ponuntur enim praterita pro futu- De geste mon [autla,) NeGendum ris, more prophetico, ad rei cert.tu- Tand qum, £rae me quafi dicat. — Poftu- dinem indicandam, TE 104 LIBRI PSALMORUM . 4. Et introibo ad altare Dei: ad Deum, qui leetificat Juvenf tutem fneam: qu $. Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus; quare t tu-» füis es, anima mea? & quare conturbas me? te - Spera in Deo, quomam adhuc confitebor illi; falutare vul- tus mei, & Deus meus. U0 1. In finem, Filiis Core ad intellectum. XLUI. v Eus, aumbus noftris audivimus; patres noftri annuntla- D verunt nobis. (0n Opus, quod operatus esin diebus eorum, & in diebus antiquis. ^. Manus tua gentes difperdidit, & plantafti eos : afmmftx b populos, & expulifti eos; 4. Nec enim in gladio fuo pof'"ederunt *l;fnram;s & brachmm die eorum non falvavit eos: Sed odc eft idem, Inzelletius fiiris Core & F ln montem [anctum tuum.) in montein Sion , qui celeftis Sionis eft figura. Core istelletus , uüt in textu Hebxzo la tabermaeula rua. ) M el tabernacu- habemus hoc loco. 2 Deus amribus moffris. andrvimus , quo la caleftia intelligit, vel dictum eft, ut zabernacula , 31 plurali pro mäcmacu- 5c. ) lisdem pene verbis legimus $a £m in fingulari. , Gedeonem Angelo , qui ibi appa- tuhs 4 d Almre De;.) Ad locum, in ruerat refpondliïc judic. 6. 15. Ubs J quo Deus colitur per facrificia, vel fv'vz , inquit, zurabiia dus, qu& nar- Qu fub allegorm altaris divinam pre- rawverunt patres noffri, atque dixerumnt z Ü fentiam fignificat, quam electis i'uh De JEgypto eduxit.nos Dominus - nunc &l ;Deus exhibet in calo. autem: dereliquiz nos. Domimns , Eï ITA- did;t £m manus Madias. Qui letifcat jeventutem . meam. ) idet Hebr. exzirarzonem meam vel ad ver- In diebus antiquis,. 'Yempore Moy— bum,aZ Deum lazztzam exultatiomis mta, fis, & Jofue, &c. eft quamquam vocem Iebream '373 gils 3- Gezzes.) Septem illas nationes, faly exLXX .virorum auctoritate exifítimare que olim terram fanctam. incole- debemus etiam juventutem fignificare. bant, inter quas præmpm erant Cha- dàs Kxultatio ergo appellatur juventus per nanzi. Sic : 1450 mut&phomm, ficut etiam per metapho- Plastafés eos.) Patres noRms in 11- ram juventus dicitur,Flosztatis. Vel, lorum locum firmiter ftacuifti. loquitur San&us Vates de juventu- F. Populos. ) linfideles incolas tema te noflra, quz renovabitur in pa- promiftz. Yeh! tria, de qua dicitur Pfàl. 102. $* Expuliff eos.) In Hebr. eft, Mij fs tabir Regowabiunr uf 4qmlæ ]u"vmtm fa. ees - quod tam poteft fi gmfïcare He- Conftebor 1165. ) liaudabo te. SF( breos miíios efle in poffeilionem ïmsl $- Qnare trifiis e5$, Oc?) Hac repe- terre fané&te, quam Chananzos emif- ï(»n tita hmc ex Pialmo fuperiori nuin. 6. fos & expulfos, que eft fententia I . foRe fs Core.) Vide dicta ad vulgatæ noftix edmoms, & LXX. "m titailum.Pf. Virorum. /?Tc « dztelietium.) Mide ibidem, INam 4« da gladie [uo. ) Vuyibus fuis ; li PSALMJUS:'XLII lo$ V Sed dextra tua, & brach]um tuum, & 1Hum1natlo vultus tui: quoniam complacuiíli in eis. [ $. Tu es ipfe rex meus, & Deus meus : qui mandas falu- tes Jacob Vul- 6. In te inimicos noftros ventilabimus cornu, & in nomme tuo fpernemus infurgentes in nobis. . Non enim in arcu meo fperabo & glachus meus non fal— vab1t me. nite 8. Salvafti enim nos. dn affigentibus nos; & odlentes nos confudlfu. quis In Deo laudabimur tota d1e & in nomine tuo confite- N&l blmur in feeculum. D Io. Nunc autem repuhfü, & confudifti nos: & non egre- dieris Deus in virtutibus noftris. i. Avertifli nos retrorfum poft inimicos noftros: : & qui Sed oderunt nos, dlrlplebant fib]. 4771 12. De- ebrgo d quod etiam firrmü"it id quod fe- g. le arcu meo. ) ln viribus, aut armis meis. 7I j qultur Bm.c/ymm €OrZNL. $ m Salvavit eos.) Salvos fecit in peri- 9. Laudabimmur.) Gaudeblmus, olo- eulis bellorum , & victoriam tribuit. riabimur. dPPa . lh llleminetio Vultus 22.) Kavor tuus, Tota die.) Omm dxe , perpetuo, l tite quem ferenitate vultus tui indicafti. femper. erint Complaeuzfés i ci.) Benevolentiatua, lL nomzime :ino cmftmzmzh INomen &i benignitate illos fovifti, & juvifti. tuum predicabimus JH B trhe $. T es zpfe Rex meus,6c.) Ile lo. Nanse amtem repulif£i;€6c.) Inci- idem,qui Patres noftros ad)uvabas &c. pit admiratio, & Canueiho, quod Moy Mazndas fa!ute: jacob. ) 6 Tacoh tantis malis permittat Deus atteri VN eft "E*Hlthl cafus. Qui mandas * OPUIUIH fu um. 10005 , falvari populum Jacob. Qui màn- Repulif£éz.) Mideris projeciffe. das falvent Confudifi.) Pudetecifti nos defee incolt« Angclis , -ut ]acob rendo. t Ch?t' Sic Pf. 9o. 11 dicitur /ingclz.r fms amandavit de :e, ut cuflodiaut. te, E5c Nos2 egredzeru Deus im virtutibus zo- ffr&,) INon foles egredi, non egre- T 6. Ig ze. ) 'Tuo freti auxilio dieris cum noftris exmmtlbus Vir- VearilabDimus cormu. ) Eos armis, tutes hic ponuntur pro exercitibus, t veluti cornibus impetemus , & ag- ] ut Pf. 23. 10 Domummus-uwiruum 1]7];* tabimus Vide ibi dicta.. uijf &pernemies.) Pro nihilo reputabl— efó Rex gloria. II -vertifli nos retrerfum, Efc P r De inus , quod YOX Gmcæ &6 835vwvcycv 9 VMOL S' hgnäm f:fïmf:(:lt Q*) mmachus habet Esæäæg ; enil* Hieronvmus 'C'U'QC T58S9 "hQvTOC tVOVTIOU 4 In zoli:s. ) ln nos. Statuiffo tcnm vertit , Cozculcabimies: adver[arios me- 205 exire;os omuM advería?ii, id eftfe- Pt fívos eifti, ut qui primi eramus, jam ulti- Bibl. eum Com. Menocbh. 1. IV. j fulS 106 LIBRI PSALMaARUM rc. Dedifti nos tamquam oves efcarum: & in gentibus dif- 1)0: perfifti nos. 13. Vend idifti populum tuum fine pretio : & non fuit mul- ^ 10 titudoin commutationibus eorum. 14. Pofuifti nos opprobrium vicinis noftris, fubfannationem, Eu & derifum his, qui funt in circuitu noftro. z$. Pofuifüi nos in fimilitudinem geniübus : .co.mmotïior;:em CT Capitis in populis: :6. T'ota die verecun dia mea cöntra me eft & confufio fa- fic ciei mese cooperuit me. L £7. À voce exprobrantis, & obloquenti $: a facie inimici, & perfequentis. 38. Haec omnia venerunt fuper nos, nec obliti fumus te: & 1 ä?.nique non egimus in teftamento tuo. 19. Et Qui j?m! ;n circuitu noþro.) Vicinis inum locum teneumus , & tanquam ;X; victi, & captivi fequamur inimicos nationibus Syris, Arabibus, Phil- M noftros. Hoc eft, quod Dominus ftzis, /Egyptiis, &c. 15. de ffwulirudinem. ) Hoc eft, N populo fuo fuerat comminatus, Deut. 28. 43. duenay qui tecum . ver[artur quod dicitur Pf. 69g. 12. fa«Gw:; fwa a rerra, afcendet [uper. tey eritque fub- ii :2 parabolam.) Feciüi-, ut Genti- ga les de noftra calamitate parabolam, b dupmlor., fM AUiem dcj*enäles, &5 eris i- & feriar s. Ipfe erit m Caupht . £5 r eris five proverbium fibi faccrent, & cum 47 caudam. vellent inter loquendum exemplum yt Nos, & noftra proponere rei vaide deteftande , no- [ Diripiebant fibi, ) H ftram miferiana in medium after- diripiebant, & n icommodum füum convertebant. rent. ? 714 Ic. Dedjfüj mo:.) Feciiti nos. Comrmotiomem cmpifés. ) Vid e di&a ut: Gves efcaruz.) lanquam oves,qua Jeb. 42. n 11. Commotio capitis ; oj &ucuntur ad macellum. vel ad commiferationem pertinet, àt dn geutibus.) Inter gentes, J9er po- vel, ut hoc loce, ad izrifionem , h D pulos externos, Aílyrios, : abyio-— ludibrium. 'Vide fupra Pf. 21. n. 7. ls nios, Perfas, Medos, Grecos, Ro- 16. Verecundia sza,€c.) A[fidue L manos, &c. * : contemptus, & ionoiminia mea ante oculos meos verfatur, & vultus pu- 13. S/gze prer.) INullo, vel vilif- in fiino pretio. dore velatur ;. non audeo attollere Ion Non fuit multitudo 1 commtut at 102i- oculos pre pudore. Dït Contra me.) Ex adverfo mei. bus eorum.) Non fuit multitudo pre- €01 tii, aut pecunie, cum ii emerentur. I7. 4 vece exprobramit, 8c.) — Ori- ? 0t Italice diceremus, Nez djedero mel- tur hec confufio , & verecundia , due quia exprobratores, & oblocutores £o per comprarli. Mebreus habet : zez der. fæncr4f;;; ej z pretifk eorami, quaü di- contumeliis lacerant, & iniinice pro- ol Ccat: Hac venditione non es faéus di- fequuntur. 19. Nec obliri fgomus -te.j Ut clagel- W tior; nullum lucrum réportafti. ld. Pofuifli mos opprobrium.) kecifti lum, quo percutimur , peccatis no- Tty ftris poffit adfcribi. n0$ viles, & defpicabiles. ï — * 167 FSALMUS XLI. d o. Ft' non receffit retro cor noftrum : & declinafti femitas noítras a via tua. - x Yul- 20. Quoniam humiliafti nos in loco affli£tionis, & cooperuit nos umbra mortis. a21. Si obliti fumus nomen Dei noftri, & en, ü"- expandimus ma- nus noftras ad deum alienum: QCr] 223. Nonne Deus requiret ifta? ipfe enim nq*vit abfcondita cordis. jf * Quoniam propter te mortiücamuï tota die: aeftimati fümus Rom- ficut oves occifionis: - 80- 367 x 21. Exurge, quare obdorm T. is, Do.ymixne? exürge, & ne re- pellas in finem. T 24- Quare faciem tuam avertis, oblivifceris inopiee noftree, & tlïibllfïaïiOHiS noftra ? n O2 25. Quo- fulii n Inzque nom egimm,röc.) N-Onnvi()- Scripturis ,. illaque fignificatur ma» )huh- lavimus legem. tuam. gna obfcuritas, & remota metapho- /X9. Nom: receffit rebro ov noffrum.) ra, magna calamitates ; & magnus faceror. ?üq Non defecit a te, a. tuo. cultu, & fide.. Et declinafüi, 85c. ) Repetenda ne- 21. $2 ebli fumus momta Dei noffri.) fim Et $i Deum ,. & ilius cultum ne- 'entl gatio- ex prima parte verficuli.. J fly non paffus es, ut declinaremus a re- gleximus. &o tramite vig.tux ; qnare $. Hier. Expandimus. manus voffras. ) Qui- um KEt zo2m declingverunt habitus, & gefítus eft adorantis. Pl um vertit clariffime f0* i nojim A Wiz fua. Ad Dezsm Alienzm.). d. idola.. 22. Nenne Dens requiret z2fla ) Qua- fter 20. Quoniam,) Hxc pamicgla Quo- fa. dicat. Sane reqniret, & Ífi deli- zi4m4, ut etiam Grecum, ?7!, fre- adi wenter redundat in:facris Scripturis. querimus,. deprehendet ,. quandoqui- P dem nihil illum fugit, £t quia peccata Y s ofiet tamen itz explicari , ut red- me», dat rationem: feqventis fententiz , inulta non.relinquit, puniet nos.. hoc modo : eníam bumilaffi mos in Propter ze.) ln odium tui. Con- E venit hoc optime Sanctis Martyri- D leco affliiionis ,. 1deo , && c.:*aferz;izfw 440$ bus, ut etiam. totus hic Pfalmus.. j(due jopbra mOrfd. Mortifftamtr. ) Morti. tradimur ,. anté Lz leco afflitliomis. Y Dejecifïi* nos L'- Hle* Ooccidimur.- » in. profundum- miferiarüm.. ronym. ex Hebreo vertit, zz leemz Qves. occiftonzs. ) Cadi, &.laniens )1161 [2 JDraconum ; nam tc03H fbazzbe dra- deíftinatz. 23. . Exurge , O. ) V*ïdec«nr«enim cones. fignificat, fed LXX. fenfum Deus. in. malis noftris velut ob- On- potius, qui idem. eft, exhibere ftu- dormire, quando in eis nos hrere X lh duerunt , quam verbum verbo red- finit. ore "dere. Lca. enim. draconum eaver- nofa funt, tetra, & deferta, ideo Ne repellas.). . INe nos rejicias. l)lO lo frzem-): In. perpetuum, fed'tan- que fünt loca affiictionis. H D Umira mertis. ) Acerbiffima cala- dem. nos: benignus refpice, &. fave mita$ , && fervitus. morti fimilis, rebus nottris. 1f* Umbre morxtis Írequens. mentio- in 24- «vertis, ); Quaafiy iratus;- ? 108 LIBRI PSALMORUM 25. Quoniam humiliata eft - p tinatus eft in terra venter noíler. in pulvere anima noftra, cOnglq— 26. Exurge, Domin ; g5 adjuva nos; & redime nos proPter ä nomen tuum. I. In finem, pro iis , qui äï)inmutabuntur, filus Core ad intellettum , Canticum pro dileto. XLIV, füic 2.T,Ru&avit cor me , um yerbum bonum: dico ego opera mea regi. Virg Lingua mea calamus fcribze, velociter fcribentis. .3. Speciofus forma prze filiis hominum, diffufa eft gratia in T. labiis tuis: propterea benedixit te Deus in &ternum. füi 4. Accin- fori Izopie.) Calamitatis, atilictionis. mino. in Hebreo eft, Caormez 4d;- thai leclarum, 228. Humiliste eff in pulvere anima ÍIta, ut aliqui volunt, vo- pecc sofrz.) WMita noftra allifa eft pul- cabantur virgines, quae novam nue ia veri, propinqua eft fepulchro, non ptam comitabantur ; quemadmodum Di) poífumus dejici, & aflliei profundius. illi, qui novo. marito aderant, Ami- tià | Conglttinatus eff im terra "venter no- ci fponfi dicebantur. Vide Jo. 3. 29. ius ffer. ) Proftrati fumüs , & reptan- Hoc ergo carmen confcriptum éft, UT » «um nobis eft, non gradiendum. ut nuptiarum occafione cantetur. ^ [ 26. Exurge Domine.) Midedicta n.23. - Ernutlavit cor meum.). Mftudit 9. Redime nos.) Exime a tantis malis. ex plenitudine, & copia divine illu- ) ftrationis. - Propter namen tusm) Hebr. Propter ch "i jE-rgch rdiasma tuapm Verbum Lonum. ) Nerbum præ&ana x/! Nl orationem , & fermonem infignem, I. JJRo i, qui commmtabuntur.) ln p!fr. Hebr. eft w y bal fifaa- nempe laudes Chrifti. À vim,id eft, ut aliqui vertunt, Pro /i/ii. Dico,) Profero , propono, eloquor boni Sed vox Hebraica /2/az;/2 utrum- mea carmina , qux confcripfi. que fignificare poteft , videlicet Z- Regi. ) Chrifto ,, quem celebro , &tey la, & qui conmutabustur, ut S. Hie- & qui hujus carminis eft argu- ron. fatetur in epiftola ad Principi- imnenturm. ln ami. Porro particuls hzc tituli, 9 Calamm, Sfriäpe.) Quia facri fcri- commutabzmmr, eos ügnifïcxt, ui Ab ptores funt quafi inflrumenta , & foni infidelitate convertentur ad fidem. calami Spiritus fan&i, qui illis di- fupe; Satis etiam commode, qui commu- G&at, que fcribenda funt , & dum Q mï tandi funt , lilia dici poffunt, cum fcribunt, illis adeft, eosque dirigit. P de Ecclefia, qu& eft multitudo com- Vide quz diximus in prolegome- niSs C. 4 Quaf mutatorum , dicat fponfus in Canti- 0 p CO canticorum: S/cw£ liliwps inter [pi- Velociter. [cribentis, ) Nam bonus X45., [ic amica mea imter. filias. Can- calamus , & bene aptatus expediti , fio. . 5 &. velocis fcriptoris manum non Acd (s Filis Core ad iniellcäz;m.) Hzc ex- moratur, fed illi plane obfequitur, plicata funt-in titulo precedentis & eharacteres format, quando, & P'Md; ; T Pfahni 43. , quales vult ille, qui eum dirigit. i j Ganticum pro diltie.) Chrifto Do- 3. Speciofw lorma pra f!ii: bormi- D TM PSALMUS XLIV«- 1o9 gl 4- Accingere gladio tuo fuper femur tuum, potentiffime. $. Specie tua, & pulchritudine tua , intende, profpere pro- V « - cede, & regna, Propter veritatem, & manfuetudinem, & jüfcitiam, "& de- Ore ducet te mirabiliter dextera tua. 6. Sagittae tuze acutae, populi fub te -cadenyt, in corda ini- micorum regis. xn 7. * Sedes tua *Heb. , Deus, iny fzecculum fzeculi , virga dire&ionis I, ,8-4 virga regni tui. O 3 . €. Dile- if uu.n;ï) .Tl; Chrä&;fu r omnes ho. Reges, & Ptrincipes fplendore'v& mines fpeciofus es, g: pulcher tum gloria tua. Cf forma (& dignuitate corporis, tum Intende.) Grece gVTHIQOV', quod de imaxime mentis, Omni carens nzvo arcu videtur accipiendum, quod etiam peccati, & omni donorum, & gra- j V0* fuadent, qne fequuntur, Sag;zte zua, | Rs tiarum genere cumulatiffimus. &&c. Sic Pf. 7. dreum þum- zetegditi, ylum Diffu[a eft gvatia 12 labiis tuis.) Gra- LXX. évíreva, tia fecicet fermonis: nam ut habe- Alii magis genera- Àmi- tim, intende, exere vires tuas, im- D 20. mus ex Evangelio pozegs erat fermo- petum fac in hoftes. 6 i n€, É opere. Liuc, 24 19. & de ipfo , Profbere procede. ) In cceptis tuis. dicebant, surquam f locutué efd, bo- Et regna.) Debellatis hoftibus Re- ;'udic me. joan. 7. 46. " gnum obtine. Propzerea.) Propter hanc tuam pul- du Proprer veritatem , E€fc. ) Affertur chrtudinem , & gratiam labiorum. ratio , cur Chriftts merito regnare R;mï d grepteres ponitur pro , pre debeat, quafi dicat: Proffere procede, pierea. quod. Wm, & regma propier veritaten , 6 maz- Benedixit te Deus. ) Omnis generis futetudinem , & juflitiam, id eft, quia bonis ornavit, & cumulavit, non defunt tibi regis virtutes. )quOL' ^dnm «rersum.). Que bona tibi in Deducet fe mirabiliter dextera tua.) bio ; &€ternum manebunt. Cum his virtutibus regnans, mira- up 4- Accingere gladio.tuo, 65c.) Cum biles progreffus videbis regni tuf, non folum fis pulcherrimus, fed etiam neque alieno indigebis auxilio, fed fcri" dextera tua, & virtus tua fola fuf- fortiffumus , accinge te gladio tuo ficiet, ut mirabiliter te deducat, & K fuper femur tuum , & te ad pugnam |S (i» compara. progredi faciat in regno amplifican- dum do , 4onec ponas ommes inimicos tuos Porentiffime.) Eft vocandi cafus, feabellum pedum . tuorum. )me» quafi dicat, o heros, o ftrenue, 6. gagitta tua. acuta, Ee. ) Sag*ïttæ o potensk. tuz acute infipentur in corda ini- onus $. $pecie tua, & þzz!rbritt;dine ?UuZ. micorum tuorum, o Chrifte! qui di t Accingere gladio tuo, qui tua fpe- Rex es. cies eft, decor, quo przcin(tus, Populi fub te cadezt,) A te domiti f0n TtuE pulchrior appares, & ornatior, Alii efficacitate predicationis I&vangeli-, jungunt cum fequentibus , hoc fen- c&, vel ponis a te contra rebelles E fu. Cinge enfem tuum fuper latus lumini, & veritati, potenter inflictis. tuum ,.o9 fortis , quo interficias & * Sedes tua, ch.) Solium, thro- r — LIBRI PSALMORUM ; Iro Ti 9. Dilexifti juftitiam, & odifti iniquitatem : propterea unxit Ícer te Deus, Deus tuus oleo leetitiae, prae confortibus tuis. L 9. Myrrha, & gutta, & cafia a veftimentis tuis, a domibus eburneis: ex quibus dele&averunttefilize regum in honore tuo. Tüm IO. A[tütit re [ gina a dextris tuis i veiütu dgaurato: circum- data varietate. für, M I I Au ii TU5 tis. Per aromata hgc, virtutes, & nus regni tui ftabilis erit in zxter- um. Spiritus Sanci dona videntur figni- ficari , um late bonum . odorem Virca direliomi , "virga regmi tui.) f [4 z unctitatis diffundunt. De hoc odo- que 3 Sceptrum regni tui eft fceptrum di- dicde re dicebat $. Paulas 3. Cor. ^. * lat re&onis, id eft , rectitudinis, xqui- tatis , juftitiz , fceptrum rectiffimum. €briflé bonus édor fazms. lite Eft phrafis Hebraica , fic dicitur. 4 domibus eburmtis.) Ex eburneis « do amplisque repofitoriis, qu& propte- IDeus lcientiarum , id eft, Deus fcien- ll £iflimus. rea domus , vel palatia - dicuntur, V y nam vox Hebraica 55»4 Lecal ba- g. Proprerea unxie te Deus ) Nel pato fienificatur effe&us, ut fenfus fit, filicam , templum , aut palatium fi- t gnificat, ad quorum formam effingi « quia. dilexifti juftitiam , & odifti iolent. iniquitatem obediendo ufqu-e ad mor- gult tem crucís, propterea Deus unxit te Ex quiäu; delefiaverüms |te fhs Re- f oleo letitie, id eft, glorificavit, & gim.) Quibus veftibus odoratis, ex QUi exaltavit , te ad dexteram. fuam, tua fynthefi depromptis indute, & li que glorificatio recte dicitur unctio ornatz filie Regum, te mirum quan- c t ietitie, quia per*illam finem. acce- tum. delectaverunt. .Per filias Re- E 0i gum tortaliíe inteligit fan&orum pit omnis dolor. . Vel fienificatur folui eaufa, ut fenfus fit : Diexihi juf- animas , que virtutum infufis ha- ]mm V£am , ($ odifli imiquitatem , propterea bitibus, & celeftis amiciuntur- g;r.atiæ decore Pth.l quod Deus unxit te oleo eximiz il- dai lius gratim fpiritualis, id eft; unio- Àp hozoré £z0. ) ln tuo comitatu, & gloriz, honoris, & majeftatis ple- nis hypoftatice. no. D; Pra.conjortibus :5 ) Supra parti- Vel in honorem , & Iu cipes , focios regni cohgredes, & tuum. oþfequium l communicantes. in regni poffeífione, 10. Regind;.) Ecclefía prafertim P ACR| quia fcilicet inferiorem glorie gra- ex Gentibus collecta.. Apertiifime tj dum ad:pti funt , nee ullus eorum enim docet Apoftolus ad Ephef. «. 7/ divinitati hypoítatice unitus eft. Ecclefiam fponfam Chzifti effe. Poli- funt etiam hzc optime accommodari rïlh:l Myrrba, ) Lacryma. eft. arbu- 0my B. Virgini, qua licet mater Chrifti Quam fculx ArnbicæT Vide quze dixi Exxod. 30. n. 23. fecundum carnem, eft tamen fponfa B Gut/4.) Grece sawr) faHe, myr- fecundum. fpiritum: aj rha ftillàtitia, & er fe erumpens; 4 dextris tuis. ) 'libi proxima, & Quf & exfudans. Vide É xod. loco citato. in loco fummi honoris infra rega- f fb Czfca. ) Quid fit cafía, dixi Ex lem thronum. Qd. lg vefhitu deamrato.) ln vefüitu au- hg, g0. n. 24. "m 4 vefiimentis tuis.) Horum aroma- reo, ut fonat textus Hebreus, in quo u -sum odores halant ex tuisr veftimen- tantum hab?mus , i& auro de Ophbirs aä A fIx PSAL M.UA S XLIV. anxit r Audi, filia, & vide, & inclina aurem tuam: & oblivi- Ícere populum tuum ) & domum patris tui. ibus 0. 12. Et concupifcet rex decoremtuum: quoniam ipfe eft Do- minus Deus tuus, & adorabunt eum. CUHl 13. Et filiae "Tyri in muneribus, vultum tuum deprecabun- tur, omnes divites plebis. . ä&ll-(ä I4. Omnis gloria ejus filide regi s ab i.n-tüs,xin fimbriis au- && reis circum amiéta varietatibus.- .15. Addu. figni- lorem que verba S. Hieronymus vertit, ;z fed tibi etiam fponfe fe fübmittent. - odo» diadezate aureo, ali aliis modis. Filiz "'yri funt mulieres "Dyriz, quo ni. Varietate,) Vario Ornatu, Spiritua- nomine Gentes omnes iïghiücantun. liter hzc charitatem, & alias virtutes; Mieminitpotius mulierum adorantium, Inets & dona fignificant. quam virorum, quia illarum , quam :opte- »1. dudi fiia, Gc,) Eccclefiam Da- horum fre quentiqr eít accelfus adà CUf y vid vocat filiam ;- vel quia loquitur keginam. 2 al bae n f perfona Dei patris, ut placet Eliero- lz muneribus.) Munera afferentes. nymo, vel, quia loquitur, ut unus Vuitum tuum deprecabuntur.) Coram -[fngi ex Patribus Eccleiiæf, ut dicit S. Au- te fupplices procurnbent. Indicatur poteítas clavium, & Sacramentorum. guftinus. t 7N T'de. ) Diligen;er confidera , qux Druies plebis.) Ditiffmdi populo- g, e audis. Inchlme aurem fu Qm.) Ad Evangeli- rum. Proceres, & viri principes. '?,, 14. Ejus ) Redundat per pleonaf vt cg& legis obedientiam. mum. ; R & Oblivi[cere populsm twmz.) iNam non Vorumm folum Gentes tranfeuntes .ad Ei;vange- 4b 12115.). Univerfa gloria filie Re- gis, five Ezcclefie eft 1ntrinfecus, fpi- j hi lum oblivifci debent veteris fui po- ritualis, óc in animo. llarum mu- decote puli, & idololatrie ; fed etiam [u- dai dedifcere veterem fuum cultum lierum. pulchritudo eft 44 izw:, qua eft innata, & fuco non accerfita. aitatt & c&eremonias legis. ; pl* Dontm patris 1u;.) In qua Pagahif- l& foabriis aureis.) Fimbrias aureas appellat ornamenta ad oram veftis quium mum , aut Judaifmum didicifti. I2. Coscupifcet Rex decorem ruwm.) menti appofita. In Grzco eft iv xpoc« ftim Placebit i&egi decor, & pulchritudo 4 1 tua; amabit te. coTog tygume ell autem x*gorcuróe ilhme "iTr9v tunica fimbriata, feu vilis pr&- h f Queniam ib[e eff Dominus Deus tuus, fol- INihil autem magis requirit a fervis texta, qui imis velftibus affuebatur; Dominus, neque Deus a creaturis, nam xpov02* fimbriam, five limbum 10(1311'.1 jf quam obedientiam. fignificat, hoc eft, extremam velti. KEt adorabunt eu.) Par eft te aures, oram, que eam circumquaque ambit pon & animam ad obfequium praparare, Alia verfio in annotationibus ad edi« tionem Vaticanam Bibliorum LXX. na,& quia fponfus tuus Deus eft, cuiomnes Ieg.ïl fe fubmittere debent, illum adorare. habet 914 evc Qi V fyx,rv'pwv 'Xguwoïv, quod In Hebr. elt, && 2402 Gr&cus, & crediderim non male intelligi de fibu- itu qu Chaldzus habent , .4derab;s. lis aureis, quibus veftis ore necte- 13. E; fibe Tyri, 6c.) INon folum rentur. Porro hec fpiritualiter pro in quo nationes. omnes Regem adorabunt, cujusque ingenio explicari poilunt, 017/1"7 112 LiBJRI P.SALMOR*UM' 15. Adducentur regi virgines poft eam: proximie ejus affe- rentur tibi. ferä 16. Afferentur in lætitia, & exultatiQne: adducentur in tem- plum regis. L Ihof I7. Pro patri bus tuis nati funt tibi filii : conftitues eos prin- TR j Cipes fuper omnem terram. L ben nis tui, in omni "ge.neratione,.& 18. Memores erunt nomi o generationem. D€l.1 Propterea popu li confitebuntur tibi ink s&ternum : & in fze- culum faeculi. 1 7' 1. ln finem, fil iis Core pro arcanis, Píalmus XLV. s ? 3. F'XEus nofter refugium, & virtus: adjutor in tribulationi- 4 Pros 9I bus, quae invenerunt nos nimis. fupe ut de mutua charitate, qu& nos in- Jflii. ) Pro Patriarchis , & Prophetis nati funt , Domine ex - hac fponfa [ vicem neGtit , &c. Gircumatla varieratibus, ) Mebreus Apoftoli, Epifcopi, &c. & alii Ec- habet: ex zmzertextzomibus auri we[ti- clefig Proceres, quibus munquam f mentum ejus z2 vefHióms Phrygis. Alii deftituitur Ecclefia, nova femper fo- j vertunt: ex ocellaturis Aamri ve[imen- bole fuccrefcentes, in. eorum Jocum, fla . fs cjm ia recamatis. Significatur qui moriuntur 1 Domino. Vel erim feufus eft, pro parentibus tuis, quos ergo fponfam, pretiofa, & Phrygio lj opere varie pica , & elaborata reliquifti ( dictum enim eft num. 11. peti vefte, quam itali appellant, vwe/fe oblivifcere .. . domma patris zui) nafcen- tur tibi filii. Nomine patrum etiam po. *icamata, indutam efie. Spirituali-— i ter varia hec veftis fignificare po- matres, fic ad Hebreos i1. 23. de n teft diverfos ftatus, & varios colendi Moyfe dicitur: Occmleazus eft men fibus tran xitus , qui funt in Ecclefia. fribusy a p':zrenfiäu/i f4is.. Ya Gr&co eft, refo 1$. Regi.) Vibi,o Rex. 5ic ver- Af,qtriäus, 1uf7rä TUy Wæïä;æy. E ficalo proxime fequenti, i zemplum Conflitues eos principes, ) Facies eos habi Regís , id eft in templum tuum. Principes, & prefules Ecclefiafticos brai Virgimes. ) Singulares Ecclefix , infituendis, (& moderandis populis G velanimm caftz, & incorrupte, de deftinatos. e aT 9 ait D. Pau- Cont quibus ?. Cor. 11. Super omnem terram.) Per quamla- It t lus Defpondi -vos -zi jro wirginem te fundetur Eccleíia. In eaflam cxhibere Corzffo 19. Memores erzat, &£c.) Non obli- 100 Pof mm.)PoREcclcfïsamCatholicam. vifcentur cultum tuurm, fed perpetuog Proxima ejus.) Propinque ejus, & fanécteque retinebunt Chriftianam re- Curfi ligionem. Memorabunt , celebra- .€ognate gentes. -Socie, & amice Us 3 mationes. buntque potentiam, fapientiam , & tgu Afferentur tibj,) Md te Chrifte | ad- bonitatem tuam, (c Anti 19. Cosfitebuntur t6i.) le palam ducentur. & fine metu celebrabuntin eternum. üàm 16. D» fempluss Regis. ) Ia Calum tls y| ad Ecclefiam triumphantem, quz hic I. ]Zz'z?s Core, ) WVide di&a ad ti- üib[] À tulum Pfal. 41. defcribi videtur cum dieitur, 4z Je- , ziHa,0 exultarone, Pro Arcanis.) N ide di &aad tit. Pf.gï j Q 17. Pre patribus fmis wati [unt rb 2c bzvencr:fizt.,) Invaferugt. l PSALMUS 9XLVW. afe- , 1'37 /.4. Propterea non timebiinus ferentur montes in cor maris. , dum turbabitur ferra: & trans- t nt 4. Sonuerunt, & turbatee funt aquae eorum: conturbati fu montes in fortitudine ejus. prite - $. Fluminis impetus lzetificat civitatem Dei: fan&tificavit ! ta- bernaculum fuum Altiffimus. e & 6. Deus in medio ejus, non commovebitur: adjuvabit eam Deus mane diluculo. n fíe .. 7. €onturbatee funt gentes, & inclinata funt regna : dedit V. vocem fuam, mota efkt terra. **8. Dominus virtutum nobifcum : fufceptor nofter Deus ïacöb.- jon)- 9. Venite, & videte opera Domini, quse pofuit prodigia fuper terram : au»ferens bella üfque ad finem terrae, ' phetis - . Ar ponfa i Ec- Nimis.) Hebr. "N meaä , figni- Santlifcavit tabernaculum fpurs AL lquam ficat, valde. er fo- ffeus. ) ldeo lztificat civitatem 3. Turbabitur ferra, ) Etiamfi om- fuam Deus, qui eam elegit, & fan- ocumt nia fusque deque vertantur, intrepidi Gificavit in tabernaculum fibi , eam- Val erimus, & inconcufli. que elle voluit propriam habitatio- ,qu Im cor maris.) In medium mare: eft nem fuam juxta illud Apoc. er. 3. t 1. poetica maximzg turbationis defcri- Ecce tabernaculum Dei cum bominibus " alcei- ptio. 6 babzabit cum ei , C Iipff pepulus eriam " 4- Sonuerunt, €9 turbata /th aque cj 45 erazt. j d eorum.) Non timebimus, etiamfi ex 6. Non eommovebitur.) Deo illi dan- nf translatione montium in cor maris te, ut firma fit, & inconcufía. RU refonarent, & turbarentur aqus. Mane diluculo) Mature , opportu- Eormm.) Marium , quia ubi nos no tempo.re. eg 608 habemus, is cor maris, in textu He- 7. Costurbatt [unt gentes. ) Deo ifticos braico, & Grzco eft: I cor zurium. pro nobis ftante tre pidaverunt gen- opuliä Cozturbati funt monutes, ) Etiamfi tes Ecclefiz inimmicaz. conturbentur montes de terra in ma- Iuclina:a [umt regna.) Nutaverunt, nl re translati & inclinata funt ad ruinam. iobore divini brachii. z fortitudime ejus. ) Potentia , & Dedit vocem faam.) | lntonuit Do- T minus, $« Fulmunis rmmpetus.) VFulminis de- AMota € PCEUO; curfus. Alludit ad aquas Siloe, cu- funt mortales. ff ter4.) "limore concufli jm * jcoree jus E uz quietz, & leniter labentes. 8. Vr tutum .) Exercituum, & Afl- n, * Significatur pro amaritudinis abun- h gelorum. dantia, guz turbabit impios , dan- Su/cepzor.)Refucium,fuftentaculum, )3]3 ü dam Ecclefis abundantiam volupta- Deus 74cob.) Deus Ifraelis , id eft, jjm« tis, que eam letificabit, & pro in- Ifraelitarum. Vel, Deus, quem co- ftabilitate montium , qui transfe- luit Jacob Patriarcha , quippe ei in ad ti' rentur in.cor maris, Ecclefiam per- variis negotiis , & cafibus adtuit. hg b etuam ftabilitatem habituram , quia 9. Que pojuit prodigia.) Admirandas eus erit in medio ejus. qu& in populi fui bonum p.a-.:ravit.g.« Bi4. cum. Com, Menoc&. T. JV. LIBRI PSÀLMOR3UM XYIA4 IO. Arcum conteret, & conffin-get arma: & fcuta combiu- ret iegni. ) Ir. Vacate, & videte, quoniam ego fum Deus: exaltabor (an ingentibus, & exaltabor in terra. I2. Dominus virtutum halï: Tacob. Vno,bifcum ; -fufäeptor nofter Deus 1. In finem, pro filiis Core Pfalmus. XLVI. - 2. ( ymnes gentes plaudite manibus: jubilate Deo in voc? exultationis. | 3. Quoniam Dominus excelfus, terribilis : Rex magnus fü- x * Aj per omnem terram. 4. Subjecit populos nobis, & gentes fub pedibus noftris. $. EJe 1« dilexit. git nob;s hereditatem fuam, fpeciem Jaco.b, quan r Da D 2Reg, 6. * Afcendit Deus in jubilo: & Dominus in voce tubce. li 6. I$* 1. Pfallite Deo noftro, pfallite: pfalliteRegi noftro, pfallite. bil 8. QUO: at ad A»fcrem Zella.) Ponens fines , Éc- ejusdem fententis primo hemiftichio àÍce clefie pacem, & perfecutiones au- exprefi«. $-. Elegiz nobis , &.) 'Ordö , &fen- Inn . ferens; quod Conftantini tempore im- d Qr pletum eft. fus verficuli eft hujusmodi , fpeciem, lo. dreum conteret y G6 ) Poetica id eft, quidquid erat fpeciofum, & pacis defcriptio. excellens in familia Jacob, vel pul- t J - Il. Pacate.) Soluto, & quieto ani- chritudinem eximiam populi Judaici, t mo eftote. nl quem dilexit , felegit fibi pro fua Videte, quoniam ego [um Deus.) Ex hxreditate, five in hereditatem fuam, hoc intellipe me Deum effe, licet, id eft, adlegit ad Ecclefiam, que h«- t10, plerique eloriam meam nitantur reditas illius eft. Obfcurare. tent 6. .fcendit Deus,) EW alia i'atio, Exáltabor im gentibus, €fc. ) Pro- propter quam plaudere oporteat, & acqu pter mirabilia , que patrabo , ma- exultare , quia fcilicet , poftquam pu. gnam gloriam confequar apud Gen mnes gentes. .Oln- Dominus elegit fibi hereditatein in inchoa- al 12. Dominus "wirtutttm populo Hebrzorum , id e vit Ecclefiam in Apoftolis, & Di- 4li&a n. g. fcipulis, afcendit in cclum. Licet tfle enim hic non exprimatur locus, quo Quar fliis Core. lia p ) Vide di&a ad afcendit , habemus tamen ex. Píal. Qrq fal. 41. 67. 19. ubi legimus : 24feendit / 7 al- ?. Piaudite manibus. ) Geftu Iati- tum captivam daxit captruitaten ,. & a £ziam oftendite. ibidem 34.: Afcemdi fuper. calos calos. $t Ti C gubilate.) Hebr.. clangzre. rum 4d orientem.) Alii explicant ver- ls | 4 Subject populos moli.) Noftrm ba hec de Arca, cum in fublime a poreftati, & relicioni. Levitis elevata eít tubis clangenti- W bus, de quo habemus Laj Reg. 6. tl Sub pedibms uofirir.) Eif repetitio tür - edaMUS XÉVI & XEVIE I H z )Q 1bu 8 . Quoniam R ex omnis terree Deus : pfallite fapienter. abor 9. Regnabit Deus fuper gentes: Deus fedet fuper fedem fanCtam íuam. Jeus IO. Principes popuïorüm congregati funt cum Deo Abra- ham : quoniam dii fortes terrae vehementer elevati funt. -1, Pfálmus Cantici filiis Core fecunda Sabbati, XLVII. 2. Agnus Dominus,.& laudabilis nimis VoC: , in civitate Dei noftri, in monte fancto ejus. s (t« 3. Fundatur exultatione univerfce terrae mons Sion, Iaterä A—qwuilonis, civitas R,egj,s magni. P2 » insis 4. D e»us; E r Daowvd E udduxss , angati am ánima ju&i.' fedes eft fapiäntïæ, juam & Deus fedet fuper Cherubim, qui JDei de domo Olededos;m: im civitatem ") David eum gaudio. funt fanciffimi , & beatiffimi fpi- I 74bilo. ) Quod de fpirituali ju- ritus. ]lite bilo, & fono intelligendum eft ; lo. Prizc;pes populerum. ) Reges ; Quo- nam, ut D. Chryfoft. notat , quod & Principes terra. ad corporalem trepitum — attinet , Comerepat: fünt cum Deo Mhrabam.) ichio àfcendit Chriftus in filentio, nec,ut Declarat, quod dixit, Regza£ Deus in nativitate, auditi funt Angelorum f'*ger Gentes ;; nam. Principes gentiles V fene chori. cum populis uis aggregaverunt fe, Ciemy 8. Sapznter,) QGrece CUT in- & fecuti funt Deum Abraham, id 1 telligenter, attenta mente, non lin- eft, verum Deum , quem coluit Abra- 3 | p )u g£ua tantum , fed ectiam corde , & hamus. (aicty aànimo. D fertes terre. )"Principespoten-' ) fia tes, & quafi Dii in terris. x 9. Regnab;t Domint.) Kftalia ra- Qarty tio, propter quam oportet exultare, Vehezezter elevati fu2z.) Ad di : gni- g hg & plaudere, quia fcilicet non con- tatem evecti filiorum Dei. tentus Chriftus hzreditate, quam fibi rat 10j acquifivit €&x populo Hebreorum , Ya Cun. MPUR EEE N i & per Apoftolorum przdicationem fibi I.F * um Pfalmi 41. ui Gentiles fubjiciet , & fuper eos re- Secenda Sabbari.) Id eft, quem ca- u i abit. 5i de Arca intcelligamus , nerent fecunda Sabbati. Eít autem chot & Deo illi infidente , dicemus has fecunda Sabbati dies ille , qui im- ( DI- efle fauftas populi acclamationes , mediate fequitur diem Doiminicam,: [icet quarum fenfus eft, Regnum Dei quz- eft prima Sabbati ; nam apud uo ifrad late amplificandzm , & illi ]udzos Sabbatum cenfebatur eiie ul- tima: dies hebdomada. Pial circumjJectas omnes gentes fubjici- ^ - TA /2[ endas, lz ciwtate Dei zoflri.) In Jeru- Sedet f/zper f?dem. ) Ad dexteram falem. H ln monte famüo ejus. ) Ia monte fæ/ü alis inumbrantes. Patris, vcl fuper Cherubim arcam Lye $ion, quem fibi peculiariter in ha- m i Santhen. ) Juftiffimam, in quam bititionem , & cultum fuum elegit. Dominus. * zentl nulla cadere poteft iniquitas. Voca- 7g, 6* tu-r etiam fedes Dei fanda , quoni- 3. Fundater : 66 ) $. Chx*ylïon.'æ 116 ILIB'RI PSALMORUM Y 4. Deus in domibus ejus cognofcetur, cum fufcipiet eam. 5. Quoniam ecceReges terrze congregati funt: convenerunt tem in unum. r terr 6; Ipfi videntes fic admiraü funt , conturba:i funt, com- moti funt: ]4 - 7. Tremor apprehendit eos. juti 8. Ibi dolores ut parturientis IJ ; in fpiritu vehementi, conte« res naves Tharfis: t]bu 9. Sicut audivimus, fic vidimus, in civitate Domini virtu- L 6j tum, in civitate Dei noftri: Deus fundavit eam in zeternum. BN 10. Suíce- Ó fan "T heodoret..& Kuthymius exiftimant Rege Affyriorum : Serviamus Naba- ad literam agi de rezdificátione Je- ebodonofór Regt magno. Simili adula- I, rufalem poft reverfionem e captivi- tione T'urcarum Imperator , Magzus tate. Babylonica. s Ambrof. Au- Domints appellatur. I/ graz $:gmoie. guftinus, Hievonym. & alii de Ec- . Deus in. domibus ejus , 6c.). Sen- L clefia accipiunt , qui tamen fenfus fas verficuli eft: cognofcetur Deus precipue intentus velatur allegoria habitare in Jerufalem , illamque tue- &dificationis Jerufalem, ut in argu- mento dictum eft. ri, cum contra hoftes defendet eam. D $. Quomium ecce Reges, C$c. ) Re- * Exultatione untverfe terre. ) Cum ges inimici , & crefcentis Jerufalem tout exultatione , & gawdio univerfa Fl! [/ -terra. glorie invidentes, congregati funt, ET ut zdificationem impedirent. Latera /!quilom?:.) Aliqui per late- 6. Videntes.). Cum in confpedum lim ra Aquilonis intelligunt ipfum mon- &v tem ion , ut fit appofitio, mons veniífent. urbis , quam exfcindere cupiebant , "valeh 10, Sion, qui eft in latere Aquilo- 8. l&i deleres ut. parturientis.) Sci- nari , fed falluntur, quia, ut ex In aliquot auctoribus docet Genebrard. licet. paffi funt. ? 1jj pofitum eft maxi tnons Sion erat in latere Auftrali. pro, 7asc, cum fcilicet ad Jerufa- bamu lein veniffent. Vide etiam Villalpandum tom. 3. 'III in Ezech. Par. 1 hr c.n. & In fpiritu vvebementi , 6c.) In fpi- Sicit lib. 2. c. 1. Itaque per latera Aqui- ritu vehementi conteres ' eos, quo Tiotum modo ventus validus conterit naves lonis ea pars urbis inferioris figni- "Tharfis. Vel fdnfus eft, non fo- Que | catur , qua ad Boream erat ob- ]um Gefta verfa, & Salem dicebatur, & impo- terréflres copias, fed etiam ]aud.u fita erat colli Acra. H claffes maris conteres. Tharfs.) Alii volunt effe Ciliciam, D Regis magni.) Nomen Regis. ma- datur , gni rectius convenit Deo, cali ter- alii Carthaginem, 5 alü «Iudiamk ,quod Doten verius videtur. reque Domino, quam Perfarum , & 9. Srcut aud;vimus , fv widimus. ) jio Afiyriorum olim Regibus, qui ma- Ut olim audivimus feciffe Deum I 1 £"i! cognomentum fibi affumebant. Poþ;i Sic Perfam vocat ex communi ufu, mirabilia, ut populum fuuin tuere- tur, fic nos idem auxilium, & prz- Mtetu Jofephus Antiq. lib. 11. c. 6. £aa- fentém gpem experti fumus, & vi- , dimus oculis noítris in &diticatione hi, Aiwe o utyas 'Asratói. Magnuas lls civitatis hujus. ARex .I:Irmxer/'x::. Sic Judith. 3. 2.. de etat i PSAL M US XLVIL & XLVIII. TI* ff . Xxo. Sufcepimus, Deus, mifericordiam tuam , in medio Qrunt templi tui. J ir. Secundum nom en tuum, Deus, fic & laus tua in fines COf« terree: juftitia plena eft dextera tua. 12. Laetetur mons Sion, & exultent filie Judse; p»ropte»—r judicia tua Domine. 5 L . On(ea 15. Circumdate Sion, & complectimini -eäm:. narrate in tur- ribus ejus. 1ttü« 14. Ponite corda veftra in virtute ejus, & diftribuite domos 1f ejus, ut enarretis in progenie altera. uíce« r5. Quoniam hic eft Deus, Deus nofter in &eternum, & in N- feeculum fzeculi: ipfe reget nos in fsecula. - dula- 1. In finem, filiis Core Pfalmus. XLVIII. fagnh 0it 9. Udite hze»c omnes Gen gentes : auribuä percipite omnes, qui Deus * habitatis orbem. : U P3 .. 3. Qui- T. Domizi 'birttttum.) Dominus exer- Propter Tudicia u2 Domine. ) Quod Re eituum. Dominusin hoftes, qui bellum intule- falem Fundavit eam in eternum. ) Ut fit rant,judicia exercuerit,& illos ultus fit, fum, in eternum, nec ulla vis pofhit il- 33. Circumdate $/02.) Miocnibus. lam evertere. Convenit Ecclefiz, Completlinsius eam. ) Ambitu mu- Qu rfOruin. ! adverfus quam portx inferi nonprz- banf; ^valebunt. Narrate im turribus ejus-) Conful- Xo. Sufcepimus.)' Confecuti fumus, tate , difquirite, quomodo t'rres ejus &i In medio tepspli 24:. ) Ubi eam in edificari poflint. De turribus exci- tandis deliberate. Hoc fenfu narran- m d maximis hifce periculis implora- / erufäf bamus. di verbum accipitur Pfalm. 63. 6. 1I. deeuzdum momtem tuum, 6$c. ) marraveruht ,. ut abfconderent. laquease Sicut nomen Dei in univerfa terra In Hebrzo eft, samerate zurres ejus , n fp qll() notum facum eít, ob mirabilia , quafi dicatur «dificatoribus , ut nu- naïes qu&e in fundanda Jerufalem, & Ec- merent turres, ac reputent, quan- j l0 clefia patravit, fic etiam toto orbe to turrium numero Jerufalem cingi laudatur. ; æquum lt, » etiatmt i4. Ponite corda veffra. ) Intenti Juféstia plena eft dexteva tua.) Lau- ojam, datur, quia juftiffime pios defeudit eftote, & diligentiflime curate , ut potenti dextera fua , & eadem im- firma fint ejus propugnacula, & an- qUO pios ple&it, ut meriti funt. temurale. üdine m ) 12. Mens $/0z.) Invitat per profo- Im vwirtute ejus. ) In fortit [eur popoiam montem S$ion ad latitiam, ejus, curate , ut validi, & fortes letetur mons Sion, lxtetur Jerufa- fint muri. In Hebr. eft: Pezze cor uae lem, & incole ejus. vefirum ad antemurale. P d &v Ejlie 7ude, ) Oppida, & caftella Diffribuite domos ejus.) WMariis ci- udze, quorum mater quodammodo vibus, & operariis areas affignate, atiole erat Jerulalem earum metropolis. in quibus fibi domgs excitent. - 118 L IBRI PSALMO R U*M *^$, Onique tertigenze, & filii hominum: fimul j A | in unum dl« Catio ves, & pauper. 9. 4. Os meum loquetur rudentiam. fapientiam : & meditatio cordis meï * e K * Pl ^ $.* Inclinabo 1in parabolam aurem meam: aperiam in p faii- I 77. ?- terio propofitionem meam: & EI 6. Cur timebo in die mala? ini tes quitas calcanei mei cifcpm;. 1375* dabit me. F U dom 1. Qui confidunt in virtute fua: &in multitudine divitiarum E TE fqarum glpriantu z 9. Fra- s fom cul inerito attendere debeo. Hel u 8724;-*762*1'/5 dg progemie altera. ) Ut per nos reedificata civitate, & mul- brzi fententiam clegantem , erudi- fat [ tiplicato populo.fideli , ad. pofteros tam, & gravem parabolam appel- lant. ei notitlam transmittatis, ea, qu& fequuntur proximo verficulo , po- -periam agm Pfalrerio. ) Adhibebo lia mufiéóos modos, & Pfalterii fonum, Vi 1 eris narranteS, & veftro exemplo confirmantes. ut fuavius parabola in animum eorum T OErrigema. ) Plebei, ignobiles, illabatur , qui me audiunt. dict m Poete yuytveis terre filios ap- Praþo'/z-tianem f;zxzm:) Meum proble- lutu pellant, in Hebreo eft : t543N ^33 ma, ut vertunt LXX.. meam propo- diviti &ene Adam, filis Mdam. Callimachus fitam fententiam. lii hymno in Jovem Gygaates fimili di- fii, cendi modo, z*9Aoyorse , ex /ufo gent- 6. Cur timcbo zp die ,;ækz!;z ?) Hac pinq eft parabola, feu propofitio, quam nort y4£0:4 appellat terre filios. fe elocuturum dixit. Senfus elt: F hominzm.) Nobiles, in Hebr. potel $33 éeze zfe, ^ Vox COuN. Mu cur.éea committere vclim, quze mihi * f nihi] in nov ii i uno die terrorem creent , - fonat hominem obfcurum, & quafi & «ternz falutis folicitudinem? fulat terreum: 9»x Z/C autem infignem no- tüto; bilitate, virtute, aut dpiquitas caleanes mei circumdalie qiib laliis vnotis il- i 46.) Curob alias caufas, fed prg- luftrem. 1 nor In unum.) Pariter , fimul. fertim ob divitias, quibus ille&us 'Non alios quafi calcaneo fupplantare ini- 4- Sapieitiam.) N erba fapientis. que ftudui, eo déveniam, ut circum- AT - Medittatio cordis mci;) Per os cor- um rumpcns éloquetur documenta pru- det, & accufet me fcclus meum, imqi & in fumm& rei peticulum adducat. dentig , qu& accurata, & diuturna confideratione vera effe deprehendit. Vel, Ioiquitas calcanei, que humani faæ?.) ï. luclhneabe: im parabolam aurem corporis pars eft extrema , illa di- IOT citur, in ua deprcehenfus moritur sieaimn.).: Subjiciam obedienter aurem y el certe idem eft dicere Quo | fpiritui loquenti, & mihi fuggerenti aliquis. iat. parabolam. Xel fenfus eft , dili- iziquitas caleanet, quod illiqUitäS Oope- rum meorum: quare Symmachusgprq ,Er] genter aufcultabo, «& attendam; ne hOr'ct | quid inconcinne canam, & fumpta calcanci, vextit greef/um. . Hac etgo. dori €ft metaphora a maficis, qui ut ex- íniquitas circumdabit' me, obfidebit,. & ad magnas redigetkangu&ias. tihus j plorent, quam . concinnus fit fonus, V iV ;n( aurem admovent cithare, quafl di- 7. Q confidunt, Cat , gl H 3 o àdya res . gravis. . eft. adimodum , illi ;i,lne-anc,f potg PSALMUS XLVIII. Yi5 m di. 9. Frater non redimit » redimEt homo : non dabit Deo pla- cationem fuam. A ) mef it iri? g. Et pretium redemptionis animzae fus: & laborzb - eeternum. io. Et vivet adhuc in Hnem. h Ir. Non videbit interitum , cum viderit fapientes morien« » " tes: fimul infipeens, & ftultus peribunt. rcumf 12. Et relinquent alienis divitias fuas : & fepulchra eorllrr/zäï arum domus illorum in aeternum. 'Tabernacula eorum in progenie, & progenie: vocaverunt . nomina fua in terris fuis. — : Frg« li« r3. Et homo, cum in honore effet, non intellexit : compa- erudie tatus cft jumentis infipientibus, & fimilis fa£tus eft illis. appel- 14. Haec xbebo xius prefentis: vite impetrare , u& vitiis fuis. Iz 'virtztefzm.) In pötenti-a ,& di- onuim, potius ftc laboraturus in cormentis, eorüm $. Frarter nem vedimit, 8c.) Quafi in quibus cum damnatis in fuuux dicat, quam hujusmodi homines fal- malum zternum vivet, roble- luntur! Quam yanz. funt opes, & l. Aog "widebit imieribum , Üc.y divitiz, cum *arum .beneficio nul- Impius dives fuum interitum non propo-) lius vitá, utpote in.manu Dei po- previdebit, fed fecurus erit fibi ni- hil.timens. animadventens etiam fa- fita, redimi poffit! Si frater, fi pro- Hæu pinquus de augufliis , & calamitate pientes, pios, & religiofos propte- quam mortis data pecunia redimere te non rea morte aliquando e vivis eripi,. | el: poteft, cum tamen probabile fit eum & promifcue bonos, & malos mori, ; niihi nihil pretermifIurum , quo tibi con- & nonnunquam citius bonos, quam LO ï 'eelt » fulat in tam gravi periculo conflti- inaloz, Y ü tuto; multo minus redimet te alius 12. Relimquent alieuis divitias fuas. ) mdaa't'f quilibet homo, qui te propinquita- Sic di&um ftulto illi Luc. r2. 6$ te non attingat, bae , qua parafz , cujus erunt ? ] piae Nom dabit Deo placarionem fuam.) Domus ilorum , &$c. ) Ín quibus ]s ( itil "Nemo dabit pro fe quidquam, quo erunt ufque ad confummationem" rcutit" Deum placatum reddat, ne imoxtem fzculi, iminittat. * Tabernacula eortm, 6c.). Moc eft, Yeutm y ducit; g. Er pretium redemptions antma fepulchra erunt eorum cabernacul;t:' um&lïi fes. ) Nemo dare poteft pretium in perpetuum. - pro anima fua, id eft; pro vita fua, Voceverznt nomiuna füa i þterrii ];m'.) ]a di- yritut quo Ífe a neceflitate moriendi exi- Vocayerunt nominibus fuis terras dicere inat. fuas, fuas appellationes, & voca- , Et latoralét , 6c.) Hoc eft, ut ]a- bula eis indiderunt, ut fua nomirna, sope USEPW boret in etermum , ut femper in hac & titulós redderent immortales. Sic ! Cïg.o laboriofa vita verfetur cum . viven- ab.Alexandro, & Romülo, Alexan- tibus, & ufque in finem extendens dria, & Roma, nomen acceperunt. i vivendi tempus , donec mundi finis 13. Cum in honore e[fet.) Cum inter adveniat. Velfenfus eft: Adeo non mortales magni fieret, & haberetur . dicafi poterit data pecunia fpatium proli- in pretio. lumumo cum in honore a 1206 LIBRI PSALMORUM -r4. Hoec via illorum fcandalum ipüä: & poftea in ore fuo 41 iUS | complacebunt. 15. Sicut oves in inferno pofiti funt : mors depafcet eos. Et dominabuntur eorum jJufti in matutino; & auxilium eo / : Tum veteraícet in inferno a gloria eorum. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu in- Dl eon feri, cum acceperit me. . 17. Ne timueris, cum dives faCtus fuerithomo: & cum mul- j z tiplicata fuerit gloria domus ejus. . Il 18. Quoniam cum interierit, non fumet omnia ? : .necige de- pelt Ícendet cum eo gloria ejus. I9. Quia anima ejusin vita ipfius bened icetur : confitebitur hm tibi, cum benefeceris ei. hd 20. Introibit ufque in progenies patrum fuorum : & ufque V m in sternum non videbit lumen. 21. Ho- n Y p Aux"i/inm—'earum. ) Divitie, & alia Elt: Deo effet conftitutus, quippe factus X ml) | ad divinam imaginem. prefidia, quibus nitebantur. Nen iutelexit.) Que re&a funt ; Verera[cez im inferno.) Putrefcent, peribunt , inutiles reddentur. que poft vitam manent : & quid de- , ceret dignitatem, quam fuerat con- 4 gloria eorum.) POH' eorum glo.;- fecutus. riam. Sic latine dicimus, a prandio, Pri Comparatus eff jumentis infgpientibus.) a ccna, id eft, poít prandium , aut ftit Canam. A Pfal Per mores belluinos, prafentia tan- tuüum , & que fub fenfus cadunt, 16, Verumtamen, 6c) At, verum Fünt confiderans. cum obiero, non finet me defcen- ad ( Hzc vivendi dere in infernum. 20C€ Y4. Hac wia iorum. patio , quam ;enent' hujusmodi . ho- Caum acceperit me. ) Ad fefe ex ea imnines. hac vita mortali ; cum mortuus jus [ Uutcro. Scandalum ipfis.) Offendiculum ipfis 17. Ne n'niueris.) Ne commovea- eft, & caufa ruinz. Qui — Et poflea im ore f* o samþldcääum. ) ris, ne mireris, nec illi invideas. Mi lt Et tamen cum isa vivant, fibi pla- I8. Nem [umez omnia.) kiebraifmus Io nihil fumet, nihil fecum auferet. cent , & gloríantur in ftudiis fuis ulcs'm; :peffimis, quafi bene agerent. 19. Juima ejus im wita ejus benedi- ttui. 1g. Sient. eves . im mfermo pofirs funt. ) cetzr.) ln hac vita felix , & fortu- Iu; natus przdicabitur. Grepatim, & magno numero in in- ill(:()laE fernum detrufi funt. Confitebztur tjb;. ) Laudabit te, & ïlibug Mors depaftet eos.) Pabulum erunt benignum fe oftendet. Ofient &ternorum cruciátuum , & ignis, qui Gu bemefeceris ei. ) - Cuni illum * ] non extinguitur. obfequiis , & muneribus colueris , a Ín Dominabuntur corum jufli im matu- ut divites faciunt fe amantes, & Qs & Hino.) Jufti, quibus in hac vita im- hzc omnia fibi deberi exiftimantes, d pii dominabantur , ubi clarum mane 20. latrojbit, 6c. ) Sepulchrum, & futurz vitz illuxerit, verfa vice il- vel infernum, in quo majores illius u QM( lorum dominabuntur. funt) ubi lumen hujus vit& , & mul- li i I2X PSALMUS XLVIIF. & XLIX. ? (uo - ?1. Homo, cum in honore effet, non intellexit * compara- 5 tus eft jumentis infipientibus, & fimilis fa&tus eft illis, 1. Pfalmus Afaph, XLIX. - i 870- Eus deorum Dominus locutus eft: & vocavit teri*äm, u 1 2. Áfolis ortu ufque ad occafum : ex Sion fpecies de- ? coris- ejus, tl 3. Deus manifefte veniet: Deus nofter, & non filebit. Ignis in confpe&tu ejus exardefcet : & in circuitu ejus tem- e de- peftas valida. 4. Advocabit ccelum defurfum : & terram difcernere popu- bitur lum fuum. - Gxcrmb- $.. Con- fque to minus beate illus, & mternz Et zon filebiz.) Ut. modo tacit, ied j Ho- non videbit. hominum peccata redarguet , & fce- i um n A 21. Homo cum im Lonere effer, &c. leftos debitis peenis addicet. Et Eft repetitio verficuli 13. hujus Pfal- non veniet in filentio, & occiulte, & alia quemadmodum fecit in primo fuo mi x guem. fupra explicavimus. (cent , adventu , fed palam, & cum ma- us Afzph. Primo Paralip. ï,ePc:ite. E PSdc/m 16. legimus .Afaph fuiffe m go« Cantorum: a Davide con- lgnió £m lcan]]wö?;z ejus exzzrdejäet, ) yandio, /Principem Ante ipfum accendetur ignis totum* EU ftitutum. Utrum ipfe compofuerit mundum. exurens, & purgans. V ek Pfalmos, qui illius nomen praxfe- runt, an ill tantum a Davide dati allegoria ignis graviffima fupplicia fi- yenim gnificat, quibus afficiet impios.. de[cen- :ad canendum , incertum: eft, licet Tenpeflas valida. ) Mirà commo- hoc fecundum verius videatur, juxta €3, qu& in explicatione tituli hu- tio eorum- omnium , que. funt in [efe ex jus libri fupra diximus. , mundo. iortuus Dew Deorum Domisus, j Deus, 4« ddvocabit.y Inteftes, Ut enim novea" qui. Principum. omnium lex horum elementorum: obteftatio- cum eft Dominus, 5 & Illdi-' ne data eft, cum. dicat. Moyfes (ea$. Deut. 52. 1 Audite cels , qua loquors xaifaus Locutus e/.^) Statuit , " decrevit Sic 1il- tb ultimum , & univerfale judicium in- andjat . rerra "Verba oris mei Igenea'/' titul. - lius violate reécte eorundem tefli- Vocavi? teeram.) Ten;i'g«enas, tetrg monio homines coarguuntur. Ad- fortte vocabit etiamm . coelum , & terram , incolas ad judicium , eosque ab om- Lian & nibus terre finibus adeffe: juffit. ab. quia' aderunt colites , & homines Oriente, & Occidente, &c. pii ; nam. etiam. fanci cum Chrifto "^ " Ex«Siom fpecies decoris ejue, ) Fix judicabunt mundum, r. Cor. 6. 2. , lum id eft, judicio ejus affiftent, & fut- )]ueï TP fuperna Sion, nimirum ex cclo fpe- cies, & ornatusgloriz ejus prodibit. Íra gabuntur. 69 Y 3- Manifefle venitt.) Cum. gloria , Difcernere. ) Ut judicent morrtaleïs. ante» X majeftate, non ut in primo adven- [chrum , omnes, & agnos ab hodis difcer- 95 llhus tu obfcure, & humiliter. ïxagt. & m* Bibl. cum C'm. Menoch. T. IV. f 22 ï;ïiBRï"P'sALMQURUM a L $. Congregate illi San&tos ejus: qui ordinant täi'famentum yol ejus fuper facrificia. 6. Et annuntiabun t cceli juüitiam'-vejus : quoniam Deus ju- MT dex eft. 7. Audi, populusmeus, & loquar : lMírael, & teftificabor lC tibi : Deus ,. Deus tuus ego fum. Il 9. Non in facrificiis tuis arguam te : holocaufta autem tua r i in confpe&tu meo funt femper. 9. Non accipiam de domo tua vitulos : neque de gregibus i port tuis hircos. 10. Quoniam mea funt omnes ferae filvarum, jumenta in H Qo k montibus, & boves: II. Cognovi omnia volatilia coeli: & pulchritudo agri me- Ti cum eft. » dicam tibi: meus elt enim orbis ,terræg I2. Siefuriero, non & plenitudo ejus. LUITT ? aut fanguinem d« 13. Numquid manducabo carnes tauror t A 14. Im- C0 hircorum potabo? r Dd ) niam , qui judicabit, Deus eft, in Tün Cor gregate illi fen&os ejus. ) Ef apoftrophe ad Angelos, qui juben- quem injuftitia cadere non poteft. tur fideles judicio fiftere.; quamvis 4. dudi populas seeus.) — unt vete UT enim omnes omnino homines vo- ba judicise lil Lequar.) AMoquar te. lu candi fint, tamen peculiari ratione judicium pertinebit ad fideles ; qui Toflificabor-) Palam annuntiabo tibi. E enim non credunt, jam judicati funt g. Nom in jfacrifwis tuis arguam te.) di joann. 3. rg. n arguam te de negle&is exterais tati facrificiis. Qui ordimam: te/ia;hentum ejus. fuper vt;m, &c ) Nam feerifcia.) In Hebr. eft: u fertunt Hoelocaufta autem füm ptum |ejus. fuper. facriffcia. . Ad eft , holocaufta tua femper mihi adfunt üarc ICi przfentia , .funt . perpetuo ante me, &on qui patum Deo faciunt, nt fint po- fatis frequenter mihi facrificatur. pulus ejus, & ipfe fit Deus eorum, enn & hoc pactum faciunt, premiffo fa- 9. 4ceipiam. ) Acceptos habebo; tOR crificdio , ut fecit Abraham Genef. neque enim ifta admodum requiro, Vatti Ordinare cum omnium fim Dominus. 15. 17. Vide ibi dicta. X1I. Cognovi ogmia wolatilia culi. ) Ó teflamentum, idem eít, ac difpo- Sl qx nere, & ftabilire, ut cum dicitur I, 'Taaquam certiflimus eorum Domi- d ent Machab. z. 12. Eacmws , G diþammm nus enumerata habeo. ]üzn Pulchbritudo Apgri mecum eff.) Quid- feflamentum, cum gentibus , &c. pet 6. dhnuntiabumz cmli j»g?itiam gw) qu.id in.agris pulchrum eft, «& exi- I Cali, five colites, Angeli, & San- mium, 1ineum eft, Wib 12. $; e[wriere,) $i fieri poffet, ut ttio &i predicabunt, profitebuntur Deum efurirem. effe juftum judicem. Guoniam Deus Judex ef. ) Quafi Plenitudo €jus.) Omnia, quibus mun- 16 dicat , neque poterit hzc annuntia- dus plenus eft. V&rh 33« Nuumnquid nanducabo carnes fas Sxi.O-.ï & predicatio effe falfa, quo- PS'ALMQS XLIX« y^$ htum /34./ Immoïa -Deo facrificium. laudis : & redde . Altiffimo vota tua. P 15. Et invoca me in-d«ie tri bulationis*:» eruam te, & honos rificabis me. 16. Peccatori auteta dixit Deus : Quare tu. enarras juítitias abot meas, & affumis teftamentum meum per os tuum? uH 77. 'Tu vero odifti difciplinam : & projecifti fermones meos ryetrorfum. Y Fibus 18. Si videbas furem , Currebas cum eo : & cum adulteris portionem tuam ponebas. hn 19. Ós tuum a bundavit malitia : & lingua tua concinnabat dolos. | & 20. Sedens adverfus fratrem tuum loqüuebaris , & adverfus dalum, haec fecifti, & tacul. filium matris Xtuæ ponebas fcan 41. Exifti- Q 2 m rorüum ,C650.2) Anquisquam veftrum Quare tu enarvas juflitias meas ?) Quä. * adeo ftolidus: eft, ut puret me, qui fronte tu rflemoras pr&cepta , & ju- ]nem ftificationes meas ? corporeus non fum, carnes taurorum manducaturum , & fanguinem hirco- Affumis , &c. ) Ore tuo ja&as pa- f rum potaturum ? fum , quod cum populo meo inii; A4. Lemola Deo facrifisum laudis.) :n eo pa&o gloriando , & tibi pla- :elt. cendo. nt vel« Cum taurorum facrificiis opus non habeam, exhibe potius in facrificium, 17. Difciplimam.) Exruditionem di- laudem, & gratiarum actionem pro vinz legis, Projecifii, 6c.) lta te geffiti, ac bo tibi acceptis beneficiis, & alia hujusmo- 4m 16 di opera pictatis ; juftiti& , chari- ft pracepta mea. oblitus eifes, eaque. xterii tatis , &c. poft tergum haberes. Redde altiffímo "uota rua-) Pxomif- 18. Cwo adulteris portzonem t1uans po-. fum cultum , fidem, obedientiam in ntba. ) Fiébas focius eorum, qui Nam alienis thoris infidiabantur, & uxo- adfont circumcifione, ac aliis publicis xeli- gionis profeffionibus ; que vota funt res corrumpebant alienas.. tg mes omnium fidelium. cominunia. Item hi 49. Maliti4.) Maledidis. Hebre- ;ab€b0 j promiífa , que Deo fponte, ac pri- um, Qs tuwwz laxaft; ad malum. Con- vatim nun.cupav-erïs. eiznalar dolos, j — Axtificiofe dolos :equirös X$- dmwvoca me in die 2v 1bnlationis.) aptabat. Si quando tribulationis tempus inci- 2O0v $6 Í cæ*[i'x) derit, a me totus pendeas, me fo- dens.) Quietus, otiofus, ni- Domi hil aliud agens , per dele&ationem,, jum invoca, non confugias ad fu- & cum voluptate detrahebas fratri pérftitiones, & idola. tuo, proximo tuo, non in. rixa , | Qui Ernam. te , & c. Hoc fi feceris, & at animi perturbatione prove&tus , fed eripiam te a. malis ,, tuque gratiarum ex malitia, & prava confuctudine. actione me apud homines celebzabis, Kiliuss matris tua.y Furatrem tuuim. Ofïeiv " & glorificabis. 16. Peccazor? autem dixi Deus.) Scandalum.) Offendiculum, in quod yis inopinato impingens caderet , calu-- Verba funt Pfalmifte, orationem Dei t u ad peccatorem. paranciä xecenfere: ignis illum Gircu-xnveïäi€1zdo, & qua LIBRI PSALMO RUM 124 6 21. Exiftimafti inique; quod ero tui fimilis : arguam te, & ftatuam contra faciem tuam. Q 22. Intelligite heec , qui oblivifcimini Deum , ne quando 7' Con rapiat, & non fit, qui eripiat. 22. Sacrificium laudis honorificabit me : & 1ll1c rter, quo N oüendam ili falutare Dex. [ 0. I. In finem, Pfalmus David, füpe 2, Cum venit ad eum Nathan Propheta, quando in- travit ad Bethfabee, (/7. Reg. 72. ) L. Iferere mel V 2 Deus, fecundum magnam mifericordiam deo, tuam. 105 Y Et fecundum multitudinem miferationum tuarum, dele ini- al quitatem meam. 108 . 4. Amplus lava me ab iniquitate mea: & a peccato meo & qu amunda me. ( i $. Quoniam iniquitatem meam ego cognofco & peccatum Ur] meum contra me eít femper. 6. 'Tibi E h Cote xatione poffes , illi tuis verbis no- JJEic ser, 6c.) in hoc genere fa- ln cendo. crificii iter efíit ad falutem ; nam f f! x Tacuj.) Diffimulavi magna lenita- per illud iter perveniet ad locum, Cetr te, & patientia. in quo oflendam illi falutare Dei , Idx d Eæ.:/?:mq?z 8221056.) duX X- EVCQ divinam fcüicet ; nïenam, atque per- du I feét: am falutem. pacxs 043'0(-*4951' ; xiflimall aniquita- Du z u cvemi ad eum Natban Pra. pron 3em. hoc Quod «vo 2us fonilu. ). Probans phere ) Hiftoriam habes a. ut mala. Reg 12. TaCer Stetuam soptra faciom tuam.) Quse Quando éntravit ad Bt:hjr:äet) Ho- Vénk geffifti. Cogam «e cognofcere in ju- neíte de re turpi. ! dicio, que patrain 3 Secuzdum magnam mifericordiam 244m.) Pro tua Tiagna mifericordia. & f eft e 2« Qui 0ä/z"vzftzm;rz Deum.) Qui fecme peccatis, ac fi Deus non effet. Dde.) Hebr. al flerge. MCtzq hora "AMtur defumpta a maculis, quafi dicat ; Qültis Ne quando vapiat.) Àd pernam im- maculi tàm alte inhafit , ut . copio- Oi paratos, & nihil tale metuentes de- fa lotione opus fit ad «eam .elu- prehendens. endam. 4 C Non fit., qui 6rzþmt) A potencl, & Vd q ultrice dextera ejus. 4 onplius lava me. ) Copiofe plu- n &l umum li'v a me ; ponltur enim com- Darein 23. Sacrificium lauds.) Kepetit dl- pamcn us pro pofitivo,' vel fupezla- tivo. Vel fenfus eft: Amplius, & me nd& a n. 14. Ofdia Honoriffcabit. me.)- Glorificabit me copxofius, quam.ante lava mie, ne ^i apud homines, & qui hujusmodi ob- in peccata recidam. Copioflorem tulerit facrificia , gratus mibi erit, mihi poftulo adhiberi lotionem, & Cïlm ( uberiorém gr atiam. Pfï ?e ab eo me honoxacum fiïe pro- quoR 4dtebor. $. Cera me. ) Coram me, éx Qd IT-*SALMU—*S L. 128 &t 6. 'Tibi foli peccavi , & malum coram te feci; * ut juftüfi- Rom, caris in fermonibus tuis, & vincas, cum judicaris.- 3« 4« 7. Ecce enim in itiquitatibus conceptus fum: & in peccatis lando' Concepit me mater mea. .quo H 8. Ecce enim veritatem dilexifti: incerta, & occulta fapien- tiae tuce, manifeftafti mihi. — 9. * Afperges me h isme, & *]i,evu yfíopo , & mundabor ; lavaþl J l4l o t fuper nivgm dealbabor. uns * »ïoï Aud'i- 4* adverfo peccatum meum aflidue vi- quafin naturalem miferiam mifericor- 3 Fdiant deo, Uludque mihi femper ob ocu- dia digni. los verfatur. Ig peceatis.) $. Hieronym. [vertit, e ini- 6. Tibi foli peccavi.) GQuamvis enim Ín peccaro , ut etiam eft in Hebrao. alios etiam leferim , tu. tamen folus Peccatum enim originale, quod in €sS , cujus leges transgreffus fum, conceptione contrahimus, unum eft, fü£0 & quem folum judicem , & vindi- non plura: fed LXX. verterunt in cem timeo. numero multitudinis , cum dixerunt: catoti U juflificeris dp. formonibus 1u55.) Par- PO inäqzzif;ztibw : d peccaris , quia ticula 4» non fignificat caufam , fed Tibi unum illd peccátum eft quafi fons d confequentiam , & fenfus eft: 74 omnium aliorum peccatorum , & in ec f foli peccavi , E9 sealum coram te fecz, illo includuntur omnia. j fatm ex quo fequutum eft, ut tu juftifi- 8: Ecce emim veritatem. dilexifli.) pcuit., €eris, id eft , juftus, rectus, & ve- Q: iMf dicat : Nolo tamen culpam gDCi, rax appareas in fermonibus tuis, méam in nature corruptionem re- k p dum me peccatorem , & juftum effe jicere ; fcio enim te veritatis aman- pronuntias Vel refert ad. fuperiora tem effe, & iis magis effe placatum, 7) P füe hoc fenfu: Dee ieiquitatem meam.) qui fincere agunt, : & qu& peccarunt, ut pateat te juftum, fidelem, & ve- ibes * agnofcunt , nec excufationes pr- racem effe; fepius enim promififti texunt, veniam peonitentibus ex animo. Incerta., $ octhla fupientie tua Et vwincds, eum judicaris.). Repetitio £v.) Nec enim ignorantia lapfum qurdiat eft ejusdem fententiz, quafi dicat, eum tribuere.poflum, cum non folum & fi judicium inter te, & me infti- cotdid communia tua precepta noverim, fed tuatur, ( ego negare vclim crimen, interiora etiara, & magis arcana my- aphora 'cujus tu reuim me, effe dixifti, tu eria , dicat, que mihi xevelare d?gna- copio» omnino vincas caufam, & ego cau- tus es, fa cadam , cum mecum judicaris. 9. fperges - byffope.) Plene & li elïJ' 5 Vel cum judicaris , & ab . inimicis perfecte mundabis , & -ypurificabis meis pronuntiatur te mihi non effe Tnec meminit hyffopi, quod 1n fo- k p a com- parciturum , tunc vincas tu, & ipfi lemnibus cxremoniis, ad expiatio- mendaáces appareant, & de miferi- nem inftitutis hyffopus adhibexetur, 'upeïl?.' cordia tua temere locuti.. ut patet Levit. 14. 4. in expiatiorne !illS j , Y 7. ke imiquitatibus. conceptus. faups. ) leprofi, &-IN. 19. 6. in expiatione, Cum originali peccato, quod in nos que fiebat per aquam luftrationis, fiorem t per generationem transfunditur, ex Vide qua diximus. ad citatum locum quo fit, ut infirmi fimus, « ad pec- Leévitici. Porro vocem 393« €zo£, VE 5 candum. proclives , adeoque ob hanc qu& hic habetur, alii hyffopum, li X26 LIBRI PSÁLMORUM : 1o. Auditui meo dabis gaudium, & vlætitiam; & exultabunt 1 &e offa humiliata. is meis: & omnäs iniquita- 11. Averte faciem tuam a peccat lau tes meas dele. x a. Cor mundum cr ea in meDeus: & fpiritum re&tum in- nova in vifceribus meis. loc 15. Ne projicias me a facie tua : & fpiritum fanttum þuum ) ne auferas a me, falutaris tui: & fpifitu principali yjl 14. Redde mihi laetitiam " confirma ime. entur. .15. Docebo iniquos vias tuas : & impii ad te convert 16. Li- t eriganum , alii ferpyllum filveftrem, 13. Ne projicias me « facie tua. ) n Ne uxfo 1meis offenfus peccatis,; alii rofinarinum interpretantur. Quod al autem poftulat ab ipfo Domino afper- me folito tuo favore, cura, (& cu- ilpt ftodia deflituas. gi, id propterea facit , quia afpzrfto- Spiritum fantiu UA FUMUL. 56. y Per i« nes Sacerdotum veteris legis per fe nobis diftribuis, & ïfgu fumptz abftergere peccata notr pote- quem tuà dona ?læx rant, fed tantum munditiam quam- üos confolaris, & foves, nec aufe- i ris divinam ejus infpirationem , & dam legalem adferre; nam fa"ges afliatum. À T guu hircortm , $ zaurorum , €9 eintzs "vitule clu njþerfws inqæinatas /änäifcaäat* ad e- /x4. Letitiam falutaris t5.). Quam Vif sundationem carmi, utd ocet D. Pau- de falute mihi per te przftanda con- Vel, letitiam, quam de fal- fun lus ad Hebr, g. 13. non autem ad cepi, ffia ex me nafcituro, de- gn« urgandum fpiritum, & confcientiam, vatore Me Ge pifi accederet contritio. que falute per cum exhibenda huma- no generi habueram. " io. daditwi meo dalis gamdium , & tie Gatitiam.) Fac me quxfo in confci- Spiritu principali. ) Spiritu preci- X 03 entia audire vocem gaudii, « lz- puo , principe, & primario faftenta, & corrobora me. ln Hebr. eft 4333 titig , qua intelhipam mihi condo- tüm nata effe peccata mea. zediva , qu& vox fignificat Princi- five libera- Exultabunt offa bwmiliata.) Id wbi pem, & fpontaneum , E lem, . & poteft rcferri tum ad Spiri- J8UI feceris, ommnes vires anümi, & cor- tum Sanétum , qui vere Princeps eft poris pemnitentig dolore, & ire tuz &xul timore aílüi&e , exultabunt, & ad omnium fpirituum, & liberalifiumus; Íri li & munificentiffüumus , cum fit fons tibi alacrius ferviendum excitabuntur. omnium donorum; tum ad fpiritum, d l1. 4'verte faciegs tuam 4 peccatis et antit. ) Ut eorum amplius non recor- id eft, affe&um ipfius Davidis, qui pecc petitur a Deo talis, qualis decet deris ad vindicandum. Principem, qui debet effe Qui) 12. Cor mundum.) Puram mentem, optimum Deum , & liberalis at intepram confcientiam. fpontaneus erga dnd erga popu—lum. 1dem fignificat llc&n Spiritum retium , (fc.) Spiritum il- dum tuutm ab.omni pravitatis obli- & qWEUpAO. U SIADVIXO , fpiritus Regalis; mem nitate alienum , & quidquid re- Imperatorius, qualem fcilicet Regem dl à aut lmperatorem decet. tum, ac bonum eft docentem , rur- u fum immittas intimis anime mex I$. JDocebo £miquos. "vias 1u48. ) Spe- d MJ "Nixibus.. cies quadain eft fatistattionis; pol- ts 'PSALMU/SIL 127 ibunt 16. Libera me de fanguinibus, Deus, Deus falutis mez: . & exultabitlingua mea juftitiam tuam. juite 17. Domine, labi annuntiabit a mea aper*ies ,& os meum laudem tuam. n 18. Quoniam fi voluitfes facrificium, —dediïem utique: ho- n locauftis non deleCtaberis. þuunz 19. Sacrificium Deo Spiritus contribulatus : cor contritum, & humiliatum, Deus non defpicies. cipili 20. Benigne fac, Domine, in bona | vOlunt:gte"tua Sion : ut sedificentur muri ïerufal—e;m., ituf. or. Tunc licetur enim in fignificationem grati externum aliquod facrificium . obla- 7 turum, quia fi pro expiatioe pec- animi fe daturum operam , ut fuo & Q exemplo , & verbis, peccatores re- catorum meorum a me exegiíles fa- fipifcant, & vias Dei agnofcant ,. & crificium aliquod externum , obtu- lillem fane ilud. ) Pet iequantur , hoc e(t voluntatem, & lf & legem , quam Dominus hominibus Holocauffis zen . dele&aberis. ) INon pralcripfit. eft fenfus facrificia pecorum nullo : ayfee modo placere Deo , cum fatis con- jm Xi6. De /nguiniäm'. )k À. voce fan- ftet a Deo fuiffe inftituta, of- guinis Urig , & fociorum ejus, qui clamat contra me, & a tua juftitia ferri juffa; fed dicuntur non pla- Quim vindicam poftulat. Dixit autem de cere ex fe ipfis, quafi ma&tatio pe- ]a cot de fal- ianguinibus , ad fignificandain ma- corum fit ex fe opus Deo gratum , WVel ait gnam eftufionem fanguinis. Sic vel utile, aut neceffartum. 10 dC* Deum facrificiis non dele&tari, quia huimde Genef. 4. 10. ubi habemus : Vox faz- gumis fratris u clamat ad me , in per fe fumpta fine cordis contritio- rebr. eft: Vox [zzguimusz , id eft, ne, idonea non funt ad delenda pec- . praCe vox multi fanguinis effufi. cata, WVide dicta n. 9. & qua ftatim aftentàs adduntur a $. Vate n.19. Deus f[alutis mec.) Deus, aquo tan- 9 tum falutem expecto. 19. Sacrifiien Deo fprritus contri- prnce bulatus. ) Sacrificium tibi Domine Jiber- Expltabit lingua mea juffitiam zuam.) gratum, & ad expiationem peccati j Spiri- Laudabit cum gaudio , modulabitur, exultando canet juftitiam tuam, qua idoneum eft fpiritus fe ipfum dolo- t5 * re peccati afiligens , & ma&ans. T Ícilicet impios juftificax. lt Íons 17. peries.) Aperi, vel fenfus 20. Benignae fac Do;äzine', 6c.) Ef eft. Silabia mea aperies rumpendo alia ratio, qua David utitur ad pla- irituDs j5, Qu peccatorum, atque doloris vincula, candum Deum , & impetrandam per- ; decet quibus conftringuntur, & novam fe&am peccatorum remiifionem , & materiam , & argumentum te lau- reparationem ad juftitiam , quod yt QX m)erans dandi fuppeditando, miferationes fci- fcilicet. toti populo fit profutura, licec tuas erga me exercendo ;j os quemadmodum toti Reipublice no- igni'fïcäf meum laudes tuas annuntiabit , & cent Principum peccata. ltaque Do- Rodli celebrabit. MO minus benigne faciens Davidi, be- 18. Quoniam; fW woluiffes f'acrifcium, nigne etiam faciet populo univerfo; dedifem utique. ) Dixi me laudem quafi dicat, fi ego venia dignus v)sP £« tuam annuntiaturum , potius guam ?on fum, faltem hoc populi tui fi- " L)O . , x2$ LIBRIPSALMORUM ïi 7 1 21. Tunc'acceptabis facrificium juftitize, obla-ti-ones, & ho- grabi locauíta ; tunc imponent fuper altare tuum'vitulog- Ven 1. In finem , intelle&us David, 4 &. &,nu'ritiavit Sauli: Ve- 2. Cum venit Doeg Idumeeus, Se nit David in do mum Achimelech. ( r. Reg. 22. 9..) HIRUE Píalmus. LI.- Io Q Uid gloriaris in malitia, qui potens esw iniquitate? jn m ,. "T'ota die injüftitiam cogitavit lingua tua : ficut no- II. vac a ac uta fecifti dolum. - e MUUH « Dilexiftimalitiam fuper beni gnitatem : ini quitatem mag iS;s tüotu quam loqui aequitatem. ofa. I, 6. Dilexifd omnia verba præ-cipitatiornäs , lingua dol C 71. Pro- d delis meritis concede, cui'utilis eft tione fua perdidiffet Sacerdotem Do-. DI mini, & omneimn familiam ejus. mea ad tuam gratiam reftitutio. zi potems es £m iniquitate ? ) Qui .dm bona voluntate tua.) kiebraif- mus; idem eft, ac fi dictum fuiffet potentia , qua. apud Saulem vales ,. tuum abuteris ad' fcelus, vel, qui prome lliom's: fiae prepofitione, Boza veluutate tua- lr edificentur spuri Jerufalem.) Du- tus es, & alacer ad. iniquitatem pa- trandam. n qu xent; vigeant, ftabiliantur, & fi de- Dus ftrui contingat, ftabiliantur. [Edifi- 4... dorz üïl-f.) Quovis tempore , Enj t cari, eft firmari, ftabiliri, manere in Vel per ffzgulos dies xeg äxæ't;m n]zgä,oow, fua firmitate, & ftitu, ex ufu Scri- ut habet Symmachus. lu turz. Vel etiam fignificat D'ivid. Cogitavit Lmgua tuAa,) Lingua tua De U rbem Jerufalem nondum plane ex- non eft lapfa per imprudentiam , fed Qui i ftructim effe , cum precipua illius cogitatan , & præmedititgm, mali- 2 ; $. pars adhuc deeffet, templuin fcilicet. tiam locuta eft. Ti; 2t. Tuzc, ) 'lempore illo-- favo- Szcut nav;zc;p!z;dcä:/z. ) Que "pr&- HO ter expectationem aberrans fecat loc ] ris, benignitatis ,. & bonz volunta- tis tüg. ! carnem, & jagulum loco capillo; m f«d fi Accept abis fdcr'g' ferum )'uf;"tine'; B) & barbz. : Supe ) Super (7m;' gni bitcn ) Hebr- & & Acceptam habebis juftitiám noftram, opera jufti noffira, que hoc ire Chald. magis.quam. bonum. tempore tibi minus placent, nec tuam JEquirstems ) juftitiam , id quod "l0nui merentur gratiam , & tuo àltari yi- juftum eft. Wil C ) In G'l;æCfO" tulos inponemus , qui tib'i gxati .. 6, Verba pratipitationis. j. ] eü XOTO TOVTICIAS , ;lemer/ionig*, in He^4 "s erunþ ; & accepti.. breo 1*53 balangb, devorationis, X ex- glärr 1 1. [ÉNredletus Duavid,; ) VVide d ?(ïa- ba que bonis , pr&fertim. facerdoti- led a] ad titulum Pf. 51 bus Domini, przcipititionem , de- Jitent Q« Cum comvenit. Doeg GE i »65) Hift»- runut. vorationem: , ;).ægni'ciemquev attule- riain. habes 1. Regum 22 ln 3. Qiud gliriaris. i2 malitia. , Glo- Lizgua dolofa.) "o hngm dolc..fa,? pn Bipl BHabatur enim o:g , quod accufa- €fïï enim vocz-c.ivi cafus. - a 1 L-] - PSALMUS LL LII. 9 lo .. 7. Propterea Deus deftruet te in finem, evellet te; & e mi- grabit te de tabe ventium. : 2 rnaculo tuo ; & radicem tuam de terra vi- 8.Videbunt ju ft:l, &timebunt;& fuper eum ridebunt,& dicent; Ve 9. Ecce homo, qui non pofuit Deum ad jutorem fuum , )) Sed fperavit ia multitudine divitiarum in vanitate fua. füarum: & preevaluit Io. Ego autem, ficut oliva fru£&tifera in domo Dei, fperäVi in mifericordia Dei in aeternum, & in fzeculum fzecul l. 100 11. Confitebor tibi in faeculum , quia fecifti: & expettabo nomen tuum , 4ri tuorum. Aquoniam bonum eft in cqnfpe&u* San&orum " I, In finem , pro Amalech intelli " Pro .mus LII. gentie Dayid. ! Pal- Do * Pf DIxit igüpiEns in corde.fgo : Non * ei't Deus. 2. Cof.. 14 h Qu 2. Qe)?'meä z um fnen. ) IAn p.erpö- Prevaluit 1m vanitate fua.) In Hebr; l$ . t"um funditus , ut feras ponam ta- eft: roberazus eff im pravitaze fua, id ytoftt Jionis, u od indicat textus Hebraus, eft, per dolos , ac fcelera- robora- in quo j n pi JDeus. abemus : .ïtian? £e deffruez vit fe contra innocentes, & illis À przvaluit. 0s Emigrabit :e. ) AGivé : 10. Sicurt olpva frullifera. ) Doeg transferet te. expellgt : a quidem eradicabitur, ego autem fi- De rerra "ivottium. Radicem tuam.) Progeniem tuam. milis ero virenti, & florenti oliva. li tjla pH Omi,nmþ : Is domo Dei.) ln regno lfraeli- , 4 qui in hac vita degunt. tico, in quo Deus $. Videbun:." "Exitium . tuum. nunc exulo. 'colitu,r, & e quo mali- Timeiunt.) Deum timebunt, vene- 11. Cozfizebor ti6i.) Laudabo te. t rabuntur, reverebuntur ; nam timor Qua fecifi.) Mlfericordiam me- : fecat hoc loco. non fervilem fignificat , cum, & cum Doe fed filialem. Gam. g infignem yindi—. )F fl Super epm ridebunt)) Ejus füpplicio, Expetlabo nomen. tüum. ) Te, tuum j & & ultione lxtabuntur, judicia Dei auxllum; vim, virtutem. comprobando , tanquam juftarum ul- ciam tui nominis. , öl edïcaf tionum fpectacula, & e , Quoniam Lonum eff ,. &c.) Quon"iär—n; qllOs! bus cateri erudiantur. xempla , qui- bonum eft expectare nomen tuum. 1RCO 9. Ecce bome.) ln Hebr. eft $34 Vel, quoniam nomen tuum dulce *33an. /inee baggeber. Voxautem 333 eft, & fuave in confpectu Sanéto- anl &cter noin fonat hominem quemlibet, Vcra rum tuorum , id eft, Santtis tuis, fed alüs precellentem virtute, vel judicio San&orum tuorüm ; in H'Græe.x deE;;" potentia. Videtur effe ironia : Itali- - de ce diceremus , Ecco £a zl àxavo. co enim g& VAUE ctuïe* Nonm po[u?t Deum adjutorium [fumm.) T. 'Ro Mae/etä) I;Iebr.f näphn 51? Spem fuam in Deo non conftituit. Dzel. cum. €em. Mcnacþf T. W. R: 4l Machalath, Videcur'—elï'e d 136 LPIBRI PSALMIORUM ;l 2. Corrupti funt, & abominabiles faCti fünt in iniquita; 5.( tibus: non eft, qui faciat bonum. i quæü 5. Deus de ccelo profpexit fuper filios homi num , ut videat, conft fi eft intelligens, aut requirens Deum. 6. *Rom 4. * Omnes declinaverunt, fimul inutiles fa£ti funt : non anim 3. 12« eft, qui faciat bonum, non eít ufque ad unum. s. Nonne fcient omnes, qui operantur iniquitatem, qui de- 8' vorant plebem meam ut cibum panis ? Doni $, 1 6. Deum non invocaverunt : illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor. L] mico: uoniam Deus diffipavit offa eorum , qui homi nibus þla— I, cent : confufi funt, quoniam Deus fprevit eos. 7. Quis dabit exSion falutare Ifrael? cum converterit D LGUS captivitatem plebis fuce, exultabit Jacob, & laetabitur lírael. : In finem, ? fum 1. In carminibus Intelle&tus David , 2, Cum veniffent Ziphzi, & dixiffent ad Saul: INonne David abfconditus eft apud nos. LI1II. li dixer 2. ] YEus in nomine tuo falvum me fac : & in virtute tua ju- 71!4 pro : dica me. «eum 4. Deus , exaudi oratiqnem meam ; auribus percipe verba oris mei: . ficy.a videl p ;. Quo- alieni nomen mufici inftrumenti, cui Pfal- 6 Diffpavit offa corum , Gc. ) "A'd mus fit affociandus. D. Hieron. nihilum redigit vires, omncmque eXerc vertit, Per cborzz. Chald. fzper cho- fortitudinem eorum , qui Deo pla- FW'; duj ro;, ut fenfus fit , Pfalmum com- cere non ftudent, nec illum invo- N pofitum fuiffe, ut a choro mufico- cant, fed querunt hominibus 5 erati- rum canatur. Id ita effe coll igitur ficari, pendentque ab illorum auxi- [ e& PfaL 39. 13. & 9- P. 8ex C ant. lio, & favore. Ib ng $, 1. & Judic. z1. 15. Gonfefí funt, €c.) Pudore afficien- Ls pio 6 Ipreligentie David.) Vertere etiam tur a Deo , quoniam eos abjiciet —in iVOR ( poflis , Irtelfeius David. Vide dicta &rernas miferias. Qm Ad titulum Pfalmi 3r. I. IN carpzusibs.) Wide di&a ad ri- &t Dixit in[ipiens, 6c.) Eff hic 'Pf;zl. fOl' Yl emus nom folum ejusdem argumenti cum tulum Pf. 4. ^ Pfalzo 13, fed erzam quacunque boc con- Intellectus Devid.) Mide dicta ad ti- eimentur, s. 1llo etiam babentur , ex- tulum Pf. 51. 4 UAR etpris. "verbis 1llis verfrculs fext;, Quo- 2. Cum vmi]&nt Ziþbæi ? &c. ) Hi- ia ( ftoriam habes i. R cg. 23. n« 190 lhz niam Deus diffipavit, &c. qw« £;e P pj explicabuntur ; reliqua petes t — loco 3. dp momine tuo.) otentia, « vir» jMicafgo tute tua, cui gmnia cedunt. ( üi PSALMUS LIL & LIV. Ui quita- s. Quoniam alieni infurrexerunt adverfum me, & fortes quaefierunt animam meam: & non pr j -opofueruntx Deum ante /ideaty confpectum fuum. . 6. Ecce enim Deus a djuvat me: & Dominus fufceptor eft : Dlon animae meae. . 7. Averte malainimicis meis: & 1 nveritate tua difperde illos, ui de. 9. Voluntarie facrificabo tibi, & confitebor nomini tuo, Domine: quoniam bonum eft. * . Ll , Ubi |.9. Quoniam ex omni tribulati one eripüifti me : & fuper ini- micos meos defpexit oculus meus. s þla- 1. In finem, in carminibus intelle&tus Dayid. Pfalmus - LIV. Deus e defpexeris de- ael 2.X?Xaudi, Deus , orationem meam, & n 7 precationem meam ; intende mihi, & exaudi me. 4. Contriftatus fum in exercitatione mea: & conturbatus tione peccatoris. fum a voce inimici, & a tribula pOBNS 4 Quo- 'onne ls virtute t44.) Ódem eft , quod 9. Volunzarie f[aerificabo 2ibi. ) Ani- dixerat , /z zomine :40. . mo voluntario , ultro, fponte, liben- j«4dica me. ) Patrocinare mi hi, & ter, vel, ultra debitum, fpontanea u Ju- oblatione , non tantum perfolvam , pro me innocente fententiam fer, cum fis juftus judex. ux lege tua imperafti, fed alia fpon- verba $. 4hiemni.) Extranei, alienigeng, te infuper addam. fic appellat Ziph«os, qui proximi Confitebor momini tuo.) Lgudabo, & celebrabo nomen tuum, videbantur, fed corde a Davide erant UQ- alieni; vel certe univerfum Saulis 9. duper imimicos geos defpexit ocu- ) M exercitum. Is omeus.) In Hebr. eft, £5 :5 izimi- janque Fortes.) Miolenti, fzvi. ció meis vidiz oculus zeeus: id eft ultio- nem a' Deo immiflam. Itaque eft e0 pla- duinam mtam.) Nitàm meam. 1 ivo* Nos po[uerunt Deum amte con|petchum oratio imperfecta , quz aliquo ad- ; grä(ti- fwmm-) Ob oculos mentis fug Deum dito fupplenda eft, wt non infre- n auxt« fibi non confílituerunt, ut ejus timo- quenter occurrit in Scriptura. Vox illa, Defpexzt , non fignificat con- re propofito revocarentur a fcelere. Aæd en. e. Ecce enim Deus adjmvat me. ) temptum , ut patet , ex Hebraica vo- (je u Non tamen eft, quod illos metuam; C€ MDNM raarba , & verti potuif- cum pro me Deum habeam. fet, refpexit : fenfus ergo eft: inimi- €os meos libere, & fine timore re- Sujcepzor. ) : "Tutor, adjutor, defen- à al t for vitz mez. fpexit oculus meus , & quomodo 7. 4Averte mala inimicit mek.) In ca- illos ultus fit Deus contemplatus eft put, & perniciem eorum convertens, 1. [ N carminibus. ) — Vide dita ad H alti qua contra me machinantur. titulum Pf. 4. Àn veritate fu4. ) Per tuum verum Intelletius David. ) Vide di&a ad ) Hl« promiffum. Per tuorum dictorum titulum Pfalmi 351. fidem, & veritatem. a.dpiende.)D.Hieron.vertit : 4ztende, l,lg( yi 3. Cenrriflant fum.-) Kiebr. 'vori;ï: Di[prde idos.) Exxfeimde, dimpa. LIBRI PSA.LMORUM .. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquitates : & in ira mo- Ro asstid ia at lefti erant mihi. ts5 : $. Cor meum conturbatum eft in me: & formido mortis ce- cidit fuper me. 6. Timor, & tremor venerunt fuper me: & contexerunt fen ine tenebrae. 3. Etdixi : nis«dabit enihi abf pennas ficut columbze , &»vo-' labo, & requi eícam ? : : I $.. Ecce elongavi fugiens: & manfi in folitudine. I 9. ExpeCtabam eum, qui falvum fecit a pufillanimitate fpi- amb ritus, & tempeftate. ( ro. Pracipita, Domine , divide linguas eorum : quoniam VIVe vidi iniquitatem , & contradi&tionem in civitate. ' 1 1. Die z d diüi uod le ifïox"es fint, & de j Fs fgo , vel ejulavi in quuelä, vel expetit, vel 4 COnt prece mea. expeditiores a volandum , vcl quod In exercitatione mea,) ln oratione Spiritum Sanctum adumbrent, cujus tür, mea; preces enim funt piorum exer- auxilio omnia pericula effugimus. f r LJ telt citatio. .In Greco eft iv &3eAseyía . Volabo.) Ad locum verz quictis, We ^ folet autem &3eAscaew apud facros quz in hac vita haberi non poteft. Et requie[cam.) Longe pofitus a pe- ter fumi pro contemplari, affidue fe exer- riculis, & infidiis. al tel cere, meditari, ut etiam . vox He- 8 Cit brea pYp Sw4cb. Vide Gen. 24.65. Ecce elopgavs fugiens.) Elonga-v tus & ibi di&ta. rem , procul difcederem & manerem Senfus etiam efle po- in locis defertis. Vel fenfus eft, Dera teft in calamitate ; qua me exerces, quia alterius vitz quies adhuc dif- li, « & probas, prox 4 voce inimici.j Propter C tertur, faltem , deferta loca petendo, & minas initnicorum. alumnias, - declinavi pericula a Saule, aut Ab- u falone perfequente imminentia. quita: 4 otribulatione peccatoris.) Me in- buht jufte perfequentis. 9. Expetlabam eumy, 656.) Auxilium - 4. . Declinaverunt. ) Vide dicta divinum ibi expectabam. dmm Pf. ^o. 17. " H Q 4 puftllanimitate [biritus.) .Ab animi l p sra moleff ; eranz mibi.) Cum ma- anguítia , morore, dejectione. d gna ira, & indignatione adverfaban- tur mihi, & odio habuerunt me, Tempeflate. ) M chementi tentatio- bj num, & periculorum procella. 12 Contirbatum eff iz me.) In Hebr. ftand eft: Cor mewm doluit im medio mei, 10. Precipita Demine. ) Mebraicus dolores paíffus fum , quales experi- abforhe , Grmecus x&Tamóvricoy , dea tradti "zerge inimicos mcos. Quomodo U untur mulieres in partu ; idem figni- qum ficat 545 c/o/, in conjugatione Hiphil, autem prgcipitari velit, ftatim addit. Qlvita ut hoc loco. Divide l/nguas eorum.) Scinde eos 6. Teeebrs. ) | Magne calamitates in diverfas fententias, & ftudia. ld quod, accidiffe videtur, cum infatuavit Do- detur Taenti tenebras offundentes. confilium propemodum eripientes, & r minus confllium Achitophel. Vide g. r colwnbe.) . Columba alas lo 20 Reg- I70 & 18! QXPQI U us 'PSALMUS LIV, 135 |fo» 1I. Die ac no&te circumdabit eam fu - 18. per muros ejus ixäiquiu tas: & labor in medio ejus, & tnjuftit $C0« 12. Et non defecit de plateis ejus ufura, & dolus, 13. Quoniam fi inimicus meus N maledixiffet mihi ,. fuftinuif Tunt fem utique. L] Et i is, qui oderat me, fuper me mägna locutus Ffuliifet:' abfcondiffem me forfitan ab eo. E,Wd I4. Tu vero homo unanimis, dux meus, & notus meus; 15. Qui fimul mecum dulces capiebas cibos: in domo Dei : p ambulavimus cum confenfu. 16. Veniat mors fuper illos : & defcendant in infernum Qraf viventes. ; 3 Quoniam u pe . Quomiam vidi iniquitatem, 69 contra- tuliffem , quia folent hoc facere ini- ditlionem in civitate,) N el loquitur mici, & non eft mirum, fi faciant. de injuftis factioforum | coitionibus Super me magna locutus furffez. ) m & contra ipfum , qui illi adverfaban- | quod Contra me magna , graviaque cone cujus tur, & contradicebant obfiftentes , vitia jactaffet. ip ne 1'egï13.1'€€. Senfus etiam eÍle po- Abféondi[fem sme farfitam ab &ü.') Fa- teft , quafi dicat EÉx nunc fentio cile potuiffem me ab illius confue- tieti$y tudine fubtrahere. ell. me voti compotem factum; nam in- ter inimicos meos non convenit, I4- Homo imanim&'s..) Unius mecuns 1 pe alter alteri adverfatur , & contradi- animi, & quoridam dilectiffimi. cit: quare in proximo eft, ut cona- Dux meus.) Confiliarius meus pri- ongt tus eorum irriti reddantur. Vel ge- marius, cujus ego fententiam in de- nerem neratim notat corruptelam fui fecu- liberationibus fequi folebam. Erat ; &h li, eamque poetice duobus verficulis enim Achitophel Davidis. confilia- ; üil- endo, proxime fequentibus depingit. rius, tantaque fapientiz exiftimatio- U. Dze ; 46 noiie &c.) Semper ini- ne, ut confulere Achitophelem idein quitas muros hujus civitatis obam- fere effet, ac confulere Deum , ut di- l.C Ab' bulat in morem militaris no&urnz, citur 9. Reg. 16. 23. Judas etiam iilium' diurngque cuftodis , juftitiam arcens, bene dux appellari poteft; nam con- ne qua ingrediatur. ftitutus fuerat fimul cum aliis Apo- Labor.) -Miferorum, & pauperum ftolis dux populorum , juxta illud animi eft in civitate. Pf. 44. 17. — Confitues cos Piiijcävesff- lIrojufiztia.) Potentiorum, per emnem keyram. ) Yitig 12. Non defev;it.) Abundant doli, No;us.) Socius , amicus, familiaris. fraudes, ufure , &c. in foro, in con- I Mecum dulces. capiebas. cibos, ) AiCUS tra&ibus , & in judiciis. Qui mihi jucunde, & fuaviter con- : dtà 13. Si mumicus sens, 9c. ) Poft- vivebas. modo juam conqueftus eft David de tota In dome Des ambulavimus cum com- civitate, & populo, jam de peculiari feefi. ) Id eft in profanis rebus, e e0$ uodam proditore queritur , qui vi- & in divinis , & in facris conjun- detur fuilfe Achitophel, fi Pfalmus Giflime viximus. Vel, qui in tem- A «Do exponatur de David, Judas autem fi plum ventitabamus conjun&tim, & Vide exponatur de Chrifto. familiariter. Suflinuifem utique. ) . IEquo animo A6. Veniat mqor.c-' fuyei illes.) I*mpx&- [ —— 134 LIBRI PSALMORUM 2 Quoniam nequitia in habitaculis eorum: in medio eorum. fion 17. Ego autem ad Deum clamavi: & Dominus falvabit me. p 18. Vefpere, & mane, & meridie narrabo, & annunciabo : " Y & exaudiet vocem meam. .nu PU I9. Redimet in pace animam meam ab his, qui appropi quant mihi: quoniam inter multos erant mecum. 20. Exaudiet Deus, & humiliabit illos, qui eít ante (zecula. I 21. Non enim ett illis commutatio, & non timue runtDeum : extendit manum fuam in retribuendo. 22. Contaminaverunt teftamentum ejus, divifi funt ab ira vultus ejus, & appropinquavit cor illius. & ipfi funt jacula, Molliti funt fermones gjus fuper oleum : 23. " Jacta eatur, feu potius predicit hujus.lnodi eternus. eft, fïgnifïcantibus in He- fceleratorum. exitium. breo: Qw fedez ab imitio, id eft, qui : ab initio mundi Judex fedet omnium Defcendant m snfernum viventes. ) Adhuc viventes terra dehifcente ab- hominum, quafi dicat, ipfe prome forbeantur ; ut Dathan , & Abiron judicabit. homi; accidit Nu. 16. 21. Nom eff ilis comsmutarto.) Con- Qm 1 verfio morum in melius. tll Nequirit.) Scelera, injuftitie, doli. la habitachlis.) In domibus eorum., Extendit manum [uam im retribuen- 1 Perpetuo habitent cum ponis , qui de.) Mlittit impius manum füam ad Éilam, retribuendum malum , non folum Curas elegerunt habitare cum vitiis. dz smedio eormm.) lnter eos. cum injuria violatus eft, fed etiam da, i$. Vefhere, 606 mane, 6 meridie.) cum beneficiis eft affectus. Alii ad facie Alludit ad tres ftatutas, & folemnes leribus referunt. Deum rependentem ponam pro íce- 6 6 precationis Judeorum horas, qux di- Z ; cuntur facrificium vefpertinum, ma- 22. Contamtinawverunt th/!ammmän n f tutinum, & pomeridianum. Etiam ejus.) Violaverunt, prophanaverunt lüff Daniel ter in die adorabat, ut habe- pactum cum Dco initum. 1lipha mus ejus prophetiz cap. 6. Divifé fumt ab fra wultus ejus. ) ttix, Narrabo , 66 annuntiabo.) Mliferias, Ideo ab ira vultus divini, & ab ul. Tu tione indignationis ejus diffipabun- & neceflitates meas, & Domini mi- Vel fenfus 4l t fericordias. tur, & difpergentur. ditar 19. Redimet im pact. animam meam.) efl, iram vultu non indicant inimi- Qlu h lli ci mei. Afleret in pacem , & profperitatem, u in pacificum ; & fecurum ftatum "ppropinquavir eor illiu, ) Deus l vindicabit. enim appofuit cor fuum a vinüdi- f()Veat Qui appropinquant mili. ) Qui de Gam de illis fumendim. Vd, 7 opinquo, & cominus me petunt, fertur cor appropinquat tamen, inclinat, & illorum ad nocendum Rüttar & impugnant, N 0n Inter siult0:). Cum multis, in mul- mihi. D iemnymüs vertit : Nzj- türa 1 torum medio , & comitatu. diu buryro - Yiene sdlins. o$ 6jUó , pugnat :mte;'n cor A enh ( Er 4nt mecum. ) Mlecum dimicantes. Juta l 20. Exanudiet Dems.) Preces meas. Mollizs fuzz, &c. ) | Senfus eft Yite utuntur verbis oleg molliorbus ad Qui efdl'amte fatwlu.) Deus enim SP " PSAULUMUS LIV. &LV. T. üm 25. * Ja&a fuper Dominum curam tuam, & 1 pfe t'e; enutriet :Matth Te, non dabit in zeternum fluctuationem jufto. 6. 2$3» 3b0: 24. 'Tu vero Deus, deduces eos in puteum änteä;itus.- . Luce 12.22» Viri fanguinum , & dolofi non dimidiabunt dies fuos : ego 1 Petr l- autem fperabo in te Domine. $. 7^ In finem, i x là a ZUP 1. Pro populo, qui a Sanctis longe f: : &us eft. D;aviä in tituli infcriptionem, cum tenuerunt eum Allo- phyli in Geth. (7. Reg. 27. 22.) LV. Lb ira 3. Iferere mei , Deus, quoniam conculcavit me homo: ha. tota die impugnans tribulavit me. Eäï-a 3. Conculcaverunt me inimici mei tota die: quoniam multi bellantes adverfum me,. He L qui 4. Ab altitudine diei timebo : ego vero in te fperabo. Viura s. Iu romt homines in/ei'candos,., & fallendos, non ante tempus me ex hac vita : Cote cum ipfi fermones fint fpiculis no- auferendum , quod conantur inimi- centiores. ci mel. uttre 23. Jaa fuper Domimum curam u al fuam.) Omnes tuas folicitudines, t ' Ro populo , qu; & fantis lazzge folym curas, angores, «&c. Deo commen- fatius eff.) Intelligit exules, da, & te illi permitte. Ita etiam i Davidem coimitabantur, & ad etiam Vi ad faciendum docuit D. Petrus epift. 1. b ei tabernaculum accedere non po- o Íct gue i Qmnem veflram [ohertuds- terant , cum -in exillio eilent con- xem projicientes i2 Deum , quoniaem 1pfi Ritutio cura eff de wvolis. : um In tituli infertprionens.) Hoc expli- vt Apfe te enutrier.) Omnia. necelffaria catum eft initio Pfalmi 15. fuppeditabit, && tanquam fedula nu- Cum renutram eum , &5 c.) Hiftoriam trix, curabit, ne quid tibi defit. habes 1. Reg. 21 12. íe) Flutiuationem. ) Quanquam enim ab Ü Allophyli.) M ox eft Graca &AAdQuAor, ubüte ad tempus commoveri patitur , & & idem eíft quod .dienigeme, QAANg fenfus agitari , tamen mox reddet tran- quillitatem. QuA/c, alterius tribus, generationis, iin 24. Eos. ) Impios. gentis. E Led - Conculcavit me bosmo.). Cbntcrere,w dp puteum iereritus.) ln perditionis 4 [eus foveam, in interitum gehennz, opprimere me conatus eft homo. yindi Virs fanguinmm.) XMomicide, fan- 3. Belianres.) Supple funt. VCI, 4- 4b alritudine dier riïkeäo.) Ab al« : guinarii. Non dimidiabunt dits fuos.) lmuma- tis, & fummis periculis propter pro« lum tura inorte peribunt. Non perve- fundas calamitates , qux quotidie 27 nient ad medium xtatis fpátium, quod oriuntur propter mea periculofa tem- p 0f juxta naturalis. complexionis curfum pora, timebo quidem, fed non fine vivere potuiffent, fpe in tuo auxilio. Alii cum D. Hie- II Sperabo im t€ Domine. ) Confidens ronymo; a divinis judiciis timebo; j ? x LIBRI 136 PSALMORUM s. In Deo laudabo fermones meos , in Deo fperavi: non il timebo, quid faciat mihl caro. n 6. 'Tota die verba mea execra H bantur : adverfum hïe,'omnes i nes. €ogitationes eorum , in malum. 7. Inhabitabunt, & abícondent: ipfi calcaneu 1 H fervabunt. m xmeum ob- 1060 9. Sicut fuftinuerunt animam meam j x pro/nihilq falv-os facies illos : in ira populos confringes. 9. Deus, vitam meam annuntiavi tibi: pofuifti lacrymas$ meas I. in confpectu tuo. 10. Sicut & in promiífione tua : tunc convertentur inimici mei retrorfum. In quacumque die invocavero te : ecce cognovi, quoniam ? l Deus meus es. à ir. T E "Ra quit ate fenfus effe videtur Mecum :qüæ prodeunt ab altiffimo lumine, 3' quale eft meridianum, Sed cum ti- t ul habitabunt tanquami amici , more fpem quoque adjungam. Vl & contubernales, & interim abfcon- 40 Cuk fenfus eft, timebo ortum diei, & chinantes. dent fe, tecte, & occulte dolos miz- exorientem folem, & fe elevantem; attollentem e, veritus, ne quid in- Calcaneum menm ob[ervabunt.) Gr&f- commodi , & periculi rebus meis af- z fus, & veftigia mea , quo irem, ferat novus dies. quid facerem , &c. C(h $- Jp Deo laudabo fermones.) Heþr. g. Sicur fufismnuerunt animam mezm.-) bunt habet: l2 Deo laudabo werbum ejus, E fenfus eft: in Deo laudabo, & cum Quemadmodum ipfi expectaverant , & defideraveruut animam meam per- expe laude predicabo fermones ejus ad dere : ita & tu pro nihilo, &c. mey me pertinentes; quibus promifit mi- 11 hi exhibiturum magnifica beneficia, . Pro mibile [(akves facies illos,) Nul- 1de & liberationem ab inimicis meis. lis precibus, nuüllo pretio, nulla con- ditione- falvos illos facies, fed omni- I2 €5ro. ). Carnalis homo , & morta- no perdes. ltalice diceremus : oz inem. lis, homo infirmus. jico 6. Tor4 die. ) Affidue, perdonaras doro & modo miuae P ]:fr Ut 00 lis diebus. .& fingu- cojk niIuna. " Im $ra populos cenfringes. ) Sed. t romi Verba mea execra 64ntui.)' Abomina- & bantur, quidquid dicerem, vel face- furore tuo illos atteres, & perdes. YOta rem, calumniantes illud, & in pe- g. Vitam meam,.) Vitz mez xiäcef-» L tiaryn 3 orem partem rapientes. Apud He- fitates , & xrumnas. Conci braos hec vox verbsem , & verba, l& confhetia z4o.) Utl & 'Iarum re- 1 & opera fignificat. corderis. 10. Sienr E$ im promt[ffone tna.) Si- Hzlz " Adverfum me , &c.) Omnes eorum Qs cogitationes huc fpedtabant, ut ali- cut hoc ipfum promififti te fa&u- e&: ii uod mihi malum inferrent. rum,ut nimirum earum zrecorderis; 7- Irz/a:zbitaäznr, ffc) Aliqui ex He- & miferis opem feras. n A, breo vertunt, congrfgdnmr, ut fcili- Tusc,) Cum me exaudiveris , & &ïltär get mihi infidientax, Nofte yul- mihi opem tulezis, lj PSALMUS LV. & LVI. 157 iot i1. In Deolaudabo verbum, in Domino laudabo fermonem : 12. In Deo fperavi, non timebo, quid faciat mihi homo. 13. In me funt, Deus, vota tua j quae reddam , mnes .laudatio- nes tibl, LI 10b- I4. Quoni am eripuifli animam meam de morte, & p&des meos de lapfu: ut placeam coram Deo in lumine viventium. : ACles . In finem, InCas 1. Ne difperdas, David in tituli infcriptionem, cum fugeret a facie Saul in $ peluncam. ( z. Reg. 22. : imici C? 24. 4. ) Píalmus LV. Iferere mej , Deus niam . fidit anima. mea. j mifererg mei: quoniam in te con- 2-ä t in umbra alarum tuaru ss r. In quitas. m fperabo , doxnecr tranfeat iniy [ecum 3. Clamaboad Deum altiffimum ; Däum, qui benefecit mihi, imicl 4. Mifit de coe bícon- : lo, & liberavit me: dedit ig opprobrium con- culcantes me, )$ tride & veritatem füam, & 5. Mifit Deus mifericordiam fuam? eripuit Grdj Uen, Con*uertentur,ö'c.) Ín fugam da- tur eorum fententia , qui yolunt Da- bunt fe. videm pro fe orare Deum , ut non 3 . Ecce cognovi. ) Cum te invocavi ; finat eum occidi , & perdi. epint 3 experimento didici , quoniam tu Deus m pet- jis. la r imfcriptionem. Explica- V meus,& qui mihi ades, & a malise tum hoc eft ad titulum Pf. 15. 11. d» Deo laudabo '"verbum, rä €. ) Cum fugeret, &c.) Hiftoriam ha- | Nul' Vide di&a n. $. bes 1. eg. 24. 4 Cofte 12. de zme fümt Dems votae tttd.j In LA -- oÀLebebra alarum tu;zr:zm.) In pro- |ortiii« inemoria mea funt, five in intimis teclione tua : metaphora fumpta eft $1 pI precordiis : dpud me confervantur, a gallinis, & volucribus. . le ut non excidant vota tua , id eft, Donec tranfeat imiquitas,) — Iniqno- promifliones a me tibi fadz. rum hominum conatus, & fítudia * Sedï [j - Qu« reddam landationes tibi.) Quz contra me. ede vota continent laudationes, & 5 OQraà- 4. -Mifz de cele.) Auxilium, vel tiarum a&diones tibi aíhdue a me mifericordiam fuam. Keipfa often- gecel* €oncinendas. dit ,quam verax, & fidus fit in com- ym It 13. Aaimam meam.) Mitam meam. plendis promiffis fuis , de ope fub- U; placeam, 6c,) Ut ambulem pia- mittenda juftis in neceffitate. cens Deo in lumine viyentium Dedit i ;4,) Si' eft, in hic vita. ,id affecit. oppiobrium. ) Opprobria fatu- N E däfi'ddä.) Quid hec verba Concleantes me.) Eos, qui- Te atte- fignificent;incertum eft. Ali runt, &qpremnnc, & perdere conantur. ,yderis? aliter exy.licart. Probabilior vide- fis; & Bibl, cum Com. Menoch. T. IF. $- Veritx:tc"-m jtmm.) D'iifïtïyek;(li-— -ï38» LIBRI PSALMORUM eripuit animam meam de medio catulorum leonum : dOrmivi ^ x st conturbatus. I Filii hominum dente . eorum arma, & -fagittæ (& llingua eorum gladius acutus. .,6. Exaltare fuper coelos Deus: & in omnem terram glo- ria tua. 7. Laqueum paraverunt pedib vus meis, & incurvaverunt 2-? animam meam. ü $ Foderunt ante faciem meam foveam, & inciderunt in eam. 4' 8. Paratum cor meum Deus! paratum cor meum: cantabo, locu & pfalmum dicam. 9. Exurge, gloria mea, exurge pfalterium, & cithara: exure sf gam diluculo. 1O. Confitebor tibi in populis Domine: & pfalmum dicam Can tibi in gentibus. * I II. Quoniam magnificata eft ufque ad coelos mi feri-cordiax um tua, & ufque ad nubes veritss tua, I2. Exal m terram tare fuper coelos Deus: & fuper omne gloria tua. In finem, tmgu m tatem fuam fideliter fervando, quod mel incidit in manus meas. r. Reg- lim, 2444X 26, " promiferat. Carulorum leonum.) Saulis, & mi- 8. Paratum cor menm.) Adexequen- H litum ejus, hoftium truculentorum, das laudes tuas, & celebrandum te. & ferocium, 9 Exnurge gtorta zze4.) Non invo- pari Dormivi comturbatus.) lnter quos cat Mufss, ut profani Poete, fed füen cum magna animi perturbatione dor- Prophetiz fpiritum, quo actus Pfal- de i inivi, prz nimio timore plenam re- inos, & hymnos ad Dei laudem com- Vel etiam 9loriam fuam R quiem nunquam habens. ponebat. tio; Fii heminum, 6c.) Filii hominum appellat Pfalterium, & citharám mu- Yenk tales funt, ut dentes eorum 1nt fica inftrumenta , que fcitiflime pul- veluti lancee , hoc enim fonat vox fabat , unde etiam illi decus pro- veniebat. ü " Hebrea, pro qua LXX. reddide- m runt 4ra, G [fagsta , & (ingu,z £0- Extr ganm di/ucu!o.) Adefte mihi in- qui vYuse veluti glda'im acutts., INotat lin- ftrumenta mea muíica , cum matu- quæ d& in ux virulentiam , qux detractione , des cantabo. tino tempore exurgens, divinas lau- In maleditctis , &c. expromitur. 6. Exalrare füper celos Deu.) Su- ,io. Comffreber.) Laudabo te. &l gf blimis efto, excelfior appare c«lis, II. Quoniam magsificata , &c. ) CO/A ls m vim, & poteítatem tuam declaran- Hzc eft materia laudis apud omnes. o do in impios. 5 entes, quod fcilicet mifericordia , ltéty Gloria t44.) Diffundatur, fpargatur. & fidelitas Dei fe maximas . oftende- Vl*( 1 g. Incurvaverunt. ) Deprelfc?llnt, do. rint in Davide a periculis eripien- Wtj humiliaverunt. leciderusmt £2 eazm.) N (am $ ajul in- 12. Exnltare , 6 c.) Quo modo mi- mlin b &autus, dum me pþrfequ?tur, non fe-* feri.cqrdia ; & veritas Domini . per- li PSALMUS H'Lvn; 139 trnivi 'e In finem, p N e difperdas, D Lingua avid in *A;itulix infc iriptiOnïem. Pfal- .mus LVII. lo- 2. QH vere utique juftitiam i loquimini: re&a judicate fili ho- minum. 'erunt 3. Etenim.in corde iniquitates operamini: tias manus veftrae concinnant. BM toum injofti * | Car. 4. Alienati funt peccatores a Y locuti funt falía. Vvul»vä, grravgrunt aþ ute!ro: 1t20, exute . Furor illis fecundum fimilitudinem ferpentis : ficut afpiä : 5 dis furda2e, & obturantis aures fuas. L 6. Quse non exaudiet vocem incantanti um : .-& venefici ih-; L (icam cantantis fapienter. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipforumx: molas leo- cotdia nugn c?nfringet Dominxls. 4 S 2 8. Ad erram a $. Furer illis , 6c.) Mox nn ea- finerty tinguht ufque ad cctlos ,[fic etiam — par eft, ut gloria, & laus ejus. coe- matb , etiam venenum fignificat. Ra- lum, & terram repleat, biem, furorem , venenum habet, qua- Mp le ferpens , non quilibet, fed no- 1. E dierdas. 6c. ) MHe&c expli- ïequcn- cata funt initio Pfahni fu- centiflimus , quem pre veneni, & um t rabiei copia incantator, magico fuo perioris. " carmine mulcere , aut fopire non i invo- - $ vere , 65c. ) | Si ex animo, & £ D fed mentis fententia, & non fucate jufte poffit. j P [dl * ; Obturantis. aures fuas.) Utrum v de rebus pronunciatis. rum fit, an fabulofum, quod dici- ? com- Retta judimte. ) Ín meo nego- i fuam tio ; nam me innocentem eíle in- tur de afpide aures obturante , ne Am mu- venietis. audiat malceficum incantantem, non multum réfert ad hujus loci expli- Ifie pUI' 3. Eremim im corde , (-'fc.)r Quafi di- cationem; nam David fimilitudinem j 1)1'0' cat verum ihil minus facitis , ducit ab eo , quod vulgo jactaba- quam ut juftitiam loquamini, aut tur, nihil definiens, verum ) ne fit, an vili it" que jufta funt, judicetis ; nam cor- falfum. l matte de iniqua machinamisi. ys Jau- de rerra. ) In qua poteftatem na- 6. lacantantis fapienter-) In arte ma- &i eftis. gica exercitatiffimi , non eniim lau- Concinnant.) "lam apte componi- dat aut probat artem magicam.- tls , ut ini 7. Demtes eorum.) Potentiam, qua "d) dicetis. quitatem: pro &quitate ven- omes ad innocentes lacerandos, & devo- C(]rdia' 4 dlienati fnt peccatores a "vulus,) randos quafi dentibus utuntur. VXix nati; fe dant vitiis. Ab utero )Rïnde. matris ftatim a virtute deficiunt ad Molas leonum. ) r.[vyrannidem 3 vitium. Potentiam impiorum molz funt mo- lares , feu duriores dentes, quibus Erzaverunt ab utero,) Ejft ejusdem odO ii« teritur , ac molitur , quod mandu.— catur. j p Ífeütenti& re petitio. 146 LIBRIPSALMORUM $. Ad nihilum devenient tamquam aqua decurrens : inten- dit arcum fuum, donec infirmentur. f. '9. Sicut cera, qua fluit, auferentur: fupercecidit ignis, & non viderunt folem. io. Priufquam intelligerent fpinae veftrae rhamnum : ficut ^ viventes, fic in ira abforbet eos. rr. Leetabitur juftus , cum viderit vindi&tam : manus fuas 1 lavabit in fanguine peccatoris. ) I2. Et dicet homo : Si utl futm que eít fru&tus ju&q: utique eft 4 Deus judicans eos in terra. In finem, Sl uv aibilum, &c.) Liquefcent, fus; fic enim verba difponenda funt, Íine 1 evanefcent tanquam aqua torrentium, ffe m ogra Ab[orbet eos [ieut -wiventes. Dominus iratus ira illos abforbebit; 61 quz magno quidem impetu fertur, Deus fed ftatim delabitur , & cum peren- quafi viventes. Furor ire divine f&is non fit, alveum ilos vivos devorabit. Mivos , vi- In — are ntem re- linquit. ventes , valentes, & quafi crudos bis, Iptendit.) Dominus. abfumet. Italice diceremus: jE l man- 7 Denec izfirmentur. ) | Debilitentur gierá vrv. t[. Lerabitur juffus ,. ctim. viderie & cit impii,imino excindantur, & pereant. 9. Sreut cera.) lgni admota. vindillam. ) 'Yum quod hoc pacto 4uferentur,) "V'abefcent, tollentur jufti liberentuz a periculo; tum quod e medio. in Dei gloriam cedat. "N £ 445 laVAbit , Efc) De mer Supercecidit 4gnis.) Divinz ultionis. Mazus f Qu E£t mom "widerunt j?:lcm. ) Et vita te, & ultione impii ita letabitur, habe; erepti, lucis uemadmodum folent viéctores inful- caruerunt. ; & folis hujus ufflra tantes, (& gaudentes fanguinem ho- ?I ftium conculcare, in eo manug tiis, ( l1o, Priusquam intelligerent fpize ve- fira rhemnum.) Priusquam fpinz ve- fuas tingere. Vel dici poteft cum 4 G Íire tenuiores aílecute funt rhamni S. Auguftino, juftum lavare manus bl modum, magnitudinem, & duritiem. fuas , id eft mundare opera fua, & L .6(;; Cum adhuc immatura funt «state, in bene operando fieri diligentiorem, Trie; & de morte non cogitant, Rhamnus dum cernit fanguinem, id eft, mor- tit G tem, ac fupplicia impiorum. Vel t ftmi] eft fpina, major, que fpeciem arbo- ris gerit. Aliqui verficulum hunc fenfus eft, tam luculentam de ho- 1 s- N€ ita vertunt: Primauam caldaria vefrz ftibus victoriam reportabit ; ut , fi It n ( five lebetes ) feztiazt rhbamnum (id lubeat, manus fuas lavare:poffit in eíti Betfem nem ex rhamno, qui celerrime fanguine occiforum. Gtcyry arde ] cit, & calefacit) //c vo:s quaft vi- 19. ££ dicet bomo.) Dicet, quicun- Dirn; ventes ab[orbebit ira (Dei) zurbine, que hoc viderit. id eft rapidiffime :myp /foz5, funt Si utique eff frutlus juffo, E9c.) Si iX caldaria , apparet id E;ccl. 7. 7. ubi juftitia frucum aliquem affert, ut ü&renti etiam ignis € fpinis mentio. WVide ?i & Exod. 22. 6. & hanc vocem Grz- vere afferc, ille maximus eft, quod 01)em Deus fummus omnium judex non n &i modo A£Éwra vertunt , /eberem , finit impios.impunitos, quemadmo- anodo *XdAKH"OV, abenum. lnomm , dum etiam juftis benefactorum mer- Es - Sicnt -vi-vm(:s, &«.) Ordo invet; cedem tribuit. mllm ad] gat —P SALMIUS LVIIL Intett« t. Ne difperdas, Da vid in tituli infcriptionem, quando 1i55 & mifit Saul, & cuftodivit domum e jIER üt gpm in- : ,,jicut terficeret. (7..Reg. 29. 77.) L VIIL. 2.Y7^Ripe me de inimicis meis Deus meus & ab infurgenti- s füas bus in me libera me. 3. Eripe me de operantibus iniquitatem , & de | viris fanguie v ef hum falva me. » mam meam : irruerunt in mefortes. 4. Quiaecce ceperuntani fiüem, . $. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine: j funt, fine iniquitate cucurri , & direxi. f'yeitets 6. Exurge in occurfum meum , & vide: & tu, Domine 'Oïbebit, diving PDeus virtutum, Deus Ifrael. Intende ad vifitandas omnes gentes, non miferearis omni- TPRIS crudos bus, qui operantur iniquitatem . iaf 7. Convertentur ad vefpera d m, & famgxn patientur ut canes: qyderit & circuibunt civitatem. b 34 9. Ecce C 1)2&0 Pj m quod E diperdas, &«. ) Vide didta d vifitamdas omnes gemtes.) Puni- l.N ad tit. Pf. s6. endas , judicandas , ultionem u- mendam. E )* mbr- Quando mifit Saul, €6c. ) Hiftoriam cat homine; fe- tabitlly Thabes 1. Reg. 19. r1. Genzes.) Gentes vo óg tDl 3. De vViris anguinum.) Sanguina- ros, & impios, etiamfi fint de fua m ho- riiss, & homicidis. gente, ut etiam infra n. g. 7. Comvertemtur ad vefperam , &$c. Y | qmanus 4. Cerent anbpnam mtam.) Hebr. Sententia eft : fi non miferearis €o- &t cum Iefdiat: funt. Grecus tÜrpeucay , ve- ; qnanus sati funt, ut legit D. Auguft. rum, ubi pervenerint ad vefperam, fui, valis quo tempore folent homines requie- Fortes. ) Viri potentes , Ícere a diurnis negotiis , ac labori- ntiorey erat Saul Rex, Abner dux militig, j,mr & fimiles.- bus, ac cibum quiete capere, famem aE $. Neque rmiquitas (;'neg, 6&c.) Sci- atientur, & frement, ut canes , ni- l ilque habentes , neque quidquam . , H licet in. caufa eft, ut me ad mortem ») er diem confecuti, cogentur difcur- perfequantur. h & hofpitii cau- ;-wrüc in Cucurri.) Mite curfum per e are quxrendi victus, Direxi.) MGiones meas re äïz;s | fa- fa. WVaticinium effe videtur de Ju- cere conatus fum, deorum calamitatibus. Vel eft qmam defcriptio fedulitatis quzrentium Da- 6. Iz ocmrjätm'mwm.*) Mihi te videm ad necem ; quafi dicat: ve- u&renti occurre , prefenti exhibe, $) 5 & fperi, poftquam me diu fruftra quz- at, " & opem fer indigenti. fierunt, revertuntur non ex faturae j, QU - Vide.) Oftende te videre vefaniam ta fame, & fiti fanguinis mei, fed de( n0n illorum, & innocentiam meam. d ut canes , qui fugientem feram non Er fü Domine .... iatende, ) Ani- funt affecuti, huc illuc vage ferum- "T tur przdz adhuc inhianzes. mum adhib g. o E LIBRI PSA—LMORUM / 142 b r g. Ecce loquentur in ore füo, & gladius in labiis eorum: & r quoniam quis audivit * 1 idebis eos, ad nihilum deduces omnes — ;:9. .EX tü Doming, der entes. fatur Io. Fortitudinem meam a U dte cflftoldikam, quia Deus fufce; ? mifet tor meus es. ir. Deus meus, mifericordia eju S p-rævexniet me. I) tribu ^ :5. Deusoftendit mihi fuperanimicos meos, ne occi das eäs: nequando oblivifcantur populi mei. - * 65:] Difperge illos 1n vir tute tua: & depone eos prote&or'mew, , I. Domine: $ 'fermonem labioru 13. Deli&um oris eorum m ipforum : &. comprehendantur in fuperbia fua. À, dacio, annuntiabuntur in con- 14. Et de execratione, & men fummatione: in ira confummationis, & non erunt. m terroae. muhtid Et fcient, quia Deus dominaþitur Jacob : & finiui & me 15. . Con- vocab d cot 8- Ecce loqueztur , 6$c.) Revertitur me convenit Judeis, quorum genus ánnun ad malitiam iniquorum ; loquentur durat, miferum , & contemptui. id eft Ne quando oblivi[cantur papuli mei.) in ore fuo, hoc eft , fübmifla voce Ne erunt inter fe loquentur. Popul mei eft. nominativus. evarf. Gladius im labis eorum. V.erba ultio. inimicorum meorum penitus tentia Vel, tradatur oblivioni a populo meo , ipforum quafi gladius erunt. fed illi femper verfetur ob oculos. diis, perpetuo loquuntur , & mulffitant de Ciftxe ame occidendo. Difprge.) Diflipa, & vagari coge injuri * Quomniam quis audivit? ) Nam di- egentes , defpicabiles, & imiferos. lz "vwirtute fn4.) 'lua potentia, & protu] eent impii : Quis audivit? id eft, ne- fortitudine. tarun .3no audivit, fecretus erit fermo. " 9. Ad nibilum deduces.) Eorum co- Deponce,) De jice de diggitatis grà- ümm natus irritos reddes. du, in quo funt. Forszsdimem meam ad te ca- 13. Delüum oris eorum.) lta que- il]t?[ ] IO. WKgno, ffodiam. ) 'Vibi fervabo, & tibi ac- fo Domine eos puni ob deli&um oris eorum, impiumque fermonem þlabivo- üpi fis ceptam feram fortitudinem meam, rum ipforum contra me. E f qua inimicis meis fuperior ero. tit, t Su[cepror meus.) Adjutor meus. Comprehendaztur 12 fuperbia fua. ) àPuoft Ut nihil eorum , que illi fuperbe, 11. Mifericordia ejus pravenier zae.) & impie loquuntur, impleatur. In CUniy Mihi prius opem feret , quam illam Hebrao eft: capiautur im elevatione Q e&, implorem. f*« : quod optime poffumus inter- "nti. 12. Offeudet mibi. ) Supplicium, od pretari de. Judais a Romanis captis W. ultioneimn de inimicis ineis. ob fuperbiam fuam, qua gloriaban- HOC fu tur fe eíie filios Abrahze, Ne occidas ees.) Sed ferya eos ad & liberos, IU vitam mifersm , ut langueant, & & nemini unquam ferviíie, ut per- dum'X ! l fpicuum eft ex c. g. 35. D. Joannis. diu portent tuum judicium, lento 14. De execratione , €$. mendacio ag« tin qu & diuturno fupplicio eos aifxce,. Opti- YSALMUS RE £48 15. Convettentur ad vefpera fu. m, & famem patientur ut canes: : & circuibunt civitatem.- Offnes 16. Ipfi difpergentur ad manducandum , fi vero non fuerint faturati , & murmurabunt. fuíte 17. Egoautem cantabo fortitudinem tuam: & exultabo mane smifericordiam tuam. 18. Quia fa&tus es fufceptor meus, & refugium meum in die s eds: tribulationis meae. 19. Adjutor meus tibj pfallam, quia Deus fufce ptor meus Ieu 2) es: Deus meus, mifericordia mea. I. Pro his, qui immutabuntur, in titul B i infcriptionem m:& ipfi David in Do&rinam. Oobal, & f con 2. Cum fugcendit Mefopotamiam Syrie, & $5 COnVEer- erme. munriabuntur-) Propter execrationem, Et quia frequenter accidet, ut ino- & mendacia annuntiabuntur, id eft, piam patiantur , nec faturari pof- , Cott« vocabuntur , accerfentür , mittentur fint, propter impatientiam murimu- rabunt. ] ad confummationem, & exitium. Vel In genus ànnuntiabuntur in confummatione , 17. Cantabe.) Celebrabo. tUtl id eft, divulgabuntur ; & infames Fortitudimem fuam. ) Potentiam erunt toto orbe terrarum , quando tuam, M j everfa civitate confumetur omnis po- Exultabo mane, E£c. ) Exultans lau- penims tentia eorum. Convenit enim- ju- dabo mifericordiam tuam. Id au- ) me, dxis, qui non modo Chriftum cru- tem faciam mane, id eft, primo quo- culos. cifixerunt, fed etiam adverfus eum que tempore, ante omnia alia nego- r cofe injurias, blafpheniias , execrationes tia. Vel mane , idieft , inchoante 2103 die felicitatis eterne in coelefti patria. jptid protulerunt , & mepdacia congin- narunt. d 18. Sufcepror meus.) Adjutor meus. In ira ceon[ummationi;.) In ira. con- 19. Tij p[allam.) In laudem tuam. itis r fummante peribunt, nec amplius erutit Mifericordia mea. ) Deus meus, inter vivos, aut in fua civitate, & qni es mifericodia mea ; qui mihi inifereris. [ que regno , fed huc illucque vagi, & pro- m oris f£uvi fixas fedes non habebunt. Ro bis , quï immutabuntur,) JVide- Et fGient, €&6c.) Id ubi factum fue- x.P di&ta ad titulum Pf. 44. 1 Iabifï' rit, tum & ipfi, & omnes homines lz titult in]äriptibnem. ) Vide di&ta "n ) agnofcent Deum Judzis , gentibus, initio Pf. 15. ïupellbe , & univerfo orbi dominari, in Gre- In da&rinam.) Sive ad docendos jo f co eft, Deminatur , 3267!3'564 in pre- pofteros, quz a fe re&e gefta eífent, evatitit fenti. five, quod Cantori precipuo datus g-1ntet* 1$4. Comvertentur. ad ve[heram , &c. ) fit Pfalmus , qui ceteros inferiores $ captis Hoc fupra explicatum eft n. 7. doceret , flve fublimiori fenfu, ad jriaban" 16. Jjfi difpergentur. ad manducan- docendum, quid Ecclefiz Chrifti eifet Jibéros eventurum , quod ad illius incre- ut Pef" dum.) More mendicorum panem oftia- mentum attinet. tim quzerentium. annis. 4i were non fueri at fämmti ; 6c.) 2. Gu fuccendst lïlejäpammiam, 6e) jut 4* 144 LIBRI PSALMORUM convertit Joab, & percuffit Idumzeam in valle Saliy ?. audi narum duodecim millia. (2. Reg. z. B d. 659 10. 7. (s 2; Par. 18. 7.) Pfíalmus LIX. d nl .3, - Eus repulifti nos, & deftruxifíti nos, iratus tus es nobis. ' 3 es, & mifgr— titui 4. Commovifti terram, & conturbafti eam : fana contritio- Io nes ejus, quia commota eft. ; It s. Oftendifti populo tuo dura : po tafli nos vino compuh-» €tionis. gena 6. Dediiti metuentibus te fignificationem, ut fugiant a facie fervai arcus. [pmpasisene: "* Ut bique Hiftoria refertur 2. Reg. 8. 10. Non Er mifertus es ;;aäia.) 'amen poftea, piatt nobis poenitentibus placatus, miferi- lus e legitur quidem in libris. Regum , tuoum quod David fuccenderit Mefopota- corditer nobifcum jegifti, & a peri- T miam, & Sobal, fed tantum quod culis , & malis liberafti. Ceperit. Ceterum non omnia fcri- 4. Commovifis terram. ) Populum hnt, ta funt in libris Regum, neque pu- nofirum gravi terrore, & magnis d gnat hic titulus cum ea hiftoria, cum &rumnis concuffifti. Sumpta eft me- 4 utrumque fieri potuit. taph. a terrz motu. Nam in Hebr. tatui Convertit Joab. ) Id eft, rc.everfus eft : Fecifls tremere terram. imm Conturbafti; eam.) In Hebrao; /&- eft a cxde in Syros edita, cujus men- tio 2. Reg. . I3. dif; eam;, Quod pertinet ad conti- Qu Duodecim millia. ) Lib. s. Pa nuationem allegoriz teyrzmotus, quo lcdi €. 1g. 12. dicuntur cefi Idumzi ab concufía tellus dehifcere folet. m Abifai fratre Joab ad decem & octo Centritiones 6jus.) Fracturas cjus, m millia, fed non eft necefle, ut- de quas fcilicet . terrzmo:cus induxit , tem, eadem cede intelligamus titulum hu- medere malis populi tui , qux nobis jus Pfalmi, & locorum Paralipome- praterite erumnz attulerunt. Vcä' non, Poteft enim ficri, ut & ]oab $. Offend;fis popuío ruo dura.) Po- quen interfecerit duodecim milliay & Abi- pulum tuum gravig damna experiri vit, fai alio tempore decem , & odto voluifti. me f millia. Feciile autem dicitur Joab Vino compsnüions.) ld eft, occa- Titte| id, quod per Abifai fratrem. fuum fione hujus flagelli fecifli, ut redi- f"fa K fecit, quia Joab fummus erat rei remus ad cor, & biberemus cali- 710; ] imilitaris prefectus fub. Davide, & cem amarum ; fed falutarem come- Quar quod per inferiores fibi fubje&os du- punctionis.In Hebrzo eft voxj15y* 54 poní ces faciebat, illi etiam 1nerito tri- fhargelah , quam aliqui /oporis inteze La', bui poteft. . oretantur. ltaque fecundum hos fen- 3. Repulife ; 50:.) Quafi paterna ;ua- us effet: potafli nos vino fopori- Po, «ura, & protectione indignos. ft, ma- Vlioi J fero ftuporem inducente, id e Deffruxifli mos. ) Permittens nos lis adeo gravibus, ut ftupidi, & at- lthCl vexarl, opprimi, & deftrui a Phili- toniti redderemur. lts t eis ftheis, Idumzis, Moabitis, &c. 6. Dedzffi metucntibts te feanificatzom Is 6:)) Obp eccafga patrum no- £ nems, 6c. ) O Domine, qui dedifti hg Tuorum, & noftra. lls olim Bgnum cultoribus tuis"-,-v ut fe B;[ PSA LK M 'U S pX 149 Syli- 7. Utliberentur dile&ti tui : falvum fac dextera tuaj & ex- D um audi me. - 8. Deus locutus eft in fan&o fuo: Lsetabor, & partibor Si- chimam, & convallem tabernaculorum metibor. ^ mifgr- 9. Meus eft Galaad ; & meus eft Manatles, & Ephraim for- Xtrito- titudo capitis mei. 10. Juda rex meus: Moab olla fpei meze. In Idumaeam extendam calceamentum meum; mihi alieni- » mpuh— genae fubdid funt. i facte 1I. Qgis fervaiönt a malis imminentibus , fi- que conv.allis tabernaculorum dici- bique f ipa confulerent , nunc idem ;n & tur Convallis tabernaculorum, five praíta, X me falvum fac ; vel fen- Sochot, quod Ta£ermacula fignificat, 1 poltaa fus eft : malorum, quibus populum fuit in tribu Gad ultra ]ordanem. milerie tuum att&ivilli, figniüwtionem de- d pcri- Vide Genef. 55. 1g. Fortafle etiam diiti metuentibus te, ut fibi confu- nomine convallis tabernaculorum in- lant, & a peccatis caveant, ne eadem telligit Arabes, qui in tabernaculis 'opulum damna incurrant. magnis habitabant , -per deferta loca f:um fuis gregibus errantes. eft me« 4rcus.) - Allegoria arcus ,)& fagit- » Her. tarum ponnas divinitus mortalibus 9. Meus efl Galaad.) Pergit David immiftas intelligic. enuimmerare przcipuas regni fui par- tes, Galaad, & Manafties regni por- 20; [u* 7. Ut lberemtur djletl; tfuj, &e) tiones erant, fite trans Jordanem. ] conti- Quafi dicat, ut ergo liberentur di- p lecti tui , £. € dvum fac dextera tua Ephrarm. ) Alia regni pars cis tus, quo. me Regem populi tui, & exaudi Jordanein. let. a& u$ me pro uaiverfo populo deprecan- Fortztudo. capitu mei. ) Sic appel- tem. latur tribus Ephraim , quod ftrenuis aduxit , abundaret militibus , quafi diceret, j nobis $. JDeus lecutus eff ;m jlmfla feo. ) " Vel fenfus eft, locutus eft in me, in quibus confi(tit praecipuum ro- quem fibi in Prophetam fanctifica- bur, & defenfio ca Á PO' vite & regni mei. pitis 1ngi, feu / experm .vit, quafi dicat : jam divinum in me fentio refponfum, victoriam pro- 7"44. ) Enumeratis decem tri- mittens de inimicis. Vel, i f;z?zc(fa bubus fub nomine Ephraim, & Ma- ], o naffe, nunc etiam ude meminit , yt redie fuo, idem eft, quod in fuo faactua- rio, in fuo oraculo, in domo fan- cum qua tribu etiain Benjamin in- us al Quariüi, in qua ex propitiatorio re. telligitur. Senfus eft, mea eft tri. " Come bus juda, & tribus Benjamm. ,fponfa dabas Dominus. Ann L«tabor.) Victoriam adeptus. Rex meus.) "Vribus juda, que prin- l mteï- cipatum gerit in populo meo, vel hos fene Partiber Sichimuam.) Samariam in- telligit, in qua fuit Sichima ; five ex qua prodierunt Principes patres fopor* ia Sichem. mei , & prodibunt Reges filii mei, Eam dividam, numerabo lo. Moab olla fjer mea.) Aliqui ex l vaþ -urbes, oppida , pagos, conftituam Hebraeo vertunt, Lebes loriomi mee: in eis judices, & magiftratus. quafi dicat, vas, in quo lavabo pe- VIMWI / Cozvallem tabernaculorum metibor.) dcs imeos. Sic aquila, & hac me- Jdem faciam in regione proxima, j dcdi taphora fignificari dicunt , fubigen- y j Bibl, eum þCom. Mezocb. TIZ/' LIBRI PSA'LMORUM 146 1rr. Quis deducet me in civitatem munitam ? quis deducet DiIS d me ufque in Idumceam? I2. Nonne tu, Deus, qui repuli fi nos : & non egredi?ris lame Deus in virtutibus nofltris ? ; 6. 13. Danobisauxilium de tribulatione, quia vana falus hominis. ditt 14. In Deo faciemus virtutem, & ipfe ad nihilum deducet 7 tribulantes nos. gene $. In finem, &vet 1. In Hymnis David. Pfalmus LX. 9 à Xaudi, Deus, deprecationem meam, intendeorationi mease, EEE IOT EM VU RSESQYTEN Tedds a.E 3. A finibus terree ad te clamavi, dum anxiaretur cor meum, in petra exaltaífti me. 4. Dedu- l dos effe Moabitas , ad;ao ut ad vi- ergo eft: pergam occupare Idumæäm; Huic 3 liflima miniíteria adigantur. nam jam mihi parent Philifthzi. expofitioni confentit Syrorum verfio, Douis deducet me im civitatem muni- quz dicitur habuiffe Aex&vz * xera- £4m ? ) Quo duce, quo auxilian- em zATHOEUE (ü-&s', Pelvis conculcat;onis mes. te ingredi potero victor in Regiam E Idumez, que eft civitas valde mu- Ug Alii volunt vocari ollam fpei, quod nita, fä hi regio effet uber , & abundans, qua- Di fi dicat : Provincia Moab mihi jam 12. Qui repuliflis uos. Qui favore, & auxilio tuo longo nos tempore de- £2 d fubjecta eft inftar olle plenw carni- ftitutos effe voluifti. COr n bus, in cujus abundantia, & uberta- defic: te fperare poffum.- Er mon egredieris, 6c.) Non egrede- Ip Idumaeam, 6$c.) Idumza erat re: ris ; futurum pro. prafenti, non co- Irzl mitaris nos, « exercitus -noflros ad & tüut gio, quam poffidebant, qui ab Efau fratre Jacob ortum ducebant. bellum prodeuntes. Bellarm. putat 4. 1 Extendam calceamentun.) Porro fe- fenfum effe: qui non egredieris con- Qum t fifus in virtutibus nolitris, hoc eft, E quar profequi victoriam de Idumzis obtentam, & veftigia ponere in re- noftris exercitibus , fed in tua fola . ln ione & folo prius ab illis pof- potentia. Tori Ífeffo. 13. Salus bomins.) Qu ab homi- U2 dj Vel fenfus eft; porrigam pedem, ut mihi detrahat calceamen- nibus expectari poteft. - f I ztum, ut folent fervi Dominis fuis. I4. lz Dez. ) Dei auxilio. Téitu Faciemus wirtutem. ) Fortiter facie«n AMáne) Mibi alienigena fubditi [unt.) INo- mine alienigenarum Philiifthzos in- mus, hoftes vincemus. àC vit Ad sibium deducet, 6[.) Perdec P taby telligit , qui nullam cum Ifraelitis inimicos no&ïos ; qui vexant nos. li v affinitatem habebant. Idumsi enim, Ammonite , & Moabite , quamvis joeq non eífent filii ]Jacob , tamen eranc I.. IN Hym,ziL David. ) Wide dicta Is ff ad titulum Pfalmi 4. atlinitate aliqua illi conjuncti ; nam ldumzi defcendebant ab Efau fratre 2. lptende.) MHebr. awfeutza. fall&æ Jacob, Ammonite , & iVloabite a 3. 4 finibus terra. ) Ab extremis. Ttm N lp Senfus ? Loth, Nepote Abraham. terris , in Quibus exul vitam ino- PSATMUS- LX &LXTY 147 dücet 4. Deduxifti me, quia fat&tus es fpes mea, turris fortitudi- nis a facie inimici. s. Inhabitabo in tabernaculo tuo in fzecula, protegar in ve- 3digris lamento alarum tuarum. minis. 6. Quoniam tu Deus meus exaudiíti orationem meam, de- 3 xducet difti hzereditatem timentibus nomen tuum. 7. Dies fuper dies regis adjicies , annos ejus ufque in diem generationis , & generationis. , 8. Permanet in aeternum in confpe&tu Dei, mifericordiam, & veritatem ejus quis requiret ? 9. Sic Pfíalmum dicam nomini tuo in fzeculum 1meg, reddam vota mea de die in diem. fæculi , ut Wt Cof In finem, 1. Pro Idithum, Pfalmus David LXT. m!æäm : Onne Deo fubje£ta erit anima mea ? ab ipfo-enim falu- tare meum. gl g mti- "N T 2 3. Nam pxidia- em, vazam , & miferam dego. Regem Chriftum immortalitate, & Regum j Fa- lde mu- 'uzerat David ultra 10rdanem Ab- immortali imperio donabis. falonis metu. Vide z. Reg. 17. 22. cies, ut Davidis regnum fit diutur- Dwm asxiaretur cor meum.) .Hebr. num, & in omnes generationes ex- fayort, : deffciemde cor meus. Cum adeo tendatur per pofteros ejus, & Chri- pore de cor meum ellet anxium , ut prope ftum Dominum, ex ejus femine na- deficeret. fciturum. egreden f011 C0* In petra exaltaft; me.) In fublimi, g. Permanet im aternum.) Ad dex- & tuto loco, me conftituifti. teram Patris fedens. (iros 4 4. Deduxifli me.) In petram, in lo- Ejw.) Scilicet Dei. j. putai cum tutum, & munitum. s COU* Quis requiret ? ) Quis requïret,* Faflus es fpes mea.) 'le enim ele- & fcrutari poterit ? Quis plane ob- hoc fïï ! 5 e i, in quem fperarem. fervare, & confiderare poflit, quanta a Jola fic illius mifericordia, & veritas, five Terris fortitudinis, 8c.) "Turris con- tra inimicos. fides in promiilis preftandis ? b hotri $. lababiiabe , €$7. ) Commorabor 9 Sic. ) Quafi dicat: itaque fi mihi , que precatus fum , concef- reftitutus ab exilio in hoc templo. Mánebo membrum Ecclefiz tux in feris , Pfalmis .nomen tuum cele- hac vita, & in alia transferar ad «ter- brabo. na, tabernaculi, ibi femper futurus. Ut veddam , &fr) Ut Peru fïngulos podet la welamento alarum tuarum. ) — In dies reddam tibi, quas novi gratia- : 409 protecione, & przefidio tuo. Simi- rum a(Ctiones. les affe&us habes, Pf. 26.4. Terre de dl&a 6. DedifH bereditatem. ) 1. D Ro Hdirbor. ) Vide di&ta. ad ti- fan&z, a qua ejectus fum: Celeftis tulum Pf. 59. l regni poffeifionem. ^^ - Nosne Deo, &c.?) Certe Deo ^ 4 Dies fuper dx'ci.c rfgiæ adjicies, &c.) fubjecta erit anima mea , & cjus jus Fam ihO*' — 14$ LIBRI PSALMORUM 3. Näm,& ipfe Deus meus , 10 /& falutaris meus , fuvfcelptor nüm ] meus, non movebor amplius. EEE RI —— 4. Quoufíque irruitis in homi nem ? interficitis univerfi VOS, II. tamquam parieti inclinato ) & macerie depulfze. Ícere I2. 5. Verumtamen pretium-meum cogitaverunt repellere, cu- curri infiti: ore fuo benedicebant, & corde fuo maledicebant. Deie 6. Verumtamen Deo fubjetta efto anima mea, quoniam ab Cuiqu ipfo patientia mea. 7. Quia ipfe Deus meus, & falvator meus, adjutor X meus, l. non emigrabo. 8. In Deo falutare meu m, &gloria mea, Deus auxilii mei, Q.D] & fpes mea in Deo ett. J .. 9. Sperate in eo omnis congregatio populi, effundite coram illo corda veftra : Deus adjutor nofter in eeternum. parui 1 p toc. Verum. dicia patienter feret, &,lvoluntatem mihi eft pretiofum, eripere mihi co- 0ta , expectabit 23 - nati funt, hoc efít honorem a Deo Tientes Io Salutare metm.) Nam ab ipfo pen- mihi collatum- det falus mea. homin Cucurri in fít.' ) Grecum £ooa ucv ftoltur 3. Su[ceptor meus. ) Qui me ad fe verti poteft cucurrerunt, « cucurri. confugientem fufcipiat qui inihi In Hebr. eft w jerefoo , comphacne- Inþ fert auxilium. funt | runt, fed legi potefít: qww jaratfza enfus erit in d Nom mevebor amplu. ) Etiamfi CACRTTETHBE , & magnü ab inimicis meis graviter impu- $ ftudio me perfecuti funt, cucurre- t4$ p gner.. runt ufque ad fitim contrahendam. omir 4. Duonfque irruitis £m Lominem.) inatit Quod vero ad fententiam attinet , Convertit orationem ad inimicos fuos: parum refert, five legamus cucurrit, fimyl quafi dicat , nunquamne ceffabitis five cucurrerunt, quia etiam David Vanità me impetere, & vexare? attinel cucurrit ufque ad fitim , ut -perfe- Iterfrcitis.) Perdere, & incerfice- quentes inimicos evaderet. &,q fe conamini. vera fj Tauquam parieti saclinato , &c. ) In Ore fuo, 6c.) Fice etiam loque- L 3 bantur, in przfentia quidem blan- ime incurritis, qui fum infirmus, & de, & benigne appellantes , intrin- bouny zuinz proximus, fimilis parieti rui- !ïzzpin nam minanti, aut maceriz, cujus la- fecus autem mihi malum machi- nantes. *2 pides disjecti funt, male compofiti, 6. Ab ipfo potentia mea. ) EixpeCta- r ; « fibi cohzrentes. ld. & $- l're:i;zm.) In Hebr. eft, nNUD tio mea, & fpes falutis. 7. Nonm emigrabo.) Non movebor Iu ma[iotlz, exaltationem. . |áiXX. habent Cm;du 7i^2!» que vox & honorem fignifi- de meo ftatu , non vacillabo, non labar. WWitig cat, & pretium. Senfus erit: hono- 9. Salutare meum. ) Salus mea. 10 om; Xem meum, ad quem videbant me itnd ,2 Deo evefctum, a me auferre me- Deus anxtlii mei.) Auxiliator meus. lit ditati funt. 3 Idem poteft etfe fen- 9. Omnis Congregatio .pafu/i.)' Omnes Pa " fus latine noftrz editionis. Quod plane populi. f ,"ü - PSALMUS LXL'& LXII. 149 10. Veruimtamen vani filii hominum, mendaces filii homi- fcep?or num in ftateris, ut decipiant ipfi de vanitate in idipfum. tf vos, 11. Nolite fperarein iniquitate, & rapinas nolite concupi- "Mat. 10.27 fcere, divitiee f1 affluant , nolite cor apponere. om. 12. Semel locutus eft Deus, duo haec audivi, quia poteftas 2. 6. |cebant, Dei eft, & ibi) Domine, miíericordia L LÀ * quia tu reddes uni- iCor. am ab cuique juxta opera fua. Z 3:8: —— Galat. Pfalmus David $ fneus, i. Cum effet in deferto Idumss, (7. Reg 9U NI 2.T YEus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te li ncj anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. . In terra deferta, & invia, & inaquofa, fic in fan&to ap- - Coram uam. )parui tibi, ut viderem virtutem tuam , & gloriam t Verum. 3 ^ 4. Quo- r RE u Effundire coram ilo corda veffra.) & Job. 33. 14. ftmel loquitur. Deus, & muhi có« Vota, & poftulata veftra ilJi ape- fecundo 4dtpfum nom repetit. yientes. Duo bac audivi.) (Quem ftatim fub- n a Deo uod fcilicet Deus mifericors lo. Vam: filii bominum.) Nani funt dit , homines, imbecilli , mendaces, ut it, & quod fimul fit juftus , ideo- TT p ftultum fit in ipfis fpem locare. que reddat unicuique fecundum ope- u In fateris, 6c. ) Scnfus eft: adeo ra ejus. [ anplatute funt homines inanes, & vani, ut fi um effet i d. eférto Ia'umææo') In u j.am!/iz, in alteram libre lancem ipfa vani- I.C textu Hebrzo , & Grzco eftj . ao cucurte- tas ponatur, in altcra omnes fimul Le de[erto J4d«£, in quo eum latuif- homines , preponderatura fit ipfa fe difcimus ex 1. Reg. c2. A3. hendam. inanitas. ]ta ut ipfi pariter, id eft, Defertum judewe videtur vocari de- attillet y cucutrit, fimul in ftateris pofiti, decipiant de fertum ÍIdumze, amplificandi caufa; vanitate, id eft, quod ad vanitatem hoc enim latius patens , & longius ? de,ïid attinet, decipiant, quia nullus fuif- diffitum erat a Jerufalem. Sic am- i par fet, qui adeo inanes credidiffet, ut plificandi caufa Jerufalem aliquan- vera Íunt. do a Prophetis vocatur Sodoma. ; loque l1. de.iniquitate.) 'In calumnia , & [2J 4 Ad te de luce 'vigz'la.) 'Te qua« t blate honorum oppreüione. reng, ad te fufpirans , & de te at- E Kapina.) Bona exrapina, & ali- tente meditans. - pichi« enea cum injuria parta. Sitivit im te. ) Sitivit te anima Cor apponere.) Multutm ad illas af- mea , quz fummo defiderio in te Expeäa' fici, & in eis fpem locare; fertur. 12. Semel locutus efd. Deus , 65'[.) Quam multipliciter. tibs caro mea.) Quia animi affectus etiam in cor- Concludit , rationem reddens , cur bo, fioti divitie appetendz non fint, & cur »us redundant. Midetur fenfüs ver- ab omni iniquitate, & rapina fit ab- ficuli eífe. Ego omnibus viribus ftinendum, femel, id eft, immutabi- t ' N méis , corporis fcilicet , & animz Qt ieus. Óiter locutus eft Deus fic namque Írequenter, & multis de caufis te fitio. Píalm. $9. 36. dictum eft, feme! jz- 3. l» terra deferta.) In hac folitu- mzw'x n ( anito meo, (6 David menutiar y dine, in qua dego. LIBRI PQSALMORUM 1506 )uoniam melior eft mifericordia tua fuper vitas, labia 14 mea laudabunt te. tant: $. Sic benedicam te in x?ita mea, & in nomine tuo ïeva'bo i inanus mcas. 6. S *iPl À w 1t adipe, & pinguedine repleatu I f anima mea: & jabiis exultationis laudabit os meum. 7. Si memor fui tui fu ditabor in te: per ftratum meum, in matutinis me- L 8. Quia fuifti adjutor meus. $] opera 9. Étin velamento alarum tuarum exultabo, adheefit anima 4 | mea poft te: me fufcepit dextera tua. ercürt 10. Ipfi vero in vanum quefierunt animam meam , introi- bunt in inferiora terraze : jir. Tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt. fibsffä 6I 12. hex Lzvia, 5 Imaquofa. ) Qux veiïigiis Adeps , V& pinguedo fymbola funt vidHeB hominum non teritur , qu& arida gratie ,. & confolationum | divina- [ rum. Gratiatua faginetur anima mea, eft; & aquis carens. 8 Sic $m fantlo apparui t04.) Senfus tuncte lztis lablis os meum celebrabit. efíe videtur : ficut in fanétis locis 7. $i memor , €$c. ) Sententia eft : r Payt fiftebam me tibi, ut te colerem , & fi etiam poftquam me vefperi in le- orirem , fic facio in deferto , non &ulo compofui ad quietem .capien- pora v dam, tui memor fui, multo magis Tàbunt fecus ac fi Jerofolymis efiem ante I ipfam arcam; nam corpore fum ab- cum mane evigilavi , jam non am- fens, prafens fpiritu. plius fomno gravis de te meditabor, Ltia illud prafertim recolens, quod tuifti nignum Lt "viderem. ) Ut contemplarer. Lay] Virtutem fuam.) Potentiam tuam. adjutor meus. A. Melior eft mifericordia ttia füper 9. dz velamtnuto alarum fuarum exul- Taudi £4bo.) luter meditandum ea cogita- a D vita.) Pluris facio benignitatem , & imnifericordiam tuam, qüx me con- tione potillimum excitabor ad lati- 2 folatur in his anguftiis, quam vitas, tiam, quod me umbra alarum tua- unt üt rum veles, & protegas. aueri; id eft, quam ea omnia, que ad cor- pus bene habendum pertinent, & in Adbaft amma mea pofü fe, €fc. ) Qünt Per fiduciam, & amorem, nunquam Cipianr, quibus mortales cuin voluptate ac- tui immemor, ideoque me dexte- quiefcunt , immo quam ipfam vi- 2&;4 0 tam. Latinus interpres dixit in plu- ra tua juvit, & e periculis eripuit. q".) ( Io. Jp/i vero.) Inimici nimirum inei, qUod or rali, w/fas, quia vox Hebrea (nn chajeim formam habet numeri multi- dep vanum. ) Kruftra, nulloque ) 'tiun tudinis , licet fignificationem habeat fucceffu. *l5 g Quefierum animam meam.) Ut illam numeri fingularis. «. Sic. ) itaque, obhanc caufam. perdcrent. Vitam; mihi eri/pere CO« lz wita mea.) Dum vixero. nati funt. y Introsbunz £m imferiora terre,) Iu ) Pj le uominue tu0 , 66c. ) Cum invoca- infernum detrudentur. oX tione nominis tui extollam in ora- 9 tione manus meas. l1. Tradentur £m manus gladii.) Glae diis hoftilibus conficiemuxs Átiy, 6. Siad adipe , Ó pinguedime , &.) CQltlU"a u « nj l PSALMUS LXIL & LXIIL ?f! labia r2. Rex vero leetabitur in Deo, laudabuntur omnes, qui ju- n Yd DO rant in eo: quia obftruttum eft os loquentium 'iniqua. In finem, labiis 1. Pfalmus David L XILI. $10€ Xaudi, Deus, orationem meam , cum deprecor: a tï— J,E more inimici eripe animam meam. 3. Protexifti me a conventu malignantium : a multitudine if operantium iniquitatem. 4. Quia exacuerunt ut gladium linguas fuas: intenderunt ntroi. arcum rem amaram, ut fagittent in occultis immaculatum. $. Subito fagittabunt eum, & non ti fib1 fermonem nequam. mebunt, firmaverunt 6. Narraverunt , . Rex videbit eos ? ut abfconderent laqueos : dixerunt: Quis : ] fmnt divina 1. Scrutati funt iniquitates: defecerunt fcrutantes Ícrutinio, na m us.. brabit, g. l'ï&.ccedet homo ad cor altum: & exaltabitur De 9. Sagïtteï tià dt: Partes 'vucþz'nm erznt.) Eorum cor- iinle d multitudine, ) Hebr. « tugitilt , cztpicn- pora vulpibus cedent, que illa lace- vel frem:*z. rabunt, difcerpent. Operant um ipiquitatem. ) Homi- ) magis I?. Rex vero.) lLgo vero Rex. 01 ailte num deditorum iniquitati exercendz. LHCJ.bOra Letabitur im Deo.) Quem tam be- 4« Rem amaram. ) Arcum amare, nignum in fe expericur. & perniciofe ferientem. Lasedabssmur.) Gloriabuntur, vel infidias. Iz occultis. ) Ex occulto loco, pes w extl" laudabuntur ab iis, qui re&te fentiunt, & a Deo judice. Lemactlatum. ) Ynnocentem. cogitie OQui jarant £2 eo.) Qui eum co- $. Subite.) De improvifo , circa ul- al late g t lunt ut Deum, & cum jurare opus ]um Dei, aut hominum metum. habuerint, non aliud numen agno- Firmaverunt fibi fermonem negquam,) Ícunt, per quod juramenta con- Firmiter, pertinaciter ftatuerunt fer- ? dr.) cipiant. gngam monem, id eft , confilium fuum ne- Quia obffrutium eft os loquentium ini- farium perficere, confirmaverunt fe ] deXEe' qua.) Gloriabuntur, & Ixtabuntur, ad rem malam perpetrandam. eyipullF- quod ora mendacium, & iniqua lo- u 6. Narraverust , ut. abfconderent la- entium tam infignibus fuppliciis queos.) Confilium inierunt, ut ten- nuuoque b eus obítruxerit. derent infidias. Á alam ^ E 2.. Serutati funt. sniquitazes.) Vefti- CC QCPEDE — RA garunt iniquas nocendi vias, exco- j o cum timeam. gitarunt varias nocendi rationes , & 3. Preorexifi me.) ln Graco eft: modos. f!-) I,x 03:6 TogoVv prorege. Defeceruzt , 6$c. ) ^ Excogitando , Aconvenutu malignantzum.) A faQtiofa & quxrendo dolofas artes fatiga- jj Glv ti funt.:; coitione eorum , qui maligne agunt, & mihi ialum machinantgr, 8« 4feccedez bomo ad cor altumn. ) Ad 152 LIBRI PSALMORUM 4 " g. Sagittee parvulorum fat£tee funt plagee eorum : & infir- us nc matae funt contra eos linguae eorum. * s. ] 10. Conturbati funt omnes : qui videbant eos: & timuit atrils t onmnis homo. 6 i i: & fa&a ejus intellexerunt. Et annuntiaverunt opera De tuum. ir. Leetabitur juftus in Domino, & fperabit in eo , & lau- "] dabuniur omnes re&ti corde. ( telfiæ In finem, Pfalmus David.- $. ïb trarí- Contu f 1. Canticum Jeremie, & Ezechielis ex popu migrationis, cum inciperent exire. LXIV. 0 i a fteni 3. "1 E. decet hymrius, Deus, in Sion , & tibi reddetur vo- tum in Jerufalem. Borceucesem d te omhiszcaro Veniet. feceris 3. Exaudi orationem meam : a 4. Verba foent ; dum ig laude gloriabuntur jüfti omnes , vel Gictio altas , profundas , & callidas co- jufti laudabundtur, quod redte vi- gi tationes. Exaltabitur Deus. ) Quafi dicat xerint, ideoque a Deo bona con- x &T conati funt.Deum quodammnodo fal- fecuti funt. Datn v $ c tu- tilltme lere , & comprehendere fuis a 1. ( lduticum Jeremia, &c.) I;Iæ(:' ine Vd, tiis, & cordis profunditatibus, fed fcriptio non eft in textu He- Deus profundiore , & altiore fua Non Tui£ , | braico, íed poítea addita ett. ? Ia fapientia conatus illorum lufit. V«l fignificatar jeremiam Cantici , five tipilca fenfus eft: verum, hac illis agen- Píalmi hujus eííe auctorem, fed ]e- þl tibus exaltabitur Deus, qui inetfica- remig, & Ezechieli tribuitur, quo- I65 n L '€ia reddet eorum cogitata , & in- niam hi duo Prophete predixerunt Leris venta, comprehendens fapientesrin reditum populi de Babyione in je- fapientia fua. rufalem , & fingitur décantatus ab pieya timüs 9- Sagitte P;zrw;lamm. ) Invalidæ $ his Prophetis initio egreíltonis He- üt € t; & vulaus inferre non valentes. brzorum de captivitate in patriam. Piaga eorum.) ictus eorum, Hinc vero ad fublimiorem fenfum $ £ Iiframata fwnt comira eos limgue eo- aditus aperitur, ut fcilicet Pfalmum P"pimik YHU2. ) iafirmate factm funt, ut eis interpretemur de CQnVCIiione infide- i g. "ocere non poldtent. lium ad Ecclefiam, & r«ditu fpiri- 10.. Conzurbati fant. ) " Timuerunt, Qpa à tualium peregrinorum ad patr/iam tüfti, horruerunt videntes , quam graviter cceleftem. I 4 illos puniviü"et Deus.- m - Anaunciaverunt.) Celebraverunt di- bui laus. Te decet., P Tibi- debet tri- RL',M vinam juftitiam. Iz Szom. ) Peculiariter in Sion, 5* Ctg Fatla ejus intellexerunt.) Quuaim fci- in quo etiam peculiarem fedem tibi *orüm licet fitin bonos beneficus, & in delegifti. LUR malos feverus vindex. T;hi reddetur , &c.) Tibi perfol- lg D. iL. Lerabütus jaffus im Domino. ) ventur vota in ]eruialem civitate , $45 Dei opem in fe expertus. quam elcgifti. DEUS l 3. 4d te emnuis caro venict.) IdQ ! Laudabuntar omnes recti corfle.) Cum lij, PSALMUS LXIV. 153 : ]nfit- 4. Vetba iniquorum praevaluerunt fuper nos: & impi etatis bus noftris tu propitiaberis. : tmyit 5. Beaius , . atri!s tuis. quem elegitii, & affumpfifti : inhabitabit in ünt. 6. Replebimur in bonis dom us tuae : fanétum eft templum & lat tuum , mirabile in zequitate. EX 7. Exaudi nos , Deus falutaris nofter , fpes Vom/nium finium terr2, &in mari longe. 9. Proeparans montes in virtute tua: accin&tus potentia: qui tracf- conturbas profundum maris , fonum flu£tuum ejus. 9. Turbabuntur gentes, & timebunt, qui habitant terminos a fignis tuis: exitus matutini, & vefpere deleGtabis. A VQ" Io. Vifi- feceris omnis generis homines con- omnis Angelorum , & fanctorum in- Verba fluent ad te laudandum, & adoran- habitat. dum in monte Sion. V idetur pra- 6. Mirabile z æqzihzte.) Pleniffimum ilïl—eä) vd dictio vocationis gentium. IC&B Vi' equitate , admirandz equitatis ; nam 4- Verba iniquorum) | Facta iniu!ia; ilinc impii, polluti , profani, pec- catores excluduntur. lllic regnat ju- nam verium , ut notum eft , frequen- tiliime apud Hebraos rcz fignificat. ftitia, puritas , fanctitas , caftimo- | Hæc ltl Vel, verba, calumnig , blafphe- nia, religio, (5 Spes ommium femium terr& , . ) textl He' mi$g,'&c. ( No Prevaluerunt fuper nos.) Adeo mul- In te fperant gentes omnes, etiam. yic, 1l tiplicata, & aggravata funt, ut vi- quz longe diílitz funt, & in remo- ls f« J* res noftras fuperent. tiflimis infqlis habitant. qum (iUO" Ef W5upretatibus noffri fu propitia- g. Préparaus montes 12 "virtuze tua.) r:cdi:x'ewjïï beris.) (quia pr. pter peccata noftra Deus , qui tua potentia difponis yc i je prevaluerunt impii fuper nos, pe- montes, illosque inftruis herbis, ar- T 4 timus, ut nobis reddaris propitius , boribus, metallis , &c. lionis D* TTR ut e tantis malis emergere poliimus. Accintius potentia. ) Omnipotentia i p G.. EL . 6 affespffti) Mebr. ap- m &nbum inftrutus , ut quecunque vis ; face- L gropinquare jecifz, eum, quem . voluifti re polfis. ad te accedere per fidem , & bona 8. Qu conturias profuendum znar 25,65' c;) ye nf f opera , & ad vitam &ternam ordi- diti ! l)il'l- Qui cum vis, protundum maris tem- nafti. peftatibus commoves, & excitas fre- i Patriäm Ls atriis fuá.) InEcclefia, & poft- mitum flu&uum ejus. ea in colo. jet U* 9- Tz:rä;zbunmr.) 'Timebunt. Replebimur im bouis domus tua. ) 9. Qui babitaut terminos.) Omnes gen- Se cum clettis numcrans David, ex t:s, ille ctiam, quz extremos tCrrg in. Slof fines habitant. folen ib eorum omnium perfona ait , frui- turos fe bonis íem piternis m do- 4 frgnis tuis. ) "Timebunt propter 10 Dei. fipna tua, id eft; corufcationes , yji p* o Sea hum eff templum tuum-) In q tonitrua , fulmina , &c. juxta illud i Civlätilte ) Deus ipfe fanétilimus , & chorus 1. Reg. a. 19.. lermidaónnt Deminum l ith. ) mü Bibl.. eupm. Com, AMenocb. T. IV, -. - 154 LIBRIPSALMORUM | 1o. Vifitafti terram, & inebriafti eam $ multiplicafti locu- letare eam. x p Flumen Dei repletum eft aquis, parafti cibum illorum: quo- niam ita eft praoeparatio ejus. 1i. Rivos ejus inebrians multiplica genimina ejus, in flilli- ] M cidiis ejus laetabitur germinans. 12. Benedices coronze anni benignitatis tuae : & campi tui in mul replebuntur ubertate. 40 es accinL mini t 13. Pinguefcent fpeciofa deferti; & exultatione coll gentur. $ V fiio h? 14. In duti funt arietes ovium , & valles abundabunt fru- & mento : clamabupt, etenim hymnum dicent. In finem, pede : «dver/arii ejus ,— fuper ipfos im celis 1o- re, & alias commoditates percipe- pE nabir. re poffint. Mittes Exitus marutini.) Exortum auro- Parafli cibum illorum.) Sicque be- «r oye rx. * Orzmce i$60ove mQwímS , cxi- neficio aquarum terras fecundantium t£us aurorga. paras victum honmiünum. tun fo Quoniam ita efl praparatio ejus. ) bun ef Et vefkre.) Hoc etiam eft geni- tivi cafus in Greco icaípae. - Quoniam fic fundata , & difpofita et g eft terra, ut per aquarum irrigatio- fuile Deletbabis. ) Delectabilem facies nem foecundezut , & iructus [fuose apom exortum, & occafum folis. Utrum- aut n Ortus pariat. que enim homines delectat ; 11. Rivos ejus syuebr1ams.) Sulcos ter- tudia quidem , quia lux redditur poft te- rg Copiofo aquz huinore made- Val nebras, & opera intermifla licet re- facito. felich petere : occafus vero , quia fatiga- Multiplica gen;mina cyw.) Germi- in luy tis per nodis caliginem quiefcendi na terra. Üar Oopportunitas conceditur. In fillicidzs ejus , &c.) Pluvia Det tia ge[ io. Vifftaffi zerram , 66.) Laudavit defuper cadente, letabitur terra ger- fojoy: minans. , at ali: divinam potentiam , nunc etiam bo- nitatem celebrat, qu& ex pluviis fer- I2. Bemedjces coron& annui, 6$c.) E dis alia lgt tilitatis conciliatricibus apparet. P;. cundabis coronam anni, qui tüa be- nignitate erit fertiliffimus. Coro- ICA fítare terram hoc loco idem eft, quod beneficio afficere, illam arentem, & nam anni vocat gyrum , circulum , Mj fitientem aquis molliendo , & fatian- & revolutionein oinnium annl par- do, & maultipliciter ditando floribus, tium, in tex; (b u & frugibus. i s Pingue[cent jþecz'aþz deferzz. ) Pfdlin;l Fhumen Dei.) Singularis pro plurali. Pinguia fient, & fpeciofa pafcua de- Flumina ingentia; que enim magna ferti olim ftelis. IEge?er Exultatione colles aecingentur. ) lu- TNE funt phrafi Scripture Dei dicuntur, & Mi at montes Dei, cedri Dei. ' tis fegetibus , fructibus , & ubere omnium rerum proventu, quafi pra- Repletum eff aquii.) Etiam ingentes claro quodam amiéctu exornabuntur. Yocem fluminum alveos aquis reples, ut tiütum 14 Induts j;mt dicictes vvinz.) Co- largius rigari terra, & homines illo- ed W xum beneficie mercimonia exerce- piefis , puris, & nitidis velleribuee tüte | Quoj : P SQA L M-US LxV. 1$$ d lon- -^ In finem, I. CantiCUm Pfal mi refürre&ionis. LX V. !t quo« 2. [Ubilate Deo omnis terra ; pfalmum dicite nomini ejus n füll- date gloriam laudi ejus. 3. Dicite Deo, quam terribilia funt opera tua, Domines fnpi tUi in multitudine virtutis tuze mentientur tib1 inimici tui. V 4. Omuis terra adoret tej & pfallat tibi : pfalmum dicat no- s acam ininl tuo. : .S. Venite, & videte opera Dei : te rribilis in confiliis fuper nt f filios hominum.. 6. ui convertit mare in aridam, in flumine pertranfibunt pede: ibi laetabimur in ipío. — Á U2 padpe 7. Qui Arietes ovium, funt arietes, qui in- Orriis terra,) Omnes terrg incola. (cque be e - Dicite. ) Canite. vdantium ter oves verfantur ad creandam agno- rum fobolem. in Hebrzo ad ver- Nozmin; ejus.) ln nominis ejus ho- bum eít, zz4wzi fünt agnui pecore , id norem. :a g ) Dare gloriam laudi ejus.). Laudem qifpottta eft, agni in uberibus pafcuis habiti inigatio- facile adolefcunt , & a parvitate ejus gloriofam dicite, & celebrate. agnorum ad juftam molem ovis, Hebr. Penzite gloriam lamdem ejus, id lus fuO0 aut arietis crefcunt, eamque magni- eft: non folum laudate , fed etiam * lcos & tudinem quodammodo induunt. (quod majus eft ) glorificate. Valles abundabunz frumento,) Quod 3. Dicte Deo,6c.) Hsc eft ma- , ml felicius in planitie provenit , quam teria laudis Dei , opera fcilicet po- - Gurmi« in lupinis collibus. tentiz , & fapientie ejus. Clamabunt, Gc.) Jubilabunt, lxti- Quam terribilia. ) Guam miranda, tia geftient. . IZft non infequens pro- & ítupenda. erTà à [ [ fopopzji , qua montes & colles , lo smultitudtue virtutis tua.) Propter aut alie res inanimatz plaudere, aut inultam tuam potentiam. alia lxtitie fiyna edere finguntur. Mentzentzr t£62, 6c. ) INon folum [ t I. dnticum P'/;t:'mi.) Vide.di&a ad tibi fubjicientur, qui te diligunt , fed titulum Pf. 29. etiam inimici tui ferviliter , ficto- Cort- que animo tibi fupplices fient , vo- um Refurretliozi. ) M&c vox non eft luntariam fubjecionem fimulantes , um pa* in textu Hebrzo,; fed poftea addita ad indicandum myfterium nam quamvis inimicos contra te animQs 2e€rant. " fc ril. ) Pfíalmus eft Propheticis de mundi 5. Terribila.) Eft genitivi cafus , fua d regeneratioue, & quafi refufcitatio- ne, id eft, de gentium converfione , licet. in Græcoq nominativus habea- ita Genebrardus. tür, 9s 0055959, quam terribzlis, 2074 & Mhatrtyribus. & ubde Bellarminas pat dt additam illàm In CO/?ZF/iiS. ) Symmachus' vocat yocem ; q "a Pfalmus continet gra- I 0X IT machinas, fapientes fci- vf p* 'Mbunttll'n tiarum actionem pro beneficiis öei, licet machinationes , quibus huma-i fed potiffimum ; pro.perfecta felici- num genus gubernat. w) U tate poft omnes finitas calamitates, 6. Qui comverrit mare-im aridam.) J|eriboP quod finedubio in refurrectione exit. Duo fubjicit exempla operum mira- Y4$6 .LI*BRI,APSALMORU'M - 7. Qui dominatur in virtute fua in zeternum , oculi ejus fa- M. per gentes refpiciunt: qui exafperant, :non exaltentur in I5. femetipfis. - offer: 8. Benedicite gent 16. " es Deum noftrum.; , &faudit'am'facite vocem laudis ejus. quant 9. Qui pofuit animam meam Vadf vitam : & non dedit in com- f motionem pedes meos. I UR - 1o. Quoniam probafti nos, Deus: igne nos examinafti, ficut examinatur argentum. lj 1r. Induxifti nos in laqueum, pofuifti tribulationes in dorfo gisme noftro : impofuifti homines fuper capita noftra. 20 - 12. Tranfivimus per ignem , & ffert refrigerium. Hdude s & eduxifti nosin 13. Introibo in domum tuam in holocauftis: reddam tibi : vota mea, quae diftinxerunt labia mea. .14. Et bilium Dei, quz nullo unquam hu- 9. Qw pofuit ,—Efc.) Qui me aDï mano confilio fieri potuiffent. $z ftituit. in vita cqnfervavic , vel vit& re- [ comvert;t mare 1m 4rida;z , quod Do- ^ minum feciffe difcimus ex 14. Exodi. Non dedit i commeorionem , Efc) bugsli i In fhlmz'ne pertranfibunt pede. ) Quod Nec permifit , ut haberentur pedes fa&um eft, ficcato —— alveo Jordanis , mei, egoque in exitium ruerem. facrts . Jiofue 3. Io. Daoniam probafli nos Deus, Gfc.) « : 45i.) In hifce mirabilibus. Variis experimentis , & tentationi- latuns, Latabimur £m £pfo.) Lemtabimur, & bus nos exercuiíti. Kl vyotà, | gloriabimur ia Deo noftro , qui ut Examinaffi, ) Probafti. Olim , fic noftris temporibus cum »r. dleduxiféi mos im laqueum.) Per- opus fuerit veterem maraculorum mififti nos laqueis variarum cala- fuorum memoriam renovabit. dï' fi?n& mitatum conftringi. Ula m 7. Qui dominatur. ) In ipfo , qui Pofuifüi tribulationes , $c. ) Onere Ef ] dominatur. dem fe tribulationum nos premi fivifti. " Ip virtute fua.) Per fuam pote- 12. Impofuiff homines fuper capita moc ftatem, & omnipotehtiam. Pümer(- Suger gtBles reficiunt.) O innia coü- ftra. ) Impios homines , & tyran- W H templantes , & omnibus fua provi- nice dominantes nobis prxelle paf. — fus es. Z Mi ( dentia profpicientes. Tranffvimus ptr sgnem, &$ aquam.) C:mz i Qui exafperanm:,) Qui Deum irritant ärl»tmn )eccatis. Proverbialis loquendi formula: con- dorem trariis malis per vices vexati fumus. , Non exaltentur im femetipfrs.) Non Conveniunt hec Martyribus. libug tx fuperbiant, nec criftas erigant; nam 16, p Omnipotens illos deprimet. Eduxifli nos im refrigerium. ) Ex malis eductos recreafti , & refocil- Vnins 8« adiram facite..) lta enun- Alite ciate divinas laudes, ut alii exau- f lafti. Wg. mhen diant. 13: le domum tuam. ) ln tem- lum. - WE Vocem Laudis £. ) M ocem, qua €on| T. illum. laudatis. / Im bolecanffm. ) Holocaufta , & q&, Y PSALMUS LXV.&LXVI. t$y jus fie- Y4. Et locu*um eft os meum, in tribulatione mea. Lür rs. Holocaufta medullata offeram tibi cum incenío arietum: offeram tibi boves cum hircis. VOCetn 16. Venite, audite, & narrabo, omnes, qm timetis Deum, quanta fecit animsze meae. f COT« 17. Ad ipfum ore meo clamavi, & exaltavi fub lingua mea. 18. Iniquitatem fi afpexi in corde meo, non exaudiet Do- j [icit minus. Iog. Propterea exaudivit Deus, & attendit voci deprecatio- dotfo nis meae. 20. Benedi&ctus Deus, qui non amovit matxonem meam, & 1105 1f mifericordiam fuam a me. m tbl In finem I. In hymnis, Pfalmus Cantici David, UX VT m Eusmifereatur noftri, & benedicat nobis: illuminet vul- "a tum fuum fuper nos, & mifereatur noftri. i& re :3. Ut cognofcamus in terra viam tuam : in ommbus gentl- bus falutare tuum. 7)5() U 4. Con- J pedcs rei. facrificia grdfldrum actionis immo- me4, quod in lingua mea, vel fim- FW, 66) laturus. pliciter lingua mea. ncanom- Reddasa tibi vota, 65c.) Perfolvam I9. dwiquitarem -f afpexi £m corde vOtà, qu& concepi. 3200 ) $i afpemffem mlqmïarem I4.: D; Jfunxerunt labia mta. ) Quæ in corde ; fi animo fuiffem iniquo; ) Pa diftinte, & clare protulerunt ]la- & improbo, me Dominus non exau- q cala bia mea. diviiiet. Et locutum eff, 65c.)) Repet:tlo ejus- L Prfpferea exaudrvit . Deus. ) deim fententiz. Quia nimirum ipfe fcrutatur cor- ) Onert ii Le tribulatione mem. ) Cum maha da, & videt me ab iniquitate abe 4514 prcmerex horrere. 15. Hofocattfh a madullatd) ngma, ltzendit.) Et exaudivit me y tyrat ]e p adipe, & medulla plena. co. Zmovit.) Repulit, fprevit. Cum incen[o arietum. ) Incenfum yn.) arictum. appellat odorem , (ive nmi- dorem, qui ex incenfis arietum car- IN layvsz ) Vide dida ad tit. nibus exhaldt. j famo? Pj alrrw Contiei. ) Vide dica ad | 16. Vearte , andrte , &c. ) Ordo : tit: Pf 29. Venite omnes, qui timetis Deum, . lleinet wultum j?mm féper mos.) / É Luce fe faciat lucidum, faventem, ;eodl audite, & narrabo , quanta fecit ani- me mez. placidum exhibeat. 17. Exalravi füb lingua. mea. ) n 3. Viam tuam.) Rectam religio- ]a tem* corde, & pe&ore ,qu& fubfunt lin- nem, & viam divinz legis, per quam ambulare debemus. gu&. Velcerte idem eft f:.ä lingta ul i & 'LIBRIPSALMORUMM 258 É 4. Confiteantur tibi populi Deus: confiteantur tibi populi tl5 0 omnes. L . Laeentur, & exultentgentes: quoniam judicas populos fnori in ?quitate, & gentes in terra dirigis. , $ 6. Confiteantur tibi populi, Deus: confiteantur tibi populi afpet omnes : terra dedit fructum fuum. 9. 47. Benedicat nos Deus, Deus no fter, benedic'at nos Deus; tranf l & metuant eum omnes fines terrae. I0 Ín finem, Sin2) 1. Pfalmus Cantici ipfi David. LX VII. timeati: buntur, 2. 17 Xurgat Deus, & diffipentur inimici ejus, & fugiant, qui vin:um oderunt eum, a facie ejus. valente . Sicat deficit fümus, deficiant: ficut fluit ceraa facie ignis, 6.Dai facie Dei. Deun fic pereant peccatores a viduan 4. Et jufti epulentur, & exultent in confpectu Dei : & de- dit, & le&tentur in lsetitia. tugntur Dells s. Cantate Deo, pfalmum dicite nomini ejus: iter facite ei, Des ir qui afcendit fuper occafum, Dominus nomen illi. 6. Exul; in cxlo opem Salutare tuüm. ) Tuam falutem , es " . Exïmrg:zt Deus. ) Nec amplius illis t five falvatorem Chriftum a te mif- uafi dormiens fuam potentiam dif- TI $ fum. í 1 mulet. milia f s. drer facite. ) Parate viam , ce- o 0 s. Dirigü. ) "lanquam bonus pa- dite , concedite locum ei omnes. Deïl.ï ftor fideles tuos deducis , dirigens ltalice dicimus. Fare n, ad viam veritatis, ne errent, nec ali- Dare l;fa go 16bus t largo. videnti; quo eos bono carere permittens, qui Qui 2 7 /7. Cendit fmper oc&zzþf.m.) Hebr. fe tibrt committunt. Videtur Pro- peculia 6. Tevra. dedir fruttum fuum. ) Chri- qui equitat 42 eccafun. 1uos eji ftum intelligit, hic €ft enim fructus phetia de Chriftiana religione, que, inde ijs terrz fublimis, de quo Ifaiz c. 4. 2. relictis Éurope orientalibus partibus, tre facj conceífit in occidentem. Ali , qus dicitur : Erit germem Domimi im ma- pomiffa gnifcentia , & gloria, 6 fradlus rerra a[cendit fhper occaj|um , idem eíle pu- W ibj fj Utitur autem David tem- tant, ac , qui omaem tranfcendit Quàm inc fublimis. mortalitatem. Ahi referunt ad po- pore preterito pro futuro, quia in . & d €j us prenotione jam fattum erat, puli adventum in terram promifiam P qul XVObi! quod*nobis— futurum predicabat. Deo duce, qui adventus fuit per Wl j occafum,. hoc eft , per Arabig de- . Mertuant eum , €&c.) Deum ve- E EC rum timeant timore fancto, redden- fertum. $. ] tes ei tributum obedientiz , & lau- Domiuws nzomenm ih.) Merito Do- vt JJL minus appellatur. &i Syr dis ufque in sternum. N D Tarbabuntur 4 fcie. ejus. ) Nihü Ti l0 e; timste vos, qui Deum ducem fequi- J ; x. fÜSabeus Cantici. j Quid fit, di- ximus ad Pfal, 29. mini, &» ei exultatis ; ne, inquam : 04', Ag PSALMUS IXVII 159 populi 6. Exultate in confpe&tu ejus, turbabuntur a facie ejus, pa- tris orphanorum, & judicis viduarum. opulos 7. Deus in loco fan&to fuo : Deus qui inhabitare facit unius tnoris in domo. populi g. Qui educit vin&tos in fortitudine, fimiliter eos, qui ex- efperant, qui habitant in fepulchris. . Deus: 9. Deus, cum egredereri s in confpectu pqþuli tui, cum per- tranfieris in deferto ? Io. Terra mota eft, etenim coeli diftillaverunt a facie Dei Sinai, a facie Dei Ifrael. n PI'LE: — uere timeatis hoftes veíftros ; nam turba- Deum eddcere, & Iibertati reftit buntur, & timebunt ipfi, ejus ad- lfraelitas vinculis , & com jt, qui pedibus/ ven.um, & potentiam fuftinere non fortiter vinctos ab /Egyptiis valentes. - Srmilirer eos, qui exafperant.) IEgoye- e igris 6.Patris orphanorum; t$c.) limebunt ptios fortaffe intellisit iram Dei fuis fceleribus, & contumacia exafperan- Deum noftrum, qui pupillorum, & viduarum pater eft, eosque defen- tes. Hos autem Dominus eduxit; ,-&de- dit, & protegit, qui humano defti- quia Ifraelitas fequi permifit , cum tuuntur auxilio. E de /Egypto egrefhi funt. (cite &l Deus im leco fanüo [ue. ) Licet Qui babitent in Fpulchrïk. ) Cujus Deus in loco fanéto fuo fit, hoc eft, gentis pars magna occifa eft, & , Exul in cxlo, & videatur a miferis ejus fepulchris condita , cum Angelus — À opem expedantibus longe remotus, primogenitos occidit pars etiani illis tamen adeit , juxta illud Pfil. ma na pro fepulchro habuit maris : amplius 3 Vel rium dl* 15 $ Qui i2 altis. babitat , €$ hu- fluctus , && pifcium ventres, milia re[picir. etiam lfraelitas intelligit, qui variis 7 OC-Liti inbabztare facit, & c.) Probat modis Deum exafperarunt in defer- jun, C* anes- Deum, licet fit in loco fancto fuo, to, ibique mortui funt, & fepulti. "m 1ebus tamen humanis intereííe, pro- $ Cum) egredereris £m canþeäu p videntia fua cun'ta regere, & piis puli s.) fcilicet in. deferto popu- ) Hebr. Peculiari cura favere ; nam fideles lum in columna nubis przcedens in fuos ejusdem legis cultores, ac pro- morem JDucis. etur pio- inde iisdem moribus prxditos habi- 9- Terra mota ef.) Cum legem ne, qU* dares in monte Sinai. tare facit in domo, id eft, in terram ; partibü-ä promiffam, & in Ecclefiam inducit, lj , " & ibi fixam illis fedem, & domum, 82 Eregim.) XMtiam. Vide infra ,Pf" , diie p Senfus er- quam incolant, attribuit. Cælz diflilleverunt.y Manna. VVCI go eft : Nolite timere , Deus eft, fenfus eít: fluxerunt, diffluxerunt,; ^ qui vobis adeft, & in regionem pro- yomiam foluti funt metw , figno externo , i [mt PEf miífam inducit, &c. hoc eft, terrxmotu, oftendentes fe Qui edaczt uzanttos emo forutu- commoyveri ad. Dei przfcntiam. jabig « die.) Deus eft, qui populum fuum De Sinaj ) Qui in monte Sinai €x JEgyjti, & Dabylonis ergaftulis legem daturus apparuit. Poteftetiam erto De educit, idque in manu excelfa, & fic. interpungi : 4 facie Dcb , S$imas brachio extento. Vel certe illud, z 4 facie Dei , ifrael fcilicet motus, & Nl f9rtitadige, neCtendum eft. cum . via- Cconturbatus elft. 4ies, nogm cum edaciz, ut fenfus fis; ;em fqquie 10. Piwviam woluntariam /Eärqa&i»;, I) D 160 LIBRI IPSALMORUM 1r. Pluviam voluntariam fegregabis, Deus, lizereditati tuce: f5 & infirmata eft, tu vero perfeciiti eam. ugen i ín dulcedinedut I * I2. Animalia tüa habitabunt in ca: para pauperi, Deus. H P. bunt Dominus 135. T E dabit Verbum- evangelizantibus, virtute muita. 1] 14. hex vi rtutum dile&ti, dile&i :: & fpeciei domus dividere fnon l Moi : qulia. 1$5. Si Donii 66 (Quuemadmodum. populo tuo Dilei dilcdi.) Dile&itffimi, Chri- fti videlicet , dilediitimi Deo , & dedifti, & depluifti manna. in de- hominibus. aurum ferto, ita Ecclefie , qu& cít hzre- Dorro i ditas tua , coleftium donorum, & Er [pecies domus.) lpfe dabit fpe- ones, & fu- ciel domus, id eít, ad fpeciem, & po. f beneficiorum gratiam fep decorem doinus Dei ; uz eft Ec- trum Ly per eam beneficia/ tua. voluntate de- lues. Pluvia voluntaria eft plu- clefia. Vel specie; domus , idem eft,. téntia : Hebrai via liberalis, & abundans. quod fpeciofe domui, Ecclefiz fci-. H&lbiftllrix .liS eü j lIfrzmata efl.) 9i vero illius mem- liüett Aliqui vertunt domus drvidet fpolia. 'Vanta erit pre- Rament bra langueant aliquando , fatigentur, de imultitudo , ut etiam mulieres ; lus eri aut opprunantur malis. que domi manere folent, in ejus d&os, Perjecifl eam. ) Stabilies, & ro- partem fint venturz : Id fa&ctum per Verbum borabis eam, etüciesque, ut adver- fis rebus exercita , ma 5 gis In virtu- ilanctas aliquas mulieres ,. qu& res quielca Ecclefie piroinovérunt. Per fpe- Tentoy te , & fanctitate proficiat, CC htes 110 Animala tua Wabit2bunt . am ciem autem domus mulieres. figni- ez. ) Gex tuüs in Ecclefis caulis ficari habemus ex L. Job. c. $. 24. fpitat p pen habitabit. Dzvidere (polia. ) Gentium videli- cet al Chrifti fidem . converfarum fides, ( Paraffi.) Kes' neceffarias. puritas ]e dulcedine f&4.) Qu tua eft be- per evangelizantium predicationem. VOIe ( Gentes . ad falutem ipfarum Ecclefia nignitas. WVel fenfus eft , non fo- predabitur, hoc eft, capier, & ad ditheili lum res neceífarias paratie Deum , Dividet auteimn UT fuas partes trahet. fed eas etiam, que& ad delicias per- Ífpolia , quia Apoítolorum unus - Mnt pr tincnt, Afiam v.g. alter I£uropam, vel Eu- noffe y Pasper?,) Humili. ropz regionem aliquam jugo Chri- tinum, 12. Debit verbsm. ) Sermonis fti fubdet. 1.2 copiam. Pt eag, 14. 6 dormiatis 1nter zmed;os cleros, Evangelizantibus.) K:vangelicis pre- : CMoreg conibus, &c.) K^"es Grezcis foitem figni- tium im Viriute multa,) Mel necte cum Z52 ficat, ut notum eft, Videtur effe tttfitud verbum, ut fenfus fit: Deus virtute, & fenfus : fi verfemini in mediis peri "feribie otentia fua magna dabit verbum. culis, & inter medias fortes, ita ut f Ainilitig V el necte cum evangelizantióus , ut de vobis, & veftro capite jam alea E fenfus fit, £vangelizantibus virtute jaciatur , & hoftes veftra bona , & Inditd multa, Chriftiana fcilicet libertate, vos etiam captivos forte dividant ; j! tenhia þrä nihil eos timendo , qui Evangelii gloriofe liberabimini a tanto peri- | præconium impedire conantur. culo, eritisque ficut columbz , cujus aC [en leo ale mitontes funt , & pure, cujus 13. Rex wiriium.) l)eus Rex exer- coml()na eicu.um. penne deiíi v;xcn-t, aut pallent, ut L * PSALMUS LXVII. Tó6r i. 155. .Si dotmiatis inter medios cleros, pennze colunibze de. ine tuà argentatae, & pofteriora dorfi ejus in pallore auri. 16. Dum diícernit coeleftis reges fuper eam, nive dealba- tht buntur in Selmon : mons Dei, mons pinguis. 17. Mons coagulatus , videre mons pinguis::' ut quid fufpicamini montes coagulatos ? Mons, inq uo beneplacitum eft Deo habitare in eo ; etenim 1j Si Dominus habitabit in finem. I8. Cur- ko, & aurum pururm. lta Genebrardus, mnarum. quam Regem, & gubernatorem ani- bit fpe- Porro illud, £ dermiatis , pofitum eft Xm, pros /£ jacear. Communior Pa- Celefis,) Chriftus Dominus Rex eft Ec- trum Latinorum, Grecorimque fen- tentia per duos cleros ( nam. vox caleftis, & omnipotens. Grac. eft: idem eft, PTS)XUOf, Qquafi dicas feper cæl::;[r'i:gh ldfiz fci- MHebraica ptz»nB8w) fephaetbane, dnua- Nzve dezliabuntur, Litatti lis eft numeri ) intelligit duo 'l'e- ) lunc populi ftamenta, vetus, & novum, & fen- multi juftificabuntur » & nigrore pec-- eit pree catorum in candorem juftitie muta- nulieres ; fus erit; íi dormiatis inter medios to , luper nivem dealbabuntur.. n eus cleros, id eft, fi vos evangelizatis verbum. Domini, dormiatis, id eft, lz Se£mor.) In. Écclefia. Selmon hum pet mons eft altiffimus', & ideo nivibus. ug r quiefcatis in medio duorum 'lefta- in vertice coopertus , fed in ima fui Pa fpe mentorum novi, & veteris , acquie- Ícentes fcilicet. veritati divinitus in- parte fertilis , cujus mentio fit in li-. ss figni- bro Judicum cap. 9. 48. Vide , :- S' :4' fpiratz. Prophetis, & Apoftolis, tunc ibi diximus.. )yenn&. columbz , id eít, Ecclefie y viddi- fides, &. mores, erunt deargentata Monss Dei.) Ideft, altiffimus, ut. verlarum puritate fapientiz ; & deauratm fer- enim. alibi non. femel notavimus , ationelt u altiilima. , aut amplitlina. vore charitatis. — Alias hujus per- í u Ecdefa ditficilis verficuli interpretationces alii cedri funt maxime nt, Dez, dicuntur ; fic ceZré De; ,. " al afferunt , quas referre piget ,. cum orocera. Vel ul mons Der, quia Ecclefia eft locus, in. lgt autci fint propemodum. infinite ; eas quo Deus habitat. g U noíle volet, legat apud. Joannem Lo- hVelEu' rinum , aliosque recentiores. 16. Mozs- piuguis.) Obabundantiam. gratiz, & donorum. Spiritus fandti. p Chi- 1g. Dwme difcernit celeflis Reges fme- per e«m-) Deícripfit Propheta przdi- Mozs coegslatus, ) Et per hoc. catores per fimilitudinem dormien- pinguiffimus , quia lac divinz gra- j derthy m fïg"f' tium inter cleros, & Ecclefiam ;per tie non defluit, fed quafi coagula-. fimilitndinem. Columbs& , &c.. nunc tum in. ea. fe'mper manet. IMons jenur die defcribit eosdem pradicatores per coagulacus Grace Täfva,uälfw 5. fe-. ijis. petV 3 i5) ia u J w fimilitudicem Regum a. fummo. Re- cundum. literz corticem ille eft, qui: F ge conítititorum, & Ecclefiam per cafeo abundat ;. ita que legunt. aliqui;, sam a íimilitudinem. montis Selmon. Sen- JMozs inca[eatus. bonü j qiridant s tentia exgo. eft hujusmodi. 17. Ut quid jk&icamini mantes CO g g Dwm difernit. ) ld eft, dividit, Zatos ?) Guare. fufpicamini ; aut opi- j gU* ac fegregat unicaique provincie fuum. namini effe alios. montes &que coae. :b:Z? cujus £ 1 a 111! concionatorem , a1t Apoftolum, tan- gulatos, & pingues.? gullus. Selmon. Bith, cim Com. Msb T- I) A * d 16 p LIBRI PSALMORUM ] :5. CurrusDei decem millibus multiplex, millia leetantium : 21 Dominus in eis in Sina in fantto. exitus 22 19. Afcendiíti in altum, cepifti captivitatem: accepi&i dona in hominibus. TU Etenim non crede ntes, inhabitare Dominum Deum. 2 die quotidie : profperum iter fa- 20. Benedictus Dominus profün 3 clet ngbisDeus falutarium noftrorum. er. Deus Tum &X wïvl-u.nc, id eft, Ecclefiam æ*qua;. Ex Angelis, Angelis infedit, & illorum $s dorfis, & alis vectus quodammodo Tegs m Hebrzo verti poteít, Cer fzlzaris vos montes plemi ca[eo ? id eft, cur lzta- eft in Sina montem fanctum. r 26. ] mini ? Refpondent montes per pro- I A]Zendtfä im altuax. ) Ap e in jorenc fopopejam, quia in hoc monte; ftrophe. ad. Chriftum afcendentem . hac Ecclefia vult Deus habitare, & in calos. habitabit perpetuo. Cepifli captivitzziem.) CaptïVOS Sa- od Mons , 152 quo beneplacitum , B. ) tang de illius manu in libertatem Hic eft enim mons unicus, in quo tecum adduxifti. in quo «terita beneplacitum eft Deo habitare in ccepifti dona im bominibus.) | Acce- Duis | eo, nec in eo habitabit àd tempus, fed z ffzem, hoc eft, femper. Piüi a Deo Patrre dona , que ho- qui fs minibus largireris. Sic explicat hunc jt d 18. Corrus Dei,66c.) Nunc com- locum. D. Paulus ad Ephefios. 4. g. vátioni parat Propheta defcenfum Dei in Afiendens, inquit , £7 4ltwm , capti- cue & montem Sina, ut daret legem vete- vam duxit CaptüUitatem ,. dedzr dam; - Duini rem populo Judaico cum afcenfione bominibus. exitus - Chrilti in cclum, ut inde mitteret Eresim. Pro Erazz; nam ir()x à mort Spiritum fan&um, & legem novam ^^. ] populo Chriítiano. Quam compa- Hebraica $w apte fignificat E pb fadun rationem videtur inílituere Prophe- VerUmtAmtch zefuper. doctt, ta, ut oftendat , unde tanta la&is Noemu credentes.) Senfus e&'; etiam &b abundantia, & tantus candor Eccle- incredulos , & rebelles cepifti, tibi fie datus 1t. Cf Quo vehebatur fübegifti , & tui juris fecifti, tundet, Cerrus DEI. ) luhabitare Dominum Deum. TE X Fenti DEus, cum defcendit in ontem Sina. Tæa'myvaïmxtj fubinteliige £VEXOL» CAu- tem, & et in illis Do- iringet Decem millibus mu[fiþ[ex.) in He- ]2'; inbabitandi, ut habit verfey braeo eft uniea tantum vox C^2 minus per gratiam , & apud illos refideat, quibus antea erat infeftus: Téran| ribbothaim , qu& proprie fignificat , Yéntigm ls decem. gillia , ied accipitur pro vel fenfus eft : qui non credebant pluribus millibus. ]dem fignificat Verbums carnem factum effe, & ha- 15 D bitaffe in nobis, vel non crede- DOminu Grecum UipomAacióy, quafi dicas, habitare in monté decies milleeuplex ; fenfus ergo eft, bant c DREum Coye; f [ in&o , id eft, Ecclefia Chriftia- m ho currum Dei multis Angelorum mil- norum. libus. ftipatum fuiffe. Uotrrim. Milla letantium. ) Qu Angelo- 2o. Die quotidie;) Per fingulos dies , m i-n femper. egi Qum rum myriades Deo aderant la.:cæ, erum iter f aciet sobis, ) Benefz' Á &. alacres. Py üfp ?4 l] ciet nobis, nec deferet in hoc àtinerey Dominus $s ci. ) Scilicet fujc in Puhls 1 v PSALMIUS. LXVH. 165 ttom 21. Deus nofter; Deus falvosfaciendi; & Domini, Domi.n-i exitus mortis. (li doga 22. Verumtamen Deus confring &t capita inimicorum fto- rum: verticem capilli perambulantium in deli&tis fuis. . tet - 23. Dixit Dominus : Ex Baían convertam , convertam in profundum maris. 24. Ut intingatur pes tuus in fanguine : lingua canum tuo- 1. Deus rum ex inimicis, ab ipfo. X illorum 25. Viderunt ingreffus tuos, Deus , ingreffus Dei mei: lammotdo ; regis mei, qui eft in fantto. . L: : 26. Preevenerunt principes c onjun&i pfallentibus in medio 1*) M juvencularum tympaniftriarum. ndentem lefiis benedicite Deo Domi.no, de fontibus Ifrael. 27. In gcc X2 v 28. Ibi tivos u- [ n ibertatem portabis, & magnam eorumdem ftra- in quo pergimus femper , donec ad sternitatie diém perveniamus. gem edes, ideoque rubefcent, & quafi Deus j;zlumrinm nq/horum.) Deus, lavabuntur pedes tui fanguine illo- 3 utis noftre auctor eft. rum B ho« qui fal Jicat hunc 2ti. Degus falvos f aciend;.) Deus fal- Limgua canum tuorum , €5c.) E lin- :1"103- 4' 8' vátionis , Deus, qui nos falvos fa- gua canum tuorum tingetur ex ipfo cere & vult, & poteft. fanguine manante e cadaveribus ini- 7// ] (&?P/i' micorum tuoruim. jeiit d Domini exitus smortis.) GCujus funt exitus mortis, ereptio , & liberatio 2$. Fiderumt imgreff[as zuos , Dens, nam v0* a morte. &c.) Non defunt , qui viderint iti- 22. lerumtamen, &c.) Docuit, quid E nera tua, Chrifte Deus, aCtiones tuas, p B fa&urus fit Dominus amicis fuis; jam prelia tua, victorias tuas. docet, quomodo fe cum inimicis geret, Ingrefm Dei mei, Efc) I'ngreffus, (r, etium & rebellibus jugum ejus detractantibus. inquam, tuos, qui es Deus meus, qui Confringet capita.) ouperbiam con- [ ä)iiïi, tibi t£undet. es in fan&uario tuo, colo fcilicet, vel Ecclefia. Ferticem capilli.) Merticem coman- a6. Pr&veneruut primcipes , Efc.) , rxü L g tem , & capillatum fuperborum con- Convenerunt Cantores, & fidicines euiy r Íri npet. Ejt repetitio prime. partis wer f culi. utriufque fexus ad perfonandas tuas |illis ] ilos vicorias, ita ut alii cantu praeant, q)ud Perambulantium in delitlis fuis.) lu- alii fequantur. Alludit Propheta ad : ]Ilte us rentium in fuis fceleribus. factum Ifraelitarum , quando Deus 23. Dixit Dominnus. ) Minatus eft liberavit popilum fuum de manu Pha- fs& Dominus. rionis; tunc enim Moyfes princeps j al Conmvertam ex B;zfdn, ffc') Abftra- qont* populi cum aliis filiis lfrael cantavit ham hoftes meos ex Bafan regione canticum illud : .Cazzezms Domino $5 (yitia uberrima, & pinguiffima, & proji- glorzofe enim magnificatus eff , & Mlaria €iam in profundum maris, ut olim foror Moyfis cum fequentibus fe mu- 1103 dl(s U egi cuin Pharaone. lieribus fumpfit tympanum, & lude- bat laudans eum, I2xod. 15. 2o. y Bov 24. Ur intingatur, €c.) 'Tuque po- tinete pulus meus vi&doriam de iifdem re- 27. Jn Ecc/eii.f benedicite Deo, Gc.) , 164 LIBRI PSALMORISM 28. Ibi Benjamin.adöklefcentulus, in mentis exceffu. Principes Juda, duces eorum pes Nephthali. , principes Zabulon, princi- ï 29. Manda, Deus e operatus es in. nobis. , virtuti tuce : confirma lioc, Deus, quod 30- A templo tuo in ]erufalem, tibi offerent reges munera. 31. Increpa feras arundinis; congregatio taurorum in vaccis ïi V populorum : ut excludant eos, qui probati funt argento. [ 32. Diffipa jl Vitt 'Xfidentlir efle verxba cantorum, & fi- Dates eorm.) Populi tui fidelis dicinum, que ingeminabant, & qui- duces funt. bus fe ad laudandum Deui eci tabant. Primcipes Zabulom , Primcipts Neph- pI De f'antz'äm Jfrael. ) Vos, qui eítis £bali.) Principes Zabulon, & Neph- laten € origine, & ftirpe Ifrael, qui ex thali dicuntur Apoftoli ceteri, Petrus, üefer ejus femine, tanquam ex fonte ma- & Andreas, Jacobus , & Joannes, verfa natis. Vel, etiam fenfus eft : Beze- Philippus, Matthzus, & céteri, qui 'àno diczze Domino de fntzbus Iffael, id eft, erant a Bethfaida, vel Capharnaum, Tégn; Chrifto Domino , ortum habenti ex & vicinis civitatibus ad fortem La« hïfa lfrael , & inde fecundum carnem bulon, & Nephthali pertinentibus. fu. u propagato. K 29. .Manda Deus virtuti tue, Cc.) v m 29. Józ Bezjamin —, 6c.) Explicat, Precipe, o Deus, potentie tue, & tm j uinam fint illi Pri ncipes, de quibus fac eam femper nobis adeffe, ut, qu& I03 d bene inchoata funt, ftabiliantur, & ixit, Prevenzeruz: Prizcipes, 8c. Per arun. Benjamin fancti Patres D. Paulum perficiantur. [ intelligunt , qui fuit ex hac tribu. 30. « femplo £uo 1m. feru[alem, &$c.) "dolefcentulus.) Si de tribu Benja- Vel fenfus eft: a templo, quod eít gregt Tüm min intelligamus, explicabimus, quafi in cclefti Jerufalem, tibi Deo fanctá il ( dicat : ibi adfunt ex tribu Benjamin, regnantes cum Chrifto offerent mu- tulor qui minimus fuit natu filiorum ]a- nera, id eft, facrificia laudis perpe- üt cob, ideoque adolefcentulus merito tue, vel atemplo tuo, quod eft Éc- ditat appellatur. Vel certe intelligitur D. clefia 'Catholica , tibi Deo facerdo- att Paulus, qui etate juvenis, ,voca- tes, qui funt miniftri regni tui , & AIPen tione minimus, id eft, ultimus fuit populum vice tua regunt , offerent Ge; Apoftolorum. munera, id eft, facrificia eucharifti- tU0s Ip imentis exceffz.) D. enim Paulus Ca, facrificia item laudum , & pre- finunt in mentis exceffu ita conjunctus fuit cum , facrificia denique converfionis pfallentibus , in tertio colo , & in animarutm. ln 8&1 Vel a templo , id eft, LE paradifo , ut nefciret , an tunc in propter templum, hoc éít, propter (m p corpore effet, vel extra corpus , ut lanctitatem .templi tui, quod eft in tpfe teftatur 3. Cor. 12. 5. Ecclefia, offerent tibi Reges terre & hi Principes Juda.) Per Principes Juda munera pretiofa ad ipfius templi or- «t " intelliguntur ii Apoftoli, qui ad hanc natum , & ad alendos templi mini- tribum pertinebant, & Chrifli fratres ftros, de qua oblatione Regum multa PMV( D m dicuntur 'in Evangelio , quod effent predicit 11aias c. 6o. & 66. Vanri filii Cleophz fratris Jofeph fponfi B. 31. Jperepa.) Exterre, coerce, re- Virginis, videlicec Jacobus, Simeon, prime. D udas. : elt ) 4 Feras giundiki:-) Per feras arundi« 1'((,4; D 165 PSALMU $ LXVI. 32. *Dimpa gentes, quae bella volunt, venient le A gati ex Cl« JEgypto, /Vthiopia praeveniet manus ejus Deo. 33. Regna terrae , cantate Deot lbte ; lod e€o, S pfallite Domino , pfa 34. Qu i afcendit fuper coelum Coeli, ad Orientem. 81*?. Ecce dabit voci fuze vocem virtutis. ! .35. Date gloriam Deo fuper Ifrael, magnificentia ejus, & virtus ejus in nubibus.- fhn 36. Mirabilis Deus in fan&tis fuis, Deus Ifrael ipfe dabit delié virtutem , & fortitudinem plebi fuze, benedi&tus Deus. N 3 L In fr- ul uis incelïiguh&u* beftiz filveftres, qua Deum afferre. lmpie'tu'm hoc eft g Jlatent inter arundineta. Allegorica cum /Egyptii, & /Ethiopes oblatio- fl' 18 5 Üefcriptio Daionum , qui libenter verfantur inter homines leves, & nes, quas Chriftiani folent , in Ecc- meäg clefia obtulerunt. i vanos, & in locis humentibus ,. ubi aum, regnat uxuria. $Sic de Diabolo fub terre. 33. Regna terra. ) ania: regna Ti« figura Bchemoth dicitur Job. 40. 16. 34. 44 érientem, ). Vexfus orien- iM fub wnbra dormit im feereco calamt , tem; nam Chriftus afcendit in cc- 6c.) F8 m [oc bumentibus. Vel genexa- lum ex monte Oliveti , qui eft ad N tim fenfus eft: Cohibe inimicos no- orientem urbis Jerufalem. ftros lanceis armatos, vel fagittis ex Wæ arundine. Dabit "voti. fu& vvocem virtutii.) Hoc T Patres Latini Hilarius, Auguftinus; Congregatio raurorum , 6$c. ) Con- & Hieronymus referunt ad adven- B gregatio enim coacta ett ferociffimo- tum Domini ad extremum judicium. rum principum quafi taurorum, fi- d d Tunc enim Dominus dabit vocem fandi mul cum populis fuis in modum vi- virtutis , hoc eft, vocem potentiffi- , l0 tulorum lafcivientibus.: mam, & etficaciffimam , .cum fcili- Ut excludant , Gc.) Ut e fua hzre- cet canet tuba , & mortui revivi- rpes ditate dejiciant eos , qui tibi pro- ü Elc- bati funt ad fimilitu fcent,.cum malis dicet: 4re zz zgmem etdo dïncm puriifimi eternum, 6c. bonis àutem , venire d- argenti, nediíls , &c. Ll,& Gentes, qua bella wolusz. ) Que 'erent tuos fideles efle non 3;5- Dare gloriam. Deo füper Ifrael, ynilt quietos &c.) Glorificate Deum propter bene- u finunt, fed illis. molefti funt , & : ficia, in electos fuos collata : quo- Jonis infefti. niam magnificentia, & potentia Dei t 32- Vensent legatz ex AEgypto, &c.) Pii- £ maxima manifeftabitur fuper Ifrael tet tentes. cem petentes, & fe fubditos, profi- in nubibus ccli, cum fcilicet rapien- í 1 tur electi, in nübibus obyiam hri- 4Ethbiopia. ) Qu longius diftat ab fto, & in ipfis nubibus erunt fe- tere ]erufalcm, quam /Egyptus. h o dentes, quafi in foliis a dextris, & ml Praveniet gianus ejus.) Ocilicet ]Egy- a finiftris judicis Chrifti. ml pti munera offerentis, pacem po- 36. Mirabilis Deus in fanüi fim) ftulantis. Quos Deéus miris modis dirigit , ut Deo.) Apud Deum. In. Hebrzo esïe falutem xteraam confequantur , & elt , JEtbopéa currere factet manus miris honoribus ornat in patria. In d [«* Deo, id eft, feftinabit dona ad Hebreo eft, Is Jenctnarin Jws, fed - * 166 ,'LIBVRI PSAL*MORUM f I ÍIn finem, pro iis, -qü.i commutabuntur Pfalmus David. LX V III. t 2. Q'Alvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquse ufque ad animam meam.- 3; Infixus fum in limo profundi, & non eít fubftantia. f ' Veni in altitudinem maris, & tempeftas demerfit me. . Laboravi clamans , raucae facte funt fauces meage ; defe- 4 cerunt oculi mei, dum fpero in Deum meum. f . Multi plicati funty fuper capillos capitkis— mei, qui oderunt [2 me gratis. Con fortati | funt, qui perfecuti funt me inimiciþmeiinjufte, p quae non rapui9 tunc exolveþam. 6. Deus P : fan&i Dei fan&uaria recte appellari 3 Inyf;cm femm od linzo: profundi. ) fe poítunt. Demergor in limo maris, & abyfii, & femper profundius infigor. Dabit virtutem , €$ fortitudimem . ple- &i fue.) Cum electos. fuos immor- Er mom efb fubflantia. ) iNon eft lu salitate, & impaflibilitate donabit. vmTócT4S01£, ut eft in Greco: locus fcilicet, quem poflim firmiter pre- zP quil commutabuntar.) Moc mere veftigiis, ftabilisque confiftere. ql ï-PRa explicatum eft ad titulum Italice diceremus. — Noz & 2 fermezza. d Pfalmi 44. "Yent £m altitudzzem m;zi-ia'.) Ingref— 2. Salvum me fac Dem'.) Non pe- fus fum mare altum , profundum, p tit Chriftus a patre falutem animz, p & amplum. j quam habebat, & amittere non. po- qgewpeflas demer[ft me.): Nox Hebr. terat, cum. eífet beatus ; fed [falu- e tem corporis, eamque non abfolute rapidum aquarum curfum defignat, q petit , fed ut oftendat magnitudi- & inundationem : quare aliqui ver- u ném doloris, & quam naturalis ap- tunt, & /lwzen , five, alveus operuit mne. [talice dicimus : 4« cerrezze del k petitus mortem retugeret, eo prorfus 1nodo, quo in horto dixit: Pazer, Jfume , 0 del mare. li 4. Laeberavi- clamanms, ) /vDefatiga- ff wis, transfer. ealicem Zum 4 me. Luc. 22. 42- tus fum clamando , & implorando letraverunt aque u[que ad auimam auxilium. ! eeam.) la calamitatibus, & malis Defecerunt oculi imei-) Fatigati funs le circumobfeffus fum , ut iis fimilis afpiciendO, num aliquis veniret, ut ) fim , qui in profundo aliquo aqua- opem ferret. rum gurgite ita funt conítituti, ut Dzum ero i2 Denm meum.) Dum H auxilium ab illo expecto , & tamen jam aqua os ingrediantur ad fuffocan- ille me non eripit a tormentis. lp düm cor, & extinguendam animam. Q Hxc enim , & qua& fequuntur per $. Grarms. Sine caufa, nulla in re ïnl allegoriam periclitantis in fluctibus, a me offenfi , aut violati. Cosfortati funt.) Ynvaluerunt. & alienum auxilium implorantis ma- D) gnitüdinem dolorum Chrifti ponunt Qua non rapul, tunc exol'vtbam.) Red- dere cogebar ; que non rapueram. PW oþ oculos. u PSALMUS LXVIII, Ió7 6. Deus, tu fcis infipientiam meam US : , & deli&ta mea a te non funt abícondita. . Non erubefcant in me, qui expe&ant te, Domine, Do- - Je mine virtutufn. . . Non confundantur fuper me, qukxi qüærunt te, Deus Ifrael. $. Quoniam propter te fuftinui opprobrium , operuit con- fufio faciem meam. fe- 9. Extraneus faétus fum fratribus meis , & peregrinus üliiä matris meze. it 1o. * Quoniam zelus domus tu:e comedit me & * | opprobria *Joan. 2 UE exprobrantium tibi, ceciderunt fuper me. :*Rom le, Ir. Et operuiin jejunio animam meam, & fa€tum eft in op- i5* 3. probrium mihi. iz. Et 3-1-1-8 P,ænas ]uebam .) pecmtorurp, qu& non E peregrimus fl;is matrá mes. ) Re- feceram. petitio ejusdem fententig. "l'anquam j 6. Infipientiags meam. ) Peccatum alienigena habitus fum a filiis fyna- Hoc eít, uod mihi impofitum : fcis Deus , an fim gogz matris mes. u infipiens, an fim in vitio, quod hi ait $. Joann. in fuo Évangelio cap. cuUÉ mihi impingunt. 1. 11. d propria "enit , E$ fui eum 7. Nom erubefeant in mt, 6c.) Ne Z07 receperunt. re 16 quafo rubore, & pudore propter me IO. goniam zelus domus tust., (fc.) u afficiantur, qui in te fperant, & a te Reddit rationem, cur habitus fit tan- falutem meam expectant : fl enim d quam extraneus, quia fcilicet illum preces meas non exaudias, eos mei urebat, & dolore afficiebat zelus do- Il judebit , neque me audebunt con- mus Dei, non folum 1nateriatz, cum tert. Wel etiam fenfus eít; non negotiatores e templo ejiciebat; fed bt, erubefcant, qui idem a te poftulant, multo magis fpiritualis ; id eft congre- it, quod ego poftulo ; erubefcant au- gationis fidelium, quam multorum vi- [2 tem, fi irriti, & voti minime com- tiorum feditate inquinatam videbat. jlt potes dimittantur. Opprobria exprobrantimm tbi , Gc.) " Domine wirtutum. ) , Domiue éxercis Opprobria eorum , qui tibi expro- tuum, ut eft in Hebr. braverunt, non minus molefta mihi g'ä . 8.. Propter f& fuffinui opprobrium.) acciderunt, quain fi ego illis impe- ( Quafi dicat , quod peto, jufte po- terer. Vel fenfus eft, cecidersnz [uper ftulo; non enim ob meas culpas , zme, id eft fuper caput meüm in feu honorem yi propter tuumn hac meam perniciem , & exitium. ut patior. 1I. Operui in jcjunio aniumam mmm.) Operuit cozfufto faciem meam.) Sufti- Contexi, obrui jejunio animam. Vel ff nui contumelias , flagella , irrifiones, fubintellige vocem , L«cryms , quafi e Íputa in faciem, & alia id genus. dicat, me ipfum jejunando lacrymis qu£ verecundia , & rubore vultum maceravi.. Jejunim , & lacrymas meum impleverunt. ;»offumus explicare de efurie, fiti, )e g. Extraneus fatkus fum fmtriöm X & defiderio falutis animarum. Nam mels. P 'lanquam extraneum me re- propter jejunium ,. &c. non legi- dl« putaverunt fratres mei Judzi. mus Clirsiiïum ,Dominum) ir-rif!,lm ff]. 168 LIBRIPSALMORUM 12. Et pofui veftimentum meum cilicium, & fa£tus fum illis in parabolam. TV 15. Adverfum me loquebantur, qui fedebant i n þorta, & in : me pfallebant, qui bibebant vinum. ; 14. Ego ver p o orationem meam ad te, ADQ.min?»? tempus be- neplaciti Deus. C0 Ín multitud ] ine mifericordize tuse exaudi me'y in veritate falutis tuae. Ya 15. Eripe me de luto, ut non infigar, libera me ab iis, qui oderunt me, & de profundis aquarum. 16. Non me demergat tempeftas aquee , neque abforbeat bu y me profundum: neque urgeat fuper me puteus os fuum. fen 17. Exaudi me, Domine, quoniam benigna eft mifericox-. dia tua : fecundum multitudinem miferationum tuarum re- p fpice in me. 18. Et ne aver tas faciem tuam a puero tuo: quoniam tri- YOX bulor, velociter exaudi me, 4tte 19. Intende anima mez, & libera eam propter inimicos 3Q ineos eripe me; 20. Tu n ant fuiffe, aut.male tracatum a Ju- me garriebant, & cantabant , luden-. : Dot dzis. tes , & irridentes. Et falum eff im opprobrium mibi. ) 14. Ego wero orationem meam, &c.) L Vi Cum hoc nomine illis charior effe. Orationem: meam ad te dixrigebam. Tenpus bezeplacitài Deus.Y. Jam ad-. tía, deberem, e contra illud apud eos fa- Tne &um eft mihi occafio opprobrii mei. venit tempus beneplaciti, tempus 12 Pofus vwefüimentum. ) — lndutus a te definitum, quo ego his crucia- fum cilicio.. tibus liberer ; tu vero mundum tibi ph xeconcilies.. * Fatlue. [um. illit ia parabolam.) Etiam. i2 propter hoc. factus. fum illis in. fa- lo multitudime mijericerdia tu;e. », bulam, ludibrium , & diécterium. Propter magnam mifericordiam tnam. far Nion legimus Chriftum cilicio indu- Àn weritate falutis. z44. ) Per fide- dar &um. inceífiffe, aut propterea ludi- lem,. & certàm tuam falutem , auxi-- hum, & tutelam. P [3 brio habitum.: quare cum $. Augu- ftino, & aliis de facco carnis hu- I$« Erzpe zme de luto , " non inþ;ggzr.,) ten manz, & mortalitatisnoftre commo- 'Vide dicta. n. 3. hil de locum hunc poffumus interpretari.. 16. Tempeflas aque.) Mids di&av eodem n. 3. lml 13. Quj fidehlamt importa.) Princi- [emn jes, & judices populi, qui in por- Neque. urgeat feper me pureus er anti tis fedebant, ubi juxta veterum mo- f ) Puteus , in quem cecidi, rem erant pretoria, (« judicia exer- non. claudat os fuum; nam verbum. &ebantur.. Hibr.. $ 1d: eft, N3 àe«*, proprie claudere pu lg qme þ/älle!ant', &c. ) fignificat. non. folum. publice in conventibus, /.17- Bezigna?y Suavis, vel copiofa.. Ü fed. etiam privatim in domibus tem- 18. Paero £40. ) Servo tuo. RüI 19. dstende anime a. ) Mebrma. pore conviviorum ixnterv pocula de | p B A 4 LMUS LXVIIL. 169 li 20. Tu fcis improperium meum, & confufionem mearni , & a In reverentiam meam. 51. In confpe&u tuo funt omnes, qui tribulant me, imp ro- he- perium expeCtavit cor meum, & miferiam. Et fuftinui, qui fimul contriftaretur, & non fuit, & qui coníolaretur, & non inveni. ate 22. * Et dederunt in efcam meam fel: & in fiti mea pota- *Mat. verunt me aceto. 27.48$ li 23. Fiat menía eorum coram ipfis in laqueum , & in retri- g, 4 eat butiones, & in fcandalum. li, g. 24. Obfcurentur oculieorum, ne videant:; & dorfum eorum Qf« femper incurva. IC- 25. Effunde fuper eos iram tuam, & furor ire tusav com- prehendat eos. ii 26.* Fiat vox fienificat proprie apprepizqua , precationis predicit mala , que even «ccede , aurem precibus meis accom- tura erant Judeis ob ingratitudinem, CO& & crudelitatem |in Chriftum. Tü modando, & me a malis eripiendo. Propter I2IUICOÓ 22605. ) Ut fcilicet Men[A eorum coram ipfés. 12 laqueum.) animadvertentes fe pra&valere non Cibus , qui eis apponetur, fimilis jén-- potuiffe, aut confundantur, aut con- fit efce, qu& avibus , aut feris ab- vertantur. fconditur juxta laqueum, ut . illo , ca- [ 20. lmproperium meum.) ImprOpe- piantur, & ftrangulentur. Atfhs. la retributiones. ) Quibus illis ad ria, « calumnias , quibusnlacerant me. malum, quod mihi ftruxerunt, re- IPUS : Confu]ionem s. j Que ex im- pendatur. (t« properiis in me jactatis nafcitur. E :m feandalum.) Sit illis caufa, Fiþi Reverentiam meam.) X erecundiam; vel occafio ruinz. Menfa, que Ju- erubefcunt enim, U ii apud alios con- dais facta eft in laqueum, C. vi- 4. ) funduntur, etiaj »li attt. 1 injufte confun- detur effe lex , & libri Propheta- dantur. rum, quorum le&ione, & cognitio- ïdq— 2l. J» confhetlu, zuo, €$c.) Sicut non ne, cum animas ad falutem pafcere üxi te latet. afilictio mea ; ita non te la- potuiffent , e contra vitio ipforuim tent, qui me affligunt, a quibus ni- fatti fünt illis in laqueum, quo im- i) hil aliud. expectare. poflum , quam plicantur, & conftringuntur, pluri- ( improperium , & 'miferiam , ficut misque noxiis erroribus tenentur, femper expecavit cor meum multo cuwum male illa utantur , cum fint ante quam advenirent. ÜGCI ; & verum lumen non ad- p Suffisui.) Expectavi. immittant, i, um Qui ffasul contrz aretur.) Qui com- 24. Obfeurentur, 6c. ) Hoc pati- Pateretur. untur Judei, cum velamen fit fu- lere 22. Dederunt im elcum. mtam fel, ^ - per cor eorum, ut ait D. Paul. f &c. ) Ut narat .. Matt. c. 27. Cor. 3. 14. gum. 48. Dor[uz eorvum femper 22eurva.) Mi- 23. Fiz?, 6c. ) Pexr modum im- 1gá Ífem . Salacivi oneribus fere importa- Bibl. cum Com. Menosb. T. HZ 170 e E d LIBRI PSALM RUM 26. * A& | Fïatïï)abitaïio eorum deferta: - & in&tabel'haculis eorum 101 L Io. Don fit, qul inhabitet. 27. Quoniam quem tu percuffifti, perfecnti funt : 3 & fuper n dolorem vulnerum meorum addiderunt. 28. Appone iniq uitatem fuper iniquitatem .eorum , & non C intrent in juftitiam tuam. 29. Deleantur anturt. -de libro vivänþium :;& cum juftis non fcri- | ior 3o. E go fum-pauper, & dolekns: falus tug, Deus futce- pit me. 31. Laudabo nomen ? Deicum canti;o j magniücabo eum in laude. 32. Et placebit Deo fuper vitul ducentem , & ungulas. : um novellum , cornua pro- 53- -Vid eant pauperes, & lae 5 etentur: quaerite Deum ,& lvi- vet anima Veftraf , i t 4 Dd : bilibus opprem. DOrfo etiam fcm- 7:5,4,9'5.1) Solis enim fidelibus. vera per incarvo , & facie .àd terram juftificatio: contingit. $3 prona, cum oculos attollere nefciant, Niunc tande,m 20- Ego fum, 60) térréna tantum intelligant. in ne Píalmi predicit Propheta f Chriifti gloriam, & Ecclefie zdifi- a Fiat babitatio eorzgm c*lejärtd, &c.) cationem. itvo Fa&um videmus ad unguem ; nam t Judei alibi potius-degunt, quam in Pauper, E dolegs. ) Pauper, quia etiam veflibus carui in cruee ; do- j jJudes, maxime jerofolymis, funtque lens, quia acerbiflimos cruci / e regione fua exules , templo cele- lä.f.ZUS p?l'- lde berrimo, & privatis «di tuli, dum in ea penderem. pto & dirutis. 'b us excifis, $ass fua Deus fufcepit me.) ^ Cum )j 27. Quem tu percufffii.) Quem tu dans; effem pauper bonis, & malis abun- pux pro humani.generis peccatis cruci Salutaris manus tua 1me à fubjecifti. mortuis excitans mala omnia abfter- Yent fit, bona omnia adduxit. Addiderumt, . ) Dolorem meum 31« Landaebo, 6$c.) Celebrabo , ca- contüumeliis, flagellis ; &c.. exafpe- nàm, &c. laudes Domini. pa £ rarunt, i y; 2U. Wapeme iniguitate m y 6 c,) Per- 32. Gnper wirulum mevelunm. ). Erit i mea ]aus Deo gratior, & acceptior, fittes eos peccata peccatis addere : quam facrificia vituli novelli. Qlls & de una iniquitate in alias ruere, um Corzuua producenten . »z;—zgulzis.) D Non intrent. in juflitiam zuam.) Nec Quo ftatu vituli maxime apti funt to pervenient, ut participes eos fa- ad facrificium, n cias juftitig tug ,. fidei fcilicet,. & t 33. Videamt paupeves , E5. lItentur.) gratiæ tuz. Intelligant , '& confiderent hzc pau- b 29« Deleantur -de libyo 'i)iz'ei;z;fynzg) peres , & Igtentur, & exemplo meo 1 ]Jh Non erust i albo fidelium , qui fpem bonam concipiant. dl per veram rxeligionem te colunt. poj Quarite Dena , 6 wvet g?z-imaæ Vts M PSA 'L»M US LXVIIIL. & LXiï.. I7Y U ; « 84. Quoniam exaudivit -&on defpexit. pauperes Dominus : &/Vin,&os fu.os 35. Laude Det " nt ;illum coeli, &*tef.ra,'-mare , € omnia reptiliæ in els,. hs 36. Quoniam Deus falvam faciet Sion: & D10Q ædiüfCab-untur -civitates Juda; ( Et inhabitabunt ibi, & haereditate acquirent eam. * 27. Et femen fervorum e jus (c6- nomen ejüs ,. habitabunt in ea. potfidebit eam3 & qui'diligxtïlnt 1. [n finem , Pfalmus David, m ln rememorationem, quod falvum fe;:erit* eum Domi— nus. LXIX.. to- Eus, in adjutorium meum 1n 2.D vandum me feftina. vtende : Do;mïne, ad adju- " | Avi— 3. Confundantur, & revereantur meam. ; qui ;guærunt animam - - w 4. Avertantur retro yad : z:fu.m;, & erubefcant, qui volunt mihi 1nala : Y yem , Avertan- oheta ! féra. ) Wirtutem colite, & Deum Vif 37; Er femen [ervorum ejts. ), Dion. invocate, & beae vobis erit; Deus poífidebunt non. folum primi. fide- enim laigietur falutem, & vitain. les 3 fed. etiam — deinceps pofteri 'quia 34« Pauperes.) . Afllitos, humiles. €orum. do .Vintlos fuos,) Vinttos propter fe, Qu dilsgunt. unmen. ejus.. ) Non ! per- id eft; pro noininis fui conteflione, inimici Chrifti , fed qui fide, fpe, pro pictate, & virtute, martyres. &- charitate. illi adharent w« illunx um 35- RepHla. ) Omnia , qu& re- amant. , - iburte E punt in aquis 3 qux in iliis mo- me 2 ventur. ralionem. ) Salutis ac- yter- 35. Gien.) Ecclefiam. Ie IN reme&zo JEA/ficabuztur civitates J«da.) Pr;)- cepte , ficut enim Dayid. fpi- pagabitur prim: illa Ecclefía, mul- ritu. Prophetico previdit orationem , Chrifti pro falute fundendam ; fic tis vivis lapidious acccdentibus. Mul- etiam praevidit falutem fine dubio f te ctiam nov&e Eccelefiv in Provin- tiols ciis . excitabuntur, populis ad Chri- feciturám ,' & in- ejus. memoriam Pfalmum. Deo cecinit. m um p-r fhidem aggrepatis. . H au- -- le adjuto ium meum intende. ) ul ) tem dicintur civitates J4da, id eff, Intentus, & attentus efto , mt mibhi fünt confeflionis. quia veràm fidem, Con- fitebuatur ,. & profitebuntur. opem. feras. d cdiszvandum se feffina.) Quan- n ) Inhalitabust tibi4 Ec. ) Firmiter doquidem. periculum. imminet , - & habitabunt in lEcclefia , nec illam urget. 1l)äü fIitdt] déferent , & tanquam hsreditatem 3- Corfundantur, 8c.)" Qua bie bae poífidebunt eam. fe?!m* u[que ad finem P/Zz!;äzi? explicata f 4 'UE" » E 17 — 5 LIBRI PSALMORIU'M Avertantur ftatim erubefcen:es, qui dicunt mihi : Euge, euge. s. Exultent, & laetentur in te omnes, qui quarunt te) & fml; dicant femper : MagnificeturDominus,qui diligunt falutare tuum. di -6. Ego vero egenus, & pauper fum : Deus, adjuva me. Adjutor meus, & liberator meuses tu: Domine, ne morerris. Vil Pfalmus David , r, Filiorum Jonadab, & priorum captivorum. LXX. afi 2.TN te, Domine , fperavi, non confundar in seternum, in f juftitia tua libera me, & eripe me, Inclina ad me aurem tuam , & falva me. n 4. Efto mihi in Deum prote&torem, & in locum munitum: a ut falvum me facias, Quoniam firmamentum meum, & refugium meum és tu. 0p 4. Deus meus eripe me de manu peccatoris, & de manu contra legem agentis, & iniqui. la s. Quoniam tu es patientia mea, Domine, Domine, fpes il mea a juventute mea. 6. In te confirmatus fum ex utero, de ventre matris meae 7. In lia tu es protettor meus. -ï!;nt P[alm. 39. « "verjfrula I4. e«faue Nom confundar. ) , Ne confun- ad fraem, G cum fint plane eadem, non dar ; nam particula 5w 47 eft pro- li ef? quod bic repetantur. hibentis. . Ne repulfam patiar, unde de mihi non:exaudito fit erubefcendum. P Jlioruza Jomadab, 6$c.)) Hzc in- ' Ícriptio non eft in textu He- a. In Juffitia t&4.) Quia juftus es if brzo, fed poítea addita. NX idetur afllictorum vindex. ! nificare titulus Pfalmum hunc ex 3. Ip Deum protettorem, ) — Deus La u 1 Synagogz- cani folitum in per- protector. Tutr fona filiorum Jonadab (quorum ce- f lebris eft obedientia ex c. 35. ]Jere- In: locsum mwzimm.) Ad— quem tüþö ben confugere poffim. amie) & ceterorum, qui fponte in Firmaimnentum meum. ) Cui tanrquam priorem captivitatem cum Rege Joa- firmiffimz rupi innitor, ut indicant por chin orofetti funt, 4. Reg. c. 24. n: Hebraica. at À2. | eremia Pro j)heta, ut ita face- : 4. De manu peccatoris.) . N el Abfa- rent, hortante, & liis Jonadab exem- lonem intelligit , vel ponitur fingu- &m plo fue obedientie preeuntibus , & lare pro plurali, ut fenfus fit, de ma- predicationi . Jeremiz parentibus, ut nu peccxtorum. t abjn £onjicit Bellarminus. Contra legem agentis, 65 mi Pria.rum:apti*uarum.) Dicitur, fr7o- lenti, iniqui , & me inju 4 e perfe- $Wn, quia poft captivitatem, quam. quentis. BurE $. Tu es pauentia mea. ) À quo tl proxime memoravimus, iterum , qui remanferant, adducti funt in captivi- nunc expecto patienter, ( femper ln tatem fub Sedecia Rege Juda, ut ha- auxilium expectavi. bemus 4. Reg. n. 11. cap. 25. 6. In te confirmatus. [um en utere. ) i E SR AL MHU B LXX 17 7. Ín te cantatio mea femper, tamquam prod,igïüni fattus fum multis : & tu adjutor fortis. Itf 9. Repleatur osmeum laude, ut c antem gloriaæ tuam: tota die magnitudinem tuam. i .9. Ne projicias me in temp ore fene&tutis :"cüm defecerit ;ris. virtus mea, ne derelinquas me : * IO. Quia dixerunt 1 nimici mel mi LX. hi, & qui cuftodiebant animam meam, confilium fecerunt in unum, * 11. Dicentes, Deusdereliquit eum: perfequi n mini, & com- prehendite eum , quia.non eft, qui eripiat. 12. Deus, ne elongeris a me , Deus meus, in auxilium meum refpice, m: 13. Confund antur , & deficiant detrahentes animze mea; operiantur confufione, & pudore, qui quserunt mala mibhi. ntfa 14. Ego autem femper fperabo, & adjiciam fuper omnem laudem tuam. 15. Os meum annuntiabit juftitiam ! tuäm, tota die falutare [pei tuum. 16. Quoniam non cognovi littera turam , introibo in poten- nex n tias Domini, Domine, memor abor juftitize tuae folius. a u 17. Dens ffun- l[ïHäbr; eft : Cuftadiebant.) Obfervabánt me, no- p unde de ventre. SWper fe EREXUS fum cendi occafionem c: iptantes. 1» unum.) Colle : H du De wvenurve-matris ;ed. ) A. prima s e 4ufantia mea. Iu te cantatio mea [femper. :* Ts in Greco zzrzezde. i2. Rej(zïice.) In Hel?ru eft: Fq/???idg- : M perpetuum hymnorum ; & cantico- I3. Detrabentes ani m mes.) Heb;' rum meorum argumentum fuifti. adver[arit ; anbse "mes. C alumnian- femper cantavi, & cantabo te, & tes me, tütó bencficentiam tuam, Confundan- Operiantur confuffone-) 7. Prodigium. ) Res ftupenda , & tur, pudefiant. 111&01 portentofa ob malorum, & calami- 14. djiciama fuper omnem laudem ican £atum magnitudinem. audes £uas aliquid tuam. ) -Ad tot 1 Lfa- 9. Nt projicias me im tempore feme- femper addam; femper lau dibus lau-r des cumülabo. ingi &srs. ) Cum me femper' ab infan- , [nà* tia protexeris, ne me deftituas, aut Ij« daonuntiabit.) Celebrabit. abjicias nunc cum fenex factus fum. Salutare- tuum. ) Salütem " quam Vio Cum defecerit , 6c.) Repetitio pri- tuo beneficio confequar. eerfe' mi hemiftichii ; nunc cum virtus mea, 16. Qwuoniam mon cognow: literatu- ram.) Pro lireraturam in Hebreo eft fcilicet vires meg pre fenio defgce- |quo runt, ne me relinquas. n»»sp feheretb , que vox a radice lo. Dixerumt «.« mibi, 4Á M Locuti €bp /zpbar dedu&ta, fignificare po- funt contra me. 'seft numerationes, fcripturasr,. libros, ifott ) [ 174 LIBRI PSALMORUM 14. Deus, docuifti me a juventute mea: & ufque nune j pronuntiabo mirabilia tua. ; o ne dereli'r-;,a 18. Et ufque in fenettam, & fenium ; Deus, d quas me. * DI Do nec annuntiem brachimum tui um g:egerationi omni, quse ventura eft. , Ti 19. Potentiam tuam , & juftitiam tu,abn', Deus, ufque in al- tiffima, quae fecifti magnalia, Deus, quis fimilis tibi? Qu 25. Quantas oftendifti mihi tribulationes. multas, & malas, & converfus vivificafti me; & d'e abyffis terrae iterum redu- xifti me. A Vumercumn 2 I Muï—.— literas, five literaturas. " Alii aliter cordgbör, & mente retinebo jufli- Vel er- hunc locum interpretantur. tiam tuam , qua fervas promif?a, pu- o per literáturam intcliigit huina- nis impios ,& bonos bonis aflicis. ud nam fapientiam, & aftutiam, quali 0». Docuiflt me a juventute mea.) abandabat Achitophel, illudque zez * Spirit: tuo infuuxifti, & multà. ex- s cogazovi , idem eft, 'ac'ze 4 proóavi e perientia docuifti, hoc prefe [- « ipientiam in. te, confiderem. gtim ,ut It qn-gfi dicat . AOR novi J hujus muündi , non confido in hu- Et ufque muuc, 6c..) Et QIl'amdiu,. ma manis confiliis , non approbo afti- zculi. Vel vivam, przdicabo mirabilia tua, ea- tiam , & prudentiam que præfertim , qu& circa me acta fenfus eft: quia humana inftitutione in literis admodam eruditus non fum, funt, cum a periculis me eruifti, &c. fü lxm Y8. ER w[que in. feneam , & . fes t ut.qui. de poft f&tantes, & ex rutti- aium,) -Sclicet-pronuntiibo. mira- co paftore affumptus fum in mili- tüg, bilia tua. Per fezium intelligit' ex- B tiam, & poítea in regnum , tamen tremam -fene&utem, aztatem décre-- &c. Poteft etiam eíie fenfus-fim- 1)6& pitaim. . Tüm pliciffimus. .Quamvis numerum bo- Brachium .tuum. ) Auxilium , ro- bus nitatuüm tuarum mnomu noverim; nam miráabilia tua., & beneficia, fua, ut bur, potentiam tuam, qua nos pro- E tegts. lI dicitur Pfal.'39. 6..smattzplicat? f"per 19. Ufque im altiffima y Qu ftciffs numerwn, ls tamen pro captu re- üïill] colendis occupabor. Hoc. fecutus mugnalia.) Celebrabo potentiam, & V juftitiam tuam, que extenditur uf- tüon eft Symmachus, qui vertit,' 9- 92 que ad altiffimia magnalia , que fe- ä-u,. oU0 8 95!*-' N F*'iäw 3. 3202 ez1m Pfof; cifti. Celelh Non enim folum calim, & fum dz'mæmfrz.?rq terram, feciíti , fed ea etiam , Qua lieroiba in. porentids. Domini.) Mel magis füblimia funt , ut Augcli quiä fenfus eft, adlizrebo penitus divine nec homines tantum.peccatores pu- ^^5 nis , fed. juftitia tuà ufque ad Anze- leye; »otentie ; in illa confidam 5 illam meditibor; ia illa quafi arce murni- los porrigitur ; quibus peccantibus. Vr tilffima abfcondar. Vel ingzrediar ad non pepercifti. r contemplanda magnifica Dei opera, 0. Offendifii mibi. ) Experiri me " tult & ad ea. aliis predicanda -accingar, voluifti. W dHa mihi erunt pro libris. Malas. ) ^ Graves- Ü if Meusoraier j4 J eüttie pua- [oliun..) Rc,— Caiz'v:rfm. ) Pllzg-r:?;ïu.s. Vel Phrafig puj PSALMUS-LXX.&LXXI. 17f ia E »r. Multiphicafti ma : Ift- folatus es me. gn,iiicentiam tuam ; & converfus con- : 22.. Nam & égo confitebor tibi in vafis. p pfalmi veritatem tuam, x Deus, pfallam tibi in cithara, fanétus Tírael. 23. Exultabunt labia mea , cum cantavero tibi, & anima ;l mea, quam redemifti. 24. Sed & lingua mea tota die meditabitur juftitiam tuam, 45 cum.confufi, & reveriti fuerint, qui queerunt mala mihi, - du i. Pfalmus, In Salomonem. LXXT. fu j Eus , judicium tuum N regi day & »juüitiäm tuam ülio "D regis, P i ylli Judicare: populum tuum in juft pu itia,.& p'agperes/ tuos in judicio. * Lx) 4. Sufci- 20 ;24-. Medsrabirur juftiiaems fuam. 3 eft jHebraica , ut, cowverfzus , »i-acmr j, t fit; quod ;terzun. Exercebit. fe celebrando juftitiam De abyffs ferra. ) De;extgemis tuain. « malis. ndia Cun comfufi, 6c. ) . Cum qui milit ïea Reduxifls. ) Eduxifti. mala machinantur, fpe fua iruftrati idi 2I- Maltiplicaft; fuerint, & pudore affedti. iIMlultis HLAAYfICEDET AE C FHZm.. ) modis oftendi- f fti mihi , magnificentiam bonitatis LOEN salomonem.) Vialnus hic i tua. ^ fcribitur ,. de Salemeztz , quia ilde eccafio illius feribendi fuit Salomon, - SEt comwer[uüs com[elatas es me.). Et ecte poft tribulationes , & arumnas ite- cui recens in folio paterni regni col- rum [folatns es me, moleftiis omni- locato bene precátur Et fane primi. 10 bus abfterfis. verficuli apte Salomoni conveniunt, 22. Gonftebortibi;) Laudabo te. fed mox fanécti Vatis mens; & lin- plC gua in Deum: elevata, fermonem la vafis Pjalmi. ) la muficis in- tulli ftrumentis. convertit ad Chriftum, cujus Salo- Veritatem tmam. ) Promifforum mon figura fuit, illiusque adventum ». defcribit , propagationem regni, f ll[ tuorum véritatem , & fidelitatem ; T celebrabo. : rectitudinem: gubernationis ejusdem. z. JUdicium iuum. ) jJudicium ta- n Sántus l/rael. ) O fan&e Ifrael, le, quale eft tuum, réctum, fapiens, zi qui fcilicet Hfraelem fan&ificas, ^2 juftum. Vel facultatem, & gratiam gcïi i —j' Exultabust labia mea , citmm can- judicandi justa legem ,& volunta-. g pu tavero tibi. ) Non folum per pfal. tem fuam.. l- werium ,. « citharam tibi gratias Regz.) Salomoni, vel C:hri&o. rjbus agam, & te laudabo ; fed etiam Jufitiam tuam.) Ek repetitio pri- exultabunt labia miea , os fcilicet d mz partis verficuli. meum, & praecordia mea tibi jubi- F;lo Regis.) Salomoni filio meo, libunt. vel Chrifto, quorum iajores Reges Ssam redemifti. j E periculis eri- " uerunt, & : . cujus pater eft. Rex R"f m gum ruifciï 176 LIBRI PSALMORUM f Ls Sufcipiänt montes pacem populo, & colles juftitiam. D T li 4. Judicabit pauperes populi, & falvos faciet filios paupe- rum, &humiliabit calumniatorem. [er z. Et permanebit cum fole, & ante lunam, in generatione, & generationem. f0] 6. Deícendet ficut pluvia in vellus: & ficut füllicidia ftil- lantia fuper terram. . Orietur in diebus ejus ju flitia, & abundantia pacis: do- ïl nec auferatur luna. 9. Etdominabitur a mari ufque a d mare: & a flumine ufqüe I] ad terminos orbis terrarum. iopeä; & inimici ejus terram g. Coram lingent. illo procid—ent Ith — 1o. Reges ul fn q modum & minute pluvie guttula d fudicdfe. ) Ut ju/dice; ». kepat, fine ftrepitu in gremium terre ca- vindicct. Can n judicio.) Re&o ; & jufto. dunt, & illàm fccundam reddunt; pur 3 Sufcipiant montes pacem , Oc. ) ita Chriftus in finum Virginis ve- Trijit ax, « juftitia, niet, & ex terra illa. Virgine pre- Defcendat de cclo COn &. fuper regnum fraeliticum . re- clarum Jeífes gentis germen oxrietur. jr quiefcat. 7. Orietur in diebus , €/c. ) Afferet fion d Chriftus mundo veram juftitiam , & 4. 74 ;cabtt pduþerc: populi.) Non Italice di- i finet opprimi paupéres. fanctitatem, & pacem zternam con- tum e€eremus : Ezrá ragiome 4 i poverr. ciiabit inter Deum, & homines. i Donec auferatur lnma, ) In Hebr. Salves factet filzos paettperum. ) Ef aliis verbis de n eàdem fententia eft: Dozec non fit luna.. Ufque ad con- É inore 1'cpetita. fummationem fzculi, g. 4 mart ufque ad mare, 65c.). Si pp Hyumiliabit.). Comprimet , ne fuis N ealumniis pauperibus noceat. de Salomone hec accipiantur; dice- eti s. Permanebit , 6c. ) Jam Sanctus mus a mari ufque ad mare fignifica- r Vates tranfit ad Chriftum , cujus re- re a mari rubro ufque ad mare me- diterraneun, & a flumine Euphrate; Til gni diuturnitatem defcribit. Iea Cu. fole.) Dum fol erit. qui eft ad Aquilonem ufque ad ex- ln Ante- lunam.) In Hebreo eft, ce- tremum terrz, id eft, ufque ad /gyp- iC H eum luna, feu, azte faciem luneg , tum, five /Egypti rivum Rhinoco- lon quamdiu fcilicet erit Iuna. ruram, qui erat verfus Auftrum ex- 0 1 tremus terre fancte terminus. Vide lm gemeranone , 6 generationem. ) di&a Gen. r13g. num. 1g. fi vero de MAJ Durabit ejus regnum. L DO& 6. Defcendet fcm* plevia iu ve llus.) regno Chrifti, a mari Indico , ufque l Quemadmodum olim ros in. aridum ad mare Oceanum ultra Gades , & Ll lx Gedeonís vellus . defcendit — Judic. a lumine l'anàt ufque ad fines AEthio- [4] 6..33. abfque ftrepitu, & nihil noxe pi£. Videtur enim S. David defcri- inferens velleri ; fic tacite Virginis bere terram habitabilem , & eo tem- Wt lit vifceribus illabetur Deus, nec illius pore cognitam , quam totam Chri ly virginitatem aut in conceptu, aut in fti ^regnum comprehenturum af- Rativitate diminuet. firmat. r &t feut. feiscidia, G. ) Queinad- 9. Coram illo | procident tbiopes. ) * t $ SAL MLS Lf"ï 177 10. Reges Tnarf'w, & infulee munera OF'erent reges.Ara- pe buimm, & Saba dona adducent. 11. Et adorabunt eum omnes reges teriæ omnes wentes I6 fervient el : 12. Quia liberabit pauperem a potente ; & pauperem, cui ful non erat adjütor 13. Patcet pauperi, & 1nopt: & & animas pauperum falvas faciet. nf2 Qo- I4. Ex"ufuris, & iniquit Guv ïcdïlïï t ammas ecrum & ho- norabile nómen eorum corarm 1llo. que 15. Et vivet, & dabitur ei de auro Araoxæ, & adorabum, tota die benedicent ei. de 1pfo femper : Tatil I6. Et 965 Qui juxta proxime d1 a habitaban ferebitur pauperis, & illi propitius er1t fines terre ad Auftrun, vel nomi- tul nantur rï*tïnopea propter ££unuchum 14. Ex wfuris, 69 z/zzqmmte, &e. ) J Candacis Regine /JEthiopum,, qui À fraudibus ; violentiis , & mjums lutt; PIHD"S ex iis , x,l'.ll extra terram pro- diaboli. 5v miflionis habitabant, ad Chriitum Heonoralile , 6$c. ) Grece Étvrikoy pïæ converfus eft- A&G. 8. 27. pretiofum. VMita eorum illi erit cha- jeture Terram) limgent. ) -Ofculabuntur in rà, & pretiofa, neque impunem feret fïgnum reverentie, & fervitutis. habebit eum , qui fe eorum fangui- ! 1o. Reges Täarju ) EKeges Infula- rum orient cumm hoc enim figni- ne cruentaverit; nam , quod nos "ha- cone bemus in noftra vulgata, zemez eo- ficat lhäïfïo, ut diximus Pfa,lmo rwn,inMebrzo eft, [auguis corum. ]ebr 47. n 15. Ef vive&) Quia illi mors non con- E D u ) Ec 1pfæ infule id eft, dominabitur ; nam guftata per &ri- POPIZh mfuï arum. duum morte reyixit, nunquam am- )Sn Reges Jrabum , & Snäa.) Impletum dice« plms moriturus. eft iu 94 l)m)he, cum . venit in Je- Dabztsr ei de auro Araäzl. ) Pre- nfïCä' rufalem Regina S$aba , & que do- ; fne tiofis muneribus coletur. minabatir Arabim felicis , & prste- hrates rea Madian, & Epha, & totius re. De ilu.[O. zIpfum , wt interpre- ] e- tantur Nlauana, & Emmanucl Sà. gionis Sabzorum. impletum etiam 87 in Chrifto Domino, quia earum re- Ín Grzco eft: 7£9 &urS, ( fenfus t* 1 onum principes , & populi Chri- & eft, pro zpfo- erabzut ; hoc enim fa- j x o fe fubjecerunt per fidem , & quia ciunt populi , qui Prmuyem fuum Vide Dla'u iade venerunt ad Chrlfhlm amant. Dommum adorandum. Matth. 2 Hoc non Salomoni tantum, ode fed Chrifto etiam convenit ; -cui in- IN Liberabit pauperem) a potente. ) gredienti jerufalem clam; abant turb& [iqul Liberabit fideles 1luos a fervitute 3 Matth.-21. g. HO,/Z;Z?Z'IE—//!-ZU David . «.. ,tho' Demonis, qui potens, & princeps Hofamua im aitiffrmis , quorum verbo- Salomon cura- rum fententia eft: ngïl- erát hujus mundi. O tu Deus, qui tem bit, ne€ potentes tenuioris fortuns. es in excelfis, falva, quxfo , falva f* filium David. hl homines premant injufte. Vox Hebraica *3y3 | d 13. Parcet pauperi, 65 inopi.) .Mi-. &abado , verti etmm poteít, per tpjum , | Bibli cum Com. Menoch. 1. IF. - vgfef ') - 178 LIBRI PSALMORUM 16. Eterit firmamentum interra in fummis montium, fu- perextolletur (uper Libanum fru&tus ejus: & florebunt de ci- vitate ficut foénum terrae. 17. Sit nomen ejus benediétum in fzcula : ante folem per- gr manet nomen ejus. Et benedicentur in ipfo omnes tribus terrze : omnes gentes 4 magnificabunt eum. 18. Benediétus Dominus Deus Ifrael pi à , qui facit mirabilia folus. I9. Et benediéctum nomen majeftatis ejus in deternum : & gl replebitur majeftatis ejus omnis.terra ; fiat, fiat. (1) a2o. Defecerunt laudes David filii Jetfe. I. Pfal. pie (1) Defecerunt laudes David filii ]eff"e. Hac verba , qua in Vulgata edi* Hione ver[um c0m«m conj?ituzmt, hoc zz Pfalmo £n edit. Sixt. non exfflant s fed ab n 5utio Pfalni LXXII. ita leguztar: Pfalmus Afaph, defecerunt hymni David poll loc: filii Jeffe. LXXII. Sic multiplicabuntur , &c. Hifce/alle- €0 ( vel propter ipfum, ejus nomine. 1os perpetuo facimus , qui noflras goriis defcribitur celeftium bonorum preces claudentes dicimus Per Do- copia, qua in Chrifti regno circum- n flummus. minum noffum Jefum Chriflum , &c. NNofter interpres particulam TÉDi . 17. 4zate folem. ) Coram fole; quam bene vertiífet pro, vertit, Ze, quia quámdiu folerit. Videdicta fup. n.s. j Perzanet.) 1n Hebr. eft :9» zuzoz, &c eft communior illius fignificatio. e Tota die benedicent ei. ) Affidue quod verd poteft //&s., id eft, pu propagabirar, quod fatis proprie con- ipfi, & ipfius regno bene precabuntur. venit nomini Chrifti, quod per Pra- m 16. Emmameatum,) Nomine firma- menti triticum intelligit, quia triti- dicatores propagatur, & propagabi- fed CO , pane ex illo confecto vita tur ufque ad mundi confümmationem. & hominis fuftentatur. Bezedceztur 22 £pfo omnes tribus zer - Sic Ia 3. habemus, roézr pazis , & Pfal. 104 r4.) Uoc defumptum eít ex Genef. ^ d l6. QOwmnze firmamentum paná ceontri- C&P. P 19. ubi legimus : In [emi aut ne [uo benedicemtur ommes gentes ferra, vVif. In Graco eft, siyuo frrzza- qua mentum , led fufpicantur aliqui prius Qmnes autem gentes benedicentur a Vitir Deo in Chriíto, id eft, nemo bene- fuiffe c/-8 X y um . pugilus frumen- dicetur nifi in Chrifto , & in ipfo £i ; hoc enim fignificat 33 no5 - benedicentur , lt i0tquot ex ipfo re- Yor J4t &ar , quod eft in Hebrzo. nati . fuerint , & in ipfo perfevera- t Superextolletur , &$c. ) ERÓ hyper- verint, audientque illud, Fezze £ene- bole. Ex paucis granis-etiam cacu- dicli , 650. tate minibus montium, quz folent alio- I9. Beneditlum nomen majeflatis ejus.) qui effe infrugifera , maxima pro- Benedicatur nomen majeftatis ejus. venit feges, quz altitudine fuperet Repleb;tur majeftate ejus , €5e.) Inuni- " qa etism Libani cedros maxime proceras. véría terra majeftas illius potentiz, b 0i Florebunt de crvitate , $e. ) Qui bonitatis, fapientiz , &c. magnifi- c erunt cives in Regis hujus civitate, cetur, & predicetur. Qu Horebunt , ficut gramen terrze , & 20. Defeeerumt landes , Ge. ) Hie de[ —— PSALMUS LxXxil 179 fq- .ri. Pfalmus Afaph. LXXII. ü "Uam bonus Ifrael Deus his, qui re&to funt corde! Ct- 2. Mei autem pene moti funt pedes: pene effufi fünt greitus mel. » lts 3. Quia zelavi fuper iniquos, pacem peccatorum videns. 4. Quia non eft refpetctus morti eorum : & firmamentum in : plaga eorum. DO -lus. s. In labore hominum non funt, & cum hominibus non fla u gellabuntur. : 6. Ideo tenuit eo s fuperbia, operti fünt iniquitate, & im- pietate fua. ïa-l: P - Zz i &l db enim Píalm. videtur eífe omnium cat. Non decerpuntur a inorte qua« avid J oftremus, quamvis ultimo loco col- fi fru&us immaturi, qui arboris ra- i Ocatus non fit. Scriptus eft enim mo tenaciter adhxrefcunt; fed fponte alle- eo tempore, quo David morti vici- labuntur, ut poma prematura. [n nus, Salomonem filium fuum in re- Greco eft: 9v Sx ígw avaveveig iy yru gni poffeffionem immifit. Cutit T0 Javre WurCY, quod nofter ver- 1. PS;: Iymus A[aph.). Nide dicta ad tit. : tit, Noz eff refpetus mortz eorum , que füle; Pfalm. 49. verba alii aliter interpretantur. Ego 25 lfrael) E/t dativi cafus. Beni- hunc effe puto fenfum Hebraico tex- gnus eft Deus, & beneficus in po- tui confentientem. ,Cum ducuntur Mil | eff, pulum lIfraeliticum. ad mortem, non eam abnuunt,; non Con- His , qui reo [unt corde. ) Non relu&antur, non refpiciunt , ut fa- Oomnibus, qui ex Jacob prognati funt, ciunt ii, qui inviti rapiuntur ad ne- Pre- gxbi— ed iis demum, qui puro funt animo, cem, qui fubinde refpectant, ut vi- fleltl & confcientia. deant, an aliquod effugium pateat, g. Mori [nnt pedes.) Mloveri pedes, & an aliquis opem laturus adveniat, j It« fed annis faturi mortem admittunt fenei:- effundi greffus eft vacillare, labi, f aut declinare a rectis cogitationibus; non inviti. quafi dicat, parum abfuit, quin ten- Er frmamentum. im blaga eorum.) "l tationi. fuccumberem. tur 4 Si quando morbo aliquo tenentur, bene |3. Zelavi.) QGravi,) & axdenti ze- aut alio premantur infortunio, non lo commotus fum. Zelus eft fer- eft firmitas , ftabilitas , duratio in lpü) jI€ vor quidam zgriimi'propter res indi- plagis eorum , fed celeriter ex illis evadunt. "et d gne tactas. Pacem. ) Felicitatem , Profperi- $. de labere Lominum mom /;äm*. ) but tatem. Non confli&antur cum inopia, fa- qn -4. Nen eff refpetius. zmorti eorum. ) tigatione , litibus, angoribus, aliis- Id eft, non trahuntur violenter, & que malis , quibus plerique homi- ejus quafi vincti ad mortem , fed cum num vexantur, & flagellantur. j unt fti*» moriantur admodum fenes , volantes 6. ldeo tenmit eos füperbia. ) Pro« ad grem!uin mortis, quafi ad portum pterea. fuperbiunt. jl quietis, properant. Vel métaphora Operti fwzt.) Cooperti fla gitiis , His defumpta eft ex axboribus ; quafi di- iniquitate , & impietate. 120 Lï'Bkä l) ALNMORU!WM mlq uitas. eorum tranfierunt 1n. af- 9. Prodiit quafi ex: adg Cx-r1 LP wwWLCL m Cor dis. 8. Cogitaverunt , & locutl funt nequmam niquitatem in vil excelfo locuti funt $. Pofuerunt in coelum os fuum ; & hn*ma eorum tranfivit du 8 in terra. 1o. Ideo convertetur populus meus hic: & dies plem inve- K fientur in eis. rIr. Et dixerunt Quomodo fcit Deus, & fi eft fcientia in Hl excelfo " . Ecce ipfi peccatores » & abundantes in fæculo obti- nueï unt divitias. bon aut I3..Et dixi: Ergo fine caufa juftificavi cor meum , & lavi ïnter innocentes manus meas. vi r4, Et fui flagella:us tota die, &cafb(fatïo mea in matutinis. RCAI 15. Si dicebam: Narrabo fic: ecce nationem filiorum tuo- L an Trum repro bavi. dici 16 Exxih— I 7. Prodisz azm:/: ex adzpe imiquitas eo- Dzes p/efz' tevenientur 22 es.) Con- hU fiderando invenient vere felices effe hi wm.) Ex abundantia ; faturltate, profperitate, bonorum afHluentia ini- inpios, ita ut etiam diutiffime. vi- Que quïtd.b eorum 1:1 odit. italice dicere- dht & impleant dies fuos perve- mentes ad ultimam fenectutem. [ Vet inuS , jomo caztivi , perché fo;za troppo fent grafff , e morbids. Il. Ef dixermmt. ) Coj rxtatv)mbus Tranfferunt in affetium cordis.) | At- flu&tuantes, & divinam p10v1denuam wdi fecuti funt, lidquid optarunt affe- propeimnodum accufantes. &u córdis. r el fenfus eft, fe to- Quomodo [fcit Deus , Gc. ) Qui Orai tos tradunt affe&ibus annm. Ín Vgl fieri poteft, ut Deus hec videat, & fciat, thH ' Hebr. ad verbum eft: Tranfrerumt co- & toleret ? eft- ne harum re- gitationes cordis , quafi dicat, ad eam rum fcxentla in excelfo Deo ? a D Vent ;tehcu:a.tem pervenerunt, quam nun- l'ï Ergo [ime caufm jufüiftawi cer li I quam coffltailf:nc. menm.) ld eft, ergo fruftra folici- $. I» e.ue(]o ) in excelfo loco po- Cum tü$ fui, ut opera mea eífent pura. Tati fii , palam , & impudenter locuti Inter z/macente: ) Hebr. l rmne- funt. centia " id eft, ll/ lr 9. Im celunt. ) Super cclum , martus 11'16&8 pUllS lj ab omni fcelere, n..ploborum con- teli ton timentes. Deum , & Angelos foxtio confervavi. bldfphcmare. *ti * 14. Etfwi flagellatus £ota die.) El lat Tranfrvit: 1n £erra. ) Hebr. perzm- camen cum juftitiam, & pietatem co- &slavit , Ícilicet detrahens cultori- lerem, malis affidue attritus fum. türa bus-Dei, eosque irridens, qu: afi fpes i ülorum fit inanis. Ca//zg;;t;a meau um matutinis. ) Sin- ej, " guli folis exortus alic quam novam l1o. Conmvertetzur popu. Ius us lfzc.) afterebant calamitatem. lhq1 tt0j Populus fidelis ad hac confideran- I$. $4 dicebams, marrabo ffc.) Siin 4là convertetur, hunc modumloquar, fiftatuam Deum u l I aY p A.L. MUS LXXIL o H it- r2 e rC. Exiftimabam, v cognofcerem hoc: labor eft ante me: 17. Donec intrem in fan&tuarium Dei : & intelligam in no- n viffimis eorum. 18. Verumtamen propter dolos þpofuifti ei;: dejecifti eos, t dum allevarentur. 19. Quomodo fa&i funtin defolationem, fubito defecerunt: v perierunt propter iniquitatem fuam. -eo. Velut fomnium, furgentium , Domine, in civitate tua ii imaginem ipforum ad nihilum rediges, d 21. Quia i b"ohobs negligere, & tnalis indulgere, £ mala, & fecifti , ut doli in eorum aut ivere. aV perniciem verrerentur. Hebraica le- &io , que eft apud D. Hieron. fic Narionem felioum tuevume rcpmä.:;- vi.) Omnium piorum congregatio- habe Verumtamen i1m lucro po[uijfts [iS eos, dejecifis eos 19 fmteritum. ld eft, nem damno , quafi male fentiat ; üo- nam ipíi divinam agno dum injuflis divitias, & felicitatena Ícunt, &.- pr&- dicant providentiam, dedifti, pofuifli in loco , unde fa- cile labi poffent in interitum ,. & ft- 16. Ele?im:zäxzm 4 ut cognofcerem.) Animo reputabam rationes, quaz mi- quia fuo vitio nefcierunt in lubrico /ot caute ambulare, lapfi funt jufto ju- hi occurrebant , ut veritatem aífe- dicio tuo- in interitum. querer. eiïjc Vi LaLer efb amte me.) /Sed än magna Déjecifli eos , dum allevarentur. ) Ive- Dum extollerent fe ad honores, & verfabar animi perplexitate , nec quid fentiendum effet, facile poteram ex- dignitates , per eas dejecti funt iu »ibus E pr&cipitium mortis &ternz , juíto ju- pedire. a 7- de. fzntlzarium Dej. ) Ut '1)621; dicio tuo. orationem lumen a Deéo obtineam. 19. Quomode fati fumt im defolatie- Qui Vel certe fané&tuarium Dei Eccle- nem ? ) -Fact funt fimiles civitati v ,& fiam figni at, ubi unica eft veri- defolatz, dirute , ubi nihil apparet i tatis, & fapientis fchola, ad diffol- pr&ter ruinas. vendas hujusmodi queftiones. Vel fan&uarium Dei eft cclum, quod Subito defecerunt. ) Quia licet im- j f piis diuturna vita interdum contin- yic cum fuerimus ingre(fi , feriem , & gat, tamen breve eft, quidquid tem- d rationem . divinz providentiz intel- 3 pore circumfcribitur , & gaudium me ligimus. hypocrite adinftar puncti. uras Intelligam' £n 120'Uy J5 :2i5 e.arunz.,) In- telligam, quifnam futurus fit eorum c0. Surgentium. ). À fomno . evi- coi* exitus, quid ets ad extremum . eve- gilantium. niat, fi non in hac, faltem in fu- In croitate t&a.) Infanctorum tuo- k tura vita. | C0* rum confortio, & fuperna illa civi- 18. Ferumtamen propter dolos pofuift; tate Jerufalem. " Giti e&.) "Subintellige ma/z , ut habent lnaginem ip[orum , jc. ) Hmagina- aliqui textus Grzci, & fenfus erit: ram ilorum felicitatem ad nihilum yam .* propter dolos, quibus injufti, & im- rediges , umbratilis enim felicitas i in pii ufi funt erga proximos fuos, ut evanefcet, cu n m vera felicitas ss xebit. Jeuiti divitias augerent, &c, repofgi&i eis P e i$ a LIBRI PSALMORUM 2I. uiainflammatum eft cor meum, & renes mei commu- tati funt: & ego ad nihilum redaétus fum, & nefcivi. 22. Ut jumentum factus fum apud te: & egofemper tecum. . 23. Tenuifti manum dexteram meam: & in voluntate tua deduxifti me, & cum gloria fufcepifti me. 24. Quid enim mihi eftin coclo ? & a te quid volui fuper terram ? 2 bi 25. Defecit caro mea, & cor meum : Deus cordis mei, & In pars mea Deus in a&eternum. 26. Quia ecce, qui elongant fe a te, peribunt : perdidift (lS omnes, qui fornicantur abs te. 21. Mihi autem adhaerere Deo bonum eft: ponere in Do- - CX mino Deo fpem meam. 28. Ut annunciem omnes * prædicationes tuas, in portis filiae Sion. ab QCC I. Intel*' 1 21« Quia , 6c. ) Particula hec cau- Ne fork:aiïe tentatio 5 eravillima me t aberrare faceret a te. lg falis, 44:4, non reddit rationem fu- Iz vwolumtate :44.) ln tua lege, in periorum , fed eorum, quz fequun- tur, & habentur n. 23. Tesz/ff; ma- tuis preceptis, & confiliis, vel in um dextcram (meaAm. beneplacito tuo deduxiíti me 1Bn lIeflammatum eff cor mewn.). Uftum, Grxco eft, iv v4 UsAs v8, in con- Cifh & cruciatum vel, orationc inca- filio tuo; ut etiam in Hebrzo. luit.. Cums gleria füfcepzféó me. ) ln do- pop E& remes mei commmutati fünt.) — Al- mum, & civitatem tuam , nunc qui- ea terati, & male affecti vel quia af- dem in fpe, fufcepturus poftea in re, fedio mea carnalis in fpiritualem 2$. Quid emim mibi eft im celo? ) Que mutata eft. lole oo. d nibilum redatius þm) Varie Quid pretiofi aut pulchri eft in ca- lo, quod appetam fine te? humiliatus, & abjectus: vel humi- ttm, litatis fpiritum concepi. Ef 4 te quid volui fuper terrd;n z ) Qu Et nefcivi.) Quorfum hec fierent Quid eíft pretiofum aut elegans fu- $ per terram , quod a te poftulem ? lum a Deo, vel quo me verterem Vel in bonum fenfum interpretando , quaf! dicat, nihil eft, in quo plane Ante & ignorantiam ineam confeffus acquiefcat cor meum prater te. A fum. W. 26. Defecit caro mea, E5 eor menm.) 23. Ut jumentum fatlus [am.) One- Pra languore, & defiderio tui. hære« ribus preffus, & flagellis cefus. Vel ii ut infipiens jumentum efle volui , Pars meas) Quam portionem, & flere hzreditatem meam efle volo. & fine contradictione obedire , & «t quod onus imponere volueris, por- e7. Qui feruicantur abs te.) Qui ehur tare. a tua fide, & cultu deficiunt , & & li aberrant. Metaphora a conjugibus Ef ego femper teeum.) iNullis re- P bus, quamvis difficilibus, & adver- matrimonii fidem violantibus. eü Ó fis 4bductus a tuo cultu. 29. Ur amnmuntiem,C$c. ) Ut per hanc adhefíionem ad Deum liberatus 24. Tenuifli manum dexteram mtam-) dek( PSALMIUS LXXIIL x25 « r. Intelletus Afaph. LX XII. f T quid Deus repulifti in finem: iratus eft furor tuus d fuper oves pafcus tuze? 2. Memor efto congregationis tuze, quam poffe d abinide. Redemifti vir XT gam haereditatis tuze : mons Sion, in quo ha- bitafti in eo. & 3. Leva manus tuas in fuperbias eorum in finem : quanta malignatus eft inimicus in fan&o. i 4. Et gloriaü funt, qui oderunt te; in medio folemnita- tis tuze. 0 5. Pofuerunt figna fua, figna: & non coghoverunt ficut in exitu fuper fummum. Slibun 6. Quafi li ab otrmni bupiditate terrena , totus 3. Leva mamus fias. ) Ad facien- occuper in laudibus tuis. dum. u —— ln porns fflia Siom.) Coram mul- l [uperbias eorum m ffnem. ) Ad The titudine fidelium, in publico Eccle- comprimendam, & conterendam pe- fiæ convertu. nitus eorum: fuperbiam. , If Quanta malignarus 6fb ipimicus m Nzrelletius A/kþb. ) ] m x.l' ad titul. Pfalm. 51, Vide di&a fanüo? ) Suntenim multa, & gra- Iü via mala , que inimici tui in fan- Repulifi? im ffaem. ). Omnino abje- é(tuario fecerunt. ÍIn Hebxzo eft: con cifti populum tuum. — Ita te geris, ut Omne maluv ferir Ipnimicus im fdnfï';m— populum tuum, omnino deferuiffe yi- | do» earis. ric. Antiochus, ut habemus 1. IMa- chab. 1. fpoliavit, & profanavit fan- qu' Oves pafcta f44? ) Populumtuum, Guarium Dei. "o quem peculiari providentia regere In Hebr. eft; folebas, ut paftor [3 4. Gloriati funt. ) 102) ^ 2 5 regem fuum, Yrtgiermnt, Gloriati funt, & fremue- 108 Congregationis tua. ) Sysagoga runt quafi yi&ores capta preda. £&4&, ut elt. in Grzco. Populi tui, quem congregafti. Qri odergnt te.) Sacra fcilicet tua, T & religionés tuas. 4 Quam po[edifhi a5 initio.) Qus nul- In medio fa/emnz'mtis tuæ.) Ingrem lem ? lum habuit Regem , aut Dominum templum, & fanctuarium tuum, dum ante te. É plare facra folemnia peragerentur. Redemifii virgum hareditatis fu. ) $. Sagna [ua. ) M exilla fua. Id eft, ut effet virca, & fceptrum 7 ) hereditatis tuz , ut effet haereditas, ta victoriz. Szgna. ) Trophæa,'& monumene neres, in qua tu regBares ,. & fceptrum te- Nen cognoverant,) Aliquid fupplen- 1 & Vel ,. redemifti virgam , id dum eft, v.g. non cognoverunt te; eft, fceptrum hereditatis tüm, re- iNOS vel, non cognovérunt nos. Qui num tuum hzreditarium afferui&i,, liberafti hactenus. hec fpe&antes non curarunt; te Do- lï,& minum templi non agnoverunt, nec Mozs S;0.) Que hzreditas tua reveriti fünt, non diftinguentes in- !giblw eft mons Sion. Dus he ter facrum, & profanum. I» quo babitefi iA eo.) Quem tibi VOCeS, 5op c 2 t l)ff delegifli, ut in eo habitares. per parenthefun. QHO VET Wa£ , legen-d? fant. * 184 LIBRI PSALMO?U M 6. Quafi in filva hgnorum fecuribus exciderunt januas »JLXS lu& in 1dïpfum : in fecuri, & afcia dejecerunt eam. Re g. * Incenderunt igni fan&uanum tuum in terra pollue- ):ï dra» ä ruft tabernaculum nominis tui. '8. Dixeruntin corde fuo cognatio eorum fimul Qmefce;e faciamus omnes dies feíttos De1 à terra. p 9. Signa nofítra non vidimus, jam non eft propheta : & nos ! non cognofcet amplius. 1 irritat adver- U 1O. Uu uequo Deus improperabit inimicus : farius nomen tuum in finem? II. Ut quid avertis manum tuam , &. dexteram tuam, de piaf medio finu tuo in fmem ? ^ $ * Deus Wp I Sicnmi : exitu. ï Non difcreverunt do reé(tus eit. hujusmodi Omnnis CO- itio €oruauin itiniii QIXIt n corde templum ab exta , five compito, per & loco profano. Exitus hoc loco fuo, id €eit, omnis horum natio, & b ens. fignificat locum , in quem plares T69, vici definunt, qua fignificatione Mat. wefäe;e f'ctanus , Efc ) Ceffare [7 22. 9. dicitur: lze ad exifus viarum faciamus in terra omnes feftivitates, wit Super fuusnus.) in fupreina parte omnemque-cultum. Dei , quo utitur W h portarum , vel turrium figna loca- populuq iite. bl verunt. g. SZgna næj?'a 67.) Sunt verba M Quaft £m flfva lignorum. ) Non ali- popuh fidelis in. malis. fatifcentis, men & de divino auxilio pwpe.nodum WT10. tér, quam fi flvam arborum eílent ingréifi, ita fine ulla loci fanéti re- defperantis. ln verentia , nuli rei parcentes januas Signa noffra nonm "vidisms. ) Non 0pe. excilerunt. vidémus alnixm talia Dei miracula, 12 6s u zd;p/itm. ) Omnes fimul, qualià nobis promiila funt in lege, uno ammo uno conatu. & tempore majorum -mztyomm, qu& dta Quot lo |fecttrz, afcia. ) Afcia eft fa- in eorum bencficium edita funt. Non eff Propheta. ) Nullos habe- 0['7. brile inftrümentum, quo dojatur ía- brice materia. mus Prophetas, qui populo adtint, lg Deecerunz eam. ) — Scilicet Jeru- & illum voce folentur, & mir zvuhs H 33 falem. juvent contra hoftes. A 7- lIncenderune 1 gni [: mf?pz;zrzum zuum.) Nos monm cogmojcenz amplus. ) 7Xos J Sic legimus 1. Machab. 4.38. &f vi- amplius Deus ut popului fuum no& hn &erint Maccbabes ÍA nélifcationem de jcr- cagnoh.c.t, nec favebit nobis. Cor IGO. Impraperab:l inimicus. ) Infulta- Pam. & atare prafanatzmz . & PO?"M«S D exuflas , [ bit nobis, & tibi, quafi non poflis ]i 5 ln rerra.) ln terram .dhferunt, & nos e-tantis mialis eruere. dejecerunt. Beilarm. putat jungen- dyrifat dduer[ari nomem. uum. ) M dum cum, zabermaczium tuum , hoc Irritat tey blafphemando nomen DC: tuum. ordine, & fenfu: Pollnuerunt taber- !l'xH.) naculum tuum, quod . habes in terra. Àn fisem.) Perpétuo, ,dïuïrze Tl 8. Dixernut $n corde fuo, 6c.) Ordo li. Aüp quid ayektis , 6c.2 ) . Cur lo manus tuas.(e finu tüo €du&as non l eft inveríus, fententia véero, & or- l PC ETA LXXIIL E I$$4 Qus 12..* Deus autem rex nofter ante fzecula ; Operatus eft ía- *Luc. lutem in medio terrae. I 68. lue. I3. Tu confirmaíti in virtute tua mare ; contribulafti capita draconum in aquis. Cete 14. Tu confregifti capita draconis : dediüi xeum efcam po- pulis VEthiopum. . 05 45. Tu dirupilli fontes, & torrentes: tu ficcafti luvios Ethan; 16. Tuus ett dies, & tua eft nox: tu fabricatus es auroram, |vet- & (olem. 17. Tu fecifti omnes terminos terre : ceflatem , & ver ti; . de plafmafti ea. 18. Memor efto hujus, inimicus improperavit Domino: & populus infipiens incitavit nomen tuum. s Is Q 19. Ne tradas bettiis animas confitentes tibi) & animas pau- perum tuorum ne obliviícaris in finem. cordé 9, & 20. Refpice "effare regeris in inimicos' noftros, fed eas petfam-, ut aquas funderet, co . iam in morem torrentis. PiOf iEALOS, poít tergum vertis , & jungis mo- utitur re hominum nihil negotii haben- - Siccafis flevios Etham. ) Sic&afï;i tium ? z Manum tuam.) Siniftram, nam no- fluvium Jordanem, qui rapidus eft;; verba hoc enim fïggifïcat vox- Hebraica centis , qmen generis more Hebraico de de- VUv 6b , d eft, fortis, vehemens, nodum teriore dicitur. rapidus. ln fimezm. ) Perpetuo abítinens ab 17. Te plafmaffi e4,) 'lu tempo- Non ope nobis ferenda. aclt, 12. Z4nte fecula.) Qui fcilicet Deus rum vicilhitudinis auéctor fuifti. Figu- eít ante fzcula. rate de quatuor anni temporibus lo- l 1€g99 Vel, jam ante ali- quitur, ut de re corporea. n qué quot facula Deus nofter eft. 18. Mermer effo bujus. ) Neutrius ] Operatus eff [alutem.) judeorum. generis, id eftj hujus rei, potentis ; he- Jg medio terra. ) ln terra promiffio- hujus, horumque facinorum, ut pa- Q'J[ii]f» , ria nunc edas, & patres. jiculi nis, in quam, nos introduxit poft JEgypti fervitutem. lninicus iznproperaiz Dogaino.) Nam 13. Cenfirmafti.) Solidafti potentia tibi inimicus infirmititem , & im- ; No$ tua mare rubrum. ;otentiam exprobrat, quafi non pof- u 20 Coniribulafls capita draconum in 4qm'4.) ferre. is, ut máxime velis',r nobis opem Draconum nomine /EÉ sfulte gyptios inFel- lacitavit. ) Contumeliis irritavit, ligit, immanes, & feros, provocavit blafphemiis. 14. Drasconis.) Pharaonis. Hoftibus feroci- 19. Befliis. ) n ] Dedifli eum efcam Papu/io'-äfbiüpum.) bus, & rationis quodammodo exper- m)men tibus. Arabibus, qui Pharaonis, & /Egy- ptiorum cadavera ad litus ejecta fpo- Confrtentes tibi. ) 'Te Deum agno- liaverunt. fcentes , colentes, & laudibus cele- C 1$. JDirupifhüi fontes. ) — Aperuifti brantes, Aa j5 007 Bibl, cum Com. Mcna»c?./,ï- IK ri 8 6 LIBRI PSALMORUM & 2o. Refpice in teftamentum tuum : quia repleti funt, qui Cofn obfcurati funt terrze domibus iniquitatum. 21. Neavertatur humilis fa&tus confufus: pauper, & inops No laudabunt nomen tuum. 22. Exurge, Deus, judica caufam tuam , memor efto im- ady properiorum tuorum, eorum, quae ab infipiente funt tota die. . 233. Ne oblivifcaris voces inimicorum tuorum : faperbia eo- defi Tum, quite oderunt , afcendit femper. n 1, [n finem, NNe corrumpas, Pfalmus Cantici Afaph. . LXXIV. 91 ef Oonfitebimur tibij Deus, confitebimur, & invocabimus ZiC nomen tuum. z C 3. Narràábimus mirabilia tua : cum accepero tempus , ego 7 nadh juftitias judicabo. port 4. Lique- [ Ie fimem.) Omnino, qu« etiam tuaeft, quia tibi dereli&us judic 20. I teffameutum tusm.) Often- eft pauper, & quia etiam de tuo ho- tiet de te meminiffe teftamenti, & pa- nore agitur. fti, quod cum patribus noftris pe- Improperiorum tuerum. ) — Blafphe- fuüm pigiftt. miarum , quibus te fcelerati ime QUi Quia vepletz [unz.) | Bonis noftris, Aiy divitiis noftris ditati funt. petunt. b in]ïþiente fuat. ) A. pop ullo rali Q&j obfezrati fum* zerra. ) Ob-» hoc barbaro , « iníipiente profe- Va Ícuri , ignobiles, & plebei diviti- runtur. g as ingenuorum , & nobilium ra- puerunt, 23. Foces.) Blafphemias.- 1 Domtbus iniquitatum. ) R*epleti funt "Afcendir.) Crefcit femper, Aideo.q-u/.e ej domibus inique partis. comprimenda, & malis inflictis con- lmm 21.. Ne averzatur.) Difcedens ab tundendas x e oratione. VO!U« Humils.) Populus tuus, qui hu- I. A7E corrumpas.) Wide dica ad miles ad te preces fundit. titulum Pfalmi 56. in illud, D Tieto Fatfus confufis.) Eubefcens , quod Ne differdas, funt,enim ezedem voces Ex fruftra oravérit, voti compos mini- in Heibr., nnvn o eltbafchet. me fatus. P[almtus cantici.) Nide di&a ad ti- Y0s Pauper , &5 inops laudabumt nmomen tulum Pfíalmi 29. lenen " f " £uum.) Non enim divites in fe .ipüs - Cænfteäimkr zb ) : Y,audabi- confidentes laudabunt te , fed pau- mus te. 1 Ib peres, & humiles , qui fpem fuam 3. Cum :zcæ;ae)a tempus. ) Pfalmus trita omnem in te locaverunt. iïz cgh d. hic videtur efle compofitus per mo- At citare. E:mrgcï Deus. ) E-vigilä, ex- dum dialogifmi : itaque verba hzc funt Chrifti: quz fuperiori verfi- W J"dsca., . Vindica. . J culo pr&cefferunt , funt populi ju- l ftorum. X Caufam tuam, ) Caufam Pauperis, — P S,A LMUS LXXIV. 187 4 Liquefacta eftterra, & omnes, qui habitant in €a : ego qii confirmavi columnas ejus. 4. Dixi iniquis: Nolite inique y agere , & delinqugntibus-: Qp Nolite exaltare cornu. ! 6. Nolite extollere in altum cornu veftrum : nolite loqui It adverfus Deum iniquitatem. J'e, 7. Quia neque ab Oriente, neque ab Occidente, neque.a | £0« defertis montibus : quoniam Deus judex eft. $9. Hunc humiliat, & hunc exaltat: quia calix in manu Do- * apli mini vini meri plenus mifto. 9. Et inclinavit ex hoc in hoc : verumtamen fcex ejus non eft exinanita: bibent omnes peccatores terrce, j Aa5 fO. E*g-g Cum . accepero: tempus.) Cum otium Subiatelli e vobis erit evafio, vel eqo nactus fuero , cum £uerit tempus-op- quid fim ile. j "portnnumæ Quosmizam Deus Sadec efr.) Qui que 3ufbitias judicato.) jufte , & recte ubique eft, & a cujus poteftate ne- —— :no fe poteft fubducere. ali&us' judicabo.. 0 h- 4« Liquefatla eff terra.) "'lerra fen- 9. Hunc bumiliat, 88 bhunc exaltar.) tiet. iram meam , & timore homi- Pro fua juftitia, & pro judicandorum num corda liquefcent , vel fignifi- " meritis , aut peccatis humilem exal- ifphe cat'id , quod. dicitur - . Petri 3. ro. tat, deprimit fuperbum. | d Adueniet dies Domini ut fur, im quo * Calx £m manu Domint. ) Calix üæ;,. eeli magno impetu tranfrent , elementa & furoris. fui.- )0911]0 vero calore [oluentür , ferrA auteui, Gd proiE- qua ;2 ea fünt opera,exurentur. Viz; meri.) Generofi, & non di- luti admixtione mifcri(:orïdiæ , aut Ego: confrrmaros columnas: ejus.) E;go favoris.. ejus fundamenta jeci , & velut co- Plenus mixto.) Id eft, plenus. nom leoque lumnis ftabilivi : quare & concute- fimplici vino umrius generis, fed mix- $ cor- re eam mihi difficile noR erit, cum voluero. tione variorunr generum vini meri, qua mixtione non tenrperatur, neque: s. Dixi iniquis 60 ) Jam loqui- diluitur vis vini, fed fortius reddi- du r'lä tur Propheta tanquam. unus de nu- | illd, mero juftorum. tur, ld fignificat juftitiam Dei vin- voce Exaltare corzt. ) Superbire, nolite dicativam abundare multitudine, & ? varietate ponarum ; nam ut dicitue vos efferre contra Déum ,. & ejus Pfalm. 10. 7- Igmls a fu/þ/azär 3 'ad ti legem, 6. L o adver[us Deum iniquitatem.) 6 (rites.procellarum. pars- czzlici:) £0— ?hmo- jlb In blafphemias erumpendo, aut facra irritando &c. InHebr. eft :ze oquam:n? 9- Et inclinavit ex' boc s2 bor. ) Java: 3n collo pingui, velim collà duro, id. eft, multis propinavit. Deus. hunc. cali (alus nolite effe fuperbi, contumaces , du- cemv ir& füme , inclinavit calicem. ex er f0 hoc ore in . hoc. os, tranftulit ad ya- j I9 xa cervice, fed:Deo obedite, & illius O* Verfl ,3ugo co la. fubmittite.. rias *entes,; ut eunr punivit Sodomi- 7. Quie neque ab oriente , Be. ) tàs, C haldzos ,. /gyptios, &c. J Bu "ais 188 LIBRI PSALMORUM 10, Ego autem annuntiabo in f2eculum: cantabo Deo Jacob. Vit: II. Ét ómnia cornua peccatorum confringam: & axaltabun- tur cornua jufti. alc 1. In finem; in Laudibus, Pfalmus Afaph, Canticum ad Affyrios. LXXV. tus in Judaea Deus : in Ifrael magnum noómen ejus. g; NO oft 3. Et faCtus eíft in pace locus ejus: & habitatio ejus in Sion. C0j 4. lbi confregit potentias arcuum , fcutum , gladium , & bellum. x - It ( $. llluminans tu mirabiliter a montibus aeternis: turba d fupt omnes infipientes corde. 6. Dorq- Ti D sst Verumtamen fax ejus mon eff exiza- clefia , qu& conftat ex veris Judzis, a glll' üita. ) Adhuc remanet gravilíii- hoc eft, Deum confitentibus. €a] ma pars juftitie vindicative& , que Magnam nomem ejus. ) Celebre, & fervatur in diem ultimi judicii , AÍ & tunc eam bibent omnes pecca- inclytum , quia Deus verus habe- Ti tores batür, & quia multa mirábilia & O memoranda patraverat in gentis il- 1O "tnnuntiabo.) Laudes De:i. lius bonum. pet I! . Corzua peccatorum conf?ingam.) R 3 Fatlas ef im pace loeus. ejus. ) Vox eít Chrifti. Peccatorum fuper- Habitationem fibi delegit in Sz/ew, t biam. contundam. que vox Pacem (ignificat. In Urbe Exaltabuntur cormua jufli. ) Poten- pacifica Deus fedem habet, hoc eft, l'lp( tia , dignitas, gloria' jufti. exalta- in Ecclefia , in qua eft pax Chrifïci ten bitur. diffufa in corde fïdcliuaxx.- In monte Sion, in Rpp In Siom. ) Ce Y« FN daudzbus. ) Idem eft, quod in Ecclefia , cujus typus fuit mons ihite carminibus , vel in hymnis. Sion. Vide dicta ad tit. Pfalm. 4. !mg 4. Cowfregit potentias Avcumnm, &c.) Quii Pfaiputs A[zph.) Nide di&ta in ti- Convenit hoc victoriz de Aflyriis, lo tulo Pfalm. 49. cujus facta eft intentio in titu- lo; nam liberavit Deus Jerufalem quid A4-d[yries. ) Propter hanc in- ab obfidione Sennacherib , fine ulla fcriptionem putant aliqui cani pro- Ti phetice internectonem exercitus Sen- pugna Judeorum. Senfu fublimio- W e nachérib. 4. Regum 19. & fane mul- re per jacula ignita , & gladios, &c. D ta cladi illi conveniunt , fed argu- fignificantur arma, hoc eft, tenta- * mentum latius patere vidctur, & ge- tiones, quibus fpirituales hoftes nos D 1 neratim celebrari vi&toria e€lecto- aggrediuntur. * Wl rum Dei adverfus omnes hoftes vi- S. düumumans fu o mi r:zä.z;litf;- A mon- fibiles. I) tibus aternis. ) Confregit Dominus jore - Notts :2 Tudaa Deus. ) Namn arma Aflyriorum , ille autem Domi- ff apud illam gentem veri Dei notitia, nus tu es, qui.hzc fecifti, dum ex ce.( & cultus viguit, Notus in Eccle- cmlis quafi ab mxternis quibusdam ten 'Pä ALMU s LXXV. *89 cob. 6. Dormierunt fomnum fuum : & nihil invenerunt omnes U. viri divitiarum in manibus fuis. 7. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt, qui 7 afcenderunt equos. um $. Tu terribilis es, & qui refiftet tibi, ex tunc ira tua. 9. De coelo auditumfeciíti judicium, terra tremuit, & quievit. 10. Cum exurgeret in Judicium Deus, ut falvos faceret omnes manfuetos terrae. s ejus 11. Quoniam cogitatio hominis confitebitur ti bi: & reliquize T cogitationis diem feftum agent tibi, 12. Vovete, & reddite Domino Deo vefítro , omnes , qui funt in circuitu ejus affertis munera. Áa3 15. Ter- montibus tuis , ac veluti altiffima mul atque blafphemaverunt te AÍf- fyrii, in eos exarfit ira tua. ldæis, arce, ac fpecula tua mirabiliter ful- urifti, & Angelum tuum tanquam 9. De cele auditum fecifli judicimm.) ecleíte fulmen mififti in. exercitum E colo tu pro nobis protulifti juftum ( & judicium , illudque omnibus gentibus .habt:- Adlyriorum. . auditum fecifti, cum palam colefti « Turbatz fumt ommes : nji/)z';?ntef carde.) Omnes milites Sennacherib obítu- virtute tua pro nobis pugnafti. .Al- TE tiori fenfu videtur judicii extremi pefadi , & de ilatu mentis deje- &i funt. dies indicari, cum Deus fignis in 6. Dorzierunt fomnum fuuss^) Mor- Sole, & Luna exhibitis , judicium Galeths tui funt. jam imminere fignificabit. Ut Nibil iswemerunt. ) Quia aliena Terra tremuir,) Elomines terram in- Suis non con- colentes timore concutientur. c elh rapere ftadebant. tenti , licet ditiffimi quare etiam Er quicvit.) Non de laboribus, & ïhrifïi appellantur , Viri 4;viriarem , fÍcili- operibus loquitur, fed de taciturnita- cet multarum: fublimiore fenfu hzc te, & filentio ob timorem. n,in moti intelliguntur de inufipientibus , qui 10. Cu; exurgeret 1 jndicium Deus ) magni. faciunt bona temporalia , Contra Affyrios, vel contra huma- num genus fcelera eorum vvindica- E quibus vacui erunt, cum dormierint turus. r fomnum mortis; neque enim hinc quidquam licebit efferre Manfuetos.) Humiles. du 7. 4b imerepatione f&a.) Propter 11. Quosmiam cogitatio bomimi con- fu. e a minas , & animadverfionem tuam fftebitur tj6j. ) Sane homines tam in eos. infipne beneficium liberáti popali jmio- Dormitauerunt.) Extincti funt. animo reputantes laudabunt te. ] &c Reliquie cogitatiomi , Ée. ) Ef- jent ui ajcenderumt equo:. ) K;quites Aflyriorum, & qui de curribus juxta fe&us cogitationis hujus beneficii, ; 105 xvi illius morem pugnabant. l«titia nimirum, quz pedus tuum perv adet. s 4 m g. Ex tuxc ira tu4.) x quo tem- Vel pore defavire coperit ira tua. Diem feffum. agent fiäh) Ita te af- g* fenfus eft, ira tua eft pridem con- ficiet, ac fi feftus dies eíflet, qui hi- Domi' lariter tranfigi confuevit. cepta contra hoftes Sion, & inve- Vel P] ü- ^ P Vovete , 68 reddite, &c. ) In j & terata ; idcoque maxima. -us(lam 195 LIBERI PSfALMOR"UIM 13. Terribili, & ei, qui auffert fpiritum principum, terri- bili apud reges terrae. "Pfalmus Affaph. LXXVI. '& 1. In finem, pro Idithum, 4.'X 7Oce mea ad Dominum cïamav.i : voce mea ad. Deum, & "* Antendit mihi. Y üt 4. In die tribulationis meze Deum exquifivi , manibus m eifs; t0 noCte contra eum :. & non fum deceptus. 4. Renuit confolari anima mea, memor fui Dei, & deletta- f tus fum, & exercitatus fum, & defecit fpiritus meus.. s. Anticipaverunt vigilias chli-meiï; turbatus fum, & non * fum lgcutusm : fh 6. Cogi- tanti ergö- beneficii memoriam, & 3. Mantbus: meis nocle contra enm.. ). ] 2ratiarum. actionem , vos Oomnes. Nocturno tempore expanfis, & in Álfraelitz: fpontaneas oblationes ili colum. at Dominum. fublatis mar;i-- fim bus eum qusfii.. DI le vovete, & cum. voveritis , fideliter eas reprefentate. Non fum deceptu.) Nom fum: mea: le cixcmitu ejus.) Id eft, vos. om- fpe fruftratus. pot Renuiz confolars zmzïm-uj 94 ) quæ nes, qui frequentatis aras D'omini, Cum adeo morerem , ut anima mea lt & in circuitu altaris exiffentes of- l ferre munera foletis.. nulam confolationem admitteret.. Vel fenfus eft, quantumvis blandi- Vd 13. Speitum. ) FaQum , arro- rentur terreng voluptates , noluit Qu gantiam. , animofitatem.. VMel cer- & te fpiritus vitam fignificat, fic Pfal. inde gaudere anima mea, non igno- rans. eas . fecum t.rahc;e o graviores. jam 103. 29. dicitur : mferes fpiritum triftitias. eorum , && defüient , 6&$ m pulverem fim reverzentur. 4- Memor fui De;.) Ejuspotentiam,, me7 1 Jerribili apud Reges terré. ) Ei, fapientiam , & bonitatem in mentem revocans. de qui etiam Regibus eft formida- Utqo bilis. Deleclatus. fu. Y Hezc cogitans u & magno voluptatis fenfu pextufus fum. Auten Ro Mithun Pfabus dAfahbp.) Ali- (MPC 61 p qui volunt hunc ita. infcribi , Exercitatus [um. ) Precatus, fiv& dbar ameditarus- fam , ut eft in Hebreo. Verre quod effet ad Idithun , & Afaph De Idithua Can- alternis canendus. D.'qfecit /þiritm zaeus. Y Suavitate- fAbar tore diximus ad Pf. 38. de Afaph confolationis. tue liqpefa&uso- Sic. lndzxg vero Pfalm. 49.. Alii putant Idithun Pfal 3- 3. dic.itL.lr : GConcupifcit , & deficzt ABITIA UA £ Atria Domini. ev;mg non effe nomen Cantoris, fed vel 80 inftrumenti mufici , vel modulatio- - Aaticipaverunt vigibas oculs mæzï nis alicujus, ad cujus formam Pfal- Deu,: r Noéctu furgebam ad. meditandum , tiüne sus canendus effet, quzx. explicatio antequam militares. excubiz vigila- bat, placuit Bellarmino : nihil eft certi. re inciperent. "n a. Turbatus fzm. ) Calamitates, wel Igrendit mubi.) — ures prabui n 4ih;, suihs » Ut eft in IHebræow pexicula hujus vit.? reputando. &i [TI- PSALMUSILXXVE 191 hss «Cegïtavi dies antiquos : & annosseternos in mente habui. « VL *& fcopebam fpiritum meum. 7. Kt meditatus fum noCte cum corde meo, & -exergitabar, 1 T. 8. Numquid in s&eternum projiciet Deus: aut non apponet, üt complacitior fit adhuc ? 815 9. Aut in finem mifericor diam fuam abfcindetä a genera- tione in generationem ? 10. Aut oblivifcetur mifereri Deus ? aut continebi ( 1: inira fua mifericordias fuas? f0f i1I. Et dixi: Nunc coepit : haec mutatio dexterze excelfi. 12. Memor fui operum Domini: quia memor €ro ab ini.10 mirabilium tuorum. od ïogi" 13. Et h. ) Bb ge» fum lacutm.,) Nihil aufus & m fericordiam , ut nobis reddatur pla- catior ? nanie fum pronunciare , Íciens ju&iiüma edie judicia tua. 9. lz fmem.) ln perpetuum. 6. Cogitavi dies amtiqmos. ) Tem- Mifericordiams [mams «ifezmdet. Mi- ; mne& pora preterita mente repetens , & fericordiam fuam tollet , & volet nos Y qua olim beneficia populo Ifraeli- ilius eife expertes. 7H ) tico contulifti. 4 generatione p generationem.). In | meà Ert anmos stermosW. ) Mitx futurem. teret. fequentia omnia facula. landi- Vel eft repetitio ejusdem fententiz, 10. Oblrvijcerur miferer? Deus.) Idem qu&z habetur prima parte. verficuli, repetit aliis verbis. yoluit & fenfus erit, & annos à multis igno- Contimebit m ira fma mi[ericordias jam feculis elapfos in mente habui. fWa.) Nos mifericordim fus par- (10168 ticipes non efficiet 7. Exereitabar.) Meditabar ; apud me loquebar. in éra [ua.) Nobis iratus. iriart 1I. Ez dix;.) Poítdiuturnam me- ontemm Scopebam jþz'ri)um mum.) In He- ditationem. - breo eít, /erutabar fpiritum " meum , ut etiam legit $. Auguítinus. Quod Nunc ecpi.) Sperare, vel refpirare itafi vel mifericordia aífici, vel ei con- zfufus' autem in noftra verfione dicitur, folatione, vel quid fimile. feapebaza , non fignificat, fcopis inun- Bhl dabam, aut purgabam ; fed fcopis Hac mmutatzo dexxtem Exælj?.) Hzc viciillitudo tribulationis, & confoh- verrebam , & agitabam, & fic fcru- tabar fpiritum meum, & veritatem tionis , opus eft divins providentiz, yitate indagabam , ut etiam mulier illa digitus Dei eft hic. e Sic P á evangelica drachmam quzrebat. .A2. Memor fut operum Domini,) Me- $. Numquid ? aternum projicier mor fui eorum , quz olim gefíit Do- minus erga afflictos mei fimiles. je) Deus ? ) Hoc eft, quod in medita- tione fua cum animo íÍíuo volve- Quia mener ero. ) (Quin & meimor du bat. Num in «ternum fíua cura, ero; hx enim particule , quiZ, 440« uiglþ'- ziam: tranfitionibus non infrequen- & fayére deftituet nos Deus? Jut mom opponet , mt complaeitior fie ter inferviunt. m WI 4b imitio mirabilium tuvrum.) Eft D adbuc?) 1d eft: Numquid Deus non ordo inverfus : memor ero mirabi- addet aliquando ad iram fuam Ini« LIBKI PSALMORUM 192 I- 12. Et meditabor in omnibus operibus tuis: & in adinven &, tionibus tuis exercebor. L] ï 14. Deus, in fancto vi atua: quis Deus fnagnus ficut Deusg pofter? tu es Deus, qui facis mirabilia. 15. Notam fecifti in populis virtutem tuam: 16. Redemifti in brachio tuo populum tuum, filios ]äcob ?- 4 & Jofeph. 17. Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquze; & timue- runt, & turbate funt abyffi. I; 18. Multtudo fonitus aquarum: vocem dederunt nubes.- 19. Etenim íagittze tuae tranfeupt: vox tonitrui tui ä in rota. coruícationes tuse orbi terrge; commota eft, & qua Illuxerunt ; contremult terra. Ifr. oo. In mari via tua , & femitee tude in aquis multis : & ve- i*;igia tua non cogancentur. li 21.*]?3: pE n) ptio pöetïca, quze rebus inanimatis derü lium tuorum, qua olim ab orbe con- fenfum tribuit. [/ dito fzculis omnibus patrafti. 13. dn omaibus opersbus [suis- ) Con—' Timueruzt.) Prefentiam , & po- [ tentiam tuam timuerunt, & quaft Tüit fiderans opera juftitiz , potentiz ; C. li mifericordis, tuz, refugientes, iter populo per Valveum. Adimventiouibus fu. ) Confiliis , inaris prebuerunt. ban & rationibus, quas inivifti, ut tuis 45/F.) Abyffus eft altitudo, five profunditas aquarüm. j opem ferres. tter| Exercebor. ) Cogitando , & medi- 18.. Maultitudo fonitus aquarum. ) Fás, tando. Magnus fremitus maris fucceflit , 2] 14. le fanilo via tua.) m fantlita- cum egreffo jam populo, aqu&e, qu& inftar murorum fteterant , magno Iu ze, ut eftin Hebraeo. M 15. Notam . fecifis.) Oftendifti. impetu cadentes obruerunt /Egyptios. lp popslá. ) Aigypti, Chanaam , - Vocem dederuzt nuäæse) lonitru, Arabie, Philiftheoruim. & fulgurationes dederunt ad perfe- quehtium terrorem. li4 Kirtutem iuam.) Potentiam tuam, fortitudinem tuam. .Erenim jagire tue gran[eunt. ) leg Sed & fagitte , fulmina fcilicee, ful- p vxitute. 16. Redem;fi.) x fgypt fer- gura, grandines, & hujufmodi e co- Inc '& fox- lo decidebant. Yoits lIa brachio tuo. ) Potentia , titudine tua. 19. Vox zozztrui tui 22 rota.) Pro in rOtis. Synecdoche numeri. In rotis if V]'l Filios 7fzcal: , €6 Jefeph.) Nomi- JEgyptiorum erat, illas cum cur- p natur Jofeph ; quia duz tribus a ribus fubvertens. Pn duobus Jofephi filiis nomen ha- Vide Exod. 14. buerunt, Éphraim ícilicet, & Ma- Alii rotam, colum figure rotunde Doy] nalic. interpretantur, vel potius aeris fpha- BN Jh ais lg. Viderumt te aqua Deus.) Aquas ram, & circulum ; eft enim ae ; kfo'r- li ing circulgtgis. maris rubr'; intelligit. — Eift defcri- k PSAMUS LS(XVL & LXXVII. 173 en. 21. * Deduxiüi ficut oves & Aaron. A populum tuum , in manu Moyfi, *Exoq 14I:90. Q .1. Intelle&us Affaph. LXXVII. Ttendite, popule meus;, -legenä mmeam A veftram in verba oris mei. : inclinate aufem Qb 2. Aperiam in initio, parabolis os meum : loqugr propofitiones 3b QU 4. Quanta audivimus narraverunt nobis. , & cognovimus ea : & patres noftri | tu 4. Non funt occultata a filiis eorum , In generatione altera, Narrantes laudes Domin i & virtutes ejus, & mirabilia ejus, T quae fecit. s. Et fufcitavit teftimonium LVC in Jacob : & leggm pofuit in Ifragl, 6. Quanta pe- lliuxerumt £orufäaz*i0nes tze orbi fey- 46 1215:0.) Kepetens ab initio li- — nó xé.) Emicuerunt, & fplendqrem de- berationis a fervitute. /Egypti. derunt fulgura tua. jmátis 3. Quanta andrvimus.) Qu audi- Commota efl, &e. ) Ipfa Qerra vimus, qugcunque audivimus, & co- x p concuífa eft, & ejus incole timue- 2novimus mnarrantibus ruut.. ribus noftris. nobis mnajos quafï ]yeum n aquis multis. ) Quz utrinque fta- 4. Nen funt occultata , Ef c.) Majo- bant, dum tranfiret [frac]. res noftu non permiferunt. ea eife occulta pofteris fuis in s five Vefligia twa mon sognaf&::)?zrzgr.) Aquis generatione, iterum alveo, per quem ambulave- que pofteos ventura er at.. "AL ) Narrantes laudes Domini. m xas, fupertufis. raverunt laudes Domini. ) Sed ngxa cellit y 21. Szcur ove:-) Ad modum eregis. & q,uæ lg manu Moyfi, & Aaroz. ) Ducibus Viretetes eju. ) Ea , que patrae magno ngfe, & Aaron. vit eximia Ííua potentia , & £orti- tudine. ptios onitt X. J Nrelletius IAf255.) WMide dicta ad $- Safcitavir.) Statuit, f tabilivit, Perfe- tit? Pfaln. 31. in Hebr. eft.) fergere fecuz.. Legem mtam.) Docrinam meam, etllh ] & precepta mea. TWffimonium.) Legem fcriptam da- tam per Moyfem, quam teftimonium g, 7 Iuclimate aurem. ) Pronis, & bene- vocat, quia per eam Deus teftatus. jecm volis auribus audite, eft de voluntate fua, '& quid a po- g. Ip parabolis.) Loquar parabolas, pulo füo fieri cum conte(iatione dedit. vellet, vel quia eam Ffo 1'!'1 infigne:, memorabiles, figuratas, pro- Ín rotis pheticasque fententias. In jacoh.) ifraclitis, filiis Jacob. Propojtiones. ) Gr&ce mpoffNonara chemq;;ajä;it, g eu problemati , &nigmata, fenrentias henmníftichit. &c.. Kepetitio prioris ob W ;otundæ involucris quibusdaàm tegentes res Quanta.) Que, ut fupra n. 5. arcanas, & myfteriis plenas,- 15 fPhæ' N.ta facere , äfc.) Ut patres filiis, x fot*' Bl cm4.Ccm, Menoeb. 1. IV. G IBRI PSALMORUM 194 6. Quants mandavit patribusnoftris notafacere ea filiis fuis: W ut cognofcat generatio altera. Fili, qui nafcentur, & exurgent, & narrabunt filiis fuis, 7. Ut ponant in Deo fpem fuam, & non oblivifcantur ope- ag í rum Dei: & mandata ejus exquirant. - 8. Ne fiant ficut patres eorum: generatio prava , & exa- Ex fperans. Generatio, quse non direxit cor fuum ; & non eft creditus &ni cum Deo fpiritus ejus. De 9. Filii Éphrem intendentes, & mittentes arcum : converfi s funt in d:e belli. ften 1c. Non cuftodierunt teftamentum Dei, & in lege ejus no- luerunt ambulare. ] ir. Et obliti fünt benefafctorum ejus , & mirabilium ejus, pul quae oftendit eis. ell 12. Coram patribus eorum fecit mirabilia in terra ZEgypti, in campo Taneos. -Exod r 15. * interrupit mare, & per duxit eos: & ftatuit aquas quafi 14.22. in utre. ' 14. Et lum deduxit eos in nube diei : & tota no& e in illumina- 44 tione ignis. IS. " 'InQ p ál nepotibus narrarent, & nota fa- hiftoriam , qu& narratur 1. Paral. 7. 1 cerent. ci. Vide, que ibi diximus. Intendentes , muitenles arcum. ) 6. U cognofc at generatio aliera.) Ne ded venturg generationes ignorent divi- Egregii fagittarii, & bellatores. Mit- gib nà beneficia, & quid ex legis pra- tentes arcum , idem eít , ac remit- Ícripto facere debeant. tentes arcum ad fa o gittas ejaculandas. hum 7. Exquirant.) Sollicite cuftodiant. Comvevfi fett, ) ln fugam fe de- il 8. Generano prava &5 exdþemm.) derunt. Tnir Quz peccatis, & nominatim idolo- 10. Teflamentum Dei.) Legem Dei. Cavit ad iracundiam. latria Deum exafperavit, & provo- 12. lg campo Taneos.) In planitie Tun JEgypti, cujus Regia dicitur l'anis. Eft Noz direxit cor faum.) Ad re&itu- enim l'anis urbs ad Nili oftium, quod t dinem , & juftitiam. non paravit , E [n I-.[ebr- e&, GC)"l p opterea "'aniticum appellatur apud neque difpofuit. tolomzum , & Strabonem lib. 17. p mBeratios qua non pr&parawit cop [uum. t3. Iprerrupit maic.) Divifit mare. tum Non eff credztus cum Deo fpmrirus ! ejus.) Non fuit fidelis fpiritus po- Vide Exodi 14. n. 21. Statuit «quas. ) Collegit aquas Qu« : uli cum Deo, quia fzpe defecit a maris. bàn de, & obedientia. In Graeco eft, QU ézig 49 . Non fuit firmus, fidus, 14. Deduxit eos im nube diej.) Intexdiu Wi fixus in Deo. enim nubes caftra lfraclitarum pr&- - Alludis ad cedebat, quemadmodum no&e co- l 9. Filis Ephrem , &e. ) hU PSALMUS LXXVH. 19$ 'uis : 15. * Interrupit petram in eremo ; & adaquavit eos velut Exod in abyífo multa. 17.6. 16. Et eduxi falm » t aquam de petra : & deduxit tamqüani flumina 104. pe aquas. 41. 17. Et apþofuerunt adhuc peccare ei: in iram excitaverunt eXd* Excelfum in inaquofo. E I8g. Ettentaverunt Deum 1 ncordibus fuis; ut lpeterent eícas itüs animabus fuis. 19. Et male locuti funt deDeo, dixerunt: Numquid poterit 'etit Deus parare meníam in deferto ? 20. Quoniam percuffit petram, & fluxerunt a 10 rentes inundaverunt. quae,& tor- Numquid & panem poterit dare , aut parare menfam po- pulo fuo ? J 'Num n od deo audivit Do.mi;ms, & diftulit : I & .ignis accenfus e 9e rpi eft in Jacob, & ira afcendit in Itrael. 22. Q uia non.credidemnt-in Deo, nec fpergverunt in falu- 1uaü tari ejus. Bb2 23 REf ifid^ lumna ignis, de qua fubditur, & zo- lum fuum Deus in deferto pafcere fa uolle im iluminatione ignis. poffet , ut ex fequentibus patet, I 1$. dererrapit petram. ) . Aperuit numquid poterit, &c. petram. Hiftoriam habes xod. 20. Duoniam percuffit petraga, E$6.) ;L 1 17. 6. Quafi dicerent , poteritne Deus ci- "daquavit.) Aqug& potum large dedit. dedit ? bum dare , quemadmodum potura i. ) Sumpta eít fimilitudo a gre- Mit- gibus, qui proprie zidzuluantur. Pazen. ) Cibum. etiit* Velut in abyffo muiza.) 'lantam aqua- 21. DifiL;.) Promiífam terram dus. rum copiam fuppeditavit, ac fi efient populo fuo dare. Vel fenfus eft, ; de ad ripam profundiíiimi alicujus flu- longe ecit a fe popilum fuum ; minis, amovit benevolentiam , & favorem ft 17. A;poþter;mt 4Jb;þ€peccarc.) Ite- fuuim. ruin peccaverunt. it Ieuis accem[us efl in 74606.). Iratus L'n;xt In imaquofo. ) In deferto aquis mifit ignem, qui devoraret' eos, qui €arente. erant in e:tremis caftris. Vide Dq'aod g. Temtaweront Demm.) Quafiex- Nium. rt1. apud perime5tum capere volentes, quan- Afcendiz 1 Iael, ) Ifraelitas in- I] tum facere'pofict Deus. vafit. u&[e- In cordibus [2i.) ln defideriis fuis, 22. Nom credideram: n Deo.) Poft que corde verfabant , & ore prome- tot miracula, & beneficia non cre. bant, cornium efum poftulaates. diderunt Deum pofíle, & velle il- qui tatibus fuis. Aoimabus [ui. ) Sibi, vel cupidi- rere. lis adeffe , & curam illorum ge- :e[dill re 19. Male locutz funt de Deo.) Mur- le felatari ejus. ) — Yn falute ejus, , Q murantes j &-dubicames . àn popu-- Lx,cþ ab eo falutem fperayemmn 196 LIBRIPSALMORUM 25. Etmandavit nubibus defu per, & januas coeli aperuit. 32 :"Exod 24. * Et im 16. 4- dedit eis. pluit illis manna ad manduc;ndum, & panem coeli um 25. * Panem An Cui 7l gelomm manducavit homo: cibaria mifit eis : jo an in abundantia. . 4 6. 31. 26. * 'Tranftulit Auft : rum de cælo: (& induxit in üirtute fua &i 1 Cor. Africum. N 1io ;3 Num 27. Et pluit füper €os ficut pulverem carnes, & ficut arenam DI maris volatilia pennata. 11.31. ) 28. Et ceciderunt in. medi fut nacula eorum. o caftrorum eörum : circa taber- 3] ,29. Et manducaverunt , DIt rium eorum attulit eis, & faturati funt nimis, & defide- 4 Num 3o. Non funt fraudati a defiderio fuo. * Adhuc efcze eo- Tum 11.33. TUm erant in ore ipforum , h 31. Et ira Dei afcendit fuper eos. EUH Et occi d t dit pingues eorum, & elettos Ifrael impedivi 3 po- 732. In 1100 23. Et mandavit nubilus , 0. ) e7. Sieut pulverem carnes.) 'lànta Quafi dicat : & tamen fperare de- copia , quanti eft pulvis, innumee fii$ | bebant , quaiudo quidem prius nubi- rabili. bus mand averat, uF pluerent manna Carges.) Coturnices. Ícili Exod. 16. * 28. Ceiderumr. ) Volabant enim 32 in aere duorum 'cubitorum altitudine bus Janaas celi.) Di&um 1$oecice. Coli nomine aer fienificatur, ut fepe alibi fuper terram , ut habemus Num, tibus in Scriptura. C. II- 319 No 24. Panem celi.) Manna, cibum de N n €olo venientem. 29. De(iderium eorum arrult eis.. ) Dedit eis, quod defideraverunt- idhib 2$. Pamem nrelorum. ) Manna, 30. Nen [unt fraudati a defideria jj quod Angelorum minifterio forma- ?h j batur. f4o.) Plane impletum eft defiderium, ; Tum & votum ipforum. / Cibaria.) Commeatum. Adkuc efie eorum eramt im ore ipfe- vf la abundantia.) Nawm manna late rum.) Nondum defecerat hujusmodi Ó ot Wien per defertum, & circum caftra fpar- carnium cibus , fed adhuc hzrebat * gebat;ut longepluribus fufficere poffet. in dentibus eorum, E 26. Tvanflul;r, ) Grzce cäw;;pe abs- 31. Jra Dei afcendit fuper cos.) Ul- lecif tulit, ceffare fecit, removit. tio divina illos invafit.. eOtun duffrum.) Auftrum orientalem, qui Occidit,). Plaga ignis , de quo vi- H fniti icitur [£urus; uam in Hebrzo eít: de Num. r1. 335. Ti u tranftulit ventum orientalem, Pizgues.) Magnates, proceres , pri- & d marlos viros. : J5 itfute füs.) Potentia faa. ricum.) Nentum Libycum Euro Elcélos.) Przcipuos Ifraclitarum. D quidem vicinum, & conjunctum, fed Impediviz*.) Grzce eve«xóows come adducendis T lls [| portunum. avibus illis magis op- pedivit , quafi pedes ftringendo, & h prohibendo , ne in terram pmmiiii?w ài] bs! PSAL M ÜS LXXVIL 197 lt . 52. In omnibus his peccaverunt adhuc, & non crediderünt Ccdl in mirabilibus ejus. 33. Et defecerunt in vanitate dies eorum , & anni eorum iteis cum feftinatione. 34. Cum occideret eos, quserebant eum, ; & revertebantur, fua & diluculo veniebant ad eum. P 35. Et rememorati funt, quia Deus adjutor eft eorum, & Tiff Deus excelfas redemptor eorum eft. . - 36. Et dilexerunt eum 1n ore fuo, & lingüa fua mentiti bet funt ei. 37. Cor autem eorum non erat re&um cum eo : nec fideles h'ïdx.' habiti funt in teftamento ejus. 38. Ipfe autem eft mifericors ; & n 0. propizi"gs fiet peccatis eo- rum: & non diíperdet eos. LI Et abundavit j ut averteret 1 ram ïfuam , & non accendit omnem iram fuam. 39. Et recordatus eft, quia caro funt: fpiritus vadens, & non rediens. Bb5 Quc* ánta um nis poffent afcendere , p;er mortis Dileculo. ) Feftinanter, perniciter. Ícilicet immiíflionem. 3s. Et rememorati [uant. ) Mexa- tione dante intelle&um — recorda- 2 In omnilus bk. ) His omni- bantur. nj bus fuppliciis, & plagis non obftan- idine tibus. 36. Im ore füo, ) Oretenus multa ium, Non crediderunt im miralilibus ejus.) pollicebantur, pauca praeftabant. Non refipuerunt, nec miracuiig fidem Mentiti fumt.) Quuia nimirum cor 77 ) adhibuerunt. eorum non erat rectum, & fincerum, Defecerunt im wanitaré dies eo- ut ftatim fubditur. k;'eria rum. ) Abfumpti funt dies vit& eo- venti funt fideles. 27. Necfideles babiti fzmþ) Necp in- Itl rum in vanitate, ita ut fine hono- re, & fine aliquo . preclaro facino- 3 In reflamento ejus-) In lege & prz- " ] re otiofe in C leferto vitam — abfol- ceptis ejus. 38. iundavit, ut everteret. iram i " verent. ehit E? anexi; eorupgs CUm fe/zlinatia;ee. » fwsm.) Abunde avertit iram fuam, Accila eft, & concractior fa&ta vita immo omnino non accenditiram fuam, U adeo mifericors eft. eorum ; nam quadraginta annorum fpatio omnes, qui ex /E gypto egreffi 39. Recordatus. efl , quia caro /ämt.) vl fuerant, morte abfumpti funt, pr&- Id eft, res infirma, corrupta, obno- xia peccatis, & miferiis. rer duos , Jofue fcilicet, ö( Caleb. priü Cum ocecideret eos. Cum eos Spiritus vadens, &$ mon vediens.) Res Deus plagis affligebat , & atterebat x tenuis quafi ventus, & ut dicitur Ja- malis. Cobi 4. 14. Vapor eff ad modicum pa- otte Querebant eum. ) Converteba rtzs, qui fcilicet evanefcit, nec am- ad Dominum. f?tül' plius apparet. ji0 LIBRI PSALMORUM 198 40. Quoties exacerbaverunt eum in deferto ? in iram con- í eon citaverunt eum in inaquofo ? 1. Et converfi funt, & tentaverunt Deum & fanctum 4( itan Ifrael exacerbaverunt. 3. Non funt recordati manus e;us dle , qua redemit eos de j rup) manu tribulantis. 43. Sicut pofuit in JEgypto ügna fua , & prodigia fua in j iil campo Taneos. Exod j 4. * Et convertit in fangumem flumina eorum, & imbres 7. 20 eorum » ne biberent. tf Eod * Mifit in eos coenomyam, & comedit eos, * & ranam, 57 k.xod & d1fperd1d1t eos. (0$ ( $. 6. 46.* Et deditaerugini fru&tus eorum, & labores eorumlocuftze. M 'Exo 47. * Et occidit in grandme vineas eorum, & moros eo- que q 10.1f. *Exod rum in pruina. 48. Et iif 9. 25 — 40. Quotses exacerbaverunt eum, 6c.) — Hiftoria nota eft ex lib. Exod. cap. Id eft fane frequenter illum ad ira- 7. 20- E Atf cundnam provocaverunt in deferto, Laebres.) Fluenta, rivos. Ti Y inurmurantes , non credentes [Jeo, Ne Diberent.) Adeo ut, quod bibe- Yi mec fidentes divinz illius provr*ïen- rent, non haberent. ti& , aliifque peccatis. v« 43- Cænamyam) Vide Exod. g. 24- M p iram , $0. ) Ufitat repetitio x0oj-3i« omne genus mufearum figni- imor præcedentxs hemiftichii4 ficat, quafi mixtionem, feu mixtu- ftii In 1;24714:3[0 j Deferto arenti, & fine aquis. ram muÍcarum. Aquila vocavit zajz- In ,ur,ccv eodem. fenful, id cPc, 0220 m mfr 41« Convtrfi fant.) Hebraifmus, pro, myaufc am. & rurfum tentaverunt Deum. Alii Gormedrzr eos. ) Nhfcæ ]E"yptl()ï 4 mterprecancur & redierunt ad inge- Er ranam.) De plaga r anarum vide hac Exod. 9- 6. ]g/i nium, & ad priftinos mores. fülmi Szm&um Jjrael exacerbaverunt.) in Diperdidit eos. ) G1 zxce à sngwsae.v Hebreo eft, fasdem I[rael limirzve- av"rwg Perdidir, corr»yp;t €os. 4j veric ruszi QDD /fut'uu, a radice 53373, quod 46. Aïru(;nz) D. Hieronymus bru- p Deus tantum dumtaxat pofi-t, quan- chum vertit ; hoc enim fiz:ificat f»rat tuin ipfi volebant, & fibi fiugebant. Hebraicum 5»55 cAafi Ita per era- glnem iatelli;endi fuat brachi , & il gei 2. Manss ejus.) Auxiliis defenfio- l;; nis, potentiz divinz. locuftz, que annmnm a devorant her- Titate bas ad modum *ruginis, Ahoqvn Die, 4na redemit, $c.) Ohhtl funt &rugo, Grxce 80064,)»7 vitium fe;e- ifimu ulius temporis, cum e poteftate Pha- tum eít, cujis merminit Qvid. Tüt o xaonis liberati funt a Deo. Qtlen Faftor. cum ait. 45* Sieur pojwif.) Qua ratione pro- Izterez eejfeat — fenabro rubi g;ms dnr digia patrarit ia /Egypto. experv Vil l t b p Campo Taneos.) Nide dicta fupxa Nec vitio celi palleat eorz feges. mum,. 12. De plaga locuftarum. vide E;x ad. 16. fc*"*þfu 44 Cowver.s dm fanguinem , &. ) 47. Occidir.) Perdidit, metaphora. Granf 0,] — PSALMUS 'LXXVII. 199 (f 484 Et tradidit grandini jumenta eorum ; & po-fï'eiïïonem eorum igni. Qum 9. Mifit in eos iram indignationis fuse, indignationem , & iram, & tribulationem ; immiíliones per angelos malos. )5 de go. Viam fecit femitee irae fuze, non pepercit a morte ani- imabus eorum., & jumenta eorum in morte conclufit. pri- t xod j n «1. * Et percuíffit omne primogenitum in terra /Eg ypti n 12-29. imnitias omnis laboris eorum 1n tabernaculis Cham. übres $2. Et abftulit ficut oves populum fuum, & perduxit eos tamquam gregem in deferto. :Exod 111 $3. * Etdeduxit eos in fpe, & non timuerunt : & inimi- 14.27-^ cos eorum operuit mare. . . uftx. 54. Et induxit eosin montem fan&tificationis füæ, mogtem, $ 0* quem acquifivit dextera ejus. & forte divifit eis terram " Jof. * Et ejecit a facie eorum gentes :- in funiculo diftributionis : 13. 6. d cip. $5 Et* 7 Nom peperest a merte.) Quuo minus Etiam plantg fuo modo vivunt ani- tnorti traderet. ina vegctante. Sic Arifteus apud | bibe- Virgil. 4. Georg. dicebat : I»terfece Znimabts eortm.) Mite eorum. vneffes. Ip morte conclufit.) Morti tradidit. ' Sv 24' Moros.) Nox mppu fféqmorh fyco- gt« Orme primogenitum.) Vide Exod. figtie moros fignificat genus ficuum filve- 12. 29. . mixtue ftrium, quibus /Egyptus abundat. Primitias omnt s laboris corum.) Peri- In priinm,) S. Hieronymus vertit, phrafis primogenitorum , qui lunt If p primitie laborum patrum. Genef. 49. jaibdum j» frigore, fcilicet pruins. A9« Ef tradidit grandéni, &.) De 3 Ruben primogenitus dicitur Pr/z- 108 hac plaga vide Exxod. 9. 25. 25- ezpium . dolorss patris. lgi.) Grandini enim tulgura, & le tabernaculis Chan.) ngyptiorutm T ïide fulinina mifcebantur. qui funt a Cham INoe filio prognati ( ag. lram indignationis , Óc.) Hoc per Mizraim Genef. 10. 6. verficulo generatim complectitur pro- $2. "flulit.) E:duxit: pheta omnes alias jlagas , quas omi- 53. I» [pe.) luto, fecure, confi- jj bite ferat, ut ulcera, & veficas, & alia denter. vuificit lzimicos eorum. ä:r g id genus. ) JEgyptios perfe— l y dpmiffiones per Angelos emalos.) Cala- quentes lfraelem. mitates ab angelis malis immiflas. $4. dp montem jkn&;fcati «7!;;3 frmo ) nt het- €ic appellat Judxam magna ex parte Qig».]ui lnfinuat etiam plagam primogenito- T nd rum occiforum, qui ab Ang:lo per- montofam, quam fibi fanctificaverat, ub h cutiente interfecti funt, Exod. 12. & confccraverat pro loco , & fede «ngelos m;zlo:.) WXel Dzmones in- primaria religtonis- Acquifevit.) Pofledit, bello eje&is telligit, vel bonos nocentes. Chanan&is. 'täigi"/'f $o. Viam fecit [emita i& f*4-) Prz- Ícripft ire fux viam, per quam Geztes.) Chanangos. : [z*gf;r cranfiret, /Egyptiis nimirum nocen- Gerte divifit ess teram. Quod fa«i do, parcendo ebreis. &um legimus Jof. 13- 8 ,;/;Ph()ïa' - ^ P d P [ere) LIBRI PSALMORUM $. Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Ifrael. 6 s6. Et tentaverunt, & exacerbaverunt Deum excelfum, & füm teftimonia ejus non cuftodierunt. 6: $7. Et averterunt fe, & non fervaverunt pattum , quämad- tf po modum patres eorum, converfi funt in arcum pravum. 6 $8. In iram concitaverunt eum in collibus (uis & in fcul- fem ptilibus fuis ad aemulationem eum provocaverunt. 59. Audivit Deus, & * fprevit, & ad nihilum redegit valde non Tírael. *,Reg 60. * Et repulit tabernaculum Silo , tabernacul um fuum x 4.4. ubi habitavit in hominibus. tert: ]'erem- 7. I;/l 61. Et tradidit in captivitatem virtutem eorum , & pulchri- "f "tadinem eorum in manus inimici. gib 62. Et;:conclufit in gladio populum fuum: & haereditatem fuam fprevit. Z yi 65. Juvenes eorum comedit ignis: & virgijnes eorum non- f funþ lamentatzae. Phi L Em 64. Sac?ï I funiculo difribuiiomis.) Quuia ad Sprevir.) Abominatus eft Ifraelem- J dividendos agros , & eorum fines 4 nibilem redegzt.) Perdidit, & ab conftituendos olim funiculis uteban- hoftibus vexari, & dura fervitute fol: tur, five materiati effent, five ma- premi permifit. lug theimatici, & imaginarii. u 60. Repulit Labermaculum Silo. 'Ta- $3- Haäitarefccit.) Collocavit. bernaculum , quod erat in Silo, in la tabernaculis eorum.) ln fedibus» quo fervabatur arca fcderis , defe- Xiit T & regionibus Chananzorum. ruit, & arcamn in Philifthzorum ma- $6. Et tenteverunt , Efc.) Rurfum nu$ vesire permifit. 1. Reg, 4. ül eentaverunt, & irritaverunt Deum. In hominibus.) Inter homines. Tefimonza ejus.) Legem ; & przce- vali Vide dicta n. ,. 61. Virtutem eorum , €4 cQ ) Arcam * G. pta ejus. que robur, & ornamentum praíta- $7- Converfi funt m arctm pravum.) bat populo. qxu [ n modum . arcus$ pravi, & fallacis, lee 62. Concluftt im gladio.) öbäeCit Ufle qui in fcopum fagittas non dirigit, dique glad.iis hoftilibus. fed fractus, vel inverfus nocet fagit- Tnor tario. Haredztatem [nam.) lMraelitas, quos ( prius ut populum, & peculium füum $8« n col/ibus fuis.) In collibus ex- diligebat, & fovebat. de ('U celfis, in quibus tanq uam inþ templis idolis facrificabant. 63. lgmis.) Ultio, & indignatig 0y Sesipiilibus.). [dolis ex lapide, vel divina. pd 6 ligno fculptis. Non funt lamentata.) Webr. »oz fans ?Xolx A amu'ationem. ) Ad zelufn, & ira- ejulat4 , nemo eas lugebat ; paffive cundiam. enim fumitur illud, lzzezzazt;. Quare lunn $9- 4udrvit Deus. Y ) Audivi*c,x & vi- D.^Hieronymus vertit &f virgizes ejus ldän dit Ícelera eorum, 8670 lUuxzf, l J PSALMUS LXXVIL 201 j 64. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt: & viduse eo- L 3 rum non plorabantur. mad- 65. Et excitatus eft tamquam dormiens Dominus, tamquam potens crapulatus a vino. Ícü 66. Et percuílit 1nimicos fuos in pofteriora : opprobrium fempiternum dedit illis. valde 67. Et repuiit tabernaculum Jofeph , & tribum Ephraim non elegit. 68. Sed elegit tribum Juda, montem Sion, quem dilexit. JUm 69 . Et sedificavit ficut Unicornium fancCtificium fuum in terra, quam fundavit in fzecula. d IIl« 70- Et-elegit David fervum fuum , & fuftulit eum de gre- gibus ovium : de poft foetantes accepit eum. (ate n atem fuam. 71. Pafcere Jacob fervum fuum, & Ifragl haeredit ga. Et | 10f 64. Sacerdoes eorum. ) Ophni , & Noz elegzz ) idem , quod dixerat, x Phinees , qui eadem clade perierunt. repulit. Pa 69. Tribum Tuda.) Etinea mon- vt a t 1. Reg. 4. Vidua eormm.) Sacerdotum. tem Sion, ubi regni, & templi fe- a& dem conítituit, idque propter Chri- ,&b Non plorabantaur)) Nemo illas con- ftum, qui ex illa tribu erat exori- folabatur cum illis extin(tos maritos turus. vitüte lugendo omnes enim domeftico lu- ó Gu, & funere tenebantur. Srcut unicornium [antlsfrcsrum fu- sn.) ld eft, fanctuarium fuum fir- )h- 65s. Excitatzs eff.) Ad ferendum au- miílimum quafi cornu monocerotis, ilo, n xilium populo fuo. deles mum. quod eft duriflimum , & folidifti- m mae Tanquam dormiens) Ad modum ejus, Hec eft precipua p.rabola, qui poft longum fomnum exurgit. & propofitio , five &nigma potif- Tanguam potens. ) "'anquam pre- fimum, quod initio Pfalmi Prophe- validus aliquis pugnator. ta promifit; neque enim fan&uarium irem , Crapulatus a 'vina.) Vino madidusk, veteris teflamenti fuit firmum , ut cornu monocerotis , nifl quatenus præf j qui omnia clamoribus, & plagis mi- fuit figura fanctuarii .novi- tefta- Ícet, vino vires, & animum fugge- cit. Ul rente. Loquitur de Deo humano menti, quemadmodum nec Sion, aut inorc. jJerufalem fundata eft in fxcula, nifi quatenus 66. Is pofteriora.) Moxbo natium, clefiz. -typus fuit Chrifti Ec- j qthS' de quo 1. Reg. $. 9. füum 70. De pofilfetantes. ) Euntem Opprohriums ) Dedecus ; propter poíft fotas.oves ; ab agendis foctis pudendum morbi genus. ovibus. ignacio 67. Repulit fabermaculum. Jo[cph. ) 71. Pafcere Jacob.) Populum He- Noluit enim JDeus tabernaculum brzum gubernare. D /;W fuum amplius effe in Silo urbe tri- Hareditaten fuam, ) Quem Deus pava'e bus Ephraim , five Jofeph , Quart idem eft. quen fuam peculiarem hareditatem — eífe voluit. ii fjf'* DBill. cum Com. Mezoch. 1; IV, s M £ 202 LIBRI PSUALÓ P 4 0RUM 72. Et pavit eos in innocentia cordis fui, & in intell HU ; eïtiïï!.ïs inanuum fuarum deduxit eos. noft IC 1. Pfalmus Affaph. LXXVIII ino Eus. venerunt gentes in haereditatem tuam , þolluerunt I] tToe templum fanctum tuum: pofuerunt Terufalem in pomo- rum cuftodiam. N fia 2. Pofuerunt morticina fervorum tuorum, efcas Volatüibus n caeli :: carnes Sanétorum tuorum beltiis terrae. p 3. Effuderunt fanguinem eorum tamquam aquam in circuitu Jeruíalem : & non erat, qui fepeliret. H tebin . Facti fumus oppróbrium vicinis noftris : fubfa hnatio ,& illufio his, qui in circuitu noftro funt. In s. Ufquequo, Domine, irafceris in finem : accendetur ve- I lut ignis zelus tuus ? * fer. 6. * Effunde iram tuam in gentes, quce te non noverunt: 10:25* $, in regna, qu3e nomen tuum non invocaverunt. : 7. Quia comederunt Tacob, & locum ejus defolaverunt. ( * Tfaiz 8. * Ne memineris iniquitatum noftrarum antiquarum, cito 547 anticipent nos mifericordias tucze : quia pauperes faCti fumus bis e nimis. uod gloriam i u uli 9. Adjuva nos, Deus falutaris nofter, & propter 10 nominis rum | 272. lm imnocemtia cords. ) Mlente defpicabil—es , contempti apud popu- illis integra, & fincera. los nobis conterminos. ial Im» ireletibus manuum [uarum. ) is Llf?ue?zo Domine irafteris ?. Y fon Pradenter , intelligenter, peritis ma- Nï obis. In nibus)peritum fe ilis ducem pre- Zelus.) Mehemens irá tua. dit e buit: fic paftores manu, & pede 2. Comederunt Jacob.) Perdiderunt,, verfu oves dirigunt. confumpferunt. l aleus Afzph. ) '"Vide di&a ad Locmm ejus. ) Regionem , quam 1.!)5 , inhabitat. C t titulum Pfalm. 49. tüum Hareditatem t4am.) Nide dicta fupe- De[folzverunt.) In folitudinem, & Cü/, riori Pfalmo n. 7r. vaftitatem redegerunt. ] 3, Iz poveormm, cz a:lia.'m.) ld e , de $.. Aatiquartm. . ) Quuas majores l urbe amplitfima exiguum, & vile noftri perpetrarunt , vel nos 01?111 commifimus, h tuguriolum fecerunt ; qualia funt ea, lr in quibus cuftodiuntur poma, vel dnricipent.) Priusquam pereamus, Ms quibus pomorum cuftodes excubant. l^, adünt nobis mi ericordiz tus. 2. Morricima.) Cadavera, Pauperes. ) Afflifti, & miferi. h t Carnes,6c.) Objecerunt in efcam, A& lanienam volucribus, & beftiis. 9. Salutaris zoffer. ) Salvator, & l falus noftra. 3. Tanquam aquam.) MIagna copia. E W "4 Eal fumus opprotrénm. ) Vies, Propter gloriam uoninis tui.) V zno- Tüm PSALMUS LXXVHI. & LXXIX. 203j nominis tui; Domine, libera nos : & propitius efto peccatiä ïiþ*a.s N noftris, propter nomen tuum. Io. Ne forte dicant in gentibus: Ubi eft Deus eorum ? & innotefcat in nationibus coram oculis noftris. ünt Ir. Ultio fanguinis fervorum tuorum, qui effufus eft : in- Ofo. troeat in confpectu tuo gemitus compeditorum. Secundum ma gnitudinem brachii ,tui pofüde filios morti- : li DUS ficatorum. I2. Et redde vicinis noftris feptuplum in finu eorum : im- Cuitu properium ipforum, quod exprobraverunt tibi, Domine. 13. Nos autem populus tuus, & oves paícuse tuse, confi- tebimur tibi in fzeculum. 0, & Ingeneratione, & generationem annuntiabimus laudem tuam. r ve 1. In finem, pro his, qui commutabuntur , teftimo- nium Afaph. Pfalm. LXXIX. fünt: 2. Ui regis Ifrael , intendne: qui deducis välut ovem Jofeph CT : CIto T 3. QUiS Qs bis ereptis gloriofius fitnomen tuum, Improperinm ipforum. ) Kedde vici- uod rurfus repetitur fecunda ver- nis noftris improperium ipforum , yriamt í T culi parte. uod exprobraverunt nobis , repen- 10. UL efl Deus eorum? ) Car eo- e, & regere in eos. qiis rum Deus, in quo gloriantur , opem 13. Populus fu. ) — Qui fumus / popta ilis non fert? an impotens eft, & populus tuus. mala ab illorum capitibus avertere Pafema fua. ) «Gregis tui; quosw i? ) non poteft ? tu pafcis. InnotefGat. )) Ultio fanguinis ; ca- Confitebimur 1i5ij.) Laudabimus te, Pradicabimus , dit enim hoc verbum in fequentem dnuntabimus. ) deruftty verfum. & celebrabimus. 11. Jerroeat i con[hetlu fuo.) Pre- ces noftre admittantur ad confpectum 1. Ro H6. qui commut abuntur. ) Vi- qu&m tuum, & exaudiantur. de dicta ad titulum Pfalmi 44. eill, & Comzpedizorum.) Min&torum, vincu- Teffipionium Afaph. ) Significatur lis, vel captivitate opprefforum. hunc Pfalm, eíle teftimonium per Brachii :4;.) Potentiz tuz. Afaph decantatum , quo Spiritus moyes Poffide. ) ^ Conferva , vindica , Sanctus teftificatur captivitatem ifra- ; 01jun affere. el, & liberationem ejusdem. Mortificaterum. ) Occiforum. ^ Qui regis. ) Paftoraliter , & fuaviter ; hoc enim fignificat . He- eafftus, 12. Septuplum.) Supplicium noftro multis partibus gravius, ut fit qua- breum , myy* robe, & Grecum mor- fi-peena. feptupli. lucu'vcov. 1 ln fimu eorum. ) ln ipfosmet, in Intende.) Populum tuum refpice, f0 y & ejus orationem audi. ipforum gremium , in caput ipfo- Xunme ui deducis welut owem. ) Ef re- [ LIBRIPSALMORUM 104 3. Qui fedes fuper cherubim , manifeftare coram Ephraim, Benjamin, & Manaffc. Excita potentiam tuam , & veni, ut falvos facias nos. 4. Deus ; Converte nos: & oftende faciem tuam, & falvi f(ä erimus. $. Domine Deus virtutum , quoufque irafceris fuper ora- eju tionem fervi tui ? 6. Cibabis nos pane lacrymarum : & potüm dabis nobis in i lacrymis in menfura?: fhen 7. Pofuifti nos in contradiCtionem vicinis noftris: & inimici I noílri fubfannaverunt nos, omn 8. Deus 1j b etitio ejus, quod dixit, qzi regis bus magnam partem regionis trans patt ixit Ovez in fingulari , quia He- Jordanem — complectebatur. Vel braicum sxY £/oz. elt colle&tivum nu- certe has tres nominavit tribus, quia Wt mf méro fingulari multitudinem figni- cans. quando Hebrzei armati ordine pro- cedebant, he tres fimul poft arcam qmlq Jefeph. ) Id e(t, Ifrael , gentem incedebant. Vide n. 2. 10. prophetze Ctunt ebrzorum a Jofepho Patriarcha par- fententia videtur eíle : Quemadmo- fion: tim originem ducentem, partim cum dum Deus olim fingulari favore, hoft illo cognationem habentem. Item dum populus defertum obambularet, ViCer univerfe eos vocat Jofeph , quia ei tribus hifce tribubus aderas, easque Cat datum eft jus primogeniturg 1. Paral. precedebas arce infidens $. a nunc in $. r. Primocenitus enim denominat adfis eidem populo , &c. totam familiam. Bellarminus putat Excita poreutiam fuam.). Qus fo- titi) Jofeph totum populum fignificare , pita quodammodo videtur , quam diffimulas. quia in /Egypto totum populum pa- É vit, illique toti prefuit, 4- Comvtrte zos.) Adte per poni- vine. Qui fedes [uper . Cherubim. ) Qui tentiam nos tibi reconcilia, vel nos Zit 4 fedes in colo fuper primarios An- ab hac captivitate revoca. prius los, qui Cherubim appellantur , Facrem £m ) Favorem tuum. Ils & in typum hujus rei in fanctuario cituum. $. Dews virtutum. ) Deus exer- & fl tuo fuper imagines Cherubim, quafi 10 thronum tuum, habes propitiatorium, Irafceris fuper orationem firui tui?) & arcam , quafi fcabellum pedum Dedignaberis audire orationem me- d æg tuorum. am, lj ( illam rejicies iratus ? p Manifeffare.) Oftende faciem tuam 6. Ghbabi zos pane lacrymarum. ) I?nis, placatam , & propitiam. Quoufque nos arguis , & diuturnis 3. Ephraum, Beujamdn ,5 Manaffe.) - Pl;; lacrymis conficies ? W Cur per has tres tribus totus popu- Porum dabis nobis 12 lacrymis.) Po- K fee lus fignificetur, non eft facile divi- tum lacrymarum , lacrymas in po- nare. Fortafíe quia h& tres przci- In tüm, ita ut lacryms fint nobis ci- TWitug pue terre promiííz partes fuerunt; bus, & potus. Kræ ls nam in Ephraim erat Samaria ca- I menfurzz.) In Hebr. eft: w7$ïl) put regni 1frael ; in tribu Benjamin J4Efé, que vox grandem menfuram l Mld faltem ex parte erat Jerufalem ca- fignificat , & quafi triplicatam. put regni Juda ; Manallis vero tri- 7. la «entradicisonem. ) ln jurgium, m()ïltg !ltudg PSALMUS LXXIX. &ó5 hm $. Deus virtutum, converte nos, & oftende faciem tuam, & falvi erimus. s 9. Viream de JEgypto tranftulifti : ejecifti gentes, & plan- dvi tafli eam. Ioc. Dux itineris fuifti in confpeQu ejus :. plantafti radices 0f« ejus, & implevit terram. 1I. Operuit montes umbra ejus : & arbufla ejus cedrosDet. $n 12, Extendit palmites fuos ufque ad mare: &ufque ad flu- men propagines ejus. hiC 15. Ut quid deftruxifti maceriam ejus: & vindemiant eam omnes., qui preetergrediuntur viam ? Jeus 14. Exterminavit eam aper de filva; & fingularis ferus de- —— trans paftus eft eam. Vd £c 15. Deus yQuia 4rbufla ejus.) | Rami ejus , ut vertit | pfO' ut inter fe de nobis contendant, dum iCatn quifque nos fibi afferit , ut ii fa- . Hieronymus. ciunt, qui de agri alicujus poffef- Cedros Dei.) Altiflimas cedros fu- phte Alii intelligunt de perarunt ; qua allegoria fignificatur idmo» hoftium 'contradi&tione .non ad in- fions jurgantur. VoIe , Reges, & principes Hebreorum vi- Jaret, vicem, fed cum Hebrazis , quafi di- cinos Reges dignitate , & potentia cat : omnes nobis contradicunt , nos fuperatfe. 3asqu6 12. Extendit palmites fuos. ) Fines punc impetunt, pugnanc contrà nos. 8 Deus virtutum , 6c.) Eft repe- fuos, vel incolas e gente Hebræo-- « fo- titio verficuli. 4. ruin. Vineam de JEgypto tranfhuliflz.) Ufque ad mare.) Mlediterraneum. quam U/que ad flezuen?). Ecuphratem. Nam Loquitur de populo ifraelitico fub vinec allegoria. a mari mediterraneo ad Euphratem pæni- Ejecifli gemtes. ) Chanangos, qui erat terrz promiffe amplitudo, Exod. I : c] nos xius terram promiffam occupabant. 23. 31. & Deut.. 1t. 24- Idem, quod paule um Plantafli eam.) Populo tuo fixas, Propa gines. ) | a. & ftabiles fedes dedifti, ante dixit palmites. ilo. Dzaex iniseri jmj?t) In exitu 12.. Deflruxiflà maceriam, ) Cura, & tutela tua deftituifti. populum tuil ) de JEgypto, & per defertum. cuum. m me I conjheétz ejus, ) Ante faciem ejus, precedendo in columna nubis, & Vindemiant eam.) Diripiunt, ut fic ionls. in vineis, quarum dirute funt ma- r ) ceriz, & diffipate fepes- turpid Plantafli radices ejus, ) Plantafti, & profundas , firmasque radices age» 14. dper de felva. ) .Nel Salmana- re tecifli. farem inrelligit, qui decem tribus, po. Leplevit terram. ) Promiffionis , xyel Nabuchodonoíor, qui duas re- i po Aper pis * mirum in modum multiplicatis He- liquas tranftulit in. Affyrios. breis. de fiülva idem eft, quod aper - i. Oþemit montes mmbra ejus ) veftris. ") Singularis ferus. ) . Mebr. v rT- um Alludit ad jJudeam , que fere tota montofa erat, quam incolarum mul- fedai , fera agri.. Grece uovios «eypiog , D situdo op eruit. anima] pr& ferocitate folitazie vivens, lrgiuml 206 LIBRI PSALMORUM 15. Deus virtutum, convertere : refpice de coelo, & vide, & vifita vineam iftam. V€ 16. Et perfice eam, quam plantavit dextera tua: & fuper filium hominis, quem confirmaíti tibi. 17. Incenfa i£ni , & fuffoffa ab increpatione vultus tui te peribunt. 18. Fiat manustua fuper virum dexterze tuze: & fuper filium fei hominis, quem confirmatli tibi. 19. Et non difcedimus a te, vivificabis nos: & nomen l tuum invocabimus. d 20. Domine Deus virtutum, converte nos: & oftende fa- ciem tuam, & falvi erimus. 1. In finem , pro torcularibus , Pfalmus ipfi Afaph. LXXX. dat tate Deo adjutori noftro : jubilate Deo Jacob, a. EX1131 tvir Sumite pfalmum, & date tympanum : pfalterium ju- 12 lil cundum cum cithara. 4. Buc- dhï I$. Virtugum. ) Exercituum, Dominum, quem dextera tua fola Comvertere.) Kevertere , reconcilia- proprie formafti. hridum enim l T0Y re, nobis efto placatus. ut hominem non cooperatio viri,, Ct Vifia. ) Cura folicite. Videtur fed fola divina virtus in utero Vir- effe defiderium , & poftulatio in- 5 [ inis formavit. - itj carnationis Chrifti. : Vide Super filiusm homimis, &c. ) tur 16. Perfíce eam.) ln melius promo- dicta num. 16. vens vineam , quam plantafti. 19. Ef men difcedimus A re.)) Chri- Une elr Er fuper filiuzs bomisi. ) Kefpice O nos regente non deficiemus a te. ul fuper filium hominis, hoc eft, fu. Vivifecabi mos.) Vita gratie in tex- »er Chriftum Dominum Mefliam, ris, & in celis vita glorix. HISUT Nomem tuum imvocabimus.) Inwo- Xlln & illius caufa , qui ex hac gente f 6./1/ nafcetur, benefac toti populo lfra- cabimus , laudabimus , gratias tibi elis. referemus. Quem confrmafli tii. ) Quem vi- 20. Domine Deus virtutum , &c. ) i neg tu£ colonum pracipuum , & Vide di&ta num. g. populi t l. Ro torcularibus.) Vide dic&ta ad flue suifli. ui ducem üabilitfer conífti- tic; Plal. 9. IJy 17. laecenfz sgni.) Vinea, quam Pfcobonus ff 4|aph.) Wide dicta ad plantafti, igne eft incenfa. tit- Pfal. 49. Ttüm Suffofa.) ia Hebr. eft excifa. lotu Quinta [abbati.) Die Jovis canen- LLIS "db increpatione vulius tui peribunt. dus Pfalmus ; hec enim dies .. eft of $i hzc increpatio, & caftigatio tua quinta poft fabbatum. ltl) D -- Exzirate. ) Acclamate, cum tal perfeverat ,. profecto populus tuus exultatione laudate Deum. Ll [ funditus peribit. 18. Fjar manas tua.^) BAdfit omni- J»«hilate. ) L&ti canite. ") potentia tua protegens. 3 T Y nendo tollite. Sumite Pfalmum.) . Nocem ca- 6n Super virum dextera iu4.) Chriftum O PSALM.IUS LXXX. 2607 ( 4. Buccinate'in Neomenia tuüuba in infign die folemnitatis i EO veftrae, per i - $. Quia preeceptum in I(rael eft, & judicium Deo ; acob. 6. * Teftimonium in Jofeph pofuit illud , cum exiret.de *Gen. tül U p vit. terra /Egypti: linguam, quam non noverat, au 4;.2()&1 7. Divertit ab oneribus dorfum ejus, manus ejus in cophino um fervierunt. : 1* $, Int i ibulatione invocafti me, & liberavi te: exaudivi te n n in abícondito tempeftatis : probavi te apud aquam contradi- €tionis. d :Exod 9. * Audi popu;us meus, & conteftabor te, 10. Tírael 17. $- ph. Date tympanum, &c.) Aliis etiam guam, quam non intelligebant , date mufica inftrumenta, qualia funt audire coacti funt, juxta illud Pfal. tympana ,. pfalteria fuaviter refo- 113 T. In- exitu lfracl de JEgpypto, u- nantia, & cithara. dezus Yacob de populo barbare. ld eft; Juc- -4. Buccizate,) lYubis, &'bucciïnis barbara lingua , & Hebreis ignota clangite. loquente. [ In Neomenia.) Grxca vox wopavía g. Drvertit ab oneribus, 1 6c.) Com- eni n0vam lunam fignificat, cum fcili- memorat bencficia, propter que Deus ii cet menfes. aufpicabantur Hebraei, & extollendus eft, voceque , & orga- Vu- feftum celebrabant. « nis. celebrandus. Im imfgni die folemmitans. ) Vide- Divert ab oneribus. ) Libelra- Vide tur refiringere nomen neomenie ad vit, fubduxit a ferendis oneribus, unam neomeniam infignem , & fo- ad que bajulanda adigebantur ab Chr- lemnem , in qua potiffimum 'era /Egyptiis. a t6 ufus tubarum, que fine dubio erat Mansus ejus im cophimo fervwvierant. ) j neómenia Septembris, qus dicitur Portando lutum in corbibss ad ex- NNum. cap- 29. I. Des clamgoris , 65 plenda opera, qu« illis imperabantur. [nfo "Lbarum. 8 In tribulatione 1mvocafli me. ) ; tibi y- Qua precep:um im ldfrael.eft ) Inducit Propheta loquentem Do- Quia Deus ita fieri precepit. Num.io. minum. g) Jedicium.) Quia Deus Jacob ita ln rzäj?aüa'ito !6?;1108]?.415'50) Quando faciendum judicavit , & conftituit. te abfcondebas propter tempeftatein, là al 6. Teffumoniem i Jofeph pofuit jl hoc eft, propter vexationem , qua lu4. ): Hoc pr&ceptum in teftimo- vexabaris ab rï:igyptiis. lial nium , & memoriam beneficiorum Probavs te apud aquam coztradi- fuorum conftituit Deus, & ab l1frae- &oni. ) 'lentavi te per aquz pe- a litis. cuftodiri voluit : cur nomine nuriam, ut explorarem fidem, & pa- $ [^ .Jofeph totus ifrael fignificetur, dixi tientiam tuam. Vide hiftoriam Exod.: 'Pfal.. 79. $, * 17. & Num. 20. cum Linguam, quam mom mowerat, audi- dquam contradicliorss. ) $ic appel- vi.) QCum populus Dei, legislato- lata eft aquà, quia propter illam coe- ri$ yocem prius inauditam audivit pit populus Movfi centradicere, & e€ monte Sinai. Vel fenfus eft, cum ejus imperium. detre&tare. n eXirent de terra. /Egypti, ubi lin- 9. udi popu!us , a - Refert 208 LIBRI PSALMORUM *Exod 10. Ifrael, fi audieris me, * non erit in teDeus recens, ne- 2o. 2. gque adorabis Deum alienum. 11. Ego enim fum Dominus Deustuus, qui eduxi te de terra fügypti: dilata os tuum, & implebo illud. 12. Et non audivit populus meus vocem meam : & Ifrael jl non intendit mihi. * AG. 3. * Et dimifi eos fecundum defideria cordis eorum, ibunt ihf) rs.in adinvent ionibus fuis. 14 * Bar- 14. * Si populus meus audiffet me : Ifrael fi in viis meis mbulaffet. ! -7 15.2 l) 15. Pro nihilo forfitan inimicos eorum humiliaffem : & fu- per tribulantes eos mififfem manum meam. : 16. Inimici Domini mentiti funt ei: & erit tempus | eorum in fzecula. pri 17. Et cibavit eos ex adipe frumenti: & de petra, ynieïle fa. t turavit eos. 1. PT (108 Prophéta ex perfona Dei, quam 1$. Pro mjb ) Nullo labore, T0 tempore ; facillime, celerrime. Quod &quas conditiones Deus populo fuo propofuerit, & quanta promiferit, Ferfitam. ) Modus loquendi ad Yerpy fi legem fervarent. oftendendaim loquentis , vel facien- tis libertatem, aut modeftiam. Cozteflabor te.) Palam, & publice 1 c€ommonefaciam. Mazuse meam.) Ultricem. Sj andieris zme.) | Si mihi parueris. 16. lpimici Domtimi mentitn fünt ei.) ]u lo. Deus recezs.) Falfa enim gen- Hebrzi fidem non fervaverunt,quam elol;im tium numina Dii funt recentes, hoc Domino promiferant, cum dixerunt tote eft , homines errore vulgi paula- Exod. 24. 3. Ommia, qua locrtus efd $n Domintis , faciemus. tim coli copti , ac fi divinitatem lice haberent. EL eri tempus eorum im facula. ) & ( Deum alienum.) Aliarum &entium Et tempus defe&tionis, & rebellio- externaruim. nis eorum erit in fzcula, quia vix cenf 11. Di/ata os mum) Oris tui pre- in fine mundi reliquie Judeorum con- Vicen cem, & poftulationem late aperi, vertentur. Vél, ut interpretatur $. [ Auguft. h UA & pande mihi. in fzecula. tempus fu:pplicii ejus erit .[il [ Ez im;;!ebo. ) Quidquid petieris , n effeétui dabo. 17. Ciózwit eos Pa adipe frumenti.) P l2. Nez audivit.) Non obedivit. Tritico optimo, & lectisfimo, quod Wt , Nen intendit.) Non mihi credidit, Judzorum ingratitudinem magis ar- ccnglit non acquievit. guit , qui tam bene habiti , tamen 13. Dumiff eoí, &c. ) Pona re- a Doinino defecerunt. Per adipem o pintis bellionis maxima, de qua ad Rom. Íruinenti, commode manna intelligi . 24. permifi ruere , & ferri pre- poteft; erat enim cibus fuaviilimus, prona & Angelorum minifterio paratus. l cipites, quo liberet, ut fequetentur defideria fua. De petra mele. ) — Forte intelligit Tültus Ip adinventionilus:fuis. ) Studiis, aquam e rupe fcaturientem tactu tf&, ill virge Moyfis, quz pre fiti vifa eft confiliis , cupiditatibus fuis obfe- quentes- Hebrais fuaviilima , & melle dul- m li E PSALMUS LXXXL P 209 ) ne' I. Pïfaïmus Afph LXXXL - terta |Eus ftetit in fynagoga deorum : judicat. in medio, autem äeös Fii; (frael 2. Uíquequo ju dicatis iniqüifatemi & facies pecca;torum'fiao mitis ? bunt 3. Judicate egeno, & pupillo: hu ftificate. " müem * & paüp:eren/ï ju- meis 4 * Eripite pauperem, & egenum de manu peccatoris liberate. *Broy- s. Nefcierunt, neque intellexerunt , in tenebris ambulant : 24.11. movebuntur omnia fundamenta terrae, v fü ' 6. Ego dixi: Dii eftis, & fili Excelfi omnes. ol 7. Vos autem ficut homines moriemini: & ficut unus de principibus cadetis. 8. Surge le f & pupillo pronuntiate, cujus caufa Mor. Welintelligit dulces;-& imel- eqguior eft. Lj as PL litos. fructus Paleftine , qux fere abore , montofa eft. Vel certe ipíum .me], J"fifcate, ) | Xbfolvite , defendite quod a 1 L ingöcentem ; & potius jus haben- pes. in; petris 4 & cophiæca.. ;ldi ad vernulis confici.uncz u tem pronuntiate. faaet 4- De mannu peccatorás.- ) De manu potentis injufti. [ | I-.PS lus -A[mph. ) ïi)ide di&a ad i'äxha tit. Pfalmi 49. 5. Neféierant.) Deum, & juftit nt &i.) Deus.) In Hebr. eft vox t-y459N Ip tenebris ambhbulant. ) In tenebris elobim, que Deum Judicem, & malitiz , öl/ ignorationis Juris , & j quam ql— z quitatis. jxerunt torem fisnificat. Movebznstur omuiz «utth t Sretir.) bebr. coloceviz fe; ut fci- | fundamenta- ter- licet eorum actiones contempletur, r4. ) 'lotus orbis terrarum turba- bitur : fi enim judices pravis mori- A ) cenfuram ferat. & de.eorum judiciis , & fententiis ebellio" bus fint , & earum rerum ignari , ,Uia Vix 1» $ynagoga Deorum.) ln [udicum que ad munus fuum fpe&ant , per- vicem Dei in terris gerentium con- turbari neceíle eft yn con publicam. ; univerfam iiem- atur » grezatione, & confetíu. us &t Lz med/o.) ipforum Judicum. - 6. Ego dixi, E$c.) - Oflendis, quam Deos dijjuZicat.) Quid Judices di- indigna fint hzc vitia, qux comme- cant, aut faciant , examinat, &.at- moravit , argumento duéto ex fubli- gf h quo tcncjit. m ii gradu honoris, in quo J[udices ! iS ar- - Ufquequo j«drcatis. yuiquitatem ?) a Deo coliocati funt ; fenfus eft: tamel Verba fant Domini j]udices incre- Ezo vos dignatus fum mea appel- lauüone pra hominibus ceteris, & ndq)em pantis. Quouique inique, & injufte ntemgi pronuntiabitis in judiciis ? in tam celfo dignitatis gradu con- iil muss Et faciem. peccatorum . fumits? ) .E ftitui, ut Diis, q uam h0minibu$ vultus impiorum in judicio honora- propiores videamini. tU t J [Ul: $is, in gratiam eorum juftum , jgdi- Excelfr.) Dei, quiinfublimi loco , €iüin dépravantes ? fedet fupremus omnium Judex. UA Sicu£ v&fa d 3. Judmcare egeno, t$c.) Pro eäeno, | bouints morieminäu) Meo ]le D $ Bibl.-, em. CW'W. Mcmcþ.wT.f JV, ;ä are L BRI"-P'SNALMORU-M 9. Surge, Deus, judica terram : ? ,qgoniam tu Ahæï&äitabäs in omnibus gentibus. 19 ä r. Canticum Pfalmi Afzph. LXX XIT ; Eus, quis fimilis erit tibi ? ne taceas, neque compefca* T ZOD ris, Deus. 1 1en 3. Quoniam ecce inimici tui fonuerunt : & qui oderunt te, l extulerunt caput. L j I: 4. Super populum tuum mali gnaverunt confilium , & CQgi* taverunt adveríus San&tos tuos. &5 $. Dixerunt: Venite, & difperdamus eos de gente, & non ipemoretur nomen Ifrael ultra. Dj & to .6. Quoniam cogitaverunt unanimitet ; fin.nul adverfum te ^ teftamentum difpofuerunt, - lite bern 7^ Tabex: puli quidem munere Dii propemodum 3. Sonueruzt. ) "lumultuantes, & gma eftis, fed veftro vitio vos demittitis, frequenter contra nos fuperbe, & tus minaciter vocein attollentes. hw j & parem cum vulgaribus hominibus exicum habebitis. ExtMlerunt caput, ) — ouperbientes lm contra nos. " Et ffcut wumus de Principilus caderis.) 4. Malzgnaverunt canflium.) Ma- filio Male peribitis, ut multis plerisque rannis accidit ; vel fimiles eritis litiofe .confultaverunt , ut nos, fi Á À ngelis principibus , qui de fede poflint , perdant. dun Cogitaveruzz.) Callidum confilium propter peccatum fuum lapfi fünt. hs, 8. Surgt Deus , &c.) Quia fruftra excogitarunt poft a Judicibus hifce pravis juftum ju- Samüoes ru05. ) Populum tuum, dicium expecamus , tu Deus mun- uem tanquam rem fanéctam a nul- àG i O violari permittis : in Hebr. eft, dum judica. Vel certe eft votum, viri, & oratio Prophetz Meíliam po- " fconditos 105 populum ; quem tue- loc ftulantis. - ris, & defendis ; abfconditus enim pan eft, & latet fub tua tutela. Hareditabis m ommibus g enzibut. ) Áij Hzreditatem confequeris omnium $- De genie.) INé amplius fit gens, filio. gentium ; omnia ubíque polfide- ne amplius quifquam audeat fe profi- n bis omnes habebis in hzredi- teri.ex hacgente. V&l ut explicat D. ]ro 2| tatem. Auguft. diiperdamus eos de gente, ( pos id eft, de i entibus, ut inter geates, five' homines amplius locum non p X. É Vdoticum I"/Zzl/mi Afzph. ) Vide habeant. e)t .di&a ad titulum Pfalm. 29. ÜC g & 49. Er non smemoretur, 856.) Ne nomen quidem Dei 1frael fupeifit. ïyn 2. Deus quis. femils erit tbs ? Ec. ) ^6. Cogizaverinr.) Confultaverunt, Cum nullus tibi fit fimilis, nec tibi potentia conferendus, cur taces, cur confpirarunt. 1. T te ipfum cohibes ? &c. Unanimiter.) — Ssmad. In Hebr. eft, lü']' 7 ANeque. compefcaris, ) Ne compefce corde pariter , fumimo confenfu, quafi 171 ! iram tuam. W anum cqr habentes PSALMUS LXXXIL 2X [ L " Tabernacula Idumzaeor um, & Ifmahelitae. 8 Moab, & Agareni, Gebal & Ammon, & Amalec: ahe— nigenz;e cum habitantibus 'Ty rum. 9. Etenim Affur venit cum illis ; fa& funt. in adjutoerium filiis Lot. efer 1o. Fac illis ficut * Madian, * & Slfarææ ficut ïabm in tora*]'ud rente Cifion.. - 7 22» ntte, 11. Difperierunt in Endor : fa&i funt ut fte**cus terrae. sz Ia. Pone principes eorum, ficut Oreb, & Zeb, & *Zebee, ]udïc Copt- & Salmana, 7* 9$. Ddæ 13. On*mes jud. ( 100 8« 21. Difbofuerunt . teflamentum.) Pa&um, &c. quafi dicat, etiam Aflyrii remo-- & tcdus inierunt contra te ti populi; qui. "nihil habebant com- I-ie 7. Taberzacula lIdumasorum, 6 Ifmae- mercii cum ifraelitis, & a qulbus lits.) ldumzi, & lfmaelitz in ta- nihil timendum videbatur. abete bernaculis habitantes. Idum&i po- Affur.) Atfyrii fic dicti ab Affur — B flio Sem , ut vult Jofephus r. b puh funt, qui ab Efau trahunt ori- u K *mem nam. Efau etiam 1Zdom di- antij. C. 14.. X4 &( (tus e& unde dicti idumzi. ifmae- Eiliis Lotb. j Ammonms & Moa- bitis. lite vero populi funt progeniti ab bientes límaecle. filio Abrahe ex Agar ancilla. lo. $zeut Madiam.) Pradicit per Meab. ) MMoabitz , ex Moab modum I1mnprecationis. exterminiuin gentium , ficut. Madianitis, contra: M filio Lot, Genef. 19. 57. o, f 4gareni. ) Populi , qui defcen- quos pugnavit. Gedeon, Hifloria ha-. dunt ex eadem Agar, ancilla Abra- betur Judic. 6 & 7.. hze, fed ex alio marito , cui nupfit ;. Et S$ijare. ) (ui erat Princeps: jfiliuit po&quam dimiífa eft ab Abraham. exercitus Jabin. Regis Chanangorum, g« Geóal.) Populus, qui defcendit. quo tempore Bazdc &. Debora po- tuu , a Gebal j utrum. autem. fit. nomen pulum 1ifr aelis ]udlCdbdllt Hiíto- nj n 6&. viri, aut regionis, incertum eft, cum riam habes judic. 4. m tut hoc 1101"['18!1 non inveniatur in Scrl- Iz forrente Ci[om; ) De quo vide pruris ,. nifi hoc loco. di&a . Judic. c. 4. n.. 13 s enim 4umon.) Ammonite ex. Ammon i. Difjerierunt.) lVlaIe peuemnc, filio Lot Gen. 19. 38- l& Enáor.) De qua civitate, vide "ToUT malec. ) Amalecite , populus di&a 1. Reg. 2g. n. 7: locus, mquo ePlU [Ldf D prog '"Ildtu& ab-—Amalec , qui tuit ne- Sifara , &jdbm perierunt. (f te g PO:» nu uenn 36. 12 Ut flercus. zerya. ) Manferunt. in- fepulti, & putrefacti , & ita abjecti, re af€3 At,m:gem ) àLifhe , wt el in n BU Hebrao , qHOS LXX. dANoQUASG , ut calcari ab omnibus pofient , ut hoc eít, aLezijenas appellare folent, ftercus. 19 Princnpes eorum, »x J Pmn.lpeq gomen Jyrum.) Civitatti Phonici&. gentx m Hebrais infeftarum. g. Efenim.) Eu am ;. fic Pfal. 67. Sicut' Oreb , &c. ) Hos quatuor retubi IO. Te*v4 moia ed, etemim.celi dgf:!— Madianitarum Piincipes cum innue merabili. eorum exercitu memorabi- leverutt, & eod. Pf. n. 19. ezemim j d zom credegies, Nidetur autem hübere libus praliis confecit Gedeon, ]u- j q emphaftm | quod dicitur, ezezer Affurs dic, 7 & $s 212 LIBRI PSALMORUM - k : Haereditate 15. Om ( ( Í poffideamus San&tuarium Dei. 1es principes eorum: qui 'dixerunt- - 14. Deus meus, pone illos ut rotam, faciem venti. & ficut ftipulam ante 1 I$. Sicut ignis, qui comburit filvam, & ficut flamma com- burens montes: IC. lta perfequeris illos m txem/peftate tuae & in ira tua tut- babis eos. pon: Á 17. Imple facies eorum ignominia, & quserent nomeh tuum, Domine. culoi 18. Erubefcánt , & conturbentur in f&culum fwculi, & confundantur, & pereant. 19. Et cognofcant , quia nomen tibi Dominus : tu folus W io | Altiffimus in o;mni terra. L] I. In Ormes Principes eomm:) Pone, 5 7 þrojicit UVeniusé a fdcie feryato i 111 &.fac ficut Madianitarum Duces V ide ibi notata. Ej omnes Principes populorum , qui 1$. Szcu£ Z'glil;.f, qül' comburirt F[- fdl 4 dixerunt, Hxzreditate, &c. VAm $ Éc. ) Qui magna velocita- * D 13. Heredit ate po[fideamus.) l'anquam abfumit. te, & impetu filvam pervadir, & llä, 64 hereditatem, & propriam poffeffio- nem vindicemus nobis. Flamma comburens mantés.) Sylvo- Til Sanülnarium Dei, ) Civitatem ]'eru-' fos. Videtur enim effe repetitio eftia ejusdem fententis. Genebràár. inter- Quiefe, lalem; qux erat Deo fan&tificata, uc àvid proprium ejus habitaculum, pretatur de -montibus fulphureis, ut faünt Athna, & Vefuvius. ;'Hfi 14., Pont ilos wi votam. ) MHebrai- 16. I perfequeris , 60.) — Ita illos eum 5355 ealgal fignificat quidquid 200 rotundum eft , aut orbiculare, fic perfequetur ultio tua, quafi tempe- Xp eat €clum /( ut aliqui interprecantur ) ftas a te immiffa. &nimi ( lg tra fua.) Mebr. 22 £urbzme ruo. appellatur rota Pf. 76. 19. cum di- AIIM €ituf, vex zozitru; fui : vofa. Vi- Turbabis eo:.) lta conturbabis, ut Gtatur T detur ergo intelligere pappos , five confiftere non poflint, nec. fciant, quo fe recipiant. Cvr, lanuginem ilam , qux in modum 17. Leple facies vorum. ig.;zamz'ni,zL j &b Àn orbis difpofita nafcitur in fummo cauliculo cichorii, que cum pulchra Ut ignominiam, & confufionem fuam Eïlhlta intelli 5 gentes verecundati reíi jblant. videatur ad afpectum, facile tamen & te qusrere incipiant. pifcantl, diflatur, & in nihilum abit. Ita & Deg Rabbi Salomon, quem citat. Lyra- I9.. Erubefcant. , .ö'c. ) lili vero ; / uT qui fiagellis non molliantur,pudefiant, &us. Nec multum ab hac interpre- & in &ternum pereant. L pte d()] tatione diftant, qui 5353 $ag2 fti. : »ulam 9. Quia nomem tibi Domz'sz.) Suo b avid. interpretantur eum .Rabbi malo doéti intelligant tibi foli no- da 4 Elen men Domini proprie convenire. Tiore Sicut fHipulam , GY. Repetitio ejus- Clllæ ] llhc dem fententie : fc Pf. 1. n. 4.. dé Ta [olus Aitiffimts. Y )mnes pote- 1 lat impiis . dicitur. ; Tanquam pn Fvl . ftate. fuperans. ) 4 I$ d - AA TPSALMUS LXXXIII. ?Ij itle r. [n finem, pro torcularibus filiis Core , Pfalmus, X u LXXXIII. qnte Uam dile£cta tabärnacula tua, Domine virtiftund ! con- COrft ( .cupifcit, & deficit anima mea in atria Domini. 3. Cor meum, & caro mea exultaverunt in Deum vivum. j t 4. Etenim,paffer inven it fibi domum, & turtur nidum, ubi ponat pullos fuos. dum, Alteria tua, Domine virtutum: rex meus, & Deus meus. 3. Beati, qui habitant in domo tua ; Domine: in fzecula fz- culorum laudabunt te. a T 6. Beatus vir, cujus eft auxilium abs te: (olu 7. Afcenfiones in corde fuo difpofuit, in valle lacrymarum; in loco, quem pofuit. me Dda5 9, Etenim À 1. fjRo tor?u!ariäm.) Vide vdi&a ad exilium ad ea accedere non liceat.. ( u tit. Pfal. g. d Explicando autem de, cocleftis patriz € Fjhis Core,) Wide di&ta ad tit. eit í derio, fenfus erit * jInterim dum w f Pfal. 4t. differtur poffeffio cocleftium taberna- eocit?- Al - Dietla.) Amabil lia, & ?a , defiderabi- culorum, confolor-me , quod nidu- i, & lum in terris invenerim, hoc eft, al- Talermacula 152.) "Vabernacula cce- tare tuum, quo mihi ccleftia repre- fento, in quo quafi tibi afliftens ac- Sylvo- leftia, vel tabernaculum, in quo re- -epetitio qguiefcebat:) arca ,, & a qua aberat quiefco. Hebrzi pro turture Z/rua- " iïltef' David. disem ponunpt, ut ad aviculas videa- reis, U tur David zefpexifle homini perquam Virtatum.) Wxercitüum. familiares. 3-Defrcit.) Pxs defiderii vehementia': [ ios $- Qui babitant im domo tua.) lm tenpe expetit fummo defiderio ufque ad animi defectionem. colis , vel juxta tabernaculum ; nam cetur. utrobiqué* jugis Dei laudatio exer- TRU oratur Deus. 4tria Domtni.) Sacraria, in quibus 5abi?9 L 6. Cujus eff auxilium abs te.) Qüi in Gor meum, Cf earo.) Quafi di- te locat fpem fuam. Bu cat, Ánima, & corpus. - " [cenfcones.) In. templum in monte aniti ) Exnitaveruzt. ) Fxultando optant, pofitum , vel in colum, qui ftatuit jubilant , vociferantur cum gaudio femper progredi, « afcendere in via 'üpffcäntj ad Deum. virtutis, qu& ducit ad celum. fjj 610 Vivum.) Epithetum Dei veri, pro- In corde fuo dzfvä(ki!.) Nfeditans,eä pter idola; u* mortua funt, id eít, animo in domum Dei afcendere. carentia fpiritu, & poteftate. udcïü&ï"*t' 7. In vallé tacrynarum.) Quamdiu M. MTO "4 Etenim paffer , 6c.) Quafi dicat, eft in hoc muündo flebili , & lu- deteriore fum conditione, quam avi- &uofo. foli 10* culz; illis enim patet aditus-ad alta- nife lm loco, qutm pofuir.) Quem locum ria tua,'adeo ut in vicinis etiam te- laerymabilem fibi pofuit, homo fci- ,a o : &is nidulentur , cum mihi propter licet , qui fua culpa € paradifo ex- $i - L LIBRI PSALMORUM E ä*;Etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute in virtutem : videbitur Deus deorum in Sion. aüri» 9. Domine Deus virtutum, exaudi otationem.meam - $ " bus percipe, Deus Jacob. , P Q1o. ProteCtor noiter a fpice Deus, & refpice in faciem £or Chrifti tui. X I. uia melior eft dies una in Xattiis tuis fuper millia. E Elegi abje&us effe in domo Dei mei : magi; quam habitare in tabernaculis peccatorum. aml 12. Quia mifericordiam, & veritatem diligit Deus: gratiam7 & gloriam dabit Dominus. Za lat 13. Non privabit bonis eos , qui ambulant in innocentia : Domine virtutum beatus homo, qui fperat in te. Q1 r. In Cuut cidit. Vel ufque ad locum , quem LI. $uper miilia.) Plufquam mille dies etiam feliciffiimos extra taberna- illi paravit Deus , id eft, colum. cula tiua.. loqu. $. Bezedillionem. |dabit l?gfi.;ldtar. ) A&jzflus ejï' 10 domo Dei.) Mlalo . vile & Deus, qui legem dedit, & illam fer-. in. ta- vari voluit , etiam. gratiam dabit, aliquod minifterium exercere cujus auxilio eam adimpleamus. Vel bernàcnlo tuo , quam fplendige habi- tare, & tractari in peccatorum pala- eum, qui defiderio ad templum: afcen- tiis, In Hebr. eft, Elegi effe z2 l- E deadi tenetur , fuis benedictionibus, & beneficiis augebit. Dominus.. munme in domo Des mti, quafi dicat , fatis mihi eft, fi modo pedem interre 1] Iiuat de wireute 1 'uir.mtem.) De poffim in tabernacula Domini , & in tobore in robur, in dies fient poten- üt MC In. Greco ipfo limine confiftere. tiores,. & valertiores.. 12. Quia mifericordiam , t5 vweritae "pr e(t. aopsócoyTa: 6x Ovvduseg cg dUsa- Ut pjv Midetur aurem Ov»apic, ut fepe zem. dig:t Deus. ) Hebraeus - habet , Tiry, Quia fol , G. feutum eft .Dominus Deus. alias in. facris, & profanis literis, Vulgate fenfüs eft, volo Deo famu- COis » fiznificare hoc loco agmina, ut.etiam Áyeji 5»r1 quod eft in Hebreo : quafi dicat; lari, quia bonus eft Dominus, be- nignus, & mifericors , fidelis etiam C»])f; ibuntdiftindi inagmina, ut in magna iniis, qu& promittit: nam & gratiam qut q ad templum adeuntium. frequentia eæ(ï fieri folet. nobis in hac vita largitur ,. & poftea etiam. cceeli gloriam, non ut homines, lt o Vidchitur Deus deovum 45 $102.) Si- quorum pherique immites funt , & füm itet fe in. Sion terreftri, aut potius ? 0 coalefti, & ibi non jam tabernacu- moribus inhumanis, qui multa. fibi famulanribus pollicentur , fed pauca [ wdü lum, aut arcam, fed ipfum Deum præü'a;xt. At "u videbit. l d 13« Noz przvalit.). Fraudabit. liv io. Refpice im faciem. Chrifüti tui. ) Qu Chrifti Domini faciem refpice, que Qui ambulant im iunocentias) Coxde dfra, te nobis placare poteft, exaudi nos fincero, & probatis moribus. Per j CG/ ro . ipfius Chrifti reverentia. : I(irtztumf) Exercituum.. at v' 01 "Chiiftum tgum nos afpice; ^ IGIA PSALMUS LXXXIV. hx? "ue - 1. In finem, filis Core, Pfalmus. LXXXIV. a 2. ) Enedixiti , Domine , terram tuam: avertifti captivita" tem Tacob. P Xcreit e£orum. 3. Remififtiliniquitatem pleb is tuee: Oþeruiiti omnia peccatz 4. Mat gafti omnem irmi tuam : aVertifti ab ira indignatio«' nis tuae. bitarä $. Converte Anos, Deus falutaris nofter: & averte iramtuam ttam a nobis. 6. Numquid in zeternum irafceris nobis? aut extendes iràm. t : tuam a generatione in generationem ? : 7- Deus, tu converfus vivificabis nos, & Plebs tua laetabi- * turin te. L — ! 9. Oftende nobis, Domine, mifericordiam tuam, & falutare tuum da nobis. : y mille abermee .9. Audiam, quid loquatur in me Dominus Deus : quoniam loquetur pacem in plebem fuam, ad cor. alo vilt u- Et fuper SanCtos fuos, &in €os, qui convertuntur 1o. V6ee | " Babi- )m päïäj YUR Due.) Vide dita ad tiru- Si cum hothine Davidi negotium .1.-P lum Pfal. 41. - fuiffet, dicere potuiflet cum Arifto- [e m li tele ]. ?5. Rhet. cap. 21. 8 " adagials K di'Cïif i o* Bestdixiffi) Benefecifti, ve] be- viniee 'ver/fculo. 1i,&'m nefacies , funt etiam praterita pro AvSéávaro) deya» . g QuNérTE futuris ; qux enim futura funt , in ü»«TOg 'ey. Dei pr«fentia , & decreto-jam facta ] qeitt funt. Ammortalem 1ram ne /ferves, cum snor£alis fs. ; habet colas. Ttrram.) lerrm tug Ifraelitic& in- Pythagoricorum mos fuit, ut inter fe diffidentes ante folis occafum , dex- , ml Avertzfli.) Reduxift;i,/frevocaüi-. tris junctis , & mutuo amplexu in nus, "* C,—:þtivimtem j«co. ) A';iqui intelli- gratiam redirent. Au&or Plutarch. ]i etiam unt de captivitate abylorica, alii Opufc. de amore fraterno. pratiart i e JEgyptiaca, alii de captivitate hu- 7. Ca;z*verjit.r.) Reconciliatus. &ï poftef* mani generis fub principe tenebra- Vrvificabis fomirie* xeftitues. 505.) Mitz. quodammoiþ fünt 3. Operuiff-) "Yexiti, velalt, ne 8- Salurare tuum.) Salutem tuam; qia fii ea videas, induxifti , delefti. Vide quam a te expeCamus: Chriftum d dicta Pfal.21. num. x. Salvatorem. 4. Averifti ab i1ra.) Avertifti te ab Q. Zudiams quid loquatsr , & c.)' Ut ira, qua nos in 1iervitutem tradi- certos nos reddat propheta eorum, deras. quz dicturus eft, monet fe non lo- j) CQrdC S. Gowverte mes. ) Ad Hte;u Chald. m Qui a fe ipfo, fed ex divina revcla- habet, comvertere azd sos. tione, & ca folum canere, qu& prius * 6. Nunquid ia arguum are[cmtis ?) àDomino audivit, quafi dicat ; Ego, 216 LIBRI PSALMOÓR;UM io. Verumtamen prope timentes eum falutare ipfius: ut inhabitet gloria in terra noftra. 11. Mifericordia, & veritas obviaverunt fibi: juftitia, & pax L l] oículatze funt. i2. Veritas de terra orta e ft, & juftitia de coelo prefpei&it. fací 15. Etenim Dominus dabit benignitatém ; & terra noítra : dabit fruckum fuum. bulabit,i & gonet in viagref fus fuos, Inne 14. Jufticia ante eum am 4 Sumsaasenois Oratio auod . audio a Deo, hoc loquor: Oftulate fum. ) Coneliate funtj fene fentio autem , Deo ia me loquente , nam prius pugnare videbantur intef É ipfum pacem populo fuo polliceri. fe. In redemptione enim generis hu- VoCt Lequetur pacem.) Reconciliationem mani Chriftus exhibuit nobis miferi- cum hominibus Chri(to exhibito , Cordiam fuam, & juftitie etiam plene T atisfecit. - Ü rofpera etiam omnia; hoc enim vox Pacis fignificat apud Hebrsos. I2 Verzas de ferra orta eff.) Id eft Qpet: Super fantlos [uos.) Populo fancto Chriftus , qui veritas eft, natus eft M fuo, quem fibi fepofuit, & religione, de Beata Virgine. Alii explicant de bunt & fide vera fancificavit. fclici ftatu populi fidelis fub Meffia,, uj comvertumtur 4d cor.) Qui re- cuuim vera ri Y I) lizio, & confcientiz in- ) deunt ad fefe, qui ferio, & ex animo tegritas florebit in terra. xefipifcunt. - ate | 10. Verumtamen.) In Hebr. eft "N Er juffizia de cefo projþexif.)« Et ju- ftitia, que terras deferuiffe videba- acb particula affeverandi, non adver- tüfy. in colum volaífe, jam. quafi fandi, & idem valet ac, fzze. ad nos reditura exerto capite terras tütum Prope timentes eum . [alut r zpffüs. ) ddiee profpicere videtur, & fe ad nos de- Wt lol Qui timent, & colunt Deum, falati volaturam fignificare. Porro nomi- proximi funt. ne juftitiz fanctitas , - proDbitas , di- & fic U; inbabitet glerig im terra ppoffra.) Ccctüs Confentit cum D. joannis verbis c. vina gratià, & omnia dona coleftia litue defignantar. .Poteft etiam optime 1. I4. Habitavsm in nobis , - widimus juftitie nomine Chriftus intelligi. gloriam. ejns quaft umigenitt, &c. Mel t ]u 3. Eregim.) Sane. loria fignificat preíentiam divin& Bezignitatem.) Ín Hebr. efï. VM f anajs(tatis, & gratix. l. ]; ir. Mefericordsa , 8$. wverttas obuza- zum , Deus nobis bene facigt: dandq lichna erazt fibi.) Mifericordia, & juftitia, Chriftuia Dominum. ]toun Erailuma fuum.) Chri&gin. qua fibi quodammodo videbantur ad- 14. Jufjitie 4nmte eum 47)16::145:':.) gne CO veifari, cum altera ignofcat, altera * d in crimina animadyvert:t, jungentur, Chriftus.quafi fol quidam, & vere Q lux mundi radios juítitig, & fapien- & in unum confpirabunt veniente tig. fuz premittet : fic Pfal. gg. r5. ptot DTg cül Chrifto. E$ weritas 4 L J«flitia, 6 pax.) Videtur effe repe- habemus MijeiicordzA , Wigyee pracedent faciem &uam , & Ífaie $9. g. titio prioris hemiftichii, ita ut jufti- Anttibit j acieza taim juflitta tua. Aïlm $a eadem fit, quam vocavit verita- mol »re tem. Pax ea, quam vocavit miferi- Poger im "via gie[fus [mos-) Sic Chri- $$ cordiam, qua parcendo placatum, & ftus aggredietur iter peregrinationiS fs o pacatum nobis Deum reddit. fus. Vgl fenfus eft, juftitia, ö;'viæ" lj l - PSA L» MUS LXXXV. el $:W Oratio ipfi David. LXXXV. L TNclina, Domine, aurem tuam & pox , & exaudi me qgoniam inops, & pauper fum ezo. xl 2. Cuftodi animam meam , fac fervum tuum, Deus meus, fperantem in te. juoniam fan&tus fum : falvuä noltta 3. Miferere meij, Domine, quoniam ad te clamavi 4. Tota die; laetifica animam fervi tui sfüos, ; quoniam ad te, Do- mine, animam meam levavi. S*Q u Jtatio- $ * uoniam tu, Domine, f »Jocl. - funto fericordiae omnibus invocantibus te. javis, & mitis, & multa mi- 2' 135 u inted 6. Auribus percipe, Domine, orationem meam, & intende eris hu* Vvoci deprecationis meae. miférie .. In die tribulationis mese clamavi ad te) quiä.exaudi&i me, m plenf: 8. Non ett fim 3113 tuiin diis, Domine, & non e-fvr, íecundum "opera tua. * Y * ; ) H as d 9. Omnes gentes , quafcumque fecifti , venïeht ,& adöra-A icant d bunt coram te, Domine, & glorificabunt nomen tuum. ) Mufllh IO.Quoniam magnus estu,& faciens mirabilia: tu esDeus folus. ntig U 1:t Deduc me, Domine, in via tua, & ingrediar in veri- Ej tate tua : laetetur cor meum, ut timeat nomen tuum. Y idein; I2. Con- m quii tutum. chorus honorifice Chnítum fcendum. te terra Mz'tz'?ö Facilis ad igno deducent, & ante eum ambulabunt, Mzlta mifericordis. ) 'Y'am. ad pec- . h$ de ut folent aulici ante principem fuum, catorum remiílionem,' quam ad exhi- " 110m?- & fic juflitia, & Chriftus, & omnis bitionem beneficiorum. ts, r ftituet. cctus, qui illum coiitatür, iter in- g. Quia exaudifi? me.) Quiiexau'-« ! C().';iemä dire me foles. In Hebr. exagdies zze: . optin quafi dicat, ut foles. - atio if þ;wiu'. ell?gl Ü* fpirata: s Divïþimg jfnf vel etiam Anc 9. I2 Diis.) Deos falfos intel*ligit, elos, quorum nulius en- Bü- l. Duchea Domage anrem.) Aurem perfe&te Deo ? 1milis eft, nec illius g du inclinare eít. geftus- attendentis & potentiam ; & reliquas perfectione$ &quat, prompte ad id, quod petitur, beni- Noz : gne concedendum. eff Fcundumlagerd thi) luis qh'/.rlþä h ) 2. dnimam meaz,) Mitam meam. fadtis, & operibus nulla illorum & v Sztnt'fza.(.) innocens profeflionem facratus. ; & tibi per fïdei faca, aut opera comparanda funt. : f;q)i(:ü* (.9- FVenient. ) Non de regionibus .5j I 4. Latrfrea animam [ervi tui) Qu fuis migrando, fed in locis fuis cre moet malis preíta. í quilt |Inimam. meam levavi.) 'Ye ex ani- dendo, & fe tibi, & vitz rcligioni is 90 adjungendo. fuh mo precatus füm. 11. Deéduc me Domine m 'wia tua.) $- Su4v5.). iiebr. Bonus, vel; &£ene- Doce me yiam tuam, hoc eft, le dic Chri Jfcus exga ómnes,qui te invocant, eft. tumn. gen i nmgm' Ààe Bibl. eum Com. Mmocþ, T. IF, À & us LLBEI KSALMORUM .12. Confitebor tibi , Domine Deus meus , in toto corde I, meo, & glorificabo nomén tuum in zeternum. . Quia mifericordia tua magna eft fuper me, & erulf'u At anlmam meani ex. mferno mfeuorl. I4. Deus, iniqui infurrexunt fuper me, & fynagoga poten- tium quaefierunt animam meam, & non propofuezunt te in g: confpectu fuo. fueni :5. Et tu Domine Deus, mlferatol, & mifericors, patlens, & multee mifericordie ; & verax, iyfe 16. Refpice in me, & miferere mei, da imperium tuüm puero tuo, & falvum fac filium ancillee tuoe. 17. Fac mecum figaum in bonum; ut videant, qui oderunt ].Fj me, & confundantur : quoniam tu Domine, adjuvifti me, & confolatus es me. 1« Fllm UM Uti- h) | LInsrediar.) Vel eft optantis. M;/Erzcars) Ín Hebr. ei'c q2an.cean- Tinj nam ingrediar tuo bencficio in veri- zon , id eft gratificator, gratie lar- chïä tate tua. Vel eft pronuntiantis. In- gitor, & ut thq ii vertunt, gratiofus. patin Patiens)) Xd tram tudus , latis mA- Tnéntl grediar, incedam in tua veritate. Mide 'dicta Ic veritate rfüa. ) juxta veritatem ribars, ut eft in Hebr. téti | fidei, & legis cU"e IExod. 34. 6. in Grzco eft uaxeóSuuoc, Cs x Leretur . cor PIEHPI &c. ) Facv ut lon gwm;nz: Sion, uhicum , vel precipuum gaudium Mulié . milericordis.) Mebr. smulzus tos, . meum fit, ut revereatur, & colat Lenefrcentia ; nam "Dmi cPefed. miferi- efe &£0omen tuum. - cordiam , & beneficium. gratuitum de]]q I-. Comferebor.) Laudabo. fignificat. €jus ) 13. Ex z;zferno mfer:ort) Ex fum- Verax.) Fidelis in promiffis. tibus [ imis »ericulis, in quibus verfabar, & i4. Da üinperium inum puevo tfuo.) M : 1 ab inferis revocans. me. Con- qua Hebr. Z« fartztudmem Enana fer'uo £uo tlüm venit defcenfui Chrifti ad inferos, non enim petxt rermum , aut 1mpe- Tm ul apud quos animam ejus detineri Deus rium, ut fonat vox Latina ,- fed au- 20 qn non permifit. xilium , quo poffit hoftibus fortiter f T , | 14. Sysagoga potentitm.) MYebr. ha- 1efi&ere, & eos vincere, & fibl 4foio bet cezgregatzo terribilium , vel viclen- fubjicere. ? D; Zortia , &5 crudelium. Puero £u0.) SelVO tuo. DUmxn waf' erunt amimam meam.) Vitam 17.. Fac mecum figugm in &omum. ) Ortuïn fnihi eripere voluerunt. Ede fignum aliquod, quo in bonorum Videtur St'per Non propofuerumt te im con|petiu füo.) ficcefluum fpem erigar. um U Nec tui memores fuerunt, te reye- fimile illud Ovidianuin l. 2. 'de Ponto riti non fünt, obliti omnia fieri te eleo. 1 ] lt vidente , & fentiente. ) D, Quod precor eveniet , [unt cerrta G"Ulm 1$. Miferatar , 65 mifericors ,. 68 c) veracula matzm , Hxc epitheta Dei videntur fumpta 4 lwg ex cap.34. Exod. num.6. ubi etiam Nags Dens opmm*; j profpera [fgna fon fn dedit. CI alia Deo tribuuntur. . Jhö m Miferator.) Commiferatione, dmore, Cmfundanmr ) Pudefiant, erube- 2 lm affcétu res a fe creatas profequens. Ícant. Dd J p h1 PSAL M US LXXXVL 219 Orde | I Filiïs Core , Pfalmus Cantici;, LX XXVT, Undamentaejus in montibus fan£tis; diligit Dominus ruiti þpyors Z.F tas Sion fuper omnia tabernacula Jacob. 3 Otet« D 3. Gloriofa di&ta funt de te, civitas Dei. 4. Memor ero Rahab, & Babylonis, fcientium me. te i Ecce alienigenge , & '"Tyrus , fuerunt 1illic. . & p0pul'us4 Athiopum , flens, $. Numquid Sion dicet : Homo, & V'hemg natus eft in ea, & tüm ipfe fundavit eam Altiffimus ? Ee2 6. Domi- g Ferünt 1 FUU5 Core) Vide di&a ad tit. At vero vox Ra4ó, qux hoc verfi- Pfal. 41. & & culo habetur, fcribitur per he 5535, & Filus ( Psluus Cantiei.) Vide di&a ad tit. Grece é«2/, & paffim docent Pfal- d Pfal. 29 morum interpretes ägygtum fignifi- no- Fundamenta ejus sm montibus fantlzs.) care, five Regem JEgypti, cui a fue ie ltt* Hibrai putant hec verba ad titulum pérbia cognomentum factum eft: nam aniüju pertinere, & fenfum eífe: Funda- 3r fuperbum fignificar; fenfus ergo ts t mentum, five argumentam, & ma- eft.. Ego Deus couditor Sionis , in e d teria Pfalini hujus in montibus fan- advocandis, & confcribendis ele&tis &€is verfatur; celebrat enim montem civibus illius, non folum memor ero $Qu Sion, & montem Moria Deo . dica- Jüdsorum, fed etiam JEgyptiorum, E tos, & confecratos. Noftri malunt & Babyloniorum. mileri effe rclativum prepofitum antece- denti. Sczentinm me.) Qui per fidem, & itultod Fundamnenta , & principia reliviofum cultum cognofcent me; ejus, fcilicet Eccclefiz , funtin mon- in Greco eft tibus fandis. fy:väaxoua/ m cagnoffenti- ( Zïrcntwur mon- äm* me. 7) W') Montibus Sautlis.) Vi Alienigene-) Philifthei. Vide di&ta n - tium allegoria fignificari Apoftoli ; f. [4 D ; nam ut ait D. Paulus ad Ephef. 2. l. 92. num. $. r impe H feerunt illie.) In Sione , in Ec- f«l at* £o. cives fantorum, $. domeflic? Dei lefia erunt. .Vide explicationem fe- fortt fiperadificats funt. fupra. fundamentum Apoflotoruzs , 65c. z quentium, & übi 3. Diligit Dondigus portas Sion.) Diligit $- Numquid Sion dicer , ä"c) Sym- Dominus eximie portas Bion , quia machus habet, mse? à Zó» A yp4- GeTa. De Sio» autem — dicetur. Hi !mtm-? fortiflims funt, & munitillimz. duc verficuli quartus, & quintus in Qngrum Seper oumnia tabermactla facob.) Plus quam urbes, & o Hebrzo fic fe habent ad verbum, ut Vadetor lfraelitici. ppid—;t religua.populi vertit Papninus Mezorare faciane e onto Rabab , $. Babel fientibes me: cce 3. Dilla funt de fe.'). À prophetis. Palefiina , & Vyrus cum. JEtbiopia sfle ; um €jviras De;.) Sion, Ecclefia. naits efh 1b , Ej rpfe. Sion. dicetur, vir , 4. Memor ero Rabab.) Vox Rabab, & vwir zatus eff in ta , €$. dbfe ffrinabit n 714 : /,7g?14 non fignificat Rachab meretricem, ecm altifFmms , & fententia effe. vi- cujusmentio eft in libro Jofue cap. detur : fi quando. cum fcientibus me, lil ^ - ,mam nomen meretricis fcribitur hoc eft, amicis, & familiaribus meis ; ab per ghct gm Ra:þala, & Grece 2 axàj). y; memoriaimn yeccrung revocavero , ég 220 LIBRI PSALMORUM 6. Dominus narrabit in fcripturis populorum, & principum : I horum, qui fuerunt in ea. 1. Sicut laetantium omnium habitatio eft in te. tuos ) - Canticum Pfalmi : Tef 1. Filiis Core, in finem, pro Maheleth ad refponden« f dum, intelle&us Eman Ezrahite. LX XX VIL. u) YOmine Deus falutis me i pE coram te. 8 , in die clamavi'., & no&te füos 3. Intret in con 0. fpc&u tuo oratio mea : inclijna aurem tuam oD ad precem meam. 4. Quiarepleta eft . malis anima mea; & vita mea inferno ap- gromnquavit. - $. Kifti- dtutt lo viros infigdes commemoravero, qui lios, & hzredes Dei, & fpes future d a in exteenis regionibus nati funt, & beatitudinis mirum quantum ]ztitia dixero, /Egyptus, aut Babylon, aut iis afferunt , qui Sion, hoc eft , Ec- i la Paleftina, &c.. hunc. aut. illum vi- clefiam hábitant , cumuláta vero, rum fama inclytum protuïit : num- & omnibus numeris abfoluta leti- tari Vedn quid poterit etiam Sioni dici, vir, tia in fuperna , & c«lefti Sion repe- ; l hoc eft (ut vulgo dicimus) talis, aut ritur, talis in ea natus efít? Poteritne I., Vdnticum þfzz!mi. ) Vide dicta türi N Chr heroas virtute pares proferre Sion, ad tit. Pfal. 29. quibus 9lorietur ? Poterit utique; Ed Core. ) De hoc di&um ad Dc:g. nam multos cives fuos gloria nomi- tit: Pfab at. 6, nis infignes numerabit , & pre&terea inte Pro Mabeleth. ) Vide di&ta. ad tit. buit ex hoc etiam capite gloriari poterit, Pfalmi $2. quod ipfam Altiffimus Deus funda- d. vefbondendum, 6$c. ) Senfus to« pot verit. tius tituli videtur eífe. Canticum anit Certi 246. Dominus nm;rdäit n jlripfnri: Pfalmi filiis Core datum ad canen- gopelerum, 6c.) Hos viros infignes , dum ; & frequentandum ufque in tür, Sionis cives Dominus commemora- finem , fuper choro, vel fuper in- hüju. n bit in Scripturis facris , & hiftoriis ftrumento mufico Maheleth appel- Ecclefiafticis , que funt hiftorie po- lato , ad refpondendum alternatim d. canendo, in quo explicatur eruditio; Ceter pulorum fidelium, & Principum Éc- titril) clefig, fic Apoftolorum mentio' eft five intelligentia myfíterio — plena u Eman Ezrahite , five ipfe, five in Evangelio, —A&is Apoftolorum &c. David in ejus perfona Pfalmum com- iloy - Hovum, qui fuerunt :2 ea) Nomina pofuerit. xtre De virorum infignium, qui Sionem, hoc Eman: Ezrabita.) Videtur effe ille, eft, Ecclefiam illuftrarunt. qui cantor dicitur lib. 1. Paral. cap. Quta 6, ut feutit Bellarminus. ÁAlium ta« trice 7. Sicut latantium omnium , €$e.) tefri Quafi dicat. WVere- gaudent, qui in inen putat Genebrardus. te habitant; nam peccatorum remif- [j -9 Deus falutis met. ) : Auétor fa- lutis mez. 4 X:m fio, 'confcientie. tranquillitas, rege- àd Y Aeratio (& adoptio iþ*iritualis in fi- 4- Iæferpfo appropinquavit. ) Prope et, B D KP SALMUS LXXXVII s * put: . IEftimatus fum cum deícendentibus in lacum; 6. FaCtus fum ficut homo fine adjutorio ,*!"'*inter mor- tuos liber. Sicut vulnerat i dormientes in fepulchris, quorum non es mermoramplius; & ipfi de manu tua repulfi funt. d 7. Pofuerunt me in lacu inferigri; in tenebrofis , & in umbra mortis. 'no&e 8. Super me confirmatus eft furor tuus, & omnes Hu&qg tuos induxifti fuper me. - tuam 9. Longe feciíti not os meosa mes pofuerunt me abomina- tionem fïrbi. 0 9p* Ee 23 Io. Tra- m abfuit a. morte. / -Poffuüt hec re- vide ipfo intex*pregexnur, fenfus effe ferri ad. verba illa Chrifti * * Trz:þzü poterit : tam multis me malis affe- litut cerunt adverfarii mei, ut mihi vifus letiti eff anima mea n|que ad mortem. $- JEflinnatus fum. cum dejcendentibus fim in profundum puteum, aut fo- L Ee im lacum.) Morientibus, aut mori- veam demiffus, aut in carcerem ob- vero, fcüriffimum , ibique in extremis ma- 3 [gti* turis adnumeratus fum , qui in fo- veam fepulchri demittendi funt. lis verfari, que mortem prafentiffi- jnge Fatlus (usm ffcut homo fime adju- mam femper intentent. Umbra mortis. ) Umbra mortis £orio.) Ab omnibus deftitutus : fic Dezs Chritus clamavit in cruce;, funt obfcuriffime, & denfiffimz te- e diäzf Denus meus , quare dereliquifti me ? nebra. um al 6, Inter mortuos liber.) Chriftus fuit 4. Confirmatus eff , G. ) Invalüit, ità incubuit, ut me ab illo fubduce- inter mortuos liber, quia vim ha- ad titv buit refurgendi a mortuis propria re non poflim, fed. veteribus malis durantibus nova fuperveniant. poteftate , cum divinitas corpori, & F/uéiu:.) Malorum, & afilictionum, fus to* animg ejus mortui eífet-unita, vel peicnm certe qui mortui funt, liberi dicun- Longe fécifli , 66c.) Ab amicis, & fodalibus deftitutus fum. — Chrifto cantte tur, quia funt a curis , & negotiis que M hujus vite foluti, & liberi. convenit, quem Apoftoli tempore Sicut vulnmerati dormientes ia ]äpuiä Pamonis reliquerunt. H pu It« chris. ) Exiftimabant me effe fimilem - Pofuerunz me abomi nationem f:'äi.h ) app?ï- Noti mei meum confpecum abo- ynatifil ceteris occifis ; quorum cadavera vul- Hldl.[i 0 neribus confoff^ jacent in fepulchris. minantur & horrent : Sic D. Petrus jlena Ünorum . nom.es memor ampliss.) Ut cum juramento affirmabat, fe Chri- ftum inon noflte. ,f illos nunc ad vitam revoces, licet in ü Cotte extremo die fufcitandi fint, Traditus. ) Quafi carceri. Hebr. De manu tua. ) De tuo auxilio , & inclufus [mwm ; fenfus eft, malis omni ex parte circumdatus fum , & val- jfä iHC) cura depulfi, quibus manum 'adju- latus. i yJ, eap tricem nof porrigis, ut eos | vite Et nom egrediebar. ) ]ta ut nom um &* reftituas. H 7. Pofuerunt me i 2 deu inferi&i E poffem ezedi, & evadere. —Chri- Videtur fignificare Chrifti defcenfum ftus evadere non poterat, quia de- d J ad inferos , qui locus tenebrofus, cretum illi erat. mori pro hominum falute, Prope Ll eft» quippe fub?crrgæncus; fi de Da- * ?s E 22 LIBRI PSALMORUM 10. Traditüs fum, & non egrediebar: oculi mei 1ahgüeru1i£, Ij faciett pre inopia. Clamavia 16 d te, Domine,ätota die; expandi adte manus meas; II. Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici fufcita- tatus bunt, & confitebuntur tibi ? * i. verun d 12. Numqui d narrabit aliquis in fepul chro mifericöfdian; tuam, & veritatem tuam in perditione ? Ój tünt f 13. Numquid cognofcentur in tenebris mirabilia tua, & ju- ftitia tua in terra oblivionis ? j EX n 14. Et ego ad te, à füiic x Domine, clamgvi, & mane oratio mea praeveniet te. l. Is. Ut 2 10. Lasgserunt.) Dolore, & fletu fécut -&5 ego bod;e : Ítmilia etiam ha- debilitati. bentur Pí. 113. 17. — Noe mortui lau- 1 Pre inopia. ) Pre hac miferia, & Y 07 dabust fe Dominue , Heque ommes 3!43. 31 E calamitate, vel prz inopia humoris dejcendunt im iufermum ,. fed mos , qui arega&i funt. "wruimus, benediczmus. Domino. Wt Q Expandi.) Manus fupplices. Ma- Verizatem fuam. ) Verum tuum nus in altum- fublatz orantis, & cultum , vel fidelitatem tuam in pre- H ftandis promiffis. (icit, auxilium a Deo poftulantis fignum (at.a funt: fic Pfahh. 27.. 2 JDauss . oro Iz pertiitiüize.) Perditio vite amif- 16 ed :ze, dum exzollo smanus meas ad tem- fionem fiznificat. . Chald. ; deme perdizzonis. prettu: Ph/mz /;m&um IAUH. Vide Pfalm. 76. In 3. & Thren. t 17. 13. J feueliis.) vSe'pulxchri ^ [ braica 1I. Morruis factes miraäilia.) Red- Ia jerra oblivionis.) |n fepulchro ,. if &?h dit rationem , cur vitam poftulet, eft enim repetitio prioris hemifti- torib quafi dicat mortuis, qui nec vivunt, chii. Porro fepulchra vocantur ter- t fc« nec fentiunt, fruftra. oftenderes mi- ra oblivionis, quia mortui a rebus perp&t rabilia opera tua , quze tamen pa- humanis fejun&t funt, & quafi pla- &t | trare tibi eft honorificum, & equum, ne obliti: vel. quia mortuorum me- fuo f ut ro iis lauderis a viventibus , moria apud fuperftites brevi tem- ? I pa & gmtiæ ab iisdem agantur. poris fpatio - obfolefcit. Ciþätiw Medici fe[citabunt.) Mortuos fci- .A4- Bf ego. ) At ego ; eft enim qoda licet, ut confiteantur tibi homines Antithefis ; mortui te. non Jaudant, as redivivi, hóc efl, ut laudent te. & inirabilia opera tuá non cortem. It plantur: contra ego te colo, & pro- lior , 12. Nwaquid narrabit aliquis, Gc. ? ) ces ad te fundo, &c. Hy; Quafi dicat : mortui non prxdica- bunt mifericordiam tuam; fed vi- Oratio mea pr-e*veniet fe. ) Celeg;i- Det véntes, ideoque a vivorum numero ter, &*nature aderit pulfans fores diüigx «(non eximas me, ut te laudare pof- mifericordim tua. Loquitur huma- D fim. Huic plane fimilis Ezechix no more, ducta ab iis fimilitudine, Sup Ie$ 3 argumentatio. apud. 1faiam cap. 58. qui valde mane judicum , aut po- 18. Quis, inquit , zon izfermus 'con- tentium virorum limina adeunt, C Jitebitur tibi, neque mors landabtz te .... Yunt ibique praftolantur, wt €os alloqui wrvens "wivems :pfe conffebitur . tibs , poilint. H ag PSAL.MUS LXXXVH. & LXXXVIIL D P 23 mnt rg. Ut quid, Domine, repellis orationem meam ; averüs faciem tuam a me*? S Ineas, "n 16. Pauper fum ego, & in laboribus a juventute mea: )exæl-—ï ülClta- tatus àutem, humihlatus fum, & conturbatus. 17. In me tranfierunt irae tuae , & t,e'rrores*tui conturba- -fdiam verunt me. À 18. Circumded erunt me ficut aqua tota dierg VCircumde,d'e- à Ju- runt me fimul. 'r9. Elongaft ia me amicum, & proximum , & notos meos ) I£a a miferia. s i. Intelle&us Ethan Ezrahite. LXXXVIIL - stl —. a. lfericordias Domini in seternum cantabo. n genera- im ha lii la tionem , &, generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo. jt& qui m dixifti ; /Tn zeternum mifäricc-)rdia aedi ücabitur 44 , Qd 3. Quonia 4. Dif- in coelis, præpgrabitur veritas tua in eis. » ! iuum 1$. Repellis orationem. meam) Quafi Smnul.^ Páriter,; eodem temporeg n pre agmine íaco. dicat, cür me non exaudis ,-ut tranf- éat a me calix ifte? (39. Elengafi a me, £e.J Deftitui : amil« me paflus es ab amicis , & fodali- ) dum 16. Pawper. ) 'Afüi&us; &rumhnis bus ineis. P preftus. lÀo laberibus ,: 2 juvenrute zmea.) He- A miferia.) . Pre miferia, pmþcer calamitatem qmeam , timentes , ne braica majorem habent emphafim , ]ehro, ($ expifaus a pueritia mea , id eft, ilius fint participes, fi.fe amicos imoribündus, lente moriens, fenfim emifli« cabefcens.. Sane Chriftus Dominus meos pro fiteantur. um Ut« 1ebus perpetuis laboribus in vita exercitus 1:- F Nielletus , 6c. ) Quid fibi velit éft, & a pueritia, immo a conceptu titilus, intelligi poteft ex di» fi pl n m fuo femper pre oculis habuit futu- &is in. explicatione tituli Pfal. Jpræ-»' rxe paflionis dolores , quorum anti- cedentis. tl cipatione torquébatur quafi lento Erbag Ezrabita.) De Ethan Ezra- quodant , fed hominum oculis non hita mentio fit lib. 3. . Reg., cap. 4« enim afpectabili maártyrio. ubi dat!, Exaltatus aurem.) Elevatus, gran- inter viros fapientes recenie- ytettte tur. Eftetiam Ethan unus . ex prin- dior , & proóvectior ztate factus. cipibus Cantorum z. Paral. cap. 6. [pre — Humiliatus fuaz 4 89 conturbatus. ) Deje&us fum de fpe maeliorum , & Utrum hi fint unus, & idem, aut diverfi, & fi diverfi , quis eorum ïelc;i- diticultatum mole turbatus: in hoc titulo ponatur, incertum. eft. . fort UE9. de me ranfernnt órt tus. ) D ^ Mifericordtas Déórmini. ) Quas umae Super tie venerunt mala , & dolo- ómni faeculo exhibuit. ldilleg res a te irato profeti. ; po - Cobrturbaverunt. me.) Hebt. excide- Veritatem tuam.) Promifforum tuo- yunt, v6l perdiderumt me. rum fidem. oufll s E lg. S/cme aqua.) Magna'copia, & 3. Quoniam dixif.) Et mihi P K(äï' phetæ tuo revelafti. 1;e?e11niter2 fine intermilfione. ^ LIBRI PSALMORUM d 24 2. Reg 4. Difpofui teftamentum ele&is meis; * juravi David fervo )5 70 O meo;-ufque in eeternum praeparabo femen tuum. 5 -Vt s. Et zedificaboin generatione, & generationem fedem tuam. u 6. Confitebuntur cceli mirabilia tua, Domine , etenim ve- URU ETE TRN pitud ritatem tuam in ecclefia Sancterum. l3. Quomam quis in nubibus æquabuur Domino, firmhs erit brad Deo in filiis Dei ? Ij 8. Deus, qui glorificatur in mnfïho Sanc&torum 5 magnus, ü t & terribilis fuper omnes, qui in circuitu ejus funt. I5, 9. Domine Deus virtutum; quis fimilis tibi ? potens Qs5 popul Domine, & veritas tua in circuito tuo. I6 10. 'Tu dominaris poteftati maris; motum autem fluttum " eJus tu mltlgas. exalia II. '(Tu L Ij ] Mz/er;card/a edificabitur im . celis.) Etenmim weritatem tuam.) lt fideli- Beneficia mifericorditer Davidi pro- tatem promifforum tuorum. Etenim lfs. s af j?/ Í miffa, in xternum zdificium in co- pofitum cft pro, £, vel, ecam. Vi- A(Wï(hll; ls confurgent, firma , & ftabilia de dicta Pf. 92. D. g. érunt, ut inimobile z zdificium , quod lp Ecclefia [amttorum. ) In cctu 45y//i t diuturnitate folvi liherati nulla . temporis fantto, qui in calis eft, Angeli ce- Vulser poteit. lebrabunt, & pmdmab.mc verlmtem [mpamäztzzr veri4s fuA dm ei. ) tUdXTI. £halal, Su]üci ? Nam , ut eft in cantico Anne r. « Quoniam quiís im mubibus. dq:mbl- Res. 2 3. Deo praparantur cogita- tur Damzrza ? ) Quafi dicat. Non quám v Xunus j 202e:, id eft, qe cogitat, & vult, recufabunt Angeli munus laudandi Qüificar fiant Praparabstur ergo, veritas 14, Deum, cum fint Deo longe dignita- idem e?:, ac ft diceretur , qu fide- te &poteüdte inferiores. If V tüàperdi liter tibi funt promiiía , ea praítabo; Vs ) Calis. ,Nam quia nu- & effecta dabo. bes in fupetnis locum habent, po- pou] 4- Dzjþofm zeffamentum eletlis meis.) nuntur pro cclis. ) , Percuíli £cdus cum electo meo Da- ll 18 m I fs Dt.) lnter Ángelos. [9r] vid, & cum femine ejus. Habetur 8. le confüo fautiorum.) n cclo, UE hzc promxmo ]uramento firmata ^. ubi trt.quentxfïxmus eft Sanctorum IJ 4 "ï"ïtlï Reg. Cap. 7 cctus, «& Dominus imajeftatis fuee 5 Pueþardüü ) D. Hier. vertit, /2- gloriam oftendit. L&Ah i Bilizm,utetiam habet Chaldzus. Terrzbihs. ) | Verendus , admiran- Qu ad p 4Edifeabe. ) Firmabo, fic fupe- dus apud omnes rmgelas fe circumm . moffxlü,p riore verficulo dictum eH: szer;- ftantes. nure Q cordia edifcabizur im celis. 9 Virtutum.) Exercituum. Sedewa tuam. ) S$ohum, tvum ré- ( Veritas tua 4n cireuita £40.) . Sum- r f*nm g&le. me verax es. K qudfi veritate cine. d 10 !05 Ür. 7 6. Confrteluntur celi m:mäzlm £ug.) geris, & amiciris.. Pro tanto beneficio pares ego grates lo. Percfüaii marü.) Tu maris ?Pm,, , übj non políum perfolycre ; fed. Tauda- fzvitiam coerces , alludit ad maris mxlh n[ )mn bunt te pro hoc beneficio Angeli , rubri tranfitum , ut patet ex fequen- d »/JT qui in colis funt, tibus, UE Biy t d PSATLMY3 AXX XVUT. 22$ fetyvo . Tu humiliafti ficut vulneratum ; wperbum : in bmchw M wrtu is tuae cufperhim inimicos tuos. W 32. * 'Tui funt coeli3 n v '&tua eft æuaä orbem tenæ & ple- *Gen, nitudinem ejus tu fundafti ; ; aquilonem , & marte tu crcdih I. 25 13. Thabor, & Hermoón in. nomine: Lue exuitabunt tuum Is ent w brachium cum potentia. 14. Firmetur manus.tua, & exaltetur de*ctra tua j Juftmaf, 1gnus & judicium preeparatio fedis tuse. .IS. Mifericordia, & veritas pr æcedent fauem tuam beatus ts 65 populus, qui fcit. jubilationem. 16. Domme in lumine vultus tui ambulabunt vdum P. 17. Et in nomine tuo exultabunt tota d.Je & in juftitia tua exaltabuntur. - 18. Quo- T. TU Hzmzlmfh, 62.) -Hoc «ft, quod eft-in parte occndentdh, Hermon in ht &dï Ifd ïl 9. dicitar, Nugquid nontm per- orientali. Bieun cu/Hfes [sperbumy "vulieraffz. draconem le nomime fuo exz;/t;zä;mt ) A gno- qm. N Aumquid nom n ficeafli waare , 4qwzm fcentes tuam bonitatem , & poten- tiam exultabunt , & geftient. In cct aby(h vehememza , ut tr;m/rent liberats ? Tuum bracbiuuma cum ,zwtmna ) ER nn*ch [ Vulseratum.) Nox Hebraica 65H cum potentia, eft potens, & validum. entacem chalal, valneratum ïethdlltul defi?n at. N 14. Pipmetr mants tn2.) Quafi di- Supcroæ//; ) la Hebr eft - d rah(zä cat: Opto quidem, & gaudeo, quod " 4qt'451 manus tua firmetur, 1d eiï robore-y Not quam vocem fupra Pf. 96.. n.4.- dx- ximnus fiïgyijtum, vel Pharaonem fi- tur, fit poteas, & robuftà. audmdl g&ll Carc. Exaltetur dextcm z44.). Laudetur, d,'rnlta Vel In érachtio virtutit tua. ) Potentia & mawnF*cetur ab. omnibus. tua perdiditti JEgyptios inimicos tuós; eft repetitio prioris partis verficuli, utd fiÜ & populi tui. & exalzezur , nihil aliud ilnnläcat, I'ï , * Plenifudinem ejus. ) deqmd quam fit excelfa, potens. illis contisetur ea Oll'lnld, quwua Jufitia, ff]zdzcmm, 6:.) Juftitia, & j 4X h coli, & terra plena ,eft, rectum. judicium ipfa inftruuaut 13. /J)m 062 ?f,mzrc* ) Aqullonem, ftabiliunt regale folium tuum.- ; dorm & Auihum dicitur autem pars Au- Pr.ep;zmz*zo) Hebr. äafs id eft, fiz- tans u ftralis mare, vel quia, ut volunt.ali- imnitas throni.tui. qui ad Paleftingz- mcridiem eft mare 1$. Veritas, ). N eracitas, Hde itas, qdmnan mortuum; vel qum, ut alii fentiunt, Pracedent faciezma. tuam.) Enunt ve- 1 c;rcum imare oceanum ,maxita. ex pute ]d- lut qïïludlh 1 E(.Lli )res tui. Vldt di- cet ad A iftrum. Porro zzzris; nomi- &ta Pfal. $4* D. 14 ne fipnifivari meridiem , patet ex 16. Beazus popzlus, qud fei: ;:wnatzomm ) Oi ial I05. n. 3. ubi habemus: d jo- Scilicet landum tuarum, qui Ícit 31,., bilare, öx canere luues tuas. ute at lu 0Yj y Bf 0cea[zt .. ub Aqw/o;ze ; & mari,ubi quatuor prgecipuz L(x,hïo- Ia L[umine "VL us D7 P mäl;l&ï— " mafl! itjones nuincrantur. busr)) Yavorem, & bonitatem tuam ,1 m]ïl! Thabor ; 65 Hermon. ) Unous, fentient, & fxliciter apent. y i & Occidens Mons enim 'Llhabor 17. À2 ?x-v?r'?t/u(ï 429 fänlailähn; ) '1113 Bibl. cum Cam. iMezocb. T. IF. bf 226 LïBPE PQALMORUM 2 "g, Quomam gïoma virtutis eorum tu es, & in benenïacmo eum 1 tuo exaltabitur cornu noftrum. j -19. Quia Domini eft affumptio noftra & fancih Ifrael regis noim T0Y a. 20. Tunc locutus es in vifione aangas tuis, & dixifti : Po- tera fui- adjutorlum in potente , & exaltavi ele&um de pebe mea. fuícep iReg . ar. * Invem David fervum meum ; oleo fantto meo ,1111X1 16. I, eum. iQ * A. 22. Manus enim mea am111ab1tur elj « bracmum meum gious Ij.22. confortabit eum. 1j Es fhentu 23. Nihil proficiet 1 inimicus in eo, & filius mlqmtatls non apponet nocere ei. Tesucmerav 24. Et Ef bemgmtate & nominis tui mémoria bat, & fe illius Reffem & Princi- Tatus el ) gaudebunt pem profitebatur: quare dicebat Do- Veracwt In ]ufztm tua ex:zl'mäwztm ) Non minus ad Samuelem I R eo ö. $. 7. aliud laudabunt , aut celebmbunt, Non enim te abjecermht , fed me , ne re- fiddlite Mile quam: juftitiam ;tuam ; neque alia in gnem [fuper eos. Cl re fe gloriofos exiftimabunt, quam 20. Tunc locutts es n 'vzfom', L. ) quod i. idam predicare' poffint. Vel Olim cumi tibi placuit^populum tuum hu Vàtte fenfus eft. — Propter juftitiam tuam affumere, ut illum tutareris, & be- Exdl Ípem bonam concipient, & crigent neficiis ornares. D Íe ad meliores fucceffus expectan- In wiffome.) In Prophetia, per pto- Q, i dos, non nefcii te pro ipfis vigilare, pheticum affiatum , & lumen Mtcm ac plomde nihil illis nocere poffe. Sanélis 125.) Prophetls V el ad majorem vitz fanctitatem pro- tile Pofn; adjutorium im potezte. ) Con- elus incr ementum Cdl)l ente, fxcmnt,]uihtta qua illos juftificas , ftitui Davidem potentem, & fortem, EZ n 18. Glioria mirentis eormum tu ef.) ut auxilium ferat populo meo. fque l Exaltavi.) Deloco humili, & me- Darater riantur. 'T'u ille es, in quo fe fortes effe glo- — [u Am r dio plebis meg Davidem CXClthl, ut b In. beneplacito. ) Benevolenna bo- elï'e: Rex. (iu(uny naà voluntate. Imveni David EÉx omni po- POHQ Y u & ex inultis. fratribus feleei de ( At Corzu uoffrum. ) Noftrum robur, 10 vel decus, & excellentia. Eua bene- b avidem. Ut | - Ofto fantlo méo umxi eum.) Eft enim UE volentia , & favore noftrum imipe- David a Samuele inun&us in hefrem rium erit gloriofum. ^^5 "X9, Domini eþ 4ji4mptzo 710/?7'4.) In I. Reg 16. 13* *[ Hebr. eft : elypeus noffer.. D'ominus eft, . Manus enim mea auxiliabituries.) J par Aumhum dextere mez illi adent ln qui nos defendendos affumpfit, & d»t qui tanquam clypeo favoris, & bene- Confortabit.) Roborabit, ut preva- Pltf; volentie fuz nos tegit. leat hoftibus , muniet advuiLIs ho- lt C ftes. Santli lfrael. ) Dei Ifraelis, AT i * Regis 2oflii.) Deus enim peculiari 23 Nibil proficiet. inimicus s ee.) DSX p Non prevalebit adverfus eum :i ,KL cura populum lIfraeliticum guberna- MV -PSALMUS LXXXVIL — 227 24. Et concidam a facie ipfius inimicos ejus , & odientes " llaciïq eum in fugam convertam. 3 | fegis 25. Et veritas mea , & mifericordia mea cum ipfo, & in ; nomine meo exaltabitur cornu ejus. |: h- 26. Et ponam in mari manum ejus 5 V & in fluminibus dex- plebe teram ejus. 27. Ipfe invoca bit me : Paterr meus e * stus Deus meus 2 & ) Jnxi fufceptor falutis meze. 28. Et ego primogehitum ponam ilium 5 excelfgm prae re- fmeum gibus terrae. 29. In eeternum fervabo illi mifericordiam meam, & tefta- 1$ 101 mentum meum Hcleleii'pü. Ff2 5o. Et t E Et félius iniquitatis, &c.). INec fcele- Sufcepror fztlawtrü 2-7'284. )xLDefenfor ; Priaa ratus ei poterit nocere. propugnator. 2s. Veritas mea. ) - Fidelitas, & 29. Primogesnitum þo;mm lum.) Chri- bat Do veracitas mea, id eft, qua promifi ftus, qui fecundum divinitatem uni- 5 t r fideliter, ipfi preftabo. genitus eft, fecundum humanitatem Mifericordza.) Ben " e(t primogenitus inter inultos íra- ficentia mea. ?gxiitas,,., & bene- tres. Dicitur autem inter fratres it. Uf-) Ín momiue meo, ) Mle illum ju- primogenitus, primo , quia primus. um tuum vante. eft pr&deítinatione , fecundo , quia ,&b Exaltabitur corut ejus.) Yminebit de- primus eft in refurre&ione ad vitam cus, gloria, & potentia ejus. innmortalem , unde dicitur p//moge- Per P[O' 20. Ponama i mar: manuu ejus.) nius ex mortus ad Colofi. 1. 1g. & l Extendam ufque ad mare occiden- primageizit?z: mpriuorum , Apoc. 1. $. tale , five mediterraneum ditionem z Vertio, quia ipfe habuit jura pri- ejus. * mogenitorum , qwems cozffitmit Pater $ Con- Er in fluminibus dexteram ejus)) Eit haredem unrverforum , ad Hebr.. 1 " ^s - fortetty Q ufque ad flumina Mefopotamiz, Eu- $i de Davide interpretemur , dicemus phratem fcilicet, & 'Lygrim porri- vocari primogenitum, id eft, eximie j, &t dile&tum ,. & aliis fratribus antepo- gam regnum ejus verfus orientem. CitäVi; u Quamyis hic verficulus ita explicari fitum , ut primogeniti à paxrentibus pofle videatur ; aptius tamen illum folent antet£erri. al p9 de Chrifto Rege, cujus David typus Exceljum pre Regibus rerré, ) Exi- y; feg fuit, interpretabimur , cui fubjecit Deus maria, flumina, & totum or- mium; & præftantiiiimum inter Re- ;f enin bem terrarum. ges terre. Longe melius hec Chri- Íto conveniunt, qui eft kex Regum, , g 27.. lIwvocabit me. ) Apþällabit me patrem , cum orationem ad me & dorminus domh:antium. fundet. J 29, le etermum fervato i mifericor- [ a Pater meus es fM , €5c. ) Optime diam meam.) Mifericordia, qua ino- hoc Chrifto-convenit, qui Dco dicit, tus promifi David filium , icilicet camoio p p lus 0 Pater meus es, quoad divinitatem, Chuüttum. Dominum, per quem re- & Deus meus, quoad humanita- gnum éjus in &tcrnuin 6liet, ft;mf- 1 i" 60'2 Sä'l'x/na per mdne.bli-t.:v jm . | 2 Q L IPORI ALMORUM 3o. Et ponam in fæw.;] feculi femen ejus, & thronum » ejus ficut- dies coeli: tu üm 31. S1 autem cïefea]uermt filii- ejus leüem meam , & i in 40 Judxcus meis non ambulaverint ; Qu 32. Si juftitias meas p*"ofanavemnt) & mandaza mea non Cu- 4l ftodierint : 6u 33.. Vifitabo in, virga 1n1qu1tates eorum,.& in verber:bas 4 peccáta eorum. oppt 34. Mifericordiam aütem meam non dlfgergvn ab €0; ne- que nocebo in'veritate mea. HHHUL 35. Neque profanabo teftamentum meum, & qu3& proce- M dunt de labiis meis, non faciam irrita. an . 86. Semel juravi in fantto meo,, fi David mentiar : N 3T7. Semen ejus in. seternum manebit. Yaf oReg. 58. Etthronus ejus ficut fol in confpe&tu meo, * & ficut 7: 16 peafe&a in ætemum, & teftis in coelo fidelis. ln & .39. Tu gw'e Te/fdmentzþm nenum fedele spfr. ) Pa- Non differ.gam.) Non auferam. Hebz. JACA Gum , & promiilio faca illi per 3on dt-fülufznz ( etf vabitur. INathan. 2. Reg: "u f'dehfïame fer- Neque zoceboimmweritate meg. ) Hebr BAR 202 mefztzyzr £2 veri£ate mEea : nihil fa- Xl 30. la /Zvulum /Zer'zr!; ) ïn eternum. ciam, quod veritati, & fidelitati mez iNon noce- its, Semen ejus. ) Dags Davidi filium adverfet tür, quafi dicat : T Chriftum, qui manebit , & regnabit bo veritati mez. enimn in &ternum. 25. Profazuabo. ) Vlolabo nem durabunt. Sicur. dies cali. ) Quamdxu cæh Tele;mzmwm mena. ) Pd&um quod thro cum illo init. 31. Fj ejus.) qu DüVldlo Noza faciam trrita. ) Hebræub ha- poft bet : NLO[ *diciis meis. ) Preceptis, & lege egrq?hm labzorume mcorum nonm mue J mea ; eft enim repetitio plæcedcn— £abo, dïCxC tis hemiftichir. 36. Semel.) Irrevocabiliter. Italice dicimus &tat 32. Juflitias meas,) IMea jufta prz- Una *vplta per fempre tü$ t Cepta, & (ftatuta. Ia fantlo meo. ) Vex fanctum nomen 33- szdaa i2 Wirga, 6c. ) Corri- ineum. 1pr 3l iona gam, corripiam caftigatione paterna, S; Daovid mentiar. ) Quafi d*cat, fi lia /ut ad bonam mentem revoccm, non David mentiar, tíon recufo , quin imi- ut OCLRUcHn nus verax dicar. Dl/ bib Ü I "ucrbertäzu ) Plams vm..abo, 37 Semen c]u»f &c.) Chrlüus DO- lat ut bello, fame, pefte, CC. ; Hárum minus regnabit in xternum. trium phg"uum aliquoties mentio fit g« Thronws ejus. ) kegnum ejus. Ticat ápud Jeremiam, & Ezechiclem, & El(m Sjent fol. ) . Regnum (—.] is erit diu- ech earundem optio data DdVIdl Ke(r turnum, & clàrum, ut fol : erit re- 24. 13- gnum ætcmumï & fplendhiuïlmum Qut ( 4( 34- Mtfærtcordmm anmtem. "meaW.) dp con[pettn meo.) Grace eft, vayrios Pm; Promiifiones ei inifericorditer, & be- .. commra me. VMidetur f'l*mlhuxrc, fe nigne fa(tas. quafi teftes jurisjurandi advocare fo- Uï lt [ PSALMUS LXXXVIT. 256 romm e * 39- Tu vero näpüïïfti ; & defpegi&f ] diftulifti Chriftum . 1 tuum. ')&)m 40o. Evertifti teftamentum fervi tui : profanafti in terra fan- &tuarium ejus. 10n Qj 41. Deftruxifti omnes fepes ejus : pofuifti | firmamentum ejus formidinem. * £ yeribus 42. Diripuerunt eum omnes traní eunt&s viam : fa&üs eft opprobriüum vicinis fuis. z ; 0: f 1. Exa:taíti dexteram deprimentium eum: lætificaftxi omnäs inimicos ejus. proce- A4- Avertifti adjutor E Hiumgï!adii ejxus,/ &,nqr; es auxiliatus el in bello. £ 45. Deftruxifti eum ab emundatione, & fedem ejusin ter- 3 vam 'collififü. k fxcut — * Ff5 46. Mi- äem, & lunam ; nam teflium eft e re- In Hebr. eft : Di::deifäa -ejus ,. id eft , 5 cnominiofe in p Tv gione ftare, & quod agitur, videre. quafi rem profanam i n. Heht Sieut luna perfetia.) Thronus ejus terram dejecifti facrum diadema ejus, erit ficut Juna perfecta, id eft, in ple- regalemque dignitatem , qua a te fue- rat confecratus, & ab aliis infigniter 7 )H et nilunio fuïgmasu nihil f Ef reffis im celo j?z-!ei'iä". ) : Et ficut feparatu . u me iris, id eft, arcus caleftis teftis be- 4« Ds/zzru?f.:ff " amnesijlo/;es ejlu'æ.,) $. / yn f0t6* nevolentie Dei fidus- & certus. Ut Omnia munimenta regni eju enim iris fempcr ufque ad Ízculi fi- Pofuifü ffrmamentum ejus formidi- sem.) Fecifi, ut arces , & muni- nem durabit , ita femper vigebit l qüOd thronus. ipfius. Irs Genef. 9. 1^. menta effent in pavorem , & formi- pofita.eft in fignum, & teftimonium dinem, nempe ut in illis formidaq reconciliationis. - remus , & terreremur, nec illa fa- us he- ; nog m 39. T vero 7'e;zz!ff?i, &c. ) Quafi tis , munità ,cxi&imarexhu&: ad. nos dicit : H &c quidem olim pr(')mifi&if',; tuendos. ^ P , [ralice & tamen rniunc tanquam omnium obli- Dieiputrumt emm ommesi ETAH $- ] tus repulifti populum tuum, & de- .eumtes "viam.) Populum tuum vexa- verunt, & regnum diripuerunt , ut '1'1]0m€*,1 fpexifti. Videtur loqui David in per- fona popüli in captivitate Babylo- diripi folent vineg, quas fepes non nica: conítituti. "ambit, máceria, aut murus. licats ü — Fadlus eft opprobrium , 6$c. ) Factus Zum ml'j Difluliflài Chriftum tuum.) klebreus eft ludibrio habet, ut;vertit S. Hieron. & alii, vilis , & defpicabilis Iratus e$ cuma Chriffo tuo. .. Ydem fïgni: oninibus circumjectis nationibus. (u$ D» ficat Latina verfio ; fenfus enim eit: 43. Exaleafts dexteram, 6c.) Juvifti i CjUS. Elongafti a te Regem populi tui, hoíftes, & eormn potentiam, & co- jechoniam videlicet, & S5edeciam, natus prom ovifti. i dii* git. I* qui captivi ducti funt in Babylonem. | - 44. «tvertiflt adjutorium , 97, ) T um 49. -Everufts "Teflamentum , 6$c.. ) fugam conjecifti eos, qui arma He- Promiifum, & pactum cum fervo tuo braorum juvabant. 27 icafe * initum violaíle videris. A5- Defiruxifli eum, ab emundatione.) r 10* Prof ansfli in. terra jantluarium gjmr.) in Hebxæo eft, Cqä);re" jectfis mwdi«, N * í LIBRIPSALMORUM Xao 6. Minorafti diestemporisejus: perfudifti eum confufione. E 47. Ufquequo, Domine, avertis in hnem, exardefcet ficut. - ignis ira tua ? L 48. Memorare, quae mea fubftantia : numquid erum vaynp confutmfa omnes fllios hominum ? DO 49- uis eft homo; qui vivet , & non videbit mortem : eruet animam fiam de manu inferi ? bis: * 2. lL. o. Ubi funt mifericordise tuge antïquæ Lomme., * feut 3uraih David in veritate tua? 1 Yert sr. Memor efto , Domine , opprobru fervorum tuorum (quod continui in finu meo) multarum gentium. hefte 52.. Quod exprobraverunt inimici tul, Domine, cluod ex- probraverunt commutauone Chriffi-uu, [ iemen 53& Bene- vem Í tonit4 tam ejus , id eít, fpoliafti eum mun- manu inferi ; inferi enim fine ulla exceptione omnes- mortales ad fe bemu: do , eleganti, & pretiofo ipfius cul- trahüunt. lum ; tu reg: Ali. ( $d ejus.) "Thronum regalem, — lhizsié omues liinmus —— gnum A6. Mimaraffi. dzes fe;/pa,w ejus. ) xifti lempus regni ejus, quod fempiter- ait 9Statius l. 3. in eplced ad Glau- num fore dlxeLdb, bxevxus, & con- Cxam. j tractius feciíti. Pilm $4 Llw ffant mzfer;cam'm fu£ An- Perfudiffi eum confufr ane.) Ifïnotm- tzquæ E 6c.? ) Ubinam funt promif- Proj niam, & dedecus ei inuífifti. lones ex mnifericordia tua magna Day olin Davidi factz. lore, 47- -«vertis in frem.) |Xvertis te. ln Hebr. eft, ;zä]conderw peuit Is tC Scu: ]ura /; David.) Quas jureju- fübtrahis , & omnino nobis adeile, rando Davidi exhibito confirmaf(ti. italice diceremus : ' & opem ferre recufas. canfarme ab puura- 498. Mémorare , que mea [nbfhan: uz) mento fatto & David. Gruod ]umvu- hius Quam brevis, Dayi quam ïld gilis, quam rit habemus füpra n. 37. fémem us aruinnofa fit fubn fteütia, & commo- jm 4teruum manebit,t5c. (ucit, ratio mea in terris. lz verztate fu4.) Videlitate tua. A €j Quafi $1. Numquid enim vaney,$c? ) Opprobris férvormm tworum. ) lum : dicat fi Meitiam:; Chriftun Domi- Quod fuftinent fervi tui. 41 num non mittis, jam:. quodammouo Quod comrimus im fima meo.l Cujus flht C ^ fruftra videris hominum genus con- opprobrii dolorem premo in corde ftituilie, quod fuo fine truftratur , ineo, 00 | nec ielicitatis &terng compos eíie Mzultarum gmtzum. ) Opprobrium fiàm poteft, ad quam creatum eft; neque a multis gentibus plote&u M. Vunt enim pitebit ingreíffus in cæïum, $2 OGL,M' exprobraverunt, t5c.), Ex- €ttàm nifi ille prius advenerit. probrabant fidelibus, quod Davidi Ph 49. Qs efl homo , qui wivet, Efc ?) inle a Deo relata eilet gratia , a CMfr Id cft, quod fit brevis, & «rumno- quo tamen tam pie, fideliter, & re- tntg, fa hæb vita noftra , vel ex eo con- hgiofe cífet cultus. - LT ftat, quod nemo poteft mortem eva- Cozziutationem, ) In Grzco Cff». mäm; dere. INeino eruct animam fuam de dyr&Aeque, que vox compenfatios lu vejl PSALMUS LXXXVHL & LXXXIX. "us flone, L L tficut 5-3,'vBene:ii&us D-Omir—ïus in eeternum fiat, fiat. " d 1. Oratio Moyfi hominis Dei, LX XXIX. vlþvavne Omine, re rationem. fuzium fa&us es nobis * -a,generatione in gene- ttem « 4. Priufquam montes fierent, aut formaretur terra, & or- f. " bis: a faculo, & ufque in faeculum tu es Deus. L 3. Ne avertas hominem in-humilitatem , & dixifi: Con- vertimini fili! hominum. OTutm 4. Quoniam mille anni ante oculos tuos j -tamiqqam dies d ex- heügrng , qua precteriit. s. Dene. nem fignificat. Italice appellamus, tationibus culra fit, five non. No- coniracamóo fic Matth. 16.26. ha- mine orbis intelligit terram, habi- ye ulla bemus Quam commtationem . dabit tatoribus frequentatam ; , hoc enim al f bomo pro anima [na 9 firnificat vox Hebraica 635 zZelel, " Chriffi tui. ) Davidis, quem adre- & Grzca , emepu£yq. gnum per tuum Proph ctam inun- 3. Ne a«vertas bemumem d2 bumilita- xifti. fem.) Ne vertas, ne redicas hómi- Glav- nem ad tenuitaten: , calamitatem , Beneditlus Domisus, 650) Hec Pfahni claufula fatis aperte docet, abjectionem, miferiam.' Vel ne per- 7 Md Prophetam intellexiffe promiffionem mittas hominem fe ad-vilia hec, & yomil* Davidi factam ratain, & inconcutfam abjecta.mundi bona convertere per magna vfore, atque ideo gratias agic.x affectum..- Er dixiüfé; comvertmiui fili ba- ujv Zutio Mayf, ffc) Nöh dicitur NAHHEN ) Quafi dicat, cum jubeas jmaftt l,. OR oratio Movyfi , quod. Pfalmi hominem coónverti ,, & refipifcere, g ne eum ad has miférias redigas, hujus auctor fuerit Movfes, fed quia urayee David Mo quibus . obrutum. non eft probaibile 7 fjm ducit. yfffm loquentem - intro- eum mentem abje&urum ad refipi- fcentiam. Vel ne perinittas adhz- Refugium. ) — Afylun , habitacu- ld lum tuum. refcere caducis bonis , qux fi ada- nl maverit, bonam mentem induere, A geuerattone , & Perpetuis; & & ferio ad te fe convertere homo fibi continue fuccedentibus fzculis. Cujlffi ^ - Priusquam . msontes fieregt.) Me- non poterit. corae 4. Quoniam i We m Efc) De- rito te Deum &ternum colimus ; fcribit abjectionem generis humani nam Dii, qui zevwz receztesque "vene- yrum runt , plane Dii non funt. * Hoc poft peccatum rimi hominis , quaft dicat : Homo l non peccaflet, fine etiam cognitum Philofophis: itaque ullo fine in sternum vixiffet : nunc Es Plutarchus convivalium quzft. lib. g. jiidi Confirimor, Ànquits cue ip[uzz andio Pla- vero ad maximam vilitatem , & vite 4 brevitatem propter peccatum redi- zontm , qui parentem , &5 . conditorem &us eft: ut enim mille annos vivat, e [ muudi , Aliarumque rerum genitarum , ingenitum ,E5 eternum Deum -vocat. quid hoc temporis eft , fi cum ater- nitate conferatur ?. | d Terra, G orbis.) "Terre nomine uni- fatios Er cuflodia in notle.) Quug triun verfam ,intglligit txekrram, five habi- NV 232 LIBRI PSALMORUM Si s. Et cultodia in no&e, quse pro .nihilo habemur? emum anni erunt. um. x 6. Mane ficut herba tianfeat , mane Hozea & traz;iea.t: , li. Vefpere decidat, induret, & arefcat. nt uia deiecnnusmna tua, & if furore tuo turbati fumus. n 7- feculum A 8. Pofuifli iniquitates noftras in confpe&tu tuo : i no.ih um in iluminatione vul ïu,» tui. pie 9. Quoniam omnés. dies nofiri defecerunt ,, & in 1ra tua D defecimus. Es füpet *Ecchi 10. Anm noftri F"ut aranea mcdxtabumur. * dl&)S annorum l. &d el 1$- $- noftrorum in 1püs, fepmamnta anni. S1 autem horarui fpatium. continct. Divi- Cumn- eft; nain. cum nfque ad dilu- fPf [ äl fitor debant enim. antiqui noctem in qua- Vlum hf)lï;lheb viverent uhlü» ad none tuor vigilias , & cuique vigilie , lentos annos , deinde tempore Moys i».ic Tk tà a five cuftodix tres horas tuuaw«nt,, fis-Centum viginti, tandem Davidis quibus excubitores in fua ftatione €VvO, ut ctiam hoc noftio tere octo- St [/ Yero vigilare debebant, & caftra, vel ma- gmm non cxcemmus, aut etiam Vlh nia urbis' (.uiïf)z..m, attin: mnus. por ij $. Gu« pro nibilo babentur. )Cum fit Saculum noffíum $a ilasinatione vul- Tucrin E adeo breve temporis fpatium. 5 £5j.) ft repetitio ejusdem fen- 6. Mane ffcut. berba traujear , 8c.) u—.ntre : pofuifü vitia feculi^noftri Qui - Homines herbis.fimiles funt, quas cmam lucx.hinmo vultu tüó-^ U e fole exoriente florentes vmemus,&. Oznoniam ommnes. dies aofóri defe- C'fïtt?? Qy, Ancrementuim capxentes E Inox VCIO ) ^Quafi d dicat, quod Deus P.HLIC folis ardore exuxuntm, '& arefcunt queuc & damnaverit pæuta no- li j k ante no(ctem. auod dicitur zraz[- ftra, pena ipfa mortis nobis infli- then &a [atis oftendit ; nam dies nos eat, & floreat, func impérativa po- fcent. fita pro futuris indicativi. deficiunt, qui alioqui perennes, & indeficientes fuiffent. h Induret.) Exhauíto vigore, & fuc- feroc co naturali. Ef im éra fua defecizuus.) Repetr- te.npc 7. Quia dffeo;müs inira fua.) Wlor- tio fuperioris hemiftichii : Deicci- eft 67 tales effecti fumus , quia per Ada- mus nos , & anni noftri propter pec- Bo mum uutavlmus iram tuam. cata, quibus te .ad iram' provoca- POEL zrzfm ort £z90 £zrbealz fawm ) Con- vimus. t dif 0[1 t]t( £urbati fumus mortis horrore , & A?l?l! zoffrs f Cuf AYAHOd ?726'4!3- t&buntur.) Docet non folum brevem 1uupcl terrore ob furorem tuum , qui fecuxi l fe & quieti ante vivebamus. efle vitam no(ftram fed etiam fras M,ö 9. Pofufli iniquitates moffras imeon- gilem ; poteft enim conterri cum ara« ffetlu £2o.), Dixerat caufam brcvita- nearum telis, quz nullo negotio la- «Q6$ | tis vite noftre fuifie iírám Dei: Cerantur. Nec tantum eft tm gilis, T0s ut nunc dicit caufam ire Dei fuiife fed etiam i1üifera ; eft. enim . fimi hs renx iniquitates noftras, hoc eft, Adaini araneis , quz fe evifcerant , & €eXx- € ccatumi, quou nobxs commune fuit. h'ü d hauriunt , ut télam texant,; qua tee gnm V el etiam zefpicit David ' peccata nuem victum v vtnentur. Medicabuniur.) K;xercebuntur. p pofterorum,; per quz vit& fpatium B(bl -adhuc brcvnus ; & conga(lius £a- Ao. JD4é$ anporuga acfirorum am ipffs f m y/ PoeXxt M US LXXXIX. pEE Si autem in potentatibus Cofüm À o&toginta anni,& amplius eo- rum, labor, & dolor. L At * Quoniam fuperveait manfuett ido ; & corripiemur. » ic 3* 7YA 11. Quis novit poteftatem i iram tuam dinumerare? tug , & prze timore; tuo fors xculut I2. Dexteram tua 2 4 m fic notam fac, & eruditos corde. in fa'f pientia. 13. Convertere, Do Xira tu fuper fervos tuos. mine, ufquequo, & dgpräcabilis eíto 14. Rep.eti füumus mane mife r 3 n 'icordia tüa, & exult'avimus, & dele&ativfumqs omnibus die.b*u-s noitris. auiem 15. Lz- d dii- eþmg.g-mm .;mnz'.) Dies annorum no- & feveritat»em Dei adverfus pecca- ftrorüm adeo breves funt, ut 'in ipfis : d noie n ta, Senfus ergo eft: fane magna i Mor- fere non plus fint, quam fe l.l d- ukagin- vis ire tue£ , adeo magna , & gra- ta anni. vis, ut quilibet aflequi facile non Daridi ore odb Bs autem in potemtatzbus , &5 c. ; TT poflit illius magnitudinem , & gra- tiam vi veró in potenti , & rina COr- vitátem. poris conftitutione , & valetudine Et pr& iumore iram tzza/m dizumme- . fune fucrint , octoginta. rare? ) Quis novit percipere iram tuam , que major eft , quam quis jc in f'öll' - Er amplius eoruzs , labor &$ dolar. ) Quidquid eft amplius ultra, octo gix;- putet , aut credat ; Qug pra zimore li no'iïl ef, hoc eft; quam vulgo credatur ; ta, eitkldäbor, & dolor. ' & timeatur ? Ia,; defe- Quoniam fupervenit man[uetudo, 65. c.) 12. Dexter4m tuam ff notam' f^c-) J Doss Particula , quozizz , non eít caufa- Ergo in hac mifera noftra condi- cata- 00* lis, fed idem valet, quod verzmzza- tione fac notam .nobis dexteram js il memy, aut cerze : fenfus eft, ingrave- tuam, hoc eft potentiam, mifericor- jies 10 Ícente &tate mitefcunt affe&us , & diam , & opein., - yli£$ . huiiles redduntur, & mode(ti, qui Ez eruditos corde m j:/zpienïizz. ) Et feroces fuerant. Vox fapervenir eft temporis preteriti ; nam ih Grezco notos fac eruditos corde, & fapien- Rpeti tia, exhibe nobis eruditos doctores, Daic- eft &04A3«. & Prophetas, ne falfis, & infipien- Et córripiemar. ) Nam ex fenectu- xer p te difcimus ag: tibus nos prebeamus feducendos, qraVOC**' b: 10fcere miferiam, fra- Aliqui ex Hebr&o vertunt : £z vez;- gilitatem noftram, & Deo humiliter fubjici. Ín Hebrzo hic verficulus re facremus . cor. ad [apyentiam , id eft, Á Wl".' hec erit accommodata ; . & optima p m fic fe habet : Quomtam rfenfío we- ratio ad mores nofítros emendandos. lox , & evolabimus, quafi dicat, cum g fr 13. GComvertere Domine.) chcon.ci- uln a fenes fumus, iaftat mortis falx, que liare, placare. nos ut fcenum tondeat, & ad melio- ;otir) l rem vitam eyolare faciat. Llfqm'c]zzo ? ) Iratus ;ris, vel alüïif i If Z " ges nos? dimdis I1. 9» L i$ Aovirt poteffatem ir& tua ?') Deprecabilis, ) Placabilis, exora- & E gxavitate pan , propter peccatum bilis , -propitius. primi parentis inflicte, colligit Pro- 14. Repleti fümus mame ;&zj;?ricardää qu t pheta, magnam omnino effe iram;, t"4.) wenfus eft : Convertere iW Biäl. vc'kum Com, Menoch. T. IV. € 5 U | DQ- P / ïuf;: iff ./ d 534 LIBRI PSA-LM(H&UM 61 r5 Leetati fumus pro diebus, quibus nos humiliäfti : annis . quibus vidimus mala. ; V febris 16. Refpi ^ ( eceorum,. ce in fervos tuos, /&m: opera tua, & dirige f?lios; ad te . 17. Et fit fplend ör Domini Dei noftri fuper nos, & opera 0 manuum noftrarum dirige fuper nos, & opus manuum noftra- pecc rum dirige. $,( f RU 1. Laus Cantici David. XC 10 Ui habitat in adjutorio Altiffimi quabi commorabitur. ; in prote&tione Dei coeli li te m 2- Dicet Domino: Suíceptor meus es tu , & refugium meum: Deus meus, fperabo in eum. . / I2 4. Quoniam ipfe liberavit me de la queo venantium, &a pede verbo afpero. 4. Scapulis fuis obumbrabit tibi, & füb pennis ejus fperabis. 5. Scuto circumdabit te veritas ejus: non timebis a timore Trium. nocturno. talle | '6. & fa- tellty J 3nine, &c. ut aliquando dicere pof- Qui Deum habet adjutorém , ejus inc r fimus : Repleti fumus, &c. protectione, & tutela fecurus eft. ^ 4; Mane.) Mature, opportune, cito, - Dicct Domino.) .Dicere poteric In H tempeftive. Domino. t nihi 1$. Létari fugtts pro diebus, (4 c.) Pro Su[cepzor meus. ) Defenfor meus. Tüü tumero dierum, pro magnitudine ma- D. Hieronymus vertit ffes. qut r lorum ; que diebus, & annis przce- 3. De /:tgueo veasium. ambu dentibus paffi fumus. ftinis hoftium infidiis. s A cland'e-þ ' detor Hupsilisfi.) Allixifti. Er 4 verbo afpero. ) À re afpera. verl Vidimus salz.) Pertulimus, exer- Verbum enim phrafi Hebráica frequen- imzr(i citi fumus malis. tiffime rem fignificat. Verbum afpe- " cim f 16: Es im optra tua. ) $Servos rum fignificare poteft quodlibet pe- €jusde tuo$, qui funt opus manuum tua- riculum , aut malum., Inti Jqum. fiocer Dirige flios eornmm. ) Efto dux 4« Scapulis fuis oluizbralit £b1.) He- breus habet, z zla fma obwmbrabis Dj eorum , & eos dirige, ut re&am 1£0j. Protegette ut gallina, aut aqui- feviti viam teneant. idie 17. Splender.) Favor, gratia. la ; alis fui favóris , & auxilii. Dirige fu])cr 7265. ) 'Inu præüdens Sperabis. ) Salutem. bræ() i tobis, -da ; ut rt;&e operemur. $. $cuf0. ) "lanquam fcuto, aut QUE qupeo te defendet omni ex parte. Feritas eju.) Fidelitasejus, qua te b"lï li L us Captici David. ) Laus Can- Àiqs tici, idem eft , uod P/Z;lmws in eum fperantem nunquam deferet. ittell Caontici ; qui autem fit falmus Can- Nom tümebit 4 fimore molurmo.) .. $ici, diximus ad titulum Pfal. 29. terriculamentis noécturnis. In noéte Üim, Vide [ Y. Qui babitat in adjutorio Alti[imi.) adyerfica:is noxià noun formidabis. »ynt OPSALMUS XC. 238'4 àntis 6. A fagit'ta volante in die, a negotio perambulante in te- É nebris: ab incurfu, & daemonio meridiano. € flios . ^. Cadent a latere tuo mille, & decem mi llia a de'xtris tuisr: ad te autem non appropinquabit. . opeta 9. Verumtamen oculis tuis con 3 üderabis? & retributiohem noftr peccatorum videbis. . 9. Quoniam tu es, Domine » fpés mea : altifï';mum pofuifci refugium tuum. 10. Non acce detad te malum, & flagellum non appropin- 1 ol quabit tabernaculo tuo. . uHl Quoni am Angelis fuis m'an'davvit de te: ut cuftodiant «yr,. te in omnibus viis tuis. 6. ügium Ca 12. In manibus portabunt te ; ne forte offendas ad lapidem ïu 4 Io. , pedem tuum. PA I3. Super orabis, Non *i:imebis occultas infidias ho- E 7. Cademrt, €/c. ) Sagitte cadent imore ftium. juxta te, nec te vulnerare, aut le- 6. A fagitta "volante in,die.) For viter poterunt perfítringere. Vel taffe fubita , & inopinata mala in- fenfus eft, cadent hoftes, quos omni^ Ab telligit, vcl ea, qu& in nos palam ex parte profternes. inc rrunt. / A latere. 1u0.) 4X latere finiftro. , &jUs Noz . app Y ; eft A negotto pemmbu!zmie'in tenebris.) In Hebr. eft, 4 p9fe ; hoc enim fi- dem fagitta, aut hoftis. robinquabit. ) Ne una qu.ï- Poceri: gnificat 33 Ze£er , fed LXX. lege- 9. Verumtamem oculi iui conþ'dera/- - mels. ruüt 333, davar, que vox negotium, às.) Quin potius tuis oculis fecu- aut rem figaificat. Negotium per- rus afpicies. ambulans injtenebris idem eife vi- Retributionem peccatorum.) Ponam, cande- quam rependit , & tribuit Dominus detur cum £/mere ncwrzo, de quo verficulo fuperiore, quemadmodum, peccatis eorum. at sncur [us, . damonium meridianum idem 9s Quoziam du es Domine äe: requen- xalpe cum fagitta volante in die , ut fit me4. ) . kHinc tibi fecuritas prove- ejusdem fententie repetitio. niet , quia pofuifli fpem tuam in t pe- Ipcurfz. ) Adverfariorum palam Domino & dixifti da es Domsne nocere ftudentium. '/þes "ed. ;)He — Damonio meridizuno.) .A manifefta Aitilfüeun po[uzffi refugium Hlm.) ,7],[//151.' fzvitia diaboli, aperte, & quaíi me- Et quia voluifli altiflimum Deum ridie in nos incurrentis. LEx He- j ZïFIUi' atccedez. ad. te malum. eife refugium tuum, propterea zoz breo verti poteft, 42 exeidio waffante im meridie , id eft, ab ardore folis , 10. Flagelum mopm appropiquabit a« Eernacule 129. ) -Plaga, aut calamitas 0,815 qui multis eft lethalis itex facienti- 1te bus in locis illis Syriz , & vicinis, familiam tuam non. infeftabit. Aliqui per demonium meridianum 11. Quonism dngelis féis, &c.) Ra- yg t* i'ntelligunt terriculamenzum . quod- cdee $io fecuritatis eft Angelorum cuftodia. dam, quod Ezpa/am voecazt, de qua In omnibuUs viis zuz':.) * Ín. omnibus j) À vide Lilium Gyraldum Hiít. deorum actionibus tuis. j Syntig. 12. VTE J*,;,. las manibus 'fm:zäum £e) Re., 4 "m £ 236 LEBRE P SA.L iVE hi RUM 13. Supér afpidem , & bafil ifcum ambulabis, & conculca-» g.l bis leonem , & draconem. a .S 14. Quoniam in me fperavit., liberabo eum : 6 eum, quoniam cognovit nomen meum. .. profe-g:axïx x 4 | fun'dg 5. Clamabit ad me, &.e v g o exaudiam eum * p3 -cu m i f pfo fu:n in tribulatione : eripiam eu m, & glorificabo eum. h 16. Longitudine dierum re Tüeri tare- Ineum. plebo eum, & oftendam illi falu- g N cetern Pfalmus Cantici, x 1o. 1. In die fabbati. XCI. *o'c. mic | Onum eft confiteri Do 1 - quitat ääB tiffime; mino , & pfallere nomini tuo, Al- I 3. Ad annuntiandum mane mifericord Wal ^ ? i,amwtuam , & verita- tem tuam per noctem. — -4. In decachordo pfalterlfo : cum cantico in citha Ta: ": larmin sss . 8. Quia jundir fuis q gent, & deéducent te fecurum , & tu- 3. Waenuntiendum. te non tum . przeftabunt, & 'celebretur. ) Ut a'nnAuntit':wtur, bus ferrent. ac t t? in mani- pofita ) Mane , &^. ) ' Quod dicitur 'fnane, dictur xOfäna'M 4d Lapidem. J Ne . detri- & per nocem, duo tempora defi- n Pf mentuní aliquod, licet exigaum , patiaris. gnat publice orarioni deftinata in ve- Cu teri lege ; tempus fcil icet matuti- X VOCIS 13- Super: afpidem, $. bafilileum, G$c.) NNec ferg beftis., nec diabolus, num , & vefpertinum. ' Vide .dicta thara, Pfalm. $4. n. 19. Vel mane, & i terunt. qui illis fignificatur, tibi nocere po- E per noctem idem eít ac femper, continuo. incipi | 1Q. Cognmovit nomen meum.) Cogno- quod . Mifericordiam. tuam, ) . Mifericordia 4u n, vit me , bomitatem., & potentiam meam , ideoque me invocdvit, & ego vidctur fignificare. gratuitam boni- I'cf, eum eripiam. tatem , & beneficentiam, ficut veri- tinis : tas fignificat promiflionum certitu- E'Utl't I6. Langitudine -dierum.,) Vite diuturnitace. dinem, & fidelem przftationem. bor q Salutare meurs. ) S;iïutlis.illius par- Arum. 4 d däcacbawfa.') In Hebreo vi- ticipem factam, que a me folo con- detur diftingui decachordum a Pfal- f. & tingere poteft. WVel Chriftum fálva- terio , ut etiam diftinguic D. Hie- 8 ( torem illi oftendam, C ronymus, qui it1 habet: 42 decaebor- 4 L- Salaus Cantici. ) Vide dida ad do, 65 iz P[alzerio, & fane in textu Titione P tit. Pfal. 29. M Hebraico idem difcrimen: conftitui ifícil I d I» die [abbar:. ) Pfalmus ca- videtur , cum interjecta fit litera Vau Quie nendus in die fàbbati. conjun&iva. Certum eft Pfalterium. ?. Confr KD 0-- pis ltes fhinum.:' : eri :Dam,ina. ) Laudare fuiffe inftrumentum decein. chorda-* ^ rum, ut patet ex Pfalm. 3. - m Oa P/Allere nomini tuä.)g Nomen tuüm P[alterio decem chordarum, & ex Pfal. l f $ ( «apnendo x(:)«.el,e!.v:zurce 143.. Q. dn ij/teriq, decachordo. Bel« me PSALMUS -XCL n D æ*'f? culen W. Oma dele&afti me, Domine; in fattura tua, & in oRe« ribus manuum tuarum exaltabo eoum 6.. Quam magnificata funt opera tua, Domine! mms pmr fundz fa&tze funt cogitationes tuae. ) fum 7. Virinfipiens non cognofcet, & ftultus non mtelhget haec. 9. Cum exorti fuerint peccatoros ficut foenum , & appa- fal ruerint omneb, (1111 operantur iniquitatem. L! 9. Ut intereant in fzeculum faeculi: tu autem, Altüïïmus in' æternum., Domine. 10. iuoniam ecce inimici tui, Domine, quomam ecce ini- mici tui peribunt, & difper gentur Oomnes, qui operantur 1n1.. )) Al - qmtatem. 1. Et exaltabi ur ficut unicornis cornu meum) & fene&us erita mea in mifericordia uberl. G o - — 3 I2. E&: larminus putat p: wticulam dldm con- tionis, & providentiz divinz, in qua XX. przcipue juftitia,/five veritas elucet, Qu jundivam redun idare , nec VLI cex- luxs codicibus illam lepiffe, de qua fupra n. 3. fenfus eft , cum ti&tuty te non furnm«.m. difti n&lonbm, fed exorti fuerint, id eft, ut habetur in.Hebrao , em germmadermt pee- S)OGL am eilie ad exp jlic: ïth)uf:m m fl CAfoves, mane dictum eflet. In decachordo, hoc eft, 1n Pfalterio. Svut fénum.)- Quod ftatim, & | deil multum crefcit. u ve Gum Cantice , C$c. ) Cum dulci jatut vOCIS modulatione ; & fono ci- 4jparuerint.) | Floruerimr, ut fonat thara. vox Hebr&ea , nimirum in fublimi dida dignitatis gradu-pofiti , & divitiis & K s. Quia deletlafts me Darrzme, 5(:) doundantea IA(.IPU' præhcare OPJ? creationis $ mpe , Ui intereant - im j;zc,;!zmz fecalz.) quod ad mifericordiam pertinet, de ql].d 1 3 Aliquid fupplendum eft , ut. conftct cotdia du fallura tua-) Ín oyeubus crea- fententia, v. g.*flet, ut intereant in. P bont tionis; in fabrica tua. fzculum faculi. vell Exultabo. ) Geftiam , & dele&a- 9- Tz 4uicm4lt;fmws &c. ) "pur auteim 7UA bor confideratione rerum a te crea- idem es, licet hi pereant, nec quid- l t&l üutrie quatin de tua felicitate, aut 1mjcPca- 0 Y . Quam magnifrcata.): Quam ma- té deperit. P gna , & admiranda funt opera tua. 10, þ,arzzrm ecce zazmtct Iu pe- Ibant. 60.) Quafi dicát: Eicce (quod. He fogzmzzmes zu&.) Providentie tu 4[./]/,' rationes perveftipatu , percepta tug almtudmls, &' potenti argu- textt difhiciles funt, & arduz. mentum eft) inimici tui peribunt ; ego autem tuo beneficio, &- tua. flitat. 7. bfipiens. ) Carnalis, animalis, j Val quales etiam funt hujus feculi fa- pot»ntia fultus, non folum fl:abo, pientes, qui mentem ad Deum, ejus 1cd etiam lHorebo. ertuli Tl (d* opera, & providentiam contemplar- Difpergeutur. ) Dlïïïgabuntur pro- ^. ff dam non attollunt. fligab.ntür. 9. Cum exorti fuerint pmc:&tores) II. Sicuft sunicorzie . cormu meum.) h Potentia mea, & robur meum exal«- hz "TIranfit Propheta ad 'epus gubcrna- - 238 L»)IBR)I PSALM O-RUIM /... 32. FKt defpexit oculus meus inimicos meos , &;in infu;? El $1 gentibus in me malignantibus audiet auris mea. 13. : 3.1 Juftus ut pglma florebit: ficut cedrus Libani multipli- cabitur, Vocen ini: in atfiis domus Dei noflri i 14. Plantati in domo Domi florebunt. multä Mi 1s. Adhuc multiphicabuntur in fenetta ubäri) & bene pa- tientes erunt, ut annuntient. ; b . 16. Quoniam rectus Dominus Deus nofter, &'nön eft ini; decet quitas in eo. - Laus Cantici ipfi David in die ante fabbatum, quando fundata eft terra. XCIL. Ominus regnavit, decorem indutus eft : indutus eft Do- 1 I.D minus fortitudinem, & prsecinxit fe. ———SÉÓBÓ E,te'nirrl, Mmae—e tabitur ficut cornu monocerotis , .cu- mini Ecclefiam militantem, atria ve- Deti jus cornu eft pulcherrimum, durif- ro triumphantem fignificant. glf»ri 4 fimum, & valde elevatum. 15. M;;Ztiþ//mäzmiur. ) G-ermina- & fot Ef fenetlus mea in mifericordta ubes buut, fructificabunt. D »j.) Senectus mea exaltabitur copio- Senella nberi. ) Miridi, & vege- fortit fa, & larga Dei mifericordia : in ta fenectute, & fertili, ac copiofa Greco eft £ EAalto mOy1, 2 oleo piRgid, meíie bonorum operum. n Greeco v po Etes qua fortaffe metaphora fignificatur eft: movi, pingui, fucculenta, vegeta. Oiben habitus corporis fucculentus, & ve- Bexe patiemie$ ernmt. ) Gracif- bilivit etus. valentes. mus coza9oU»reg , bene affedi )« dus no ic. Et defhexit oculus. mieus imimicos sneos.) Quafi dicat, hzc etiam ac- Ut amnuntient. ) ! fd » quod. f;iquï- cedet felicitas ; quod non amplius ääg :nv«' tur, nimirum q4Zzoziam re&m Domi- iNCC (( tiinebo inimicos , fed illos defpi- zus,. E$c. Ecdif ciam. 16. Redus.) Juftus. tell Et n in[urgentibus, s2 me malignan- L 4us Canrici. ) Idem eft, quod HE/ fióus.) Et de malis, qui infurgunt, Pfalmus Cantici, de quo dictum U tem] ut me perdant. eft ad. tit. Pfalmi 29. ^ 3 "udies anris mea, ) Mlos interiiffe, tetra, ] Ip die ante , fabbatum. ) Indïcat ^ tüm c& 13. J«fh , ut palzna florebit.). Non quo die cani foleret Pfalmus. Wittns | erunt juíti ficut fenum, quod flatim o Quando fundata efl terra, . Bene dicitur die Veneris fundata terra , 4 fa arefcit ; qualés fupra dixit effe pec- (ücat catores n. 8g. fed fimiles, erunt pal- quia €o die formatus. eft homo do- lita GC mz, que nunquam foliorum honore Tminus terre , ac proinde tunc pri- Qéation fpoliatur, & cedro , quz cariem non mum videtur ftabilita terra, que Coi(t fentit. propter hominem creata fuerat.. Eo- m(: )n Ccdrus. Libani. ) Que maxime þro- dem die per Chriíti paffionem, & mor- tem renovata, reparata, « ftabilita ^ E cerg in eo monte proveniunt. öfjü iq. Pamtati £m domo Demini.) n eft terra in regnum Chrifti, devicto & Ecclefía. principe tenebrarum. Wa 1. Dominus regnavit.) aqmy, lo 4triüs.) Widctur repetitio ejus- Regnum ac« C , dem fententiz, vel certe domus Do- cepit, regnum iniit. MUN PSALMUS XCI. & XClI. 279 infüt- Etenim firmavit orbem terrae, qui non commovebitur. : 2. Para:a fedes tua Deus ex tunc : & a faeculo tu es. ltipli 3. Elevaverunt flumina, Domine: elevaverunt flumina & vocem fuam. toftr 4. EJevaverunt flum aultarum. ina HuQuS fuos: a vocibus ayquarum ] p - Mirabiles elationes maris: mirabilis in altis Dominus. s. Teftimonia tua credibilia fa&a funt nimis: domum.tuam [Lin- , decelt fan&titudo, Domine, in longitudinem dierum. jndo —— Pfalmus ipfi David, Quarta fabbati, XCIII. E] Eus ultionum Dominus 2 Deus ultionuin' libere f o egit. Iu pE 20 : Exal' tenitm —— Ó ass tria vé Decorem indutus eff.) . Praditus eft rice fignificantur motus, & bella sloria copiofa, majeftate, potentia, contra regnum Dei, & Ecclefiam. ermitide « fortitudine. 4 4 "vocibus. aquarum Ámeltarum, ) Pracizxit ye. ) Maenificentia, & Propter voces, & : fremitus multarum (v .fortitudine ad mundum condendum, E undarum. vel potius reftaurandum. Elationes.) Mebr. coll/ffomes , unde, copiofa fluctus. Grato Etesim frma'vit orbem. terre, &c. ) vegcta. Orbem terre dum conderet , ita fta- Miralilis in altis Deminus.) Mixra- Gracil- bilivit, ut deloco fuo commoven- biles .elationes maris ; mirabilior dus non fit. Mundum etiam & re- Dominus altiflimus, qui illas regit, di, & e Mirabilis eft maris num. fpirituale roboravit , gratia , & . compefcit..- f de, vera religione , & fui notitia. &ítus , & reciprocatio , ua de re i.fäquij Nec commovetür hoc regnum, quia opiniones varias Philofophorum re- ; Di« Ecclefia Catholica deficere non po- ? fert Plutarchus de placitis Philofo- teít. phorum l. 3. c. 17. & Recentiores. 2. Parata.fedes tma ex tune. ). Ex $. Teffbnenta th4. ) | Merba tua, ,qui didum eo tempore , quo a te firmata eft que tu es teftificatus , & folemni- terra, folium etiam regni tui firma- ter promififti per*Proþhetas de re- .. tum eft ; femper enim omnium Do- ?ono tuo. ndicit » minus fuifti, & gubernator. . Gredibilia.) Fide digna, que cre- 44 faculo 14 es.) Ab mterno, quafi L dantur. ) Bene dicat : quamvis fedes regni tui pa- Dogum ttam, 6c. ) Quafi dicat, terr , rata fit ex tunc , id elt, a tempore jam ergo deinceps Ecclefiam conve- qno d creationis; tu tamen non tunc eífe nit effe fan&am , & immaculatam , yi pi cepifti , fed a feculo, ab &tezno, & ac puritate in perpetuum decorari ; 4 qïæ t Eo- fine principio es. ut que tantum, tamque pzovidum 3. Elewaverunt flumima , Dbmine, cüftodem habeat, & tam inftgnia ab & 10l eo beneficia confequatur. ftaburta &c. ) Defcribit ftrepitum fluminum, dey j -& maris fremitum , cam.| Dominus 4rta fabhati. ) z Scili/cet decan- aquis; qus prius totam terre fa- Q tindus. ciem operiebant , in fuos alveos ; 1. Deus ulunonu»m Domz'nm'.)' Domi- & conceptacula conclufit. — Allego- nus, q-u-i fglus eft Deus, poteftatem 240 DIBORI PSALMORUM p - 2. Exaltare . qui judicas terram ; rédde retmbutlonem fuperbis. * tu d 3. Ufquequo peccatores Domme, ufquequo peccaLmes . fove gloriabuntur , 4. Effabuntur, & loquentur iniquitatem : loquentur omnes, H ui operantur,injuftitiam ? em . Ij s. Populum tuum , Domine, humiliaverunt, & hæredlta- tem tuam vexaverunt. Juxa f 6. Viduam, & advenam mteïfacerunt 4 pupillos occi- derunt. f ^ ht dixerunt: non v1deb1t Dominus, nec 1ntelhget Deus r lacob. 1 ii 8- Inteïhglte müplentes in populo, & ftulti ahquando fapite. IU 9. Qui plantavit. aurem, non audiet ? 8aüt, qui finxit ocu- Dom ]um, non confidetat ? 10. Qui cormpn dentés, non arguet : qui docet hommem fcientiam ? prt Uïlorm 11. Dominus fcm cogitationes hominum , quoniam vana ter füg funu. 12. Bea- lerent habens- ulcifcendi fuorum injurias $ Humiliavermnt ) Hebr. attenua- 70 Q&K fibi tribuit Nomen ultoris ipfe verunt, attriverunt 1'3 Deus, Deut. 32. 33$. cuin ait: Mez Hareditatemm fuam. ) Populum ? ut f efg u/z*;a ; 6 ego retribuam cis 12 tem- quem tibi in hareditatem & pecu- Ti 1 lium elegifti.- Pür€ De Litere egzt ) Ut libuit, e'Tll'.', ne- 7- d videliz , ch) Quafi Deus llitue Tmine prohlbente qlll ppe. omntum re- non poiht, aut neglicat curare res rum Dominus. in luce, & ocalis huümanas. - Lt tr oínnium judicia fua exercuit. e Qu plant.awt, E5'c ) Qudfi di- Laj t Exaltare. ) Altum , & glorio- Cit ellne probïblle eum , a quo N fum .te oíftende. l dc omnes habent, ut videant, & audiant; ettioi Retributionem.) Debitam fuperbxæ non audire, nec videre? qmer ceuem ts f 3 ,qu corrzp;t Ht , &c. ) Qul Fry Glarzabznutur. ) Quod impune gmtps etiam profanas, & alienas (tor peccent., Quod profpere agant, li- a fui notitia caftigat, & punit, vo- cet fint injurii in probos , & inno- f bl&tl centcs. bisne parcet , ad quos ipfius noti- H tia pervenit ? 4« Effabuntur.) In Hebr, eff: Fus- E repel degt, vel feasurire. f'acient. Abunde Qui decet hominem /2'1822!14?72) Qm coireptione, & punitione docet ho- Qllimd emittentg effutient. Lo oquentur. ) infolenter ; fuperbe, mines ,. quid agere debeant, non ar- tür I el ite; faüuofe. ut indicat vox He- guet vos? eft repetitio præcedentls Vert brza; fententiz. NT Imqmtatem ) In Hebr. eft: 4z. 11. Cogrztatzonts bomimum ) hon lier f;»sm $: dua, & mcolcrdndd verba modo videt opera externa, fed etiam ts effundent. - pectoris internas cogitationes intro« l ^ PSALMUS XCII 24t Onem 12. Beatus homo, quem:.tu erudieris ; Domlne & de lege tua docuer eum. tOfes 13, Ut mittiges ei a diebus malis: donec fodiatur peccatori 4 Y fovea M mnes, - 14.. Quia non repe;ïet Dommus pmbem fuam, & hzeredita- tem fuam non derelinquet. edi $. Quoadafque juftitia. convert&tur in ]udlcmm " & qu—þ juxta illam, omnés , qui re&to funt corde. QCCi- 16.. QJIS confurget mihi adverfus malignantes? aut quis ftabi: mecum adverfus operante$ iniqui;atem. Dét 17. Nifi quia Dominus ad;uwt me : paulommus habïtafïet in inferno anima mea. (ipite 18. Si dicebam : Motus eft pes meus : m'ferlcordla tua, , 0CU- Dcmme , adjuvabat me. 19. Secun- m Qunem fpmt, ebque vanas, & inanes co- 2a4n 172- 1llam diem , .in qm juftitia divina , yvand gnofcit. *. MirzfKce T/Jm'es ; que nunc Vldetm effe quafi in ha- terrogatus , an faila homium Deos fat- bitu,-vel in potentia, dum non pu- Bo —— lereuz ?- Nec cogitata , inqugt. Nal. l nit nnplos, nec remuneratur juftos, 2, Ccap. 2. prodibit in a&um judicii , & que Attenua erat juftitia habitualis , Get juftitia 12. Quems tu erudieris. ) Docueris, actualis. ut fe a vanitate abducat, & ad bo- pulum , naimü mentem redeat. Et qui juxta :llam ) Qu 4dlmrent d pea i, ut eft in Grzco: X 0i EXO'&LEDOJ De lese 154 , 6c. ) In lege tua in- uü Dc 1$ ftttuerlb. cvr4c, fenfus eft, donec adheferint illi, fcilicet ju&mæ omnes pii , & rare I6 13. U: miiges && 4 diebus malzxs. ) recto corde , illos Dommus non Ut tranquillitatem . illi pares a tem- def»l et. E [e] ribus hilce malis, & calamitofis. af die 16. Mibi.) In meum commodum, À qUO h unc enxm ex diviuze doctring. co- & auxilium. h:eron. vertit Fab;t audiants gmtxone £ructum ferunt pii; ut mi- tius ferant adverfa. pro ae. Ma!zgmmte:) Malos, iniquos. Gre- Fovea. ) eruichrum quo con- ) Qu ex hac. vita ce moyqpevou.£ySc, qui. male agunt, & aligus datur , donec IHPIUS malis ftudiis dele&tantur. nil, YO* fublatus fit. 14. Qma 207 repellez.) Nequc enim Aut quis ffabit ? ). Repetmo fupe- Jj noti rioris fententie. repellet. 1$. 7u/htu comvertatur in judicingm.) 7. N7f quia, 6c.) Nifi D ominus ; Qu Quando'juftitia vigebit, & reduce- juviffet me. tur in opus. Juftitiam enim con- Habitaffez im inferno.) Infepulchro, 10f af' verti in judicium eft illam non hz- Vel fenfus eft, parum abtulffcm a edentls rcre.in lingua , fed operibus exhi- morte «xterna. beri. Alii de cxncmo judicio inter- 18. $; dicebamr, mottus efl pes nets.) Non pretantur, ut fit fenfus : Ufque ad $i mihi videbar ahquando Vacdlare, Bibl. eum Com, Menocb. T. IV. H d etiam $ j0150* Lj 242 LIBRIPSA M O«4VUM i9. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde (. ( meo., confolationes tuze latificaverunt animam meam. inanu 20, Numquid adhaeret tibi fedes imqmtatis ; qul hngls la- Dom . borem in preecepto ? 21. Captabunt in animam juíli , & fanguinem mnocentem 10 condemnabunt. - Ícue 8' 6 22. Et fa&tus eft mihi Dommus in refugium, & Deus meus in adjutorium fpe1 mes. vellt: 25. Et reddet illis iniquitatem 1pforum, & in malitia eorum 9'4 dlfperdet eos, difperdet illos Dominus Deus noftler. Ubl Tünt ( Laus Cantici ipfi David. XCIV. 10 pi» nite, exultemus Domino: jubilemus Deo faiutar Semp noftro. IT 2. Preeoccupemus facxem ejus in confeffione, & in pfalmls S xit jubilemus ei. 5. Quoniam Deus magnus Dominus, & rex magnus fuper - omnes deos. ' f pl« c 4. Quia in manu ejus funt omnes fines terrae, & altitudines montïum ipfius funt. $. Quo- lolop Sl dicebain: tibi inter orandum, re- edaiquitarom Zpforum.). ld quod n rum mearum ftatus vacillat. illoxum iniquitas meretur. dixir 19. Secundum multitudinem , 6c.) lp malitia.) Propter malitiam. Proportione. Si multis dolmlbus - Differder. ) Succidet. j Idem . eft, uod dm, u1geba1, ma;m etiam confolationis Aus Camntics. ) Mat modues indul gebatur, Pfalmus Cantici, de quo dt d m 20. Numquid adheret , . ? ) Fieri eü: ad tit. Pfal. 29. 7 non potef , ut fedeas in fede ini- 0v . Exultezus Domtino. ) Cum exul- quitatis ,. aut injufte jumc.es , aut ini- atlon" laudemus Dominum. xpf Ih qultatem plobes, qul vis pxæcepra jobilemus Deo.) Voce pfallentes, & Pllu tua, etiam cum magna ob Q:&t dlt- ejus laudes celebrantes. Qu& ficultas, fervari, ex quo patet, te * Salntarz nofévo. ) Qui CR' noftra odiffe pecc ta. fdlus, Ub, et Fingis laborem im precepto. ) — Quai ! Praoccupenus fawcm ejus ) Prms $ d formas, facis , conüttms laborem in fOllco Cconveniamus adeum celebran- lm j plæcepto, CHJUS nos etiam cum la- bj düm, & fiftamus nos ante eur. lücred bore tenaces effe jubes. I Confeffione.) Vtilli com(iteamura Yeru 2I. Cabrabunt im animam ]tfþ*'t ) ut illum laudemus, Tot Capere ftudebunt juftum.. Metapho- In. Pfe^mis jubilemus ej. ) Pfahma ju- 't diü za eft fumpta a venatoribus : it: 1qne bilemus in honorem ejus. Chteg iu Greco ePc Qupsuo'sca wemabtmtur. 3 Super emmes Deos ) Super func - 1727206'6'?1 Tem cogdesmua- S4ngzpznem omne , quod habetur , àut colitur neC p bunt-)) Pronuntiabunt contra innocen- ut Dc us. dïntüa iem , ö( fanguinem illius fundent. * 4. Qmnes fénes terra-) DSBS enim 106 gnpgn BR PSALMUS XCIV. 2413 Cotqe $. Quoniam ipfius eft mare, & ipfe. fecitillud, & ficcam | manus ejus formaverunt. igis ] 6. Venite, adoremus , & procxdamus : & ploremus ante Dominum, qui fecit nos. entem 7 Quia ipfe eft Dominus Deus nofter, & nos populus pa- fcuse ejus, & oves manus ejus. fneus 8. * Hodie fi vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda *Heb. Veftra 3. 7- corum 9. Sicut 1n11r1rat10ne fecundum dlem tentationisin deferto 4. T* ubi tentaverunt me patres veftri, probaverunt me, & v1de- runt opera mea. * Quadraginta annis offenfus fui generationi illi, & dixi: Num. fautani Semper hi errant corde, 14.34* 11. Et ifti non cognoverunt vias meas, *ut j juravi in 1ra mea: -Hebr Si introibunt in requiem meam.. 4 pfalmis Hh25. Canti- ; füpet fua i* menfïtate ublque eft, & com- mea mirabilia , quz feceram co- plet omnia. Notum hoc etiam Phi- ratm €CIS. dines lofophis. 10. æaalmgmta anmnis qfä;zfm fus Quo- --- Üfun mzmque zre ft??' 0U0Zes$ generationi illi.) Ideoque in terram Terr.uque, trathusque maris, celumaue promiffam mnon introduxi toto illo If qaod prafnndum. tempore, fed . yariis malis, & cla- dixit Virg. 4. Georg. dibus afllixi ,. donec omnes extin- am Ar;- $- Siccaz. ) lerram $upaàv. guerentur, Jofue, & Caleb excepto. dam , aiquando vertit Jnterpres. Sic in Pfalteuo Romano habemus, P»o- | ol Matth. 22.15. Cirezitis mare G aridam. wtmus fur generationi buic , llhus fci» j dictom äl: licet preces audiendo , per defertum 7. Popu us pa[cua ejus.) Girex ejus. Qves manus ejus. ) Quas per fe deducendo , & cum pec.cabdnc flà- m CXUI ipfim manu fua regit , & ducit ad gellis cedendo. Variz inter preta- Pdiutl a. uoms anfam prebuit vox Grzca [entes,fi 8- Hodic f' vocem ejus andieritis, ) wpoo«ySica nam wpocoyS(gey , & Quandocggnque . vocem ejus. audieri- offendi, & propinquare figmfïcat [ aoftra tis, etiamfi hodie audiatis. Sempér hi erraut cordéi) i icet mul- 9. Szcm£ im irritaltome, €5c, ) Sicut tís affe&i beneficiis, & frequenter ) friu olim fecerunt patres lnofhl, qui fua admoniti , femper tamen perfiftung jebran incredulitate ad iracundiam provo- in errore cordis fui. t caveruzt in deferto. lI: Nem cognoverunt vias meas. ) (team JTegtawerustue patres "uefrt ) X unc Legem meam, & precepta mea ag- ex diffidentia periculum facere vo- mittere noluerunt. j]nus 9 lentes potenti& , & veritatis mex ; th]z;nt"w.) Pfalterium Romanum nunc meis Verbns obmurmurant»s, habet , g«£us. juravi , juramentum habemus Num. di- Qupef nec promi(fis meis fidem accommo- 153 25. Vivo ego, ; colitf dantes. Vide fupra Pfal. 77. num.i$. eit Dominus ,. fécut Zamt; eflis and:ente Probaverunt me, 6c. ) Cum tamen g , fíc . factam "vobiá , z2 folitudine bae gus Bmm experti effent, ( vidiffent opera jacelunt cadavera veféra. - & 244 JESIBORT ? S'A..L MORUM Canticum ipfi David, NURU hi D Quando domus zdificabatur fiam . [ | P?fï- captivitatem.- C^. hf Paral. 75.) XCW. I,f4 *Antate. Domino can minw ;ig:uni novum : (j:a'ntäte Dominoe 9 omnis terra. X genti 2. Cantate Domino, & b enedicite nomini eju-s - 'aanlngiafc Io . de die in diem falutare ejus. P tr: 3. Annuntiate inter gentes gl I oriam ejus, in omnibus po?q- lis mirabilia ejus: & pl 'e 4. Quoniam magnus Dominus 3X klaudabiiis nimis ; terri- font. * * bilis. eft fuper omnes: deos. n ^. $. Quoniam omnes dii genti : um dæmdnia: Dominus au- qu'xa l tem ccoelos fecit. « D 6. Confeffio, & pulchritudo in cbnfp'ä&u'ejus : fan&timo- titate nia, & magnificentiav 1n fanétificatione ejus. guecmren * Af?'ertï :In—ira me4a.) lratus. 4- Ter ribili. 7. P rendus. ) Tiqxþnänduä » aC ve- tabyl, Si etroilunt im 7eqz£iem mmm.) Si ingredientur in terram 'promitfàm, Til in qua fedes quietas illis pollicitus Super omnes. Deos. ) Qui colu*ngur, à hd ut Dii , licet. non fint. ad ao . fum, non exiftimer verax; 6^ C5 z U fe J fKo, & pulchritude £m com- Tif llande. domtá ædi/ï'äaäatz:r, &.) Lï- fpelin ejus. ): Id eft, laus, feu. wmiate- pecci o cet Dayid hunc Pfalmum com- rialaudis, & pulchritudo, five de- ofuerit occafione reduüctionis arcz cor, & gloria eít in- circuitu Dei, mo fyz. D am omini , & Efdras eundem cantari quia confeffionem , & laudein , & Tim juflerit * in resdificatione templi pulchritudiném - induit ,^ac propteréa farina (unde infcriptionis hujus nata eít undique confpicit * laudem , & C pul- fion ( occafio) tamen pr&cipue Propheta chritadinem fuam, & undique con- dlCit Chrifti adventum , & regnum ejus fpicitur decorus, & laudabilis, quo- hg prxdicare voluit, quod ex eo colligi modo fol, ifi fenfum videndi habe- gl' €02t poteft, quod toto Pf:lmo nufquam ret, undique confpiceret radios lucis I aj æäifïcationis*cmpli mentio fiat, ut fuz, ficut undique confpicitur mi- cans, & lucidus. Cum hoc verí(i- titio p motavit D. Auguftinus , & alii. 1 « Canficum novum. ) CQuia no- culo convenit, quod Pf. 105. num. z. vum beneficium nobis contulit Do- habemus,;: Confeffionem , $ decorem 'Cät,.c dninus. induifio., aminus dumine ffcut "weffi. llj mento. eole « Omnis terra)) Omnes terrz incole. Dl'lx 2. 4nnuuntiasie.) Narrate, celebrate, Sapünmemia. ) San(Gitas, notum facite falutare ejus. ritas. & pu- at entib m De die iz diäm.) Guotidie ,. üngu- Ma gnzj/zf;'erzzl*id. ) IVIajeR-fïs T UE & Gu l lis diebus. eloria. Salutare ejus.) Salutem, quam ipfius Im fantlifeatione ejus.) Confpicitur wth It fio i beneficio per Chriftum Dominum in fanftuario, five templo fanéto, P &onfecuti ft»mmsa ' /quod ia celis ipfe Deus habet. di*.ï n r ln PSALMUS XCV. 24n 7; Afferte Dcmino.pätriæ gentium, afferte Domino gloa fiam , & honorem, afferte Domino glorian nomini ejus. ]i (1. .8. Tollite hoftias, & introite in atria ejus : adorate i Dom minum in atrio fantto ejus. Jomine ivgrfa terra : dicite in 9. Commowesatur a facie'ejus un 1 gentibus,:quia Dominus regnavit. üntiate » Io. Etenim correxit orbem terra , qui non commovebi- " tur : judicabit populos in sequitate. IrI. Lotentur coeli; & exultet terra, commov eatur m afe., j pbgu- & ple . fetri- funt. nitudo ejus gau.d.eïþunt þatnpi, .& omnia, que in eis À : 12. Tunc exultabunt omnia ligna fy! varum a facie Domini, U5 ai- « quia venit: quoniam venit judicare terram. 13. Judicabit orbem terrze in eequitate, & Ximo- ritate fua.- Populos in Ve" - Hh'4 Pfalmïls at Afferte 7. Palrin. ) Eft vox Gl'æca nomi- in He!)ræ5 non haberentur ; LXX. , CY nativi.cafus zarpix), id. eft, tribus, tamen fpiritu 'propbctïco illa. addi- derunt multo ante Chrifti adventum, familie, cognationes. :olunltur, 9. Tollze boffias.) Afferte hoftias & ita antiqui Patres legerunt, Jufti- ad facrificia fpirituales hoftie funt nus, Tertullianus, & alii. facrificium. cordis contriti, confeffto IOe Correxit orbem fevrzt. ) Qu a CUl ij mate- peccatorum , oratio, jejunia, elee. prius erat depravatus damnatis mo- mofyne, & fimilia. In Hebreo eft ribus, & prefertim idololatria. üve de- gudicabit populos 2m. æquitdz*e.), Non itti DCi) m omincha, que vox fignificat ho- lein , & ftiam. incruentam , àc przfertim ex folum orbem correxit , fed etiim farina confectam , quod ,myfterio cum jufte fanctis fuis legibus mo- n optera deratur. , p j l non caret, & S8. Euchariftiam. ip- dicat. Arf. Laefehfgr ;:ælz', (c.. ) Excitst que Coti* Ia atvia ejtis-) Yntroite Eccclefiam,ag- ad letitiam omnes res creat:s pro- 'lh',*, qlli)' J habee gregate vos Ecclefiz. pter adventum Domini , tum pri- I atrio [anüo ejus.) Midetur repe- imum, tum fecundum. | Primus enim ios Jucis itur m titio prioris hemiftichii. omnia confecravit, fecxindusrömniæ- oC th' Q. Commoveatur.) limtat, expave- gïdrifïcabit. fcat, eum vereatur offendere. Commovtatur mare. ) Exultet, ge- P num. ^ ftiat mare. ! dgortim liz;verfa serra.) Omnes terrm in- s "E colz. P/ezitudo ejus.-) Pifces, &-ceterà Dicite im. geutibus.) Pradicate, & mari comprehenfa , ut infulze, &c. I2 H & pi gentibus notum facite. Tunt. ) S—cilicet gratie tem- Q»iz Dominus regnavit.) Perfidem, pore & cultum. * Domisus regnavit aliguo, 15 .. facie Domini.) Propter adve- nientis Domini przfentiam. kï«s; & ut*fujit olim in EXX.-virorum ver- fione, quz verba ex Greco textu Ju- Judicare-) R.egnare , regexe terram, afpicitil dri in crucis Chrifti odium fuftu- & illam moderari. - ) f.m&O ) lerunt, vel fcioli aliqui , €0» quod Ig «equitate.) ln Juü;i'sia; pet 245 LIBRI PSAWLMOVRUM . y? Pfalmus David, T0] n € Quando terr a ejus reftituta eft ei. XCVL - popul 1. T YOminus regnavit, exultet terra: lzetentur infulae multee, & 2. Nubes & caligo in circuitu. ejus L jufüia , & ju- Ts lotia dicium correctio fedis ejus. L 8* 3. lgnis ante ipfum precedet, & inflammabit in ci 1*ch1'&1 inimicos ejus, ef. 5 K fte 4. llluxerunt ful 4gura .ejus ofbi terrae :ki*yidit , & commota 9. ( eft te;*rao £ Monties imis : IO o veritate fita. )W Per veram. fuam dinem, five directionem , ut fenfus fit : re&titudo; five directio fedis Dei minus legem , & do&rinam. Vel idem; ac in fide fua, id eft, juxta fideles pro- confiftit in juftitia , & judicio ;. re- bit eo miíliones fuas. Giffima enim eft judiciaria poteftas um Dei, que per fedem figuificatur , | 0777 .w Uc /'Daw,'zi. ) Græce-'r(; Aabiäï, :'1»/? quia Deus femper jufte judicat, nec . Hl David, vel Davidi,Idem plane eft poteft injufte J udicare, cum fit ipfa t hab ; & cum ordinaria infcriptione,P/az/pmusDa- fapiencia, &—ju&itia. qut. ce "vid, ubi femper eft : a^uic 76 Aavid. gä;,qnda LSrTAa Efc') Indicat infcri- 3. lenmis amte ip[um; pracedet , 5:.) nonp Quandocunque voluerit Deus impios tetra, ptio Pfalm. effe de reítitutione to- plectere, ignem a fede fua emittet ; 16 n0 tius terrz , qux perfe(te continget in extremo judicio , quando oinnia id eft, virtutem fuam efficaciflimant, ad ni & velociflfimam , que omni ex par- de Cl fubjicientur Meflie pedibus 1. Co- te incendet , & abfumet eos. De xinth. I15. 23- Tapa i Dominus regnavit. ) Deus , vel hoc igne dicitur Dan. 7. 10.. F/zvius Vertuy 1gneus , rapidusque a facie ejus - egre- [m q ' * Chriftus toto orbe regnavit, in quo diebatur : f de Chrifto. interprete- prius regnabat diabolus. 4j Terra Je[uis. ) "Y otus orbis mur; fignificabitur ignis ille, qui tnino premittetur ante judictum extremum, Dom letetur, & exultet diaboli tyranni- & omnia abfumet, de quo D. Petius Ofï'f ; de liberatus, e ep-2. cap. ultimo n. 7. P Nubes , E& cAlzgo ip circuits, ejus. ) . . (5 Quafi dicat : De l I 1s nofter invifibilis 4- Mlaxesunt fUlgura, €6c. ) Deus Ql & eft; fi de Chrifto accipiamus, figni- enim non folum igne virtutis fug, . Pt ficatur his verbis adventus ejus ad fed etiam corporalibus fulgurationi- f x jüdicium ; veniet enim in nubibus bus, & fulminibus, cum vult , ho- lum mines terret. cecli, fplendore magno circumdatus, Si de extremo judicio ütdim st ipfe dixit in Ejangelio Matth. intelligamus , videtur fignificari ma- Imum 24. & 26. & ut D. Joannes feripfic dus, quo ante judicium ignis maxi- ,tOtem P Apoc. X mus. exiftet, ut devoret omnia;.id eJUS a Ju«dicium corretlia fz'afü) Vox cor- enim fiet per frequentia fulgura, & li etu " retio, qu& in Hebrzgo eft, $355 fulmina. ltaque Sapientiz cap. $. Cedent 22. habemus mecog werti etiam . potuidlet /vma- dbunt diretle emi/fones bunt, mentumr, ut vertit 9. Hieronymus, f?»;läjurum; 21 zAsgUam 4 bene cH;vato G:'üz vel retii;mdo, wel praparario. ]taqne— arcu nubtum exterminabuntur P & ad -j Bo sorredio fignificat . hoc loco re&icu-u certum loeum infriieur. AC & PSALMUS XCVL e m 47 - * Monteäs ficut cera Huxeruht.afacie Domi)ni a facie Do- " mini omnis terra. 6. Annuntiaverunt coe li juftiti'amy ejus, & viderunt omnes ttultze, populi gloriam ejus. & j * Confundantur om nes *,'. qui adorant fculptilia, & qui Exod. T. 20. 4« gloriantur in fimulacris fuis. Levit. ATC i 9. * Adorste eum omnes Angeli ejus : audivit, & lætata 26* L. eft Sion. eut. mtota Et exultaverunt filiae Judae, propter ]üdicia tua, Domine. . 4 9. Quoniam tu Dominus altiffimus fuper omnem terram: Filch. Montes nimis exaltatüs es fuper omnes deos. 1:; lbo p csu r t lenfus 10. * Qui diligitis Dominum , odije malum : cuftodit Do- Amos I$e [edis Dei minus animas San&torum fuorum de manu peccatoris libera- s. Omd lo ; fe« bit eos. it. Lux'^* poteftus ficatut , g. Cenfundantur , &c.) Pudeat ido- (cat, YeC Commom eff ferra.) ;filnuerunt ter- re& habitatores. lolatras Deorum fuorum, quos im- i ipla S. Montes ffcut cera þ'/txerant.) Si- becila , & penitus inania numina cut cera mollis vim ignis fuftinere effe conftat. Ex hdc loco e, É) non potcít, fed ftatim folvitur; fic g. 4ddorate eum s Ée. ) s rmpios terra, & montes licet folidi refifte- Apoftolus ad Hebr. 16. probat Chri- * re non poffunt, fi eos velit Deus ftum effe Angelis majorem. emittet; dudivit, €$ latata efl Siom. ) Au-l iflimamt, ad nihilum redigere. Poffunt hzc v Bx pu- de Chrifto intelligi, & de igne con- divit populus Dei Deum regnare , idola nihil effe, ipfos etiam Ange- g De fiagrationis : Elementa enim calore fol- los ei fubje&tos effe, & letatus eit, Fl wentur , erra autem , Ó5 qua m ipfa I - tT funt opera, exurentur. 2. Petri 3. 10. quod tantum Regem habeat : ]eta- A facie Domins. ) Pra(ente Do- tür etiim- populus fidelis Chrifti Ju- eprete ante Dominum , adventu dicis adventu , quid illum ut fibi fa- l, qm mino , z emudy Domini. lutarem . expecat, non terribilem, Ouwsnis terra. ) Scilicet. fluet. ut erit impiis. , Perus - $. dnnuniiaverunt celt , €5c7) Nam FKjlia Juda. ) ldem populus fide- Cel enarrant gloriam. Dei , Pfalisx1. lis, qui nomine Sionis ignificatur, Deus 2. Potucrunt enim homines ex con- defionatur etiam nomine filiarum Ju- da. Wel certe. filie Judz. funt Éc- is J fpe&u celi, Solis, Lung , & ftet- yationte larum motibus, & converfionibus clefis peculiares, que quafi propa- j, 00 ordinatiffimis colligere Deum juftif- gines qu&dam funt univerfalis Eic- fimum eíle rerum omnium modera- clefie , qu& nomine Sionis expri- ju(lici() mitur. n mo /torem , & gloriam , & majeftatem Rþe&ak, ; max.i- . ejus aliquo modo cognofcere. . Co- Propter. judicim fua. ) j5 -! li etiam fignis ; que judicium pr&- quibus juftos muneraris,' fceleftos x u £edent, Chrifti juftitiam. annuntia- punis. acap- h — bunt. g. dSuper ommem terram. ) Super 4 G'oriam ejs, ) Majeftatem , & omnes terre incolas. X uj Nimis.) Walde, vehementer. at potentiam. DEI T dicis. -, vel Chrifti Ju- 1io. Malwm.) Peccatum. - * a4gr LIBRI PSALMORUM y1. Lux orta eft jufto, & re£&tis corde lxtitia. .2. Leetamini juíti in Domin " 0. & confitez*hini memoriae : fan&tificationis. €jus. ld lu | 1. Pfalmus ipfi David. XCVIE.- nu | (E "Y Antate Domino canticum novum : quia mirabilia fecit. ] -Salvavit fibi dextera ejus, & brachium fan&tüm ejus, & pla 2. Notum fecit Dominus falutare fuum in cón LE fpe&g gen- tium revelavit juftitiam fuam. conipe tatis fuce d'o;- 3. Recordatus eft mifericordize fuse, & veri y] mui lírael. tate, : - : Vide- L.| änimm- Santloruss fuorum. ) ; ng-fït 9- te fe falvum fa:cxit: pröpïii; virtute , rum, &,ele&torum fuorum vitam & poteftate. Vel falvavit- folus Ür mundum . nullius advocato auxilio. corporalem , & fpiritualem cuftodit, h & 2 peccatorum , & fceleftorum ho- ilud ffb , fecundum Hebraicam phra- ÜT minum injuriis vindicat. Cuftodiet fum , idem G'gnifïc..tt ; quod , zpfz; etiam Chriíftus in. noviffimo animas puis, ac fi dixiffet Propheta: Dexzera rpfius San&orum, ut nihil eis nocere pof- if2 [al'vavir, five, ipfa falutem mun- m fint accufationes inimici, & eas de di operata eít, fic legimus in Can- j Cn mánu peccatoris, id eít, demonis tico, Canticor. cap. 1. nü. 7. 44 poj liberabit. velligia fregum fUorum , n Hebrzgo lis Hel '. ) Felicitatiïs- hia dií I1. Lax orta eff juffo eft: A5 n27, & Italice phrafi refpon- ferenitas. det ; dicimus . enim , vatti, vel, lt u Reüis corde. Y Juftis, üncefisque 2 "AF TEeRE. l; "W, mulià i Dei, virtutisque cultoribus. Brachium. [antluss ejus.) Eit repe- 12. Lezamihi juji $m Domimo.) Cu- titio precedentis hemiftichii. 6. Ti laminis jus beneficio juftitiam aflecuti eftis ; 2. Notum feci? Dopunus falutare fa- EH' [f & felicitatem xternam illius ? | pre- sm. ) Salutem, quám nobis pro- miuin expectatis. miferat , notam. fecit , quia illaim hu,ufm [ 7/701):*/*« Confrtemini. ) Laudate ', & cele- opere exhibuit , Salvatorem ipfum brate. Chiiftum . exhibendo. Tube Memcria [antlifcationis ejus.) Me- füfitidm þMm.) Chriftum Domi- " moriam ejus, qui fanctus eft ; mg- num, quo nos fan&ificat, & jufti- f imoriam ejus fanctam ,. memorate , cat. H Zwi;; celebrate fa&ta ejus admirabilia, qua 53 Er Vérifutio 4942 Fidifbutte COntine; funt monimenta fancitatis ejus. fuarum promi?lionum factarum Ifrae- litis $. Fl , ,quibus Dominus | Meffiam fue- POpæja :- «Ant;cum 20UHEPAL- ) Qui;; fcilicet rat pollicitus. novum. offertur caríninis ar- Onsxes. fermini ferrá, ) Nam xultene E gum entum. Apoítoli toto orbe terrarum Evan- gelium fua pradicatione "circumtu- Iebum Quia mirabilia fecir.) - Quia nuper * mc:.tem. admiratione digna. patravit. Y lerunt. Vegjt Salvwvit. fibi dextera . ejus. F. — .Nel Salutare bei/ sefifi, 4 Salutem fenfus eft, falvavit fe omnipotentia a Domino nobis per Chriftum paxe It ; d i:kte] fua., quia nimirum Chriftus à DAQES Eäü&-—o' lj ] E ^f P E PSALMUS XCVIL & XCVHL. - 49 .4. Viderunt omnes termini terrze , falutare Dei noftri. *Ifatse: OE yz-low s. Tubilate Deo omnis 'terra : cantate , & exultate, & fallite. Lucz. 6. Píallite Domino in cithara, in cithara, & voce pfalfni: 2 3-5* 5 , in tubis;duttilibus, & voce tubae cornesze. * C 1. Jubilate in conípectu regis Domini : | moveatur mai'e H CjUs, & plenitudo ejus, orbis terrarum , & qui habitant in eo. 9. Flumina plaudent manu , fimul montes exultabunt a tg gen conípe&t Domini, quoniam venit judicare terram. U? dO« . 9. Judicabit orbem terrarum in juítitia; & populos in sdequi- tate.» Ld Vide- n - L. P:falmuksrv ipfi D.aviä XCVDIL vitute, t folus Ominus regnavit, irafcantur populi, cïui fedet füper che- quxilio. rubim, moveatur terra. 2. Dominus in m pliti- )d ! IP"d, pulos. Sion magnus,—&: excelfus fupef omnes po- H A i;;f/:s 3. Conf—i: em tnure a Can- 4. Cantate , .. pfallie. ) Verba judicium , quo tempore juíti lgta- ; Al pf his Hebraice refpondentia fic Rab- buntur, & levabunt capita fua, ut Hebrao bini diftinguunt , ut illud fit ore, habemus in Evangéhio, appropin- 1 refpote hoc autem muficis inftrumentis. quante redemptione eoruni., Vide lz woce Pfabe:.) Sonitu pfalterii j, vd, Pfal. 95. at finenjn & ibi dicta. mufiéi inftrumenti. 6. Tubis dutt;iibus.) Mietallicis, ex ID Rafcamtur populi. ) Quantumvis E& nj [ laminis malleo ductis. in- Greco irafcantur, indignentur, & tu- dutart o eft : caNsvy£m £«rdig folent etiam multuentur populi Gentiles, aut Ju- obis pv hujufmodi opera QGreci. appellare dai velint , nolint. a"g'ouþ"»f:&cc'rq , hoc eft, malleo dutia. Uid m.dm Qui fedet fuper Cherubim. ) — Re- m iplun Tube cornea.). Buccinis ex cornu. enavit Dominus , qui fedet fuper Cherubim. Vide dicta Pfal. 79. ^. 2. Moeveatur mare.) qultet,rw-gc- ftiat. Moveatur terra.) ldem eft, quod, &pl* imrafcantur popsii ; nam efl ejusdem Pleni:udorejä.) Quzcunque mari continentur. fententiz ufitata repetitio. iditats " 9. Flumiua p'andent manu.) Profo- 2. Dominus in Síom magnus. ) Hic qm [[rae- jum fuf poposja poética. Flumina -gaudezmt : Dominus , in quem irafcuntur po- exultent, plaudant. puli, ille eft, quí magnus eft in Sion; 4 confheilu Domisi ) Propter con- qui precipue colitur in Sion. 5x- Nath fpe&tui pius dictum eft, Sion j E;va'iï- nientem. n, & vifum Dominmnjve- : : efle cypum Ecclefiz. ircumtn Venit judicare terram. ) Regnare, Excelfus [mper ommes papula).) Ne- regere terram , & illam moderari. Gjutm que. enim celfitudo potentie ejus Velintelligitur de Crifti adventu ad tantum Ífe extendit ad eum locum. dtur p:ti' Biil. eum. €om, Menoch. 1. IV.. li - i " PSALMORUM 2$0 1 Co&i*äteanmr nomini tuo magno : quoniam terribile, & fin : fantctum eft, & honor regis judicium diligit. L 4. 'Tu parafti d ftitiam in ] acob tu fecifti. iï*e&iones : judicium , & ju T Ub $. ExaltateDominum Deum noftrum, & adortate fcabellüm pedum ejus, quoniam fan&tum eft. ' 6. Moyfíes, & Aaron in facerdotibus eju s : & Samuel inter €0$, qui invocant nomen ejus. - & tor 7. Invocabant Dominum , & ipfe exaudiebat eos, in co- 4 I 11 of lumna nubis loquebatur ad eos. Cuftodiebant teftimoniaejus, & praeceptu m, quod dedit illis. r ] g. Domine Deus nofter, tu exaudiebas eos, Deus, tu pro- eetern iones eorum. nerat pitius fgi&i eis, & 1110ifcens in omnes adinvent ; 90 :E:)(a.ïä I. in quo colitur , aut ad xpoþulum fcabellum pedum ejus , cum ipfe Cheruübinorumn alis infideat. fuum , fed ad omnes omnino po- Vide pulos. i, Paralipomen. 28. z. & ibi dicta. Mh 3. Cowfiteantur nomini t4o. ) Lau- Humanitas Chrifti eft fcabellum pe- Venk dent nomen tuum publice , celebrent dum divinitatis, ut patres interpre- te populi omnes, nomen, & memo- tintur. L tlam tuam. 6 ques,zm?an, 6c.) Ponit exem- €orum, Terribile. ) eM enerandum, admi- pla triumv infiznium virorum , qui Quens randum. Dominum exaltaverunt , & adorave- tantui 4« Er boner Regit jodicium Waltei7.) Vox runt fcabellum pedum ejus, eumque Quibu ila, Hezer, in Hebrxo eft yy . £ez , invocantes auditi funr , & admira- [ um fignificat robur, au&oritatem, bilia patraverunt. 9. ; onorem , fanctitatem, fubftantiam; Iu. Sacerdetibus ejus. ) Moyfes enim Ador: & alia. Senfus ergo eft: Deus, & fuit fummus princeps politicus , & difía, Chriftus juftiffimus Rex elt, quia fumimus facerdos Hebrzorum : Aaron [ dignitas, fanctitas , vel auctoritas vero fuminus facerdos tantum ; Sa- itde regia id proprie requirit , ut HRex muel vero fummus princeps politicus diomus judicium diligat, hoc eft, amore tantum, ideoque reponit illum non in juftitie re&te judicet. talice dicere- nmaemero facerdotum, fed in numero IN( imus, Z omore del Principe ricbiede , invocantium * Dominum , qfuia t.!l n- hude cbe ami la giufiizza. tum erat Levita. Yu parafli direcliones. ) Often- 7 Im columua nubs loqwebatur ad Oi eos.). Moyfen fcilicet , & . Aaron. tolg dit, Deum talem effe Principem , qualem dixerat effe oportere, ut fci- Quando cum Moyfe ; Aaron, & Pro- h l; licet juffitiam amet. Senfus eft: Tu phetis locutus eft Deus; vcl populo fn dïl parafti leges reCtiffimas, & ad dixi- ^fuo, virisque fanctis apparuit, nu- (à La Vide gendos hominum mores aptiffimas. bém eorum oculis oppofuit. ilPlres ! Jufinam,065c.) Puniendo Exod. r3. 21. 22.ldem. fignificat , l2sb1 « benefafcta munerando. -peccar.g, " quod dicitur Job. c. 4o. 1. Refpon- $us E doraze fcæäæilzpm pedam -ejus. ) dens autem Dominus job de furbime. 3; $ Adorate in templo obverfi ad arcam, Teffigeniz ejus.) Legem ejus. Domin $. Hlefecens im emnes Mi(??(*ütiüïjü in qss eft propitiatorium, quod :eft PSALMUS XCVII & XCIX. & C. 2$1i ! e & 9. Exaltate Dominum Deum noftrum, & adorate in monte fantcto ejus, quoniam fan&tus Dominus Deus nofter. ]acoE 1. Pfalmus in Confeffione, XCIX, belun Ubilate Deo omnis terra: fervite Domino in lzetitia. : 3. Introite in confpettu ejus : in exultatione. . lin a 3« Scitote, quoniam Dominus ipfe e& .Deus; ipfe fecit;nos, &,non ipfi nos F In 4. Populus ejus, & oves pafcuse ejug: introite portas ejus in confeffione, atria ejus in hymnis, confitemini illi. " it s. s. Laudate nomen ejus: quoniam fuavis eft Dominus, in * i pro- eeternum m ? E ifericordia ejus, & ufqueiin generationem, & ge- TUm. nerationem veritas ejus. Exi I. Pfalmus ipfi David. C. m ipft Vide (ericoi*diam, & judicium cantabo tibi , Domine. i dida. MI 9. Pfalla - m» & intelligam in via —immacu'lata , quando lum pe- venies .—ad me. IICEFPL'C' Ii.2 Peram- it exetti eorum. ) Ét impunitum non relin- Er non ipfí mes. ) Grzce x« S'x m, q'.li quens, fi quid peccafient. Loqu'it ur $P , 6 "o 2o:, fübaudi, fecimus dorave- tantum de Moyfe , & Aaron , de nos ipfos.. ltaque vox,, ze;, eft ca- eumque quibus etiam folis dixerat: J cole- fus nominativi. admira- dmnma usubis !0712,664!:;7' ad eos. 4- Paþalm ejm. 30 vos, qui po- 9. -4derare im imonte fanilo ejus. ) pulus ejus eftis. ^5 enirl Adorate eum in $ion, & in Ec- Qves pafcna ejus. ) Grex ejus. cu$ , « elefia. Inzroire portas ejus.) Quoniam fantlus , 5: ) Ae xprö- & templi ejus. Janua—s domus; : Baron inde omni Ip conjfeffine.) Laudantes n; 9 honore' ; & reverentia laudetis eurm. : V?l ut voliticis dignus. . | porin 4iria €jus. ) Scil icC't introite; ad L IN confeffioene. ) | In quo agitur hymnos pumeto de conteflione , hoc eít , Dei nendos. in ejus laudem conci- * ig tfe lhude. Opanis terra. ) Confiemini H.) Laudate eum. eolz. —Omnes terre in- f« Seavis.) ln Hebr. eft, 331 z/o£, tf d bonus, benignus, beneficus. Aatote lp latitía. ) Quia hilarem culto- &Pre- rem diligit Deus, & quia cum bene- ln arernum mijerscordia ejus.). Quo- niam eít fempiternz mifericordis. yopulo ficia a Deo accipiatis, letos vos & - Veritas yt, RU* hilares effe decet. ejus. Sim.), E idelisag promifforum . Vide - 2« I confettu ejus.) In templum sificit s ejus. 3. Serete , l. Anmäa. ?Hb; Domine.) Mïfcrïeor« R:[OW &c. ) Perpendit, quod ! diam , & juftitiam tuam cee Y Dominus nofter , quem colimus, lebxabo. ]* ,'(þliflw' u ipfe folus eü verus Deus,- 2. lm:llign:? HOWia UXFIACHÍATA. ) LTIBRT P ALMORUM $92 Perambulabam in innocentia coráis mel in medio domus $1 ineae. diipet 3 Non proponebam ante ocglos meos remmguüam facien- « tes praevaricationes odivi. L 4. Non adhaefit mihi cor pravum, declmantem a me mali- num non cognofcebam. «. Detrahentem fecreto proximo fuo, hunc per fequebar. Superbo oculo, & infatiabili corde, cum hoc non edebam. 2D* 6. Oculi mei ad fid:les terrae, ut fedeant mecum : ambu— j lans in via immaculata, hic mihi miniftrabat. lot, ï 7. Non habitabit in medio domus meze , qui facit fuper- biam : Ing qui loquitür iniqua , hon direxit in confpectu ocu- & ( lmum meorum. Cremi i $. In Pt Intendam innocentiz , animum adji- Hunc profeqaeäzzr ) Hebr. ex/öm.z'e- XUS ] ciain ad i mnocentmm & integritatem. bam Pelfequcbar ufque ad interne- Buande wenies ad me. ) | Ut me cionem. .italice. diciinus , Z'edz2vo, illunines, & juves gratia , & auxi- 4 perfeguitzvo A morte. IV lio tuo Rn pt Supc;ba ocule. ) Superbum , emis fUL d PDerambulabam : innocemiia, cordis net in oculis fuperbia ,- faftus , & $61.) N itam ducebam, perambula- arropa ntia, $ l &m bam viain ejus vitz , confervans cor- ;zf;ztmä;lz corde.) Pecuniarum ava- dis innocentiam , & purltritem, rum , vel cupidum honorum, n Thudio gectam in a&xombue méeis intentio- Hebr. eft, lato. corde, qui làte,. & lib, 1 nem. ample multa.,. & magna .defiderio lerxti lm medio domus med. ) Ín mea fa- complectitur. ünddl ïmlia, cum domefticis meis; non fo- Non. edebam. Non admittebam ad 0 ex menfam, & familiaritstem meam., lum in publicis, fed in prwatis etiain Cantes & domefticis actionibus. 6 Ocul; l. ) bauæu.udnt & in- dito ; veüwdbant heten 3. Nom proponebasa ante oculós mmtos zem injufham. ) llam perficiendam Fideles rerra. ) Fidos, Pcmxles, vee l)ri n fufcipiens , aut defiderium illius con- laCQS Quzrebam in terra mihi fub- IICPM cipiens. je&os viros fideles. Cile p p - Facientes pr.z'vzzrzcdfzmc: ) Peccan- Uz- fédeant saecum. ) Ut habitent, ut Ia!erj äeS, prevaricantes divinam legem. fedes habeant domi mex. in Hel Amlnlasns in via gymmaculata.) Eum, 4. Nonm adbeftt mih: cor pravum. ) pl(]!,h] - Homini depravato , & perverfo, in- qui fe ab omni labe peccati abducit. vj serdixi domo, & h'mhauttte mea. Hic mibi minifrabat.) lMo 1n. rebus Ie'ïr Délédhicin: 2 mà malignum.) Ma- agendis adminiftro utebar, ts & lum fe'à mea amicitia fubtrahentem, & a meis moribus alienum. 2. lm medio domus mta. ) In domo 1ne2a. Nem cognofieham. ) .. Ego etiam ita ïOR ie gerebam , ac fi eum non co- 6341 fdc:f /itff/c*? biasm. ) Sectator fupewlæ. D. H1e;oaym vertit fa- Ti £gnofcerem , quia me libenter ab illo ciems doíue. bj &iffociabam. Ániqua. ) In Hebr. mmdacm. umf $- Proximo fuo.) Fama promml fu1 0 ag P's BÉIMUS'C CL- EL N dotyg ;8*. In matutino interficiebam omnes peccatores terree ; ut facien difperderem de civitate Domini omnes operantes igäquitgtem. x Oratio pauperis, o mili- r. Cum angeretur, & in coniþe&u Domini effun- deret precem fuam. CI. du 2. J YOmine, exaudi orationem meam : & clamor meus ad te debam, veniat, ambi- '4. Non avertas faciam tuam à me : in quacunqilä die tribu- lor, inclina ad me aurem tuam. . d fopet- In quacumque die invocavero te, ve liociter exaudi me. X OCU- .. 4. Quia defecerunt ficut fumus dies mej, & offa mea ficut cremium aruerunt, g In — .«. Percuffus - fum ut foenum , & aruit cor meum : quia ob- N exfunde- litus fum comedere panem meum. int&re I:3 6. A w*oce rüdidw ! Non dixerit.) Supple; viam fuam, . quidem ad hos omnes aecommodari LJ " m, emté non profperavit apud Jme', non S?äit poffunt 'verba Pfalmi f ed tamen mihi acceptus. Propheta generatim inftituere vo- !&us " '&- luiffe videtur omnes, qui in aflli- $. lm matutino. ) Summo mahe, & mature , maxima diligentia , & (tione conílituti ad orationem con- "t aYà« ftudio. fugiunt. 5 itm, n Egregie Ifidorus Pelufiota te, X lib. r. 321. ex hoc loco animi mo- 4 Suent cremium aruerunt. ) . Cre- derationem in poenis infligendis in- : rmiium efít res crematu facilis , & defiderio v " finuari docet, ut fcili ét, fi quis ze- apta ad ignem concipiendum pro- lo exardefcat ,-aut ira contra pec- pter ariditatem. ^Cremium quid sebam ad Cantes , ad puniendum procedat fe. neam., fit,, explicat Columella l. 12. c. 19-. dato animo , ita ut mane proximo Offa, membra, corpus meum aruit p & in' hefternam culpam. vindicet ; . idque ut cremium. Fortaiie offium meta- , jles , Ye poft nocturnam quietem , que ebul- phora, fundamenta , & quafi colu- lientes animi motus . confopire fa- mnas felicicatis fuag intcelligit. mh] [llb" cile potuérit. $- 'Perc//zþzs fu/n u fænum) Quem- - jtent, t I;eterfcieäam. Y BUAzsdebam , R t admodum & cramen folis ardore per- in Hebrxo; purgabam terram ab im- cuffum arefcit, ita ego arui. ) fiam, probis, & fceleratis, Civitate Domizi ) Ut in civitate, ddruit cor menum. ) Ego aru»ï pre (L/g)ducl'-f' & regno, in quo Deus colitur, pie- mocftitia humor radicalis corporis . mei exaruit. Metaphora . ariditatis n IEPUS tas, «& juftitia vigerent. corporis fpiritualem animz ficcitatem . Nomine videtur fignificare. n dome Ratio pauperis ,. E$c. ) "I.O pauperis, aliqui Chriftum Do- ObLtus fum comedere panem wæyzzm.) Pre.nimia calamitate , & anguítia Getator minum. intelligunt , alii populum in fum. Panis ani- ortt ]^ Babylone captivum, alii unum quem- cibum averfatus piam fanctorum,qui pro c a t ivo popu- ang [funt caleftes weritates ; b grav lo anxius erat, qualis fuit zini?l. Et tio, &c. - h - LIBRI PSAL'MORUM 354 6. A voce gemitus mei , adhaefit os meum carni meas, n 7. Similis fa&tus fum pellicano folitudinis : fa&tus fum ficu qum 2 - ny&ticorax in domicilio. LI L D lavi, & fattus fum ficut paffer folitarius in tecto. E Q tialet "v . Tota die exprobrabant mihi inim " H ici r(nei, & qui lauda- * bant me , - adverfum me jurabant. ejus, 1o. Qui a cinerem tamquam panem manducabam, & potum D I5 meum cum fletu mifcebam. ejustm 11. A facie iree , & indignationis tu&e , quia elevans alli- ( fifti me. * 1eg65 La 12. Dies r ! 6. 4 "voce gemitms mei. ) Pröpcer funt autem ä*uïpam tecta plana ,. non iB &glamores , & fufpiria. faftigiata , qualia fierí folebant in £orun Ad!mjït 0$ meum: carut meæ.) Ema- Pal«ítina,9que ;etiam foZ4rz« dice- ciatus fum, & oflibus cutis ad- bantur. Vide, dicta Jofue cap, e* P 19. hafit. num. 4. Creab 7. Pellicamo folitudinis.) In Hebr. eft 9. Tora die, £fc.)) Quafi dicat : ac- 200 cedit ad hzc mala, quod nullus fis vox nwp qeath , quam aliqui plli- Qelo. canum, alii onocrotalum , alit cu- confolator, qui dolorem leniat, fed €ulum vertunt. Pellicanus eft avis potius adfunt inimici , qui expro- sravactena. brationibus illum exafperent , con- JEgyptia habitans in Nili folitudi- 1 nibus , quz dicitur. filios a ferpente tumeliis, aut alta ratione laceran- occifos fanguine , quem roftro ex tes animum meumm. modu fuis elicit lateribus, vitg reflituere,; Er quillaudabant me , &5c. ) Qui lociter Sug quod Chrifto crucifixo egregie con- olim tempore profperitatis me lau- venit. fignificat Propheta, fe admo- dabant,.nunc ex adverfo contra me demdf dum amantem folitudinis fa(tum etfe confpirant, & conjurant. 1j & propter animi mcerorem. lo. Quie cimtrem ftauquam panes Sicut nylbricorax.) In Hebr. eft p5 mandacabam.) . Olim amici mel con- fum p co*, quam vocem alii bubonem, alii jurabant adverfum me, quia aftiittum mentir &nfor falconem, aliinoctuam, alii cuculum me cernebant, & imalis eo redactum, interptetantur. Vox Gra&ca »vxrixopa£ ut cinerem tanqum panem mandu- 14 corvumnodurnum fïgnifïcat; Similitudi- carem , id eít, cinerem, vel pulve- quafí ; rem cum pane manducarem, ut iis 'Opitus nes ab hifce avibus petitz amorem folitadinis ob triftitiam fignificant, accidit, qui hnmi, & in pulvcre ja- Deris D ut díctum e!t. cent pre merore, « luctu, quorum o Quj panis, & alii cibi pulvere, aut ci- Pus ni 1n domicilie) Midentur nomine do- micilii intelligende parietinz, & do- nere afperguntur, & inficiuntur. Clamir: micilia diruta, in quibus hujusmodi - Potum wmeum cum fletz mujeebam. ) Buis, ( Non intermittebam luctum mne bi- H aves degere folent, . ]EJ'. g« Fugilavi : À ) —No&em infomnem bendo- quidem. )1 tranfegi. 11. 4 ,färie iræ, &. ) Cal&micas— tng QI( Sicut paffer folitavims. ) Mox He- mihi vehementis irz tuzg immiífa M braica 3439 'zppor, quamlibet avi- continenter flere, & in pulvere jace- z z &i m culam fignificat. Sicut avicula foli- re fuadebat. dïum k £udinem captans. Elevans alliffhi ze.) Mag na vi fub— i, ( 4p £ele.) 1n Gr&co eft. &i at latum ad folum allififï;.i. Ledafr lüflt PSALMUS CL $2359 €$, .xa. Dies mei ücut umbra dechna» erunt & ego, ficut foe- m f num arui. (Lo. 13. Tu autenm, Domme7 in aeternum permanes:-& memo- rlale tuum in generationem, & generationem. d- 14. Tu exfürgens mlfezeoerls Sion:; quiatempus maferendi ejus, quia venit tempus. pOtun: 15 uoniam placuerunt fervis tuis lapides e;us* & terræ fs all ejus miferebuntur. 16. Et timebunt gentes nomen tuum, Dommej & omnes reges terrae gloriam tuam. . Dies I7. ld ,ion uia zedificavitDominus Sion:. & Vldebïtur in gloria fua. 18. Refpexit orationem humlhum & non fprevit precem ebant 11 eorum. 7H X9. Scribantur haec in generatione altera: & populus, qm. ( ipo creabitur, laudabit Dommum. at ; at- ullus fi 20. Qma profpexit de excelfo fan&o fuo : Dommus de coelo in terram afpexit. niat, fed l ewpro 21. Ut i , c01 12.. Dies met, &c. ) Dies mei ad Terra ejus miferebuntur. ) foere-« Jaceran modum inanis, & fugacis umbre ve- buntur terrg defolate, & deftru&tz. Qui lociter tranfierunt. 16. Thmebumt gentes nomem inuum. r Szeut fenum armi. ) Sicut herba Non carebit fructu Sionis inftaura. me la demeífa, aut folis ardore percüffa. tio; nam exterzx gentes t£, nomen ia me AMemerzafíe tfuum 13. n gmer;ztm- tuum, & porentiam inde difcent re- aem,60.) Quemadmodum tu in eter- vereri, & 1n pretio habere. y pintn num permanes, ita tui memoria, & Er omnes Keges , &$e, ) Voft zepetmm mél COT bus fms mmebun* mentio, & laus eft fempiterna, neque Reges cum genti "? yüüidtum xnforum decurfu minuitur. &c. jadum, 14- Tu exwrgens mifereberis St05.) 'T'u, ix Et idebitur im sgleria füs. ) manüle $ion gloriz fuz refhtue:ur Vi quafi a femno excitatus, quo nunc 1 pulit fopitus videris, imifericordia moye- eft etmm Chriftus in $ion , in &*: " ut Ms beris populi. tui fidelis. gloria, & miraculorum fplendore vere Je cum verfaretur inter. hommes. Vx- gorum Q:zm ïerzpw wzj&rendz cyu: ) 'Tem- pus enim jam poítulat, ut poft tot debitur etiam in frlona fua , cum at Q calamitates, mifericordia illius tan- ad judicandum venerit in judicio tüf extreimno. ebatth garis, & illi opem feras. 1$. Placuerunz fervi rus lapm'es E9-- Seribantur bec ia genæwztune $6 Die sjus, ) Rudera, fragmenta, & parie- Alrera.) INotentur hec myfteria pro tine Sionis fcrv:s tuis. Zoroba- generatione olim futura. J[umitas beli, Efdre, Nehemie placuerunt, Populus E quz creabitur. ) Qul fu- immill & illam m[humxe ftuduerunt Fa- turis temporibus fucceffive nafcétur. )re JZCG' &um id etiam fpiritualiter per Chri- Laudabit Domimum. ) Cum. vide- ftum, & Apoftolos , & alios , qui rit impleta , quz tanto ante pre- Y fub- Ecclefis xdific atlom operam dede- dl&a funt. yunt. . Quia profpexit; &c.) — Haec A * - - - ':56' "CUT B RA LPSALMORUM ID 41. Ut audiret gemitus compeditorum : utufolv;e—ret filios z fime interemptorum. . 22. Ut annunti 28 ent in Sion nomen Domini , & laudem ejus in. erufalem. auten ? 2j Domino.. 3. In conveniend.o populos in unum , & reges ut ferviant fecu 24. Refpondit ei in via virtutis fude : Paucitatem dierum I, nmieorum nuntia mihi. Fa -2s. Ne revoces me in dimidio dierum. me örum : in gene- rationem ; & generationem anni tui. fü -26. Initio tu Domine . manuum " ; terramfun;dafti : & opera. þuarum funt coeli. 21. Ipfi Tetrib 3 | eft ratio , propter quam popfulus*no- ejus;, id ,eft in flore ätatis fuæ,' [ vi-teftamenti laudabit. Dominum ; cum effet in via vitz fu&e robuftif- fimz, Domino dixit: Paxczzattzz, 6c. quia nimirum de coo benigno ocu- imilet lo profpexit in terras, ut fuis fide- t Paucitategmo dierug emeorum nuntia libus benefaceret.: mibi. ) lndica mihi, quamäiu vi- K&urus fim , ut fciam , an futurus $, qi - De. Excelfo fantlo fuo.) "Yabernacu- l u lo, fan&uario, colo. ? . fim fuperítes, quo tempore ifta per- & at 21. Compeditoram. ) Qui Vin&i te- ficies , tempore fcilicet inftaurati templi, vel redemptionis, & falutis. ATI nebantur a D«mone hujus mundi lent , principe. . Vel da mihi, ut intelligam , & ferio Vaf Ezios ; ntere?zptorum.) .In Hebr. eft, mihi perfuadeam, paucos fore dies vitz mee, ne forte diuturnioris vi- quoad Filios zmor£is : ille autc m phrafï Hebr. di- tum citur f/us zor:is, qui mortem meretur, tg fpe deceptus ad vitiorum. fcopu- Ibn los adharefcam. aut ad mortein deftinatus eft; Poftu- 2$* Ne revoces me 12 dümidio die- habem musetiam per filios interemptórum in- 2 U telligere filios vetcris Adami, &EÉve; rum meorum. ) Sed tempus indulge, ut videam falutare Domini. WXel ne 1044 qui primi ferpentisaftutia eccifi funt. me ex hac vita revoces in dimidio Cæ]is 9 ac. lt ennuntient, 6c.) Ut capti- tüm ve vilate foluti przdicent, & celebrent annorum meorum ,. cum fcilicet ad- nomen Domini, &c. huc juvenis fum , & integris viri- h*lbit üN 0a 23. lz comveniemdo populos 7 zmzm.) bus, ac propterea mihi perfuadet Ut annuntient Dei Iaudein, cum po- longe me abeífe a imeta, mortis ; nam quo f fi me tunc revoces, facile non ita, Appofi pulus, & Princeps, privati, & ma- tono - giftratus conveniunt in unum in Ec- ut oporteret, p ratum inyenies. clefiam ad laudes Deo dicendas. Ip generatiomemza , €$ - gemeratrwonem amicir anni ii.)) Quafi dicat : l'u Domine ACret o4. Refhondst ei m ia vertutis [ue.) : K Genebrardus putat fenfim eífe: Po- in eternum vivis: equum igitur fue- pulus Domino refpondit pro madu- rit, ut mihi ad imaginem tuam fa- &o , fpstium vite diuturnum eon- Y lo virtutis fuz, id eft, potentiz, & facultatis fv , fecundwm: fuas vires, cedas, ut ad migrationem ad vitam toto conatu, & ftudio. Vel funt mcliorem me, ut par eft, pr * i.l : & Pdhi- Bs verba prophete ; vel pii cujuslibet , re poíiim. aut pauperis ejus, cujus mentio eft c6. lao tu Domiue, &c. ) Pro- A?U bat ,-Deum folum efle &ternum e3x hij in ütulo. -Hic ergo in via viitutis [ PS ALMUS -CI&CIE IX [ Hhüx ' 97. Tpfi peribunt, tu autem permanes :' & omnes ficut ve- ftimentum veterafícent.- À a 2 eäus 28. Et ficut opertorium mut bis eos, & rriutabuntur:' tu -autem idem ipíe es, & anni tui.non deficient: erviat 29. Filii fervorum tuorum habitabünt : & femen eorim in E. faeculum 'dixfigetun - dierum r. [pfi David Pfalmu | gene- JTDEnedic, anima mea, Do'mino: & omnia » quæ intra me ID funt, nomini fan£to ejus. anuym 2. Benedic, anima-mga, Domino : & noli oblivifci omies retributiones ejus. ,. lpfi 3. Qui propitiarur omnibus ini quitatibus tuis : qui fanat tis fue, omnes infirmitates tuas.. robultl- 4. Qui redimit de interitu viam tuam : qui "»co»rgnat te 1in taltum, fr. miíericordia, & miferationibus. p nin ;. Qui iüis vi eo, quod iolus ipfe eft immutabi- eg. Habitabust,. y ln terra tua, | faturu lis. initio mundi terram creafli, & participes erunt tuz swternitatis , ia p & cetera. 3 & felicitatis. infburati 27. lpfi peribunt.) Etiamfi ipfi pex- Gemem eorumy, &e. ) 'Fiqlii fervo- X falutis irent , tu nihilominus permaneres. rum tuorum zterna profperitate gau- & ferio V« fenfus eft: Ipfi peribunt, non debunt. Eft repetitio precedentis fore (it$ quoad fubftantiam, fed quoad mo- hetnif'cichii, nioris Y tum ftellarum , influxàm caloris , n fcope (c. mutabuntur a &atui, quet Ekedic 4nima mea Damino.) Lau- habent. 'l'jl nunc -B dando, & gratias agendo. jilio dite Sicet veflimentum | "veterafcent. . ) Anigma mea. ) nimam fuam vo- ind ulg? ; Quoad accidentia mutabuntur, & a cat fe ipfüm , ut etiam per Nowez Vd s cclis quafi pallium , aut veftimen- f«zéum Domiz: ipfum: Dominum in- * dimidio tum vetus removebis eternum hunc telligit. habitun, quem nunc gerunt. ilicet *d Ornia , qua ia me funt.) Omnia yis vit Opg-rlg;),u;w. ) Hebr. !ndumentum, membra, omnes fenfus, &xf;iculta- yafuidét quo fe homines opetiunt. Colos tes animi, & corporis. 1j; m appofite veftimento, pallio, vel oper- ^ P w C Rerributiones ejus. ) Beneficia gon lts torio comparat, quia-aere videmur tam fpiritaalia, quam corpor4lia. jies amiciri , qui undique nos ambit. 3. Propitiatur ozmibus iniquifariäm.) WWWMW Lucret. 1. 6. Peccata remittit. : Domine - Nec refert , mtrum nos im loca de- - lpft mitates t44s.) Morbos, & xgri- "UEZLATHUS. tudines corporis, & aniimni. Velin- jurfie qum Y INobts zzdïf:rjk , 6 celi mmtesaons telligit pravas propenfiones, vitio- jn 60f avutium. fitates, tmbecilitates animi, & na- 1d vit?lm — - 28. Hez ipfe.) Immutabilis, & ster- tursz. ^ S Præ Päl'li' Aus. 4- Rm!im,::t in interitu.) WMendicat, á dnos fui.) [Eternitas. libe:ac ab interitu. ) pre B?bi. cum Com. Menzocb. T. IV. OKk jpum g * * LIBRI PS ALMORUM nïs ]4' 5. Qui rep]eL in bonis defiderium tuum : renovabnur ut fpenut aquilae ]uventþs tua. 6. Faciens mifericordias Dominus , & Jud cium ommbus [5 & no injuriam pauentlbus. Y 7. Notas fecit vias fuas Moyfi : filiis Ifrad voluntates fuas. eeteri Num. $. * Miferator, & mifericors Dominus : lcngammh ,€€ U I4-18. multum mifericors. .&31 [7i 9. Non in perpetuum irafcetur : neque in eeternum com- Ij D minabitur. j io. Non fecundum peccata noftra fe ecit nobis: neque fecun- 0mn ) . dum iniquitates noftras retribuit nobis. 20 1Ir. Quantum fecundum altitudinem ceeli a terra: r-ormbo- i, favit mifericordiam fuam fuper timentes fe. tium 12. Quoniam diftat Ortus ab Ocmdente, longe fecit a nobis iniquitates noftras. 13. Quomodo miferetur pate1 fihomm mifertus eft Do- sitin. ) minus timentibus fe : quomam ipfe coqnowt figmentum no- ürum., f eft m ! Coni D 14. Recor- Pro j Coronat te im mufericerdia. ) Qul & vindicans etiam: Italice. dl(.llnllb, In d 14 omni ex^parte mifericordia fua cir- fkr gw/zzzzm al zzenocezte. ^cumdat, munit, & cingit. 7. Vzas fuas. Lege.n füám , ; qua güem Mtfrd Honibus. ) i€en Da eficiis ex be- ejus voluntas explicabatur. fom: n nignitate , & mifericordia fua pro- 8. Mifericors.) In Hebr. eft : €nim 6&13 chanen , gratificator gratig, &fa- &. Repht im bonis deffderium tuum.) VOrIS Ltr"u OP tim f( Qui. te bonis ad yictum neceffariis La;zgdnlmu ) 'Fardus ad 1r1f(.en« cit, i Veteit abunde replet, & fatiat. Vel, qui dum, & puniendum improbos. e2, qux poftulas, aut Optas , libe« thmn gnifericors.) Omnibus, five ionoi rahtcr larmtnr ex Me pii fint, five impii. WEU;e, navaäzmr uf ;zqmlæ, juventus tua.) 9. Noam i perpetuum szäemr ) Sed Sanando infirmitates , & . &gritudi- nobis placabitur , quippe mifericors. À Anes tuas, Certum eft ex hoc loco, IC. Retri£uit. ) ï] xependit. tanturmn & aliis aquddæ aliquo modo juven- pene , quantum peccando meriti - Tre tuti reftitui, de quo varii varia. Il- umdus !U lud videtgr probabiliffimum , reno- il gecundum altitudinem celi , &$c.) "n f , . vationem hanc in pennarum muta- Quanta eft elevatio cali fuper ter- ]P"l Yi tione:.confiflere; nam poft certam ram, tanta eft ejus mlfcucm.dm er- it hm ga timentes fe. Diun pezmdum tempons aquilz veteres abjiciunt, & novis veftiuntur, quem Corroboravit. ) Confïrm'wlt, ftà.- QU1a fc renovationis modum fpeff'wm lfaias bijlivit. aD(I Cäp 40. 31. cum. ait : Affunens pen- 12. Quantum difat Ortus ab Occi- « fitta s ut aquila , &jc dente. ) ld.eft, lonfmïïme, & remo- Ate à 6 Faciens ( jtdicium , 6c.). In- txf"ime E Tàny . juriam patientes ab injuria eripiens, - Quomodo aneretur. pater flw- Cïþ ip ^" » PSALMUS C1I. 259 tUP vt 14. - Recordatus eft, quoniam pulvis fumus : homo , ficut i N foenum dies ejus, tamquam fios agri fic effiorebit. Tinibus 1$. Quoniam fpiritus pertranfibit in illo, & non . fubüüet' & non' cognofcet amplius locum. fuum. s fs 16. Mifericordia autem .Domini ab seterno- y& ufque in $4 ceternum füper timentes eum. 17. Et juftitia illius in filios filiorum, his. qm fervant te» . Comm. flamentum. ejus. 18. Et memores funt mandaïmum ipfius, ad facnenäum ea. fecun Ig9. Dominus in ccelo paravit fedem fuam: & regnum lþfius omnibus dominabitur. J 2o. Benedicite Domino omnes Angeh ejus , po*entes Vit- trob0- tute, facientes verbum 1lhus, ad audlendam vocem fermo- num €]Ua. "B) Kkz P Bcnca ft Do yum.) Varentum in filios magnus tum eft fenum, 66 cecidit fla:, qum Sp:a um no» eft amor, & indulgentia; nam ]uxta ritus Domini jujflzzvzt 272 €0. Comicum in Andria A&. €. Scen. 3. E£ no5 cog/zajcet 4mp!zus Jocum /itum ) Recor- Pro peccato 3]49no þd::lum /itppl/cu f4- Non redibit fpiritus , five. vita,ad dmmu:a t5 eff patrz. locum, unde dlfcefüt, nam de fene- 14 Cognovit fiementun da/fmm ) Era- &ute: non redimus ad juventutem. Vel fenum aridum factum locum m, qu gilem noflram natoram, novit, quales formati , fïchquc fimus; fuum amittet , extirpabitur. I$ Sreurt fenum.dies qus.) Ut 17. Mijericerdia autem Domini ab &Dn enim fonum fÍítatim floret , & fta- 4terao. ) Semper eadem eft, & fem- , lu tim folis vapore exficcatur, && are- per PIO pitia in omni vite p:ute, fcn:, ita hominis vita brevis, ftatim iis, qui timent Dominum. 1rafcel'f Ín f»ntcnrus vergit ad occafum. Jufstia dias-): Meritas , Hdes, 05« monoftichis, qua fere fumpte funt ac conítantia promifforum porrigee us f ex Menandro titulo. 216 »corr zz ju- tur ufque ad filios filiorum eorum , qeniucem. ) l'.(mnuS. qui Deum timent , & Mkgem ejus ) 5 "As TO c'üyoNoy & Sævac:g&a— fervant. fericots. & 08f. 18. d fac:enda ez, ) Ut €a exe- tantul Pror[us juventa flritus f (æzllmm. quantar qmottt 16 ópijiws pertran[rvs jm 1!!0, of 19. À cwlo pamfwt jädem fnaen. ) zfon fitfifer. ) 5piritus vitalis, feu Oftendit Propheta, pofíe Dominum J 6^) facere, C ipfa vita corporalis non permanebit ug promifit timentibus fe, per tel in homine, fed tranfiens in eo erit, qum fcx l icet Tummus eft Deus, & :da v & nunquam in eodem ftatu fubfiftet, in omnia, quz uiquam funt , latc do- quia feml,ex mutabitur 5 de infantia minatur. fh« ad pueritiam , de pueritia ad adole- 20. F;rrute.) Robore fortlt:uäme, Ícentiam , Cïc & tandem de fene- Facientes verbum :l!zæ.v.) Quld )ni. Gute ad imoitem. Vel fenfus cft, ä 06'/'[1 xllmb exequimini, « remo flante vento ferum arefcit liaias 4d audiehdam "vecems €£c. ) * er. C€ai 4 . idem fexe dicit.; Exv/icca- quenccs divina mandata ad huuc fi- Í z o r f m n 66 LïBRï PSALMORER U"VJ 21. Benedicite Domino omnes virtutes ejus : miniftri e)us, 20 qui facitis voluntatem ejus. sabitu 22. Benedicite Domino omnia opera ejus : ^in omni 1oce 6 | dominationis ejus, benedic, anima mea, Domino. fiobur lcl 1. Pfalmus ipfi David. CIII. dabur Enedic, anima mea, Domino: Domme Deus meus , rüa- $ b gnificatus es vehementer. fundáí 2. Confeffionem, & decorem induifti, ami&us lumine ficut d veihmento tnvel - $. Extendens coelum ficut pellem: qui tegis aquis fuperiora I0.- eJus. tium p . Qui ponis nubem afcenfum tuum : qui ambulas fuper pen- esmom nas ventorum. *THeb. fiunt I. 7* 4: * Qui facis angelos tuos, fpiritus: & mlmftros tuos, fiant 1 ignem nrentem. - dos * Qu1 i?hem ut- ille sem, ut obediant voci ejus, & fe modum, & ea facilitate, qua artl- fex tenmtorii cortinam convoiutam Qu cha äd.,les fervos probent, non propter fl privatam ahquam fuam utilitatem, expandlc flC ldlh vel nece(fitatem. 3. Qusi. tegis. aquá - fuperiora: e]m') &S 21.. Virtutes ejus. ) Exercwus, Sic Aqueo feu: cryftallino: cocle. - Alit Vdl fs appell at Angelos omnes. DlsJ de veris aquis mtelh"un qua fupra minill $o 2 Opera . ejus. ) Omnes res ab firmamentum fint. dee dicta Ge- Titüom €o creata. nef. 1. num. 6. Ponis nubem 4/2m/54m funm.) Vehx- Citaten lz omzi loco dammzzt:mæ ejus. ) quáf Ubicunque tandem fint inregno Do- culum tuum, qui nubibus uteris pro Curren mini, quod omnia complecitur. curru. Nubem | Dei , vehiculum efle fxpe habemus in 5cri lptul'd Vi- Yit t tüs, $ I Enedic.) Lauda , predica. Vi- de Exod, 16. 10. & 19. 9. ifa. 19. aü He de dicta Pfal. fuperiori num. z. 1. Jerem. 4 . 13.. fimilis loquendi mo« dus apud Paetas. Horatius lib. r. Irae Magnifcatus 6s "ebementer. ) Te hinos 1nagnum oftendi(li per creationem Ode 24. dentey mundl, &. per providentiam , qua —— Iþjä Dze/þzm- lgn: corn|co nubila dividems $8 ilum gubernas. Plerumque per purum Jonantes fua bl Confe/fionem , €$. decorem mduzþ'f;) mudi Lzaudis materiam firmiter, copxofe, Egrt equos, celerepeque cnvrura. NIJ 1 & autte poffedifti ; laude, & maje- Ambulas — faper penuas ventorum. ) d di flate indutus es; totus es iaudabihs, Looquitur de ventis poetice tanquamt Yl n & admirandus. de alatis animalibus. Quui veheris 6. 4 2. Lismuime. ) Gloria, majeftate ; penms ventorum currum tuuin tra- Deus enim inhabitat 1umen ináCe hentibus. Pennlþ itum ceilibile. 4- Qui facis ddngelos 27 fpirerus , Qitnef Extendens cemlum- ficut pelem. ) &c.) Qui delS., ut fp:umaleq crea- Iu Hebr. évewt cortmam , ad eum türe, qu& in cele tibi femper af- Yithj, Su?w * 4 PSALMUS Cl.. 261 — Wi eujus, $. Qui fundafti terram fuper ftabilitatem fuam : nott incli- s : , nabitur in feculum fzeculi. ni loce * €6. Abyffus ficut veftimentum, amiétus iejus LI fuper montes ftabunt aquse. o 7. Ab increpati one tua fugient i .Vocje'—xtonitrui' tui formi- &abunt. * $. Afcendunt montes, & defc endunt campi in locüfn, quem fundafüi eis. s 1e freut .: 9. 'Terminum pofu ifti, quem non tranfgrgdientur : neque Eonvertentur operire terram. periotz 1o. Qui emitiis fontes in conva llibus inter mä*diuxn mgne tium perïranfibunþ aquee. er pen- Kkg II. Pota- vecoesas $ (U05, fi&ünE " fiant Angeli £ui , id eft, . etiam montium cacumina aquis eran; fBant nuncii tui ad homines inftruen- operta. 3 dos$. Quique facis ininiftros tuos 7 Z in'crep .zt.ime'»ma fngzïent, P 2 .r,r ammodo increpitz ignem urentem, id eft, qui facis, uo juffu quod fe- n ut ille ecdem fpirituales creature , aque fugerunt , loca illa celfa de qi atl« que charitate femper ardent, flant mi- rentes, & fe ad cavitates, alveos, & conceptacula fua demittentes. wolutam fiiftrt tui, ad etficienda celerrime, & ef- ficaciffime, que jufferis. Ita S. Augaft. . A "voce tonitrus tui , 65c. ) Propter g fjltf-) & $. Gregor. homil. 54.in Evangelia. juffum tuum, quod erat quafi fonus celi tonitrut efficaciifimum , celeriter fu- o, Àli Vel fenfus eft, qui facid, ut Àn ug f miniftri tui habeant velocitátem f pi- gerunt , quafi timentes te. ii G rituum , id eft, ventorum, & etfica- Q« feendunt montes , te.. ) Defi- dentibus enim aquis-montes , val- citatem ignis urentis, atque ita fint Vir- ) Vdit- quafi quidam venti fpirituales in dif- les, & planities app grLICEUXICg teris pI0 currendo , & veluti quidarm ignes di- gil, Eclog. 6. * Íta 'Theodore- chiculumt vini in operando. Tusy derare folum, G dzfr!æa'qre u V* tus, & D. "Thomas in cap. 1. Epift. Nerea ponto lfa. 19 ad Hebr. Cz-z*;äe;æztæs ff ?grum p« datim [umet- endi mo« Igmem urentem.) ntelligit Sera- re farm;m jj Iib. 1 phinos; hec enim vox Hebraice ar- dentes , vel ignitos fignificat. In locum , quem f;;äddjfi ets.-) .Euns $. Super ffabilitatem . fnam. ) In locum tenentes , quem eis c Qnüi- 7) fua bafi, & fede, quod eft centrum v tuifti. mundi. * 9. Mes tmrz:g;*ediäntg;r. ) Scilicet ]t;)ldm 2 Non inclinalitur , 6c.) Nunquam aque. Di&um eft mari, sfgue Luc u aruit. ) inde dimovebitur, vel motu recto, veusdes , $ non procedes. amplius , . 68 vel in gyrum acta. bic confringes tummt;! ffuctas. tnos. Job. anqut 6. dbyffms ffcut "veflimentum , Bc. ) 38- It : j vehefis juti m Pelagus , mare. fcilicet. profundif- Neque conver ;eætm* aper;:-e 2er*ran?;) fimum terram quafi amicus cir- Neque rurfus terram operient aque. cumveftiebat, & omni ex parte ope- ío. l"crtr:mþ'äum* a. ï E fon- n v riebát. tibus manantes, & per valles ad de E , jes tt* cliviora decurren;esf nPCï M Sufcf mentes J?gl';mtþ V.zgmo ) lpfa - x m 62 LIBRI PSALMORUM L ir. Potabunt omnes beftice agri e e*(pt*&abunt onagm in 10 fiü fua. peita I2. Super ea Volucres coeli habïtahunt de medlo petrarum 10 dabunt VOCes. 20 — —— 13. Rigans montes de fuperioribus fuis : de fru&u operum omnt tuorum fatiabitur terta. 21 14. Producens foenum Jument155 & herbam ferv1tut1 ho- eíc minum. LLI 2 tl X 15. Ut educas panem deterra & Vmum laetificet cor hemmzm Ut exhilaret faciem im oleo, & panis cor hominis confirmet. 24 ^à 16. Saturabun:uürligna campi, & cedriLibani, qlldö plantavit: tfq fque 17. Ilhc patferes mdlncabvnt 240 18. Hero- fapier 1 II. Potabunt omnes beffia agri.) iíx Satiabitur terra.) Keplebitur terra. ZS. 14. Herbam fervituti bominum.) Her- lid; ( ilis aquis bibent pecora, juménta , & fera. bas hortenfes , oleza, &c. in cibum Expettabunt. omagri m £t fmz) D. hominum , vel in. medicinam , vel Culg Omzyer re] Áotet 3177 certe herbarüm | nomine intelli ïm n Hieron. veitit : loi. n fgnm. 5 AU.(T'IPC le(f*t, //z'czf;zc*at fmculos, germina , aut tunones $VC *4110 d in noítra unde vites poitea exiftunt; triticum- ena;rti im fitun- f,m«n idem T val rata dicitur, .xþe&wmzz 1 etiam hexbeiwns ; &. alia hujus- elefidy eit, quod fper: abunt. in eis fpera- modi. leime bunt afini filveftres, qmndo fitient: 154 Ut éducas panem de tevra.) Ut Càm À fic eodeià fenfa dicitur infra num. ex illis Herbis, cum ad iaat ikitatem. pervenerint, & maturum femen edi- dleam | 27. Qwante 4 f€ &thci'd.??f, ut des sls D.'?/f ejcam 1 tempore, iÀ cft fperant. Qna- derint , panem homiaibus fupuecmes. Dux grum pre CCt'*"'lo qu ïdl'll)txhl)üs Ccotr- Ef 'vmnm [&tyzcct cor bomzrsi. ) Ut educas vinum , quod ad ]titiam ex- & n memordvlt, qma is cum deferta lo- Cetera] ca fequatur, unde & noraen «ccepit, citat homines. & per folitudines c.net:, fiti maxi- Ur exbilaret fa ;ez in oleo. ) Oleum nidum Mos me ve€xatur. enim: faciem nitidiorem reddit , & modur 2. Swper em volueres eeli balita- eit accommodatum ad unguenta, qu ir magno .ufu erant a)ud /Qrien- tibug ; bus;.) Prope fo.tes, flavios, & ri- E»lltba mmh)u vos libenter vérfautar aves , arbo- xum Juxtd aquas crefcentium umbra- Pauis cor Donaizis cwg?rmet ) Ho- u €fta & robuftum fidCeus culis gaudentes. minem - corroboret ; -Deimedio petrarum.) Rupmm juxta reddat. Quem € 16. Sazmrabunstur lzgnpt cfmpt) Ar- At eja aquas, & torrentes fitarum , in qui- Prrop fj bus degunt, aut ctiam nidulantur. bores, qu& in campis nafcuntur, lar- ngbu/,t voces.) Canent; garrient. gis imbribus faturabuntur humore Cim jl neceflario- I9J 13* Rigans moxteg de juþcnar;äua f&5 ) Rigans montes aqub de nu- Er cedri Libami, quas p!dnt.a"u:t )* bibus dumihb. Et admodum procerze, cedri » qui- mö, n bus Deus Libanum montem circum- TWonfeg Dejnmu opertm tuarum.) I*ru&u, quem operaris , dans frugibus, ut v eftivit. 50[ t quioq naícantur ; & cxefc,ant,, 1;;'. Àlie pafferes mdg(ïmüuw ) Avi- LE R) AL M US CHI s :463 4gtl 1f 18. Herodii domus dux eft eorum : montes excelü cervis: petra refugium herinaciis. TU 19. Fecit lunam in tempora: fol cognowt occafum fuum. 20. Pofyiili tenebras, & fa£ta eft nox : in ipía pcrtranübunt Openu enines beftiae filvae. 21. Catuli leonum rugientes, ut raplant & quzerant a Deo uti- ho- eícam fibi. 22. Ortus eft fol, of & congregatl funt: & in. cublhbus fuis collocabuntur. Mirmet h 23.-Exibit homo ad opus fuum, & ad operationem fuam itavit ufque ad vefperum. 24. Quam magnificata funt opera tua , Domine! omnia ia Hero- m t fapientia fecifti : impleta eft terra poffefTione tua. 25. Hoc mare magnum, & fpatiofum manibus ; Àllic repti- ür tera im) H ila, quorum non eft mnumerus. à cibum 26.. Ani- am , ve ule in genere; nam ut diximus Pf. 20. Pofuiflz remebras , c. ) Cum fe intélligit icI n tenebre , & nox effundunt. Urt0n $ , 9- ybY zfper quamlibet aviculam fienificat. In- pf perthvf&unt omnes befiit fi /'/- triticum 19. Hcro;lzf x, n ïïeblæo , "1 TvDB v4.) E cubilibus fuis prodeunt, & hujus« filvas nocte oberrant. æäafd.z ; in Grzeco $£pedibc, quae vox Z2I. fignificat milvum chronvmo , fuli- sztn/: Leozeum. ) Et catuli jU cam Au'ïuihuo ciconiam Smdæ ar- leonum. fitatm deam Pllmo, Rugientes. ) Ruqlum: enim , dum ne edi« Nidus. Domus. ) predas agunt. ogeune: Dux eff eo;um.) Vel quod altior, 4 Deo. ) Quam Deus' obtulerit. NLz & amplior fit hujus avis nidus, quam - 22. Ef conorcgatz pm't) Sefe in fuæ :wn G- ceterarum ayium ; vel quod prima luftra recipiunt. nidum ftruat., 23. Exibit bomo ad . opus funuze, Y Oleum Moztes exæ(/,i Cervi. ) Quemad- Cum illuxerit ,- homines ad opus modum avicule werfantur in arbo- lüt , X prodeunt, contra ferg fuis fe cubi- fit qll& ribus, ita cervi in m(pntlum cacu- libus, abdunt. (yrien- minibus, 24. Mdgnzä'mt.ez) Nhfrmfïcav Petra refugium berinacei. ) Hen- Implem ef terr4 po] e/gone tua. ) Wo naceus, Hebraice * 5y*- /aphar, eftis, 'Tuis rebus, & operibus, tuis crea- Dbumlm quem Scriptura Levit. 11.'s. appel- CUHS tuis opibus , & bonis. lat. cbarogrylHluza. Italice appellarms, 25. Hoc mare, 6c.) Quafi dicat : j Ar Porco Abma. Vide quz notavi ad lo- ïNz ec minorem adinirationis I'Pdte-v Jfa ". cum illum. Levitici. * riam przebet mare ,. quam tellus. h umole 19. Fecsé lonam i fempora. ) . In Manibus. ) Sinibus, fic Italice Si- temporum diftindiones,*& divifio- dul nes; nam anni menfibus conítant ; nus appellamus, Bmccz a.'z mare. menfes autem luna.monfítrantur. » qul Reptilia.-) Natatilia, pifces, qui circom $o/ cógnowit occafzm ,me ) Scit fol vel ;edes omnino non habent, un- quo curf;m fuum debeat mtendere, de'a Grecis Zexoów di&i funt, vel bxevxfhmos habent. j &t ad Occidentem perveniat. *t us 264 | LIBRI PSALMORUM ^ 56. Animalia pufilla cum magnis illic: naves pertranfibuit. d ) 27. Draco ifte, quem formaíli ad illudendum ei: o quamd mnig a E M te expe&tant, ut des illis efcam in tempore. 48. Dante te illis) colligent : in Doi aper.iente/te magum tuam, omnia implebuntur bonitate. ( L à ; em, turba'bün'turqf auferes fpi- bened 20. Avertente autem te fac! ritum eorum, & deficient, & in pulverem fuum revertentur. . 3o. Emittes fpiritum tuuim , & creabuntur, & renovabis 4 ( faciem terrae. . 1 31. Sit gloria Dom ib m in fæculum : ]eetabitur Domi-nus in ? operibus fuis. & facit eam tremere : qui tangit ä 32. Qui refpicit terram, t i mpnïes'? & fumigant. 339 "w » ï 1 .- ECQ] Quorum nom efh numerus. ) Nam Banitgte.) Bonis a tua benignitate; Qus fe & providentia profectis. pifces copiofius crefcuat , & multi- plicantur, qum t&rreflres , aut ae- 29. dvertewte aniem te faciem. ) T DN ree animantes. Ubi curam, & confervationem il- lam tre kgnü. ) terram c aimalia pufflla cum m lorum fubdáséeris, & manum tuam f U ibtraxeris. Qusdam enim illic funt tante ima- & Si'xdiï. nitudinis, quante nullum Animal in. Turéabuntur. ) Laborabunt. angu- Ta;zgi! 2 qua ftia, & penuria languefcent, nec fa- terra re peritur, ut balena, 6 tendo , Geénef. cap. 1. 21. appellantur cere tis expediet ; quid agant , aut quo- & f'—.nï:äg modo fibi provideant. 3 € gran dia. "Aufeves fpurst 26. PertrZ nþ'äzmt.) Heb.*r. amöu'lk; vitalem. zfm "eorum, ) Spiritum $ l vig àuzt. Ambulant ,. .ultro xf:itroquwe [;/,., la commeant. Defeient. ) Mborientur COricaa Ia puluerem [uum revertentur.) S d- Draco ife. ) Loquitur de ba- d T jenis, & cetis grandioribus. Ut ventur in $. J ti funt. pulveren? » €x quo forma- Dd enim omne genus pifcium' repti- 6 Cred- 4 Is nomine comprehenldit ; fic que 30« E»zttes &irit;mï fUMm , hutlh [o in hoc genere funt im:i nania, & ma- buntur.) iCwmittes fpiritum vitalem ten e in animalia peér novam generatio- ]us gnitudinis eximie , dracones di- 1f* D. cuntutr. , nem, & fic renovabis faciem terrz, Pf(,wr Jn A. illudendum ei. ) Draconi , ut eam replendo omnis generis animan- n homines ei illudant, & infultent, & tibus. * Íd fieri videmus in. vere, E Vel C'mv quafi triumphent, cum illum cepe- cum tepidiores aurz [pirare inci- Atylis rint , aut .occidcrint. in Hebrzo piunt. 1j Creabumtuy. A&Tf eft, ad ludesdum im eo: id. cft, in ducentur. ) Formabuntur, pro« - nec at mari, huc; & illuc fe, ut libuerit, circumvolvendo, per mare fpatian- 31. S; gleria Demint im f[aculum.) Laudetur «Dominus Ueluj do, & fe oblectando. , & glorificetur dDur 27. 4 te. ) & tuaprovidentia. in eternum. . Lerabitur Deminus in operibus fris. ) Clplo Pf de tempore. ) Cum efuricrint , vel UP &r lr tempore congruo , & opportuno. Videus cUnlla , qua fecit, efje wq(dt A05 1 29. - Colligent. ) Cibum , paftutn , &eza. Genecl. 1. llj ler X Vta quem illi objeceri!:;' 32. AefHicii , Cfg ) Nutu fuü*il- Tl hi — -PSALMUS CII. & CIV. 26$ [! U 31. * Cantabo Domino in vita mea : 7 píallam De—ö meo, *Infr. quamdiu íüm: l4g.gs 34.. Jucundum fit ei elo &U: l* in Domino. quium meum : ego vero de.lïe&abor 35. Deficiant peccatores a terra, & iniqui ,Hi'tæ ut non fint: e$ iDi benedic , anima mea, Domino, vi 2 !O [2»] - Alleluja. (z. Par. 1. 5.) Palmus. CIV, 1. £. 'Onfitemini Domino, & invocate nomen ejus: annun- Dus ii tiate inter gentes opera ejus. t1n0" 2. Cantate ei, & pfallite ei : narrate omnia mirabilia ejus; . 3. Laudamini in nomine fantto e jus : ,-Iætetgr cor quaren- ' Ltl-x' tium Dominum. . i... .4. Queerite Dominura , & confirmámini : quæri'te faciem ejus fen?pe'r.v TA s. Memen- lam tremefaciens , vultu iracundo fe. Bene aütem convenit huic Pfal- terram concutit , & imotu labefactat, & f'ïïlz.üt. mo, & duobus fequentibus , .quia Alleluja .fignificat , Lasdare Deum ; -T-z;zgit ma;ites. Fulmina immit- hifce vero.Pfalmis narrantur bene- tendo , ex quo ignem concipiunt , ficia a Deo populo lfraelitico pra- duo Qu & fumigant. 3 ftita , que laudis Dei funt argu- 33. Cantabo, ) Celebrabo, quam- mentum. diu vixero. 5 n M 1* Conferemini D Df allass, J Ad PÍíalterii fonum Dominum. - tamirz/a. ) Laudate conciaoam. lLzvocate zomen » 9j [u5. ) Cum gliqua 71 d 3 Qu amdin fum.) (äuamdiu þvixcro. vos urferit neceflitas.. -34. Jucundum fit ei.) Placeat ei. Anuuntiate Inter. gentes.) Notas fa- o lum Canens Dälefz',zäar' 22 Domw:zo. ) cite , & pradicate inter exteras n & t laudes ejus, & nationes opera -ejus. tem cjus. memorans boqica- ^ - Caniate €b, 65 pfalite ei-) Ore l vidien renétitou 35: Defeciamt peccatores aterra, Gc.) canite, & muficis inftrumentis per- Peccatores, qui Dcum laudure ne- fonate in ejus laudein: n ii ; apumid" Íciunt, aut-nolunt, deficiant, iza ut 3. Laudamini i nomine [antlo ejus.) g . vel convcrfi ad Dominum non fint Gloriamini ejus nomine ; €x Q- d amplius peceistores, vel fi converti v breo verti poteft , Zzudzze vos zpfos , noluerint, dejiciantur intra terram, id eft, gloriamini, & placete vobis, nr quod tam beneficum in vos Deum aw.h, nec amplius compareant. experti fitis. r 44 leluja. ) Quamviä non habeatur Leteiur cor quaventtum ] €zm. Le- meat AL j s ap ud- Hebrzos , 4/le/zja , in prin- tentür ex corde , & folido gaudio €ipio Pfihni, habetur tamen in fine Omnes , ui placere ftudent ci, & 7À " fupüioris. Probabile eft LXX. vi- qui in neceilitatibus quazunt, & invo- cant eum. I)ZE 7 ros illud legiffe initio, & ita in fua ipterpeetatione quafi titillum pofuif- V) Fþrtia & con- i 4 4- Can/ïrwmi?i; m » Bibl.y eum Com. Menech. 1. AV, N 266 LLNSLT SALMOQ*" M - Par- $.. Mementote m1rab1hum ejus, quae fecit pæOd]gla ejus, & M ————————— — 16 g. judicia oris ejus. i') lfaiz uh 6. Semen Abraham, fervi ejus: filii Tacob ele&i ejus. pop 12. g 3. Ipfe Dominus Deus nofter: in univerfaterra judicia ejus, 1 .8. Memor fuit in faeculum teftamenti fui, Verbl, quod man- tepes. 15 davv in mille generationes. *Gen . * Quod difpofuit ad Abraham: & jur amenn fui ad Ifaac. nolite. li - « 16, Io Et ftatuit illud Jacob in praeceptum : & Ifrael in tefta- i. ] mentum a&ternum : patis xr1. Dicens: T1b1 dabo terram Chanaan funlculum hære- mj ditatis veftrae, ]oí eph I2. Cum W pertra flanti eftote animo ad eum quzren- diem fuerunt, & fortaífe etiam ea- dum. Vel fenfus eft, & confirma- rum, quz future funt; nam pro- 1s ] bimini, & robufti e'rhmemmv babile eft munduim non duraturum Y -Faciem ejus.) Eum, ejus confpe- annos quindecim mille , quot effent p &um favoretn ; & gratiam. neceffarii ad explendas mille gene- Fa . Judicia orís ejus. ) Le(rem & rationes, etiamfi cuilibet generatio- fit vel præcepta ore fuo tradita per N.[oy- ni brevdï:mum fpatium tribueremus, qui adl em. hoc eft, annos quindecim , quot dixi P fere in homine requiruntur . ad ge- IG 6. Semen Aära/mm fc*rw ejm) Vo- nerandum. eatiyi cafus O femcn Abmham, Hebïæi cultores ejus.. 9. Qzad' dgþafþtt zd Aar;zä:m" J « Eletis ejus. ) Grmgce s,:kswrm GLU'FO, Quod pepigit cum Abraham, Genef. [4! qul fumer eft cafus. nominativi , yel vocativi. 12. n. 7. (& cap. 15. num. 16. &Cdp E [// Vos, qui ele&i ejus eftis. 17. 'mutn.-7. hanaa 7. m wnrver(a terra ]udtcm eus. ) Er ]umment: /iu ad lIfzac.) Memor lulda. fuit jufamenti Ifaac preftiti ,. Ge- Exempla, & argumenta ommpoten- Ij J tix, fapientim , bonitatis, && veri- nef. 26. 3. den ) tatis , five fidei , vel prodigia , & l0. Stafuir ilnd.) Firmiter pactum, Tent h-] miracula , ut n. $. ubi hec con- & juramentum conftituit. Ch IU;E] jungit ; Prodigia ejus , &5 judicia oris jacob. ) : Jacobo. Ranam ejus In praceptum.) Ut etfet quï a— I de 8. Memor futt. 12 faculum teflamen- tutum , & lex, qua feipfum obli- E&leïe t fzi2) Memorem fe oftendit pro- gavit Jacobo, ut fcilicet nullam gen- l4H miífionis fuz , quam fcmplternnm tem &que caram haberet , & pe- COT; "1b eífe vult, culiarem , ac Hfraelitarum . y s Verbi.) Promiflionis fus. ciffim Jacobum fibi, ne przter ipfum pïn )ter alium. Deum coleret. ft"Vpu, Quod mandavir.) (Quod juffit , & raouem ftabile effe voluit. Et Ifrael. ) Et Ifxaeh, ]acob ni- In mille gemratzonen ) In &ternum; mirum , & pofteris ejus. Aon; 18 ponitur enim numerus cértus, & de- Tefamentum aternam.) PaQtum zter- *Rut v finitus pro incerto , & indefinito , num, ut explicatum eft. fcilicet millenarius, qui etiam lon- 1I. Ti44 da£o terram Chanaan.) Ha- CW iäg ge excedit numerum generationum , betur hsc plleHlO, Genef.. 2g. 205,& us ab oxbe condito ufque ad hanc num. xx; ady — P PSALMUS CIV. 267 jus, & ,m;; Cum efïent numero brevi, pauciífimi, & incols;& ejus. 13. Et pertranfierunt de US populum alterum, ggfxte ip'gen.tem,, & de regno ad -a , 14. Non reliquit hominem noce $ re eis: & cOyripuit pro eis - i reges. 15. " Nolite tvängxere chriítes meos : ;'*;Q'Reg d Iaac, &in ! p-rophetisx meis l, L]w nolite malignari. - n teflz- 16. Et vocavi I 'Pïll'g t famem»'fup,;er terrlam: & omne ürmamentum | " panis contrivit. 16.22--?' | heere- 17. Mifit ante eos ;* virum : in fervum wränpndafus eft *G'en; Jofeph. : Á 3'7'360 18. * Humiliaverunt 1n compedibus i otoren stl , um ferl*um "en- pertranfiit anitnam ejus, : pedes ejus: etiaä & 39 309 19. Donec veniret verbum ejus. c at pl' 0* avit eum : Y uraturum ,Elyoq'uwium Pomini inflamm 3ot ellext Ela' 20. * Mi" jlé gen- Funicä[um bereditatis weffrs. ) Ut te legem latam non r.egalli unguento, ;cner.ttio- fit veftra hereditàs. De tuniculis , fed Spiritu fancto uncti fuerunt. 'uererns, 'qui adhibebantur ad dividéndos agros Im Prophers , mes. ) |Abrahamum dixi Pfal. 7», $ 4. , quot In Deus vocavit Prophetam Gen. 2o. . 3 ge- 12. Cum effent numero brevi. ) 7. & lfaac de fua pofteritate pro- Hebrzo.eft, Piri puzeri,id eft pau- phetavit Gen. 27. & Jacob morti pro- hulam. ) ximus mira vaticinatus eft de Chri- numerare. ci, quos proinde fgmile erat omnes n, Gener; fto, & pofteris, Gen: 49. í&ap Et incole ejur.) Peregrini i R iris Malignari. ) Male facere, nocere. Chanaan; erant enim ipfi oriundi ex * l16. Voc«vit famem fuper terram. ) ) Memot . Chaldea, & Mefopotamia. Loquitur de fame , que füit tem- i, * 13. Pertranferunt. de gente in gen- pore Jacob, cum. Jofeph . Agyptum £em ) . Cuüm fixas fedes non habe- fervavit Gen.'41. Dicitur a Domino 1 rent, huc, illucque vagabantur, de, . vocata fames, ne quis eam tribuat y p . Chaldza in Mefopotamiam, in Cha- naturg , vel fato, vel cafui. nanzam, Palzí(tinam , & /&gyptum. Ermamentum panis. ) Panem , ci- fi- Et de regmo ad' populum Aalrerum. ) bum, quo fuftentatur, & confirma- quaft | / Eft repetitio przcedentis hemiftichii. tur cor hominis fic Levit. 24. 26. lag gen- 14 Hominem.). Quucmquam. legimus: Pajzzqzmæ canfregero bacium Corripuit.) lncrepavit ,-caftigavit panis veffri. ,& pe propter eos Reges Palafting , & H L L 4 & Vi- 7. Virum. ) Jofeph m JEgyptum * ter ipfllm -4£gypti, Abimelech fcilicet; & Pha- premifit ,. Genef. 57. - raonem. Vide Geu. 12. 17. & cap. 18.. Hugaultaverant dm compedilus pes B. 11..5. * des ejus. ) Mebr. ]acöb fiie 19. ANolize fangere Chriffos meos.) pede pedem ejus, kaqruïf't m com- - Sunt verba Dei Reges increpantis. Ferrum. pcrtrzm/z'it ADÉisam €7'4 " ) Bloei tum at* Chriflos meo:, ) Weges, & Princi- rei compedes cruciaverunt aninam pes meos , id eft, a me conftita- eju5 , lum valde vexaverunt. 7 n tos, & quafi inunctos. * De Patri- 1g. Verbum ejus. ) Decretum Dei ol j archis fpeciatim -hic agitur, (;ui an- de Jofeph e€ carcere educendo. Vgl— z 26g LIBRI PSALMORUM "Ges 20. * Mifit rex , j 41.14. mifit eum. 2" & folvit eum,,pïïnc?ps pppuloruzn, & di- i n tert | 21. Conftituit eum d L ab ox*iui»nmn dofnus fus : & principä& omnis potfeffionis fuae. fermo 22. Ut erudiret princi pes ejus fi-clutï fem&tipfum : & fenes 29 ejus prudentiam doceret. fces q .*Gen. 23,: * Et intravit f LE 46. 6 in terra Cham. Ifrael in Egyptum : & Jacob accola fuit Tunm, *Exo. X L 24. * Et aüxit populum fuum vehementer: & firmavit eum H l j 7 ; &. fuper inimicos ejus. . bus eo: 25. onvertit cor eor um, ut odirent populum ejus: & do- 7ay . 9. i lum facerent in fervos ejus. tem M *Exo 3 :2650 äg ]3([ -* ifit Moyfen fervum füum: Aaron,- quem Ael"egit $ 3. 10. ipfum. trvit ] IY 40 :9- j 270 * PO'*' H Durmer fenfus eft: donec eveniret verbum, 23. ) lfraelite , Jacob. fCilicet cum quod. ipfe Jofeph predixerat referens familia fua. fratribus, & patri fomnia a fe vifa "dccola fujr. ) QP'ärägrinatusW(-:ü. omnet de fua magnitudine, Genef. 27. In terra Cham. ) . ln terra /JEoy- Eloquitm Domin;.)Prophetiafpiritus. ptiorum, qui funt a. Cham. Noe fi- 36 Th Q loflummavit eumi. ) Accendit eum, lio prognati per Mizraim , Genef. & effecit, ut in prophetiam erum- l0. 6. /l peret, & fomnia fuis concaptivis, & 24. «duxit. ) Multiplicavit, fccun- Tlogy poftea Pharaoni interpretaretur , davit ; nam cum. defcenderunt in que ventura erant, pr&diceret. JEgyptum, erant tantum feptuagin- 20. Rex.) Pharao /Egypti Rex. ta capita; cum vero egreffi-funt , t Solvir eum.) E carcere eduxit. erant fexcesta fere millia peditum vi- 808 yi, Prieceps populorum. ) Scilicet JE- rorüm afjwe parvuls , Exod. i2 Quorun gypti, Pharao; eft en i 3 petitio. im ufitata re- 2 E [:] þirm;vit——äunz.) Validum , & po- qttm Donifit eum.) Compedibus eximens, tentem fecit. Aün t e carcere educens. 24. Comvertit cor eoritm.) Deus di- MQ*jfcs 21. Priseibesu ogmi þofejz'mis /im.) citar convertiffe cor /Egyptiorum in ctütont Adminifratorem regni , proregem, odium ,. & in ruinam. Hebrzorum, & gubernatorem oimnium , quz in non odium infundendo, fed bene- Icet, f ditione erant Pharaonis. P &dit, | faciendo populo fuo , quod JEgy- videi 22. r erudiret , 65c.). In Hebr. eft, ptios accendebat , & urebat in. s; winciret , alligaret , caftigaret , vidia, ïUS erat coerceret corruptelam aulicam , & Dolum . facerent. ) lVIacqhinarenfui', Cütdian eum Ce tevocaret ad moderationem , atque perniciofa confilia agit:rent, infan. virtutem, ua ipfe erat preditus ; tes occidendo ; -& nimiis operibus Non lh hoc enim ignificatur verbis illis , Hebrzos fatigando, & vexando. oriff * ï)r ALf dfeut femetipfmr. 26. Quem elegit ip[uzn. j Ad perfi- Prancipes ejus.) Proceres JEgypti. " ciendum una cum. Moyfe fratre opus j.c Senes ejus. ) Senatores, confilia- ll 4 redemptionis populi fui:de JE2y- Xios, magiítratus. pto- Cnf. 8* nu 1'2 POSUALM.ES. CIV. $66 )&dï 5*. * Pofuit in eis verb é à üvnorum fuorum, & prodxgxorum *Exe, in tcrra Cham. 7. IO. nClpen: & non exacerbavn *Exo. :28. * Mifit tenebras ; & obfcuravit : fermones fuos. IO.2I. & Íetes 29. * -Convertit aquas €eorum in fangumem & OCC1d1t pi- *Exo. fces eorum. - . 20, jola fü 3o. * Edidit terra eo1um ranas in penetrahbus regum ipfo- EXO- Trum. t eut 4r. * Dixit, & venit coenomwa' & c:1n1fes in omnlbus fim- *Exo. 16. bus eorum. 8* kdo- & 24. 32. Pofuit pluvxas eorum, grqndmem : ignem comburen— tem in terra i? forum. legi 33. Et percuífit vineas eorum, & ficulneas eomm & con- mVlt h ^num finium eorum. , *Po * Dixit,. & venit locu&a, & bruchus, cujus non erat *Exo. —— numerus. IO.12 Jicet cin 3e: Et comed;t omne foenum in terra eowm "& comedlt us eft omnem fractum terree eorum. Ttà E*V 46. .* Et percuffit omne primogenitum in terra eorum: pri- 'Exo. 18 Ag X()Lh mitias omnis laboris eorum. Gendf. 37. * Et eduxit eos cum argento, & auro: & non erat in "Exe trlbubus eorum mhrmus. 12.35 t, EGCUI. erunt W Ti 38 Læ" eptu t'*m 32. Píwvias eorum, gmrrdmem.) Pro /l funt, 27. Pofuit m cis, O. ). Ornwxc ditum vi- eos vi, & donó pan andorum mira- pluvia grandinem imifit. AOi I^ culorum. l"/zem com[vm eniem, ) Et cum grane dine mixtum ignem fulminum, omnia 28. Et nä;wmwr ) Totum /Egy- comburentem , & vaftantem. & p ptum per triduum, Nen exacerbzvit . fermones fuas ) 33* ngmzm ffazum eorum. ) Omne Moyfes, & Aaron non exacerbavit lignum , omnes arbores in fimbus Dois d Dei fci- eorum fermones fuos, id eft, ejus, yrgort s licet, fed qux ille mandavxt effecta 24- Dixit.) ]umt De plaga locu- dedit, licet grave , & pencumfun ftarum vide dicta Exod. 10. n. 1. el bene- | Eoy videri poffet tantum: Regem , quan- Brachts.) In Hebrzo eft 7*39 zeleg, ipat ! tus erat Pharao, provocare ad ira- fpecies locuftz omnia lambcnma & cundiam. * Íta Beilarminus. Alii abfumentis. cum Genebrardo malunt fenfum effe 6. Primitims ommW laboris eortm.) m n Non irritavit, non irrita fecit Deus Vide-di&ta Pfal. 77. num. $1. rouaiffa" fua Moyfi fa&a de plagis Onürwdü 37. Cum argento , €$ auro.)) Nuxeis, lo Pharaoni, & JEg pto infligendis. & argenteis vafis ab JEgyptiis com- 3! Cenomyra. )V ide di&ta Pfal. 27* p modato acceptm ie o Iefirmus. ) Nox Hebraica 51935 a 0i "v (*mfes ) Vide dl&a Exod. cap. $- n« 17. «efe! , fignificat corruentem , laben- 270 LIBRI PSALMORUM Li à 38. Lætata eft JEc yptus in p1ofe&10ne eorum : qma incubuit timor eorum fuper €oS, 2udes *Exo. 39. * Expandit nubem in prote&wnem eorum, &i ignem, j P 13 et- gt luceret eis per noctem. otnni * à 40. * Petierunt, & venit coturnix »& parne coeli faturavit eos. & ] 77.14 vifita 1Cor. 41. * Dirupit petram, & fluxerunt aquae: abierunt in ficco 1C. I: umina. 54 ?E xo. éum in 495. * Quomam memor fuit verbi fan&x iïu, quod habmt ad - 16 13. Abraham puerum fuum. 6 X * Nu, 20.11I 43. Et eduxit populum fuum in exultatlone ,& ele&tos dquit *Gen fuos in l&titia. j 17. 7: 44. Et dedit illis regwnes gentmm & labores populolum ton 5 poffederunt, Eti u 45. UtcuflodiantJuftificationes ejus, &legem eJus requirant, potez Alleluja. (J'udith. 73. 21.) Pfalmus. CV. ss Onfitemini Domino , quoniam Bonus : quomam in fze- -* IP[t culum mifericordia ejus, fugnus uibosee, 2. * Quis ent m . Nullus Q L tem , nutantem , debilem, ALierunt n ffcco flamina.) Per ari- Cabit, erat non modo «ger, fed ne debilis duin folum copiofe fluxit aqua. Poien quidem, fed fani omnes, & validi. 42. Enuoniam memor fuir, 6c.) FTac autem omnia tam bf*nwne Deus cum fortia 39- Latata eff ägyptm m profetlone fuum | eorum.) Adeo JEgyptii non retinue- lfraclitis operatus eft,. quia memor Ax(dl runt Hebrgos propter vafa aurea, fuit promili fandi, & .inviolabi- & argentea , ut pótius letati fint eo- lis, quod Amdhdm fcrvo fuo pruml- quetur, femt $; rum difceflu, timore majoris mali, & fecu ne fcilicet omnes perirent , ut perie- 2435* lz exultat:one ) anltdntes, rant pmmog»mtl €orum. & lztos. 4 d 44. Gentium.) Chmdnæorum. W erv diu enim nubes caftra ifraclitarum 39 Ex;/andzt "Ubeu 5 ffc ) Inter—- Labores popui 'orum. ) ()l)ea, « bnnï, Vnmtat precedebat , quemadmodum node que fibi mlto. labore populi Cha- v!ftq cdumna ignis. nan&orum parav erarnt. f05 & P Prateä;onern eoraum. ) In umbra- 43-. Ut cuflodiant ]zz./ï:þmtzo,zes Me.) d&öreng culum, & tegumentum adverfuüs fo- Hzc autem omnia Deus ifraelitis 5. d em, & ardorem ; ; nam deferta per præftstlt, ut ftatuta religionis , & u ambulaverunt Ifraclite , torrida Ht ) u varent. Cgremohfias in Ieöe inflitutas fer- Tüm bor Á nt, & ratione climatis , & arena- 4d lg, narufü caufa fohs raJ.los re.fiedcn- Lejem cjus requiramt.) Servent di- tdite ti um vmam lefrf:m. Es MC ) 40 Coturmim. ) Wide di&a Exod Hj lclzy;z X dee dicta initio fu- li la, P, at eli.), Muma. Vide ibidem. - AL perioris Pfalini. I grifie. 41. Dirupit perram.) Hebreus ha« Coufizemini Do;mno. ? nguda.te N bet:. 2perm,. Nide Nuin. 20, 11. Dominum. ii E 'P's AVL MUS CV. 2j E ibii | uis '!oquetur potentias Domini, 'au-ditgs faciäe—t omnes Juditk j643 2f« $ laudes ejus ? ! dnqm, 3. Beati, qui cult odiunt judicium, &.faCiunt'ju&if/ciam i EcCli( E L4 omni tempore. aviteos, / 4. Memento noftri, Domine , in jbeneplla-cita populi tui: - inficoo vifita nos. in falutari tuo. s , 3 . Ad vidéndum in bonitate eleCctorum tuorum ,— ad leetan-- dum in laecitia gentis tuae : ut lauderis cum heereditate tua. l;buit al 6. *. Peccavimus. cum. pat ? uditk ribus noftris.: injufne egimus,] - eledos $ iniquitatem fecimus. í 7. ?9. 7. Patres noftri in ngyptö non intellexerunt mirabilia tua: julorum non fuerunt memores multitudines mifericordise tuze. Et irritaverunt aícendentes in mare, Mare rubrum. - xqütrant & Etfíalvavit eos propter nomen fuuni:; ut notam faceret 4 ] potentigm fuam, 9. *.Et Byreene j n fs In faculum mi[ericordia ejus. ) Be— demini. Vel ut lauderis a me, & ; nignus eít, nec ullo tempore finis a populo tuo. 6. Peecavimu , d * Quis erit mifericordie illius. L [ 6c.) Eadem re- » - - Lequetur. ) Eloquetur, expli- feruntur Judith cap. 7. 19- )P« at« cabit, recenfere poterit.. g. Nom intellexerunz. smiralbilia tHa.) | Potentias Domini.) Adm BK Prudenter non confiderarunt. un& £. Bat fortia eju S - . facta , quibus populum Ireriteverumt 4fcmdenfe; ig mare.) Deus cüm fuum liberavit a malis. Irritaverunt Deum , quia . cum tam 4 memor multa figna divine proteGionis vi- Andit as fm*iet. J Idem,. qu?d*"lg- inriolib uetur. - diffent ,; & tot miracula in ZEgypto yo prome 3- Cuflodiunt judicinm.) Qui jufte, pàtrata, trepide, & exigua fide 1llud & fecundum virtutem vivunt. funt ingrefli, metuentes, ne vel ab xiültintéhy a. ]da beneplacito popsli 44 )- Pfo aguis in fe redeuntibus abforberen- tur, vel ab infequentibus /Egyptiis Yrünn. tua erga mos ,Jpopulum tuum, be comprehenderentur. Vide Exod. 14. nignitate. , &botty Vi/t'fa 5os im falutari tfuo. ) Vifita Afcendfntwin m;zfao) In Gl'-æ(;() eft uli Chre dyafiat»osveg €» 73 épvSpZ SaNucow. ros , & ad(s nobis falutem .nobis afferens. De ingredientibus mare potius vi- 5 'Mtf;uf.-) D s. Ad videndum jn bonitate ele(torum deretur dicendum , defcendentes im [[raelitis iare , ut Pfalmo fequenti dicituz v'gnib' ! züorum.) Ut videamus electorum tuo- * num. 23. Qui defcedunz mare im na- rum bona. ütas fEf' Ad letandum im latitiu gentis t14.) vibus, fed bene ctiam more Grzco- Ut Iztemur lxtitia, qua folet. gau- rum dicitur : Jfcezdentes ip mare, quia 1yels d dere, & frui gens, que tibi chara dodeéts 7) »40» , dicunt Greci, d eft. . eft, i» altum educére ; quemadmo- Ur lasderis ctmi Lbereditate ma.) "Ut dum x«r&e» reducere in portum. 9. Salvavit eos propter nomen [umn.-) initib fu-- lorificeris apud populum tuum, qui D] G j&reditas tua eft. Vel ut tu, &hz- ua caufa, propter fuam bonitatem, scditas tua, five populus tuus lag Wdate yfel ne nomen fuum. quafi invalidum, £ Á um /i e - LIBRI PSALMORUM z »Exo, 9. * t 1ncrepu1t mare rübrum , & exficcatum eft ; & de. H füt uiT C .X4.01 dumt eos in abyffis ficut in deferto. IO0.EU ffüvavü eos, de manu odientium : & 3edamh eos de xgïf inanu inimici. peæcaï( *Exo. tr. * Et operuit aqua-trlbulantes eos ; un us ex eis non re- 14.27 manfit, "m "m 12. Et credi derunt verbis ejus, & laudaverunt Iaudem ejus. ?. I 13. Cito fecerunt » obliti funt operum eJus, .& non futü- Cormete nuerunt confilium ejus. 4 0 *Exo. 14. * Et concupierunt concupifcentüam in de.-rto, & i Ee 3i 2». N 17 ?- tentaverunt Deum in inaquofo. Num« —re, * Et dedit eis pe: itionem ipforum, & mifit faturitatcm 20y. " 1l-jlin animas eorum. eyas f Uta I5. Et irritaverunt Moyfen in Caftrls : Aaron fanttum Bo- mlm 41 17. *Aper— 2j .'-Jedï & infirmum bhfväemæretur , juxta ltalice dicimus , f'ecero /»reþ*a berngc ilud Exod. 14. l8 T /E;erl 4Eoyptiz, A þw dar[r. 26 qum ego f»m . Domziuts. - Noz f/hrmerrmt con//z:mz ejm ) Non €0$ 11 9. I;(:repmr mare Rubrum, JC.N Exa- expe&taverunt exitum divini confihz, glt iVJ' . C )ïnk)ïa! (.L;H- vento a fc im- & voluntatis- MERBUA sU Bs miílo , veheiuenti , & - "urente tota 14. Canc,zpz/äerfxam) Calnes corn- nocte, I 4 ut verteretur in ficcum.. Lo- tempto manna. Num. 1r. riam ha qumu de mari tanquam de re anima- Tenteveruut Deum in mdqm/ä.) ÍIn deferto, in folitudine, in-qua dubi- Üperi ta per 1110401)017 Mmm p()ethdm ", ) À 4byffs. ) Per abyiios, per pro— tarunt de prefentia, & omnipoten- torum , funda maris. tia Dci. Exod. I7- num. 7 Vide Pfalm. 77. num. r7. 18- Abiton Szenrt p2 deferto. ) Àc fi fuiffent in I3. z deferto , arido , & folido loco. 1$g. Perizozem zpfaruæ ) Id quod E"refl"o IO. De muzu- oa'zfæt,.am ï D'* Tmainu ipfi pstiverant, id cft, carnes co- turnicum. Num. —11.31I. UITI)Q Es»yptlmum qui illos oderdqt, & quagn pertequebantur. Miféz faturitatez 1m amimas tpforum.3 I1. Er operzit aqua, &c." M:?re ob- "Tanta copia, ut eos fatiaret; adeo ut lia f pti lífrielitas tribu- l5 R guit A4gyptios, &c. exirént carnes per nares, & verterentur Va h lantes, -& vexahtes. in naufeam, ut dicitir Num. 11. 205 Uzus ex eis-nom remanftt. ) 7ïlfimo Hanc faturitatein morbi fpeciem 20. Q Qs fum plaue Jhgyptmrum evafit, qui cla- fuilfe, que «Axoporg id eft, repiezio latlity dem nuntiaret. 4mmodica dicitur , conjicere licet ex I2. Credidergnz. ) N erbis Domini, Hebrxo, ex quo pro faturitate verti ^i I , 04 n que per D/loyfem loquebatur. poteft, »aczes, vel tabes. Lauda"ueru,;t) in Hebl e(ï: Ce- 16. Irrtta've-rzmt Meyfen. ) Conci- 2j. D jm d cinerunt; hymnum intelligit trium- tando fchifma permcnofam, & fedi- Yi Q9 f ilem , & epinicium F«Iovfib ;086 tionem in ipfum, & Dei facerdo- M. arig, I2xod. i5. tes. Num. 16. I. bar Vl 13« Cito fecerugt, ) Cito obliti funt Sanülum. Domini.) Confecratum r &mz[ e on opera, & prodigia , qu& patravis f&gcrdotem facro oleo. U jj *^ (] Ll PSALMU" CV. -/ &l 7 * Aperta eft terra, & deglutivit Dathan & operuit Nam, fuper congregationem Abiron. 16. 25 £0$ de 18. Et exarfit lgms in fynagoga eorum : Hamma combufit pe ccatores. Donte r9o. & Kt fecelunt vitulum in Horeb & aöoraverunt fcuï- Exod p'txl 320 !1-1 em eju 20. Ét mutaverunt gloriam fuam , in iïmlhtudmem v1tuh n fulli comedentis foenum. 21, Obliti funt Dbeum, qui faïvawt eos, qui fec1t magï aha to, & in Agypto : 22. Mu abilia in terra Cham : terrlbïha ii Mari rubro yritatem 23 * Etdixit, ut difperderet eos fi non Moyfes ele&us Exod 32.10 ejus ftetzhet in confrattione in confpe&u ejus s um o Ut averteret iram ejus, ne difperderet eos: 24. Et pro nihilo habuerunt terram defiderabilem. * Aptr^ 25. Non crediderunt verbo ejus: & murmuraverunt in ta- (erà ///f/ bernaculis füis: non exaudierunt vocem Domini. 26. * Et elevavit manum fuam füiper €os : ut proüerneret Nm»» /M )Mn eos 1n deferto. 14 223 l i 11;1, - 97. Lt 165, CO 1-7e Aperta efh. term, Efr ) ].'ilG.O- machinis admotïs, & muro quaffato xiam habes Num. 1(;. $6 diruere, & penitus delere. parahtis;. " Operuit. füper 66/Zgr€g4120?26m ALi- h W fenfus eft : Nifi- Moyfes . ftetiffet , & fe 3 dubi« s. ) Cooperuit abforbens cotum in muri ruptura op pof'a!fïe: pipotete ceorum., qui fecuti fuerant partes Deo. Ítalice - diceremus Nella Abiron. breccia. n Vlde 19. Emrft ignis im Synagoga corum.) 24. Pro nibilo lm/;zærzmt 65c.) INon [d, od Egreffo igne a Domino , quo ab- curaverunt, nec opt'wcrum perveni- mne O fump..l funt primum ducenti quin- re in terram pz.omdïam Vide 7Xum. quaginta; deinde quatuordecim mll- 13. 37* ;P(/ZW,W ) lia uptmcentx, ibid. n. 49. Terram def derabilem.) Terr"m la- . Fecerunt vwitzium im "7'0785) Vo- Ge , & melle manantem , id eft , re- ,adeo Ut mema hiftoria.- Vide Exod. 32. rterentur bus non folum neceflariis, fed etiam n 10 20. Gloriams fWam. ) Deum 'de- Voluptdms f gaem ceus fuum , Deum gloriofum gentx m ^ Non crediderumt "veylo (jm i lfraelitarum. ,fpletto Quod fcilicet daturus eflet , aut. da- hctt e 22. 4z terra Cham. ) Nide di&a Pf. re poflet terram lïhm 104. nuim. 23* Mormurnzverunt , 6c.) Vide lo"um ) 23. Dixit, ut dzfþerderct eos, ) Et libri Numerorum:- proxime citatum. Conc* jam de illis. perdendis. cogitábat , Nom exaudieraat -cvocem JDomini. ) & fat- immo fe illos perditurum "affirma- Non. ()btelnpemvcrt,ln. voci Domi- bat. Vide Exod. 32. 10., facerd()* ni, fed di&is eæp oratordm - adhz- Stet;WlB*t n ranfwzc?zwze ) Loqmcur ferunt. de Deo allegoria Ducis civitatem 26. Efevavit mamzm u4m juper eos-) at 1o Dibl um Com. Menochb. 1. IV, Mm 4 274 LIBRI PSA MORUM 27.: E ut dejxcnret femen eorum 1n natmmbus, & difper- g. t geret eos P're glomous. $1 28. Et initiati funt Beelphegor , & comederunt facrificia "um Q iortuorum. palibu 29. Et irritaverunt eum in admventlombus fuis j & mult1— 3 phcata eft in eis ruina. in ope Num 3o. * Et ftetit Phinees, & placavit, & cef*'awt quaü"atlo i ! 25 7. 31. Et reputatum cft e1 in juftitiam : in generationem , & abomn, generationem , ufque in fempiternum. i. F Num As B irritaverunt eum ad Aquas contradnï'tlonls , & ve- Un, Q 20.10 xatus eft Moyfes propter eos. Q2 E 33. Quia exacerbaverunt fpiritum ejus. füb mà '44. Et diftinxit in labiis fuis: non dlfperdlderunt gentes, RD quas dixit Dominus illis. lpf 55. Etcommifü funt intergentes, &dldlcerunt opera eorum. fünt 1 36. Et fervierunt fculptilibus eorum , & fa&um eft illis in M fcandalum. - eorun * 57.. Et 4j cundt Manuu in alrum. fublata juravit fe rennitatém, ut proinde eum confti- eos proftraturum in deferto, Num. tuerit puncxpcm 1dC1 orum ()'enth füæ, Vel manus ut effet illi, & femini egus dignitas BR o ; 14. 28g. & fequentibus. facerdotii in «ternum. V1de Num. elevatio habitus eft brachium attol- Ín ofït lentis ad terieudum. 2$3. 13.^& Ecclef. 4$. 29. nici f:m. 3'! Iyitaeverunt emm ad aquas C0X ER ^7 chueæet femen eorum i Na- ldo 4onibus.) Corruere faceret inter na- zradilionis.) Ubi populus cum Moyfe dl' * tiones, vel dxfl)errrelet per natio- propter aque pénuriam ccoepit Leiit nes, & gentes, ut nec populi , nec ter(.du Vide hhtvuam Numelo- De 1 Rei )abllcæ formam haberént. rum 20, j pentes 05 Initan [unt -Beelphegor. ) Reli- Vexatus éf Moyfes propter. eos.) Tu- habety, ?ione conjuncti fuüt Beelphegor ido- ftitia, & marore affectus. m2 fan 10 Moabitarum , & Madianitarum. 39^ Quia exacerbaverumt þzr:mm "HP('JTJ Vide hiftoriam Num. 25. ejus.) Perturbaverunt , & offende- 1 Comederunt jkcr,fc;a mertüorum. ) runt animuim ejus. jj ldolorum vita carentium, Difünx; da dabüs us ) - Deus lios t 29. lrrzmverw,zt czpm zn adimvezntio- aperte pronuuc-avlt , & reprehen- Pladiom pilus fui.) Pravis hifce ftudiis Dei dit Hebreos, quod non extermi- iram prov OC&lV erunt. naverint gentes , quas dm* Domi- hfa, He- nus illis. AtPüin Maüultiplicata efl . g eis rmmz. Qta. JDbreus-habet, ezzpiz zm eos p/;zga. 38. Comumifli [unt inteY gentes, Gc.) 3o. Steriz Ph;nses.) Vide n.2$- 7. Mifcuerunt fe populis illis idolorum 19l Placzvit. ) Deum iratum. cultoribus, & x confortio illorum licifei haurientes R Orji , uaf[stie) Percuflio, plaga, clades. didicerunt opera illorum , 3I. Re pumz*zmz c/? ei i2 jufz!;a//g.) ab -€is fuped'txtmfum cultàm ido- fi, ) "XMirtuti, & ja&xtm 'eft e1 datum a lorum. ht Qa Phom d Domino in omnium faculorum pe- 3( Fatlum: eff ii in fmnn/h/um.) | , A b PSALMUS CV. 275 v difrer. j '/ (A, v 47. Et immolaverunt filios fuos, & filias fuas 'dæmoniis.- factificia ..38. Et effuderunt fanguinem innocentem: fanguinem filio- rum fuorum , & filiarüm fu P N arum, quas fagriücaverunt ícul- ptilibus Chanaan. V mit- /49. Et infeCta eft terra in fanguinibus , &.cortaminata eft in opéeribus eorum, & fornicati funt in adinventionibus fuis. ilfatio, 40. Et iratus eít furore Dofminus in popu lum .fu*um : & fief, & abominatus eft haereditatem fuam. A4r. Et tradidit eos in man us gentium , & domin'ati funt eo- n rum, qui oderunt eos.: Y 42. Et tribulaverunt eos inim fub manibus eorum : ici eprum-, & Eumiliati funt : gentes, 43. Sepe liberavit eos. Ipfi autem exacerbaverunt eum in con filio füo, & hulmiliat'i | eorum. funt in iniquitatibus. fuis. L illisin d 44. Et vidit ; eorum. | cum 'tribularent/ur , & audivit orationgm . — q k 45. * Et memor fuit teftamenti fui , & poenituit eum fe- Deut. 30,9 xa w confti- cundum multitudinem mifericordise fuse. ventis [0s, Mm 5 46. Et s dignitas Ín offendiculum. ide Nunt, niciem. ; —,kl-uina'm 3 & per- " 40. "bomizarus efl bareditatém Jnem.) *. Averfatus eft populum fuum, quem n cone 37. Immeleverunt flio.: feos , &. ) fibi elegeraf, uttanquam hzreditatem, 1dolo Moloch, de quo fcelere vide & peculium fuum j Moyfe Levit. 193. num. ^&1i. jbi notata. ficiis Ornaret. habefct ,& þcne- copit. d De hac. immanitate apud varias 2. $ub manibus eorum. ) Sub Numerq- gentes paffim apud auctores mentio rannide. ipforum inimicorum imperio, & ty- ; habetur, /Egyptiis hujusmodi victi- u) Tl'ï' mz familiares tefte Athenao 1. 4. qui 43. Exacerbaverunt. ?) .Irritaveru'nt. exÜpemnoÜucía» voOcat. In. confilio þzoþ) In Hebr. eft: I2 ; funtm confilzo ipformm ,"Tcilicet Hebrzorum , üftentt- (38. Effuderumt fanguimóm imuaten- ztm. ) Alter modus, facrificandi fi- idem eft, quod num. 39. dicitur, iz [jeus lios non jam . adinventonióss. fuis. In confiHo, quod ladium. Per ignem , kfed per inibant in cogitatione, quai fufci- If rehene piebant de,colendis idolis.: exterite Izfitla eff feera du Janguimibus. ) ; Doni« Sanguine ceforum imbuta, & pol- Humiliati [unt 12 tniquitatibus fuis. ) lut d. ^ a Propter iniquitates fuas repetitàs de- preifi funt ; fua ipforum culpa attri- ntti) n ) 39-Im operibus eorum.), Profanis illis idolorum facrificiis. ti, & gravibu , s' calamitatibus szï(),. Forzicati ]:zmt m adimventionilus xii facti funt. j lr 44. Vidit, eum triZuldrentnr.) Be- aunieite fés. ) Defciverunt a Deo per fua yn 1 hec prava opera, & ftudia. "Meta- nigno, & mifericordi oculo afpexit. - phora ducta à' muliere conjugata ma- 4$. Teffamenti [ui.) Patti, & pro- R3 "T ] t-rimgnii fidem fallente. mifhtt fui, quod cum illisï intercede- L * x 276 LIBRï PSAL , MOR UM 46. Et dédit eos in mi emwralas in CO*afpe&u ornnmm9 qul ä | ceperant €os, 47. Salvos nos fac , Domine Dpus nofter ; & congrega nos £ ecel | äe pationibus. 70 Ut confiteamur nomini fan&o tuo, & glorlemur in lauce tua. abi 48. Benedi&tus Dominus Deus Iírael a fzeculo, &: ulque in fzeculum ,.& dicet omnis populus : Fiat, fiat. tä ';ï E. ) Pfalmus CVI Aïlelma. ( J'uditb. 1 3- n ) Onfitemini Domino, quoniam bonus- quoniam in fæ- Io, : : culum mifericordia ejus. dicit at 2. Dicant, qui redempti funt a Domino, quos redemlt de H fmanuinimicl, & de regionibus congregavit eos; fimi 3 3. A folis ortu, & occafuü , ab -Aquilone, & mari. I2 4.. Erraverunt in folitudine in maquofo Vlam civitatis ha- funt; bitaculi non 1nveneiunt. ^ I 5 Efu- necef bat, Deuter. I 30. ubi promittitur 48- Benedidus Dominus , 65c. ) in — benwmtao, & favor . divinus pocm- aternum laudetur .Deus. 4 & dicat me tentibus. omnis populus , ita. fiat, ita omni- mmnt : no fiat. Penituit égm.) Loquitur more hu- - ducit à inano; nam Deus confilium non mu- aut ha tat, defiit eorum peccata punire, fue I Onfrtemini Domino, &5 $c. ) anus 55/ gratie illos reftituendo. hic verfrculus eft plane idem ff ) ICH( 46. Dedit eos $m mufericordias. ) cum primo verflculo Pf2lmi fupe- ità ut 3 Fecit cum eis Deus mifericordiam ;. rioris. 6. E pofuit eos in finum mifericordis ^ PV ux. Dicant.) Divinas laudes. Sl£ï1 l De. reg;om/:m congregarvit. eos.) De $C Ip confpetim emmuum , qui ceperant terrarum varlis exiliis & captivitati- £0.) Videntibus, &.mirantibus iis, bus in unüm collecit. eju) fericor q111 ceperant eos. Vel fenfus ver- 2. d mari.) Vide. dicta Pfal. gt. Bm ficuli eft: effecit, ut hoftes:. mife- Ic Dredice rerentur Hebrsorum, quos captivos 4- Erraverunt i fo!ztua'me , 6&5€. ) Fl Is habebant , illosque benigne tracta- Non loquitur folum de populo in rent, & huertdu etxam rcihtucxent, deférto errante poft exitum .de /Egy- vd qua & patris. furabili pto, fed generatim de qui )ufcumqtc 9 [774 47- Congreganos de natiezibus.) Col- hifc.e cahmltdtuus afflictis, quas hoc lige nos in unuim ex variis nationi- Pfalmo commemorat. Senfus ergo fh lo $ bae per quas diffipati fumus. eft: fi quis exul, aut peregrinas per Af Lll' comfiteamur momini [amílo tuo. ) deferta loca vagetur, nec certam fe- Ut fïmal in unum congregati lau- dem 1th*:nw;, in qua rtqmcfbat fi lll)nr lb dare poflimus nomen fdnuu n tuum. lr clamaverit ad Domiaum; eripiet eum o Er gbnemar i laude fa. ) Inter ex calamitate.- Jlaudandum te exnlcemus de benigni- In szquOfa) In arido, , & fitienzi hd*'q fate tud. » folo déferti alicujus. ET - 4 ^ þ ALMUS CVI. 27 7 Utb qui K - Efarientes , & fitientes: anima eorum in ipfis defecit. 6. Et ciamaverunt ad Domüinum, cum trlbularentur, & de C 105 E necmuavbvs eorum eripnit eos. 7. Et deduxit eos in viam re&tam : ut 1rent in c1v1tatem u Ue tuao habïtaaoms x víque 8. Confiteantur Domino mlfemcardzæ ejus ? /& m1rab111a ejus filiis hominum. ; 9. Quia fatiavit animam manem & ammam efurlentem fa-. tiavit büms iníe Io. Sedentes in tenebus) & umbïamortls : v1n£tos m men-' dicitate ; & ferro. emit de » 1I., Quia exacerbaverunt eloquia: Del,, & confïhum Altlf- fimi irritaverunt. I2». Et humiliatum eft m laborlbus COr eorum : 1n£trmat1 atis hà- —funt, nec fuit, qui adjuvaret. 13. Et clamaverunt ad Dominüm, cum trlbuïarentur, & de. nec effitaubub eortum hberawt eos. m ; H * Mi pD6 Et. r ) & dicit Viam (lvifhfl.f babitaculi nom imve- lp mtndicitate ) Nam vinctis in t omit &erunt.) $i non invenerint viam, qux carceribus « maligne fuppeditantur, ducat ad.civitatem, in qua habitent, que ad vidüm- funt neceffaria. : aut habitare polïmt »edibus; S. Efürientes , ö*fz*zente:.) Si in Et j"erro) Ferreis com Primus manicis conftri&i. i-H ebréo efï ane idem fohtudmp illa efurierint, & fitierint, czpttrvos ajlchznmf, & ferrt AfPl&iou qi J ita ut jam deficiant. 6. Et clamimverunt ad Darnmum, Ef e ) nem vocat ipfum. carcerem , ferrunr»9 Si clamavetint ad Dommum, &c.' compedes. Il. ldlü exaterbamerumnmt e!aaum: a. ) Df g. Confizeuntur. Domino pifericordia ej2:)) Laudetur Dominus propter mi- Dej.) Etiam fi vitio fuo, & propter IWM ferawrdx as ejus. peccata fua Deus 11105 ea calamitate voluiffet vexàri, quia nimirum Deum * Btmurabilia qm) Celebrentur, & ton fervantäs lpncxn pl præ&ïcc ntuür. irritáverunt , et. P^ Ejliss bomtntum.) A filiis hominüm; hjf (qum*ï Lt fémi irritavergunt.) E yel que in flios hominut- contulit repetitio precedentis hemiftichii. Con- eirabilia beneficia. fiim & monita Dei, de /E"V- 9. Ipanem.) lifurientem fatiavit. quae per legem qunh'he dlvmtm illis iuggeræ:bat, non admife- nia$ (U lo. Sedemtes £m tenr&m, Ej'c) Sen- runt, ideoque hac contumacia Deum irritaverunt. [us e29 u$ eft : fint captivi ; carceribus in- A? 1] I CU1 &c. clament ad Dominum, & 16 H umzlmtuw eff in laäa; dius.3 lUPmbu ntur. In erumnis , & calamitatibus. Exrml efcat, In tenebris, $ unbra mortis.) In car- Infrmats fumnt, ) Niribus. deftituti, cenb*ls . qu obfcuri eife folent. aut ahqua tentati corporis egritudin Ph't Cum mbra mortis eiïc umbra dénfiffima, auxilio , .quo indigebant , plane ca- rentes K (Pleh & obfcuritas , qualis in fepulchris lie folec 3. Er eiamarverant, äj'c. Repetit 278 LIBRI PSAL MO RU M 25 14. Et eduxit eos de tenebris, & umbra mortis,. &,Vincþïä eorum difrupit. Qus € 26 15. Confiteantur Domgnïo mii'erig:ordieä ejus, & mirabilia àby f ejus filiis hominum. - " * L 16. Quia contrivit pot tascereas: & ve£tes ferreos confregit. 1] 17. Suícepit eos de via iniquitatig- eorum : propter* injufti- pien tias enim fuas humiliati funt. . H -18. Onmnem efícam abominata e ft anima eorum , & .app'rg.f. de n& : pl pi nquaverunt ufque ad portas mortis. 319. Et clamaverunt ad Dominum , cum tribularentur, & ,- 4 10 de neceffitatibus eorum liberavit eos. volunt 30. Mifit verbum fuum, & fanavit eos: & -eripuit eos de jl nmiteritionibus eorum. L eys f 241. Confiteantur Domi no mifei*fcof/diæ ejus,»& miräbiiia cpe ejus fil iis hominum. . Tum 22. Et facrificent facrificiumklaudis, &. annuntient opera 3) ejus in exultatione. * 31 defcendun 23. Qui t mare in navibus , W-lfäci—entes- operatio- tium nem in aquis multis. : ABrartreacseos a äjus in profundo. tibus , 2 4 Ipfi vidgrunt oper a DQminiq,) & rl'*niï*abili - 25. Dixit, .Copnol vàrias v'erfïcuxlum fextum , qui eft in Hoc Verbum Dei filium, per quem a ma- um lis liberati fumus. Pfíalmo. quafi intercalaris. ipfis s. Copfrteantur Domino. mi[ericordza De interitionibus,) YIn interitu. ï).ifcimï Idem verficulus cum octa- a2. Sacrificium laud;s.) lpfam lau- Tinim ejes » 6c.) dem, quz eft facrificium: Deo gratif- vo, qui more intercalarium repetitur. fimum. 25 16. Portas «reas.) Carcerum. Vel loquitur de facrificiis &(*!l Vetles ferreos.) Clauftra —fgäa,.;v in- pacificis, & eucharifticis , que in €iL ye 2ratiarum actionem offerebantur. mar cula perpetue vel duriffim fervi- unumtieutf opera ejm.) Celebrent tutis. Exa] 17. Sufeepit eos, 6e-) Gluafi porrecta beneficia ejus exultantes , & gaue Thre nianu €os fufcepit in gratiam füam e dentes. , 23* us de]&mæ'uni uaure 0 navi- via iniquitatis , qua a .divina lege i aberraverant; nam propter peccata £us , 6c.) Senfus eft, fi qui naviga- f bus d fua malis vexabantur. tionem fufceperin -9 & dum pericli- bole Y( tantur, oraverint Dominum 9. Omnmew: efcem abuminata eff ani- buntur. a A lib'erg- Tj ma- eorum.) lts nimirum; qui infir- mati funt, & morbis tentati, de qui- Facientes aperationem 12 Aquas zultis.) N bus di&tum eft n. 12. graves morbos Negotiationem , & mercaturam ex- ercentes in aquis. Vcl opera nauta- cibi inappetentia comitari folet, Vi- h. de Galen. ]. 3. de caufi/slfymgtoma- rum exercentes, rem i - OS agendpj, ' Ve; d*iï"!'eh( turmn.^ expandendo ; &c. 2A. Viderumt opera Domini.) Mira- if 20. Mifft verbum f&um.) juffit eos 2?1 i fanos efle. ; Eft tamen allufip ad bilia énim multa accidunt navigane P ï L s PSATMUS:'CVEL -79 noyl 25. Dixit, & ftetit fpiritus procellze; & exaltatl funt flu* us €ïuï tirabil 26." Afcendunt ufque ad coelos, & defcendunt ufque ad abyffos : anima eorum in malis tabefcebat. nfrenit 21. Turbati funt, & moti funt ficut ebrlus, & omms fa- 1nntt- pientia eorum devorata eft. 28. Et clamaverunt' ad Dominum, cum trlbularentur, & appto- de neceffitatibus eorum eduxit eos. 29. Et ftatuit procellam ejus in auram, & filuerunt flu&tus ejus. tut, & 50. Et loetati fünt, quia filuerunt, & deduxit eos in portum voluniatis eorunt. eos de 31. Confiteantur Domino mxfemcordlæ eJus, & mlrabxha e]us filiis hominum. fabil 32. Et exaltent eum in ecclefia plebïs, & in cathedra femo- rum laudent eum, opeta 33. Pofuit flumina in defertum , & exitus aquarum in fitim. 34. Terram fru&tiferam in falfugmem », amalitia inhabitan- Jerat tlum in ea. Y 45. Pofuit ofundo. tibus , &.opera. Domini admiranda minente nautrww, nec vectoribus, cognofcunt in longis nwwatxombm, t Disit nec nautis vircs, aut confilium fup- Vhldö I'C(TIOI'ICS, varia coli mgenu, petunt , vacillant pedes,' nurat ju- n à ffde fluxum maris , & refluxum , divitias dicium , omnisque fapientia, hoc eft, ipfius mams, unzones, corallia, &c. ars, & peritia navigandi tlmole qu"tfi u pifcium varias formas, cete, & ma- abforpta videtur. fam hat- rina mon(ítra. 29. Proceham cjus im auram. ) In ] 0p4t 23. Dixi.) Juffic Dominus. auram lenem , & plamdun conyer- facrihct Szefib jþlïlhl! proce! lze) Exmtatus tit Deus. eft ventus; & procella wmmovens N 39 Sguær;mt) quevar fremitus quæ In mare. inar iS. ntur« pelebre Exaltati fzmt flnttus . ejus.) Intumuit Ie pertum velumtatis eorum. p 43 inare , & fluctus agere copit. por tum 'optatum. & ga l 26.- Afcendunt :afqzæ 4d celos , -E$c,) 32 d» . Eccleffa P/eäz&. ) In Ccetll p u Flu&ibus cliti, & iifdem fubfidenti- popuh totius. bus depreffi. Eít poetica hyper- Ia cathedra fenzarum) In ccnfeiTu ii bole, qualis apud , Virg. 3- JEneid. fenatorum, & magiflratuum. j ptricli- Jiber?- H Talllmur im omlun cirvato. gurgite , 33. Pojwit flzm:;z/z in defertum, Bc.) G iden, Laudat Deum ab omnipotentia ; & Subdutia — defcendi- providentia , qua rerum naturas all- vt ) jun 6 »uus munda quandoó permutat, Flumina in de- Inm malks tabe[oebat. ) In periculo fertum ponere eft flumina arefacere. Üeprehenfa prg- metu exanimabatur, Exitüs aquarum, 65c.) Vontes aqua- 00 " & diffolvebatur. - xum ficcando, & in arenas, & fiti- 27. Turbati funt, ) "limuerunt. culofum folum converteqdc Mi AModi du fíent ebris, ) Ndm im- 34. derram fmäzjemm " fzzlfngt- yyiqut ES 280 LIBRIPSALMORUM 45.. Pofu'ft defertum in ftagna aquarum, & terram fïne.äqua in exitus aquarum. di ::3 D 1 .$6. Et collocavit illic e forientes: & conftituerunt civitatem l habitationis. L 37- Et fémi naveruntagros, & pïantaverunt yinägs S& fe- m cerunt fru&tum nativitatis $] xntlltipiicati funt nimis: & jumenta gam ( *€orum non minoravit.. C 39. Et pàuci fa&ti funt : & vexati funt a tribulatione malbe fufioni rtum, & dolore. & Q àd nl . 4o. Effüfa eft contemptio fup er prinXCipe;s-l: & errare fecit eosin invio, & non in via. 6.1 41. Et adju . 4 vit pauperem de inopial: & pofuit ficut oves d oria $i li familias. * " . Videbunt re&i, & leetabuntur: & omnis Vijniquitas op- 7.] $1 .pilabit os fuum, z 43. Quis Cuior 9] zem,)-ln falfumk, & fterile folum; ftilentia, aut- alia calamitate. Vei Ü ut. accidit terr& P;ntapoïitar-um, etiam eft miofis, vehementer auxit. fcep .39. Et pauci fatls [unt , t$c.) Often- Io -Genef.. 19 A malitia: ) Propter malitiam , dit in terra nihil effe ftabile ; nam In Ícelera, & peccata. ^ * üidem ; qui paulo ante floruerunt, gengo 3s. .Pe uit de[erzum n F;z 3774 aqua- J am, ita peccatis eorum poftulanti- lI sum. ) WMice verfa, cum Deo pla- bus , ad intclicem ftatum -redacti fe u cuit, loca deferta, arida, & fiticu- funt, & urbs frequens ad civiurm lofa aquis redundare fecit. paucitatem. 12, Vexati fént a lr?äu,la' tont maelorum , I exztus 4qu4wzm.) Ín fontes aqua- i vi rum : fcaturire fecit aquas n Jocis t5 dolore.) Aflictt funt variis . malis, aridis, & defertis. tribulationibus , & doloribus. p.] 36. Colocavit ibs Q/Glrieiztes.),Et ha- 4o. Effuía eff contemptio fuper. prin- El M il l bitare fecic in ea regione colonos cipes.) Quos Deus propter peccata i pauperes, & efurientes. defpicabiles . reddit , ^eorum. apud | Gonftituertnt crvitatem babitationis ) fubditos auctoritatem imininuens. N Errave fectt.eos im ii , 5 nom f5 Civitatem, in qua commode poteft habitari. via) Deflectere a recta via, & ab- me 37. Fecerumt fruä:im x ativitaris. ) errando ab illa aliquas femitas , & invias fectari, quod faciunt, qui im- Copiofum proventum attulerunt agri ili, & vinez. Ín Hebr. eft : Fece- prudenter agunt, & impie. 43 Ch yumt fructgm proventus. 41. Er mgimiif pauptrem de imopia.) probei] E Ortunavit eös, Quafi dicat : eodem tamen tempore 39. Bezedixir ei-) 1 & multis bonis affecit. non defüerunt viri probi, quos Deus f": Maultiplicati [unt nimis.) Nalde funt de inopia fublevavit ,' & pavit , & quibus | rexit, ut proprias oves,familias eorum, aucti numerofa fobole, & omni ge-- 42. Opptlabit os fuum.) Obmutefcet Dlie nere- bonorum.- Ua Non mimeravit.) Nom minuit pe- ob tam fingularia Domini Judicia: ji i ( d pos PSALMUS CVL CVH &CVIH 281 f àqua 43. Qms fapïens, & cuftodlet haec : & intellig et m1feucor- dlas Domini ? Vitatem I. Canticum PfaImi ipfi Davxd (Sup 56 $) CVIIL. Aratum cor meum, Deus, paratum COr meu*n cantabo, j &fe- & pfallam in gloria mea. 3. Exurge gloriamea, exurge pfalterlum, & 01tha1a €xur- jument gam diluculo. 4. Confitebor t1b1 in popuhs, Domlne & pfallam t1b1 in e màlo natlombus $. Quia magna eft fuper coelos mlferlcordla tuas & ufque ite fecit ad nubes veritas tua, 6. Exaltare fuper coelos ,. Deus & füper omnem terram ut - oves glorla tua : ut liberentur d11e&1 tu1 Salvum fac dexterà tua , & exaudi me. 150 7. Deus locutus eft in fan£&to fuo : $. Exultabo, & dividam Sichimam ,. & convallem taberna— Quis culorum d1metlar 9. Meus eft Galaad, & meus eft ManaFes :& Ephralm fu- at Vd fceptio capitis mei. er auxit Often 1o. Juda rex meus : Moab Iebes fpel meze., )!le ; nam In Idumaeam extendam calceamentum meum : mihi alieni- lorerant, gena amici fatti funt. XORU thl 11. Quis deducet me in civitatem munitam ? * quis deducet 5 rededi d civium me ufque in Idumceam ? 12. Nonne tu Deus, qui repuhfü n05, & non ex1bls Deus in virtutibus noftris ? 4 !'m, i mall$ - 3. Da nobisauxilium detribulatione: qulavanafalushommls. $. 14. In Deo faciemus virtutem : & ipfe ad nihilum deducet ij fr/'n inimicos noftros. E PecCäH um apo I.' Ín fmem, Pfalmus Dav1d CVIII juretis 6 nttt n 2.T XEus, laudem meam ne tacuetis : quia os peccatoris , & os dolofi füperme apertum eft. "o E Tifds & 3. Locuti qu 43 Cuj?ad;et hac. ) Ia corde fuo, uque ad jeprimum rejetita þmt ex P[zi- t W]if/) probe ill; intelligendo, & juxta illa vi- 420 S6. ^ a. m. 9. :zhue ad finem Pfaims. tam dirigendo, & inores componendo. chæ vero babet a z. 8. £5 demveps 9 €4- tempole Miferi- cordias Domini. ) Beneficia; dem. habes lez! 59 A ". 6. uf?ue "T y0$ UeuS fnem ,n!h qulbus Dominus füos atficit. as COU Xphcavimus fupra hunc P[alumum; " Audem mezm ne tacueris,) Lau- -Ee zam qua babet a primo 'veffc:zlo dem innocentie mexe , quam gl Bieb, cum Com. Menecb. T. AV. N2 )udlaä' agä LIBRI 1) AE 4 M GRUM i ] 4 Eo cuti funt edverfuim i m dolofa, & fermoribu 2 ?lï 'erunt me 01*3.?'19. (9 odH cit wmdeucmut me: & 3 ïä) ä 'ïebmt m1h1 : ego autem 10 4 Pro eo ut me diligerent, deti ciant Qraoam "1 :$. Et pofuerunt adverfum me. mala pro bonis; & odïum UE tipi fo: dile£tione mea. D 6. Conflitue f fuper eum pgccatorem & d1a'3f)1m fteta dew:- L $4 tris ejus. 1j 4. Cum judicatur , exeat condemnatus : & oratio ejus fiat Ut n in peccatum. - 9. Fiant adverfarii mei obfcurare nituntur, ne tis prædnmt, qu& ill eventurà pro- " fpiciebat. Itorte taceas, fed eam omnibus reddas ma- nifeftam. Qu m Peecatorez. ) Pï;æü illi 1mquum Os peccatoris , && os dolofr.) Jude, aliquem judicem, 'ac tyrannumi . fpi- Scribarum, Pharifeorum, Judzorum; b ritum av illtl'e, cui fexvmnt, vel no- Vejis qtll tnc men.lt».u: conantur OPPH- mine peccatoris diabolum mtellmc. ut ol inere. Dmäa!z-s feet a dextrz: e/z:.) Cq- in lo ( Super mt.) Contra me. -Sergeonibus 0dii czrcumdederumt lumnutf)x illi adftet, a quo in judicio Epif 3- accufetü ej«lS [ $56.) Inimicis fermonibus omni ex 7. Cum ]ua'zmtur , €Xeat condemmnae um parte me funt aogreihi Expuguaverant me gratis) Oppugna- zu5)) Sententia a ]udice contra illum peccat feratur, & condemnetur, Judas de : Tum ii verunt me íine cauia nulld inrea me violati. hac vita éxivit co»udemmtus, quim - QOLIM 3 pitum (4eProco, ut me d;/tgercnt.) Cum de divina mifericordia dufpemwt & laqueo fe fuf pendit. tray] me diligere debuüient. Cum ; Oratio ejus ffat 4m peccatumi.) Pr eca- Detrabebant mzbz) Male de me, & non m 1"'18 BIN & do&trina mea loquebantur. tio ejus ducatur peccato : die p audiatur ejus oratio , quam fi effe t Ego auten oraba m) Lfro autem fïc Chi 211 p»-CC atum. Quctmws utilis fit oratio quidem provocatus 1um, ut illis ma- 9. lum rependerem , fed orabam te Do- peccatori, vertitur tamen illi in pec- catum , cum vel.non orat, quem- Gene 7?nine, ut mihi adeiï'es, & illis igno- nes "fÍceres. orare debuiffety ut fi fupplicet Idolo, * aut D&moni , vel non orat pro re dant &. Pefuerunt 4d'uer]hm we "mala pro Xntt bonis. Rependerunt mihi* inala pro bona, ut fi poftulet inimicorum fuo- rum ruinam : vel non orat per uni- * Wimo bene M eciis, quibus a me fuerant af- um feGi. cum mediatorem Chriftum, fed per merita fua, de fe præfumendo vel VE C Odium pro dileffione nvem) Repende- non orat cum fpe, aut fide, aut aliis - ti bant odium pro dilectione. meceffariis bons orationis comitibus, Ttenti 6.. Confiztue fuþer eum. peccatorem. ) Porro judas oravit finé fpe indulgen- Qs : tie ex D. Hier. nec per Chriftum Cl Tranfit ad Judam, quem previdebat Qducem futurum eéorum, qui compre- mediatorem ex D. Aug. nec Deum lr oravit, feéd dæmonem., qm il fuf4 üra ( henderunt Jefum, ut loqulmr S. Petr. AO L o16.& per inodum itvprecán- Penxhllül f.mfic. P ü kkï - - AE 28 h] PSALM US Cv 3 otibus : 8; Fiant dies ejus pauci: .& epifcopatum ejus accipiat a];en , 9. Fiant filit ejus orphani: & uxor ejus vidua. 1 autem IO. Nutantes transferantur filii ejus, & mend ic):ent/ : & eji- ciantur de habitationibus fuis. odium *11. Scrutetur fcenerator omnem fubftantiam ejus: & —diri« ripiant alieni labores ejus. 12. Non fit ilh àd 3 der- jJutor :. nec ! fit j -;qui mifereatuy p'upi!- lis ejus. $ fit I5. Fiant nati ejus in interitum , in geneft N ationegung— delea- 4 $ t tur Vn*omen ejus. Nn 2 14. In Fiant WLILIDLéEmn Ia piO« Xg. F;ant£ dies 'ejm patici.) Prematura 10, utantes trzzæi:femmw- 77 ej,;u.) morte intereaty quod-]ude accidit, Inftabiles vagentur filii ejus. qui mozte violenta extiacus eft. * Ejcintur-de babttationtbus [nis.) In i)niquum eft 'autem ji, fpi- Grzco eft,.&£ olxomé9ey - Epifcopatum ejus accipiat-altev.). His dixómeóo»- fupérficies domus diruta. ve] n0» verbis ufus eft D. Petrus A&G. 1. 20. ut oftenderet neceílarium fuiffe ,' ut Diruantur domus eorum, nec tamen Lelligif- in ipfis parietinis habitare poffint, Ó in locum Jude aliquis fubftitueretur, fed ex illis ejiciantus- Converit im- Epifcopatum, hoc eft, Apoftolatum precatio Judais tempore Hierofoly- : judiäio ejus accipiendo. ^Hoc idem imple- mitani excidii. B qdentiiae tüm eft in Judzis; nam poft Jude II. Scruütetur fænämtar 0n22E6ZI " peccatum, pauci fuerunt dies. Judzoe ra idlum ffantiam ejus.) Pecuniam a feneratore adas de rum in Epifcopatu, id-eft, in facer- acciplant; & cum fortem, & ufuxras dotio, five Pontificatu , & Epifco- folvere non polfint, ipfi foneratores P quio*.t patum eorüm accepit alter, quia translatum eft facerdotium JAaroni- domum illorum ingrediantur, & fibi ivita .0( pignora elipant, immo: domum diri- r cum ad facerdotigim fecundum ordi- J. z nem Melchifedech , & nulli funt ho- piant. V idetür refpicere legem*Deut. prec- C. 24- !L 10. Cum -repeteé a proximo l :mg'is die Pontifices Judzorum, m&m vero ipo rem wlgqumam », quam debez tib; , f; diit Chriftianorum. - 2202 i;zgredicrif domum ejus .mt pignus t oratio 9. Fjamt f -ejus Aa)rpä;mi.) -Putai anferat, f2d fLabis foris, Ej ille ts profe- i p« Genebrardus accumulari imprecatio- ret, quod babuerit. In excidio Hie- w uelit nes, non ut omnes ad amuliim acci- rofolymitano adeo Judzorum divi- « Jdoloy dant, fed quecunque potcrunt, donec tiasfcrutabantur milites Romani exer- -pro. 18 oenitus pereat, ideoque poetice quein- citus, uf etiam corporibus fectis ali- m qu' l admodum apud Callimachum, &Ovi- quorum vifcera- fcrutati fint, fpe- er u dium in ibin.S. Chryfoft. l'heodoretus, rantes fe aurum , quod deglutivif- jed u & :Euthym. putant Judam conjuge fent; inventuros. 'l'eftis Jofeplus de UY* caruiffe; quod mnufquam fit illius bello Judaico lib. 6. c. t5- jt aliis * mentio. -Heni ) KExtranei, qui non funt Apte conveniunt hzc Ju- itibus dais, . quorum dies poft mortem veri, ac legitimi hegredes. : in excidio Chrifti fuerunt, pauci ; Laheres ejus. ) :Bona iliiusflabore vrilont Hierofolymitano maxima illorum quafita. [eia 4 ftrage edita , unde plurimi orphani d39 APE s. . i inter , P A ) In- JJi fl 'tereant, reliéti funt,k & plurima lx;;idz;æ:, - - hglf LIBRI PSALMORUM I4. In memoriam redeat quwtas patrum ejus in confpe&u 2 Domml '& peccatum matris ejus non deleatur. meu 1r5. Fiant contra Dominüm femper, &,dlfpereat de terra memona eorum : fum 16. Pro eao quod non eft recordatus facere mifericordiant. 17. Et perfecutus eft hominem mopem & mendicum , & fnu eoómpunéctum corde mortificare. 2j 18. Et dilexit maledictionem ,. & veniet e1 & nolmt bene- Tüov dl&lmem & elongabitur ab eo. [ j . Et ind ult maledictionem ficut Veülmentum, & mtrawt ficut cund aqua in interiora ejus, & ficut oleum in offibus ejus. Mi 19. Fiat ei ficut vettimentum, quo operïtur, & ficut Zona, ol qua femper preecingitur. A 20. Hoc opus eorum, qui d detrahunt mihi apud Dommum' confi - & qui loquuntur.mala adverfum animam meam. ar. Et tu Domine, Domine, fac mecum propter nomena tnum : qma fuav1s elt mifericordia tua, Pri beera gmtdt qmm In generatione una, 6c.). Genus il- ino 1næ&um & triftem occ1dcndum Vd lius non propagetux, fed ipfo cum tradere. Wa ceneratione 95 filiis pereunte in ufa 5 18.. Dilexit /naledztfïzonem ) a di- deleatur familia, & nomen ejus. lexit, & egit, ob quz feqmtux mi- Hs 14. d meurriam redezt, 6$c.) Tm- ledi&tio , tum temporaua ^ tum &- I do terna. fpies putet illi Deus peccata inajorum fuo- Deus di Xt rum, & pro illis puniatur. "Ioduit maledifionem , ficut 've/lx- &emulator, rveddens zmquzmtem perrum. mentum.) ld eft, firmiter, & omni ]oan vit, f'per flzw . m tertjam , 6 quartam ex parte fe maleduq:lcne armavit, filàm generwmæm bis, qui oderumt me, ut di- Srettt 4qua. ) Quam quis bibit, qua citur Deut. c. $. n. Z^ [9] interiora permeat. $) ^55 E peccatum matris, 66 ) Kepetitio Oleum.) Quod facile penetrat quafi Tenftr nefcit plæcedeatm hemiftichii. dicat: maledi&tio , & mïclmtas oA a, 1$. Fjant contra Daminmum [Jemper.) medullas, & omnia interiofa illius p IHas iniquitat:s femper ante oculos penetravit. dl() fu Ete, habeat Dominus, ut puniat. 19. SZcat "veffimentum. ) Auhæreat Memorta corum. ) Judæ parentum, illi omni ex parte, ut veftimentum, tribin, i& filiorum. ejus. illumque conüxlngdt ut Zonaà, qua ocylt 16. Non eff vecordatus. f.zcc;e mz]:e- pr æcmgltm th1 2 0s ficordiam.) Quia immitis fuit, & im- Hoc opus éorum , qus detrabune t ] anifericors in Chriftum, illum fuih- mihi.) Hszc eft merces eorum. Itá- ocuft gens tradere in morterm. lice diceremus; Queffo guadagnano. iüntur . 17. "dJmopem, 65 mmdtcmn,) Ob te- Apud Darzmum) 58&8 cum, Hoe 4 nuitatem affumpte carnis , & quia Opus toru;m , ut fenfus m: hanc A juugo non habebat pre paupertate, ubi ca- Domino penam referunt, qui detra- hunt mihi: M put. .reclinaret. Luc. 9. $g. lt t 4 omþan&;zm £erde mor;zfmre.) Ani- E 21. Fae mecum. ) leencordæam. ücqu FSALNUS . CVIII. 253 petu 22. Libera me, quia egenus; & pauper ego fum : & cor meum conturbatuni efi intra me. etfa 23. Sicut-umbra, cuim declinat , ablatus fum, & excuü'us fum ficut locuftee. ]i 24. Genua mea infirmata funt a Jejunlo & caro mea im- n, t mütata eft propter oleum. 25. Et ego fa&tus fum opprobrium 11113 : wderunt me, & bene. moverunt caplta fua. 26. Ad uva me , Domine Deus meus, falvum me fac fe- l f ut cundum m]ferlcordlam tuam. 27. Et fciant, quia manus tua hæc & tu, Domme fe- 1002 Ccifti eam. 28. Maledicent ill1, & tu benedices: qui 1nfurgunt in me, 1num confundantur 1 fervus autem tuus laetabitur. Nn 3 29 ïndu—- 10mon * gellis cefus , multo fanguine. fufo, Praptcr nonem tugm. ) Propter beni- gnitatem , & mifericordiam tuam, ideóque nutarunt genua illius. leera ass quam pr&dicamus , & celebramus. dennutata eft propter oleunz, ) . Pro- Mel, ad gloriam tuam. pter pinguedinem fuam amiffam. Inm idendoim Hebrzao eít, Ssarvis. ) Bona, benigna, benefica. macruit.a piguédtnts 22. Cor mtüm. conturbatum eff.) Ín exaruit pmguedme de fhtutd. ja di 2$. Fatius fs app;aärtum z. ) r mi Hebreo efc valaerat um ej?, faucium eft dolore , & triftitia Midetur re- Chriftus opprobrium-fa&us eft Ju- tum & fpicere tempus illud , quo Chriítus deis , cum videntes illum inter la- dixit trones pendentem , movebant capita Nwnc anuna mea turbata eff V4k qu: a'e/zlr;fw y u Joan. 12. 27. Vel cum in horto ora- fua , & dicebant. & omult vit, & pre timore, & triftitia ago- £enipim De; , 6c. , niam paffus eft. 26. djzva me.) Precatur Domt- bit, QU& 03. S:ut Umbra cum alec/mat) Cum nus de corpore exiens auxilium Pa- fenfim minuitur, ac tcmdem tofa eva- tris ad. celerem refurredionem ; & ntqui nefcit. fimul corpori fuo myítico , id' eft Ecclefiz veram falutem c01pons & t5 ol Ablatus . fum. ) Abn, perii, e me- ja illius dio fublatus fum. animgc- Excuffus fum [ficut locufta.) , De uno ^" ^ Scient., quia "AnMs fua /Jdc J Scient hoc tuum tam illuftre, &aper. N tribunali ad. ahud jactatus fum, ficut mentuffiy locuftas viliífitna : animalia ventus tum auxilium opus effe omnipoten- huc iluc temere raptat, ut volue- tiz tux. Vel fcient hanc moitis pla- rit. am a yoluntate , & poteftate tua Vel fumpta eft metaphora ex ub locuftis, que facile ex arbore excu- profe&am effe, & a te inflidam., jm te Siuntur, & proteruntur ab agricolis. Prüp!er feelus poput: mei percuffi. uf , WWW aq. Genna mea mfm'mm fant a je- inquit ifaias C. $3. 9. umh Hs jun/.) Defcriptio maximz inedia. 293. Maledicenz 4lli 04 £m benedzces. ) . fanc à Maledi&is, & maleficiis obruent, me, Chriftus multo tempore jejunus man- lul dCtl L fit tempore paffionis ; j huc ctiam E tu velo hec- omma in meà commo-e lucque raptatus, varie vexatus, ila- , & felicitatem z:onveltes. uf ^s LIBARI PSAL MORUM 236 - 29. Induantur, qui detrahünt mlhz, pudore & opermnmï — ! f cut.diploide confufrone fua. cerd 3o- Confitebor Domino n1m1s in ore meo , & :m m&dï(ï?- j multorum ] & v 211 dabo eum. 6 -31. Quia aftitit a dextris paugems; ut falvam facereL à Pelv eapn ertplen"*h us animam meam. e Dmeieum T l. Píalmus Dax id. CIX.- Ij lt c 'VL;tt'h yMxit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis. UTQ*] o 2444* J * Donec ponamv inimicos tuos, fcabellum pedum tuo- *ICOz É Fuinm. t c 1$.25. . Virgam virtutis tuse emittet Dommus ex Slon * r äo- Vi Hebr. P- 13« m;nare jin medio inimicorum tuorum. fLatia Jat 1o.1$. 3. "Tecum principium in die virtutis tuae in fpxendorfbus ä"ltequ San&torum, ex utero ante luciferum genui te. àüt jj * ]u- apem 4j Qz; ,n/z'rgzwf I2 126 , coizfz«:/r/zm- Domec ponmam. ) U f'q'zc dum in no- vilfimo die omnes intmicos t'ïOb - DOMM tur. ) Qui hoftiliter in me infur- uOIm'l £unt, puc defiant, vi denth irritos eífe quafi fcábéllum humile fubjiciam pe- €onatus fuos. dibus tuis. Mos enim fuit Orienta- Ti 7 N ent [ $erUuaz$ , x Cs 7 Eoo fervus tuua, lium , nt victores victos pedibus fuis & fideles tui 12tab1max fubjicerent. Vide Jofue 16. 24. Vut i Íel « 29. I2 'z.'ttrmtm : padore. ) ï(*no- 2. Virgam "virtutis. ) Oceptrum po- minia omhni ex pute quafi Ve&o tentig tuz, pgfentum tuam. reo1aitax $N COWCG'WI itur. in omnem terram emittes , & diffun- Quil sz; 0ide. ) Vox G Grece amwg ; des ex Sion, & ex Judea, & ex qua (hih. vePcun di up licemm fïfrn fict. Bi U*I"O, re(ïnum tuum lX'l(.l piet. Aaro; Dommmæ um medjio XMImicornuss fliüe fitus & quafi di 1pln.ato dedecore reitun- N dantm ; zum. ) Domiüaberis inimicis tms, il)C [ velint, nolint. " 30- Cozfizebor D(mzmo nim.) Mal- de, multum laudabo Dominum ore 3 Tecum ;;rmczprz:m) VOX, prm*- Md 1mneo.. ml CIFI;!/)? in GLæCO eft, cpy2, que In. izedio. ) In Eccle f?m, in- copio 1Q principium , & principatun fignifi- t0n ] fidelium cotu. cat ; fenfus eft: l'ecum ent rin- 8 fuc 31. -f]irit. a dextris Imwgem.) DIth eipatus manifeftus, & tuuc appare- Mc ld spauperi adfuit auxiliator. bit omnibus tuum effe regnum , & N1/:* P* Arzfmm meam.) Nitam meam. apud te folum effe verum Prmc&-— pdtum.. Latint etiam dicunt, Priz- lbrl*l ) Sueton. n My;z Dominaus. ) Deus Patpr- um pro Prm«zþam. quh f Dominzo meo. ) Filio fuo in- Augufto. ïdcerd carn atOo. o doa "Uirtutis TE ) In die novif- Q)tu li Sede.a dextris 7Beló. ) Sede mïhl fimo , quando potentia tua celum üves modo ^A dextris méis, mecumque movebit; folem obfecurabit , terram EE mortuos excitabit , & nunt quiete, in gquali poteft4te re- concutiet , u *LUU £na fuper omnia. omnes ad tribunal tuum adducst. klïJ E : x RSALMUS CIX. 287 anat & ]':.n;a*ffitlüojninusj & mon ponitebitieum : * Tu es fa- ii *foarv cerdos in aeternum fecundum ordimem Melchifedech. I2.3 m Qedio " s. Dominus a dextris tuis, confregit in die irze fuse reges. He b ^. 6. Judicabit t t $. l.,o'.- * innationibus , implebit ruinas : conqualiabi & I7€ ; p gapita in terra 1nu1toru1g. z * »w. De Ia--',?f'endari.bu: fanäaiäm.) Cum fci- . lo, aut templo; üt facrificaret ; YXa- licet circumdatus eris fanctis tuis, qui ron indigebat:; quare nunc Hebrei, orenes fulgebunt ficut fol. qui-carent utroque , carent etiam 1 u- . Ex wrero, Gc.) Ego genui té mi- Pontifice, &-facrificio... Chiiftus er- zo eft facerdos fecundum ordinem hi confuoftantialem e fecreto di- do- Melchifedech , quia nulli fucceiiit , vinitatis me&, ac.propria mea fuþ- ftintia. nec ullus ei fuccedit, quia Rex, & L Í [* sr':büs arte luwferüm. ) Ab &terno , icerdos, quia obtulit panem, & vi- s num; C ; uia facerdos omnium geéne antequam liüciferum , aut folem , tium, tandem quia ejus facerdotiuia aut aliun. quamplami creaturam for- * snarem. uon alligatur uni templo , vel taber- —— naculo, fed ut predixit Malach. c..1. 4. Jaravit Dominti, ) Juravit tibi | in,no- Q' III 4b orim enime fol ufque ad ominus , nec eum poenitebit, aut 08 , confilium mutabit, & dixit. occa[um magnum efmomem meme im um pe gentibus ,&5 in emmi lvacaï--/kcrä/z-cän;r? Tu es Sacerdos im &termum. ) Non hrientte $$ offertur momimi pueo gþ!;ztio Hf erit facerdotium tuum temporale ,. us fuis eui H , & - ut funt ea qaæ homincs;nobtin Vilv » b fed xternum. f« Daopeinüs, Eic.) Conveäït Pro- m po« Secundum — ovdinem Mech;i/ädczcb; ) pheta orationem ad Deum Patrenr, regum &ait: Dominus , id eft Chriftus. ditute Quafi dicat: fecandum ordinem Mel- eg qu chifedech , non fecundum ordinem: Adex;rils £tis, J Qui* fedet a. dex- Aaronis. Per ordinem intelligitur tris tuis. ritus, lex, traditio , confuetudo ; Confregrt ia die ipe [ue Reges.) lm j T vuL &fb ir init H i t1 cis fuis Re- s tl hoc enun figniücat vox Hebraica die, qua irafc 1533 Zrz. Dittn guitur autem ordo gibus terrz Ecclefiam fuam perfe- Dicit ia Mlelchifedech ab ordine Aaronis in qu entibus conteret €os. , p 1nultis. Primo enim Melchifedech preterito, Gosfregit, quia lumine pro- p non legitur fucceffiffe alteri, neque phetico rem videbat Dav E figni- id , ac fi ei fuccelliffe alter legitur, ideoque jam gefta effet. j T ill" Na- Melchifedech. dicitur ad Hebr. 7. 3. 6, Judicabrt m mationibus. -) 31)1)21'6' Size patrt, fine matre , fine gemealogia. tiones, & gentes omnes jud à igaþit à |f] v In facerdotio autem Aaronis filii pa- & puniet. ^ nnd rentibus fuccedebant. II. Melchife- Lnpleb;n eui A. ) Multiplicabit rüi- prie dech erat Rex, & Sacerdos; Aaron nas, multos deítruens, & ruere fa- facerdos tantum. iIL Melchifedech ciens, In Graco eft vrogara, quod obtulit panem , & vinum ; Aaron cadavera fignificat : cadaveribus & govih OvesS, & boyes. -1V. Melchifedech ftrage omoia. implebit. cæhm erat facerdos univer(alis , nec uni € o;z'qmjhäif capita im ferrA multe- teïram tantum genti addictus 5 Aaron erat »um. ) Comminuet, confrinzet fu- o facerdos tintum lfraelitaram. V. perborum capita, qui erecto collo, o Mechifedech non egebat tabernacu- x & capite adïc?fus* Deum incedung s sE 89 | L-I-B R D PSA LMORUM à bibet: propterea exakabitfcaþnt.,. "9. De tofrzäntä'in vi M * Alleluja. CX. Onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo E ï Iv- C 1n co*n-f vert filio juftorum, & congregatione. L 2. Magna opera Domini: exquifita in omnes vo luntates eju.s; ] Qull 3. Confeffio & magnificentia opus ejus : & juftitia ejus ma- netin fzeculum fa&eculi, .4. Memoriam fecit m idil irabilium fu?lrum ? mifericors ,& m1- $at ferato;' Domin/us : $. Efcam 10 In t Im terra multorum. ) S'ciïïicet po- gatione.). "Yum inter paücqs juftos, Rane tum in cetu multorum. pulorum. ln Hebr&o eft : lp zeíra Vox He- - mHulta, id eft, in magna parte terrz, brea -*D f24, quam vulgata.confi- uod idem eft , quo ad fenfum. lium vertit, fecrezum fignificat , five falute Nam- idem . fignificatur , five dica- confilium , quod fecretum requirit , apud | us multos fuperbos in terra in- & paucorum effe folet. Vox autem cayy Pbedz, Synagogam , five con- 111/3& veniri ; five. fuperbyo-s multum terre -— P. g occupare. . gregationem , ad quam totus popu- : De forreute 1 nq vi4 Libet.) 'lor- lus convenire folebat. «t tl rentem appellat curfutn rerum hu- 2. Exuguifita 477 0pAUes voluntates ejus. ) Id eft, quefita, parata in ET manarum, quafi dicát : Chriftus in Yetu via, & vita hac mortali multorum omnem tiífum Deo placitum, ut Deus Mas dolorum, moleftiarum , & calamita- illis,ut voluerit, utatur juxtá illud Pf. * Videtur fum- I18$. 91. Quoniam omnia fevvtunt Quem, tum erit particeps, pta finilitudo a ftrenuis ducibus , nb LXX. habent ££e4T74u£y« . ex- popul qui, dum in expeditione funt, bi- uifita, fed ali& le&iones in notis qdæ l Vaticanis confentanee allatg expli- Mi y bunt ex fluvio raptimï,;ne*occafio rei bene gerenda elabatur, fiin do- cationi habent w$xpJeuév»a accuratas It p xnum cibi aut potus fumendi caufa vel mapuowevac u éya , - inftrutta , pa- vite;d divertant. Sic Chriftus nullum tem- rata. u pus omifit, quo opera diaboli de- 3. Cesfeffio , & smagnificentia opus älf Pæu ftruere. poffet. ejus. ) Operatio ejus, qua mundum 1 foi lzabit c;zþzst. ) Itaque regit, & confeflio , magnificentia, id Ptent Propterea exa IUOIUm propter hanc humilitatem , & ad- eft, materia, & argumentum con- verforuim patientiam * hoftesque de- feflionis; laudis, & gratiarum attio- t.'ibuit nis, & materia magnificentie divi- "ls ter bellatos , .caput prius depreffum extulit, Deo illum ad gloriam fub- ne omnibus per eximia .h E &c 01)-—81-'3 tam, levante. Hunc locum, quafi inter- aperiendz. * 7 V 14 fufliia. ej u6 "anet im [fecelum . fx- pretatur D. Paulus ad Philippen. 2. Virtus, bonitas, mifericor- delia : $. cum ait Humniliavit f« emetip[uma eul. ) k d »x[quead. mortem , mortem autem Cra- dia, qua juftus eft, jufte agit, & ju- Ünni; ftificat, nullo corrumpitur, aut mi- cit , propter. quod & Deus. exaltavit. i- C i tumlia, » m, nuitur tempore. . kCipi 1. Onþï*c&r tj4;.) Laudabq te.' 4.. Memoriam fecit mirabilium [ue- iüimæ riim.) Yam admizanda d"efignavit pre COV.' ]0 ? J ' de eenfrüto j:sjtzarzfm ; 6 eongre- ^ lii - D 89 Va s. Efcam dedit timentibus fe.- Memor erit in faeculum teftamenti fui : : lo fuo; ' 6. Virtutem operum fuorum annüntiabit popu . Qot- 7. Ut det illis haereditatem gentium, opera manuum ejus; ^* veritas, & judicium.- 3. Fidelia omnia man data ejus: cönü S6jUS, ;'Ihatafkinhfæcylum fae- J5 Id culi, fa&ta in veritate, & aequitate. 9. Redemptionem mifit po : teftamentum fuum. pqlo fuo/ : mand äyit ln seternum g - - San&um, & terribe nomen ejus. E *Prow Píear 1o. * Initnum fapientize timor Domini. 1' — À Intelle£tus- bonus omnibus facientibus eum : 7.& 9. 10 ! juü()ä, I;at-ï(ïatvivov e..j'u's/k Ecclt. Qx ii manet in faeculum fæ;uli. ,. confi- Allelujas 1. 46. a, fve falute fuorum, ut futura fit &terna enim precepta vlägis nature immu- equitit , apud fideles eorum memoria. tabilia, & ut dicere folemus, in- -e x autem Mizjericor. difpenfabilia. ye Qu . f, Ej' ;ïziv/ämtar.)' Vide dicta Pf. 58. 15 lz weritare , & «quitate, ) — In re- s pop j. Efcam dedit , £. ) Manna, quod. étitud : de cclo pluit, & dedit timentibus bilita. ine, & juftitia decreta , & fta- jduntate amta ii fe, id eft, Hebrzorum populo fideli; 9. Rgdemþiiwgem enfit populo [mo. ) & verum Deum timenti,; & colénti. x /Egypto, vel potius e morte, pec- ot Dais r Memoer erit in [eculum tellamenti fui.) illad Pf cato, & damnatione eterna. Quemadimodum volebat Deus, ut Mandavit $a. aternum , &$c. ) ]uffit eruiim opulus memor eílet mirabilium , jja 0 ut eternuumr effét pa&um fuum de que patravit in commodum illius , vera falute danda, & ' ita vicilium, promittebat fe memo- 2ni c«cJeftis. poiïemonet re- s a* rem padi cüm illis initi, illis pro- Accrdthy Sanum , £5 ferribile momemn, c;jm. J videudo, & a malis proótegendo. Docet modum permanendi in tefta- d. p 6. Virtutem operum [uorum aununtia- bt poputo fao, &c. ) Miemor erit pa- mento Domini, ut aífequamur pro- yit 1 miíliones ejus, quafi dicat : i$;.qui Qi fui oftendens populo virtutem , mandavit in xternum teftamentum mundüïn, jotentiam , & fortitudinem operum fuum,'fan&us; & terribilis eft; & gentiäi ! iuorum, dum illis ,. ut proiniferat, um n* ideo peccati labem odit, cum fit tribuit hzreditatem gentium , hoc fanctus, & purus, & cum fit ter- yi iio" eft, terram fanctam a i, v* feiiam. gen/tibus pot- ribilis., peccatis fe contamin 4 a QLICCS* graviter punit. ? 09?" 7 Vgrit;:ff, & Jj judicium. ) Nera. funt, fidelia, & jufta. 10. duitium f'apieutit timor Doraini-) ul f $. Fidelia emmia maudata ejus. ) Quafi dicat. itaque illi faperé in- — jferico- Omnia precepta Dei, prefertim na- cipiunt, qui Dorinum timent, & n u) turàlia, fidelia funt, quia neminem fe a peccatis abducunt. aut i* decipiunt, cum fint rectiffima, & ju- s ^ lutelkülus bomus ommibus faciemtibus fiiflima. eum. ) Horum intclligentia boma Confrmata im fseulem faculi. ) Suhc eft, utilis, i/iM j & falutaris ii.s,, gui.nom ;nm'iF d Bill. em Com. Menochb, 1. IV '«00' i : 299 LIBRI PSALMORUM:; j Alleluja, Reverfionis Aggsi, & Zacharie. CXI. timebi Eatus vir, qui timet Dominum : in m 9. ] 'B nimis. landatis ejus 'Volet Cot & 2. Potensin terra erit femen eus : : generatio re&orum be- 9 nedicetur. 3. Gloria, & divitize in 'culum domo: ejus: & juftitia*ej'us- ma'näþ 104 ] in fzecculum fzeculi, & tbel - 4. Exortum eft in tenebris lumen reCti E gmiferi—cors', & ) miferator, & juftus. $- Jucundus homo : qui miferetur * net fermones fuos in judicio: ;& cdmmodat : Qifpo-l | l LA 6. Quia in aeternum non commovebitur. vfque E 5 1h — lamins folim intälligunc, fed qux intelle- culi. ) Juftitia ejus cum-ipfo non xerunt etiam opere preftant. moritur, fed sternum durat, cele- quod p Laudatio ejus mamet. i. faculum f&- bris apud homines,& premium gran- ?i !;"m eub. ) Quicunque fuerit hujusmodi, de ferens a Deo. 7107 &ternam laudem meretur. 4. Exortmm efl im tenebris lumen p eft vi ( i, 6c. ) Sententia eft: fi adver- & luil ^U fitas aliqua inciderit, ipfe Dominus, Oi & f hus a. d Qolbie ) U COtmor Non «€fít hic titulus in.textu 4 ii mifericors eft, miferátor, & ju- Hebrzo, aut Greco, fed tantum in us, velut lux exorietur juílis ca- T. d Latino, Videtur- Dayid. in fpiritu lamitatum tenebras depellens , aut ita Mij tione previdiffe Aecxum , & Zachariam illorum animos confirmans, ut cala- poít expletum tempus captivitatis mitas illis gravis non fit. Tiines, rediiffe ad populum, eumque admo- g. JUcundus bomoy, qui mi[eretur, 68 4) ay, comemodat. ) Bene, & jucunde ha- bt o nuiffe, quanta fit fclicitas viri jufti, & timentis Deum, ut hoc exemplo bet , qui mifericordia motus facile &ndan alios hortetur ad probitatem, ut non condonat offenfiones , & egentibus Paratg. incidant in fimilem captiyitatem. . commodart fervans illud : Dieitte , calámi G. dimittemini, date, E$ dabitur volis. I. de mandat& ejus volez nimis*.) Mi- ) Conj re delectabitur obfervatione manda- * juessdu , in Gr&eco elít X 99 , filici ü torum Dei , omném fuam volun- benignus , bonus. N t0 tatem ad eorum obfervationem ad- Difponet fermones: [mos im | judicio. ) Dogec. jiciet. ^ Eloquetur verba fua, & illa ordina- 11 la f - Potens im fervra erif Fmen ä]u/s) bit, & difponet-in judicio, & pru- lücer, Hujus viri femen , id eít, filii ejus denter. Alii per fermones intelligung Atürus, snulti, & potentes erunt in terra. rationes , & negotia. J. Di Gezeratio retlerum | benedisetar. ) 6. Quia m ettruum nom -comHmoves Quia nimirum. generatio juftorum &tur. ): Midetur referendum ad id, bmtcr ö ex divina. benedi& US epa ;one fecundif- quod fupra dictum eít : Jweszdus bo- ]ates fima erit. z2, quafi dicat: ideo elt. jucundus, 3. Im demo . five beatus , quia in sternum non 7"/'21!14 - $is . Deum. ejus,) In domo timen- af commovebitur , nunquam fua feli- Ti Jufita ejms maue 1n jkcü/um J citate excidet. 1ta Gex,xebra'rd..us. Del« 4 a &ter - ^ -- -u P:ssAL M U b 'CXL &;cxfï.. 20l , Y [ 7. In memo . .timebit. ria ætema erit juftus : abr auditione mala non ; Yolet 9. Paratum cor ejus fperare in Domino, confirmatum eft m bee cor ejus, non commovebitur, donec defpiciat inimicos fuos. 9. Difperfit, dedit pauperibus : juftitia ejus manet in fae- culum fzeculi , cornu ejus exaltabitur in gleria, manet 10. :Peccator videbit; & irafcetur, dentibus fuis fremet, r5 , d & tabefcet ; defiderium peccatorum peribit, pE P Alleluja. CXII, difpe udate, pueri, Dominum : laudate nomen Domini, 1.. LA 29. Sit nomen Domin é j b.e-nedi&um",; ex hoc nupc & ufque in faeculum. ^ Oo 2 a Y rstumrur um larminus putat effe rationem ejus, Corgu ejus exaltabitur g gloria, ) ipfo o at, cdee quod proxime dictum fuerat. D7ffo- 'Tunc alicujus cornu exaltari dicitur, om gt net fermones [uos im judicso , quia £m cum ille fit potentior, & fortior. eternum. non commevebitur, id eft, quia Exaltari autem in gloria, eft homi- nem fieri non folum potentem, fed lwnen j eft vir conítans in . propofítis fuis, f adva- & ftbilis, & providet prudenter etiam . gloriofum figüificat ergo omhia, ut quidquid accidat, eum Propheta eleemofynis adeo nón mi- Jominus, commovere non polfit. , &]r nul potentiam , divitias, aut gloriam, iuüis ( " In memoria &teyua erit juflus. ) ut etiam augeantur. Memoria gloriofa, & cum benedi- Vo. Peccator "videbit.) "Cogetur vi- g, aut 1 &ione apud D dere jufti felicitatem. , t C mines. .it eum , & apud ho- Irafcetur.) Cum nihil habeat, quod Ab auditzone szz!a 702 timääi;.) Sibi contra juftum , quem odit, loqui fcretfm j bene confcius, non timebit poffit, vel audeat. unde hi parum "us f&Cilt fecundam famam. Deutibus fui fremet. ) Inft d Paratum. ) n rebus a Jc:ïverfis. : bidi canis. eentibo & calamitofis. Tabefcet,) Nam ut ait ille ia jtur tb g. Confimatum eff cor ejus.) -In"hac I:f'uia'm alterius vebus mdcrejäit .api-; fiducia in Deum. H15. Non commovebirur.) Non timebit. .,Defd;arium lbgcmtaruä perihst. ) Vo- suditis) Douec defpteiat 171c0s fu05.) immo tis , & optatis fuis peccatores fru- ín hac fiducia. ftabilis eo xes fuas flrabuntat ; nam cum juftum-ever- a ordint- deducet, ut inimicos non fit formi- fum videre éCupiant ; cogentur illum & pru- daturus, fed illos potius defpe&urus. intueri bene in omnibus habentem, Jgelügum 9. Difperfet dedit pauperibus. ) Li- ü(.n:ente."mo benter, &diberaliter tribuit pecunias conmite P j)üeri. ) In Grzco 'e&, LL TR fuas egentibus , large fparfit in pau- que vox, & pueros , & fer- iit dd lb peres. vos; in Hebreo eft »43y9 Lesde , u t 7f itia cj&s manet in feculum faculi.) que fervos tantum fignificat. jucin lis, Q'iafi dicat, fi pecunias largiendo Q. Sit momem Domijnmi.benedilum. ) d diminuit, adauxit juftitiam , & me- Felix habeatur, commendetur , fandti» fia fde E rdu" BCI! riþa æternum præmiujffx habitura. Hcgcur ; cclcbre,;ur, - L] : 13 LIBhI. P.5 ALM()RBM *VI[al.. * fohs ortu ufque ad ocv..afum D.udablie nomen Do- - 1511 mmï. 4. À 4« Excelfus fuper omnes gentes Dominüs, & fuper coælos evum gloria cjus. e, ( - $.. Quis ficut Domlnus Deus nofter, qu1 in altis habxtat, Conve . 6. Et humilia refpicit in coelo & in terra ? 6, . 7. Sufcitans a terra mopem & de ftercore erigens pau- oviur perem. 7A u Bt collocet eum cum prmc1p1bus, cum prmmpïbus po- A uli ful. fontes 9. Qui, habltare facit fcemlem in domo , matrem filiorum A iætantem tuo da 4, 1 AlleIUJa. CXIH €ant Exod. I N exxtu Ifraei de ]Egypto domuüs ïacob de pópulo bar- 3.] "T baro : 13* 3: iuit, 3. Fata eft ïud"ea fan&lficatlo ejus, Tírael poteftas ejus. l 1. Mare sente Ex - boc nunt. ) Gl"ece ánó TS »0y», pes funt aule ccleftis proceres, fu-— Tralit ab hoc pun&o temporis, & demcepb pernz Jerufalem incole , & partlm- tU. in totdm e&ternitatem. pes regni cclorum. tinaret 44 folis ortu , 6$7.) Ub! üe.- 9 m babszare fd[it fferilem, E$c.) M Laua44!!") In Hebr. eft, Laudatzpz, Qui muh»erem ob fterilitatem, fuam Rubi fed idem eft ; proprerea enim lauda- defpectam. prius, & merentem, fta- tur, quia laudem . meretur. tu rerum in melius mutato, habitare &quí facit domi fuge lxtam , & hilarem aditux . Super omues gentes. ) Qum otmni- - j üm üt Creator, & gubernator.: propter multiplicem prolem. fufcep- $uper celos gla;m ejus. ) Supel tam. * 'Valis fuit Anna Samuelis dem l tater, qu& fccunda Dei munere t&- Touten cclos elevata eft gloria majeftatis hiC PO] ejus, ccleftia omnia implens, & fu-- . &a eft & hilaris 1. Reg. 1 VCHWL B)Ql 2JIS Filorum. ) . Grece eft æ'm TÉXYOIG $ N 6. /Humilia refpicit. ) Humilia re- . Jfliormm . eau[as : & M Ve ii fpicit , & curat, illisque providet. m $ In celo funt: varii Angeïmum or- Omu»S 7409 , fj'c ) FH: rep dines, mæ]cres, alii minores hos titio precedentis hemlpcu.hu : fcopu in exitu familie lfraelis de JEgvpto. torreni humiles in. cclo appellat. yrelfer Fl S$ufcitans 4 tevra 1napem, &8e. ) Populo barbaro.) Mox Hebnucz Ty ? ilos Pauperem, & aflli&um in fordibus, lohez , fignificat loquentém lingua & mcrore jacentem, & cum ino- ignota; & barbarus dicitur , cujus du W in pia lu&tantem erlglt,& in ümentl fta-- lmgua non intelligitur , juxta illud "D tu conftituit. Apofïoh 1. ad Cor. II.4. $4 nefeie- 8. Ur colbcet eum cum Principibus.) ro Virt&fem "Vocit, eroy cui loqtar, bar- lr ltlar V ( Non cum prmcrplbus quibuscum« que, Pbarus , E€ qui Jaguitur mibi, barbarns. m de &t fed cum principibus popuh, & tri- - Fadlaef fudaa faniffc atio 97145 21 buum. f.nfu anaf*eglco hi princi- Tunc fan&ificavit, & depofuit fiLi lC 1 ET " | Y — -y $AL M.OU S CXHIL. e95: n Do- umv vidit; & fugit: Tordanis converfus eft retrorfum. 4. Montes exultaverunt ut arietes & colles fieut agïli Cdlos ovium. 5. uid'e&ïtibi mare; qüod fugii(*ciy:' & tli JordahiSf, quia £at, €onveríus es retrorfum ? * , & colles ficuf agnï 6. Montes exultaiïis ficut- arietes 5 pat- oviun. 4. A facie Domini mota eft terra, a facie Dei Jacob. - us po- .. $. Qui convertit petram in íftagna aquarum, & rupem in - fontes aquarum. * Torurt * r.. NON NOBIS , DOMINE ; NON NOBIS : fed nomini tuo da gloriam.. é 2. Super mif :ricordia tua, & veï*ifate tua : nc;. &qu'agdo diä eant gentes : Ubi eft Deus eorum ? lo baf ?. Deus autem ncüervin-ïcoelo:: ,,;omnia, qgæ;umqu*e vo- luit, feci.»t. ejus 4.*5& —— ,003 . Mare —— Ó entem Judeam , id e& ; populum l. Nom mobá Domine, $e.) Non [6, f meritis nofiris, que nulla funt, fed fraeliticum , in quem pre ceteri$ na- tibi Domine debetur laus omnis, & , | pmici- tionibus peculiaxiu's regnaret , &, do- " 4dninaretur. glória. 3. Mare vidit, 6 fugit. ) Mare o. Guper mifericordia 'tua-) Proptexf L"fm, i/c') m fuam Rubruni divinam fenfit potentiam , mifericordiam, & liberalitatem tuam, £m, fie & quafi cederet retro , & fugeret , non propter noílra merita da no- habitare aditum tranfeuntibus patefecit, mini tuo gloriam. In tranfitu ejus- hüarem | Gordanis , &e.- ) Er veritate 74-) Dictorum, &-prdä fofep- dem populi revolutus eft in faum -ontem , & aquas continuit , do- /miff()rum fidelitate. —— jamudli , . Ne quande dicamt geþnfe:, Gc.) .. Ne mere I nec populus in u í Icefïorem' ripalþ per- veniret. impii, qui nos aflligunt , expro- , Menres exultaverunt , ut ar kic»'.j brando nobis cum' injuria nominis ettilo .tui dicere valeant : Ubi nunc eft Vel in defcenfu Domini fuper mon- , tem Sinai cum terre motu: vel cum Deus eorum ? Cum enim in terris fcopuli torrentis Arnon falierunt in nullum tui fimulacrum colamus, nifi f p infipni poteéntie tug effedu te no- jfichii ; torrentem, & Ifraelitarum hoftes op- bis adeife oftenderis, exiftimabunt, "d !N «;pä«?- prefferunt, N- 21. 15. — Alii ad Íco- & d 1 . l 4 " pulos Jordanis referunt : alii ad un- icent, Deum, quem' -colir?us * 1 * ) j nullibi effe. Ji g;ïii darum cumulos , & agglomerátio- cujas nes inílar montium elevatas. 3. Deus autem noffer i cele, $0. 3. 4 facie. Domini.) Propter pre- Quafií dicat: verum illi, ut volent, u iï.ïïïi fentiam Domini. nos rideant, quafi nullibi fic Deus $ Iifff"";' TA ä;ir' &. Comvertit betram , 68c. ) Qui in nofter ; nobis enim certiffime con- deferto. a. taturali fua duritie , & ftat Deum.noftrum effe, & in cc- 2 R /Jis peculiariter majeftatem gloriz fue 7 a. J ficcitate rupem convertit , & folvit in aquas humentes , & molles. oftendere, & emnipotentem ?iïä. t — e p 24 LIIBRI PSALMORUM * Inff; 4. * Simulacra gentium argentu m , .&- aurum , opera ma- 17. 154* nuum hominum. 1j- qui de * &. * Os habent, & non lo 10 p. * q'u;entur : oculos habent, & non 1$.1$ . videbunt. nünc, 6. Aures habent, & non audient: nares ha-benxt I fïdn odorabunt. 4. Manus habeht,( &Qnon palpabunt : pedes habent ; &;hon J ambulabunt: non clamabunt in gutture fuo. ] . &. Similes illis fiant, qui faciunt ea: & omnes qui confi- -- , -unt in eis. T0Cabo. 9. Domus Iírael fperavit in Dofminof': adjutorkeo'rum, & DA prote&or eorum eft. invene - Io. Domus Aaron fpewravit i»n;..Domihöiy: adjutor eorum, & " &T prote&or eorum eft. . invoca 11. Qui timent Dominum, fþeraVerunt in Domino-: (a»d:ju-, s 0 tor eorum, & protettor eorum eft. . . &y vfh 12. Dominus memor fuit noftri : & benedigit nobis. 6.C Benedixit domui Ifrael : benedixit domui Aaron. T2v L 13. Benedixit omnibus , qui timent Dominum . pufillis eum majoribus. - . 17 ÀN 14. Adjiciat Domi veftros. nus fuper Vps, füger vos, & Xfupäer ülio.s - mat, r teta, q rs. Benedi&ti vos a Domino, qui fecit coelum, & terram. mortyl) . L terram autem dedit filiis ho« Püln ( 16. Cöe'lum coeli Domino : q"i [7/27] mint-lm.x L] 4 cozf I 7; *:Nön 1j 4. Simulacra gentium , 6c.) Con- ab lfraele di&ïnguic , quia -Ec*cylefi«a. Pronde tra vero Gentilium idola aurea , & perpetuo diftincta fuit in duos fta- türtitter QUi tt qg argentea inania effe fcimus , artifi- tus, Laicorum fcilicet , & Clerico- AC Yita, eum induftria, & opera in eam for- rum, five populi, & cleri. mam fabrefaca , fed numine plane ^ -9 Benedixit nobk.) Beneficia no- carentia. bis contulit. I Dllcx g. Sumiles ills. fant , 8c. ) Idolo- 13.. Pufillas cum majoribus. ) Citra latrz digni funt , qui fint ftatuis delcétum ft:tuum, etacum, conditio- D]ïtn D( xatione carentibus fimiles, fint ve- num, & paivis eque, ac magnis. Qu o Quod fi - I$ luti trunci , & ftipites. 14. Adjz'cm:.') Aageat, & multi- I n placeat hec per modum impreca- plicet benedictiones. hd dlt tionis exponere, non potuerunt con- 16. Cclum cmu Doazino.x) Empy- l Ylvam reim coclim, quod eft omnium fu- queri idolorum cultores , fi eos diis, ï' DO[OI quos venerantur, fimiles effe cupimus. premum , €ft Domino deítinatum in el]' & 9] . Domus If rael. ) P opulusj fidelis aulam regiam. [/ !ty L i1fraelitarum. Ded;t li bamirzum.) In üfum 51103- 1e. Domns Aarom.) Aaronis domum rum hOminum, 4' T?';[Jw à ? lt 1) ALMUS CXIV. ,æ:l 25 T2 t« i g */Nonh mdrtu; Jaudabunt te, Domïne neque orhn eS) * Bflf é qux defcendunt:in infernum. -t' EF," &nov ) 18. Sed no$5 qui vivimus, benedlcnnus Dommc, ex hoc & tn nunc, & ufque in faeculum. Alleluja. 'CXIV. & no Ilexi , quoniatm exaudiet Dommus vocem orationis mee. ] confi . Quia inclinavit aurem fuam m1h1 : & in diebus meis in- Vocabo. um, & 2 C1rcumdederunt me dolores mortis, & perlcula inferni 1nvenerunt me. um. & 4. Tribulationem, & dolorem inveni, & nomen Domini !I]VOC.RV] : dj s. O Domine, libera animam meam : m1fer1cors Dommus, & juftus, & Deus nofter miferetur. -6.. Cuftodiens parvulos Dominus: humiliatus fum , & libe- ravit me. I puüll 7 Con —— 17. Nonm mortui laudabunt te Do- Invotav;. ) MHebr. zmvocabe, dicens erfi in hac autem mine.) Quafi dicat : fcilicet, que fequuntur. terra quam tradidifti nobis, non O Domie, ) In Hebr. eft, 7247[3 tetf'aff. mortui laudabunt te. Hoc eft, quod Domine ; nam vOX M3N . z« eít Pfalm. 6. s. dixit Non efü ig-morte, Riiis Dv blandientis, & depzecantis, particula, qui eiemor ff otur, im imferno autem quam vertere poflumus, 2u2fo, ob[ecre. quis cozfitebitur t1bi ? Vlde ibi dicta. Libtra anumam meam,) N itam meam j * N E ab hoc mortis difcrimine ; vel ani- t Proinde nobis fayeas, & vite diu- Sed mes4, qui W'wmus, Bol mam meam a periculo falutis fplrl- ] Ecdef turnitatem indulgeas, ut multi fint, tualis, in quo verfatur. doöü qui te colant, & audent etiam in $- Deus fzo/ïer mzþ;e/u;) Non fO- c Ülako* hac vita. lum eü mifericors, fed etiam mife- Tator. Non folum natura fua e[ft leHCU. no i. Ilexz ) Dommum. mlfencürs " fed .etiam a&u. mife- ricordiam , cum opus eft, in nos C/ r Quoniam exaudiet Dominus. ) Dilexi Dominum, quia benignus eft, CXPI omit. & cum opus habuerimus , aderit no- 6. . Cuflodiens þ.fzr'vu/a: Dom:nm ) n]le bis, & preces noftras exaudiet. Dominus cuftos eft fiimplicium, qui & mulfl- 2. d dicbws meis invocabo.) Quam- r* Cdndlde, & fine dolo ag nt. diu vivam, illum invocàbo. iPervnales,) In Hebr. efï CPNnDnS E 3« Deloves mortis.) Dolores morti- pet/mtm $ uod non tam palvulum m li feri, & gravxfhmæ anguftia. &taté, quam fimplicem , candidum, .manit ! j in Pericula injerni. ) Pericula mottis & apertuim moribus fignificat, & eum, temponhs ,autetiam zternz, qui facile pelfuadetu; n fiios A. Tribula;ionem . IRUER, ) chx- Humil/atus fum. ) lebr. attezuzzus dx, incurri in t:nbuïauonem. J7m , afllitus fum, fed me f.xvavit. 2 Á I v 4 496 AALIABR.ILNP/SA"ALMORU.M T 7. Convertere, anima mea, in requiem 'tqam, quia Domiä nus benefecit -tibi. . * Ij ! nf /^ $. Quia eripuit ani mam meam de Anïïor-te— 6 oEüïos meos ai;a,-- l 16. ( crymis, pedes meos a lapfu. filus : . 9. Placebo Domino. in regione vivorum. Y i7' , j | Alleluja. CX V. . & nom 1] 2Cor. 10O, Redidi, pfop zX t . .er.quod ïocutgs fgm : egq äutemþmnim ; "eu:1 4- 13* liatus fum nimis. Rom- 1. Ego dixi in exceffu. meo : * Omnis ho mo mendax, I À 34 12. Quid retribuam Domino, pro omnibus, qu& retribui-t N Amihi ? 13. Cáli- 2q Bu * & vc fed demifie ample&tor, 7 Comvertere anima mta in requiem quz mé doi uam. ) : Redi anima. mea ad prifti- cet Spiritus Domini. tus fim JA1. Efó Wixi $m exceffm meo. ) Ín nam tuam quieteimn, & tranquillita- d. cur temn, xquo , & pacato animo eito. fuga, & in difceffu imco. In Hebr. Tézionem eft: 4e feflinatione mea , vel s . :re- fucatis di 9- Placcbo Domzno i regionea i*vornm.f) pidatione mea,.in pr&cipiti evafione "Curabo Domino placere , dum viyo, méea. puo vt 'in ejus man- Ín Greco eíft.£» 7 £xorüctt tribuam ) ejus preceptis parendo; c. in Hebr. eft, in ftupore , pavore, & perturbatio- .datis ambulando, ïli. (4 Ambulabo coram Domino. N el fenfus eft, ne mentis , qua corripiebar , cernens /alicem mihi perfecutionem undique immi- in colefti patria, qu& eft regio viven- nere, &,obftupefcens ad tanta pe- TC a tium vera vita, D'omino perte&te pla- ricula. DO cebo; nam qui in hac vita placentDeo, VeL fenfus eft: Epo, qui tà. egta me humiliavi, & demifi , exiltatus /non perfe&e placent, propter leves a Domino ad meéntis.excefíinm, in peraom; cem ha vculpas , quas fubinde udmittunt. eo excellu widens, qüam falfa, & fallacia fint , que videntur homini- àdye A 10. f "Redidi , þraþi&r' quod locu£us bus vera,.& folida bona, dix: v0cabo, uarc E 4 fum.) Credidi Deo, Qmusis bhomo meudax. » Yi l)en'd ^non timui loqui; nec intermift di- Qusuis Lhomo mendax. ) Quafi di- - M. Pj "ere, & profiteri omnem hominem "efíe faxllacem. Vel'fenfus. eft cum cat , in homine non eft fperan- Qu Yoy dum, non eít ab eo falus expectan- Ya p n P "fuperioribus continuatus, (eft enim Pfalmus hic ejusdem argumenti cum da ,-eft infidus , nec datam fidem MT fervat. Oimnis fpes in homine tofim &í ! rzcedente, unde apud Hebraos ci- M dem adneQitur; ) quafi dicat: P4- pofica fallere poteft.. Vel juxta alium fenfum ; Omnis horao, qui huma- at um cebo Domino , im regione vivorum : cre- nÓ affe&u loquitur de felicitate , & Qn fiïCile do: enim. hujusmodi regionem efle, Jlicet eam-non viderirm. 1 4 ina o oni eftimat bona hec fluzxa, & m ]s cadaca, mendax eft; vera enim, & ,dlln? tin Ego aufem buzltatus. j;mz gpienis. ) ítabilia bona non inveniuntur , ni T Credidi quidem , fed non defii at- " 1 I tmm in regione 'vivorum. gm tedt l fligi, & vexari. Vel: Ego credidt a Qiufa [ efie regionem vivorum, quia. humi- is. Quid retribtam: Domino , &c. ?) j s l )ET liatus fumf, nec mo nitor. ingenio, Cum falutem. a. Doimino. cu-;lfecy.- * ^ tól, æm n , . PSAL M,U's CXV. & CXVL. - P 93 aDmme PT 13. Calicem falutaris accipiam: & nomen Domini invocabo. I4. Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus : qia ;æ 15. Pretiofa in confpettu Domini mors San&torum ejus. 16. O Domine " , quia ego fervus tuus : ego fervus tuus, & v filius ancillze tuze. 17. Dirupifli vincula mea : tibi facrificabo hoftiam laudis, & nomen Domini invocabo. m hum 18. Vota mea Domino reddam in confpe&tu omnis populi eju D. . . 19. in atriis domus Domini, in medio tui Jerufalem. : Alleluja. CXVI. , k rettibu » Audate Dominum omn I.L eslgegtes: Iagdate eum omnes populi : 2. Quoni ïg.äi* am confirmata 'eft fuper nos mifericordia ejus : Rom, - — * & veritas Domini manet in aeternum. IS$.LI, Qp me d Y Alleluja t t i« mb ) l tus fim , quid ego rependam ei? non facile: Deus impiis concedit, ut Vel cum Dei bencficio agnoverim pios occidant. Qus ]i Hdr. regionem vivorum, & vera bosa a non facile lar 5 2oimur. pretiofa fun; : yd i i d &valloue fucatis didicerim internofcere , quid -.16. Et füius ancille ügæ.) Non fO- pro tanto beneficio Domino re- lum fervus tuus, fed yerna domi tuze i gzg»ïg'ïf[ tribuam ? t natus ex ancilla tua. Fideles E yaturbatioe 13. Calcem [alutaris acc fie filii funt Dei ancillz. | "c-c'ie- t:]?izzm y &52.) y, Gn0S Calicem teftem , & indicem falutis 17. Dirapifts vineula mea. ) Cala- que jmmte mez accipiam, offéram, fibabo Do- mitates, perfecutiones diffipafti. . Vel | tanta ]* mino vinum gratiarum actionis jüx- fervus tuus natus fum , aut factus, Epo, i ta. ceremonias lugis. Vel fpe fu- fed ionterim magha fruor libertate, ; exultans D pernorum bonorum. excitatus cali- a dura Dzmonis , & vitiorum fer- cefftun, H cem hauriam patientiz malorum , vitute manumiífus. i f&llfö VV & adverforum , D:minumque in- Hefiam lauds. ) Sacrificium paci- Ut h'[)mim" vocabo, ut mihiadfit, ne in vite hujüs ficun., vtl laudem ; & confeffio- oæ, ii via pericliter, aut naufragium faciam. nem, quam loco excellentis facrificii * 14. Vota mea Domino reddam , &c.) admittis. & *f duf Quz vovi malis preflus, ea perfol- 19« Fota mea , 6c.) Ef repetitic; dt o vam p:lam, & toto populo fpectan- veríiculi 14. Tl te ; didici autem expermnento, pre- 19. lm afrió domus Domini.) Ad tiofain effe mortem fan&orum in Atam hd.em oftium tabérnaculi, ante quod erant 1 hgmlne confpectu Domini , id eft, magni il- atria, & arca, in qua altare holocau- quJ AM n los . b eum facere, & eorum necem ftorum fitum erat. non facile. permittere. — Vel facrifi- Jn medso tit Teru[alenz.) E-xtra quam Jicitaty w* cium Jaudis Domino palam offeram, non licebat factificare. Docet hic & fine timore', etiamíi mortem inde locus extra Ecclcfiam, five Ecle- C üu)'«* » d Cr"m'ï mihi immiaere intelligam ; nam ima- fiez communionem facrificia, a Deo Ql J fil gni fecit Dominus mortem juftorum non probari. Íaa caufa obitam , eamque large mu- Osfirmata eff foper. mos anferi- j Be* ncratur in coelis. *. Vel fenfus eít: Bzbl, cum Com. AMezocb. T. IV, 2 /P(g cordia .ejus. ) ngbr.'haþs:J con EW AUR D d F. 27 T5 08 RI PSALMORUM tr Ci Alleluja. CX V IE mini, q Onfitemini Domino, quoniam bonus: quomam in fzecu- 12. C "* lum mifericordia ejus, jn fpinis 2. Dicatis nunclfrael ; quoniam bonus quomam in fæcu. 1 lr ium mifericordia ejus. pit me 3. Dicat nunc domus Aaron: quomam in fzeculum mlfe- L] j *l rxcordla ejus. ml in f 4. Dicant nunc (1), qui timent Dominum : quomam in if; Vo: fceculum mifericordia ejus, i. De 's$. Detribulatione invocavi Dominum : & eïaud1v1t me in latitudine Dominus. trit me, 9.X 6. Dominus mihi adjutO': non timebo, qu1d facmt mihi homo. $. Q dit Ime Yebr. 1. * Dominus mihiadjutor: &.ego defpiciam inimicos meos. 13. 6. : 19 Àj $. Bonum eft confidere in Domino quam confidere in bor Dom homine: 9- Bonum eft fperare in Domino , quam fperare 1n prin- Lasneee cipibus. textus Heb 1o. Omnes gentes cn*cuu—:*runt me:; & in nomine Domml : mperem, Ia (m-*a quia ultus fum in eos. II. Cir- Tentts, ( MCB[ WM (1) Dicant nunc. i& ed;t. Sixt. legitur : dxcant nunc omnes. ignis eü " Robora£a - Inus , mb*m mulmphcata eft, & ftabi- Nasc. ) . Hoc gmclæ ; vel hoc Y 1cm ! lita, ut amplius duterenda non fit, publici conventus , & confeilionis fed cum omnibus géntibus commu- tempore. PO )*l dt-llm nicanda. 3 Domus .4avom. ) Sacerdotes ex Et j n Aaron familia. Veritas Domini.) Videlitas promif- tuin eft g. forum, qmba:— fe Chriftaum Domi- $. de lautudine. ) Largiter, & num orbi terrarum daturum fuerat coplofe , vel.cum latlcudmex, & le- I 3 lmp,, titia mea exaudivit me, in loco la- pollicitus. elem ut Oafitemin: Domimo. ) Laudate to, & fpatiofo conftituir me, in ) ]fülþfäg IC' Dominum. quo periclitari non poílem. f?idqm 6. Qud faciat snibi /Jamo.) Quid Bonus.) Benignus, bencficus. faciat Eyg " /'2;1 Quoniam in facmlum. ) Quoniam mihi mortalis , & infirma perpetuo duratura . eft. mifericordia creatura. 9) Witrfnr, g. Bozzm ef. ) Mllius eü, ma- lict I me ejus. fie Cajerem 2. Dicat munc I/J»acl 6c. )- Recen- gis bonum eft. fet eos, quos excitare vult ad Deum 10. Cireuierumt me.) Obfederunt, b u laudandum , lfraelitas omnes , Lai- undlque oppugnarunt. ?Pllmu) Qu to Toy g COS fcnhce: ad ordinem Leviticum Et iB nomine Domini,t$c. ) At € ljug bE non pertigentes, praterea omnes Le- nomine Domini, ejusque virtute fa- lncüncu yitas, & Sacerdortes ; tandem oimnes &um eít, ut eas ulcifcerer, po- lg | &unentes Deum.« lm nas de eis fumerem , aut ut fonat * (Su'n»l *um Y PSALMUS CXVIL. — " 9? t1. Circumdantes circumdederunt me : & iny nomine Do- mini, quia ultus fum in eos. m fot 1i2. Circumdederunt me ficut apes, & exatferunt ficut ignis n feos in fpinis : & in nomine Domini, quia ultus fum in eos; 13. Im pulfus everfus fum, ut caderem: & D91ninus fufce- um mife- pit me. . 14. * Forti tudo mea; & laus mea Dofni*nus: & faCtus eft Exod,. mihi in falutem. $.. oniam J 14: Vox exultationis, N -& falutis, in tabernaculis juftorum. 16. Dextera Domini fecit virtutem.: dextera, Domini exal- t n u Y tavit me, dextera Domini fecit virtutem. 17. Non moriar, fed vivam : & narrabo opera Domini.. ciat ul 18. Cafüigans cafügavit me Dominus, & morti non tradi- dit me. C05 060$, * Ig. Aperite mihi portas juflitiee, i .ngreiï;u's in eas confite- vüidere 1n bor D.omjno : 20. haec porta Domini , juiti intrabunt in eani. : 0. Con- ; in prin-' : Pt - t;extus Hebr. excjinderem ,. vel Z)erif Faüus eff mihi 4m P Jeiutem.. ) Fl?ïö i Domini : Uere. mihi f. [* iluti. 12. Sieufapes.) In me aculeos exe- I$. Vox exwmlzazioni , 6 f:t/utid , 6. c.) « E rentes, quibus figerent me. Quafi dicat: neque ego folus eum j r Sieat ignis i [bims. ) | Spinarum canam, fed vox jubilationis, & gra- ignis eft acerrimus , licet breviíli- tiarum actionis pro vita, & falute mus,magnum étiam edit ftrepitum, ftorum. cohfervata, audietur in domibus ju- ze, vd l. & vicina queque abfum confeliont Pol)ulat.uruhs videtur. pturLLIs ;«& 16. Dextera LDami;z'i. ) Potentia- Domini. Et in nomine Domin acedotes tuin eft n. 1o. . i Ho-cïw. explica- Keeit virtütem.) ïI.n Hebr. fecz? fay- Htudizem, id eft , £ortia » & admi- k 13. dmpul[fus. ) Ab inik'km.ïclivs meis randa facinora edidit in comm : L'argïtEïv V ea de caüfa emotus fum , ut ca- & bonum meuim. oduxþ, lines derem , ut 'profternerer. Ín Hebr. u lo à Exaltavit ze.) Exipiens ab omni- in eft, Lepelendo impulfói wme ad ta- " t T dezdum. bus malis, & celfo, ; & gïorio?o in ïe.n u Ratu conftituens. im.) Quid Ever[ia furs.). Prope abfui a cafu , firmá ab everítone. 4.1.3.. Cafligavit me. ) In utilitatem u Sufcepit me. ) Juvit, ac c&nuit me, méam, non in perniciem ; nam in sie caderem. mortem cadere me non permifit. lus Cüs m* 14. Forustudo meza , 65 [aus äz-m Do- 9. Hperifq qbi. ) Apoftrophe ad aninus.) Quafi dicat: proinde aegno- facerdotes, & Íco robur meum effe Dominum, &dituos , ut fibi ape- riant portas templi, & Ecclefiz , [ A eujus beneficio hoftium petitiones quo publice, & folenniter Domino ] inconcuffus eludo : ipfe carminum, agat gratias pro acceptis beneficiis, [j V.Iï " L .gcerer , .P & laudum. mearum perpetuum ,ezit argumentum. v €l certe divinis benefictis ànimatus, u at v 9 moajora fperare, & poüuhre audet, — N joo LIBRI PSALMORU M ex u ] Ben. 2t.: Confitebor xibi , qüQHiam' : audifti me, & faï(ïuïs' es mihi in falutem. H brir Co 22. * Lapidem, quem reprobav erunt ædiücanfesB hic fa- M Gus eft in caput angul. al taris 2r41. .23. À Domino fa& aQ Luc&. noftris. um ? (t i&ud t & ett üiirabil& in OCQI'is & eu 10.17. 24. Hsec eft dies, quam fecit Dominus : Cor A&« exultemüs; & læ'f (.ä'. i, temur in ea. n li ]jiom. 25. O Domi ne, falvum me fac, o Domine, bene pvrofpe.d 9: 33- rare : 26. be it Qul üim x E'ec *s nedictus, qui venit m nomine Domin BenedixiQ - 2.7 24. Hac eff dies , quam fecit. Dogi- ideoque petit fibi coleftis Jerufa- nus. ) lem portas referari. Hezc dies, in qua id £actum Portas juflitie.) P Ortas t—empïiA ap- eft , qua fcilicet lapis Chriftus fa. Ü pellat portas juftitie , && virtutis, Gus eft in caput anguli, eft proprie quia intra eas Dominus homines ju- dies , quam fecit. Diminus , quam ftificat, & quia per eas jufti ingre- infigni hoc beneficio-notabilem red- i diuntur ad laüdandum Deum. Cali didit; ideoque in ea exultandum, &c. Daiedi etiam portz funt porte juftitiz, quia Hec dies eft dies refurretionis , Pmphem nullus eas ingreditur, qui jüftus non qua Chriftus exaltitus, & glorifica- lis &deli divim ia fit, & omnes labes abfterferit. tus eft poft paflionem , qua a Judeis Fucü '2'6 Qc. Hac porta Dormini. ) Porta tem- reprobatus tuerat. pli Domini, vel porta c«li,' in quo 23. O Domine.) Wide dita Pfal. eftis II4- h, 4. Da, | fplendet majeftas Domini. Nam eadem vox Hkbræaf o1. Faüus es mibi m f[alutem.) Vui- hic recurrit. qui ded fti mihi faluti, facerdgu Salumm me fdc.) ! Has laudes Chri- z2. Lapidem , quem reprobaverumt fto dixerunt turbz in die Palmaruni, populo| ^A^ adificautes 4 '8c. ) ^ Lapis ille, queimn ut $. Hieron. annotavit ad c. 23. 8. *f i&c ef| xdificantes rejecerunt tanquam fa- Matth. quod enim dixerunt, bofanna, brice ineptüm, non folüm adiniflus bencditius, qui "venit in momine Domihi, Cilicet] efít, fed. etiam in potiori , & hone- in hoc verficulo habemus , fed in äüil!hcn ftiori fabrice loco conítitutus eft. Evangelio relinquitur. vox Hebraica Cf Judzi , Pharifzi, & facerdotes , qui- Ofznz4, qu& hic explicatur per illa- f . bus creditum erat munus Ecclefiam verba O Domine [alvum me fac.; * fos, &| veterem dificandi do&trina, & exein- Sumi poffunt hzc verba, ut a Chri- Ottantes plo, hi Chriftum rejecerunt ; feá fto. precante prolata,, cui populus, ütris Chriftus digniori fabrice loco pofi- & facerdotes fequontibus verbis bene ominantur. fe fifur tus eft, hoc eft, in capite anguli , IViR n ut fcilicet duos parietes necteret, po- Bcncirpi-'o'(þernrf. J I!i inchöato re«. lgiïf.ä!; gno tuo , in Gr&coó , eft : evodwooy , pulum nimirum- judaicum, & popu- Comua 3l lum gentilem , & ex utriusque uni- bene procedant res tuzg , & fuccef- NU cam coagmentaret Ecclefiam. fus, quem optas , nancifcantur, fi- Foetitio 23. .4 Domimo fadum eff ifiud. ) inile eft illud Pf. 44. 5 : Profgäere gpro- UM Non fortuito hoc accidit, fed divino ctde , &5 regua. confilio, & voluntate , immo adeo 26. Íp uomume Domini.) WMlandato,. M a magna res eft, ut a mullo, prater- & potentia Dei ad tollendos hoítes hïm guam a Domino, patrari potuerit. nofiros , peccatum , mortem , &c. " j BR 9&0 PSALM U s bxvzr. & CXVIIL.-| got ts eS Benedixirinus" vobis de domo Domini.. /.27. Deus Dominus, & iilluxit nobis. ic f - Conftituite diem folemnem in conden ; Qs? ufque ad cornu altaris. oculiän 28. Deus meus es tu, & confitebo r tibi, Deus meus es tu, & exaltabo te. a &l " Confiitebor tibi in falutem. t 7 c;uoniafn exaudifti me : & fa&tus es mihi 49. Confitem ini Domino quon'ilam -m.fpe« E . bonus : 'quo.nixam-.in Qfæ; ejus. vedixj« .cylum mifericordia d Alieluja. CX VIIHL : t Domi- A LEITI Bu L] z. D) Eati 'immaculati. in. via » ftus b | qui ambulant in lege Do- : propric kmini. Pa* 4. Begä , qum lem re* Benediximas. ) INos S$acerdotes, & centum feptuaginta fex. Caufam lumy &c Prophete, benediximus vobis popu- tante longitudinis fuiffe fufpicatur t&-iOHiS D lis fidelibus , annuntiantes myfteria Bellarminus , ut haberet populus, in ;lorifica- divina in falutem veftram. quo pie, & cum fructu occuparetur, 1 Judæiï Voli de domo Domini,) Mobis, qui dum ter in anno ex omni parte ad ta- bérnaculum afcenderet: videtur enim €(tis de domo Domini , domeftici Q Pfi. Dei. Vel feufus eít, eétiam nos, Pfalmus compofitus, ut in itinere Hebrea caneretur , quo Pfalmo finito , fe- qui de domo Domini fumns, id eft, facerdotes , Chrifto Regi, & fideli quuntur -Pfalmi graduales, qui in- les Chrr- populo bene precamur. ter afcendendum gradus cab?rnaculi aartt 27.. Deus. Dominus , £5 iluxit nobis.) canebantur. - ä'us Pfalmi eft hujus- DYIM Hezc eft fumma benedictionis, quod Artificium hu ; ko/;:lzü.f» fcilicet Deus nofter hum:nam carnem tnodi: primi octo verficuli incipiunt e Dutiihs affumens nobis apparuerit. a prima litera alphabeti , fequen- tes o&o a fecunda , & fic dein- : fed fi Conflituite. diem folemnem 12 cenden- Hebrica f 2 Agite diem folemnem , den- ceps, ufque ad finem totius alpha- - r l fos, & virides ramos afferentes, & bett , conftat. quod v,igintïx. duabus literis J frlt'- ornantes templum ufque ad cornu -in». hoc t4 Cllïi' altaris. Hebrgi. hic legunt Ligd- lllud tandem notandum ;opuli « £e feflum funilus , id ef& vi&imam fe- Pfalmo , Dei precepta.vocari etiara mandata , equitatem , jüdicia, jufti- j)i; bene ftivam in die folemni, offerendam, & ligatam funibus ducite ufque ad tias , juftificationes , teftimonia , ver- 10t0. ite cornua altaris, ubi ma&tanda eft. bum , verba , eloquium; eloquia , 29. Dets meus es £n, $c.) Hc elt fermones, viam, legem , veritatetm, E ! facco repetitio di&oruni affectum ?gophe:- & ordinationem , idque fingulis fere a, ^ te demon(trans. verfibus, quod femel monuilfe fatis fiz, ne ad faftidium fzpius idem ze- .oï?m)fä' Íc Pvfaïmus eft. omnium longif- petere cogamur. gidatot fimus ; nam continet viginti [. Joeaculatt.) Integri, perfe&ï, " hOi & finceri, fimplici cozde, & candiäq; duos ofï*onari/æs,' hoc eft, verficulosg 11 &C- 36 g d LIBRI PS ALMORUM. 1 I0. a. Beati, qui fcrutantur teftimonia ejus: in toto corde. ex- 1 .4 quirunt eum. 1 E as t | IL 3..Non enim qui operentur iniquitatem ; .in viis ejus äm« D. bulaverunt. : Ü 4. Tu mandafti mandata tua cuftodiri nimis. jüftifica- E $. Utinam dirigantur viæxm-eäe', ad cutítodiendas omni tiones tuas. , 6. 'Tunc non con j fundar, cum perfpeäero in omn;bus man'— ; [ datis tuis. rdisy: in eo, quod didici f0 2. Confitebor tibi in directione co judicia juftitiae tuse. ftodiam : non me äerelinquäs uf- g. Juftificationes tuas cu U fs u qpequaqþe. JBETHTE. E 9. In quo corrigit adolefcentior viam fuam ip. 1 ia culloditge 20, do fermones tuos. ro. In inon hoc enim fignifcat vox He /[)raf.a ; precepta , quod per eorum obfer- Eaetanascs, cy»sn thbemtmim. vationem in juftitia , $8 visy Im wia.) Qui ita in via Dotnini, crefcamus., »& faxyi&ita:;e nerie a 6. ANoz . co & in via hujus vite ambulant, ut nlfämd;zr.) Non Puaef I [; nufquam offendant , fed integre, fan- fiam. mands &e, & perfe&te in omnibus agant. Cui per[pexero, & c.) Cum int&ncu& ^ - fuero ad cuftodiam mandatorum, . Serutantur. ) Ét inveftigant N fenfum legis Domini ftudio illius g. Confitebor tibi. ) Laudabo te. . man(; fervande. vam ( JTeffinoni«. ) Sic vocantur Dei la diretlieme cordis. ) ia re&itu- Tuptos dine cordis, recto, fincéro , & non precepta , quod per ea teftetur , fucato corde. Il quid velit. tus fu n toto corde exquirune eum. y Ubi Ia eo, quod didica, fj'lc.f).-Quod d.i.i vi, & legem intellexerint, eam fervare, & dicerim judicia juftitie tuz. l:-, j"4dicia.) | Sic precepta dicuntur, toto corde Deo placere ftudent. & qu 3. le wiis ejus ambulaverunt.) Qi quod Dei judicium, five fententiam Quitate adhuc aliqua in re inique agunt, contineant ; quod fint edicta fecun- W. ] Ahondum vitam inftituunt fecundum dum quz probi, & improbi judican- di funt; vel quod fignificent nobis, Oï—if ; eas vivendi rationes, quas ipfe prz- poll fcripfit, & per quas ad illum tendi- & nota faciant ea , qu& facienda, 88 tur tur, & pervenitur.. aut- vitanda judicavit, . ac Cenfuiu 4- Noes.) Cum maxima diligen- Deus. M &« .Non me develizquas ufquequaque-) fl tía, & folicitudine. ut il o8. Utinam dirigantur vie mes.) lta Non me plane deferas , fed ita mi- d difponantur. vite mez rationes , con- hi adfis , ut ferv.re pracepta tua poffim. P - G?kC(; filia, & actiones, ut legem tuam ple- 9. lz quo eorrigit, n ne cuftodiam. &c. y Q-uaþ Is fx&ml tione poterit adolefcens puras ethice- guffsffcationes.): 9ic ifocancgr Dei an»ten PSALMU ^CXVIIT. 305 de tr. ro. In toto corde meo exquifivi tej ne repellas me a man- datis tuis. jUs am. 11. In corde meo abfcondx eloc uia tua, ut non peccem tlbL., 12. Benedi&uses, Domine,. doce me juftificationes tuas, 13. In labiis meis'pronuntiavi omnia judicia oris tui. Yificn 14 In via teihmomorum tuorum dele&atus füum, ficut m omnibus divitiis. 5 fhat- 15. In mandatis tuis exercebor, & conf.iderabo vias tuas. 16. In juftificationibus tuls medltabor non obhvzfcar [er- 120n€$5 tuos. ! did GHIME L. uas uf 17. Retribue fervo tuo, v1v1fica me: & cuftodmm fermo- nes tuos. 18. Rovela oculos meos: &confïderabomlrablha delegetua: todien 19. Incola ego fum in terra: nonabícondasa me mandatatua. 20. Concupmt anima mea defiderare juítificationes tuas, 1o. It in omni tempore 21. Incre- v obfa anitat ze vias fuas, ut non peccet, & a te- 16. Medztauor ) Hier. & Chald, neris annis virtuti afluefcat? Deletlabor, vel, ut alii vertunt, De- I euffodiendo, lBciaber. puda &c-) E*(equendls mandatis tuis. 17. Acpdbia. ) Beneficia tnbueq, intentus Io. Ne repella»f meaTAedais z. ) benefac, da liberaliter. INe permittas me aberrare a via Vivifca me.) ln Hebr. &ft. vévarz. m Jo L£ mandatorum tuorum, five per pra- Utinam viyam, tnbue, ut vivam. vam do&rmam, five per mores cor- 18. Revela eculos seos. ) Metege, Tecttte rupco 3 velum ab oculis 1zneis aufer. & not 4Lfcondi. ) Diligenter medita- Confrderabo.) V idebo, intelligam. tus fum, animo volvx, alte cogita- Mirabilia de lege £ua. ) erdbllas luod di vi , & repofui in intima mentis. legis tux fenfus. 1g- Incola ego füpe im terra. ) Pere- 12. Bened;itius es Domine.) Dignus "rinus ; hodie vivus, cras moutums,, cuntul , €s, qui ab omnibus ob tuam beni- tentidft £nitatem benedicaris. a unde obxter hac vita utor, ac.,in ea 13. Promsstiavi.) Predicavi. unica confolatio eft lex tua. Vel fuxite fum peregrinus , ideoque in parum l dlCA']- Oris tui,) Qus per Prophetas, & mihi notis itineribus tuis facile ab- iiobiS, Apoftolos es locutus, qui funt veluti leïld* j es tuum,., errare poffum ; poftulo ergo, ut man- I4. Sicut $m ommibus divitis.)' Ut data tua, quibus dirigi poffum , non cenfuit abfcondas a me. folent alii parandis divitiis dele&arl, aut illis quæfïms Ietari. 20. Coscuprvit a4nnmma mea deffde- L ii ) 18. Exercelor.) Meditabor, loquar, vare.) Wehementer defideravit. Vel jta m A carne fragili mihi yà 5 Grzece eft dào^ty4c0'e , quo verbo feu quafi dicat : LXX. uti folent pro' wedzzari , metuens cupto faltem defiderarelegem exerceré fe in prece, & fimxhbus Dei , neque ab ejus expetitione un- jn r* æontemplatxoms« operibus. quam per carnis ftuperem-revocaxi, j ee - Cum 304 LIBRI PSALMORUM 21. Increpafti fuperbos : maled1&1, qul dechnant a man- 9X datis tuis. Q 22. Aufera me opprobrlum & contemptum, quia tefti- 3l monia tua exquifivi. 25. Etenim federunt prmmpes, & adverfum me loqueban- Theuid tur : fervus au:em tuus exercebatur in juftificationibus tuis. 24. Nam & teíftimonia tua meditatio mea, Lft & confilium ) meum juftificationes tuse. EUUUPN DALETH. 4.] 25. Adhæüt pavimento anima mea : vivifica me fecundum fodiam verbum tuum. i 26. Vias meas enuntiavi, & exaudlfn me: doce me jufti- ipfam | ficationes tuas. 06. 27. Viam juftificatiotum tuarum inftrue me, & exzrcebor 37. in mirabilibus tuis. WHC 28. Dormitavit anima mea prae tædïo z conürma me in Bnscrennerecas verbis tms. YelolS pi 29. me fima co fmpta ; 21. Increpafii. ) | Comminatus es Adeo humiliata , & atHicta: anima penam fuperbis, & transgrefloribus mca efít, ut malorum pLementmm bEnc CO:] leguin. tuarum. anJele terre adhzferit. Pro pevi- in n me, f Maleditli , qui declmzmt &c.) Wi- mento: in Hebr. eft putvert , quau di- nüar ü detur eíie allufio. ad illud Deut. 27. Ccat ; propemodum perii morti , fe- 26. Ma:editlus omnis , qui non perma- pulchroqug proximus. & pj WL at met im jcrmumam' legu bzgm, Aec eos Vivifca me fecundum Veránds SUnpb, ) pre tl epere perfeeit. Prillino ftatut JelHient me fecunduimm A"V Opp;obnzm & conteæptum 1 fidele proiniffum tuum.- Ormita 96. Viasmeas enuntiavi.) Mea ne- dormitg Quem ab hiíce fupexbls fuftineo , Tadio quod fim legun tuazum £tudiofus. gotia, res, facta, vite mex necefïï- Exquifrui.) Cuftodivi. tates explu. wi tibi. [f 6/14 t 23.-Erenim. ) Mebr. eziam , quafi 27. dfirme me. ) Ad verbum ex ib oper 49 ] dicat, etiam principes, quórum erat Hebr. Iszeligere me f'ac. tueri pios, & virtutis ftadiofos, in Exercebor i2 mirabililus tuis. ) Mle- &breo fuis conventiculis de me ledendo ditandis, & cognofcendis. Hoc eft, Wm ] Eonfult abant. lC dice mirabilia. de f quod dixit fupra n. I8. Gozfiderabo ege tza. f*' VMtza &ervus amtem fuu. ) Ego fervus tuus. 29. DOT/IZ!I';:'UZ! anima mea fü'4 44 J N Exercebatur. ) lwpdltibar, collo— Accideree dio, 6c.) 1n Hebr. eft, iLsvi: 1523 ficrés. quebar cum. tuis decretis , ficque dalepha. Guare videntur LXX. ver- muniebam me contra omnes infe- tiiie gaäeu ftillavit, & non ut nuac h Gationes. habetur s»ucazt» ; fententia Vulgate & um . Cuy, ] .24.. Meditatio mea. ) In Hebr. eft, eft: prez tedio malorum, que pdthl, &t rlelzczz med. anima mea copit deficere, & a pri- ift I Conflium.) Confulcor, uon!xharma ftino fao vigore , & pro-nptxtldme t [ie l 2l 25. ddum[it pa'vemento amima mea. ) tiyà . fervicndi üdccelcexe ; mque PSALMUS CXVII 39$ à Tlat- etua miierere mei 29. Viamiriquitatis amovea me, & de lege x 40. Viam veritatis elegi, judicia tua non fum oblitus. a tef- 41. Adhacfi teftimoniis tuis, Domine, noli me confundere. 32. Viam mandatorum tuorum cucurti,/cum d11atafu COf Debat mcum tuis, P H E. nfilium 43. Legem pone mihi, Domine, viam Juftxücatlonum tua- Tum: & exquiram eam femper, . Da mihi intelletum , & fcrutabor legem tuam : & cu« Undurm- Rodxam illam in toto corde meo. 345. Deduc me in femltam mandatorum tuorum , qma ipfam volui. e joft- 46. Inclina cor meum in teftimonia tua, & nonin avarltlam. O6001 57. Averte oculos meos, ne videant Vanhatem, in via tua vivifica me. N me n s. 8 Sta. e& Doce me "viam pmcepm,um tzo- VelDlS pxomuhonum tudrum it4 con- , Viam firma cor meum, ut alacritate re- rum , fenfus vulgati texcus eft: Eam — n fampta perfeverem , & pergam in viv endl rationem , uatt . docent x anind bene ccptis : fenfus Hebrxi textus mandata tua juftiffuna , tu. quefo mentum in idem recidit ; nam ftillavit anima Domine mihi pone , & ftatue pro )m P"' - mea, figmfïcat, defecit anima mea lege. qui T inftar earám rerum, que liquefiunt, Exquiram e4m« ) WMiam illam Jufh- Qru , fe »erdunt humorem fuum. Hcatl(mum tuarum. & pauldtnn H uefiunt Qui autein eficiunt , & li 34- Da mihbi intelletlum.) Legis tusx. m um pre triftitia, folent etiam de 4 ciendo Serutabor.)) Mide di&ta n. 2 ewmum dormitare. L.-zc 22. 48* Imvenit eos 3$. Deduc me, 6c.) Incedere me x dormzeztes p* erillzs 2/ fac, dirige me per viam tuorum pra- Ma f Tsdio.) Grece eft Zx45ia; efhuuem CCPCOI*UIU 2 necelf acedia triltitia, & torpor révocans -Folui, ) Lle'n, vel mihi in ea ab opere bono exercendo. placui. jbum & 3o. De lege tra miferere mei. ) In 36. leclima cor wuuum m feffimonia Hebreo, Jegezs tuam donz mibi. Gra- ?u4. ) Auxilio gratie tug fac , ut tiam legis perficiende da mih Ia propendeam, & terar in amorem , & U lice diceremus obfelvacmnem lefns tuz. Hoc Fateyms grazia dell vf 7 /' n firvanza deliz "voffra legge. t non in MVR P ADA ) Ne inclines 31« Noíi me ca;f,ma[ere ) Quod me in avaritiam "deferendo gra- accideret., fi tuo ine auxilio defti- tiam tuam. , grà !t* tucres. 4971 37. Ne videast. ) Ne cohcupi- X. vd* 31. Cucurri.) Alacriter, expedite, fcant, ne ducantur oculorum concu- & cum dele&tatione. prc&ntla yc n VU MW Gum dilatafli cor meum. ) Cum ex Vanitatem. ) Do&rmæ, & morum: anfruf'cns explicuifti me , cum me l- ne fluxis hifce lebus, & brevi tem- titia fpirituali affecilli. pore duraturis. capiar, illasque ina» &ap" 33. Legemone mihi, C$c.) Yn HCDI» )txt tdme Z gnum aliquid effe credam. Biél. eum Qom, Mtnoib. T. IV. 5o8 LIHBRI PSALMORUM 48 | .3 g. Statue fervo tuo eloquium tuum , in timore tuo. 49. Amputa opprobrium mcum, quod fufpicatusfum: quia exärge judicia tua jucunda. ndata tua, in aequitate tua vivifica me, . ,&Of -'Ecce concupivi ma A N.A U. ded j 41. Et veniat fuper me mifcricordia tua , Domine : falu- 30 toum tare tuum fecundum eloquium tuum. . L] 42. Et refpondebo exprobrantibus mi hi verþüm: 'quia fpe- jh E n0n d. ravi in fermonibus tuis : : 43. Et ne auferas de ore meo verbum veritatis ufquequa- $] tonfo l que, quia in judiciis tuis fuperfperavi. p 44. Et cuftodiam legem tuam femper: in feeculum, & in ^ fzeculum fzeculi. légem E 45. Et ambulabam inlatitudine, quia mandata tua exquifivi, tegri 46. Et loquebar in teftimoniis tuis in co»nä"'pe&u regum, & non confundebar. N gem | 47 Et meditabar m mandatis tüis, quae dilexi, 49. Et jé 39. Statue fervo mb, ö'c..) Fa&, ut meam in fermonibus, & promiffis Ms per fanétum timorem tuum ftatua- tuis, que excidere, & eventu fru- lala; ftrari non . poffunt. f Cont tur , confirmetur, folidetur lex tua in €rvo tuo, ut immobiliter in illo 43. Ne amftras, 6c.) INullo mo- A L hareat, & perfeveret. do permittas auferri ex ore meo hoc Ts adn 39. Mnputa opprobr um meum ) Kufer verbum veritatis , quo glorior ad- verfus exprobrantes mihi, ne efficias, Qpétt e opprobrium, quo me hoftes afficiunt, 4 ! falfa fcilicet convitia , & probra. deftituendo me gratia tua , ut non in D Alii de peccato interpretantur, quod audeam hoc verbum loqui. N clau- Vj nobis eft probro , & d-decori. das os de te confitentis, & promiffa milli t Quod /ü/þicatus fu. ) Qued .timuä, tua pradicantis. tj Íperat xt eft in Hebraeo. Ünjz : judicis fm fuperfheravi. ) $. Judicia tua jucunda.) tzy 3*t tevim, Quia in tua juftitia , & fidelitate multum omnino fperavi. hæc p bona, utilia, fructuofa, benigna funt [^U] qll judicia tua, qux in pios decernis. .4$. Et ambulabam.). Mertà etiam li j 40. dz aquitate *ua.) Pro tua £qui- poifet per futurüm, & améulabo. , ut sate, & juftitia conferva mihi vitam. etiam quz fequuntur, loquebar, con- U Ola Pf 4I. Salutare tuum.- ) Salus, & fundebar, meditabar, levavi. invity &efenfio tua veniat fuper me, mihi Im latiudine.) Mlagna cum alacri- yrdem &ontingat. tate, & cordis Igtitia, vel cum ma- Promiffum tuum. UE Eloquizm tuum, ) gna facilitate, ad inftar eorum, qui lilt me 42. Refpoudebe exprabrantibus enibi per vias planas, & nulla re impedi- n $ verbum.) zprobrantibus, & con- taàs facile ambulant, aut currunt. Exquifrvi.) Nide dicta n. 2, ii inf: vitiantibus mihi refpondebo verbum : Iniqm verum, cui refiftere non poterunt. 46. Non cozjundebar.) Non me pu- 0 Quia //þem'vz',;äfc.) Summa refpon- debat hzc loqui, & profiteri. Wtepo —À t U irr i-ïoari—s Inew eriü, locaífle gue jfpeim 47) Meditatar. ) lg Hebr. eft, fz,gf j AE D - 307 PSALMUS cxviln, 48. Et levavi manus meas ad ma l: qUiz ibus tuis, ndata tuä? quae dilexi: & exercebar in juftification ZAIN. Bcame. 49. Merhor efto verbi tui-fervo tuo, in quo mihi fpem dedifti 34 a filt- so. Haec me confolat a eftin humilitate mea quia, eloquium tuum vivificavit me. 12 fpe- 51. Superbiini non declinavi. que agebant ufquequaque ,"» a fle;ge autem tua üequa- 52. Memor fui judiciorum tuorum a feculo Domine , & confolatus fum. 3 $3- Defettio tenuit me, pro peccatoribus derelinquentibus ,&in , lögem tuam. quifivi $4. Cantabiles mihi erant juftificationes tuse, in loco pe- s [egum , regrinationis meze. $5. Memor fui no&te nominist ui, Domine &vcuftodiyi le« gem tuam, £ E $6. Hsec facta eft mihi : quia j u&'iücatiohes tuas quui;fïvï.l ——l UH E ITE pmmiiïis Qqa entg fne ledalz^, cum gaudio, & deic&atio- Judiciorum , que ab initio feculi ne contemplabar. exercuifti, exaltans humiles, & fu- ullo mo« o48. Levavi manus. eitas , C5e. ) Ma- perbos. deprimens. - meo ho nus admovi ad mandata tua; ut ea S3. Defetlio. ) A'Svun anim»i de- jyrior d- opere effecta darem. z fectus , deftitutio , deliquium pro- & eliciüs 49- Memor effo.) Przíta, perfice ; prer zelum vehementem , quo . ure- , ut o in Deum enim non cadit oblivio. bar, videns peccatores violantés le- Verbi £ui jär'v-a :Ho , É£$c. ) Pro- gem tuam. N; du miffi tui fervo tuo facti, in quo me $4« Cantabiles mibi erant, £$c.) Quuaft pmmiüæ fperare fecilti. - dicat: impii legem divinam violant, ',, m so. Hec me con[oleta eff.) Misc xes, aut d.erelinquunt, quia infuavem effe hec promiiio: fcminiaum pro neu- judicant , mihi autem adeo fuayia fiddia tro, quo Hebrai carent. Íunt precepta tua , ut in hac vite 1 etiati La bumilitate mta.) ln afllictione, peregrinatione dulce canticum fint, jj d. , & calamitate mea. quo mirifice dele&or. n Hebr. eft, Fivifcavit me. ) Koboravit, vel Carmina mibs fuerunt pracepta tua. þar, d in vita confervavit ; quafi dicat : jam $3. Nocde) "lempore cálamitofo. m' alacre pridem me vita detecillet pre ma- Vel nocturno tempore , cum ceteri loruim multitudine, & imagnitadine, dormiunt quiete , & tranquille, no- m mi men tüum recolo, & ex ardenti amo- rum qï?l nifi me eloquia tua confervatlfent. Ó impï l $1. S«perór.) l iqui, & peccatorxes, re tuo legem tuam conftanter cu- qui infectabancur me. ftodivi. gt Inique agebzut.) Spem meam,quam $6. Hac fä&»z eff ;mibi. ) MHoc tos 7 in te pofat, deride:tes. In Hebr. enim tum , hzc omnia , que memoravi o eft, nrridebant me. mihi evenerunt, quia mandata tua 52. Judkietum tperum a [4co ) d düigenter executus fum, jof LIBRI PSALMORUM JH OE HE 66 manda w Portio mea, Domine, dixi, cuftodire lcgem tuam. EENENENIEENEUDRU TET 61 z8. Deprecatus fum faciem tuam - in corde meo, mi;'erere tuum mei fecundum eloquium tuum. ó) $9. Cogitavi vias meas : & convert i pedes .nfqeos in tefti- fies t imonia tuà. 60o, Paratus fum 6; ', & non fum turbatus, ut cuftodiam man- ï aULelm. data tua. , P] [ ( 61. Funes peccato rum circumþlex.i funt me, & legem tuam fiam m non fum oblitus. 1. 62. Media noCte furgeba « m ad cgnütendum tibi, fuper ju— fies tu: dicia juflificationis tuae. 63. Particeps eg T o fum omnium timentium tó) Q cuüq&ien— tium mandata tua. 64. Mifericordia tua ; Domine, plena eft terra, jufuiücg— 15 tiqnes tuas doce me, intelle TrTH Ti 65, Bonitatem fecifti cum 2 ;fgfvp tuo, Domine, fecundum Verba t verbum tuum. 66. Boni- Wyucsteneeees t6. b S7. Porzo mea Domine.) O Do- 61. Funes þecmtarum. ) impii, & Grae : mine, qui es mea portio, thefaurus, peccatores fuas infidias , & tendi- culas inftruxerunt, ut perderent me, morum, feu pars mea hzreditaria. tentationibus &dmodi Dixj)) Cum animo meo firmiter daemones etiam fuis vi, & ftatui cuftodire legem tuam. me aggréffi funt, fed obtinere non ximis t 59. Deprecatus fum faciem iuam ) potuerunt, ut legem tüam oblivifce- thcllz 'Te precatus fum , ut mihi faveres, rer, aut derelinquerem. mala d & benigne me tuo auxilio refpice- 62. Media nelle, 6c.) . Adeo 4legiïä bona, res, ut juxta votum meum. Jegem tueg non oblivifcebar, ut ne fomnus 77 tuam fervare poffem. quidem*no&urnus mihi memoriam ti legis Secundum eloquium tuuma). Juxta pro- tui poffet eripere ; quare media no- Qua , anifliones tuas. &e furgebam , .ut. te. laudarem, & Credidi n $9. Cogitavi vias meas.) Mea facta memorarem juíta judicia ; & decre- ta tud. * lonibug expendi, vite mex actiones, & ra- (ivina el tiones confideravi. 63. Particeps ego fum, Ge. ) "Sam gentilfin Er comverti, 6c: ) Et converti unus ex iis, qui timent, reveren- tur tc. H 1. me ad legem tuam moribus expri- Nülios ln ) mendam. 64. Mifericordia , &c.. ) etam qu 60. Paratus fumm, 6 mom fum tur- terre incolas mifericordie tuz exper- &atus. ) ln Hebr. eft : Fegznavi, & tes effe pateris. m p Dermy: fon tardavi cuftodiremanduta tus. Non 65« Bozitatem feifi. ) Behefecilli T cafr fum turbatus, territus, aut retarda- feivo tuo. *us diffieultate operis, aut alio im- Sectndum "Verbum tuum.) Ut .fuxeras Pripra Atenei pedimento imterveniente. pollicitus. por Cu [ PSALM U 8 -CXVHLE $09 -66. Bonitatem , & difciplinam, & fcientiam doce me: quïa ^ mandatis tuis credidi. L " Qatt. 67. Priufquam humiliarer, ego deliqui, propterea elo quium :i(erere tuum cuftodivi x cg 1 telli 68. Bonus es tu : & in bonitate tua doce me juíl ifzcatic;A nes tuas, Eu ] fnat 69. Multiplicata eft fu er me iniquitas /i'upe-rborumx , ego autem in toto corde fcrutabor mandata tua. pE 40. Coagulatum eft ficut lac cor eorum, ego vero legem tuam mediatus fum., [j 71. Bonum mihi quia humiliafti me, ut difcam jüüifl(:atieæ per jt- nes tiuas. b 72. Bonum mihi lex oris tui; fuper millia auri, &grgenzu üoyösien- P ] O D. J&iflcaf 4. Manus tuze fecerunt me, & plafmaverunt me, da 'm'ihi intelle&tum, & difcam mandata tua. 4. Qui timcot tej videbunt me, & latabuntur , quia inf vundant Verba ?ua fuperfperïvi,. CT 7$. Co« « Bon» 49. Íz bonitate tu4. ) QQuum tua eft 66. Bonttatem. ) Beneficestiain. In "m Grzco eft, xpicorqrz , fuavitatem bonitas, & benignitas, morum, quafi dicat: Peto, ut quem- 69. Msltiplicata eff.) Au&z; eft, K tedi« " admodum in me bonus fuifti, fua- orent ( 7o. Coagnlatum efl ffeut lac cor eae jtionibus vis, & bencficus, it: mé cum pro- yum.) Cor eorum induratum eft, ximis talem effe docsas. obtufum, & quafi arvina, & adipe pere not Obtectum. Durum fa&um eít, ut ylivilce Difd)p!irzzm. ) Prudentiam ,. qua inala declinarg fciam ,. &'1)erfequi induratur cafeus ex lacte coagulato bona. confectus. In Hebr. eft, f£eut. adeps. deo legi 71. Hamiliafs. ) AfHixifti me, ut » fomnus Seientiam. ) Qua agnofcam myfte- jemoriant Fia legis tug. fne eruQires ; nam yexatio dat in- Quia mandaris tuis eredidi. ) Quia tellectum. ydia 0* credidi mandatorum tuorum promif- & 32. Bezum wihi lex, 6$c.) Melior, irem , & & due - fionibus ; five credidi mandata tua potior. " divina effs, & digniifima, uz dili- Super milia Aanri , 69 argentz ) Pondera. ) 'S-m gentiflime cuftodiaatur. jeveren [67.. Priufquam. bumiliarer , ego. de- 23. Manus 155 fc'L'e-r".znt me , . ä lqu, ) Bonitstem fecifti mecum , Opus tuum fum, ad.te ergo perti- etiam cum me humili:fti, & afllixifti ; net, ut perficias me , ut artifices Nullos gepu nam priufquam a te. malis erudirer, ligna, quse .elaborarunt, & preci- aberraveram a via virtutis, ad quam pue facias, ut bene intelligam man- tua caftipatione revocatus fum. data tua. Propterea , 6c. ) Propterea deinceps 24. Videlumt se , 68 latabuntur. ) attentius legem tuim cuftodivi, & WVidentes me feryantem mandata tua, Jt chms porro duügäi-txn. & tuo munere profpere agcntgmlæ-» d z 316 LIBR-,I— PSALMORUM $ 75. Cognovi, Domine, quia eequitas judicia tua, & in ve- ritate tua humiliafti me. fuas f 76. Fiat mifericordia tua, ut confoletur me , fecundum 9) eloquium tuum fervo tuo. tbus 77. Veniant mihi mifer Vationes tua, & vivam, quia lex tua 95. meditatio mea eft, W 18. Confundantur fuperbi, quia injuíte iniquitatem fece- adjur runt in me, ego autem exercebor in mandatis tuis. p 79. Convertantur mihi timentes te, & qui noverunt tefti- - t de ; monia tua. T 8o. Fiat cor meu 4m t m immaculatum 'in juftificationibus tuis, ut'non confundar, CGATPH. 89 0o. 81. Defecit in falutare tuum anima mea, & in verbum tuum r terran fuperfperavi. 92. Defecerunt ocu li mei in eloquium tuum , dicentes: 9r. viunt | Qqando cgnfolabeþis ine ? 83. Quia — — t;.iiuntur;quod fcilicet non irrita £ue- Superbi. ) Legum tuarum con- millun ; rit fpes mea, quam in te conftitui. temptores. fertu : 73. Cognovi Domine,65c.) Cogno- lejufle, 6e. ). Qu la ih-juri'a affece- 10009 ( vi precepta tua-effe zqua, & jufta. runt me.- fimis (j Velcognovi penas, quas mihi iali- Ego autem exercebor , &c. ) Inte- expe xiíli, merito mihi fuifle intlictas. Ventun rim ego inítitutum meum tenebo Im veritate 104.) Jufte, & jure. tibi ferviendi , & /ahcxius fereabo Dit 26. Fiat emifericordia tua, Wt confao- Iegem tuam. pej, . letur me. ) Similis e(t hec phrafis 79. €omvertantur mibi. ) Conver- tintur ad me, & mihi ad ?. illi, que- habetur fupra n.29. fenfus jug&i le- Propte eít: rogo , ut mifericordiam tuam gem Dei cuftodiant. & diut in hoc mihi oftendas, & exhibeas, Qui novertnut zeffimonia t44.) Qui- W vehe. ut confoleris me. ltalice diceremus: cunque timorem Dei, & fcientiam Tnea ütr Katemi grazia d comjolarmu. Iegïs habent., Q Seeundunm : eloquinm tuaum, ) ]uxta 8O. Fiatcor meum smmaenlattm, 6c.) areo, & promiífiones tuas fa&as mihi fer- Fac, ut integre, & perfe&e in tuis YO £tio. ftatutis vivam. tunt, Ve 277g. Et "VA. ) Mortuum enim Ut nom cosfandar.) Neqlte ili hae fe exitimat , f divino favor vita, neque in futuro judicio. ifr ] Vapl p $1. Defteit in falutare tuum: anima Atnifica gratia deftitutus fit. 4 Q Quia lex tma meditatin mea eff. ) mea.) Anima mea pra defilerio con- lit qu. Hzc eft ratio , cur an.dc;ul: pétere mi- fequendsw falutis , aut Salvatoris Chri- fericordias Domint: decet entm Deum fti ardet, languet, & d:ficit. 15 Calaa -Aand, miericorditer refpicere eum , qvi af- Im verbum tuum fuper[b.ravvi. ) lm Ül fidie meditatzur in divina lege, promiífo tuo magnam ipera habui. 28. Confundantur. H 2* Defeeenmt'w oculs mes im eioquctuom perfequ,e] )*PUQC lant, fpe M N Y fua de me fxufizati. (uiro. ) Mens mea e;pe&,zndg Pyg. !4"01195' j PPSALMUS CXVIL 31 n ve. 85. Quia fa&us fum ficut uter in pruina: juflificationes tuas non fum oblitus. E indum nt dies fervi tui 84. Quot fu tlbus me judicium ? ^ quando facies de pe;fqueg-» $3 lex tua 85. Narraverunt mili iniqu ifaEulatig)nes, fed non utlex tua, - 86, Omnia mandata tua veritas, inique perfecuti funt me, | fece. adjuva me. 87. Paulo minus confummaverunt me in terra, ego autem t tefti- . fon dereliqui mandata tua, 88. Secundum mifericordiam tuam ViVIfica me: & cgftog js tuys, ui, digm teftimonia oris t L AMED. $9. In zeternum, Domine, verbum tuum permanet in-coelo. D Qd 9o. In generationem, & generationem veritas tua : fundatti terram, & permanet. centes: 91. Ordinaüone tua perfeverat dies : quoniam omnia fer- z viunt tibi, : 4 902. Nifi : jm Q miffum auxilium, quod diutius dif- me cüpi,at ab iniquorum confuetudi- fertur , deficit pre defiderio : uo ne fe abducere, quia fcilicet impii a ff modo oculi corporis deficiunt, cum tentantes pios , narrant delectationes nimis diu refpiciunt locum, ex quo mundi , que merz nug& funt, & expectatus , & defideratus amicus ineptie, que comparari non pof- ) [nte- venturus creditur. funt cum deliciis , | tenebo ,,& : fuavitate di- favabo Dicentes, ) Dicendo, eft profopo- vinz lcgis. peji, quafi loquantur. 96. Omnia maudata iuam "weritas. ) 83. Fadus fum ficur wter im pruima.) Veriffimas promiffiones continent, Conve gxdi le Propter calamitatum magnitudinen, non autem fabulationes , & nu, gats ; & diuturnitatem, & propter defide- quales narrant iniqui. ri vehementiam , jam facta eft curis $7. Paulominus coufummavertnt me.) . Qu mea utri coriaceo pruina congelato, Parum abfuit, quin me perderent, & cjentia & conflrido fimilis, id eít, totus exitio afficerent. areo, & contabefco. In Hebr. eft, In terr4.) "lerrigeng , moxtales, "Wq (Il(b.') ffícut uter. im fumarío , ut aliqui ver- qui in terra degunt.: ctunt, vel, /» fwzo; nam Yywp"p qes- 89-. "?vifca me.) Conferva me in ' in hae zar, vaporem, nebulam, aut fumum vivis : fum veluti mortuus, erue me gnificat. Domine ab his malis. (s $4. Qxuor fmnt dies fervi ti?).Quot 89. Jp aterzrum Domine,t$c. ) De- n MWM yio coff* funt dies, quibus ego fervus tuus in cretum, & mandatum tuum in zter- his calamitatibus viéturus fum. num permanet in colis: colituo de- visChri QQuando facies, €c.? ) Quando ju- creto, & verbo funt ftabiles dicabis, & condemnabis vexantes,& L: j.) a 1mi in perpetuum. perfequentes me ? go. Veritas tua,) Firmitas decre- haoui 85. Narraverunt mihi iniqui . faät;- torum tuorum. dl 74!4 [ lationes..) AMfert. caufam , cur maxi- 91, Ordinatione 404 5e.) Juxta dif- o p ^ A RI PSALMORUM 232 LIB ] " 9g2. N ifïxquoä,lex tua meditatio mea eft: tünc forte, I00, , p;rïiüïem mb in humilitate mea, 9) 105 93. In seternum non oblivifcal* ! juftifïgationes tuas; quia ir; onm ipfis vivificafti me. 104. 94. Tuus fum ego, falvum me fac : quoniam juftificationes | viam : tuas exquifivi. s. Me expe& averunt peccatores, ut þerderent me : tefti- monia tua intellexi. 2 Ioj ]atum mandatum 9 6. Omnis confummatþnis vidi finem : fitis, 10 ïuum 'ni»-n'ï*ïso MEM, I07 o7. Quomodo dilexi legem tuam, Domine ? tota die me- fecund : üitatio mea eft. : 108 diciat 99. Super inimicos meos prud entem me fecifti i*ngndato' tuo: quia in &eternum mihi eít, L) 100. ton fu 99. Super omnes docentes me 1 ntellexi : quia teiï:imonfa tua meditatio mea eft. Bs Ioo. Super fenes intellexi : q uia mandata tua queefivi. I9 4 ior. Ab omni via mala prohibui pedes meos : ut cþufcod*i*äm. " - A via re verba tua. 'Iolz.- A 3&4;4 l Véto. il tellexi n i &i ilefíe tam abífolutum, & ter f pbfitioncm, & Voiuuca;tm tuam dies in fuo carfu femper perfcverat. perfe&um in hoc mundo , quod non 107 | ^" ^- Nifé quod lex tua meditatia mez haberet finem. Symmachus vertit , mihi ef T0 2 " xærd.o*xsuä quam 0 ef.) ld eft, nifi lex tua meditatio 4 G 0muis Fruc?:a'm vi- mea fuiffet. ltalica phrafis bene re- di finems 104. , fpondet; dicimus enim, fe zoz foffe, Latum mandatum tuum nimis.) Quafi C6ptis t ehe io medito la tua legge, f[Aaei q?zf.'ff" dicat : at mandatum tuum, five lex 10s. . Ihéz dir era iorto per quefla affizione mia. tua latiffime fe porrigit; nam omni- M:ditano. ) in Hebr. eft, De- bus fzculis conftaster permanet, cum 106. ) ]68...01'0. interim omnia alia intereant. 0C pogi Íe b;zmif!t;fzte U. ) Aflli&ione, ïgo;- 97- gomado dilexi.) Mirum, quan*, tifmo i pia, iniferia. B tum dilext. fili. & feaft: kme.) Quia per Olemüib: 93. Jn ipfis vzv; .98. Super iuindéns amtes. ) ipfas vitam mihi confervafti. N— PIus«q'ükam Drotef ..94. Tuwus [zm ego, 6c.) Quia tuus inimicos meos. ; 107, l fum, ideo decet, Quia im aternum mibi eff.) Quia per- us)&w ut me feryes, & a mailis e'rial;»ï.'w. pétuo legem tuam animo veifo, & V deri 9s. Me expetLzverant, 6c.) Me ex- opere exhibeo. P Je 'Ull'vg:' pectintes obfervaverunt, & infidias 99. Super ommes docentes sme : f?l— bdimy, Torh pofuerunt, nec tamen propterea de- lexi. ) Parentibus etiam . meis , & : L] fii intellivere precepta tua. doctoribus, qui me olim legem tuam Thifis G6. ais con,ummat iomis, E$c.) docebant allidua ejus "meditatione » C l.iln fic confi-»ie;axgm teftimonia tu&; ln» fapientior fattus fume ' (j Bfäi PSALMUS CXVIIL 3135 103. ïiif*f;m mibi. * ÀN judiciisxtzlgïs non declinavi : quia,m ïegem püfgiüi juia i I03. . Quam dul ori meo! cia faucibus meis eloquia tua, fug;)er fhel inonts o4. A mandatis tuis intellexi ?. propterea odivi"omnenä viam iniquitatis. : tefti- NUN. idatum 1o$. Lucern meis. a pedib.usr* meis verbum tuum, & lu * s njen 'fe'm;tz; 106.. JUraVi , & ftatui cufto dire judicia juftitioe tuee. 107. Humiliatus fum ufquequaque , Domine vivifica me fecundum verbum tuum. ? me 108. Voluntaria Oris mel beneplacitg fac,/Domine; & ju,. andato dicia tua doce me. 109. Anima mea in manibus .meis fem dmonia non fum oblitus. per: &Wl'exgem tuam NT IIO. Po.- I02. 44 judicis . tui5. mon declinavi.) Vel vivefe me fac pie, & f. € :L odia A via recta legis tue non aberravi. cundum legem tuam. m'&ïe fe- &5,4 P427] lggem Pü/';tg,:/lzl *mzhz.) EgO Ct08. oheztaria. ) Moluntarias , [02 vero illam diligenter, & conftan- liberales , & fpontaneas oblationes ter fequor, meas. | itüm, & 103.' Qvam dulcia , Uc) Suavior L.J.Jd fion Ori ;mei.) Vel fenfus eft, quas ore *,».IH mihi eft legis obfervatio menti mez, meo pollicitus fum me oblaturum. quam ori meo guftus. mellis. AT. '104. A mandatis tuis intellexi.) Pra- Vel que ex ore meo prodeunt; ut' funt preces, & laudes. nominis Do- vt ceptis tuis eruditus fum. 105. 'Lzzcern:z,. &c. ) Quua actioses mini, quse vituli labiorum appel- Áye le mez dirigantur. lantur Ofee 14. 4. a Vel certe per n onü- voluntariam Ooblationem oris intel- 106. fur«vi, & fóstu;.) Intelligi ligit conftantem — voluntatem jura- ;r-!" C-;þ hoc poteft de Circumcifione, Bap- mento firmatam. divinz legis fer- tifmo , Confirmatione, & reliquis vandzx. T;Q! fidei , & rcligionis afctionibus, tam folemnibus , quam privatis votis, jædi;jfz tuz doce me,) Doce me per- & profeffionibus. fecte fervag*e legem tuam. Iie(Tuá 107. Hwmiliatus fumi, Ejc. ) — Affli- lo9. Jaiza mta manibus meit J Gus, & vexatus fum vàlde occafio- pe ) Quam ferio conftituerim cu- 13"? ftodire lecem tuaim ne legis fervande, quia omzes, qui o , €x hoe intülli'gi CLL)L pi'e vivee wolust perfecutiouen poteft,-quod quoti die de vita péri- patiun:ur ; ut ait Apoftolus 2. 'T'i- 'c!ätvor'pwi)ter lcgls tue cuftodiam.- f moth. 3. 12. 4 15 Eil in manibus aliquid' eft. verfari ne : Vivifca me.) Ex his malis eripe, in periculo ; nam quod e(t in ma- " & vivum conferva, ut es pollicitus, nu, e(t expofitum, & obnoxium ex- e? Lt' "T RAr : Bf'äl. eum Com. dMeaocb. *IFIV 5 $14 LIBRI ?SA'LMORUM 1. 316 Pofüerunt peccatores laïïueunä miht : & de mandatis dilexi tuis non erravi. 120. i1r Horeditate acquifivi teftimonia tua insetertum : quia - timul. exultatio cordis mei funt. ", 312. Inclinavi cor meum ad faciendas juftificationes tuas in TAT zeternum , propter retributionem. SAMECH. tibus 1 1125. Inxiquos odio habui: & legem tuam dilexi. fme füp 114. Adjutor, & fufceptor meus estu : & in verbum tuum 1. fuperfpeéravi. . jufae 11s. Declinate a me mal igni: & fcrutabor mandata Dei me!. 14. 116. Sufcipe me fecundum eloquium tuum, & vivam : & jufüf non confundas me ab expettatione mea.- LU ) 117. Adjuva me, & falvus ero : & meditab or in juítifica- teftim -tionibus tuis femper. sss 118. Spreviíti omnes difcedentes a judiciis tuis: quia in- )1[9. jufta cogitatio eorum. Hehr. II9. Pra- batha f ternz direptioni, aut facile in cerram In Hebraeo eft, Lcuum, 6 fez- abrafií - fuïnpta devolvi poteft ; & confringi. tugm meum , qua mttaphora docet, riam ; E l'eggem f4A , 8 Ec nihilomi- fe füb tutela Dei abfcondi, & tan- quam fcuto defendi. dentur nus a legis tue obfervatione non & aurü patior me divelii. Ie werbum 't;mm /szer/þera*vin ) : In e[t ii 110. De mandatá tuis mon erravi.) tuls promifïwnibus valde fperavi. Non deflexi a mandatis tuis, fed illa apienti I15. Declmare .a me ealigni , E5c.) nus [ conftanter tenut. Confuetudo enim malorum divi- prevari Il1. - Harcd:;ate aquifrvi.) Grece narum rerum meditrationem impedit, 5 pum j £xNgpovouuo'a , hereditavi, heredita- que animum quietum , & pacatum Certe f te polfledi , accepi ia hereditatem , rcquirit.. ls i elegi. ExultAHo cordis mei.) J :cundiflima 116. Sufcipe me,rffc.) Adjuva me, Wienün confirma ,. fuftenta ercufndum pro-- ftm tu; mihi funt, & fuaviffima. mifum tuum.. 112. d» aferwum propter vetriburio- 1^0, "Er vivam.) Poteft effe optzmtis ; In r nem. ); D. llieron. vertit: Propzer 'lPextus He- Fac, vivam; Vivam, obfecro. Tüotis £ gternam rétributionem. braicus utramque interprctatïgnem Noz ranfuäfzda/i 2 , Efc.) Ne patia— , & füa ( admittit. ris me fruftratum excidere fpe mea, im doy In Hebrzo eïï: At p, 112. Iniquas. ) ac proptereà erubefcere. t Dyo /ebaphrm. Quuidam exponunt, Il8. Sprevifh.) In Hebr. eft, coz- fï?mm babentes cogitationes malas , &5 iniquas , cuimffi m5 'Fa-litb;z. G&lät. r . tafjo corgm. ) ]n Hebr. 4 jud infruciuofas. Alit , cegitabunzdos , aut Injufa cogi eorruptores: tales h&retigi, & pravi eft, quia falftas , vel mendacium. do- Q jm d Íus eortim , id eft, quia fallax, & men- Yon: politicï. dax eítcalliditas eorum. tiblIS i 114. Adjutor , & . fufceptor. mutus. ) PS A,L. MU:S cxiïma 31$ Wndatis r19. Preevaricantes reputavi omnes peccatores terrze: ideo s ZT AO dilexi teftimonia tua. 1: qui -3120. Confige timore t uo carnes meas: a jadiciis enim tuis timui, tüasm A I N. I51. Feci judkium, & juflitiam - non tradas me calumnian- a( tibus me: 122. Sufcipe fervu m tuqm ub bim: non caïthientur me fuperbi. Q um iyas."Ocu li mei defe;erunt in falutare tuum: &in Eloquium juftitise tuse. Jei mei. am:& I24. Fac cum fefvo. tuo fecund um mifericordiam tuzim: & juftificationes tuas doce- me. 125. Servus tuus fum ego: da rn'ihi intelle&tum,; ut fciam ultifici te&imopig tua. Br23 126. Teth- quia i* 119. Prevaricantes reputavi.) ln hujus timoris plane configi, ut in eo EV. Hebr. et: mn3vn t»vD fgm b perfeverem , in lege tua, nec ab batha fcorias ceffave feeifh, delevifti, illa unquam divelli poffim. 0. D [74 j'cxi abrafifti : metaphor. ab aurifice de- 121. Feci judicium, 6$. ju/fit:'zzm. ) fumpta, qutargenti, vel auri fco- Jus fuum unicuique reddidi. j doctt , riam abjicit, ut Deus impios. Vi- j, & u dentur impii, & politici fplendere, Non tfradas me. calumniantibus me. ) ANe permittas me a calumniatoribus & aurum effe, fed illorum fplendor injufte vexari. Dzmones funt ca- ni. ) ln i eft inanis, & falfus, ut eriam eorum pe fapientia, quam non pr»bat Domi- lumniatores noftri, quos ideo A;a- nus. Porro omnes peccatores funt DóNeg Diabolos a p E Ccalumni.tores. ppellumgs, hoc e&, um Q pravaricantes, quia aut legem fcri- ptam violant, & pr&varicantur ,au 122. Sufeipe ferwnm 1uum ik'öanm.) , impeh certe legem naturalem. * Adjuva me in bonum , id eft, ut be- | þacatum - Mdeo dilexs teffimonia 144.) Ut tam ne mihi fit, ut bonum affequar , vel magnum malum effugiam , dilexi le- exequar. In Hebrzo eft, Zrzze, five dj mo gem tuam, & illi adhafi. erdina, E5 apta f[ervum tueum ad ba- im p uwn, ut Ícilicet femper illi 120. Confge timore tu0 earpes useds,) p-laceaE? In Greco eft, xa95^ec0», clavis ti- quod vere bonum eft. . Oprzntis j moris tui transfige carnes meas, ne Suptri;.) Sive homines, five Dx- (f ad fua defideria ferantur: fic facien- Tmones. Ng )Mia' dum docet Apoftolus cum ait: Q 123. Ocul mei defe:grunt, &.j Vi- We me autem fuünt Chrifli , carnem [itam eruci- de di&a fupra n. g1. & $2. fxerumt cum "witis , €$ concupifcentis. Salztare tuum. )' Salutem, quam " ft, am Galat. $. 24. a te expecto.. 4 judiciis enigy tuis timus. ) Id eft, Eloquiem juftirse tus, ) Promiifio- ]; H* uia jam timere ccpt judicia tua, nem tuam fideliitimam. m de ponas, quas legem tuam violan- 125. Da milhi intelktium, €5c.) Fac 5 & ia tibus intentas, idcirco cupio clawis ine intcelligere teftimonia tua. 316 "LIBBRI .PSALMORUM 126. Tempus facien di, Domine: diffipaverunt legem tuam. m 127. Ideo dilexi mandata tua, fuper aurum, & topazion. data tu 128..Propterea ad omnia mandata tua dirigebar : 135. oinnc?m viam iniqügm odio habui. juftifi PH E. u$ ftodie mea. 129. Mirabilia teftimonia tua: ideo fcrutata eft ea änima rI30. Declaratio fermonum tuo X rum illuminat: & inte?le&um dat parvulis. * . . I31. Os meum aperui, & tua defiderabam. attraxi fpiritum : quia mändatä timis 132. Afp d9 ice in me, & miferere mei, fecundum judidium ^ tüa lo diligentium nomen tuum. 140 133. Greffus meos dirige fecundum eloquium tu um: & hon dilexi dominetur mei oymnis injuftitia. I4lb 134. Redi- R€$ t 123. Tempus faciendi Domine. ) lege decalogi dervantur, & in illa continentur. Moirabilis etiam fuit . Tempus eft Domine, ut facias ju- dicium adverfus im pios, eosque pu- lex vvetus propter varia myfteria, lt nias. quze fub cortice obferviation.qm—,, & nedt Däzþave;unt legezm tham. ) Quia caremoniarum occultabat. non utcunqué in legem tuam pec- SerMata efl. ) Ut illa bene intel- n caverunt, fed illam penitus diflipa- ligat, & perficiat. m! lï« 130. Deciaratio Serseoxwum fUorum verunt , & peffundederunt. r 127. ldeo dilexi mandata tua , c.) iluninat. ) Sermones tui fi expli- 1 Videns alios fpernentes & diífipan- centur, & declarentur , lumen af- tes leyem tuam, magis exarfi zelo, ll; 0 & ferunt rudibus, ut quid credere de- quillo & defiderio illius cuftodiendz. beant,. fciant , & quid fugere , .aut Topazios.) Mox Hebraica 38 paz perfequi. TEIN J figznificare videtur aurum purum, & Parvulis. Y Rudi Iem ty .bus 2 fimplic»ibu»s * 1360 optimum , fed per metaphoram .cre- ignorantibus. diderim etiam dici de topazio lapi- 131. Os meum Aaperut , $. attraxs tüm, c de pretiofo aurei coloris. 'Topazii fpiritum.) ingemui, fufpiravi , anhe- Gj duze funt fpecies, earüm altera co- lavi, ore hiante aerem at , Fraxi pre MT lore eft auro fimilior, de qua Mar- legis tuz defiderio. bodzus. Poeta Gallus- antiqui(fimus 132. .4fpice i mme. ) Refpiäe me tua.) I[; & teltn in bello de lapidibus pretiofis ait : benignus. jü üitia l Allrerius puro color efl vicinior auro. Secundum . judicium. ) Vox Hebr, 129. d omnuia manudata tua diriges v5wU5 mifpau, fignificat judicium , &I ;)9 ( bar.) Rette ambulabam in via man- morem , confuetudinem , modum, datorum tuorum. habitum , &c. fenfus e(t , miferere nfi j quol 129, Mirabilia.) Mlrabilis eft di- mei juxta confuetudinem, qua ute- R i L vina lex , quod magna cum brevi- ris erga amicos'tuos, qui te dili- x tate complexa fit omnia juftitix prin- günt. *bl cipia ; omnes enim leges jufte, qui& 133. Greffus :e05.) A&iones meas , anlc'& Ws f egnftitute func, aut cozlüituentuþ € vit; -qmez rationem. EU e yS $A L M U S- CXVIII. 317. MUU 134. Redime me a calumniis hommum ut cufcodlam man- 2101 "" data tua. Ofmnem I35. Faciem tuàm illumina fuper fervum tuum: & doce me juftificationes tuas. 136. Exitus aquarum deduxerunt oculi mei : quxa non cu- 4 anitta üodlerunt legem tuam. S A D E. letum E 137. Juftus es, Domme ; & re&um judicium tuum. nands 138. Mandaih Juihtlam tefhmoma tua , & Verïtatem tuam nimis. Vicium 139. Tabefcere me fecit zelus meus: quia obliti funt Verba tua inimici imei.- & not 149. Ignitum eloquium tuum vehementer : & fervus tuus d1 lexit illud. I41. Adolefcentulus fum ego; & contemptus juftificatio- 4 Red nes tuas non fum oblitus. & ml 142. Juftitia tua, juftitia in eeternum, & lex tua veritas. ia Tuit mvfteria , 143. lribulatio , & anguftia invenerunt me : mandata tua onutm , meditatio mea eft.- 144- JEquitas teüïmoma tua in seternum : intellectum da ene ittd mxha & viv am. Rrg COPH g m f ep 134: Redime ze.) LAbera me Parvus, & abjectus, non eft nomén ymen. à Ur, cuflodiam , &c. ) Ut ànimo tran- &tatis, fed conditionis , & ftatus. jufgïcmmne: fuas mom fjum obü- yedere quxllo cuüodnam manüata tua. IUS. ) Licet me homines contem- yepe , dU 135. Faciem tuam illumina.) Favo- rem tuum olftende. nant, tamen non fum obhtus pre- Cepta tua. pllClbUS- 136.. Exirus aquarum. ) Rivos aqha- 142- Juflitia tha jufüitia £2 &fers rum, copiofiilimas lacrymas. B us Cuffodierunt.) Oculi, vel homines. nu.) ]uihtx a immutabilis, & femper AVI , Mlþe eadem perfeverans Y 139. Mandafii juflitiam teffimomia gt D* tua.) jufliti nos fervare juftitiam, - Lex tua veritas. ) Quuia nihil falfi continet ; promiffiones enim ejus, & teftimonia , legem tuam , que ipfa &. comminationes. omnino 1mplem fpit me juftitia eft, & veritas. debent. Q Heote 139. Tabe[cere me fecit. zelus. meus » 143. Tribulatio , E$c. )- Quomescun- adictum s £. ) Conficior zelo, & indignatio- ue afllictus fum, & malis vexatus, ne, uod inimici mei tuorum verbo- modom rum fint immemores. meditor mandata tua, quz me con- mlfuï qe folantur, & roborant. u't u u- 140. lgnitum.) lone probatum, & 2 (ilie excoctum, purum ab omni labe.' 144. 4Equitas tejhmam.z tua in ettr- j Servut^ tuus. ) Ego , qui fervus num. ) Idem repetit, quod verfi- s$uus fum. p ne5» culo 138. & 142. dixerat aliis ver- 141. A;[a/efcmmlm /f'm ega, t'fc ) bis ; fenfus eft: precepta tua funt 318 ïJIBR-i PSALMOKR UM C€ OP.H.- 145. Clamavi in toto corde meo, 1 —exaudi me, Doinine - ju- tuam ftificationes tuas requiram. n 146. Clamaviadte, falvum me fac : üt cuftodiam mandata : tua -qmllï tj 147. Preeveni in maturitäte,' —& ci 4amavi : quia in Veifba tua fuperfperavi. 007 ( 148. Praevenerunt oculi ignei ad te diïuculo: ut meditarer Mi Qu ( eloquia tua. 149. Vocem meam audi fecundum mifericordiam tuam, B. ID Domine:. & fecundum judicium tuum vivifica me. 1$0. Appropinq EX uaverunt perfecluenþes me iniquitati: a lege autem tua longe fa&ti funt. fion ( ine: & omnes vize tuse veritas. 1sI. Prope es tu, Dom! I4 1j 2 : enic . Initio cognovi de teitimoniis tuis: q/uia in eeternum fundafli ea. 16 R E S ompni L n xterna juftitia , quia femper. juftif- 149. Secundum judicium tuum.) Mi- fima funt. de. dicta n. 132. 16 Intelletlums da m;lvi .,6 wivan.) Da Vrulfca me.) Eximes me a pe- formi mihi legis tuz intelligentiam , ut riculis mortis corporis , & multo ss vivam ; nam ejus ignoratio impie- magis anim. perpe tatem, indeque mortem gignit. L$0O.. "Mppropinquaverunt * ZRZQui- £4tj.) lniquitatem diligunt, illi ad- t & 145. Juflificasiones fuas requiram. ) Isj Si me exaudieris, ftudiofius , & li- herent, illam perfuadere, & affri- diz & berius mandata tua cognofcere quz- care aliis conantur ; quanto autem H ram, & effecta dare. propius ad iniquitatem acccdunt, tan- fum th 146. Ut cuffodiam mandata tua.) Ut to longius difcedunt a lege tua. 2 tuo. munere adjutus integre fervem Ig1. Prope es tu Domiae.) Prafto inandata, & legem tuam. es colentibus legem tuaim , illis ades Licey:; gem 1 I47. Pravem» im maturitate.) Ma- benignus, & flrenuus adjutor. Vl €am n ture admodum ftrato me eripui : fenfus eft, licet qui me perfequun- tur, a lege tua lenge fatti fint, non obliyií tempus folitum furgendi preveni. i bu 4 Hebr. habet. 33 Panne/ceph i cre- tamen a te, qui prope, immo ubi- que es, fübducere poterunt. It g gefculo, Grecus &vdeple in pmmaturi- Omnues "& tu& "ver.tas. ) Qmnes meim ; f24/6, ut etiam legit . Augu&inus ; actiones tuz , omnia confilia tua ju- fenfus eft idem. E.'vüi,f;! i fta, & fidelia, & ut mihi , quod Ortm SüPCCäSTd'Ui.) Vehementer fþerzivi. pollicitus, auxiliuni prebebis, ita il- lis poenam, quam meriti funt. l'z'"w)e 1498. Prevenerumt oculs mei ad te CuIm & dilucule , €$c.) 1n Hebr. eft : preve- 1$2. Juitto cogzovt de fej?z'ma;z?i:z*;zä",», Qs Y nerunt ocul; mei vigilias, adeo ftudio- &fc. ) Ut novi mandata tua &quif- fima effe, &juftiffima, ita jam ab X fus legum tuarum, ut in earum me- ditatione vigiles excubitores noctur- iuitio novi ea efle xt-rna, quodque Longe ín &ternum fundayeris ea, ut in QU nos p:gzvengnm, P,iS ALMUS CXVIL. 317 RES * : ju- 153. Vide humilitatem- meam , & eripe me: quia legem tuam non fum oblitus. andata 154. Judica judicium meum , & redime me : pr-qpter eig- quium tuum vivifica me. :tba tüa 155. Longe a peccator ibus fälusg quia jui'ciiica'-tiones; tuas non exquifierunt. ditarer .156. Mifericor dige tuze multze, D P omine : feCugdum judi- cium tuum vivifica me. * 157. Multi, qui perfequuntur me, & tribula nt ïhxe : a tefti- tuam : moniis tuis non declinavi. alege 158. Vidi praevaricantes, & tabefcebam : quia eloquia tua non cuftodierunt. * as am mandata tua dilex 159. Vide, quofi s l, Domine.: in mi- ternutti fericordia tua vivifica me. . 160. Principium verborum tuorum, veritas; 1 n æternunïï. L ES — on?niav judicia jufti;iæ tuze. S I N. ) V rbis tuis X i6:. Principes perfecuti funt me gr z ne 4 pe a"tis: & a ve 162. Lae. formidavit ;01" meum. z & multo perpetuum- ferventur ab -omni- eta- 1$6. Secu;dum juäicizem,, . Vi- E te, & fexu. . de di&a n. 152. , lial 1$3;- Vide, ) .1 Ocülis mifericor- FVrvifica me.) Vide dicta n. 149. & affri die tuz. !AS7.. A teffimonis tuis, &c.) "Tamen g autim Humilitatem meam.) Aæi&um fta- a teftimoniis tuis non declinavi. £um r&rum mearm. 158. Tabefcebam.) Zelo legis tu& lüat, tt* fa. . Quia legem tmam mon fum oblitus. ) exardefcens. Vide fupra n. 139. Licetnon perfe&e, ut par eífet ; le- 160. Principium ."verborup. tuorum | prefo « veritas , 66c. ) Principium in Hebr. illi ad'es [e] em tuam- cuftodiam , non taimen oh [ eam negli eft: puy-rofe, & in Greco dpxd, oblivifcor. go , parvipendo, 'agt illius que voces interdum faemmam igni- 1j quon- ficant, ut cum dicitur Num. 1 2« Int, no,n 1$4« 714:22&4 jttdt'/cium meum , 6c. ) ao WF Inter me, & inimicos meos caufam Aéflere dpyi» w6 o'ovacyediic, quod meam age; & libera me. D. Hieronymus vertit: o/ire fum- mam univer[x congregationis : Tententia. | ()nnt$ n Eloquium 14um.) Promiffionem, di- j tüa )U* £torum fidem. ergo eft; fumma verborum tuorum Meritatem in omnibus eft veritas. Ls qu[,]. Fivifcea me. ) Libera me 2 out fpe&as, & illam tibi pro fcopo pro- S,ftäl' cum ex hifce malis emerfero, ala- [ ponis. . Vel fenfns eft , verba -tua -cïi-us vivam. procedant a veritate, ut a fiio prin- wn?ü A 155: Lomge a ptccatoribus [lus, &c.) cipio, &. quafi fonte , & ideo ve- a squ rillima funt, & in eternum manent '*L(*mgc abfunt peccatores a. falute, quolqi* quia mandatorum tuorum obferya- judicia juftitim tuz. 161. Grarit-) Immerito, fine caufa, ^ a tio non eft iïiis Curz. 320 LIB RïP ALMORUM 162. Letabor ego fuper eloquia tua : ficut qui invenit r fpolia multa. - N tatio tf 163. Iniquitatem odio habui , & abommatus fum : 1egem U. autem tuam dilexi. vabun 164. Septies in die laudem dixi t1b1 , fuper judicia Juïh»- v6 tlæ tuae. quan 6.. Pux multa d1hgent1bus 1ef*em tuam: & non -eft ühs fcandalum. 166. E xpe&abam falutare tuum, Dommc & mandata tua dilexi. ADL 167 Cuüod1v1t anima mea teftimonia tua : & d lexit ea ve- H nffua hementer. 168. Servav1 mandata tua, & teihmoma tüa: quia omnes enim ef viae mes in confpectu tuo. diofum N TAU s U4 Chriftug 169 Applopmquet deprecatio mea in confpe&L tuo, Do- us 7 mine: juxta eloquium tuum da mihi intclle£tum. tam falui &. tua iun 170. Intret- poftulatio mea in confpedu tuo : fecundum ]u eloqumm tuum eripe me. Hymnum cum cïocuerls me Ju- d t 171. Eru&tabunt labia mea 176. f ftificationes tuas. C6ptoru 175. Pronuntiabit lingua mea eloqumm tuum: quia omnia Situt o mandata tua aequitas. Orranr 173. Fiat manus tua, ut falvet me: quoniam mandata tuá r CAf tueg 174. Con- Eratit oj eleg,ï AC verbus tuds , 65(: ) Verbd tua ti- 166. Expe abam fautare tuum I)a- Qun mine.) Mide dicta n. gt mult cor ineum. Bu s t62. Sicut qui invenit fpolia multa. ) 168. Oæ/zes V& "ed4, Efl-') Omnes ide d Sicut, letantur, qui , vi&oriam ade- a&iones mez tibi funt co; mtæ, & pi, & pretiofis fpoliis onufti re- earum es infpector. 4nt 1 veituntür domum. Hac compara- d tione etiam utitür lfaias c. 9. 3. 0'13 tuz. 169. Da mb :nze/le&u:;z 25 Le— h&« cimn ai: Sicuf exutant vitlores Ccapta H 170. E!aqumm tuum. ) Promif- T.,(g d grada, quasdo dividunt fpblia. fum tuum. f g 'I 164. Septies ip d« Sæpms in '"W t4pf. die ; nam eít numerus finitus pro 171. E ucabuzt, 6c-) Hymnum ti- indefinito. bi dicam, laudes tibi canam mb Cd/ilipkm ' &u;er.) Propter jufta pldxcxa tua, 172. Pionuntiabit , t$c. ) .Lo- « dlu 16s. Pax.) lranquillitas 4mm1, fe- quar homm*bus. & docebo ecs . pr&- cept a tua. Wtant je licitas, profperitas. | Aithog . Noz c]i as Ícamdalum. ) Offen- 173. F;jat manus tua . 6 c. ) Adfit L evms ( diculum. Noq impiagunt , non mihi, & folvet me potentia tua. cadunt. Quopiam maudata, Óe. ). /íiquum Ti Krüm L. o "a & - PSALMUS CXVIL & CXIX. 341 twenit E .174. C€oncupivi falutare tuum ,RVDomin'þe : & lex tua medi- tatio mea eft.: lg a .175. Vivetanima mea, & laudabit te : & judicia tua adju,- vabunt me. i jl üt dvïs 176. Erravi fic |, quae periit : quaré fervum tuum, quia mandata tua non fum ob]itus. P eft ilis i. Canticum graduum. CXIX. dia (Uà A D Dominum, cum tribülfar*ä'r, clamavi: & exaudivit me. 2. Domine , libera animam meam a n £a V€- labiis iniqp,is, &a lingua dolofa. Oftnes 3. Quid enim eft , llt tui, & legis tug itu- derent , que atria cum effent in diofum ferves. »—vel monte, fiebat, ut illarum atrium quin- 174. Se/utare fuum. ) Salutem, decim gradibus effet humilius. Alii Chriftum falvatorem. Canticum graduum dictum putant, 0, Dö- 175. Vjvet antma mta.) Cum ,opvta- quafi afcenfionum , quod elata voce tam falutem obtinuerit , && manus dicerentur, & per fingulos quafi gra- tua illum juverit. - dus una vox attolleretur. Vlde 3 :undum judicia 1ua. adjwvabunt me.) Man- qu& notavimus a ^» , Paralip. 2o. n. rg, data tua juvabunt, ut mihi bene fit. Aliü putant Zv4fjaci» Acenfionem de qne J 176. Erravi, 6c.) À vià re&a pr&- reditu ex captivitate intelligendam , hosque Pfalmos compofitos effe, ut ceptorum TnCorum. ] omnia Sicut ovis , que periit.) À grege ab- eo tempore canerentur. Alii ita in- errans. " Sic Ifa. 55. 6.. Omnzes nos fcriptos putant, quod hi potiffinurn m - canerentur ab iis, qui ter in anno a t04 fícut. oves erravimus , & 1. Petri 255 Eratis enim . ficut oves errantes. ex omnibus. Judew partibus afcen- H debint ad templum. Vide dicta ini- Quare.) Ut redicas. tio fuperioris Pfalmi 11$. p Uü * * Quia mandata tua 202 : /icm.ablituzs.) quod de edito aliquo loco caneren- tur in templo, tánquam in ambone, ) (mret Vide d?&a num. xsaf. & afcenfu fuggefti , de quo dicitur i. 2. Efdre 9. 4. ;flit?ö; : dnticum gnzduur?. ) Aln Grzco Surrexey WAf autem þz- eft 229 *2» d»afjaüuce» Aqui- per gradum Levitarum fofue, €$c.. Alii la, & Symmachus verterunt , 33j tandem, quod canerentur in afcen- jj L ?s Tdg dva,/fa:gglg caizticum- d 4—/2'872- fione quindecim , templi graduum, p mif- frones.. .. " Vheodotio , àeua rà» dvafic- Faifie autem quindecim gradus cem- 0£09y canticums 4þen/ïonu'm: in Hebr. pli difcimus ex cap. 4o. Izzechielis j ubi prius feptem gradus in portis yaum t eft m oyp^4 v feir. bamabaloth , canticum graduum. Wec de vocibus. fingulis numerantur, tum octo, qui Rem alii aliter. explicant. Aliqui fimul juncti , quirtidecim efficiunt. Lo «s p outant ita appelliri hos quindecim 9. 4 labiüs iniq;-:i!.) in Hebr. .eft: 'falmos , qui . fequuntur , quod a mendacibus , a.Ja.iis mendacia inju- Levitis. canerentur ; cum ab atrio Mf perniciem ifmocentis : im- , t2 mulierum ad atrium virorum afcen- piugentibus. s Aj BZW. cum .Com. Mcæwb. T. IF. , ) z $ YXilBRIPSALMORUM | t Q :4.Quid detur tibi , aut quid appon atur tibi ad linguam do- lofam ? Evaü 4. Sagittoe . I P s pgtentis acute , cum )c»a*rboniïius' —defol'a-i toriis. tetram, $. Heu mihi, quia incolatus meus 'prolongatus eiïg habi;avi 773 Nf cum habitantibus Cedar : multum incola fuit anima mea. miteb qi 6. Cumhis, qui oderunt pacem, eram pacificus; cum lo- ,E quebar ilïis? iänpugnabant me gratis. - f Dorn nun dex! I. Cag'g—i: ( Per. )3. Quid db £bl , 67;) In Hebr. jusmodi carbonibus , qui acriter urunt, & -etiam tingunt, confcrri 1. t Dot eft: quid dabit tibs , & 7143':1 addet tbi lingua dolfa? quem fru&um, pofflic. "f ttam Do quod emolumentum capies ex lin- Defolatoriii. Y LXX. Grece dixe $. Do gua dolofa? Vel quid mali dari, aut runt 8pyuixdig, quod etiam vertere addi poflit fupra linguam dolofam. poíffis ex eremo, id eft, qui confi- hoc nm ciuntur ex arboribus crefcentibus in m 4- Sagiziæ.potmhk, &c.). Refpondet defertis, & 'eremis, ob denfitatem precedenti interrogationi , fententia partium incendium acriter conci- eft: duriffime plaga, gravifftmz pce- - u ng, & iucendia perniciofiffima tibi piunt, tii &. lucolatus metts. ) Peregrinatio, L dabuntur, & apponentur, Has por- 2. X ro 1)030&8 per metaphomm fagictas exilium. WVidetur eife fermo de ca- ptivitate fidelium, & exilio fub in- vocat a. potenti Dei brachio emiffas: Curumecvuomecue n -TGC Pfal, 44. 6. dicitur ":'jz,fgltm £ fidelibus. Alii de hac vita mortali, l IN acutt , 6c.. .M el fenfus. eft, linguam in qua dum agimus , peregrinantur z Qim dolofam fimilem effe fagittis emi- a Domino. culum ig- nus etiam , & graviter fcrientibus, Cardanus de fubtilitate lib. 8. ait Prologgatus eff.) Diuturnum fattum - ?. Nun eft exilium meum. TUMT ) cruncum juniperi accenfum, & pro- Cum babitantibus Cedar. ) Cum Ce- tit2ndug Prio cinere contectum ighem annuum darenis, five Saracenis. .. Nam Ce- tettein ; confervare, quod- ante ipfum. fcri- ireni Tunt. Arabiz populus, a Cedar üm inc] ptum reliquit S. Ifidorus Originum uno ex filiis 1fmael, quos pofterior qu lib. DwOC , Habita- Á &tas Saracenos appellabit. Metd;;hm Cam carbonibus de[olatoris.) In He- vi cum barbaris captivus, vel.exul.- Cul!)itf'ri[)(' bræo e&, €um 6474001'51795jzmi;erowm, Quia vero.Cedar nigredinem, ob- - Populum ut vertit $. Hieronym. hoc enim fi- fcuritatem , & tenebras fonat, fen- Doghan gnificat vox p p retbamim : fed fus fublimior effe poteft: Heu mihi, tà m JLXX. expliciverunt metaphoram qui. habito cum hominibus verfan- 4. o 1 carbones enim juniperorüm funt ad- tibus in tenebris errorum ,. peccato- 10 dor modum folidi, ideoque apti ad in- rum, miferiarum, &c. dem. D cendendum, vaftandum, & defolan- 6. Multum áncola fwit anima mea,) dml'l fum dum ; fententia ergo efít, vel lin- Scilicet. cum habitantibus Cedar. üntur. guam dolofam inanere graves pacnas, 3 P:ot & incendia ex carbonibus vehernen- 7. hnpugnabant me gratu.) Mlihi t Dmi fer uréntibus , & omnia populaati- fine caufa adyerfabantur, cum illos dey M bus, & abfumentibus; vel tilem non provocaffem , nec ulla in re X * hus té C yiolalte k 4$ , [ W 4gíle l-inguzurï dolofam , ut cum hu- PSALMUS CXA & CXXI 333 güam do 1. Canticum gradjuum. CXX. - Evavi oculos meos in montes, ui 1de veniet aumhum mihi, 5 defo 2 Auxdmm meum a Dommo , qui fecit cæium x G habitavi terram fnca "3. Non det in commotmnem ; pedem tuum: neque dor- mitet, qui cuftodit te. : cum o 4. Ecce non dormitabit, neque dormiet; qui cuftodit Ifrael. $. Dominus cuttodit te, Dominus pmte&:o tua : fupe1 ma- r Gnt r s as ] num dexteram tuam. M QTT - 6.Per diem fol non uret te: neque luna per noGtem. *, conkari 7. Dominus cuftodit te ab omni malo ; cuüodlat animam tuam Dominus. rece. dixee 8. Dominus cuftodiat introitum tuum, & ex1tum tuum: ex am veltae hoc nunc, & ufque in fseculum. 1 confi CentiDus lil denfitatem 1. Canticum. Graduum. CXXI t&- cona ZEtatus fum ín his, quae dl&a funt mihi : In domum Do- L mini ibimus. remnano, imo d& ci- 2. Stantes erant pedes noftrl : in atriis tuxs, Jerufalem E Ss 2 3. Jera- lio füb ia- « mottali, zes. ) Ín celum, vel in lo- eítu folis per diem, aut Lunz lu- regtinantar lN nOom cum iune per noctem. , ubi fitum erat taberna- . culum in monte Sion. 6. Neque Iunza fe* notlen. ) Uret um lum 3 Nozm det im cammot:omm þedem te, id eft cruciabit , vexabit, Izdet, fuum. ) In Hebr. eft: zo» dab;z ad fic Genef. 5 1. 40- 4Efts urebar , &5 Vide ibi dicta Etiam fri Ul (/e nutandum pedem ruum. Non permit- £geln N " tet tein adverfis vacillare, aut ad ca- vcoris vis urere dicitur. lacit. An- fum inclin:re. nal. lib. 15* Ameénsfh; , Ànquit , zzlto- S à Ce.hl , )ofïerm Neque dormitet , qui c/züadtt f& ) YUL ATÍUS UI frzgaru' £5 qu;dam ger Metaphora du&a a dxhgwtxbus ex- excz;äws exautmati funt. Hh/ H" cubitoribus. Dominus, qui te, & 6 dnimam tuam. ) Vitam tuam , vdoxul pam, 0U* opulum fuum lfrael cuftodit, vi- 8. detroitum tuum, 65 exitum tuum gili cura tuebitur fuos, & ingruen- Cuftodiat te^ Dominus domi, & fo- ynat , 49 tia m la avertet. ris, in negotiis domceflicis, & ex- Jey mll J. ternis. : Vade. 5. $ v 1.4 4- Non -daorm; Mält ) Non modo Reg37 & 2. non dormiet, fed ne dormitabit qui- Pdrdhp I. 1O. ])cCUm dem. Durmltant, qui fomno non- N &ws, q.& dit izzjämt gibi) Cum B. dum funt correpti, fed in illum jam mvmucc, & excztdret ad afcen- /14 mM.) ferintur. dendum in Jer:falem. e&ii $^ Protetl;o fUa , 6c.) In Hebrzo lLa domusm domim:i :bimus. ) Similis j | Mi dexierap fuam : .eft: Dominus zmzärzz Ina fuper manum adhortatio habetur Ifais 2. 3. Venite, cum U 05 qui dicat, Domi- afcendamus ad momntem l)om;,w, &5 ad nus te cuftodiet son folum ne ca- dormum Dez Tacob, J j i ?» das , fed etiam ne fatigeris in via « Shantes erant. pedes noffri, &c. ) E d ^ * j 4 .LiI BRIPSALMOR UM Ti ïjerufalemc, quae sedificatur ut civitas : cujus participa- Mu de te. tio ejus in idipfum. LÀ z itc eni m afcenderunt tribus, tribus Domini : teftimo- 9,? nium TIfrael ad confitendum nomini Domini- L. 5. Quia.illic fede runt fedes in judicio » fedes fuper do- mum David. : )! 6. Rogate, quae j ad pacem funt Jerufalem: &IaBundatia di- ligentibus te. fürim 7. Fiat pax in virtute tua: & abundantia in turribus tuis.- i cut : * ^. 9. Propter 4l Dom Sederunt Jedes im judicio.) Siti, & OM Subítitimus /z afriüs us , vel ut eft 1 in/Hebreo, iz portis zuis , vel fpe- conftituti- funt throni ,^& tribuna- tutn re &aculo pulchritudinis portarum , at- lia judicialia Regiz poteftatis, ma- que murorum delectati, vel frequen- gnum etiam coníilium., 1 N Sanedrin ap- 40 Xndant tia popuJi partim ingredientis, par- À pellatum. ) E tim exeuntis impediti. . Sedes f'aper dom ;em David.) Ih-ï'lebr. N 3. Qu« adificatury ut eivitas, Cfe.) eft, tbroni domus David , ledes regni, Cum di&tum fit, i» ais fs Tera- que fundata erat fuper Davidis fa- f falem, videtur dicendum, 4« adif- miliam, ex qua Reges Juda longa NI caris , fed eft enallage perfonz ; fen- fesie prodierunt : in Ecclefia, que qu fus verficuli eft, Jerufalem -«difica- per Jerufdlem fignificatur, fundatus eft chronus Chritt tam efle , & quotidie magis edifi- * i, qui .eft e femi- €1 68 cari, ut fit civitas ; cujus participa- ne David. 2j li tio eft in idipfum, id eft, cujus bo- munite, 6. Rogate, qua ! ad pecem funt /7;- na fimul, & communiter partici- vü[alem. ) Precamini, ut Jerufalem bus rj pantur ab ommnibus , quia fcihicet contingant profpera omnia, & quz PUL eft civitas pacata, & in Ua ci- 0 Jeruf. ves vitam focialem, & amicabilem ad pacem illius faciunt ? & TunF ll.li 4 falutaria. €0$, Qui vivunt. E& abundantia , Cc. ) Felicitas, proxi Participatie ejus.) Wox ejus redun- um fup dat ex phrafi . Hebraica. & rerum C,?Pia fint hujus urbis ci- vibus. 9. Pn A. Tribus tribzs Donuni. ) Omnes ptavi tribus Ifraelis: fic Genef. 14. 10. ubi 7. Fiat pax in wirtute tua. ) In Brea q habemus: Va/s filveffris babebat. pu- Mebrzao eft, fzt/pax im antemurals Zfto ut etiam habet Aquila, qui hin], & £eos multos bituminis.: in 'Hebgæ() e;?c: pureos , puteos. vertit £v mportuyíouamío8, £m antemus ii Teffimanium lfrael.) In locum; five Pal fuo , & Symmach.-qui habet 7£» atpi20 N 08 , 42 murorum ambitu: fen- ? ) doinum teftimonii Ifraelitici populi, a l)i!df i;; I id eft, ad zdem fan&uarii , & fus ergo eft, longe abfint bella, & À. Sicuy bernaculum. Vel- fenfus eft, jux- in ipfis propugnaculis, quz funt ro- ta teftimouium , five legem divi- bur, & virtus urbis,, pax infideat, Qtull fery Q5 domi nam, qua ter in anno jubebantur ibique ftationem habeat. à q1iibug Hebraei templo fiftere fe. E)FO(L Et abundauiia. ). Bene. cum pace 23. 17 meéntio fit abundantie. ; hxc -enim Ad c ;:nifendltm, &6c.) Ad laudandum fere illam. fequitur. ii Qü, a nomen Domini In turribus tui. ): Hebr. z» palariü fa. Grace/eft , » cdlg nupqyojJupte VFnire fer $. IBc.) In Jerl,ifzd;ema fl et'l&m s PSALMUS CXXL & CXXIL & cxxi $2$ rticin- 8. Propter fratre E s meos, & proximos me/os,x quueþär pacem 3 de te. teltimo 9. Propter domum Domini Dei noftri, quifivi bona tibi üper do- I. Cantícum graduum. CXXII. : D te levavi oculos meos, qul habitas in coelis. / fi vatia d ». Eéce fuorum. icut oculi fervomm, in —manibus .domino'rl'ïm - L ustus. - Sicut oculi ancil le in manibus:domi'næ fuæ: ita oculi noftri — . ProgLer ad Dominum Deum noftrum, donec mifereatur noftri. i. Miferere noflri; Domine, miferere noftri : .) Sii, & quia mul- & mibunz tum repleti fumus defpe&tione. flatis, w 4. Quia multum . repleta eft anima noftra : opprobrium ab- ancdrin ap- .. ündantibus, & defpe&tio füperbis. , Ih Hor. 1. Canticum graduum. CXXIIL fedes requi Davidis l- fiq Jada longa uia Dominus erat in nobis, dicat nunc ;frael : 2. nifi 85 defa, que .NI qgia Dominus erat in nobi $8 5 a. Cuin f Tundatus um us & nutum- Domini.intueri , ut id,; d 'e f ó'8, funtxaiïte'm vupeyo/3dpeig tuürres imunite', aut regia palatia, in qui- quod juíferit, effectum det: fic T'e- « [itt 7 À ", bus regie gazz conduntur. rent. in Adelphis AG. 2. fc. .. Cave nunc jam oculos 4 mei ocmla quoquam - Jarifalen g. Propter fratres meos, 6c.) Tibi, dimoveas 1uo$. ]jd, & quæ o Jerufalem, pacem optavi propter & funt il eos, qui in te habitant, fratres meos, nzcrim.. Ne ïm(x& ft. ]ï j & proximos meos, qui ejusdem me- 3. Maültum r'äp[eïtii /;mms dejhettrene.) Felicitt cum funt religionis, & fidei. Quia plus himio fàtiati fumus con- u$ ul,'biS d g. Propter domum Dei mofiri , &c.) temptu : fic "Threnorum 3. 50. dici- Optavi tibi bona contingere, tür, fatzrabitur opprobriis. u) ! t pterea quod in te fit templum Do- 4. Mnultum vepleta eff anima 50- mini, & àrca focderis. : - amiiri fer4 ) Contempt ,u ; deflï-äftione ; i Uüaï qm opprobriis. m anttm iE Uj babitas m eclis,) Periphrafis - Dei fic Pfal. 2. 4. Qu ha 1 Oþprkobrium abundantibus. ) Oppro- -:ü hyet 9 bigat ig cmla, srridebit eos. : brium enim facti. fumus locupleti- jn jju: w bus, & potentibus, qui pr& felici- y bellas ? 2. Sicut oculi fervorum , &5c.) . Sicut oculi fervorum , & ancillarum ma- tate- fuperbiunte £ funt 10* nus domini refpiciunt, & obfervant, , infideto : Ijz' j qziä Domizuss erat im ne- A quibus largitiones , dona , & vi- ; &um expe&ant; ita nos tuz mife- . bisy 05c.) . Ita fentiat, & pro-- ricordie manum beneficam refpici- fiteatur. populus Ifraeliticus, quod jatc gntlt fi Deus nobis non adfuiffet , cum mus, a qua bona omnia nobis pro- homines nomini noflro infefti fur- !tlllfl venire fentimus, & profitemur. . Bo- " i p jue ni etiam fervi conditio eft vultum, u rexerunt, flt perde;em: nos. o of 326 L BRI PSAL MORU.M D 3. Cum exuxjg"eregtþhomines in nOS; fq; te vivos äegïutïiï'eþt E n0s. 10ï nü Cum irafceretur furor eorum in nos, ; 4. Korfitan aqua abforbuiffet/nos : äï s. TTorrentem pertranfivit anima noftra: forfitan 'pertranfi-f-x $ ? fet anima noftra aquam intolerabilem. 6. Benedittus Dominus, qui non dedit nos in cläptic'mem j dentibus eorum. » - 3. Anima noítra ficut paffer erepta eft de 1aqueo Venantium: Y con fícu Laqueus contritus eft, & nos liberati fumus. $. Adjutorium noftrum in nomine Domini, qui fecit coe» LT - lum, & terram. exult à- * iuum. CXXäV. Tur I, Canticum gra: : mo; cum e Ui confidunt 1n Domino, ficut mons Sion : non com (5 vebitur in aeternum , GE ss E tua eft 2. Qui habi'at in Jerufalem. E Montes in circuitu ejus; &l Qatar; i ? Dominus in ;irc*u'—itu ;;yopïuli'f:w.llïj tis [ug ex hoc nunc, & ufque in fzculum. c'mgit, j. Quia I hn Simïle eft illud, Vem; zm aleitudineon Q'U.ïtü K]Hx 3 Viw:—(leg;zzfiyent 2^5. Y, Perdi- dillent nos procul dubio :. particula marw., $ non eff fubflantia , Pf. 68. 3- aC temp enim Zpa stque, vel certe fignificat. Vide ibi dicta. d j« N Devorandi mctaphora utitur non-fe- 6. la captionem. J Prædmh; miittet | mel Scriptura, cuimn graye nocumen- 7. Sicut pa[fer-) Sicut avicula; nam pulos f t£uinmn ab. adverfario »inttgx:n 'fignifï- vox Hebraica 335 z/fzper, non tam illius carc vult : fic Prov. 1. n. 12. legi- paftferem ; quam aviculfu'nk qu:amlibe-: piorum mus Deglutiamui eum,ficuti. infernus figznificit. Ut us "vV;ventem. - Dé faqueo venantium.) Ex hoftium üüturn 4 F.rfitam aqua alfórbuifft mos. ) machinis , artibus-, infidiis , quibus Wtl ar Copiz, & magnitudo malorum , & conftricti tenebamar. fcifeanr Alladit ad fubmer- perfecutionum. g- -djurtorium moffrum, 6t.) INo- d0$, & fos in mari /Egyptios. - bis auxilium eft. in nomine Domini Y De ^ Torreutem. ) Maximum pe- ccli, terreque opificis, & ideo cer- M ricilum, quod hic torrentis, ut fu- tüun, & firmum, illique foli falu- ?xl;;g, A( periori verfic ulo, aqu& nOfnin-e fi- tem noftram acceptam referimus. mach, , gnif:.-ca.itur. ;FïHJ.E,y( Perrranfe]e t amiema mofira aguam in- I. . .'Ic;u Jlóns &ïan, Efc) Firmus, Quid pj tolerabilem, ) Nifi Deus juvitlet nos, immotiisque erit, ut mons Sion, w*t) | in aquas .adeo profuudis. incidiffe- qui fuo loco dimoveri, non poteft. atina ; inus, e& quibus evadere, aut enatare 2. qu babiraf :m 7eräþ;'äm.) Id ä'fh Unictlo nullo modo licuiffet. tl'inn duam in.o'ersbilem,) Ín Graco eft, & qui habitat in Jerufatem, non com- : 3 m movebitur in zternum. - UOvp rO dyvmoc &TO»,.aquam fundo ca- VOpius rentem, que non tolerat humanum Montes im eireuitu. ejus , &fc.) Sicut ( im']l ur/bs Jcrufalgm ab hoffium iacurfu Ottin: veü—igium? quod nullibi figi poge(*;. - j PSÀLMUS CXXIN. & C;XXV. 327 lualfent 3. Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum fuper fortem juftorum : ut non extenda nus fuas. nt juii ad iniquitatem ma- 4. Benefac, Domine, bonis, & Te&is-c'orde.y s. Declinantes autem in obligationes , adducet Dom - inus rtranü'f-' cum operantibus iniquitatem pax fuper Ifrael. Xionem * .i. Canticum graduum. CXXV. intrm : N convertendo Dominus ca : ficut: confolati. z ptivitatem Siom : facti fumus oCiE QQbe 2. Tunc repletum eft gaudio os noftrum : & lingua ,no/ftf/a exultatione. 'Tunc dicent inter gentes 1 Maghiücavit Dominus facere Commmo- cum ei;, - 3 Magnt- : I*ï(;ä&ln l(; tuta eft, quod corona montium cin- Adducet D:amz'nu»f » EF ) yii i gatur; ita Dominus fcuto protectio- co hábebit, ac operantes pàlam ini- nis fue populum fidelem quitatem. E -circum- cingit, Pax fiper Ifrael.) Super lfraelem auterris . Qu Ex boc munmc, $ "f(2 ;:;z m j;ecæ!um.) qui fidem & pietatem Jacob imitatur, Jridinm Quafi dicat , & hewc tutela non eft pax, & bonorum omnium copia re- RE pf. 69 ad tempus; fed perpetua, & eterna. quiefcet. « 3« Nonrelizquer, €&c. ) Non per- mittet Dominus pios, & fideles po- N b conve?*'fenäo: ) ï&lääï]d() CcOfi- üla; nd i pulos fuos, qui fors, & hzreditas 1—. l' vertit , quando revpcavit, n Fa ilius funt, d reduxit Dominus captivitatem , val- piorum. A ju vexari. Hagello im- " 1u:tmlib€€ de fumus confolati. Ut non eéxrendant , &5 ï Ne ft jufti Sicut confolati. ) ln Hebreo eff « holttum diuturno tempore fe malis confli- " cyb'jrï:) checholemim , Qu VOX ; quibub' &tari animadverterint , a pietate de- fomniantes fignificat. Adeo confola - fcifcant , quafi Deus parum curet ti fumus, & etati noftra reftitutio- fuos, & impios .melius. )N 1 ne, ut nobis ipfis non crederemus; . [omt n $« Declinantes autem in obligationes, fed.rem , que agebatur, quafi fomni- 8c.) ln Grxco *eft, dg ràc e pacytyu- ideo a Aiàg, Mquila vertit óyemAoxz; , Sym- um putaremus, adeo preter fpem ac- oli fl ciderat. Sic. D; Perrus cum . edu- mach. exouorgrz; "heodotio 9- eeretur e careere AG. I2. 9. puta- m cpap[5yz, que& omnes verfiones ali- bat fe vifum, aut fomnium videre. uid obliquum, & contortum figni- Firmus ; 0. Tuuc dicemt imfer gentes.) Cum cant, ut etiam-interpretatio noltra jf Si0y Latina , nam obli o ationes, & nodi fcilicec hec fama reditus noftri late funiculotum , & re ü ium aliquid con- vulgata ad aures longe diftantium potefï- populorum pervenerit. . l Iddb ftringentium , obliqui funt, & in fe wn Com* redeuntes, Senfas ergo elt, qui Magnificauit Dominus facere cum ets,) Plane admiranda funt ea , qu& 9- ftrophas neftunt; laqueos, & tectas, ,) ia & implicatas fraudes , hos puniet minus in populi Ifraelitici gratiam Domipuso z patravit. : incur[v. - *w * 5 LIBRI PS ALMORU& 9 P 8 L Magniümvit Donlx'inus ,facïfei*e nobifcum : fa&i fumus ) S z : m le:xantes. Coniui ^ 4. Converte, Domine, cagtivitatem hdüram : ü;ut torrens in Auftro. L feminant in lacr?mis",' in- exultatione mete.nt. ! L. C785, Qui 6, Euntes ibant , & flebant, máttentes femina fua. E Fa Venientes autem vent ent cum exultatione, p,ortames mani- d 121.0 pulos fuos. üene 1. Canticum grad Qum Salomonis. CXXVI.( j U il fi Dominus zdificaverit domum, in vanum lvaboraver'unxt.:, z N*I qui sedificant eam. - Nifi Dominus cuftodierit civitatem, fruftra vigilat, qui cu- $«) ! ftodit eam. ; Iépetere 2. Vanum eft v obis ante lucem furgere: fürgite, poft quod ha qh am dalo tà fedéritis, qui manducatis panem doloris. . 3. Cum dederit dile&tis fuis fomnum ; ecce hæfeditas Do-Q dicitque í ; eiat tjb deüt , q mini, filii : merces, fruéctus ventris: ' 4.» Sicut " conceller edificavit templum Domini , & con- fommm. 3- M;zgni/imvit Dominus, 6c.) Sane venienter ; iam continet Pfalmus valde magnis nos beneficiis aífecit ! Eccc h Dominus, hic adhortationem , five documenta, folume 4. Comverte Domine captrvitatem no- quibus inftruantur ii , qui a reditu euftodii captivitatis, temphum , (& civitatem firam.) Keduc ca * ptivitgtcm noftram rexdificare inftituerunt, imulto l in patriam. turnom Sieut torreus im anftro. t fimul Nf Dominus adifcavtrit , &c.) Ad- evadent ona velocitate reverta- monet , nihil proficere. homines , &redit: plurimi ima o iur in patrix finum, quemadmodum etiamfi urbem, aut. templum moliri CuliUm aqu& torrentium Auftro flante, & inftituant, nifi Deus illis adfit pri- beneäcü: marius. edificator. -Mfræ f nives folvente, per alveur citiifime m " decurrunt, & ad mare properant. )OVanum cff "vobis ante lucem für- ts & s' Qui fümimamt im lacrymns , vX gues) Inanis eft. omnis . veftra Qu mii ficuc folicitudo, & cura, & fol i Metaph. ab agricolis ducta lantia. ;rs yigiï 1 Grge qui feminant cum labore, & dolo- il us,öi' re, & qui femen projicere, & quo- Surgite pofiquam federitis) Ne ni- W eftj mirum foliciti fitis , fed tum de- dammodo perdere videntur, poftea f "'&It "UVe gaudent ia meffe ; ita malis captivi- mum furgite, & opera veítra repe- 4* Siva tatis vexati , largam ejus confola- tite, cum corpora, quantum Oopus d. fili tionis, & latitiz, quam nuhc metunt, t " habent, curlavcritisg Mtorüm . feinentem fecerunt. Qui. manducatis panem daleris, ) O Quf f 6. Mazipulos. ) Fafciculo S coll;/.- vos, qui panem labore ; & dolore, qUi EOS ? ! & folicitudine quaefitum comeditis: &arum írugun. 114 '4orcum gradaum Salomoná. ) qui. fcilicet cum. &rumnis . confli- Pfalmus eft Davidis, fed fcri- (tamini. EzcuIOr 'OHWHi : bitur in pexfona $a101nonis, qui prior 3. C 'deder':'t diletlia füis /orm'mmþ, E E : PSALMUS CXXVL- & CXXVII. . 329 : futius 4 Sicut (kfagittæ in manu potentis : ita filii excufforum. - $. Beatus vir, qui implevit defiderium fuum ex ipfis : non OTTCDS . confundetur, eum loquetur inimicis fuis in porta. I. Canticum graduum. CXXVII. I Eati : fnani- omnes , qui timent Dominum , qui ambuïant in v-iis ejus. N *: 2. Labores manuum tuarum, quia manducabis: beatus es: & bene tibi érit. o 5. Uxor tua ficut vitis abundans: in lateribus domus tuse. vetunt, eetuae. - Ri tui ficut novell.:-xae.*olivarum : in circuitu menf: 4. Ecce quïï Cu- . &c) Videtur Xre'fpicerc ; & quafi quedam le&io confentanee interpre- repetere oraculum David editum , tationi allatz habet, rà» zedyre» com- ftquim quod habemus 2. Reg. 7. t1. Requiem — peditórum. Symmachus tanien ver- dalbo tib: ab omnibus tmimicis tuis , pra- — tit vj veorqTOG , jevenzuris ; filii au- La5 DO dicitque 1261 Domintus, quod. domum fa- -tem in juventute : Ciat tbl fententia autem eíle vi- efle folent. genici gobu&iores detur, cum Deus dile&tis fuis'otium $. Qui dimplevir deftderium. fuum ex , Sicut conceflerit, & quieta tempora quafi ;5/;.) Qui bonos filios, & ad vo- 1 j, & cor fomauimmn. tum fuum na(tus fuerit. Ín Hebr. . Ecee bareditas Domin z'y?lz'i.y ) Non Pfalmus pro dcf?deïium fzmm, eft , pharemram cumentay folum aedificare domum, aut urbem f9am , id eft domum ; pergit in al- reditu cuftodire poterunt ; verum etiam |]egoria fagittarum.. multo plura ejus dileGi confequen- civitatem Noz canfuyd?tur, ) NOII pu- tur; multorum enim filiorum patres defiet , cum conticerit jllum fiiis ïc.) M evadent. Ecce aderunt filii, qui comitatum comengïere cüm - adver- hxreditas Domini fint, fors, & pe- fariis fuis in port a ubi judicia exer- 10mii163. ! g, o beneficiis ornati. culium ejus," & ab ipfo dile&i, & centur , & frequens 1)gp111113 confluit. Merces fractus ventris^) NLerces 'pie ':.L Zbores manuum Atuvzzrun; ; 855 ) m þ" , tatis, & donum a Deo profectum .. Frueris bonis labore manuum p von erunt filii, qui fra&us funt ventris. tuarum partis , tibi fufficient , nec in Greco vox fzwüw eít genitivi ab aliis j 79 cogeris xïx/enaicarä, aut eblan- cafus, ó uuo 90c xapnà Tíjs «yac pogfen- - digi. - Nefi- fus eft idqm , Merces 'Dfpmin;. efl de Beze tibi ervir. fr»t&u Veniris. ] citer ages. f ) Profpereï, & feli- * um d* 4- Suent faguet 4 , Ec. ) Senteätia L tra 1] eft : filiorum multitudine malis ve- 3. Abundans. ) In Hebr. eft 9./'9'7;" m 0]5 ifcans , uxor tua focunda erit, & xatorum domus firmantur: fun; filii faciet te multze "quafi fagitte in parentüm manibus, ) '& egregie prolis jni. ) parentem. qui eos huc, aut iluc, ut familie lo latevilus domus, ) In penetrali- i dolorh poftulant neceffitates , deftinant. bus; fic'Jone r. n. $.. ubi dicitur coni Excufforum. ) Eorum , qui malis. De[cend;z 44 izteriora navis » i& Hebr. &onculüi, & quaffati funt. &Ca eft, zz lais navie.- Dbl, eum Gom. Menocd. T. AV. Tt * , /Mnilm - LIBRI PSALMORUM 6; T* 4, Ecce fic benedicetur homo, qui timet Dominum. s. Benedicat tibi Dominus ex Sion; — exatult & videas bona Jerufía- lemi omnibus diebus vitze tuae. " D 6. Ét videas filios fillorum t - füom; uorunij pacem fuper Ifrael. -& H 1. Canticum graduum. CXXVIIL fopet LU JEpe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc -Ii'rael.: 3. Ssepe expugnaverunt me [ p a juventutg mea : .etenim ZUP VATV non potuerunt mihil. 4. Supra dorfíum meum ) Fia fabriCaverxmt peccaxtorles : «prologu £ .$i gayerunt iniquitatem fuam. fültinet . Dominus juftus concidet cervices peccatorum : $. con- fundantur, & convertantur retrorfum omnes , qui oderunt 4 Q [anu t S?on. * 6 Fian-.t E p t 6. Sini Seut nove:;-llæ olivarim. ) "Tanquam .A'ju*venm;e mea. ) — Àb initio; tafcens,. furculi, & nova germina olivarum, nam ab Ecclefis principio femper tT prii que fuo tempore fru&um .pollicen- juftis adverfantur injufti , & illis - dinem pa tur.. Comparatione olez utituretiam infefti funt. ardore f ^" milituh Ecclef. cap. 5o. 11. Dicat munc IJ';' acl. ) . Marito dïct- d ocireutte menfa tus.) N el affiden- re poteft lfrael, & Ecclefia, fe ab E7 I ees menfe; vel miniftrantes, & pa- ltiha t tris familias nutum expectantes. initio oppugnatam- ab infidelibus. ^ Venyu - Nog poruerumt.) Prævalgre. s. Ex S;2.) Unde omnis falus Tus in ] ex Sione , ubi tabernaculum erat; * Mibi. ) Contra me. L^ (icebat vel ex calefti Sion, cujus terreftris 3 Supra dorjum. meum fabricaves Q : erat figura. runt peccatorcs. ) Impofuerunt 'dor- 1n Hebrso Rf])c Videas boma Jerufalem 0$c.) Et ad fo meo iniquas plagas. privatam felicitatem adjiciat etiam eft: Araverunt arantes ; nihil. meam Ddlla; vicem miferati, dorfum meum qua- Dh publicam, ut fcilicet cum | jucundi- tate videas profperitatem [erufalem, fi aratro profciderunt , & lacera- 40 exi & illius partic eps fis. Vel certe ad verunt. * Clle, u celeftem Jérufalem,- 1 & ilius bona ádmittaris. Prolongaverunt iniquitatem . f'uam. ) tiS imple In Hebrxo eft ejusdem metaphora f pren 6. Ef wideas /ä'lia) ffliorum ,: &c. ) arandi continuatlo. Im iomgum pro- COHi.'Tere Diutiffime vivas, & nepotes ex fi- Iu lOngum pulos fa lis tuis fufcipias, & Jerufalem. pa- ITAXETAHÍ /ztlcum f'mm. tempus extenderunt iniquas fuas op- h. catam, & profpere agentem cernas. pugnationes. E ]n cclefti patria filios fpirituales , Dr&tereu, quos genuimus in Chrifto , videbi- 4. Cancidit cerviees , &c. ) Ho- ftium potentiam comminuit, ut nos X Dene mus, & ez his in alio propasgatam L.j H à gris, ei fidem , religionem , & virtutem, unde Aliberet. gaudium . beatis accedet. $. Cosfumdantur. ) - Excidant fua Ui y Xþugna'vemn: E " 36, pudefiant, & a fuo congtu e lnorem I-E runt. : ) Oppugnave- abglucam:. Mew, ^ AR as t /733! P.S.AIPJ M US CXXVII. & CXXIX. 1. — 6. Fiant ficut foenunq te&orum, quod priufquam evellattlr, : Jenfe- exaruit : 7. De quo no n implevit manum fuam , qui mgtit ; &,, finum [(ael, fuum ; qui manipulos colligit. - $. Et non dixerunt, qui preeteribant ; Benedi&io: Domini ; fuper vos: benediximus vobis in nomine Domini. C -Ifrael: i, Canticum gradàum. CX XIX. - — x etenim E profundis clamavi ad te , Domine. Domine, e Xaudi D vocem meam. 2. Fiantaurestuze intendentes, in Evocem depfeöationis mes,. proloq» $. Si iniquitates obfervaveris , Domine : Domine , quis e. Con- futtinebit. odetunt 4 . Quia apud te propitigtio ?ä) & þroþter legem tuam fu- ftinui te) Domine. 6; Fant Tto $. Sufti- a áÓ—M" 6. S—icut ];ænum zc&orukz.) In tectis coligat. — Vel fenfus eft , fi aliqui Lb initio; nafcens, quod propter loci aridita- hoc fcnum fecarent, & colligerent, o fempit tem , priusquam ad juftam inagnitu- nemo dicet, Deus benedixit vobis, ! & ,i]lis dinem perveniat, aut fructum ferat, largam fcilicet, & copiofam meffem ardore folis exarefcit. Eadem fi- vobis concedendo. militudo habetur 4. Reg.. c. 19. 26. Bezediximus -vobis im nomize Do- rito dict- üa ; fe ib Fatl; funt velut. fenum agri, & viren: mimi. ) Mel eft repetitio ejusdem elibusi betba tellorum , quas exaruit. antequam benedictionis, quafi dicat: nemo di- veziret 4d maturitatem . fic Calido- cét , Vobis benedicimus in nomine ]ete. rus in Plauti Pfeudolo Scena prima Domini ; vel priora illa verba di- dicebat cere folebant pretereuntes, cum ad guaff fs tia!k berba paulzj&er fuss meífores accederent, pofteriora, cum «fgz&if;flï& Repente exortus fwe , Tepentino ab illis recederent. rünt dore occid;. ; Hebroo I.DE prefuzdi.) De profundita- hi meam Evellatur. ) ,quligaäur. tibus calamitatum , & exi- . De quo uon implevit, 69c.) Quod diorum ; & malorum, quibus mer- vam QU* . adeo exile eft-.; & humile, & inu- fus fum. & la tile, ut nec poflit manus colligen- 2. lutendentes.) Atïtent*æ.: tis implere, nec ullus exiftimet ope- 3. SP ziquitates obfeyvarveri. ) Si ] (71/) re prettium fe facturum, fi illud mea , aut hominum peccata accu- yetaptors colligere adoriatur, & ex eo mani- j 1'^ rate inve(tigaveris, & excufferis, vel gt im pulos facere. ob oculos potueris. ; lon Ef mon dixtrunt , qui pratevibant, Quis fwfneh? ) Quis juflitim [uas 0] £&:, ) Eftallufio ad viatores , ui Qu tux feveritatem ferre poterit ? cofe mor praetereundo impertiri folent falutem, * e poetico dixit Ovid. L 2. He & benedi&ionem mefforibus., ve] "lrift. : j u 00 agris, eisque bene precari, fic Booz $4 quoties bom £He$ peccamt fsa fu[- in agrum veniens mefforibus dixit, (iema Uufiat. n f Domizus volifeum. Ruth. 2. 4.. Hunc 7:2;»:'?9( ( 4gno fenipore inerf id morem in foeno tecorum fervari 9s eril. conati l negat; , Ccum nemo ilud fecet, aut * Cb g;qia 4P"d, fe propitiatio efl, ö'f.) * 4 o 333' LIBRI P E ALM ORUM D 251 . Suftinuit anima tmea in verbo e . Sieg! ; jus fpera?ilt anima mea ^ in Domino. ftia £e 6. À cuftodia matutin 69 : Domino. a ufqule gd,äo&em, fgeretllffa'e.l—in | u . Culum 7. Quia apud Do [ | tfedemptio. - minum ;mifei'icordkia, & copiofa apudx eum . $. Et ipfe redime t Ifraeï,i ex omnibus iniquitatibus eJus : ]i M , 1. Canticum graduum David. CXXX. j Omine, non eft exaltatum cor meum : neque: elati funt oculi mei. i j ledtu | 4 Si Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus fuper 1me.. : meam. titatio: 2. Si non humiliter fentiebam: fed exaltavi animam " Sicut $ E omin Qu.ifi dicat: verum, fat fcio, non purgabit a peccatis , per Chriftum. ita iniquithtes noftras obfervas, quo- Salvatorem , & Redemptorem no- & E níam tecum eft propitiatio, & pronus Rrum. pis üh es ad indulgenduin. " Et propter legera. tuam.y Quam di- I. OCTNSE TW Oz eff ek?!f»zfum ov meunm, ) - lexi; & qua penitentibus veniam Non fuperbivi. Videtur hoc' qui a ma pollicetut. membrum accipiendum de fuperbia fritur aþ j | Suffinui te Domine. ). Confidi in te, interiori, qu& in animo latet. Iu reg propter defperationem, non defeci, fed bona f Neque eiatt fant ocul; mei. ) De et, f pe erectus auxiliutg tuum fuperbia operum*& exrertori. Su- tat Deg, expectavi. perbiam oculis etiam: fupra tribuit, ) E Suffenuiz , 690 ) Longanirmiter , fal. 17. 28. Oculos fperborum humi« Donin & patienter expectavi promiffam poe- - liabs.* Sic Salomon Prov. 6. 17. nitentibus gratiam. Verbum €cnim deteflatur anima ejus oculos - fublimes , accipitur hoc loco pro promiffo. & Ecclef. $3. $. Extolleztiam aecula-- vrum meorum se dederís mibz. P ET! €. 4 eufledia matutina n[que ad no- [771 E em. ) . À fummo mane ufque ad cm Ha vefperam , id eft , femper. Alibi s Neque ambulawi £m magnis.) Anäbue di&tum , folitos veteres in quatuor lare in magnis eft gerere, tentare, &ctunt , aut conari rés, qu& vires, & ftatum manfuetr; cüftodias, feu vigilias noctem par- excedant. tidig tiri, fingulis cuftodiis ternas horas tribuendo.'. Dicuntur autem cufto- -Neque in mirabilibus fuper méJ) Ain- * potiff bulare in mirabilibus eft fcrutari ar- 3 Quo tà diz, five vigiliz, quia cuftodes, five vieiles civitatis, & caftrorum excu-* cana confilia Dei, vim ingenii fupe- * Xl ntcém bitores, tribus - horis vigilando, civi- rantia. M oec tatem five caftra cuftodiebant. 2. $i nop bumilter [entiebam.) Par- ünci, & ticula f/ vim habet juramenti; fen- MEYOT, Quia apud Domimum wiféericor- di2. ) idem eít, quod fupra dixit, fus enim eft, fi non humiliter fenfi, UO etiamm 8uia apud te eff propitiario, , Quuia fa- fed fuperbus fui, mi TRitee ) citer peream. fe:re, & infeli-" fittyo, cilis eft Dominus, mifericors, & large nobis- benefaciens , a malis Szcut 4ä;'4ä4tm eff fuper mæz:'?ä Fia.) ' fortiter eripiens, $i non humiliter. fentiebam ,. ficut. Tne nti() " Cs Lite B. Redimei. ) Liberabit, eripie infantulus nuper a lacte depulfus 3- Wttür (s PSALMIUS CXXX. & CXXXI. 353 T]13 a - Sicut anïa&atus eft fupe1 matre fua, ita retributio in ani- ma mea. Toel in 4. Speret Ifrael in Dommo, ex hoc: nunc, & ufque in fæ- culum. Ts OUd eum 1. Canticum 0'r-aduum. CXXXL eus. Emento, Domine, David, & omnis manfuetudlms e;us*. $. Slcut juravit Dommo, votum vovit Deo Jacob. .3. " Si introiero in tabernaculum domus mese i fi axcendero Reg in le£tum ítrati mei: 7 ^ 4 9- .ïafï funt 4. Si dedero fomnum oculis meis, & palpebris meis dor- er me. ?j meam. mitationem. Sicut .5. Et requiem temponbus meis: donec inveniam locum 'Domino, tabernaculum Deo Jacob. Chrium torem no 6. Ecce audwm us eam in Ephrata : 1nven1mus eam in cam- pis ülvæ - * Tt3 VN Intro- iv g mam, ) "detor lo qui a matre omnino dependet, & re- vid dicit ad Nathan prophetam fe 2* e fuperbia gitur ab illa, cui fe plane fubjicit. conftituifle - ædlfïcare templum Do- prt TE ?'lbiifl/' I" AnIUMA 57264.) QLIII- mino. tet cet, fit. lta animam meam ulcifca- 3 ^ mtro:ero, €67.) Formula ju« jti. ) D randi, ut fuperiori Pfalmo . n. 3. fen- o D tur Deus, & me malis mulctet. . ra tributt ; 3 Ex boc munc, Gc. ) Semper iu tentia eft, 1 quievero, donec xepe- Domino fpcm fuam collocet. réko artam. tabermaculo Lei ]acob gt hts xdificando , peream hoc,.aut il- y, 6 MT lud mihi evéniat , 0222)114 mlznfuetwdmu eym. ) Haec smibi faciat í fuä[mzf! ! ET Deus , €$ bec addat , ut non femel lo- tAt mtl S.. Hlemnymus vertie , - 65 quitur. fcriptura. 09unis zzjlz&toms ejus : fed LXX. vo- cem Hebrzam cum aliis punctis le- $. Témporióus meit. ) 'Yog xp()frag)o:g ) Aubi- gerunt , hoc eft, n &avatho capiti meo, cujus pars funt tempora. tCHt&ïev Manfuetudo Locu»m Domuno. ) Arcam loócande manfuetudinis ' ejus. & fatuit Davidis cum in aliis 5 tum, n templo. eo potiffimum- eluxit , quod Sauli, Tabernaculum: Deo . Tacob. ) In que loco tabernacu].um & ædes Dee ji) Àm a quo tam pertmacuter quærebatur 'cum facile Jacob excitetur. o tar t ad necém , pepercerit , vertll fa illum occiderc potuxffcc, & in fpe- 6. Ecct audivimus eam in Ephrata. ) dunca, & alibi. In Bethlehem, cum effem puer, au- 5 " diveram , ubi affervaretur Arca: 4 p) Pu Sicmt juravit Domizo.) Memen- po- pod; AE to,etiam , quemadmodum David mtm oer fynecdochen Ephrata , pto hter (enü) firmiter premtfent & juraverit Do- tribu B enjamin, ad quam Ephrata , mino. & iaf quæ ex Genef. 5$. 19. & 48. 7. eft Votum - 'm'vzï, Efc ) Voti hujus ceadem cum Bethlehem , pertinebat. imentio expreffa non.habetür in-fa- Nam pars Jerufalem , que erat ad WWFM) cris Literis , fed tamen colligi vi- feptentrionem , ad Benjamin , quz M a ficu detur ex lib depülf ? Ui a. Reg. 7. 2. ubi. Da- vero ad. mendlem fpe&abae ad tri- 76 d - LIBSRI PSALMORUM 334 ab . Introibimus in tabernaculum . eju.s í ädofgbimus- in Ioc?g | ubi fteterunt pedes ejus. tuam, 4 &^Par 9. * Surze, Domine, i i* 6. 41. Cüificationis tuse. : n requiem tuam; tu; & arca fan- tionem 9. Sacerdotes tut induantu r juftitiam, &v San&i tui exültent.- 14 71 1o. Prà quomam Chrifti tui. pter David fervum tuum , non avertas faciem TR sReg 11. Juravit Dominus David veritatem ) & non 'fru&ralbiiu'r fürabo p 7, 12. eam : * de fru&u ventris tui1 ponam fuper fedem tuam. 16. 82 Luce 15. Si cuftodierint filii tui teftamentum meum , & teftimo- tatione e l. sg' * nia mea haec, quse dociebo eos. ml Ac&or Et filii Ze 300 fn£0. 9 Sacerdotes rfui imdmantur ju[i- ul bum juda. /Vide Jofue 18. 28. & ibi dicta ;; fenfus eft : audivimus , Ham. ) Pietatem , San&timoniam , eoreb id eft cognovimus, vel Deo nobis vicamque eo revelante, vel ex majorum noftro- plane dignam. gradu , in- quo ; funt , rE xum traditione locum, fedemque tem- E; fAmii tut exultezt, ) Videtur TifLani pli futuram in tribu Benjamin. . Vi- intelligendum de Levitis, ut fenfus meam, & fic, & Levite ad miniíterium tuum dla& u detur autem potius a Bethlehem , M Quam ab alia civitate tribum Ben- confecrati coram te canant ore, & Sedelus jamin denominaffe, quia David erat pfallant muficis inftrumentis. Vel tai facc: Bethlehemites , & quia vicina ad- generatim de- fidelibus quibuscun- UQ iodum Jerofolyms erat Bethlchem, que, laudent te, tibi jubilent , & &. ) h fex tantum miliaribus diítans €x exultent fideles , populus fcilicet ; gni. Dayi Adrichomio. - E d. quem tibi fanctificafti. minus p Lrvenimus eam i2 campit filos.) Je- 1o. Proprer Dacvid ftrvum tuug, &fc.) Ele git fofolymis in area Areunz Jebufzi fil- Quafi dicat Salomon, in cujus per- legit & vofa, & nemorofis arboribus coxufi- fona Pfalmum .confcriprum elfe di- *t régi ta c. Reg. 24. 17. & deinceps. ximus. Quanquam ego indignus fim, eipua re] Iptroibimus , 6c. ) cum templum quem exaudias, tamen propter Da- ex Qquo 5 fuerit extructum. vid fervum tnum : tibi chariffimum . tuitas, co] [z doco , mbi fleterzmt pedes ejus..) ne Ííinas in irritum qrcadere preces - I4. j In Hebreo eft, ut vertit Pagninus, meas. &) ] lacurvabimus mos [cabelgo pedmm ejus. Nop. avertgs fatiem Chrifli tui.) Non confundis, nec pudefacias me, qui d locus, i Arca enim eft quafi fcabellum pe- bilem, &f dum Dei fedentis fuper alas Che- tuo. beneficio Rex populi tui fum, l'ï Vidy rubim, ut alibi etiam explicátum e?c. folemzi unctione inauguratus. lI. Veritatem.l). Veram, & fide- ut -cgna—&t Vide 2. Reg. 6.2. ex Hll:üm g« Surge Domine,€c.) Sunt verba le juramentum , quod omnino effe- : um .fuiff defumpta ex oratione Moyfis INum. &um dabit. J : in | 10. n. 3$- fententia eft : Surge Do- Non frufivabitur. ean. ) Non» fal- UR VOX, mine, & nobifcum veni in eum 1lo- let fidem datam. ? lgniücat; De frutu , ventris £us , Cc.) .Fiïium 1[1 r cum, quem tibi elegifti, ut in eo pra tuum Salomonem. Habemus hanc 5eq: ceteris requiefceres. Jhrca. (anélifreationis t44.) Qiuam tibi promiifionem 2. Reg. 7. 12. Deda fan&tificafti, & in qua fan 12. Fj tu.) Fili nepotes, & itel' AT m ex & honoraris. 1 6?(ifïgari$ P pofteri. ü U.Ii : PSALMUS CXXXI LE 110t, Etfili eorum ufque in fæcu]um fedebunt fuper-fedem tuam, a fan- í3: Quomam elegit Dominus Sion, eleg:t eam in habita- tionem fibi. vültent 14. Haec requies mea in fzculum fsculi : hic habltabo, faciem quomam elegi-eam. 15. Viduam ejus bened1cens benedicam: pauperes ejus fa- 1rabi turabo panibus. 1 16. Sacerdotes ejus induam falutan : & Sanfh eJus exul- eftimo« tatione exultabunt; 17. * llluc producam cornu Davxd paravi lucernam Chrifto *Mal. j« E — — Et fii inco. (« Luce gt uF r 19. Inimicos ejus induam confuüone : fuper 1pfum autem 1. 69. imortatm . eiHorebn fanähficatlo mea. u) futlt " I Cantx- Videtut Te/lammmm meum, €c. ) Legem utraque lectio figmfïcat abundantiam at fenfus meam, & precepta , qus illis tradi- ciborum fore in civitate Dei, adeo di, & tradam. ut etiam vidugz, qu& pre aliis pe- ium tüurt t 06 Sedebunt [nper. [edem tuam.) Re"ni nuria vié&tus laborare folent, nihil Li. Vd £ui fucceffores erunt. fint defiderature , ut etiam ccteri 15. Quam n -e/errtt Dominus Szw:e, pauperes. lmbascun- Panibus. ) Cibis faturabo : receffa- ylent , £. ) lIpfam enim g*mn ; inqua Re- fcllicit ) gni Davidis regia, & fedes eft, Do- rum, & opportunum cibum pre- minus: pre aliis Jocis elepit fibi. bebo. h é«) Elegit eam 4m baäemr:amm ffhi. ) 16. Jodnam Sa!umrz) San(timonia, cujus P'ïr Elegit eam, non folum ut in ea ef- falutari virtute , & pietate. fet reqmm fohum fed etiam pre- Et fanti ejus, 6c. ) Explicatum neff*l eft hoc. fup, n. 9. 1gmlb M cipua religionis . fedes, & arca Dei; opter L ex quo prefidlo etiam regni pespee 17. Jsc. ) - in Graco eü, xf* , tuitas.colliei poffit. illic. .mfïlmum Producam cornu -David. Davxd eft of pmeS 14« Hei requies mea. £m feculum facui.) Dixit enim Dommue, Sion da;ivl cafus r& Aaufh? rodire fa- eft locus, in quo morari volo , fta- ciam ipfi David cornu, robur.fcili- jyi) NX )L. bilem, & fixam fedem habere. . qe, Qu cet, regnum, decus, & reglam Chri- tg 1 18. Piduam ejus.) , Antiqua le&tio, fti ma]ei'tatem ut conftát ex patribus, & prefertim Parevi lucernarm. Chriflo meo.) Pa— ex Hilario , qui etiam "ante Chri- ly & f ravi-un&to meo Davidi pofteritatem, jipo ef ftum .fuiffe affirmat , hoc eft, v;- que fua claritate, & gloria, quafi euzza : in Hebreo eft, m tfedma lampas late fnlrrens ipfum etiam Da- ug.vOx;, venationem , aut victum vidis nomen 1llufï:m!.1t Non fdl' 4 1gnificat: Ín Greco , ut nunc ha- 19. Imimicos ejus, C5c.) Davidis ini- bemus , eft xxpa» viduam, fed legen- micos confufione, pudore, & infa- ) Fuium dum vuïetur S4pa» , venationem , aut mia perfundam. ups Dd predam ex- venatione, facileque fuit Super dp[um autem , fjc) In capite Jiter:m unam pro. alia —fulbexe , Ghh autem illius erit . cum fumma clari- P0t€S] pro lhma fententia eft eadem ; nam - tate Regiáà corona, quia eum à me - "x 336 LIBRIPSALMOR UM / ( r. Canticum graduum David. CXXXIE : ce quam bonum, & quam jucundum, habitare fratres in r E unuin;:; 'K : C(; 2. Sicut unguentum in capite, qu od defcendit 1n ba-rbam, * barbam . Aaron. - cite T Quod defcendit in oram veftimenti ejus : $* ? l $1 tem Siöd. ermat. - 4. Sicut ros Hermon , qui defcenditin mon uoniam illic mandavit Doóminus benedictionem, & vitam 1.À ufque in fæculum. : A r. Canti- Àud pre aïiis confecratum ; & fanätifïca— &ente benef-conveniat , & concore *tum . declarabo. In Hebr. eft, Swper ditér vivant. l : 3. Sicmt ros Hermom,; qui defcemdit . Spfum, florebit corona ejus. Tnie 35 montem S:0n. ) - IMons Hermon eft Uam bonum, $ ]mtmdum) Huic in tribu fMlachar , & quatuor fere leucis contra Mare Galilzx exten- nem fi p di&o plane geminum illud Menandri , àc 420g £» 4cNodi; ópe- ditur, ea parte; qua Jordanis ex illo mari egreditur. Quomodo ros mon- »oíag £peG , Quam jucundus im frarri- lw.ï amor concordis tis Hermon, qui longe diftat a Sion; in hunc montem defcendat, alii ali- LE SEn [« Habitare fratres in unum. ) . Con- ter explicant. Videtur propheta mo- cordiam inter fe colere. Qu far 4. Sicut nmguentum , €6c.) Similis re poetico locutus f*quafi ex monte s j Hermon celfiore in montem Sion templo - efthujusmodi fratrum concordia oleo humiliorem magna roris vis effun- ex pluribus rebus odoratis confecto. crificior Adlludit ad oleum un&ionis ; 1v€ deretur , quod nimirum Hermon per- I aty petua nive confperfus, ex qua plu- oleum fanctum , cujus mentio Exod, rimü vapores exiftunt roris, mate- loc etia 3o. 25 teü,. ui riam fubminiftraret. Porro fimilhi- cerdotibu da capite, €6c.) Quod capiti infu- tudo in hoc fita eft, quafi dicat fum defluit per barbam fummi fa- David : concordia fratrum : rori ft- templum. S ln «erdotis. Vide Levit. 8« n. 12. milis eft ; nam ut ros &ílivis men- intsi P Quod , de[cendit $m ovaum wefliments fibus hominibus , & agris gratifii- mus eft, prefertim montanis , qui &tlam t ejas.) Ora veftimenti non eft infe- pulus f& rior par$, que pavimentum rtangit, humorem magis defiderant , quam Drecibus fed veftis orificium , quod eft circa campeftres , & plani, utilifitmus Tæis per collum , hoc-eft , ea apertura, per etiàm, & iis foccundandis aptiflimus; Pl() pitece am caput in veftem inféritur. Vis ita animorum confeafio prater vo- ?u imilitudinis in eo videtur confiftere, luptatem multas, in familias , uti- 3. Cicitut Simplicius cum Ge- herityg; quod quemadmodum oleum ilud pre- a litates infert. ti ofam ex diverfi generis aromatibus nebrardo fenfu: veríiculi erit : ficut p t üü&gm. artificiofe compofitum fuavitate odo- l,^ &t ros Hermon, & ficut ros, qui dee till ris fu eos oinnes recreabat, coram fcendit in montem Sion. quibus fparfum .fuiffet, ita familia, Quoniam ilic mandavit. Dominus boe d'fCeclen nedittionem , 6$c. ) Ín locum con- LT. aut quilibet . homiaum ccetus , quo- cordi&€ deftinat Dominus bonorum rum diverfa funt ingzenia, & mores, Ditem y|. miran boni exémpli fuaveolentiam omnium abundantiam , felicitatem , exhalgt, fi i;nti:r il:los .cliftrif:ace ne- & copiam, & vitam. fempitcmamf B!bla ('m w H PSA Lx M- US CXXXIIL & CXXXIQV, j b t 1. Canticum. graduum. CXXXIII. Tatres 1; Cce nunc benedicite Dominum , omnes fervi Doriïini. .Qui ftatis in domo Domini, in atriis domus Dei noftri. bitbam, N 2, In no€tibus extollite L ; manus Veftll*as.*in fan'&a: & benedi- / cite Dominum. ..3. Benedicat te Dominus ex Sion , qui fecit coelum ,& ïod. terram. - & vitam L 1. Alleluja. CXXXIV t. Canti- RR rtaers UH Ua udate nomen Domini, laudate fe—rx?i Dominum. & ConQre. LA 2. Quiftatis in domo Domini, in atriis domus Dei noftri. 4. Laudate Dominum, j difrevdit quia bonus mei.nus : pfallite no- * fermon e mini ejus, quoniam fuave. 4- wuor fere nem fibi. Quoniam Jacob elegit fibi Dominus? Ifrael in'poffeffio- lex extetie nis ex illo $. Quia ) 108 mone ^ lat 2 Siot vw; Domini. ) Leüiiæ ; unude in coclum Mmamis ; & mentem at- Y t, li alie eorum fequitur paraphrafis , tollite. ypheta m9» Qui flatis , Gc. ;. Be ztdicat. ) !Viäeturï effe mi- ex monte Qui flatis im domo Domini.) Qui in mefis verborum Levitarum , quafi tem Sion templo verfamini, rei diving; & fg— dicat; O Levite, dicite populo : vis efur crificiorum caufá.- benedifione, & favpre profequatur I atriis , 5c.)) Qui ftatis in atriis, te Dominus ccali terreque conditor, rmon p Mel funt verba David bene . qua pl hoc etiam ad laicos pertinere po- &c. ps, mate- teít, .qui dum res divina fiebat a fa- precantis iis , qui fuo confilio pa- o fimili cerdotibus in atriis, quz erant circa ruerunt , quafi dicat fi fic Deo benedixeris , o Levita , tibi etiam qnafl dict templum , verfabantur. " .Deus de Sio n ron !* In noflibus, €c. ) . INon folum ; n gbi habitat , benefl fis a interdiu Deum colite, & orate, fed dicat. L etiam noé&turno tenmipore , cum po- tanis qlli pulus fe ad quietem. compofuit , Mos fuit He- 1- (Q'E v ) Servi Domihi; Le- t quam precibus infiftite, -- vitz. gtililitu? breis perno&tare aliquando in tem- 2. Qui flatis , €6c.) Vide dicta fu- plopxeces continuando : fic Pf. g1. ^periori Pfalmo nm. i. ptillimus; dd annustiandum mane - ex quþ hec ratu VO.' 3. dicitut : repetuntur. i, Ut mifericordiam tuamy, 65 veritatem tuam 3. Quoniam fnave. ) Pfallgre fcili- um v* per zodtem. Et de Anna prophetiffa cet nomini Domini. Luc. 2. 37. illam orationibus infti- i. ; fiat tiffe die, & no&e, de templo no 4. J4cob.) Pamiliam Jacob, Ifrae- " ^ ]itas. " gui de difcedendo. Elegit. ) ; In populum, & haredi- d d Ào fantia. ) Merfus eam templi tatem fuam peculiarem , uam fo- i Cu g C partem , qu& fazüz dicitur. - Ver- veret , & peculiaribus bene f:ïis pro- b Ongmm fus arcam, & propitiatorium, vel, fequeretur. Jiciratetm ; Uu Bibl, cum Cm. Menoch, T. I?o ia - LV'I'B RI P SAL.Mo RUM 338 TA $. Quia ego cognovi, quod magnus.eft Dominus, & Deus noíter prae omnibus diis. som hr 16. * 6. Omnia quaecumque voluit, Dominus fecit in coelo, in terra, in mari, & in omnibus abyffis. videbun 17 À 19.13. 7. * Educens nubres ab extremovterræ: * Jer.? viam fecit. fqlgqray in ?lu- tus m 0i * n ii Qui producit ventos de thefauris fuis : fidurt i Exod, $: " Qui percuffit primogenita IEgypti ab homine u i'que ad 1 Do 12.29. p€CUS. (licite Do g. E tmifit figna, & prodigia in: medio tui, Egyptä;: in : 0. DX . Pharaonem, & in omnes fervos ejus. tidm , b ]os;l 2 1o. * Qui percuffit gentes multas : & occidit reges fortes. Io 73 I I - 2 B . * Sehon régem Amorrheorum, & Og regeim Bafan, Num. & omnia regna Chanaan. L 21924' I2. Et dedit terram eorum hæreditatem a hæred—itatem Qnfit 5 Iírael populo fuo. n tüum in à8eternum : Dgxnine, ,memo- Qum 13. Domine, nome ^. ('on riale tuum in generationem, & generationem. Cordis 8 14. Quia judicabi t Dominus populum fuum: & in fervis füis deprecabitur. 3. Q miferi 4 Q $. Quia ego cognovi , 65. ) Ad 9« Iät mifrt figna., &c. ) Edidit, hec vos ego invito, quia fcio, Deum patravit figna, & prodigia , plagis miferi;c noftrum omnium Deorum effe ma- in Pharaonem, & in ]Egygtum im- ximum. miffis. N In med;o Yemus; F, 6. lp omnibus aby/B:.) ln omnibus 'tui.) Perte, o ngyptc, aquarum. profunditatibus. Abyff us intra te. popil, enitn lóocus eft fundo carens. Servos ejus.) Subditos, ejus. .1" fruir Io. Gezzes smultas.) Gentes intel- VIS ftis e; .*. Educeus nubes, 6c. ) Ab ultimis terrarum oris vapores fublevans, & ligit, & Reges tranfitum per defer« Pl in nubes cogens. ta, & in Chanaan prohibentes. Vi pece Felgara im plwviam fecit. ) Infi- Fortes. ) Potentes. 1. $g, gnum proximz pluviz, vel qui ignes II. Sebog Regem Amarr/äæarum,' BE5 Hiftoriam habes Num. 21. 24. & 33. fulgurum , & fulminum aquis . plu- einceps. viarum mifcét , & fociat.. 10. Hareditatem.) Populo fcilicet *0. Dup, - De thefanris fais.) De locis abfcon- Ifraelitico , ut ftatim fubjungitur. ened,'q'; ditis, & homini ignotis, de locis, 3. Nemen tuwm i2 ateruum. ) INo- ügtor- & caufis occultis. De receptaculis, men, & famam inclyte potentic tud& 2 Bt*m &.quafi de abfcondito receptaculo nulla obliterabit oblivio. D Tints fuo, ubi eos reclufos fervat. Memoriale-*uum.) Memoria, recor- ide, & i &, PercufFit primogentta JEgypti, Ghc.) datio tui. Eft repetitio precedentis Hifforiam habes Exod. 12. 29. hemiftichii. b bomine u[que ad pecus.) 'Tam ho- 14. Jud:cabit Dominus þopulzm þmm) (s 0 hy, güinum , quam jumencort;me Ulcifcetur, vi*x?dicabilt; Italice dice- * 1 - PS ALMU g CXXXIV. & CXXXV. 339 ; & Deus xg * Slmulachra Gentium argentum., & aurum : opera ma- nuum hominum. üSp 113.4» Co, in 16. * Os habent, & non loquentur oculos habent, & non, videbunt. Sap 15.1j, 3 It pl« 17. Aures habent, & non audient : neque enim eft fpiri- tus in ore ipforum. 18, Similes illis fiant; qu1 faciunt ea : & omnes, qui con- fidunt in eis. víque d 19. Domus Ifrael benedicite Domino : domus Aaron bene- dicite Domino. Ypte : 1n « 2o. Domus Levi benedicite Domino : qu1 timetis Domi- num, benedicite Domino, - s fortes. i bin, 21. Benedi&tus Dominus ex Slon, qui hab1tat in Jerufalem, I. Allelwa CXXXV. redi Onfitemini Domino, quoniam bonus: quomam in æter- .. [Demo: C num mifericordia ejus. Confitemini Deo deorum : quomam in eeternum m1fer1- jn fetvis cordla ejus. 2. ConfitemlnlDomlno dominorum: quoniam in æternum mifericordia ejus. g *Sl' 4. Qui facit mirabilia magna folus : quonlam m sternum Fidit mifericordia e]us. 'lï ] yyi Uu 25 ,ypwm un ] *qu remus: Far4 ginflizia, o ragione al fvo Qruoniam in aterzum , 65c. ) Quia in o Bgype popolo. perpetuum duratura eft muifericordia - Eft verfus intercalaris more U. m fervis fuis depreeabitur. ) Afer- ejus., entes inte vis fuis exorabitur, reconcdxabltur, poetico, qui in hoc Pfalmo ad fin- placabitur fervis fuis, fj quando in gulos verfus repetitur. .Porro ver- per dbl Jllum peccavermt. fus hic intercalaris cantabatur, & T 1$. Simmlacra gentium,5c.) Re- repetebatur a popülo , ut fit in no-. ftris Litaniis, vel a Levms, & fa- wmn, f ) petuntur hec ex Pfal. 1313. n. 4. & ) deinceps. cerdotibus. 20. Domtus Levw,.) Levxtæ ?: Deo Deorum. ) Divorum, *An- ui0 11 mhcet Bened;cite Domino,) Dicendo, qu& ui. Ungltbr fequuntur. gelorum, Cealitum. Vel Deo, m) Ne eorum, qui Dii appellantur, Deus eft, )tentlæ d 22. Begeditlus Dammm' ex — Sion. ) Dorinus, qui habitat in Sion, omni 3. Domino Dominorum.) Deus enim laude, & prædzcacwne drgnus eft, eft Rex Regum, & Dominus domi- 0[l39 recor nantium. ræcedöntls " Orfremini Domine, ) YLaudate 4- Soltis. ) NTemo enim mirabilia, Doininum.. at Deus, patrare poteft, quia folua Wlflm fT ) Borys,) foencors, beneficus.- eft omntpotens, alie d*æ LIBRI PSALMURUM 349 * en. o Qu1 fecit coelos in mtelle&w quomam *n æternum :6. Q E. D. mïferlcordia ejus. L in ætem 6. Qui firmavit terram fuper aquas : quonlam in æternum dv piferic fericordia ejus. mläg Qui fecit luminaria magna : quomam in æternum mlfe- 19 P cordia € ricordia ejus. 8. Solem in poteil:atem diei : quonïam in æternum mlfe- Ij X giencot ricordia ejus. 9. Lunam, & ftellas in poteftatem noQis: quoniam in æter- . * l num mlferlcordxa ejus. Qrdia ) £xod. 10; * Qui percuffit JEgyptum cum prïmogemtls eorum : M Ms xhh P 9-quoniam in eeternum mifericordia ejus. &etertun Exod. 22. H 11. * Qui eduxit Ifrael de medio eorum : quonlam in eeter- *317: pum mifericordia ejus. fericc Ld 12. In manu potenti, & brachio excelfo quoniam in ceter- 1. Q num mifericordia ejus. 1 eter? 15. Qui divifit Mare rubrum in divifiones : quomam in , El eeternum mifericordia ejus. tm mií j E 14. Et eduxit Ifrael per medium ejus : quon.am in æter- V | tum mifericordia ejus. feriow Exod- 15. * Etexcuffit Phara hem, & virtutem ejus in Mam rubro: 260 Igost quemam in ceternum mife if ricordia ejus Cordi: — 16 Qul Conf miferic f. z intelletlu. ) Intelhgenter, & IO. Percuft JEg yptum , Efc.) Vlde n ] apienter. xod. LI 6. Éirmavit.) haqmndlt extendxt, 11 Eduxlt lj;ael &. Vide Exod. 1j. Uper exporrexit: hoc enim fïgmfïcac vox Hebraica Ypv) roquab. 129 Lz mann potemnti , C5c. ) Magna 10 Super 4qua»: ) Terram fupertorem phgarum & fignorum vi , miranda aquis conítituit , dum eam fupra potentia, & cfficacitaté. P U exef *eminere voluit. ,aquas late , «& ample apparere, & 13. J dtfvtfams. ) In duas fectio- merfit j nes, aquis hinc, & inde ftantibus, .2. Luminaria magna.) Solem, & Deo ilas continente, ne tranfeun- Vr u Lunam. tes obruerent. Aflerunt Hebrzei 16 Tr: $8^ la pote/?gtem diej.) Ut preeffet smäz/m fic mare populo tranfeunti ceffiffe , diei , non tantum eum efficiendo, ut non unus cunctis tribubus ingref. 13 Rf,f,: verum etiam tmnotu, lumine, influxu. fus in-mare patuerit, fed divifus fit periori calore , commodum , & falutarem in duodecim partes: ita ut unicuique &yplicans | animantibus , & rebus natumhbus tribui fua. femita ad progrediendum 15 In l reddendo. ' aperta fit. ï»,&u 9. In poteffatem nor*!u ) Ut pre-- 14. Per medium cjus. ) , Per me- fc1 lcet " fint no&ti, illam illumminent, & in dium maris alveum, donec. in op. hzc ;etiam mtemora agant , & in- pofitum litus evaderent. 94 Red( fluant. xs Excuffit. ) Pharaonem e cur- i E/, * PSALMUS CXXXV & CXXXVL 347 &ierum 16. Qui traduxit populum fuum per defertum : quoniam in seternum mifericordia ejus, eeternum .17. * Qui percuffit reges magnos : quomam in seternum Num. 21:249 tnifericordia ejus. |um mife x8. Et occidit reges fortes - quemam in æternum miferi- cordia ejus. um tife« 19. Sehon regem Amorrhaeorum : quomam in æternum müfericordia ejus. n t 0. * Et Og regem Bafan quomam in seternum mlferl- Num. N 21.33^ cordia ejus. &otüm : 21 * Et dedit terram eorum hæredltatem quoniam in *]oí. I3. 7* ceternum mifericordia ejus. 11n etere 22. Hereditatem Ifrael fervo fuo: quoniam in aeternum mifericordia ejus. in ater. 23. Quia in humilitate noftra memor fult noftri : quomam in &ternum mifericordia ejus. BI.E rédemit nos ab inimicis noftrls : quonlam m æter-x oniam 11 num mnifericordia ejus. 25.. ui dat efcam omni carm : quomam in æternum mi- in at fericordia ejus. 26. Confitemini Deo. coeh : quomam in æternum mxferl« i rübro: cordia ejus. Confitemini Dommo dommorum quonïam in &eternum 1ó. Qul mifericordia ejus. (fr)Vl i, Pfalmus David , ]eremlæ. CXXXVI Vide Exod Uper flumina Babylonis , illic fedimus & flevimus : curi S reeordaremur Sion, ) Magut L z In fa- j, mirtid ng vi&tum funt neceífaria , aut oppor- zu exculfum. præs..IPIC&Vlt , & fub- tun&o has fedi- merfit in mari. flantbus , Virmuttmn.) Exercitum. 26. Dco celi.) Qui coclum condt-a e trd fnn- 16. Traduxit. ) Deduxm, Hebr. dit, & mh&bltat. ambulare fecit. i Hebræl 18. Reges forzes, €9c.) Vide Pfalmo Ieremm. 3 Nïon f'gmfïcatur JUS m"le 4 fuperiori n. 10..& deinceps, ubi hzc Hieremiam Babylone fuiffe; dwifus It explicata funt. fed Pfalmum a Davide compofitum, 23* [m bumilitate. noj?ra ) Afflidio- anicique previdente, & predicente captivi- rre(höndum ne , & miferabili conditione, cum tatem Babylonicam, quam poftea im- ^ fcilicet magnis calamitatibus preffi minentem Hieremias. prædtcawt, & jaceremus. præfentem deploravit. : per me 24. Redemit.) Erlpmt. P Flumina.) Muphrates, Tigris, ag. Efíam,) Cibum ; ea, qnæ ad hulæus Babylonicum regnum inter- jam ( * 3842 LIBRI PSALMORUM 5. In falicibus in medio ejus, fufpendimus organa noftra, Qui in en . 3. Quia illic interrogaverunt nos , qui captivos duxerunt nos, verba cantionum : g Fi Et qui abduxerunt nos: Hymnum cantate nobis de canti- ". botonc cis Sion. * P. 4. Quomo do cahtabimus'canticüni Domini in terra ali**enä? m s. Si oblitus fuero tui, Jeruíalem, oblivioni detur dex- tera mea. , ' Mlt« audi 6. Adhaereat lingua mea faucibus meis, fi non meminero tui: It cot Si non propofuero Jerufalem, in principio laetitiee meae. 7. Memor efto, D omine, filiorum Edom, in die Jerufalem, $. Àd . q» Qu Qui di- M . Supet fluunt. Euphratäes'autem mediam ci- $j obiirus fuero fui ?eruf«z?em, &/c. ) Quafi dicat ; fufceptum hunc cati fu vitatem Babyloniam dividit. Babylozís. ) 'lTerre Chal d dez, & a.nobis luctum ob memoxiam tui, n In Babylonice. Babylon enim hic non o Sion, nullo unquam .exilii hujus * Cabis]n ; urbem hujus- nominis , ed regio- tempore deponemus. L Cor Qem fienificat. Oblrotoni detur dextera mez.kw) S; audenp Illic. ) In Bab ylone exules a pa- tui oblitus Jerufalem , vacare cc- tria, & captivi. pero letis cantibus, & muficis in. Sedimus.) Qui habitus öfl; meoeren- ftrumentis ludere , faxit Deus, ut eft Rb'ï*lïe Sic ». Efdrz tium , & lugentium. dextera mea, qua tentavero pulfa- &us d €. 1. 4. Sed, & Hevi,&f lzaxz. re fides , protinus obftupefcat, inha- hj d 2. In falicibus, 6c.) Ad falices jux- bilis, atque impotens pulfandi. recordar ta marginem ripez fufpendimus citha- ecunt xas noftras filentes. 6. Adhareart Ómgua mea fau-ibus mei.) Elinguis fiam, ne poilim ca- -tionis € du medio eju. ) — Babylonicz re- nere , vel loqui, mériti ir: i gionis. $i mom mémiutro tui. ) $i Vl;an ( 3. |pterrogavermnt uos. ) Partim Ti&orum, civitatis oblitus, latitie , & ca P ntibusg Alatur : ferio, & curiofe, partim ironice po- indulfero. Vatjte , ü ftulaverunt a nobis. x Eïinam Verba cantionum. ) Ut mu ficis in- .Si nom propo[uero , t$c. ) Si non propofuero Jerufalem fumnm lati- eYertüte fttumentis fociaremus aliquam ex fa- €ris cantionibus noftris. tie : fi non ftatuero Jerufilem pra- Cuvilfite. cipuum caput, & argumentum effe In e4, Qui abduxerum? mos. ) In c lgtitie niex. In Hebr. eft: Sjzosz. 8- Fili(l vitatem. gpti— afcendere fecero Teru[alem jgaþei- caput B&bylonü Hymnum. ) Wox Hebrza mmnpw latitit me« ; non pluris fecero re- ünttum n fécha , fignificat letitiam, letum car- cordationem urbis noftre everfe, Xt àd ciy men, quale canere folebatis in Sion. 4- Quomodo cantabimus, &c. ? ) Re-- quam fumma , qu& mihi in exilio lia ad m contingere poffint, gaudia. b M/./('rq' À fponfio captivorum canere recufan- 7. Memor «ffo, &$c.) Precatur, aut Q e Q tium , & dicentium , non poffe fe fa!ugl ' letüm carmen modulari, cum capti- pradicit exitium 1dumzis, qui Baby- vi fint, & in xrumnis verfentur. lonios contra fe incitaverant. j* j(('friäue & tibi v« Muafrca £m lutiu nmperiuna marrario. Éiliorum Edom. ) ldummorum, qui Ecclef. 22. 6.: fic appellati funt ab Edom, hoc 3Un ! - Ttns t'bl, P S ALMUS CXXXVI. & CXXXVIL 243 nofa, Qm dicunt : Exinanite, exinanite ufque ad fundamentum UXCTUT m €ea. 9. Filia Babylonis mifera : beatus, qui retribuet tibi retu-e de canti« butionem tuam, quam retribuifti nobis. - 9. Beatus, qui tenebit, & allidet parvulos tuostad petram ; aliena? ür dex- r. Pfalmus ipfi David. CXXXVII. Onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo quomam Tero tui: ; audi(ti verba oris mei. mes In confpetctu Angelorum pfallam tibi. rüfalem, 2. Adorabo ad templum fan&um tuum, & c&nütebor no- mini tuo. o mssdmd Qui d Super mifericordia tua, & veritate tua : quoniam magmfi— 7emþ' El tum honc caíti fuper omne, nomen fan&tum tuum. 3. In quacumque die invocavero te, exauch me : mulüph— Wam tul, cabisin anima mea virtutem. ülii hujus 4« Contiteantur tibi, Domine, omnes regea terræ quia p ) $i udlerunt omnla verba oris tul. acare CC d s. Et wficis in» Deu: ; u eft ab h.fau , Qqui etiam Edom di- g Tezebit. ) Apprehendet, cor- étus eft. rlpnet o pull Vel fenfas e& cit , il le die Jesfaleom. Allidet , &c.) qu tuos infantulos mdz. recordare eorum, ecundum ea, Uæ faxxs 1lhfos, pari fevitia occidet. fecerunt adverfus nos in die vafta- N ufitebor tib;.) Laudabo te. 2777 tionis e rufilem, quid. eo fcelere Co yolfiim C& meriti j lxt &c. Vel memento Idu- In conüccfu "Angelorgm.) Hebr. . Ali- Corazm Drvi, coram Angelis. &i fandie maorum , qui, quo die hoftiliter va- qui de Cherubinis propitiatorii in- flabatur Jerufalem -clamabant, ex;- telhfrunt. [ cantibu$ fanite, Cc. 2. .4d templum f/'mäï:zm tuam ) ïn Exinanite, 6c. ) Eam fundltus 6 non templo, verfus templum evertite , e fundamentis ipfis eam Confizebor momnunmi £. - ) Nomen üg lati convellite, & eruite. tuum laudabo. ilem pr Ip e4. ) Ejus. Super smifericordia tua.) leertcor—- jtum & g. FH Babylons. ) Babylon , vel diam tuàm laudabo, celebrabo te æ S; p Babylonii ; nam civium , & habi- propter mifericordiam tuam. gt h tantium multltudo eam rdtlonem ha- Veritate tu4.) Videlitate pmmd'fo- «uo T* bet ad civitatem, vel gentem , quam rum tuorum. eyeria ; filia ad matrem. in exiio Magnificaf.) Celebre, & inclytum Mifera. ) Hebr. devzffata , id eft, fecifti nomen tuum, quæ es devaftanda. Super omnt. ) Super omnern rem; Beatw) Bene illi fit, aut erit. fuper omnia. Refrtä:;eä &. ) Qui dlgna tuls fa- 3. Multiplcalbis im anima a vir- u Bf'by éis tibi lependet T iurem. ) Vlres, & animos mxhl quitt, qm Quam retribuifit gobis-) "Talia re addes. rens tibi, qualia nobis mala intuli d 4« Cwyïtmnmr t;&:) Laudent te. . j o * | 344 ' LIBRI.PS A*LM ORUM 1 $. Et C p EC Domini. fante.nþ in viis Doþmin-i 2 'qruonia.m magþa eft glorig 1 lingua m 6. Quoniam e xcelfus Dominüs , « EC & humilia ——refpici)t, & ïlta a longe cognofcit. » tiqua ; f 4, Si ambulavero i n medio tribulationis, vivificabis me, 6. Mir. & füper iram inimicorum meorum extendifti manum tuam, 10n potel & (falvum me fecit dextera tua. * T. (uo $. Dominus retribuet pro me: Dom ne , mifericordia tui; p *8: in fzeculum : opera manuum tudrum ne defpicias. fu. ) 9 u z. In finem, Pfalmus David. CXXXVIII. (remis ma Omine, probafti me, & cognovifi me : tu cognovifti 1o. E 2. feffionem meam, & refurreCctionem meam. 3. Intellexifti cogitationes meas de longe déxtera t p : femitam mear, | t & funiculugn meum inveftigalli. DEXUZED & fenin ii ' N ut fit f Audieru 2 D. ) Cum audierint, non negliges, fed mihi aderis s ejusdem xj e malis eripies. In.Hebr. eft: fz- te oris tui promiffa ad unguem / a manumm Imarum non dimittas , quaü ; 4« N ej impleffe. . tíniua : B- lp vt i Demini. ) Cantent vias dicat, quod a té inchoatum, iinper- . r unt Domini,.fa&a, & confilia ejus mi- fe(tum ne relinquas. gabilia. j Navij) - Velera, 6. Excelfus Domsnus , & ) Qu I.P keäa/lz" b ) Pïobatum,»fexpfo-v Ó aute ty licet fublimi folio in codlo refideat, . ratum, perfpectum habes. 9D JV&;; non tamen refpicere dedignatur hu- 0. Seffionem meam, c.) 'Yu meafe- miles, & illis profpicere. dentis otia, tu ftationes meas, in- Baveypt 10. 9. la 4 longe cognofcz"t. ) Super- ceffusque meos perfpexifti. Nec fo- .Tz: ftma bos quafi e longinquo defpicit, non lum habitus corporis, fed quz his inirum n0n fe ad illos demittit , ut. cum ilis- fignificantur , fcilicet quandonam , cur & quomodo vexandus eflem, familiariter agat , fed potius fe ab Pj t illis abducit. & premendus , & rurfus excitan- TOvifi mip 7. Vivifcabis me-) In vita me con- dus, erigendus, & felici:qr.i- ftatui fervabis. re(tituendus. f froer üipta a £ : Er fuper iram , 6c. ) Et contra 3. De lenge.) Multo ante quam il« 6. Mi D furentem hoftium. impetum tutum los concipiam; ab zterno, i, ) fervabis, & incolumem , protenfa Semitam meam. ) Wiam meam; & mei Tu in auxilium meum dextera tua. actiones meas. 1 DtO gnipur, &f 9. Dominus retribuet. pro me.) Me Faniculums meum. ) Involutas, ut UQ CCne ex ulcifcetur, rependet vicem hoftibus in glomo , variis fpiris actiones meas l M pro me. clare nofti. Pro funiculo Grzci Démint mier icordia tzua 1n fæcülum.) habent v5» xóo», qu& VOX jwncum . ab]lofco ij 0r; 44 Nani mifericordia tua. non eft infta- fignificat, vel funem ex junco ple- UtUata ! bilis, aut momentanea. xunmi. Eft etiam xoioc menfura U certi itineris /Egyptiaca, & de qua entig 3 l Opera manuum ruarum, 6c. ) Ec W& Plin. l 22. cap. r4; quare funiculus, b me , qui 'fgmf opus manuum tuarum, T7n *» X PSALMU s cxxxvin. 34$ E toria 4. Et omnes vias meas p ratvidifti : quia non eft fermo in lingua mea. , . t & fm s. Ecce Dom! ne, tu -Co'gnovi'fü ön.mïa., noviffima; & an- tiqua : tu formatti me, & pofuifli füuper me manum-tuam. abis tte , . 6. Mirabilis facta eít fcien m t tia tua ex me ; confortata eft, & non potero ád éam. . T1 ordia t 7. Quo ibo a fpi itu tuo ?ï.& quö 3 facie tua fügiäm? 9. * Srafcendero in coel Amosg: um, tu illic es: fi deícendero in: 9. 2 infernum , ades. - «.9. Si füum ipfero pennas meas diluculo , &, ha gitayero idn gx.a. tremis maris z ognoviti /4o. Etenim illuc 'fmïanusitua/'deducet x;de j & te'n'ebkxit— me dextera t'qa : m me, TE Et dim ;4. E & femita idem fortaiïä hic funt, ita ; Aänofco t;i' fapientiffinium effe » od ut fit ufitata in Pfalmis prafertim & potentiffimum, fed fapientis ifli- aderis , & ejusdem rei repetitio- . us rationes plane aflequt non, pof- r ell: fe 4« Nom eff ferma £m lumgua mea. ) fum. " vifiat QU v Omnium verba inea' tibà cognità Noz portero 4d ea m) Pärvenïre. jm, inpe* funt. ". Qzo ibo a [hirrtu Htf).-?) $i mihi $- Noviffima, t$ 472!12]:44.) Nova, iratus fueris, quo me recipiam ? fpi- &. vetera. ln Hebreo efít, Retro ritus hic, ut alibi, iram fignificat : T ?XPIO' 6 ante tu me formafis : fimile illud fic lfaiz 4o. 2g- Spirztus ejus veluz tor- m habés —J'Ob : Masus tus fäcerumf "e . &5 l;laj;. reni ugmundams-. Tu mea 'fe' maverunt me.tamm--in Cregibu. Cap. & 44 facie-tua.) Irata. meas , !t l0. 9- 9. $; jeemp[ero peumas emeas dalueulo , j MO Te formafii me, ($6,) Quafi dicat, ff('v in Hebreo eft : fé femp[ero Auro- &d que fis mirum non eft, fi omnia mea nofti, pennas dil;zcul:'-, five zurore. gandona * cum tu ipfe me formayceris. -a enim folis prenuncia momento to- dus eiïem , Pojuifii [uper me mauum 1uam.) Ad- tum hemifpharium pervadit : f pen- ys excitit movifti mihi manus, ut me quafi lu- mas velociflimas fumam . quales au- ciori 3 tum fingeres , cft enim metaphora rXorgm. lNoftre verfionis vulgate fen- fumpta a figulis. tentia eft, fi dentur mihi penne, & te quam ü' - 6. Mirabilis fatla eft foieutia ex alas mihi aptare poffim , & mane xe.) 'lui cognitio » qux ex me, furgens velociflime fugiam ab orien- & mei productione , & opificio gi- te, & habitem in extremis maris , gnitur , efl mirabilis. id eft, in ultimo occidente, non ta- Me. ipfum (olotao: P noÍícens excelléntiam tux fapien- men te potero effugere, : one I2 tiz;, & eximniam tuam IO- Mizc manus tfua dedzuc ek né. ) aenofco. : potentiam . Nam fine Dei auxilio. moveri non qlo 62 yo j - Confortata. eff. ) .Hebræus habet ; -pofiumus, & quocunque imus , Deo nnco p " elevata eff , fublimis admodum eft nos portante imus ; nam z zz/o vse fcientia illa tui ; ut ad illam afpi- vimeus, movemur, E5 /umz:w * A.&orï, K dcq? rare ; &- pervenire non poflim. 17* 2?.. une ülwi X Dib. cum Com. 'Mmæc':b) g I,V* "- l 346 LIBRI PSAiLMOER*UM r Mi 11. Et dixi forfitan.tenebrae'conculcabunt me, & nox illü- 1 fimis Cor minatio mea in deliciis meis, . 18 Di 12. Quia tenebrse non obfcurabuntur a te, & nox ficut exfurtex dies illuminabitur: ficut tenebrae ejus, ita & lumen ejus. 19. $ 13. Quia tu poffcdifti renes meos ; fufcepifti me de utero enate 2 matris meae. ? f ) u 14. Confitebor tibi, quia te vibiliter magnificatus es : mi- tales tuas. rabilia opera tua; & anima mea cognofcet nimis. * — d fécifti in oc- st, Nor I;. Non eft occultatum os meum a te, quo culto, & fubftantia mea in inferioribus terrae. Jnnicos 1 0. Pe 16. Imperfe&tum meum viderunt oculi.tui & in libro tuo S. 25. Pv omnes fcribentur : dies formabuntur , & nemo in ei 17. Mihi & copno € Tenelit me. ) ! Quafi 4captivum,ïut Suþepæi m 4b uttro y Cc. ? Ailju-k rppeemaemas o Xel tenebit me vifti , protexifti , a prima mei ori- tuo libto effugere nequeam. ? illuc delatura. gine.. ln Hebrao eft : Texfi me i difinde de II. Et d;xi.) Quod-fi dixeto. utero matrtvié med. - 1 Mi Tenebrae conculcabumt mc.) Denfa I4. Comfrebor £Ój.) Laudabo te. pars P caligo me involvet, & oculis tuis - Terribiliter magnificatus. ) Magnus, apad D. fubducet. Quuod . in terra pedibus & admirabilis apparuifti in meo opi- providanur calcatur, ab oculis fubtrahitur. $ ficio. Anima med cognofcit nimis-) ïVIiraQ Alili.) À Hier. vertit , operzezz me. entio. Ef pox fhumimatio mea.) ln Llebr. bilia fane opera taa funt, quod pro- Nimi,)Y eft, & nox lux eff circa me.) | Adeo be cognofco. Italice diceremus , lo veggo, l zntendo pur troppo. Principazu non me tegent tenebr£ , ut potius ui- dipnitas me fint proditure oculis tuis , 1f. Nom efl eccultazum 0s memm 4 18, Din bus omnia patert, & lucida fupt. te.) Offium meorum numerum noltli. €0$ tuos ( Nullum.os meum te latet. "Ime delicz meis. ) In Hebrzo eft, Fecifíi im occulto. ) Elaborafti in itde ftcer *331y 3- &abadens , ezrca me , fed LXX. inirt con, deduxerunt hanc vocem ab r4y ZeZez, intimis vifceribus matris mez.: Er febf0antia mea. ) Non eft oc- Evforny quod fignificat voluptatem, & bene ! dicát ; y verterunt, zz deLcus meis, fcilicet ver- cultata a te. In Hebrao eft, »pp* fantem. quafi dicat, fl tenebras ca- ruquamtbi , variegatus. fum , varie- €0$ tuog, tate membrorum , & potentiarum Devts j ptavero , & voluptati indulfero, ocu- Oornatus. Qun perfit los tuos non fugiam. * p 2 x2. Noz ob[curabumtur « te .) Tibi L inferioribus terr&. ) Ín vifce- Obfcure non erunt. ribus imaterni uteri, quafi in antrq 2 19- Si 9r abdito terr,. Sicus tenebra ejus, &j'c.) Deo perin- 16. Daperfetlum meum, &c. ) Cor- L ocdider, de eft, five dies fit , five nox, nam 05 perder &que omnia femper videt. pus meum nondum perfectum , nec MOquidem fuis organis formatum. 13.. Poffedifs venes seos-) Omnia in- Meitto i. ïï tima mea fecifli , & nofti affectus Iz Libro t£zuo. ) In t/ua hotitiä, & It vobit ( mees, ftudia, confilia. In Hebrzo mkcmoria. ii Z Vj a l 4lip eft, mp qwanitha, quod fignificat Dies formabn ntur , 6 nemo n eis, ) itücid Tüm producere, & titulo produtctionis pof- Dies diebus füuccedent, & novi exi- Cörius ( & fiderc,- ut rem fuam ftent , & nullus in«tual notitig, & Ricidis PSALM US CXXXVIII. 347 : hox u 41 Mihi aütem nimis honorificati funt amici tui , Deus., nimis confortatus eft principatus eorum. Qox fictl 19. Dinumerabo -eos , & fuper arenam mult1phcabuntu1 - n ejus exfurrexi, & adhuc fum tecum. e de uteto 19. Si occideris, Deus , peccatores : viri fangumum de- $- clinate a me. 5 6 m 20. Quia dicitis in cogitatione : Acc:1plent in Vamtate civi- tates tuas. l n oc 21. Nonne , qul oderunt te, Domme, oderam, & fuper inimicos tuos tabefcebam ? E ibro 22. Perfecto odio oderam illos, & inimici fa&i funt miht. Q 23. Proba me, Deus, & ícito cor meum : 1nterrog-a mes Mihi & cognofce femlf*as meas. 7 AXX 4 RE dNAd m mel Olt- l- tuo libro deerit ; omnes ibi erunt & quia defcripferat fabricationem ho- minis admxrabllem. Tgx/f/ Tne m diftin&e defcripti. 17. Mihi autem , &c. ) Ef altera 20« Qfl; dicitis 22 cogztat:ane ) Quí xudabo te pars Pfalmi , qua docet prefertim cogitatis intra vos, & dicitis. Accipregz in "uanitare eivitates tuas.) ) Magius, apud' Dei amicos divinam vigere * it tue0 Op! rovidentiam. Fruftra accipient vanitates tuas. Ni- Mibi.) Apud me: ut ego quzdem hil proderit juftis , quod. intra civi- fentio. ^ tates tuas, in medio populi tui ha- wii) Mi uod pO Nimis.) WMalde. bitent ; nam eos inde exturbabimus; diceremus y Principatus porum.) Exceïlem:xa, & eosque perdemus. dignitas eorum. 21. Nonmue qui oderuut te, Cic. ) "'[u f/0))f* g Aeum 4 18- szmzemäa £05 , €$6. ) $i ami- mihi- teftis es, D'omine, qui optime merum 0 : €os tuos dinumerare aggrediar , per- nofti, me odriïe €0s, Qqui teé aver- inde fecerim, ac fi areng numerum fdntur, & oderunt ; tantamque effe gJaboraft ! inire coner. vim odii, & zeh, ut tabefcam , & [; me deficiam. Exfurrvexi, 68 adhuc tecum. füug.) Qua— Super I2UiCOS . T100$. ) Immxcorum Non eft 0C fi dicat : videns tam multos effe ami- tuorum caufa, dolens, honorem tuum n e&, wnn'ïï Ccos tuos, & me in ilis cenfendum A y ya ab inimicis &uis violari. fperavi; itaque excitavi me, « te- a2. Perfeilo odio.) Planme oderam; Pote tarum eum perfiftere ftazui, uni tibi viveres & plácere- ftudens. magno, capitali, & confumma.to odio | 1[1 vl(Cc profequebau I $; eccideris Deus pe;catares, &c. ) lmmzc: fzz&t /imt mihi. ) t quia f ir n Si occidere volueris peccatores, & inimict tui erant, volui etiam ege. Qr €os perdere, .ut fane voles: quan- 11113 eiï'e inimicus. doquidem perdere voles peccaátores ; . Proba me Deus, Gfc ) Cognofce,, sum, * idcirco impii a me faceflite, ne eo- dem vobifcum exitio mvolvar explora cor meum , àm ita fit, ut n ego profiteor. Viri fanguinum.) Homicide. Ho- Semitas meas, ) lm Hebr. eft; Ra- mos "eos ; fic enim. appeïlat cogita- xaicidarum. potius meminit , quam pan. ! /flïl alterius generis improborum, & quia tiones, & fenfa animi, quae e mcnæ & nfwl Cïl Eomncxdmm eft fcclus graviflimum ; fluunt ut rami ex arbore. Ts LIBRI PSALMORUM 343 10 C A t vide, fi via iniquitatis :m me eft, & deduc me in * ï/la geterna. tiet €08. tit Éin fmem Pfalmus DaV1d CXXXIX. doers u Ripe me, Domine, -ab homine malo: a viro: 1n1qu0 * eripe me. —— Tnala o 3. Qui cogitaverunt 1n1qu1tates in corde tota die confli- T tuubant praelia. - M&m pc * Sup; 4. * Acuerunt linguas fuas ficut ferpentes : venenum afpi- . Ve s. 1. 'dum fub labiis eorum. 1 fiunt te Rom. .5. Cuftodi me, Domine, de manu peccatorls, & ab hormi- 3010 LM nibus iniquis erlpe me. Qu1 cogltaverunt fuppiantare gr eifus Óm Inceos ; Qur 6. Abfconderunt fupeibl laqueum mihi. ' . Di Et funes extenderunt in laqueum: juxta iter fcandalum po- * N levatio fuerunt mihi. 7. Dixi Domino : Deus meus es tu : exaudl, Domine, vo- cem deprecationis meae. Hdreo e dena i mzp;; E& 8. Domine, -Domine, virtus falutis meæ : obumbraih fü- qaod Qpt. per caput meüm in die belli. t()ïh 1 )ldl 9. Ne tradas me-, Domine , a defïdeuo meo peccaton ; t2 fs ( das m 1 cogitaverunt contra me , ne derelinquas me , ne forte ex- altentur. Io. Caput quam t Vl, iv 24« Pa imiquitatis. ) Viá iniqua, $. Cufladi me. ) anpe me , vel CW!MU( fi mentior, & res aliter fe habet, tutum præfh a petitionibus pecca- torum,. mdchch .quam dico. N fir E: deduc me im "via eterma. ) Et pr!szare reffus. emeos.. ) In ter-- eripaütur cum me ita compuatum effe inve- ram me dejicere, ameere, prote- neus auxilio tuo mihi adfis, ut vi- rere, & perdere. P eyérterin 10. ( am, que ad «ternitatem dacm , tua 6. -Abjconderumt fuperbi laqucum » quod -eft iope 'adjutus infiflere yaleam. 'lendiculas , & mfidms occulte. in- ftruxerunt. W fun DC Ogitaverunt iniquitates, ): Ma- E. r chinati fugt inique me per- "Extenderunt . im l:-quezmz ) Funes I aiïnu dere. difpofuerunt, & extenderunt in:mo- AADS. [oi duimn laquei. Tota die conflitucbant lþrælm ) Af- im anet fidue parabant pr«lia contra juftos, Scandalum. ) Offendlcula, in que €b"æï 1 nihil aliud. meditantes , quam quo- impingerem, & ruerem. modo juftos oppugnare , & expu- t & C Q. Firtus. falutis mes. ) — Kobur fa- teft Y gnare pohent lutis ine£, in quo fpem falutls mee me : Opus p oWenerunt damguas. fuas , c .) Éxe- conítituo. Vrüat. i ruerunt, expediverunt acutas, & fer- Obumbraffi fzmer caput meum.) Qm- Ummæ q pentinas linguas fuas contra ine. fi protenfo. brachio tegens me cly- - 4 Venenu»m ajïuduw) Quod eft mau- )€0. Àl qme mozc;ferum 9. 4 dejza'erlo meo peccatori. ) In (it à "4 PSALMUS CXXXIX. & CXL. . 349 W me m j . 10. Caput circuitus eorum; Jabor labiorüm 1pforum Ope« 1 :rlet eos. * rr. Cadent fuper eos carbones . in 1gnem dejicies eos : in H miferiis non fubfiftent. 0 iniqio 12. Vir hnguofus non dirigetur in terra : v1rum 1nJuftum mala capient in interitu. € contt - 13. Cognovi, quia faciet Dommurs judicium inopis, & vin- di&tam pauperum. um afpt« 14. Verumtamen jufli con ütebuntur nomini tuo , & hab1—- tabunt retti cum vultu tuo.. "m 1 i ab hom- i. Pfalmus David. CXL. e trelh Omine, elamaviadte; exaudi me : 1ntende voci mea, cum clamavero ad te. 2. Dirigatur oratio mea ficut incenfum in confpe&u tuo: lum po elevatio manuum mearum facrificium vefpertinum. - X&3 - 2. Pone ine, vo- Hebreo eft, ze frades Domine defr. Lp zuferi non þ&f'/?e;zt) Mliferiis deria tmp;;, ne cÓncedas impio id, gravilfimis , quas fuftinere non poe brafti fü- quod optat, ne me tradas pecca- Vulga- terunt, afficientur. toris libidini, & poteftati. 12. Lizguofis. ) Maledicus, men- ECCaL0T te noflre fenfus effe poteíft, ne tra- dax, calumniator. das me a defiderio meo, id e&poü- forte &X Na;z dirigetur.) Non profperabltur. In Grzco eft, quam te defideravi, appetivi, ama- - Mala capient. ) o, Capu vi, invocavi, vel, contra quam opto. ans VO'él , venabuntur, , quafi venatu ;me, v Cazrztzz'veru/zt cozira me.) Malum capient. machinati funt. pus p« In znterzm) Quando interibit, vel Ne- forte exaltmtur) Ne fuperbla ufque ad interitifm' mala apprehen- ]n t erigantur , & fibi placeant, quod me dent, & perdent virum injuftum. eyerterint , & opprefferint. t prot€ lo. Caput circuitus eorum, «) Mi 13. Cognovi, &c.) Mlultis experi- mentis comperii, Deum caufam, ino- lat ) quod eft caput, & fumma infidia- pum tutari. rum fuarum, qulbus me circumda- Fanditdam paeperum. ) Et ulcifei I€, & circumvenire üudent, nem- injirias pauperibus ,' & humilibus. fÉune pe àffli&io illa, & pernicies. quam illatas. labiis fuis m1h1 afferre parant, eos 14. Verumtamenm , $z. )ERt antæthe— r ao idvolvet, obruet; & perdet. Vox fis Hebraa tqww^ & venenum fignifi- Iniqui perlbunt, at vero jufü la n quæ laudabunt nomen tuum. Cat, & caput. lt&que fenfus efte Habitabunt rvelli cum "wultu tuo. ) POEGR venenum ctrcumvemem;lum SempeL habitabunt in confpectu tuo ; Rhobut fi me, opus labiorum . ipforum ipfos tuo favore &hl'h mes & gratia perfrue ntur operiat; id eft, in ipfos recidant ca- in hac vn:a, in cæïo autem beati lumniz, quibus exittum mihi ftruunt. erunt wfione majeftatis, & glouæ M) Qua l! Caróoemes. ) Ultrices flajmmz. facwn tuse. j 0 dy 2. Alludit ad ipgnem, quo Pent apohs l?';.gd!ur . feenat mcmþzm.) Re- conflagravit.. &a temdac ad te, & jucun- iort )Ir as [ 9;9 LIBRI PSALM(/)RU"M 3. Pone, Doniine, cuftodi 6. Qu gm ori meo, & oftium circum- V abforpt ftantiee labiis meis. À 4. Non declines cor meum in verba malitioe , ad excuían- das excufationes in peccatis. L] tudo tel $D -".Cum hominibus operantibus ini quitatem, & non commuxii- cabo cum ele&tis eorum. Donure L z. Corripiet me juftus in mifericordia, & increpabi t me: Trat 1e. ) u um. eleum autem peccatoris non jmpingu'gt caput me 6. Quoniam (ilis ope rmseums 1 10 da. tibi accid a?, üc Odoratus thuris 4. Nom declimes cor'xm*eum, &c. ) thymiamatis fuffitus. - INe permittas cor meum inclinare , €0, d Elevatio manuum mearum. aut labi in verba inconfulta., aut ) Ad ogan-' ey - I mala. d dum , fic fupra Pfal 153.- 6. 4d nollibus extollite manus "weflras im [aa- d. emj;zndtw» exmfätiäm: » £$c. ) tl at da, Gzc. Ut peccata mea. excufare velim, aut ininical Sacriftcium : ve[pertinzm. ) Sit velut minuere. Fecit hoc David, qui re- t mea facrificium incenfi, quod ad vefpe- prehendentem Nathan audivit, nec tis corum culpe fus excufationem pratexuit, ram offertur. Vel grata fit, ut ve- At viti, & fpertinum agni holocauftum.. fed ingenue fe peccaffe profeffus eft, placat, cur potius vult effe fimilem facri- cum . al& , . peccauz pamiaa. 2. Keg. infat, & 12. 13. ficio vefpertino , quam matutino , Cum. bominibus operantibus . iniquitae malitiam, cum tam mane, quam- vefperi auxilio thymiama offetretur, & agnus?' Ra- zem. ) Ut impii faciunt, qui cum Queam, tio eft, vel quia Pfalmum hunc con- peccaverint , fe excufare tamen ,. & A&jbrþ: cinit ad vefperam, vel quia facrifi- purgare nituntur. bus ; fub cium vefpertinmím . nobilius erat, quia Nón communicabo | cum elettis eorum.) Jf | figura erat facrificii crucis, quod ad Quemadmodunur oravi té, Domine;. ïflf/ic*ef vefperam. factum , &. Euchariftie ne me inlingua labt permittas; ita Prcimi vefperi inftituta. etiam rogo, ut nom permittas .me effe T« 4ta 3. Pone Domine cu/i*ääizm' eri to.) participem , aut gaudere iis, que ipfi Tiergy; ) Ne quid temere egrediatur ex ore eligunt, & probant. " ti fitrin; tfxtug, l meo per impátientiam: , aut defp ?7. $. Coryiþiet"me;j.ufw,, E*;)fc. J Qu zt.fï' xationem.. dicat, lubens hoc feram, ut me juftus lls þlï.'t. V';mtiæ, þö'c. ) Oftium, Ji;tgiü'e ü Offum circnmj? mifericorditer, & 'huln;xnit;r, corri- : quod circumftet, circumdet ,* & mu- piat, cum peccavero. UWZIU,/J.I,U niat labia mea. Metaphoram expri- Qleum utem peccatoris ,. fjcw) :Blan- d lo 130ny munt Grzci in didione 4Svpoq/AeTTos, fam Verh ditiz autém. peccatoris non deinul- que eum fignificat, cujus linguam ccant . me. Malo corripi a. jufto , ünt ad a nulla janua coercet. Eadem. ufus uam a peccatore laudari , & de- Verba me 1 '"Iheognis, cum ait : mulceri.. Eít allufio ad veterum. ri- NT 06 qNer TéJG Giu'pcw tum , qui amicos, quos conviyio ex- Cla [m't' Hg&oïg diypcon cipiebant, perfundebant odoratis- un- Si('f!t [ $x Éqnxén TA .l'æD e& A Pil.O,äldJ — . guentis , fic Chriftus Pharifzi, a quo nibus [jngue offia aon convivio fuerat exceptus , in officio- lfl fery 4 3 h Multis: /:omf fam rufticitatem fuggillavit, Lucs 7. et ngi adjacent : Q*."tdo t Qonsgmæ — Af ^. Olco cayut meuua mou unxiftis. 11' ioffy : PS ALMUS ckt;.— 331 Cirm- 6 uoniam adhuc, & oratio mea in benepl : acitis —enrum: abforpti funt jun&ti petrae judices eorum.. excufat. 7. Audient verba mea, quoniam potuerunt : —x-ficiut' grafü.' d tudo terrae erepta eft füper terram. Ofnmuti - 8. Diffipata funt offa noftra fecus infernum :. quia ad te Domine, Domine, oculi mei: in tefperavi, non auferas ani« a )abit fhe: mam meam. 9. Cuftodi me a laqueo, quem ftatue » runt mihi, & a fcan-; dalis operantium iniquitatem. Quoni-am xo. Cadent in retiaculo ejus ap, (o.) peccatores : Hxä.gulariter— fum inclinar , lta.,y du ego, donec trgnfeam( Intellleétus 6. -4dhuc 65 | oratio mta m benepla- runt , nosque in eas anguftias ade- änes ; & ) ei£i5 cortgm. ) INon folum non com- gerunt, ut morti jam fimus proxi- velim, aut mi. Bellarminus nectit cum przce- inunicabo cum impiis, fed adhuc ora- id, qui 1e* tio mea ad Deum eft in beneplaci- dentibus hoc modo : Verba mea po- divit, nt€ tis eorum, id eft, adverfus eorum tuerunt, prevaluerunt, & etficacia rgtexult, fuerunt ad conterenda corda eorum, vitia, & fcelera, in quibus ipfi fibi Vel fenfus e(t: Oratio mea ofeffus elty placent. ficut craffitudo, & durities terre vi TEPIDNO inftat , & perfeverat adverfus eórum ligonis, aut aratri violenter impacti malitiam; in qua fibi placent, ut tuo frangitur, & perrumpitur. Adii ica u mtq'l/fk auxilio eorum vexationes ,amoliri explicant : Nimia impiorum favitia , qui cm ucam. eo redacti furnus, ut offa no(tra cir- - tamen., Abforpti fuüst.) Maufti funt flu&i- ca fepulchri fauces disjecta jaceant, bus , fubmerfi in illis perierunt. haud fecus atque fecandis manu li- jun&l petra)) Ad fcopulos allifi. gnatoris arboribus, fragmina huc il- lellt wa-) jdices. eorum, ) Prici luc per terram circumfperfa ; jacent. ; Domite; pes eQrum; qitts ; d prgecipui inter ipfos. $. Auguítinus putat alludi ad offa 7. udient verba mea, quoniam po- matvrum difperfa ab impiis. tta5.me &t tueruzt.) In Flebrgo eft, quoniam dul 8. Quiaz 4d re, Dominue Domine ec- js, qu inï cia fueruzt, cul confentit Grecus.con- li mei,G6c.) Domine Deus mi, quo- textus, or:. 49v»0qoa» quomiam fuavia niam in te affidue intenti. funt ocu- fj ) [ fata fuünr. Nofter interpres videtur li mei, auxilium a te expectantes, ne ll n , ntJ uftus legifle 3urügoav, poruexunz, a verbo permittas hoftes meos eripere mihi Jitéy e ott Va4t, non autem 20vy0yo'ay, a ver- vitam, cum.infidiantur. bo 49/5»ogc: ,: fenfus eodem tendit; 9. 44 laqueo.). Ab infidiis. fiate 47 72772 297 77 32* ) Á t.) nam verba dulcia, fuavia, potentia firuxerunt. * eteqderunt j i-n- dul funt ad animos movendos. Audiant jü D verba mea, quoniam ad leniendos, Scandalis.) "Y endiculis, infidiis. " j de Io. Cadenz 2 ret2aculo. ejus.)) [» G uis Il 4 & percellendos etiam animos etfica- qeterim T cia funt. - ipfi laqueis implicabuntur, & con- Srezot crdj;:ærla Zerr&, 50) In He- ftringentur. breo eít, feut /cimdems, aut findems Singulariter fum. ego. ) In Graco eít dor jtlS üfr mrïl, à qu im ferra , & fenfus effe videtur: ut xzra&puovag folitarie, folus, ab impio- folet agricola findendo, & profcin- rputn C(gttl remotus. Vel folus fum 1000* dendo terram glebas diffipare , ita & ab omnibus deftitutus , & folo ylt [uc? 7 ifti offa, & vrircs noflras infrege- tuo prafidio fretus. 717 al / 3y LIBRIPSALMORUM Intellectus Dav1d li I. p Cum effet in fpelunca; oratio. (z Reg. 24-) CXLI Oce mea ad Dominum clamavi ). voce mea. ad Domi- i "V num deprecatus fum. bupra 5. Effundo in confpectu ejus orationem meam 3 & trlbula- i 76. 2. tlonem meam ante ipfum pronuntlo. 4:;In deficiendo. ex .me fplrnum meum, & tu cognovn(h / fermtas meas. 0i n via hac, qua ambulabam ; abfconderunt laqueum [ mihi.- 1 " 104 $. Confidérabam ad dexteram, & V1debam . & non erat, à 2 qui cogno(ceret me. 4 101 ] Periit fuga a me, & non eft, qui requ1rat animam meam. j ! 6. Clamavi ad te, Domme, dixi: Tu es fpes mea, portla : 1 tel meain terra viventium. 4 | / ] 7. intende ad deprecatlonem meam quia hum111atus furm Vat Qs nlmlS& t - * TOtr Libera. 4 Donec tranfism.) lotum retia, & Nam in via etiam hac , per quam ambulabam in faltibus , montibus & L] (Mj Ü EÓN infidias evadam., S. Joan. Chryfo- te tort / ftom. de tranfitu mortis interpreta- defertis locis infidiari mihi non præ- tur, quafi dicat: folitarius, & redu- termiferunt. ) D , €&us ab eorum ftudiis , & confue- $. Confiderabam.) C:xcumfpmebaxm q opilla v tudine , dónec .ad meliorem vitam d dexteram.) An mihi dexter ali- dEm ti( tranfeam. quis benevolus, & fautor, & auxi- N hator adveniret. , E. zelle&us David. ) . Quid fïgmfïcet püs m intelle&us, dixi m infcriptione Nom erat , qui cagnafceret me. ) Mec Pfalm 1. Omnes abducebant fe a me, ne . in. offenfionem Saulis inciderent , & À Cupi -Cum effet in jþe "unca . ) Hlüorm » d Wt repetenda eft ex 1. Reg. 1. c: periculum fibi crearent. T$ 1nti & Cldm;w:) Afï'e&u, & voce cor- Periit fuga a me.) Intercepta eft, & dis,. nam.in fpelunga periculo. mor- m-hn ( interclufa fuga , nullum mihi patet Vm tis proximus, clamare non potuit, ne effugium. Dogos fua voce Sauli proderetur. Non eff, qui reqmmt anizam meam.) 4* du defczerzda ex 726 fpzrzmm Nemo eft, qui. quæmt felvar». vitam. ^ T afflc situm.), Clamávi, cum pre mc«rore, meam. & defpesatione hoftes evadendi jam l - erme deficcrém. 6, Pert:ó mea m qerra viventium. ) H 'Te volo effe fortem meam haredita- Et .f cogno'v:þ*z þm;fas mea$,). Cla- riam, quamdm vwo, immo in terra h IU fnavi orans ad te, & in confpectu viventium veram Vltdtn tuo calamitatem meam conültuens, z. Humzlmtus ) In Hebreo eft, 27- lin, tifima erat. qu& tamen tibi, ut. omniá mea, nó- In 134 zenzatus ,. admodum malis Vexatus ,. I via bac, qua ambulabam, Cie. ) & aiïh&us; M/. ( * v PSALMIUS-CXLI & CXLH. 353 Libera me a perfequentibus me: qula confortatl funt fu- XLïü per me. 8. Educ de cuftodïa animam meaim ad confitendum nomlnx Domi tuo: me expe&ant jufti , donec retmbuas mihi. - Pfalmus Dawd bl 1. Quando perfequebatur. eum .Abfaïon filius . ejusa ovit (z. Reg. 27.) CXLIL. - N Omme eXQUdl oratlonem meam : aumbus percipne obfe- jeum cratlonem meam in Verltate tua : exaudi me in tua ]uæ » ftma. erat; à . Et mon intres in. Judïcmm cum fervo tuo : quia non ]ufczfinabltm in confpettu tuo omnis vivens. at 3. Quia perfecutus eft inimicus animam meam : humlhavxt por in terra vitam meam. —4. Collocavit me in obfcuns ficut mortuos fæcuh, & an- Is füt xiatus eft tuper me fplrxtus meus, in- me turbatum eft cor incum. *$ Liberi * — ;. Memor' r quam Conf yptari füent:faper ime.) Quia fünt fecundum wquitatem juflitie tug tibus me f rtiores, & potentiores. quæ poftulat, ut fidení pra(tes. onpri- $. De cuffcdia.) De 'carcere. ]ta .O Non gütres. gn judicium.) Ne ve- appelht fpeluncam, in qua latebat. lis fummo jure mecum agere. - Hoe ciebam E ca:gftendum Azoming tuo.) Ut lau- eft jus illud, quod Ariftoteles vocdt, «ter al dem noimén tuum pro tanto bencfi- awg:/ïoämam, jus exactius, & durius. K anxe cio, e tam przfenti dlfcumme ere- Quia non juffificabitur , ($c.) Quia PC us munere /tuo. hac ratione nullus juftus reperietur; TA Me expetlant juffi.) Expe&ant jufti, nemo enim eft, qui. non peccet, & - 10 & cupiant me fibi reddi. In Grzco mlferlcordm tua indiceat. unt? 6 eft U'A'szänæ'!g , expellabunt, fed Lati- . Quia Ptdecutm 5/12, &&c ) Hzc funt: nus jnterpres retracto in antepenulti- na&enda cum primo verficulo, exaud? mam accentu, legit Vaogéyeci, expe- erationem meam, & mihi OPCm fera$, afüv& Ganr. hi p quia perfecutus €ft, &c. J Donec. vetribuas mihi. ) Donec be- dInimicus..) Abfalon, & qax Hlum netacxas *donec beneficio hberamoms 7]/?1,") me afhcmo fequuntur. vitam. Humiliavit-) Ab)ecn: ; depreff t vi- tam medm, ut Jdnl ine: perlturum exi- !l;-nda perjäqueäatur A ö'c à ftimem. qt n ) Hiftoria habetur 2 Reg I/ 4« Collecavit-me in obfcuris.) Cf)e'nf ,editi dp veritate 1u2.) Pxo tua fide ; fe- E me latebras querere, & habmue in u U j cundum veritatem promnümnum tüa- fpeluncis , & obfcuris locis : vel per rum. metaphoram intelligit tenebras, caäa- ] ffh 4 Inua ;uJ?zrm ) Per tnam. 1u&1t:am, mlt:dt:um, exatus Blb/ cum C0777. M(üOLb T lyt oX y 254 ';LIBS va-x P$ »x LMORUM «. Memor füi dierum antiquorum, meditatus füm in omini- bus operibus tuis : in fattis manuum tuarum meditabar. l. 6. Expandi manus meas ad te : anima mea ficut terra fine 2 ï aqua tibi. En - 7. Velociter exau di me, Domine:. defecit fpiritus-meüs. jl Non avertas faciem tuam a me, & J M (ïmilis ero, defcendenti- businlacum. lller. - tote 8. Auditam fac mihi' mane mifericordiam tuam : quia in te fperavi, Tiem f Notam fac mihi viam , in qua almbuklefn.,: quia ad te levavi 3 Dx ' animam meam. IQ . 9. Eripe me d e inimicis meis , Dömineï, ad te confugi : 4 H doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu. dter Pl" .10. Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam : pro- & D pter nomen tuum, Domine, vivificabis me, in sequitate tua. tes, & 6 FR rr, Educes de tribulatione animam meam, & in miíericor- dia tua difperdes inimicos meos. . E Qüds, ó I2. Et perdes omnes, Q* qui tribl; lant animam meam : quo- ? En (s mi niam ego fer':(us tuus fumf Pf almüsx Non Averias f«eiem .tuam. ) iliua('—i Szcut moþrt—z;as facul.) Coegit me diu h iïi)ïraä, in tenebris herere, ut fimilis mortuis refpuens , ( averfatus orationem * ln 4ffit fim, qui ante aliquot fzcula conditi meatm, f funt fepulchris. P E fondltis-ero , Efc) Níam fi avertas, ero iis fimilis, nxiatus efh fuper me fpsritus meus.) q qui in lacü'ni& 'mg)rtis, Anxiatus eít de vita mea fpiritus & inferi defcendunt. i-EH titi meus : anxie, & folicite cogito, quo- Läcum.) ÍIn Hxbrzo eft *;13 ;07', *. Mj modo evadere poffim. imminens dif- qu& vox feveam fignificat, cifternam, W ts "Crimen. carcerem, aut locum profundum. meum Turbatum ef.) Pre nimio timore. €. Memor fut dierum (m,/iqz:amm.) "9. duditam fac mibiz) Fac, ut fa- Sireto, diam. Ws n Revocavi in memoriám opera tua Was, & eximia , que prifcis temporibus pa- Mame.) Mature , tempeft pis trafti , ut e periculis patres noftros riter. liberares. Me confolabar , & ad du fud In qua 475161;1::;71. Z Ixx qua atfllïul-zi:f'-e N Tübdit fpem erigebam veterum exemplis, debeam, ut pericula evadam. qui in te, nec frufira, fperaverunt. ft ) Qui; 6. Anima mea [ficut terra fime aqua Io. Spiritus füus boxts. ) (»Benvignu;s ? &€ non fpiritus tuus, infpiratio tua bona. pa Angülos t;bi.) 'Scilicet. fufpirat, vel quid fi- Deducet me pm terram veclam.) fn Teita mile. . Ut terra arida pluviam , fic viam re&am , per folum planum, ut llia; hibe; ;ianima mea malis vyexata auxüium tuum defiderat. non impingam. . 4' HümO [ l; æitüti, l -7.-Defefc:'t» ]þir*itu: meu:.) Pertit, II. Prap'ter-—namm Héum Damine,)Non nifi opem feras. Jtalice dicimus, Taerito nieo v MO nl$ tui. y fedi e'fd glcyign ngäni- tur, & Dulr] dfma | jþedita, fono fpacctato. quit n PSALMUS CXLIL 25 1 1n UtfiT- Pfalmus David dbar 1. Advelfuæ, Goliath, CXLILL. t tetta nedl&us Dommus Deus meus, qui docet manus meas ad . Q15 meus. præhum , & digitos meos ad bellum. (cendenti 2. Miféficordia mea, & refugmm meum : fufceptor meus, & liberator meus. qua n te Protector meus, & in 1pfo fperavx : qui fubdxt populum meum fub me. d te leravi 3. Domine quid eft homo, quia innotuifti ei? aut filius ho- mmls, quia reputas eum ? te Cotiüm 4. Homo vanitati fumhs fa&tus eft : * dies ejus ücut umbra b. d 39& j es Qu preetereunt. xXiam : P 3. Domine, inclina coelos tuos, & defc.ende - tange mon- 14. 2o vquitate 0i« tes, & fumigabunt. ; tiferr- 6. Fulgura coruícationem, & dliïipabls eos : emltte faglttas tuas, & conturbabis eos. m : qo 7. Emitte manum tuam de alto, eripe me, & libera me de aquis multis, de manu filiorum alienorum. - pfalnus YXy2: g. Quorum Fivificabis me.) ln vita confervabis. fuAT ) L»;ülü $* duclima. c«los tu5. ) Sisnilis pre« tus OI'MIOE lp aquitate tua.) PK'OP:-CI juftitiam, catio Pfalm. 17. 2o. Íinclinavit co- & fidelitatem tuain. los, & inclinari coli videntur, cum app 31 e£nt nubes terre v1cxmoreb) m fi avel '5, hcum : 0i S, E T digitos,) Manus; e& repe— eus autem poetice fingitur vehi titio. curru ex nubibus. M/jertcordm meéa , 60 ) Deus; Dejcende.) Ut mihi opem feras. o d " qul es mifericordia , & refugium Tange monzés. ) Percute ,. feri iuln lFClt (&f fiilly mmeunm,. mine. sufceptor meus-) Yn Ulebrao eft, 4rx pïotun u y2c4. Fomigabunt.) logne. concepto. NFlCa Auxiliator meus, qui me fub- 6. Falgara coru[carionem. ) Emltte levas, & ad te confugientem fufci- corufcationes. is. empeü"c' ul /uädzs populum meu;m ft*ä 7ze.) Diffipabis eo:.) Ínimicos fcxhce? Qm fubditos di(cto audieotes facis.. ineos.. * Cænturä:täls ) Terrefacies. .SL,M mnotuzf: e£. ) E te xevela- cvada fu, ac notum feciíti, per te ipfum, 2. Emite manum tuam de alta,^) Porz- j ) Beïl lmug per Angelos, prophetas, &c. Kationem rige rhanum tuam. & opem tuam. 10 Pepm'w ) Magni ftacis. n illius habes. De aquis multis,) V.x periculis, qui- 7 '1/7' r(& i num ! at 4. Homo. wamitati foulzs adbus eff. bus mergor, vel ex confluxu hoftium j g 1)1 lnanitati, umbre , nihilo. plurimorum. Sicut wnira.) Qu facillime muta- Filerum alienorum.) 1Yn Hebrao eft, m DI tur, & nulum Íui veftigium relin- Frherum . alieni:; barbaroruim filzorum dnwm quit poR: e alieni populi. / u 356 LE E VP S.ULUMORUM Q —— — 8. [ 'Lau dextera iniquitatis. )uorum os locutim g& vanitatem: & dextera eorum , Yaltabo o. Deus canticum novum cantàb a EC 1 o tibi : in pfalterio de'cax-: chordo pfallam tibi. q, Pt | Io. Qui das falutem regibus : qui redemifti Davj fervum 42 r tuum 104 tüum de gladio maligno, eripe me. Ir. Et erué me de manu filiorum alienorum, quorum os RU 3 Mi euson € locutum eft vanitatem, & dextera eorum, dextera iiquitatis. 4 Genc 12. Quorum filii ficut novellae plantationis in juventute fua. fjüm pror Filiee eorum compofitse: circumornatze, ut fimilitudo templi. s, Magi I3. Promptuar/a eorum plena, eru&antia ex hoc in illud. - tabilia Qu Oves eorum foetofze , abundantes in egreffibus fuis: * 6. Et3 I4. Boves eorum craifze. nem tuatt Non eft ruina macerie, neque tranfitus, neque c lamor m pi ateis eorum. $ ; Men feita tua t $. Beatum dixerunt populum , cui haec funt : beatus po- £ Mi pulujsj cujus Domiml;s/.Deus ejus. miferico * Lau—äafio 9. Sua g. Quorus os locuium ef vanitatemy A. Prompmäria.) .Celle penuari£. Erutlantia ex boc im slad.) Redun- Qmnja 0j 6«.) Quorum fermones mali funt,- V. Co mendaces , & noxii; opera ef;iam* dantia effufe ex hoc promptüario peffima, & iniqua. in illud ; cum enim unum prom- tui benec 9. Canticum novsm.) Na&us falu- ptuarium five penu ea capere nom 11 Gl tem tuo Dovo beneficio novum can- 1 pofüit, qua in eo recondita funt, in D. Ut ticum canam. aliud a Dominis transferuntur. Decachordo-) Decem chordis inftru- Fetofa.)) Vocunde, multiparg. gloriamr Abendantes im — egreffbus — [uise ^ ) Go ita etiam Pfalm. 32. 2. & g1. 4. 10. Da«: falutem vtgibus.) Qui Re- Multz, & copiofe cum e caulis fuis ges falyas, & a periculis tutos preftas. prodeunt. * I4. Ruima macerts æ) Maaceriae circa Maligzo.) Noxio , ut Saulis , & Titengj Goliath. vineas non funt diffipatz. Ünripote Li. De menu filiorum . alienorum, Cfc) Neque franfirui.) Per vineas, aut Repetit dicta, num. 7. & s. agros eorum ; itaque non diripiun- hus tuis e] tur fructus. S' Mdgj 12. Onorum f ffcut nóvella planta- ) Glo 40265 ) Quorum filii elegantes funt, Neque clamar n plateis eorum.) Eju- Ut tue. latio, ululatus, querimonia, five ob & feliciter adolefcunt, ut arbufcule teneriores. morbum , five ob hoftium irruptio- 6- V]r/ul tdnem. Compofite.) Ornate veftibus, & mo- nem, five ob alias res adverfas. Tonii nilibus, bene comptz. i$. Beatum dixeyunt populumy &c.) Gircumornata , ut. finilitudo templi.) Quafi dicat : Impii cenfent, & pro- m admr ?UTC':!; & Íta ornatze, utornari folet fimilitudo, nuntiant beatum populum, cum que u t itiunt, id eft, fimulachrum przcipuum tem- fic agitur, ex fluxarum rerum abun- pli, ejus fcilicet numinis imago, & dantia metientes felicitatem, fed fAl- lo luntur; nam vera beatitudo fita eft in nej fimulichrum , cui templum dica- : Agfmd.zg £um eft. Dei cultu. notitia, vf:xleratione, &c. at PSALM US CXLIV. 352 d eoum, I. Lauäatga lpfi David, Pfalmus. CXLIV. o den Xaltabo te; Deus meus rex, &. benedicam nomm1 tuo im fzeculum, & in faeculum fæcuh. 2. Per imguios dies benedicam tibi , & laudabo nomen gi favum tuum in fzecul um. &in fzeculum fæcuh À Juorutt 0s 3. Magnus Dominus,. & laudabilis nimis, & mavmtudmus ejus non eft finis. 1quitats, ntutef 4. Generatio, & generatio laudabit opera tua, & potentlafn tuam pronuntiabunt. do templi n illul s, Magnificentiam glorize fan&ïtatxs tuz loquentur, & mi- tabilia tua narrabunt. Jl5 6. Et virtutem terribilium tuorum dicent, & maümtudl- clamor n nem tuam narrabunt. 7. Memoriam abundantiae faavitatis tuce eru&abunt, & ]u- ;eatus Qo« üma tua exultabunt. 8. Miferator , & muencors Dommuq ; patiens, & multum mifericors. f degeras I Laudito & mlferatlones eJus fupet 9. Suavis Dominus. univerfis , 1 x omnia opera ejus. ,1) Redi- 10. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua; & San&l omptuäfïü tui benedicant tibi. gum pro cipere- 102 Iï Gloriam regni tui dicent, & potentiam tuam loquentun (tÀ flnti . Ut noram faciant filiis hominum potentiam tuam , & untur gloma*n magznificentiee regni tui. ïupme * 7 uh uT Xy35 * 15. Regnum o faffitia tua.). De tua juftitia. e càulis 10 4 Eneratio , 65 generatto.) Sin- " gul& generationes, & atates. Q. Smavi.) Bemgnus, 'beneficus. acere ao Potentiam fuas prommtmäzmt ) Super ommia opera ejus.) - Miferatio- nes ejus funt 1najores omnibus ejus Omnipotentiam tuam , que in operi- uneas u bua tuis elucet , celebuuun* óperibus, quoad effe&us; nam alio- , dirpi Magnifice ntznm gloris fanthitatis qui omnia Dei attributa funt equa- liter magna ,. vel fuper ommia opera. 'zm ) Glmwfam majeftatem fdn&l- Senfus W,IE ju tatis tuz. idem eft ac z» o opera. j Iv€ 0 6. Virturens. ) Potentiam , foiti- erit: Nullum opus tuum eft, inquo tudinem. mifericordia tua non eluceat ; nam g impno as Terribilium. tuorum. ) Rexum tua- etiam cum punis, citra condignum ulun 9* ) tum admirandarum, qu*e merito . ftu- penas infligis. plO porem , & quafi quemdam terrorem 1o. Confteantury Gc. ) Laudent te incutiunt. Oomnes creatura. quin que " erutlabunt rum D ün OH20TI47 - ) Sanái tu.) Fideles. lm re i Mentionem facient,Jcommemorabunt. 11. Regzi £g;.) Gubernationis, pro- Abundantis [navitatis tua. ) Abun- videntiz , & potentie tuz. 1*3 CR i jofa dantis, & copiofe bonitatis tu&. 12. Glorzam m:wnzf centia.) Glomam 358 LIBHEI *PSAL'M»-QRUM ÀX 13. Regnum tuum regnum ómnium feculorum, & domi- Vil patio tuà in omni generatione, & generationem. Nol Fidelis Dominus in omnibus verbis fuis, & fan&us in omni- bus operibus fuis. " qu bus f " Exl t4. Allevat Dominus omnes, qui corruunt, & eri gijt omnes elifos. ; 3la di a die pe 15. Oculi omnium 1in te fperant, Domine, & tu das efcam " 1 Deat tuino Deo illorum in tempore-*opportuno. 16. Aperis tu manum tuam,. & imples omne animal bene- 6*Q dictione.. x* s eis funt. 17. Juftus Dominus in omnibus viis fuis; & fané& us in ? Qs tiom pxt omnibus operibus fuis. e 18. Prope ett Dominus omni bus invocantibus eum : omni- $. Dot Donin bus invocantibus eum in veritate. 19. Voluntatem timentium fe fa ciet, & deprecationem 4eoa' 9. Don rum exaudiet, & falvos faciet eos. piet, & 1. X 20. Cutftodit Dominus omnes diligentes fe, & omnes pec- €atores difperdet. L Deration LAÀ 21. Laudationem Domini --quuetur ós meum & benedicat T Aud; omnis caro nomini fan&o ejus in fzculum, & inrfæculum 2 fzeculi. . 4 ftro . 1. Alleluja, Aggsti , & Zacharie. CXLV. R 2. Laucl:—; potlur, ut Ín ag ii magnificam, vel gloriofam ma,cüwa- 16. perut tu mauum :zmm.) Bene- A $em, ut verlu s. ficam, & liberalem. quod hr ^i 72 Wüateram. 13. Regnum ommium jacnlorum. ) ficiis fatias. Plei . benediclione.) Tuïs bene- : 200 quod Nullüs feculis coxnl)rehczïftlxp, & quod hum fnitum , fed s&ternum. 17 . lp omnilus viis fiss. ) IAn omni- F;delis.) Vexax, & conítans in fer- bus a.éctionibus fuis. Tyerteren Santlus.) N ide dida num. 13. 2'9('!,4?72: yandis pmmiüïs. $ Onf San&u. ) Nihil enim facit; qug, 1g. Prope efl. ) AdeP; auxilium i merito reprehendi polfit. laturus. lum loc; Ip veritate?) Serio, & ex corde. 7 (ierit fs flictos, 14« Qu eorruunt. ) Miferos , at- 19. Volantatem. ) id, quod vo- !jl J??f'f.re : ln Hebrao eft Ht baninjl, . Eljfos)) 1n Hebr. eft, ;euroares, id lunt, quod optant. eft , pondere malorum preffos: if Beneplacitum. . ? Qujb V. affery Grac. eft cmfm&o:, elzfos. 21. Ownis cAro. ) O mnes ïïcmines; À Erihy 1$. Oculi ommium £m te fperent , Do- mine.) Oculos habent intentos in te, G g, & Zacharie.) Horum Plfo- cm'P"vff at Qnimucs 2 phetarum nomina s0n funt ia Rmïfetl a quo victum expe&ant. textu Hebrzo , & videntur addita, eít neutrius generis; mon enim fo- Q Quogd lum hominibus , fed. brutis etíam quoniam ili pradixerunt inftaura- "- Pf animantibus vi tioném. Jerufalem , ad quam verba Tim 771 . &um fuppeditat /Do*- F fuuþ; mïnqkm aliqva hujug Pfalmi accommodari A PSALMUS CXLV. & CXLVI 3$9 & dmi. Auda, anima mea, Dominum , laudabo Dominum in Supre 1445!* P. -4 vita mea : pfallam Deo meo, quamdlu fuero. $ T0 omii 3. Nolite confidere in principibus : in filiis hominum, in quibus non eft falus. PIt 0nt 4. Exibit fpiritus ejus, & revertetur in terram fuam: ia x illa die peribunt omnes cogitationes eorum. das efeam $. Beatus, cujus Deus Jacob adJuïor e;us, fpes ejus in Do- mino Deo ipfius : ] bene: * A& 6. * Qui fecit coelum & terram mare, &omma, quae in. 4 eis funt. A OC anQus n 7. Qui cuftodit veritatem in fæcuïum, facit judicium inju- . 7. mam patientibus : dat eícam efurientibus. n : Offt 8. Dominus folvit compeditos: Dominus illuminat cæcosa Dominus erigit elifos, Dominus diligit juftos. Qnem €o- 9. Dominus cuftodit advenas, pupillum, & viduam fufcx- & vias peccatorum difperdet. piet, s pec- ro. Regnabit Dominus in fzecula, Deus tuus Sion, in. gc- nerationem, & generationem. LO yenedicat i. Alleluja, CXLVLE - feecul Audate Dommum , quoniam bonus eft pfalmus: Deo no- ftro fit jucunda, decoraáque laudatio. 20 Edlü- , 27143 Lx -b poffunt, ut ilud:. Regmabit Dominw In ia di.) Tempore mortis. E in fatula , Deus tums Sion, Cjc. Ve Cogitationts. ) Confilia , conatus , quod hujus Pfalmi argumentum, & ftudia omnia evanefcent. materiam urferint , & illuftrarint, ». Cuftedit veritaten) F idem fer- Tuis bent Vel non quod carmen condiderint. vat in promiffis. quod hunc pfalmum cecinberint,cum dp faculum.) In evum , femper, ) Ín omi reverterentur e Babylone. Facit judictum , &6c. ) Reddit jus. 5. lgzram;lzþyfucro ) qu(ïLndltlvxxelo Ttalice dicimus, Fa ragioney. fa gin- 1. x (3« Confrdere. ) Omnem fpem ve- yEizia. y usl ftram locare , neglecto Deo. Sic Compeditos, ) Vinétos cgmpedta dixerat fupu Pfdlm 117- 9. .Bong bus, & carcere detentos.: ( con g. Elifos.) Affh&os Vlde Pfal. fu- jl N0 ejl dperare t Dommo » duam conjïde;e in /:omm:bm periore n. 14. jirao * de quibus mom cff falus. ) Qui f&lu— 9. Sefcipier.) ]uvabw defendez, tem afferre non ,poffunt. Via.) Confilia, aQtiones. hgmmem 4. Exibit j?zrztm ew. ) Migrabit e Io. J» facnla. ) In eternum. corpore anima Principis. Deus fmUi Siom. ) Scilicet regnae qum Pre Rc'ver:*emr um terram /ïuzm ) Ho- bit in faecula, & in perpetuas gene- j fmt i un rdtxones mo quoad corpus.in terram folve- it Jdl.h[l, Pfalm. 103: 59« Azzfere: f Onus ef? P[/alhumus Deo noj?ro.) gaura qum earum, &. defreient ,, 6. m putve- Ad verbum ex Hebræo- 80* am ych 4 rcns - fawne rewertentur. . & mito " i ä&lA ngm gf Pfaäere Deo noftro. / 369 pIBRI PSATLMORUM t 5 ^. R.dificans ]erufaïem'Dominus: difi perüonäslfl*äelis Con- regabit. hiis viri S L. . Qui fanat contritos corde, . & alligat c*ontxritivone's eorum. iL P 4. Qui numerat mulütudinem ftellarum,.& omnibus eis no- els, qu mina vocat. s. Magnus Dominus no: fter ; & üagha virt ; us ejus ; & fae ' plenda&e ejus non eft n unmerus. 6. Sufcipiens manfue tos Dominus : humilians aute'r;n pecca- m.LAx e ad terram. danedixi tores ufqu * 2. Prseci 14, Q in cithara, nite Domino in confeiïione pngitg. Deoj noftro ' " : 5. Q 8. Qui operit coelum nubibt s,& parat terrae pluviam. fetimo ej Qui pro ducit in montibus foenum , ,,& herbam fervituti ho- 16. Q fminum. fpatgtt. 9. Qui dat jume ' ntis efc?.m ipforu.m? & pullïsl corvörum in-f sss vocantibus eum. tibus autei Thütt wl Cueeees IO. ?Nolïiï * es infiau gecunda. ) Grata, accepta Deo, 6; vSufcipiæäJ.) Adjuvans, erigens, e Job. 3s. fuavis etiam , & Iata. fublevans. lag Huniliant, t$e.) Depn Deceraque. ) Ut laudandus eft hi- ad terram. -meqn's- ufq-ue ; invoant , lariter Deus , fic etiam. decenter, & attolluy v ánbdefte. - 9. Précinite Domino.) In Gr &co e&; üt bf a 2. JEdifícans. eru[alem. Dominu. ) zEápbat, cantu: preite , italice dici- Io. NN mus, I»£077e ; hoc enim eft eSapyeis ; Dominus zdificat ; inftaurat , & con- tatem hal. —firmat ferufalem. ? : nam zrepetere , vel profequi ea; nefdio if D';]þerjz-'anes.. ? Di -fpärfos , exules, qu& pr&centor inchoavit , di;i-th tendit ad gatria carentes , captivos. fm $ yéy» "Domino confiten- abent, $« Sandt contritos cerde, J Confo- lz confeffione. ' Viug;, latur e0$5 qui afflicto, & marenti tes, laudantés ominum,. tit, m P[allte « .. imeitbara. ) Cantu i -a'dw- funt animo; & juxta fenfum lubl LT mior-m , a peccatis abfolvit €os, dite fonitum citharz. Wdüfriu. quos peccalle pemnitet ex corde- g. Operit. ) Obducit, velat, ab- : Net m ; Alligat contritiones. ) . lnftar aman- fcondit. Hefbam fervinuti homimum. ) Ut US curfo tis chirurgi medicamenta vulneribus li, Bf)lf | applicat, & fafciis obvolvit, ut coa- fint alimenta beftiis homini infer- Tefcant. á » vientibus. Repetitum eft hoc ex cat, quDd 4 Af kmuftitmiline?æ /ïallarüm) Pfalm. 103. D. 14* 4« Numer Mide ibi aï*i.-"mvï Qui perfpe&um habet flellarum nu- explicationem. - füg, & merum. [ob ait cap. 9- 7. $refas * g. Pullis corvorum. ) Deflitutis pi- tlmen- » rentum fuorum ope. INam pulii cor- slaudiz quaft [ub, fgnaculi, —JMownnma vocat. À Vlicordia Nomen imponit vorum , quoniam dum nafcuntur ; ex ipf. n ^ candidi funt, five quia implumes, &acitite, arum: fnaturás vi.rcut?,xähl eäi.'. five quia plunias haben t albicantes, lj Conf« / S. Vartus. ] Potentia. 4 $E m s negHeuntur a« matribus , & patribus R, & Y Aymnerus. ) Menf u rä,'l nodus, ' quafi £purii , vel degenexes :: claman- um PSÁLMUS CXLVL & CXLVII 36: [iaelis or- . 1o. Non in fortitudine equi voluntatem habebit : nec' in ti- n COTUb, biis viri beneplacitum erit ei. ir. Beneplaci tum eft Domino fuper timentes eum , & in iþus & n eis, qui fperant fuper mi.ericordia ejus. Alleluja. CXLVII. us & fde uda, Jerufalem, Dominum : lauda Deum tüurh Sion: lm petta- 1. LA I15. Quoniam confortavit vferas portarum tuarum: benedixit filiis tuis in te. Deo| nofto Efrumenti fatiatv te, 14, Qui pofuit fines tuos pacem, & adip 15. Qui emitt ylüviam. 4 it eloquium fuum terr&e : velociter currit fermo ejus. ervituti Do- 16. Qui dat nivem ü;ut lanam: nebulam ficut Gnerem f pargit. 17. Mittit rvorgm m tib-us autem pfæ f'ame., Deus im- (.Loxääg,)- ne in. civitate . 1o. Nf ftes irrumpere. m poflint ho- Á mittit mufcas, que eos fefe in fau- ces infinuando alant. ÍIta Rabbini Benedixit, . ) Benefecit civibus yanS, erigenï; e Job. 539. 41. Vide ibi dicta. tuis, qui te incolunt. Lzyvocantibus eums.) Suomodo Deum 14. Pofwit ffmes tuos pacemz ) Fines tuos primets vique invocant , quafi nutritorem , dum pacavit , ne ullus hoftis infe- attollunt vocem , & caput in coclum ftus fit. ! In Gï:?CO 5&1 ut beftiz agri, Joelis 1. 20. Adipe frumenti.) 'Tritici polline; IOo. No» £ fortitmdsne equi volum- , |raiet dic & farini puriore Pacem fequitur- ad p zatem babebit.) Ín falvandis, & be- agrorum cultus ; tunc enim evenit, g & neficio atficiendis hominibus non at- quod dicitur Pfalm. 121. 7. Ezr avit a p dicitur tendit ad potentiam equorum, quos p4x dm wirtute sua, 69 abundantia in £urribus fu. habent. z nino confttt Voluntatem babeb ;t.) Symmach. ver- 15. Q emittit. eoquium [num, tc.) um tit, £udbxérai , quod Italice. dicere- Quafi dicat, non folum propter be- ) Cimt'lï il- mus , Nes ff compiacera di forte 6a neficia memorata laudandus eft, fed 'vzzäeruz. etiam propter admirabilem fuain pos m vath d Nec m tibis viri. tentiam ; nam cum €loquitur, & ali- bus curforibus. ) Nec ?Il duoci- quid fieri jubet in texra, flatim il- lud effectum datur. qim j 1. Bmeplacitum eri ei;) Idcm: ngifï- homit/ iaf cac,þquod volmnutatem babebit, Velocszer currit fermo ejus. ) P ac at o€ Semper timentes eum. ) Gaudet rent ei ftatim omnia in ufum, & coms modum noftrum. : Vide ) u Deus, & delectatur iis, qui ipfum 165. Sicut*/a?zam.) Lanzm fimilem timent , & fpem fuam in ejus mi- in candore, & levitate, Nives enim petias ? fþricorglia gqnüituunt. diutius federe in campis utile. eft, van p ylij ? : äfu.nw ) ia exhalationes terre includunt j g 13 (( 'Onfortavit. feras portaruza tua- & comprimunt , & retroagunt in vi- ja 1] jpiint THP. ) Robuftas fecit fe- res frugum, & 1 j ras, & vectes ( nam in Graco eft fim inftillant. d iquorxem c:ia.m-. fcn—: i au " cþmW BiJ, ewm. Com, 'gm'&;/:. T. D AE ! o $65 ','*LIABRIZPSALMORUM 17. Mittitcryftallum fuam ficut buccel É Quï las: .arylt(ä faciem fri- goris ejus qui fuftinebit ? fuat. 6. Sta 18. Emittet verbum fuum, & liquefaciet ea : flabit fpiri- tus ejus, & fluent aquae. ; ptom po , TU 19. Qui annuntiat : verbum fuum Jacob : jufütiasq, & judi- cia fua Iírael. $. Irni faciunt ve 20. Non fecit taliter omüi nat ; loni, & judicia fua non manif feftavit eis. Alleluia. ad: 9 Mon (atfi 1. Alleluja. CXLVIILL 10. Bef " Audate Dominum de coelis: laudate eiimtin excelfis. ^. Laudate eum omnes ! pennatoe. $ Aqg'eli ejus: laudate eum omnes . he virtutes ejus : LJ judices & 3. Laudate eum. & lumen. foï, & luüna : 131153;1;6 eum -omnxes B:;ellæ., u. Jui nomen D *Deut' 4. * Laudate eum eceli coelorum, & gqu)æ omnes, qua fü- 1. Co 3. 39. per coelos funt, laud Q« * en t ngmen Domini, Cormu po g. Qïila. L. Hy Neéulam. ) In Hebrezo eft 355 lo fuol'juiï'u fol Ccpher " qu& .vox proprie pruinam pruinam. vet grandinem , & : pmpinq,uf- fignificat. LXX. verterunt dg/yA a Flabir fhirirus ejus,) N entus calidus, Losneeee nebulam , hec duo affnia funt, cujusmodi eft aufter. alterum ex altero gipnitur, pruina Fiwent aqua.) Solventur in aquas, timm"., qua] Ícilicet ex nebula frgida, & humi- vel, pluvie aderunt, & omnia imu, & r da. "Porro pruina cinerem colore Aqthz [77)] refert, & ut cinis arefaciendi vim fluent aquis. - Ràturds, ( 19. Qws annuntiat , Cic. ) "Pranfit habet : quare pruinam a perurendo ad beneficia fpiritualia. Annuntiare: cclo & dictam volunt Grammatici. verbum, juftitias, & judicia eft le- 7€1. 1. (; $. Dinyt, 17. Coyféallus. ) Grandinem intel- gem divinam docere. 6. Stayi ligit, quz fimilis eft buccellis, hoc 74coó $5 dl Ifrafl. ) Sunt dativi €eft, bolis; defcendit enim in lo« cafus. 308 feilicer eos, & bos cempac&a magnitudinis fere bolt 20. Nem fecit ta)äter 075 naiiaäi.) [ Büpetuum, unius. Grzsis «puccAog & glaciem Ut fcilicet: tantis atficeret beneficiis. fignificat, & lapidem cryftallum: in Jdicta -[ua. ) Leget fuam, qua Pteipuy, Hebrzo e hp qweracb, que vox Deum: noffent , &.cultum ejus doce- Tatan de rentur, & ad omne. virtutis | QUm cojef proprie glaciem fignificat. Sedcon- inftituerentur. gepus venit €tiam hoc vocabulum gran- T* De tey dini , quia omnis OIR yerfis glacies eft. gïatndo quæd'am I. E celis.) 'O v.'os.,'quï eftis de 4C0jpey. celis. O m':ïites., vel, O cc- Aä)! ä'v ! ure faci em frigoris g;u; quis : fufti- leftia omnia. mtbi?)) Quis ferre poffit vim fri- iz excelfés. ) O vo.s, qui e&ïs; in itates. goris ejus; adeo enim fripida eft excelfis. Vel, O ealeftia, ut 8 SP""!;;S cedente hemiftichio. pra-. &L A exein inanibus colle rando, ut qui multa illius grana gerit, frigus ferre non .2.. Viriuter. ) Exercitus coleftium Vlns d fülü; Q poffit. fpiritium. iulïïs ( 18. Emittet verbum fuum, &c. ) Bo- , VOIun 4. Celi celerum. ) ^ C'li prenan- L d 363 E PSALMUS CXLWIL | hdem frie | g. Quia tpfe -cïi.xit, & fa&g funt : i—pfe.mandazit ,& creata unt. bt b 6. Statuit ea in zeternum, & dn feeculum faeculi : praéces ptum pofuit, & non prseteribit. , &uti- 7. Laudate Dominum de terra, dracones, & omnes abyfïï, D g. Ignis, grando, nix, glacies, fpiritus procellarum: quae Don müanie faciunt verbum ejus. 9. Montes : & omnes chles: ligna fru&tifera, & omnes Y EeOrI. ^ xcelfis 10. Befli:e , & univerfa p 'ecora : ferpentes, & volucres pennate. um ottnés $ 1r. Reges terroe, & omnes po puli: p'rincipe»s:s & omnes judices terrae. s ftelle, 12. Juvenes , & virgines, fenes cum junioribus laudent nomen Domini : quia exaltatum eft nomen ejus folius. ; quz f 13. Confellio ejus fuper coelum , & terram , & exaltavit cornu populi fui. v Qui r4. Hymnus omnibus San£tis e - andinem,,& jus : filiis Ifraelk, populo ap- prgpinqtlgnti' fibi, LAHeIJuja. EX3 - ntus calidus, Qu r AHduiaz tiflimi, quale eft empyreum clarif- Io. Bef?æ.) Ferz& ;nam nsn-" r/54i:4 'ür if aqua fimum, & beatorum fedes. de illis proprie ufurpatur, & Qmalà -dque emmes. ) Aque vere, & Pecora.) Beftiz domeftice, & ci- paturales , que funt proxime fub cures ; hoc enim flgnificat 45 , Tffm fït eelo emp Y é&ebema, 53 Gen. 1. 6. yreo , ut docent Patresq 3. £ xealtatum c Annuntiarcl f momen ejaus /ä'/z'»xh:s. ! dica d s. Dixit.) [uffi. Solus enim i pfe fuper omnia. exaj- 6. Stauit ea im ereruum. ) Ange- tatus eft, & maenificatus óJos fcilicet, folem, Iunam, ftellas, Supt atv dia admiranda fua opera. €clos, & aquas caleftes. ftatuit in 14« Confé/Jfo ejus.) Laus ejus. perpetuum , & voluit efie zterna. ! t benefxcïïs- Preceptum. pofzit.) Legem ftatam, Suber ealuzs. $ rtrPa5, ) Ub ue & ratam de motibus, influxibus, &c. Dei gloria relucet , & 1 ibique ftye í fuam, 9 in celo » five in terris. laudandus ; ejus f0 quam. celeftia conftanter f&rvant.-, €. "iv 7- De terra.) 'lereftria, quæþ in Exaliavit. corss . terra. verfamini. dandus Pepeli fai.) Lau- etiam , quia populum fuuim j y dtis Dracones.) Immanes pifces , ceti. multis auxit Leneficiis, eumque fub- 4bff. j' lngentes aquazum pro- Iimetin es p otentenx f " l, 0 g funditatzs.. fecit. v X contrxaA hgfg qu etis i cellas excitantes turbines. g. Sperztues proccllarnga.) Ventiþma Hynps:; — omuibus j;zfz&k' 6juf. J ld u pfæ' JEquum eft , ut omhis populus ifra e- Quuo. facitint , 6c.) Quue omnia di- Xitieus Deo charus, & illt fanctifi- viuis juffis obtemperant, & illius nu- catus Deumm Ííuum la udet. , illique tE,G V-'Oïunta:tef reguntur, iuymnum dicat. yi p / 364 LIBRI PSALJM-ORUM. |.! s Af r. Alleluja. CXLIX, s. h) Antate Domino canticum novum : laus (ejus in e,&clveüa » $. Ad a i C^ Sanctorum. . eorum in 2. Leetetur Ifrael in eo, qui fecit eum, & filii Sion exul- U tent in rege fuo. ^ mnibus 3 Laudent nome n ejus in choro : in tympän-o., & pfaltefio z. Affel pfallant ei. 4. Quia ben.epla&itum eft Domino in populo fuo , & exal- tabit maníuetos in falutem. H Audate J thento .$. Exultabunt San&i in gloria: laetabuntur in cubilibus fuis. ^. Lawd . 6. Exultationes Dei syolcitudy in gutture go?um, & gladii ancipites in manibus. eorum. , Lu 7. Ad fa- cidhara. Popslo aþprapinquakri fé-) Con;w- Pfaiterio.) Pfalterium muficum erat 4 La nit hymnus lfraelitis , qui funt po- inftrumentum decem chordis inten- chordis, pulas Deo E tum, ut non femel fupra dictum eft. propinquags per fidem, Vocem Hebraicam 3335 c/rzer , ali- COTESAESUU NI aR * & religionem. qui vertunt pfalterium , alii citha- . 4 f Y. "nticum novum. ) Receh"s.,. & ram, alii lyram. fioibiu.) V infolitum ,. novi argumenti , 4- Beneplacitum eff —Dam:"no.) Bene fumint de & materiz ob nova beneficia. vult populo fuo; multa benigni- Inirsati Laus ejus. diceremus : tate populum fuum di gnatur. flcglice pt, & &udiatur. ) Subintellige ; f* vel tes eorm. In Ecclefía fan&orum.) In cotu. Ha gzy?o , € fé compi 4ce- Zel fuo & 4d d papa/a. 2. Im eo, qui fecit eum. ) In He- - Jicet Prisc breo eft, /- fattoribus fwis ,. Qui lo- Exaltabiz man[uetes $2 falutem. ) , perfecutyr uendi modus indicare videtur per- A. ftatu humili, & affii&to erexit ad d I) narum "rinitatem. falutem : in Hebr. eft, glerzfcabiz in pedibus : falute donabit, & ornabit in. fa- in tencb Eilii Sioz.) Filii Ecclefta. ute. 3 U. Ín Rege fuo. ) Chriüo. L2 9 3 In chore. ) Concentione fimul Manfnuctos.) Mites, himiles. cantantium in publico concentu. In Exultabunt fantli $m glovia. ) Jeriptum. J derem, Hebr. eft, YnD machol, qu& vox Populus fidelis gloriam adeptus gau- & non po nunc cctum gaüdentium , cantan- dio exultabit. Glma h tium, & faltantium ad tibiam defi- In cubilibus. ) In lectis, id eft, locis maxime t, qua ghat, ut Exod. 52. 18. nunc tibiam leftis Patria. quietis , qual—is eft coe- iclariam ipfam, vel tibiz , & inftrumenti mu- eXaCeant Ó ici genus, quo utebantur in choris, 6. Exaltationet Dei £m gutture e&- ut lZxod. 15. 20. rum. ) Ora ipforum divinas cele- In Hebreo eít , &n brabunt laudes. l Nf.z Tympano.. ) Et lo zoph. "Midetur a fono ficta vox per gladii ancipites. ) " Simul 180 onomatopocjam. Inftrumeéntum eft Deum laudabunt ; & hoftes fuo& utrinque membrana claufum , quod ulcifcentur ; itaque gladios utraque neu*rlub Itali &m fuan bacillis .percuilum refonat. ex parte fecantes «&rin gent contra "n .appeullanc , Tam&z(rifo. ; impios. r PSALMUS CXLIX./& CL. *96€ 3. Ad faciendam vinditctam in nationibus : increpationes in populis,. in eccifa $. Ad alligandos reges eorum in compedibus, & nobiles E ^ eorum in manicis ferreis. Stoh exul- 9. Ut faciantin eis judicium c onfcriptun?: gloria hzc eft Y pfalterio ómnibus San&tis ejus, Alleiuja. L r. Alleluja. CL. , &el Audate Dominum in San&is ejus ; laudate eum in firma- L libus füis. mento virtutis ejus a. Laudate eum in virtutibus ejus : ancipite laudate eum fe.cundur;x multitudinem magnitudinis ejus. 3. Laudate eum in f 7 Adfe- ono tubæ—: laudate eum in pfalterio , & — z cithara. uftem erat 4. Laudate eum in tympano ; & choro : - laud'ate eum in yrdis inten- chordis, & organo. dittum eft Z 31 g; Laudate cintor , ali- alii citha- confítituto calo. . d faciendam vinditlam m ma- In fortiflimo pa- fiopibus.) Ut in die judicii vindictam latio fuo. eina.) Bene fumant de hoftibus. Virtutís ejus.. ) | Fortitudinis ejus, j benigui- Increpationes im popu'is. ) Ut incre- titudo elucet. in quo divinaà ejus virtus , & for- » jr, dealice pent, & illis exprobrent iniquita- tes €orum. o. Im wirthribus 'Ljas. ) du Greco act. del '660 éui TW Óvvac Ttuug duTS fuper pores 090:/ 0 8. d alligandos, 66 Cum fci- Jicet Principes infideles, & Ecclefiz featibas ejus , ob fortiflima ejus facta, F!tælem; ) »erfecutores , ligatis manibus , & quia' omnipotens. ; erexit àd vrojici Secundum . multitudinem ngizi!udinä pedibus jubebit Dominus Mlatth. p: ejus. ) Ut requirit eximia ejus pfraitin in tenebras. exteri;*)res. bit i. 1de. 22. 13* magnitudo , & excellentia , & quam- 9. Lt faciant —in eih. judicium con- vis meritum ejus equare non pof- (fes. fitis , quantum tamen licet , ca- feriptum. ) Jam olim confcriptum eft namini, g/m'da ) decretum, quod mutari, aut infrin- us g 1 non poteft. 3. Is Pfaiterto. ) Vide di&a Pfal- Gloria héc eff , G. ) Hac erit elo- mo fuperiori n. 3. ria, quam fan(ti habebunt, ut ju- Cihara. ) VMide ibidem: eft enim : idfa'v in Hebreo 93335 cizzer. g dt ct diciariam poteftatem in' damnatos fit, dixir.nus exerceant. 4. Zyepase. ) Quid uturt ( Pfalmo fuperiori n. 5. i. Ghero. ) De hoc etiam ibidem di- nas C N fundé ejs. ) Im fande, five &um eft. - fantluario ejus : wt eft in He- irul brzeo. ltaque £2 fanéis eft generis Chordis)) Muficis inftrumentis, que neutrius, Ín colo, ubi precipue fe- fidibus funt inftru&a. neg fuo* dem fuam habet Dominus. Organe. ) Organis , muficis in- : utzi Qu in Hebreo r eonu Im firmamento. ) lebr. m expan- ftrumentis generatim. eft, yi3 « , quod putat effe fane : in expanfo, & firmiter a fe / ! 366 PSALMUSL, 5 Laudate eum in cymbalis benefonantibus : Jaudate eum , Mi in cymbalis jubilationis, . éraditione 6. O.mnis fpi ritus laudet Doxpinfalrïn. Alleluja. 4. Ut d ledus ' fifïulam , vel o muficum inftrumen- I tel bilantibus, vel ad jul)i«l.ahdqvln exci- y. Autier tum fitulis conftans , fi; dicebat tantibus. nacr poft Alle : 6. Omni [hirims laudet. Dominum.) | Quidquid ufpiam fpirat, Dominum f Ànuma ER mihi &äaribux fépre um compatia ezeutis laudez. Nel certe. inftrumenta fpiri- yentum, Iüf/?ul*d — tualia, & pneumatica intclligit, qua 1.* Tim. ore inflantur , & fpiritu fonum S. Opubals. ) Sunt inflrumenta edunt , qua ü tedio — prolixtoris AE imoe do&r quedam mufica &rca , concava, tin- enumerationis omnia fimul mufi- nula, quz pulfata tinnitum edunt. .€a inftrumenta compre- gem matri: hendens. Eymbalis juäilmy'mk.) Cymbalis ju- ex hac faþïe proficere. ?. Ad imte Àl acquiti Hebro el, LIBER PROVERBIORUM, tligentia ; i &4, Qu idt ominem fa QUEM HEBR/EI MISLE APPELLANT.. E fufroi CAPUT PRIMUM. 84 S veli ca wlimu. 'P'amäalamm utilitas : auditus fapientie eammendatizzr' 4 j?lza.r ; Antellreytig | apititiam a edmonetur , ne peccatorum feguatur. blanditias , fopientia, ad fui Véto doftrin: . €$ contemptoribus minatur amgäl-exzzm invilal , exiium. iiplnan, - s fitia. Ic'* . - . identur lg « Vitt. ad ida ,Arabolse Salomonis, filii David j regis Ifrael : a ïei, [i ilicindam P 2. Ad fciendam fapientiïam, ,& difciplinam : 3. Ad in- €xplicari: no 7 A "Amb'*alæ.)" in Hebräþ efc väwü f Parv;li que voces eruditionem , -c—nrreptm:- 2 NU misle , de qua. voce jam dictum ném , caftigationenr fignificant. Vi- t state ( eft.. Vox Gr&ca mapa204 , Paratola, detur ergo fignificart hoc libro tradi «Mn'tia, 6 uanmquam: comparationem: proprie caftigationem, & correctionem mo- í rum. Porro inter fapientiam, & di- '/'th'S'DOIJ('a in 1gnificat, tamen (quod de Hcbraice -0 DO woce diximus ) litius fumitur , 'ut fciplinam hoc difcrimén flatucre for- Al fent-ntias, & gnomas fapientes fi- tifle poffimus, quod fapientia ad eos gnificet, five adjunctam habcast com- pértineat, qui im hac doctrina pro- VO p vectiores funt, & abfolutiores ; di- . eemes d P jaritionem , aut allegoriam: ali quam; Stiend: jüu five hon habeant. F fcipliita vero ad eos, qui rudes funt, * Di[epiigam. ) w Graco eft & adhuc' abejus confummatione lon- l ge abfunt; ut fignificesur utrosque S' Aüd/m vaidbay . & Hebxa-ifc"e 5032 -muf(;r ; piens 'hæc &t LIBRIPROY. CA'PUT L 367 U de eum, . Ad intellizenda verba p-r'udenti'æ,, & fuícipiendam . 4 eruditionem do&trinsze, juftitiam, & judicium, & zequitatem. 4. Ut detur parvulis aftutia, adolefcenti fcientia , & in- —— Üg tellectus. e ih-hdum D $. Audiens fapi Ensv, fapientior erit, & intelligens, gub;*r-eï ; t Damm,) nacula poffidebit. t, Dominum 6. Animadvertet parabolam , & interpretationem ; verba umenta fririe fapientum, & senigmata eorum. itligit, que 7.* Timor Domini, principium fapienti&. Sapientiam , *Pfat. At fonum atque do&trinam ftulti defpiciunt. , 110, ^ prolionis fl mf $. Audi, fili mi, difciplinam patris tui, & ne dimittas 1 e— IO- Ecclu jompre- cem matris tua ; 9 Ut [- 1$» ex hac fapientis inftitutione poffe Gabernacula poffidebiz.) In Hebr.eft CORRSNUAONERGUTURSTO proficere. ni»ann thschbuterb, que vox fignia 3. hd sntelligenda werba, prudentia.) cat cenf//a folertia , quibus bene fe Ad acquirendam prudentiam. — In gubernare polífit, ad qüem fenfum Hebrzo eft, 44 zstelligenda verba in- etiam LXX. verterunt wv/j& pyqo». gu- UM, gelligentie ; id eft , ad intelligendum bergationtm , Íive gubernandi ra- ea, quz iatelligentem, & prudentem tignem. ANT. hominem faciunt. 6. dnimadvertet parabolam, &5 in- Er fu[cspiendam eruditionem doy;- tcfpretationeän , €6c. ) Quafi dicat * $2.) $i velimus hoc diftinguere, di- Non folum ad ea, qux diximus, cere poffimus verba prudentiz, five utilis erit hic liber, verum etiam ad u : fliw intelligentie pertinere ad eam, quam intelligendam quamcunque parabo- fApientiam appellavit eruditionem lam, & enigmaticum fermonem' in yia.ad J fimili ar vero doctrinz ad eam , quam dixit gumento verfantem, ;ucem if ää/zipzl-ndnïe afferet. | Jaffitiam, & judicium, U aquizatem-) JEnmigmata türum ) |Sapientiam , Videntur hec omnia nomina coacer- quam vnigrmatis , Tymbolis, parabo« vata ad idem imelius fignificandum, lis velant fapientes, ne, fi obvia fit, &.ad rei, quam tradit perfectionem & patens omnibus, vilefcat. indicandam , que unico vocabulo 7. Timor Domini, 65c,) Eaadem fen- explicari non poffit. tentia' habetur Pfalm. 110.: 19. & $. Parvzls.) Simplicibus, ut often- dit vox- Grzca a'xa'xo;g païvulis non Ecclef. 1. 16 .. In Hebr. eft ryyu^ ;Tcïn-tuzeþ'ti.(;); refchirb, & Grce dpy5, qu& voces ficant. J tam xtate, quam fenfu. & principium, & principatum figni- Tibro r2 Affutia, 6c. ) Aftutia , ut etiam cayspyíe in bonum accipitur , fcilis ficant , & fenfus effe poteft :;/T'imor Domini initium eft, & primitiz fa« .,*Jm , & dl' cet pro circumfpettione. pientiz. Vel timor Dei, atque re- tiere Vor Adolefcemti, 667.) Eift reperitio aliis verbis przcedeptis fententis, Ado- lipio &c. in virtutibus, moralibus qtia ad 0s principatum tenet. Vel timor. Do- trina po lefcentes fere incauti funt, ideoque mini primus fapientie etfe&us eft. €erudiendi , ut dolos fentiant, & a pe- jors ; &F r'culis fe abducant. $745 ) LXX. Habent , ii gides Pt Aquila, Symmachus ; & /Fheodotio atone lo W. uduns, 0. ) $i audiat fa- ptens. hzc. documenta , fapi?ätior &$popec imprüzentes. ; utros* et. $ udiy Gc; ) Ha&enus P*Oæ* / L 568 LIBRI PROVER 81 ORUM "9. Utaddatur gra:ia. capiti tuo, & torques.collo tüo. - jj Fl femitis e0! 10, Fili mi, fite laCtaverint peccatores, ne acquiefcas eis, 16* N .,;H. $i dixerint: Veni nobifcum, infidiemur fanguini, ab- fícondamus tendiculas contra infontem fruítra : .* ut effund 12. Deglutiamus eum fizut infernus viventem, & inte 17. !u g-i'um J Ij lpüw quafi defcendentem in lacum. 15. Omnem pretiofam fubitant liuntur fra iam re;aeriemus3 i,n'rvlyplebimusf domos noftras fpoliis. 15 Sic 10. Sap. 14. Sortem mitte nobifcum, ! marfupium unum G; omnium ar. In« noftrum*. 15. Fili profert vi »mi'*-.u.ïvï. Nunc primum tradit. pra- gluticndi in hunc fenfum. Sic Pfal- 25. Uf ceptuim de audiendis parentibus. 134 4- uj deverant plebem meam feus fibi fatt t Difciplinam patris , &c.) Sententia efcam. panis , & hoc libro Prov. cap. eft: Admitte ad aures , & ad ani- o 14* Generaiio , qu& pro deztibus - mum documenta , eruditionem , pre- gladios bhabet , E$. commandit molaril us l$, Seni, €epta patris, & matris tue.. Quam- fuis , u£. comedat inopes de terra, & pauperes ex. bominibus, Ex his patet, Tatione, qu: vis enim de patre dicat : 4s4i drfc;- XG! Efzm[;/t plinum parri , de mitre autem, . Ne quid fit devorare, & deglutire- lus howiod dimittas legem matris , utiumque ta- Szent infernus viventem, &c.) Subi- en ad utrumque parentem, ut ex- to illum , & facile nullo refiftente Yr. Prf Quaft dicat plicavimus , rcferendum & i. perdemas. Italice diceremus , /é /e ts , retia, ] Ut addatur gratía. ) fïgnifïcat mangieremo bello e virvo. V idetur al- lufum ad hiftoriam Dathan , & Abi- tibi prayi- f per obedientiam —parentibus exhi- confecuturos il [ocietate bitain , filios apud ron , qui, vivi abforpti funt a terra homines gratiam, &-favorem , ita dehifcente fubito, & fumma cum fa- C V-'lübis 5 ut cos omnes libenter afpiciant, & cilitate in lacum , hoc eft, in toveamn techüis ; & 14 erpand complectantur, & magnui taciint ve- inferni recepti funt. itet, Cum luti t:rque, & corona ornatos. Lacum.) kebr. 333 Ber, qu& vox 1o. Si te lathzverimr. ) Si te fedu- foveam, cifternam , &c. fignificat. At at ille: Lactare non elft la- Qu n «€cre voluerint. 13. Qmnuem preto[am [ubffautiam &« potare, fed pellicere, feducere, reperiemus, €c. ) Predam imultam. blandis verbis allicere , eftque fre- cipiemus , & ypretiofam , qua di- Ahqull ld É; tabimur. bus, & 4 101 jTuentativum — verbi lacio , ex quo TU vidan com'pf')ütä Allicio 2 P«llicio. 14. Sortem rmitte mobi[cum. ) j Vel pr. Jeffdiemurs faugsim.) LXX. ver- fententia eft: Habeamus bona omnia Wmen fe in .gerünt Parriceps effo [amguimis , id eft, communia, quod noftrum eft, tuum p u 'ïþf ] occifionis, que patratur fufo fan- fit, & quod tuum, noftrum. Ea, Fbteteg & que fors tua funt, quz tibi bzre- 10Cletate ab guine. Tendiculas. ) Infidias. ditate paterna, aut alio jure obye- ldefontem.) lnnocentem, qui nemi- nerunt, nobifcum commvnhica. Vel üednt: näxn nem Iafit. fenfus eft : Committe te nobifcum " 1(0 'Uf(my | lil dol; Fruféra.) Nox Hebrea t5 ehin- fortunz, experiamur communem for- nam fignificat rafís, id eft , e-tri'am tun aleam, ut unum fit omnium ? Vertin fi in nullo violati fimus. nofítrum marfupium,; hoc eft, com- :ds lþfarmz fre- 12, Degluriamusytc.) Non in mune fit lucrum, quod aliena diri- ] hiifa piéndo confequemur. ïem guþnsjïmecaphgzg dgvogandi, & de- A | CAP UT-- L 363 0 tüo. 13. fili mi, ne ambul femitis eorum. es ;:'um /ei's*, prohibe Peudem, tuum a quiefcus ej rfguini, Q« ? 16. * Pedes enim illorum ad malum currunt, & feftinant, »1p;;, ut effundant fanguinem. Cintegrum, $9* 7« 17. Fruitra autem jacitur rete ante oculos pennatorum. 18. Ipfi quoque contra fanguinem fuum infidiantur, & mo- liuntur fraudes contra animas fuas. implebimus 19. Sic femitee omnis avari, animas poffidentium rapiunt. fig ormum 20. Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem fuam: 21. ln capite turbarum clamitat H filí profert verba fua, dicens : , in foribusiportarum ï.ithiS L.x.f-n"Sw Pl 22. Ufquequo parvuli diligitis infantiam , & ftulti eà, qüæ e i t tÜ PI'OV- ep» entiam?- fibi funt noxia, cupient, & imprgdentes odibunt fci 4 m dein 23. Con- at mlaritt ; dt ts U. 1$. Semz'zis.' ') Studiis, & age'ndi ? Rapiunt. anismas polfdeniium. Y lpfo- ratione , quam illi fequuntur. rum avarorum divitias querentium Es his at 16. Effundaut [atguimem.) Per fce- per fas, & nefas, & inique pofii- de I.Utïf $ " lus homicidii. Sicutaveg H h ) fb entium animas perdunt, 17. Freffra autem jacitur vete, E$c.) ad efcam advolantes perdit /cibi ullo xefitete ; 10 Quafi dicat, tu meis monitis erudi- cupiditas "eremlis y tus, retia, laqueos, & infidias, quas niz. " it»a avarum amor P?CU- , Videur v tibi pravi- fodales ftruunt , dum in 20. Sapientia, €vc, ). Docuit non gdua, & lii fui focietatem allicere ftudent, fa- audiendas voces perditorum homi- i font a w.m cile vitabis ; ham tibi retexi eorum num ad fcelus invitantium ; nunc amma cum technas ; & rete oftendi , quod fru- autem excitat ad audiendam fapien- SR, ill foïcam. fira expanditur, & explicatur inuti- tiam , que ad re&a ftudia, & ad liter, cum illud yidcnt aviculge, nam virtutem invitat, eamque per profo- jyr, us 9* ut ait ille: . fignifet popejam loquentem inducit. - Que nimff-;zþp.;fmt retia , vitas AU 5, Foris predicat. ) Sapientia divina , jiferiom clamat palam per dócumenta, & di- adä'in mulwp Aüqüi' id exponunt de ftol idis avi- bus, & hominibus fatuis, qui licet &amina legis naturalis, & legis fcri- "n qu? i pt&s per virtutetmn, & vitiorum exem- rete videant, & fentiant, patiuntur pla; qu& paffim in oculos incurrunt, (um ] L tamen fe inefcari, & capi. per monita fapientum , &c. ; bona amma tduim 19. Jpff quoqe , &fc.) Quafi dicat: 2I. I» capite turbarum.) In frequen- m d Propterea etiam debes te ab eorum tibus turbis, jl 13 focietate abducere , quia düm aliis n foribus portarum urbis.) Ybi enim []æ [ y lao infidias parant, fibi ipfis perniciem maxima eft hominum cujuslibet or- ) w]'f Qpyte creant; nam ut eft Pf. 2.16.. Incidunz dinis frequentia, quod propterea di- imzm'ca- sn foveams quam fecerunt, 65 comver- citur a fapiente, ut oftendat, nullut d gobifcom PMiur dolow eorum im caput ibforum , non àudire fapientis voces. mmonem hr Q m verriem eorum de[cendit "nigui- 22. Parvul. ) — Vide di&ta fupra f omniam fas iþfar.»qm. n hoc £0 19. Semita. ) Vite, & rwtiones .'Irfj-fkntiam.) In Hebr. eft, ffeaplici- dir* agendi. j a tarem , id eft, ignorantiai n,«& izpye- E Com. Mineth « T G. A'. aa * e *e vis) LIBRI '4':P ROV E RB1ORU M 20. 59 prbfemfn 23. Convertimini ad correptionem :meam : Domini n vobls fpiritum meum , -& oftlendam vobis verba mea. 10- N« * Tfai. 24. * Quia vocavi, & renuiftis: extendi manum meam, 6j.1z. & non fuit, qui afpiceret. Correptiot Je 3 Gof 25. Defpexifüis omne-con - flliium meum , & increpationes turabuntu' ];grem meas neglexifüis. - 7'0 3 Ix; L 25. Ego quoque in interitu veftro ridebo, fubfannabo, cum 9 Àve torym peti vobis 1d, quod timebatis, .advenerit. 5 Qu 27. Cum irruerit repentina calamitas, & interitus ; quaf iuodanti tempeftas ingruerit; quando venerit fuper Vf)s;tribulamo, & anguítia : ? L 48. lTune nvocabunt me, & non exaudiam.: mane ;GonfurQ Stientia gent, & non invenient me: u 29. Ee iiti-am: fïmilis,ïncr,ep,atio TL - &zorum damnando oftendit effe riden- l, Iljm F beminum u[quequo gravus corde, dos, qui &terna temporalibus .poft- habierunt. feor u: quid diligitis 'uanitatema 6 quari- $, Vs i5 mendactium.? ld quod timebatis, ) . Cum mors ad- 23. Comvertunthi.) Aures, & ani- ven&rit,; hanc.enim folum impii ti- gaoícend ment, de futura vita parum, aut mum advertite ad excipiendam do- Bihsetrtescuer n Ciinam meam, qua mores, & vi- nihil foliciti. Mel :Z quod timebarns, tam veflram corrigam ,. & inftruam. fignificat calamitatem repensinam, de p inbet EX) Proferam webis Jpuritum mesm. ) qua ftatim . fubdit; eam.enim faltem uttrin Aperiam wobis, que mente .conce- generatim .timuerunt, quia malum in tnots Qu habeo. genere timuerunte 27. Gem irruerit repentina calatmi. 30. Duir Et oftendam wolbis, t4c-) Eift r,epetitiö - g. ) M precedentis fententiz. £4:) Nimirum.mors, & imminentes 24. Pecavi.) lnvitavi vos, ut me pone inferorum &ternsg. lomitun f Quaff rempeffas, ) Impii enim ex Tot: udy audiretis. KExtend:; muanmusms ameam.) : Innl-zens.., hac vita abripiuntur inviti, & cum quam gm ut accederetis, vel auxiliarem vobis de:morte máinus cogitant. li male ] Jngufia, ) .Mortis, damnationis 3[ Cun dexteram porrigens, ut ex !gnoran- Nam au; tia, & periculis emergeretis. gLernz. Non fuit, qui afpiceret.) Sed negle- 29. Twzc.) Proxima jam morte. hh ad G. Anp'vocabunt me, & non exaudsamy, G e.) N ui:'c!yp [ xiflis me, &.renuiftis accedere. 2$. Iperepationes)) Admonitiones. Etiamfi invocent, & mane furgant, 26. lg interizu weffro ridebo. ) Sic hoc eft, folicite poftulent, aut quz- WQue ad n rant falutem, illam.non confequun- aíeibus- Pfál.2..4. dicitur : Qwé babizar £m 3 conftl .celis , arridelit eos., €$ Domiaus [ub[zu- tur, quia non deteftantur peccata, ZADIL.eos, Rifuram fe dicit fapien- ut oportct, fed dolent, & averfan- 31 d tur imininensimalum, ob folum fuuim *D a figie 8ia, non quod vere quemquam ri- "'lalis deat, aut fübfannet , fed quod fa&to incommodüin, & miferiam. ^ äitif)'libug Antiochus, de quo -- . Machab. 9. QJræg.w ita fe gerat, ac fi rideret, dum in 13. Orabat.autem -bic [celefus .-Dami- impiorum interitu not folum eos ne- Pfici::m ini gligit, & nilla erga illos movetur num , 4 quo nom e|fet mi[evicerdram cor-. i RU ftgy anifericordia fed eos Wt jn & a&iones feeturus., CRPU' TL I:&1. 37T tofetm a9g. Eo quod exofam naþüermt drfcxplmam & timoren d Domini non füfceperint , 1 !em, 3o.. Nec «quevermt conüho meoj & äetraxermt umverfæf €orreptioni mese. tepations 3:. Comedent igitur fru&us vice fuz ; fuifque confiliis fa- turabuntur. 200 Quf 32. Averfio parvulorum 1nterfic:1et eos, & profperltas ftul- torum perdet illos. us, quí 33. Quiautem rme audierit, abfque terrore requie(cet , & abundantla perfrueturs timore. malorum fublato. laro, & CAPUT lT. ?e confur- Sapientie acquifitio quanta bona conferat €» quania mala avertat, cum qua. Dei- dona 'oeuiunt , €? frne qua 20 Lo as 1ssapus| nogansito ubi que erratur. &fe riden Ili: mi,. fi füf(ceperis fermones meos, & mandata mea ab- alibus pol fconderis penes te, 2. Ut audiat fapientiam auris tua: inclina cor tuum . ad co- um mors al enofcendam prudentiam. j lmpu ti- Aaa z yurom, 4 351 d timebatths 29. Difübphmam.) S;zpzcntmm, ut. titur fententia. Aliqui putant 4ver- £munam, hiabent EXX. *fionezm- eam: effe; quam Grscit vo- pim faltem Sufceptrint..), GConceperint,. admi- cant dmpoottía»., id.eft,megligentians, !m m,,]um li ferint.. fegmitiem, cum animus ad ea, qu& 30- Dertraxerint unrver[e. correptions oportet, non intenditur.- tígg i mt£. ) Admonitones fapientie ,. & Profhersztas [ultorum. pérdet / eos.. Y immifentés Hominum fana confilia fuggerentium Exemplo fit. Sodoma , de qua dici- non- audiverint ,. fed. rejecerint tan- tur-Ezechielis 16.. 49« Pec- fuit: iniqui- quam. graves, & impoxtunas ,. &.de tas' Sodome fororis 424 fuperbzas fatn- xpn enim X iis male locuu fuerint.. m, & om rétds-bAHis, &5. pzbzmdszm, €$. otzum xpf A 3.f* Comedent igitur. frucius: vita fua.) ö' jïzmrum g] us. dqmn&tlüms Nam quz [eminaverit: bomo , bac. Ef me- 33» ifaue terrore reqwefäef ) Quz ter4 ad'Galat.6. g. hoc verficulo. promittuntur , potiffi- mum ]1locuim habent in. HS g morte Cuæque confrlns: faturabuntur. ) Sa- qut ia of turaxi fuis confilis. eft. abunde,. & ad «ternam felicitacem. pervenerunt. ne fur"lprx ufque ad. nm.fc am fru&ibus ,. hoc eft,. Quamquam.etiam:in hac.yita horum. affectibus fatürari, - qnos- illis- prava bonorum per pacatam: confcientiam, t dub quæ con]equts fua. confilia pepererunt.. &. aliis modis participes. funt.. ,,r p i 3a2. Zvesffobaruulorum, 6c-) Avex- If?zn*eperz& feraanes imeos.): $i fta7 v avgiat- tuifti. fufcipere, fi volüeris ad* fio a fdple'ltlcl & falutaribus admo- Ex mittere feimones meos. fo um funit nitionibus perdn infipientes.. jm 'iL Hebrxo verti poffet :. P; oferitas [m- Et mandate mea abfeonde;s. Y E M :whäb ) pheium . interfeset , que 1nterpret atio mandata. mea. quaft thefauxum . apud te recondere eum fequenm h».mxülchw bene. co- gl -heret, in quo de more cadom. zepe- B Jaclina o qunm, Gc-) In pri- 21*. LïBRIgROVERBIORUM 3. S1 enim fa s. Qu prudentiee: pientiam invocaveris, & inclinaveris Cor tuum 15. Ute 4. Si queefieris eam quafi pecuniam , & ficut thefauros ef- lit fermon foderis illam : i R s. Tunc intelliges timorem Domini , - Mp VCnICS : *. & fcientiam Dei in- tem Qonus 6. Quia Dominus dat fapientiam , & ex ore ejus ïlirïudentia5 15 "n & Ícientia. nocippreh 3. Cuftodiet ret&torum falutem , & proteget gradientes fim- 10 Ut at pliciter : i. Qui 8. Servans femitas ju Pcitiæ-, & vias Sanctorum cuftodiens. permanebu 9. Tunc intelliges juftit ^ P 22* ln & omnem femitam bonam. jam , & judicium , & æquitaten*;,? ^ quferentu: Io. Si intraverit fapientia cor tuum , & fcientia animæ tüæ - B placuerit - 11 Confilium cuftodiet te, & prudentia fervabit te , 12. Uteruarisa viamala, & ab homine, qui pervería loquitur: 13. Qui relinquunt iter rettum , & àmbulant per vias te- nebrofas : in rebus 14. Qui leetantur , cum malefecerint, & exultant ESRSERAR r peffimis:. I5. Qu(ï 1 Sv I'Gf;ïml 2 aim, & de mis, & anté omnia-requiritur j ut vàbit filütem juftorum , & re&o; A. Muätre rum, illam fepofitam habens in eorum inclines cor tuum ad cognofcen- nup lt quæ 1 dam prudentiam , ad hoc ut atten- bonum, &cum opus fuerit deprom- .(M?ai: ffïma 16, & cum fruc&u auris tua audiat 7 prurus. LXX. habent : Ibff/;lti*iZ(öit blandis varhi fapientiaim. : retlis f/alotem. 3 Saptentiasm imvocaveris, ) Pre- 8. Serwans femiras jufliie ) Cufto- dum i, ,U Dig cibus eam a Doinino poftulaveris. diens, & tutas reddens femitas ju- m Qi« p af pecumiam.) Ut avari pecu- ftitiz, ne dum pii illas tenent, àdhuc- effe niam quarunt, folicite, diligenter, infiftunt , impingant, aut incommodo lretm, s. & aflidue lücri occafiones captan- aliquo afficiantur. -*4(5 Hunc do, & oblatas perfequeudo. ' 9. Tuzc intcll.ige:. &c. ) -Cum fciz $. Timorem Domini, fcientiams Der.) licct fapientiam poftilaveris, & quz- T5) vOcan Veram fapientiain, qux in cognitio- fieris. Vel cum Deus dederit tibi UM ne veri Dei,; & illius fincero cultu Vel etiam. ad fequen- confiftie. fapientiam. KS?AI/?:Q; tia referri potéft hic fenfus f 6. Ex ore ejus.) Vera enim i;apien-' fratrit [zrh.ie'nriæ cor iWAm, & c.- Tunc Mant D imcllige:; £$c. *at ti3, && prndentia provenit nobis ex $3 Scripturis facris , in quibus divina - Gudicium 65 &quitatem , 6v Non Voru; oracula continentur, & ex infpira- funt hec inter Íe curiofe diftinguen- 1S. Pa ul tione'divina, qua docemur, quid fu- da; nam eft fynonymorum coacerva- "um adily giendum, quid petendum fit. tic , ut fuperiori c:ipite num. 3. 15 nuprite 7- Cuffodiet redlerums falutem.) Cu- iL. Confdism.) Pruüdentias fapien- 17'; 1 tia, Pata , .iio;ï;qu & aläzïd fe. diligenter affer- ^5 )Qu CAPUT IfL 373 3 COf m 15. Quorum viz perverfee funt, & infames greffus eorum. 16. Ut eruaris 3 a muliere aliena, & ab extranea, quze mol- efrutos ef lit fermones fuos : 17. Et relinquit ducem pubertatis fuze. m Del i- 19. Et pa&ti Del fui oblita eft : inclinata eft enim ad mor- tem domus ejus, & ad inferos femitee ipfius. prudenti, 19. Omnes, qui ingrediuntur ad eam, non rever*:entur3 nec apprehendent femiras vitae. jentes f 20.' Ut ambules in via bona, & calles Jufmrum cuftodias. [T'odiens. 21. Qui enim re&i funt, habltabunt in terra) & ümphces ermauebunt in ea. O(P.u atenlg 22. * Impii vero de terra pezdentur & qui inique agunt, * Tobi auferentur ex ea. Ij I1T7. nme tue L.I te, loquitut; r vhos 4 CAPUT Áaa 3 1n tebus - j Quo 15. Dofemes. ) Confiliantes infa- eius . accedit ; ambulat pér viam miam, & dedecus. - declivem, que ad mortem, & ad i in- & redo 16. M;alze,e Aalieza. j).,Q«us alii *Vuu tems ducm egs ip eorm nupfit, que uxor tuz non'eft. 1Q9. Non re*uerrcnfur. ) Perfiült 1n zi deprott Mollit /E'rmonex fuos.) Mollibus, & Tnortis allegorxa ; qui enim ad mor- fäfþl/l"z"w blandis verbis ütitur, & ad decipien- dum idoneis tem perveniunt, de qua hic eft fer- mQ, non revertuntur , id eft, non ( CuftO [7. Ducem pubertati. ) . Maritüm redeunt VIVI fed morti fpmtuah fsmltls fuum , qui eam v1rgmem duxit, cum obnoxit. Vemm etiam eft non re- $ tenefit, adhuc effet pucllà annis pubertatis. Hierem. 3. 4. dicitur Dzx wérgii- verti, quia vix exoutitur hic mor- ncommoüf) bus, & hec mors. Adde etiam mul- *4/s Hunc maritum Greci xovpidioy tos non r€V€ïtl a memtxs, aut rivd- (/Im W[ cT00;y vOCant cum Ho.nero, ut lHliad. libus occifos, & que lib. 3 E]Ib, no.!';,padw) 'T'eneas, fequams. edent ! t Kapidyos oS£soa. móo iv TY d pig o» ad fquet A' Xcum al. Habitabust :5 terra.) Habita- 4'1; f/" Maritum, cui, cum virgo e[[*t , mupfe- re in terra , eft non folum. viveré 6 "m fuper terram, fed etiam feliciter ape- fat, def Gderams optzmum At bie 'varum. Symmachus vertit , 6tiedlt4bsmï Not 18. Pad; Dej.) intelligit divinam ferram , id CB:, offidebunt. Stmþl:ces) Hebr. & Chald.. z»a- ngucn legem adulteria eetantem , vel fce« coaCe" dus nuptiale, , cujus auctor.eft Deus. eulati, LXX. fautii. um ? , Permancäfmt.) D«o nimirum Mo- Inclinata efl emim ad merttm demus "Id ejus. ) " Quafi, dicat, qui ad domum tegente. IBRI PROVERBIORUM 275 d APUT AH . M "otmnium f Sabzem*m uitam- prolougat ; miJericordie €? wverilas mon -defe- l renda : fiducia in. Deum : z:zmor Dei bonorandus. Deus z cor- 1o. EL Tia ta te YeCh0 .D«?z cum Zæ*zfz(r feronda. z fapientig: Jaus : Japzemam f 1l " quentibus omtia. profDera ; amico Jfatin dandum sec ei male- Clas, CUl faczendmn, Qotr contendendum ;; iniqui tion zmzmndz ; d- Qde piorum perditio, C? piorum benedi&tio. fl comp Ih mi, ) B ne oblivifcaris legis mecee, & proxcepta mea cor tuum cuftodiat : prüdenta: u M Mi 2. Longitudinem enim dlerum, & annos vitee , & pacem apponent tibi. [ pum, & [ . Mifericordia, & veritas te non deferant, c1rcumda eas (1). Da guttum tuo, & defcribe in tabulis cordis tui : . fhti COrpo .Et invenies gratiam, & dlf(:lphnam bonam . coram Deo; FH[ yel ilh & hmmmbus Dene. étiam 5. Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo , . & ne in- - hts quia y nitaris prudentise tuae..- Jiini nutrs qun r 6. In omnibus viis tuis eogita illum, & ipfe dlrx,fzet greffus « Verg tuos. E'x XUE'"M "16 fRom: 7. * Nefis fapxens apuä temetipfam : time Deum, & xe- ici , bOHR 32:16. cede 2 nialo - tutio ügn'ä( 8. Sanitas quippe érit umbilico tuo , & irrigatio offium: pæukantel tuorum. qui fevit p 58, & wril 9. * Ho- Rüliete if Id eft, Ongztudmem n dzemm ) Vl- L;vcumdd €05 gulturz £uo. ) QU MT TE tam' diuturnamr, lo gzmzimem firmiter, & omni ex parte tibi adfint, C volupti Jmm , ut habent LXX femperque tibi fint pre oculis, ad. 2€ valeng:| eum. modum;. quo-femper pre ocu- ng attone n Pacem.?)Profperitatem,& felicitatem; quæHebxææs nomine pacis fïgmfïcatm-. lis- habermus , que ex collo noftro: m paffi 3. Mfsncardzzz, G veria. y Hzg dependent, ut etiam. ab iisdem cir- Qui Veneri duz virtutes fepe junguntu r. in Scri- cumdemur. Pdrum vale 4 Difiplinam. ) Intelletum, in- fnt, & ey pruris, ut Pfalm.. $g. 15. Mrzcar- dia, 6 veritas pracedent. facien tuam. f.'elhrrmmam bonam, vel bonam ine L'ïl('l!]/* g, Hifce enim düabus virtutibus onnes fhtuuonem. felilarm alis videntur- comprehendï Per mi- 7. dpud remenpfi:m ) In Hebrao: quare Symm eft, Le oculie tdir, tua opinione , & N "undg fericordiam enim' impendüntur ex -benignitate ptoximis officia gratuita ; judicio , ita ut tibi placeas, & te fa- 9. Bonog,, per vermatem, hoc eff , jaftitiam , ptencem exiftimes.. Ttitis of Fere] & &quitatem: impenduntür Deo, & C9. Saaires quippe erit «mbrleo tuo.) Wl Afia. bominibus officia debita. LXX. vertzrint', eit^ fanitas corporá 10« at Nomn- deferamt 16:) Conii;anter exer- £40.. Sanitatceim. tribuit umbnhco, qu E Undancla €e €arum ofhicia. in medio. ventris: eft, & totius hg NT M I D,[c,þ1 CATPUT HL LÀ 375 & 9. * Honorz Dominum de tua fübftantia: *Tob !t d d- ; & de primitiis 4. 7 omnium frugum tuarum da ei: (1) Deti * : Luce 1o. Etimplebuntur horrea tua faturitate; & vino torcula- I4. 13 Niettiam. Je« tiatua redundabunt. it. * Diíciplinam Domini , fil imi,-ne abjicïiask nec defi- Hebr. W ef talo- Clas, cum ab eo corriperis : Io.3$. ]; iil B Apoc :12, Quem enim dili o filio complacet fibi. "it Dominus, corripit & quafi pa;,er— in 3* Ige (a mea tor $5. Beatus honro ,. pradentia : qui invenit fapientiom, & qui affluit .14. Melior eft acquifitio € , & pim jus n-egot'ia;tiang argenti primi, & puriffimi fru&tus ejus - 15. Pre- 'Cumda e (1.). Da el. Jz edit. Sixt, legitur : da pauperibus. siani corporis : quafi dicat, fanitas ptienem , caftigationem, five verbo 'otat beo, | erit ventri tuo., & toti corpori tuo. fiat, five Hagellis, ac 1malis a Deo Bene.eécam uümbilico Tanitas tribui- immiflis. tur, quia per umbilicum prima ho- Nec - deficias, ) : XX. habent, »ec ,&mþ rmwinis nutritio fit in matris ventre farigeris, Hebr. & Chaldeus,ze £adio & quia wumbilici diffolutio lethalis Afficiaris.. ltalice diceremus: Nez ts j grelus eft. Veru-m' quia modws loquendi rincre[ca. Idem preceptum legimus ! eft allegoricus, per fanitatem umbi- in libro Job cap. $. 17. Jsereparit- Hici, bona, & firma anime confli- qem ergo Domin ne reprobes, p a tutio fignificatur. Crediderim tamen 12. Qwafi pater «4m filto complacer peculiariter iniuere fapientem, eum, ff&i.) D. Paulus ad ;Hebr. :2 6. itio. offiui qui fervat pracepta hactenus tradi. citat hunc locum juxta verfionem LXX. qui habent Flagellat. autem ta, àc potiflimum ea, que funt de LA muliere'aliena, fanitatem habituram omuem füum , quem vecpit. Incre- umbilici, hoc eít temperantiam cir- pàátionum diverfitas orta eft ex-He- n ) s ca voluptates ,'tactus, & corpus be- brea voce 9w5 qu£&. vox fi legatur ;e t qdüntæ ne valens: & fucculentuim , quod iz- cum fceya, & cametz 9N9 chesb, g octlis, 36 rigatione offium fignificatur. . Hoc fignificabit, qwaf/ parer, fi vero 1le- enim ngïïm videinus. accidere , ut gatür cum Chirek , & tzere 3N$ ; 0. ]lo 0f qui Meneri intemperanter indulgent, chieb/in conjugatione. Pihel, fienifi- j iplen d* parum yaleant, & CO.-proïe/—CXfucCO cabit dolere facit, aflligit, flagellat. fint, & exhaufte. la legunt LXX. & ex iis D. Pau- g, r )' irrigatio dmu,m lus: fenfus ergo eft: Dominum fibi ; bonam V Irrigatio offiuen-- medullarum pinguedinem. fignificat , tanquam patrem in eo , quem arguit quare Symmach. vertit, z:/746, pin- complacere , quia illum'fuo bene- - 'Hebræoï uedo. placito élegit ad vitam zternam, gl à L] um g. Honora. ) Oblationibus, & pri- ad quam eum promovet falutari-fua pE mmitiis offerendis. - ca'&igatione-, Sulflautía.) Divitiis tuis. 14« 4cgurfizio. ) a2cgotistio, | Hebr, & Chald, n W') lo. Sarnritzte.-) : ld eft, frugum nit d abundantia, quibus te, & tuos fa- Aegotiaiiome argenti. ) Qua fcilicec yimbilico turaze poffts. argentum acquiritur. qouis 11 Difciblinam. Demini. ) Corre, Auri primi. ) ! Ia Hebz, eft v«5 LIBRI PROVERBÍORUM 376 3. À 1 5 Pretiofror eft cun&tis opibus, & omnia E ; üu,æ defideran- 2N T tur, huic non valent comparari. P 16. Longitudo dierum ; non 1mp in dexterg ejus, & inïfiniftra illius , diviti:e, & gloria. 24. 9l 7. Visee ejus viee pulchraze, j& omnes fem itt-Dios vuciboe. fomnus ! :8. Lignum vite eft his, qui apprehenderint eam ; & qui MM tenuerit eam , beatus. : s - tiasf)O i üabilivit coelos * Do 1g. Dominus (apientia fundavit terram prudentia. . lum, ne 20. S3pl 1. Nol entia illius eruperunt abyffi : &/nubes rore 6511« crefcunt. L'ipfe bc 28 Ne 21. Fili mi, ne efflüant haec ab oculis tuis: cuftodi legem; 223. Et tibi : cut d atque confilium : 29, Né ebaruz , quod fignificat aurum , tés nimirum omni libe erroris, aut fiduciam, & id, quod in hominis divitiis pre- vitiorum. tiofum eft. Aliqui vocem Hebrxam Pacifice.) Profperitatem, & felici- 20. Ne tatem afferentes. Y : tlvwl félicitum. fignificare volunt, five foZ- eitudinem, qu& auro, &- rebus pre- 18. Liguum vitá.) E (t bnob'is cau- ' 3100 tiofis bene convenit , que folicite fa vitz, ut fru&tus ligni vitz ; quod cuftodiuntur. in paradifio fitum — erat. Affert V ejUs : .t Aurum primum , eft o Ul aurum puriffimum. vitam immortalein, & jucundiffiman. * Fructus ejus.) Ut fenfus bener per - * 19. Sapieztia.) Divina.. Àb huma- picbus 1 cipiatur, ita ordinanda funt verba. na fapientia tranfit ad divinam. Nam : 3 g Mielior eft acquifitio ejus negotia- fecundum analogiam una eft, & ea- -jutonm. tione argenti, & negotiatione auri dem fapientia Divina , per quam primi, & puriifimi, melior é(t fru- Deus omnia creavit , & humana, — À étus. ejus. & ia Deum hoinines recte cogofcunt; 1$. Opibes. ) Aliqui putant vocem pie colunt , quia hec eít illius 22' nyïf Hebream t»y325 pezimim, que hic participatio quedam ab illa defluens fllo, ut gf juxta hominis capacitatem., Unde : Üre g fubeft, margaritas, aut gemmas fi- nificare. rubri coloris. * Sic quod Sap. 7. 25. dicitur effe Vapor emiz tibi acceff 'Lhren. 4. 7. dicitur $ Rubicundiores vwirtutis Dei, 65 emanatio quadam . cla- 73. Fidy elore antiquo ,. (apbtiro pulehriores , in vitatiá omnipotentis Dei fincera. Amii, ( &Cütus, verfione Pagnini ab Aria Moritano Prudentia.) Hebr. zatelligentiz. Idein recognita habetur, rabsere pra mar- quoad fenfum eft cum J/apieztis.- & N garins pre.tyy35. 20. Eruperunt abyffi.) Aqug& maris; P*Weöu, ità 16. Langituda'däernm, Efc, ) Sen- hoc eít, quod dicitur Job. $g. 8- M N | tentia verficuli eft: In manibus.ejus Quis conclufis offiis mare, quando erum- tetNiculic funt longitudo vite, divitis, & glo- petat quafí. de "vulva procedegs ? Wttg ria.../Quod fi placeat vim facere in. Nubes vore concrtfeunt. ) Ex va- j Vaj diftn&ione dexterz, & finiftrz, di- pore rofcido concrefcunt in plu- f in ?là cemus fenfum. effe. Dat. vitam , viam. [n Hebr. eft ffis£ent VOT . du &g»( 7) quam homines omnibus rebus prz- 4 (U77. o'l & LXX. vé9q pouaa» ä*päo'xevg, Na- , tifon ferunt , &,quod fecundo loco optant, bes fiuxerumt rorc. & ueR opés, & gloriam. * 2I. Conltzum. t Ws gf ; A Vi ) Quod tibi fuggerj 4 ejus "w4. yulckm. y: Caren4 fupientiae ii " C j * CUA PU HT. 377 defidenn- 45. Et erit vita animaetude, & gratia faucibus tuis,- .23. Tunc ambulabis üdumahter in via tua & pes tuus niftts illts non 1mpm$ïet : 24. Si dormieris , non. txmebxs : quiefces : & fuavis erit fomnus tüus. l üs pacificie, àm ; & qui 24 Né paveas repentmo terrore, & n-ruentes tibi poten— tias lmuïorum E livit ul '26. Dominus enim erit in Iatere tuo, & cuftodiet pedem tuum, ne.capiaris. 5 TorC (o« 27. Noli prohibere benef'acere eum, qui pote& ü vaIesä & lpie benefac. 28 Ne dicas amico tuo : Vade, & revertere : €ras dabo lod legem q. H tibi : cum ftatim poffis dare. — 29. Ne moliaris amico tuo malum , cum 1ille in te habeat e etroris, aut fiduciam. o. Ne contendas adverfus hominem fruftra - cum ipfe tem, & felid tibi nihil male fecerit. 2ft nobis Gu 31- * Ne aemuleris hominem m;ufïum, nec imiteris vias »pgj. m viti) QUO ejus : 36. 1. Jat. n hru 32. Quia abominatic Domini eft omnis illufor, & cum fim- acundifiman plicibus fermocinatio ejus,. x Ab hum 33. Egeftas a Domino in domo 1mpn : habitacula-autem lvinam M.n a eft, müorum benedicentur. et qlläm 34 Ipfe & hümant , n de cognfcunt; ,1 hæc e& lllus Gratia faucibus fu. ) Gurturi profïteretur, nec tamen daret: joooy $40, ut eft in Hebreo, quia quafi idem eft, ac daturus. p illa Jeüvfna torque ornabitur collum tuum, fi 3o. Frufíra.) Id e(t fine caufa. terti Jude tibi acceflerit decus fapientis. 31. /Emuleris.) INe imiteris. [ 4/7" h»lm ng Fiducialitery ) ]preLS timoris 32. Vbomimat:o Domini. ) Abomi- * qmm d anxii, fapwnmæ non errantis du&àum natur, & avcrfatur Dominus. 710( fecutus. Hioir, ) Perverfus, ut eft in He- fj n brzo 2$. Ne paveas.) Xerti potuit , «on malus , f(.c.le us , injuftus , ! ii pavebis, ita Pagninus. qui ahis 1lludlc, & fuis frdmbus M 2 matt$ 26. Ne (41924)24' ) Laqus & fucurm: facit. ïb- 38 8 tendiculis contra te ab Animicis in- gand ( ftructis, €eris. .sm[nmäw E Rc&rs, juftis, f'n- mlef! [ 2$. Vade , &5 rever'erc. ) Nam ut Sermecinatio zym ) Familiariter cum Ex " eft in ad igiali Verf'culo xc.u:. 4 ;,-z,(/- iis agit, & tinquam amlus fecrem fua communicat. nc H pI c?wr&g .Axap;g X,af"97 gralia, aua rAar- m romm da veait p* de 3 IAZFAIa e'? £ atia. mn— 33 Fgefias aDmmma) Scilicet im- tigonus Rex , ut ftr xd x phlt iEC h Iu , mittitur , vel exiftit, ! M*av;. dictus efft 54 fc;v. quod fe daturum Bmeatcærzn»h) Benedx&wne hOG «ibi if gerb Bibl. cum Com. Meuoch. 3. IF. B Ó E 323 LIBRI PR'GVEREIOWRUM [ ( t ?oïxd 34. Ipfe deludet illufores, & manfuetis dabit gratiami. « ..2$. Gloriam * z feque det fapien*;es poífidebunt : "ftultqrgm *exa-?iitatiogu 6 Ned ignominia. fervabit te 4 € A?,:U qU gOA U . Prnc offefftone. S,æps'&m füo exemplo bortatur gu,æreïe Japientiam ,. wïw exþlz"—- g, Arrp cat ulilitates : via ampiorum — declinanda , & $uf eun /jeris : de tuftodia cordis mw - gle&*endæ ; & ; foz'ä', d ; Dabit gre[juum. qnieget t U'a:ite; filii, difcipl 1o. Aud iggm patris, & attendite, ut fciatis lib a V " ïi- A - prudentiam. 2. Donum b i. Vian ? onum tri:b-u;m VQbïS, legem mesm ne äerelin- qu.atis. equitatis, -3. Nam & ego filius fui patris mei, y, Qua tus coram ma:'re mea : 1 -ten:eïïu—s-;a & unigeni- "A QITEnS 4. Et docebat me, atque dicebat : Sufcipiat verba mea cor n Ten tuum, cuftodi proecepta mea ;. & vives. quiif e 1 Ne d b g. Pomde lorm vis 'e& , Oomni bo 1. ugc buntur. norum- genere r-e;pï&- ( d3 chz'p;'inkm patri;) Exuditionem, É qua ego vos paterno affectu CT€ eu. ä4. Deluderz. illafores. ) Aftutos, inftito. — À & dolis graffantes capiet in fua - d Donus: bonun-) Do&rinam, aftutia , «& technas eorum .irritas $ Paf I reddet. Jrjbuam.) ]n Hebrmo eft, zi pientim ; Manfzeris.) Humilibus. fed nofter fecutus eft L.XX. qui ver- quezeb , ügm 39. Gloriam [apiemtes poffjdebumt. ) terunt ryojpäþ;cc.l ; Denabo, àQuirere , 3- Tenelus. ) Significat fe a tene- 6. C-'(j?&(!i Gloriofi erunt, & incyti, & in hac; petodis tu & im futura vita. ris annis a parente Davide ad pie- Stultorum exaltatie ugnominia.) Opes, tatem ," & fapientiam fuiffe infti- r Pifæ(;þ, tutum. piemäam.. ) ( & dignitates , quibus ftulti fuper- Uhbigenitus coram matre mea.) Adeo Apieng , & biunt, & erigunt fe in hac vita , eternum illis dedecue parient. Pof- a matre dilectus , ac fiilli fuiffem ttum ngïe; fit.etiam effe fenfus: exaltationem unicus, q"uod LXX. virorum inter- oculos, & pretatio indicat, qui habent Zyzme- &O v tulti parere illi ignominiam , quia 77 Ui y *É fublimi dignitatis faftigio magis pbog €» mpogceme uxurpog , diledlus im ] f^cde mzatis , hoc eft coram-marre. q 4$ Do lie coffpicua funt ejus dedecora ; & Conftat Dayidem . ex Bethfabea pla- lms, X$ vitia. Pagninus wertit, /Zw/tus exai- Drüicntam d t4t , quod eff zgnomiriofum ; tulti res fulcepifle filios,.ex t. Paral. g. eli enim de rebus perverfe judicant. vide, qu& ibi notavimus n. 9. lOhes d. A. Docebat —76. David . pater, ht ) ut po Quod in Vulgata habemus , .exa/- €nfus :4tj9, in Hebreo tWo merim, quod ut patet ex verbo Hebrzo mafculi- verti poteft, rzoÉezres , id eft fibi, ni veneris. n j u "mf eligentes, Vz*w»ï,) Bene tibi erit. acijuarenqæ í — j CAPUT IV 3 !7 4 3 fattatt $á Poffide fapientiam, pcfüde prudentmm ne (Jeb,zlmfcm*:xs5 Cxaltati: neque declines a verbis oris mel. 6.:Ne dimiitas eam , & cuftodlet te : dilige eam, & con- fervabit te. 7. Principium fapientiaé , po(ï'de fapientiam , & in omrüi Vf a poífeffione tua, acquire prudentiam. 8. Arripe illam,- & exaltabit te: glorificaberis ab ea, cum OM n ] eam fueris amplexatus 9. Dabit capm tuo augmenta graüarum & corona mclyta F^ proteget te. , Ut fciati IO. Audl, fili mi, & fuícipe verba mea. ut muïtrphcentur tibi anni vitae. £ derelio- 11. Viam fapientiae mon:&raoo tibi, ducam te per femitas æqmtatls x -32, Quas cum ing reü"a.s fuemsj non arctabuntur greffus tui k unigenie & currens non haoebls offendiculum. Tene diíciplinam n€ diniittas eam Jà In€a COf cuftodi illam, quxa Ipfd eft via tua. 14- Ne dele&teris in femitis i xmpwrum nec tibi placeat ma- REX OE IEAECUXT s. Poffide lorum via. 15s. Fuge ab ea, nec tranfeas per illam : declma ,& de- Fanditionem, fere eam. Bbb 2 16. Non terno aJrecud P. s. Po fzfefapzmttam ) Para nbl fa- Arimat gctmmr chmgulcus inventa una o et u pnncnm nam in Hebrzo eft Q35 pretiofa margarita. vendidit omnia, q//gfeæ ; ü Tm&«. at autem p dzanab qua h?bmt, & comparavit eam. X qui vt acquirere, polfidere , emere. Matth. 13. 46. 6. Cuflodzet t6, ) Sepvabit te, &a 9. A'z:gæent,z gr/zt;drum ) Id e& a fea tb perlcuhs tutum piæ&lulc reddet te gratiofiffimum. - In Hebr, mdedl w" 7. Prigcsiprum . fl',ozeæt &, pe/fide fa- e,ï:, caimlzzm gw'rm EXX. vertcxunr faffe if pientiam, ) t«;äatfï dicat : ' Principium COF0maAH gnz!nzrtlm fapientie , , eft ipfius fapientie pre- Coroza tn(/]t:t proteget te ) Xerti q) ! Adeo tium noffe, & ad illam. parandam poteft ex Hebrzo cum Pagnino, & P.x ii ln oculos;, & animui adjicere Vatablo. ,. coronam decorss t;gdet zib;. mrum i [81' Hebr&o verti potcít, po/fidere Hattenus putant auctores Salomo- bcnt [j 1/,(:9' l Im m po[fe jfrone tz4. ) inter re- nem verba parentis fui Davidis re- ;/nfh h W liquas poflelliones tuas cura un,)v- tuliffe,.licet nihil certi ftazui poflis. /j nm 7;/: Tl mis, & precipue, ut ctiam habea lo. Maltzpicemrtur fibi amni wite. ) thïtlbm prudentiam, fine qua relique pol- Ut fcilicet hic diu vivas, poftea eter- nam vitam nancifcaxis. Pax d feiliones adeo utiles-effe non pof— 0*9* funt, ut potius future fint noxism. ll. 4Equitatis, ) |n MHebreo eft, V« fenfus eft; prudentiam com- veciitu: L!Pl/.f, per vias ectas & COoin- avid. us $0 qma qui pafandam eíle.quocunque dato pre- th planatas. etiamfi, omnis pofleiio. pro 12. drilabuntur. ) Cooentur in an- ac: 1mrenda foret' eroganda. Sic ne- guftuin, impedientur. ! 389 LIBRIPROVERBIORUM | a6, Dir r6. Non enim dormiunt, nifi malefecerin j t; & rapitur fo- tnnusab eis, nifi fupplantaverint. bilientur. -17. Comedunt panem impietatis, & vinum iniquitatis bibunt. 27, Ne pedem tut 18. Tuftorum autem femita, quafi lux 1þlf3n dens . proc-edit, & creícit ufque ad perfe&am diem. Dominus autem 1« 19. Via Impiorum tenebrofa : nefciunt, : uBi borruant. 20. Fili mi, auículta fermones. meos, & ad eloquia mea producel inclina aurem tuam. 21. Nerecedant ab oculistuis, cuftodiea in medio cordistui; 22. Vita enim fupnt invenientibus ea , & univerfse carmi fitar juïk fanitas.: .23. Omni cuftodia ferva cor tuum, quia ex ipfo vita prdcedit. u 24. Remove a te os pravum, & detrahentia labia fint pro- 1 ind cula te. 25. Oculi tui re&a videant 2. Ut Q fervent. greffus tuos. VX palpeb?æ tuae præcedant 26. Dirige Metesenvaoer at 16 Non ennn dormiunt, mifl male fubditur, Nefcisnt, ubi corruant : quod admodum fecerint, ) Quietem capere non pof- etiam de repentino, & non przvi- x funt , donec malum , quod animo fo interitu accipi/poteft. pilim. va conceperunt, perpetraverint. 'Tale Laj d Unrvefz carni. ) On nnibus hog tuer in id i minibus. - los mentis ingenium iliius, de quo. apud Virg. &clog. 3. í . Sanitas. ) In Hebreo eft NO0 hbems, ó Er fi mom aliqua mocuifes ,. mor- maype medela. Omnibus hominibus tunl defixos du C'W'S. médel«m afferunt,; ut curent ntorbes, aben'emus, Rapitur foümmss ab eis. ) Ef"t repe- in quos jam inciderunt, & ab immi- Pillffb'& t; titio ejus quod dixit, zez Zermizzt. nentibus preferventur. h I ettio 23. Omni cuflodza. ) . Summa cura duc illtc co; Supplantavertmt. ) Dejecerint, aut 3 circumvenerint fimplices, & fincere & vigilantia. 1655 alt pe(i agentes. Hebr. habet£ enpingere fe- Ex djo uwuta pracedit.) De corde V. Drir cerzzz.. Chald. pe/sersnt. [casdalum. enim exennt cogitatiomes male , G5e. LC pelibus 17.. Comedunt panem rmpietatis.) ld Matth. 15. 19. ,& ut cor, & mens ( vj jultà eft, impie, & inique partum. Vel hominis fons eft omnium malorum, UI i fenfus eft, impietite, & iniquitate ita omnium bonorum erit origo, Aones, fi caute cuftodiatur. ut cibo, & potu delectantur. Stábiljenr, 18. Jufforum autem femita. ) WMita 24. Os prawum. ) Ne cujusquam erunt ; üon juftorum , & proborum | hominum famem detrahas, ut patet ex feq. he- H iniftichio. Vátittite ev femper in virtutibus capit incremen- Poteft etiam accipi de yL le d tum , quarum exemplis fulgent, fi- ore alterius, ut fit fenfus BR.emo- M if miles luci diuturng , quz femper ye a te eos, qui prayvo ore Joquun- am, ls quidem fplendet , fec?' maxime in tur, & qui detrahunt labiis , fint RUs Tecerie meridie, 1 procul a te, juxta illud Dfahm. De- trabentem | fecreto jroxtimo fuo , hunc t 00 ver 19. Temebrofa. ) Quia plena er- Qug E de-( roribus, & ignorantia : quare fre- profequebar. . Pfal. 150. prior explica- t &Qrmul à quenter peccata , in que incidunt , tio videtur effe verior. Ans non agnofcunt; hoc enim e& ; quod dei 25;. chdi tui rila videant.) Quem- 'Wd mc * [ CAPUT-IV:& V. 3 tapitürg- f.i'6. Dirige fem , bilientur. itfanjq pedibus-tuis, & omnes yïtæ tuze fla- atisbiburs 27. Ne declines ad dexteram , ne qüä ad üniüram: averte , 'procedit, pedem tuum a malo. Vias enim, qua a dextris funt, novit "füant, Dominus : perverfe vero'funt, quse a finiftris funt. Ipfe autem re€tos faciet t | ;11rfus tuos, i;inem autem tua in pace loquia mea producet. *CAPT;TT . EM COtdistuis *erfæ Catni Vitare jul)?t merehäcem': C? we labores C? anni þeräanmr:'pw- pria uxor diligatur ,| C? fugiatur aliena. a procedit a fint pro- 1. [ Hi mi, attende fapientiam meam inclina aurem tüam ,& .prudent;iæx meoe 2. Ut cuftodias cogitationes præcedant , & difcipliaam labia tua fcohïs fervent Ne 'aztendas fallaci 2.mulieris: sf, Dinge Bbb 3 * Fg-vu-s -u;;'uun:: quOfi. admodum oportet incedentem non eft, que a dextfis ( non preve » quam mbgbt : pa(fum vwagari.oculis , fed recta in- ut ,fequatur. Omnibus ho- tueri in id, ad quod tendit, ita ocu- Vias ezigm.) ld eft vias vero, quafi los mentis in id, quod propofitum dicat. Duez funt viz, altera ad dex- habemus, & in vitz nofire inftitu- : 6f N teram , quz bona eft; altera ad fi- i homintbus tum defixos nos habere convenit, ne niftram , que mala, hanc fuge, il- aberremus, aut ne impinpamus. jaim tene. jret tor0* Palpebre tue jretedumz gveffus zuos.) | & ab ia Noviz .Dominus.), Ut bonas, & re- Eftrepetitio ejusdem praecepti, ne &as probat. huc illuc convertas oculos , ne aber- Retlos faciet eurfus. ) Dabit i S;nnma Qutty res, aut pedibus offendas. ut recte, & profperF Pfïr ilam in- ) De ure te6. Dirige femitam pedatbus mia.) cedas. Fac pedibus tuis rectas femitas ; re- ip pace producet, ) "Yranquille, & í m,':.! 4 E'(C' &a via juftitiz, & virtutis incedas.. feliciter dàábit tibi, ut in vià bona cot , & meuus Qmaes "Ui£ inu&. ) Omnes tug progrediaris. ym maloramy actiones. git. ori g Stabilentur. ) Firmm, & ftabiles 1. Ayic—mizzä mci'am.' ) Qli;lm te eruntj non vage , & in v Tlti()rum doceo. e varietate errantes, 2. Ur cuffodias cogitat;onts, ) Scili- : od ^ aX . Ne declines d. dexteram , neque cet ne quid imali cogitatione conci- g dceipt f em0. ï ad finifiram, 6$c.) Wettam viam tene, pias, aut proponas. Vel potius in- ji$ & cam, que media eft, & ab extre- tellige' cogitat É re loqmm & Salomonis. . iones il)üqs fapiïentiæ, ibiis , 1* mis recedit, in quibus vitium eft. Non vetat, ne incedat per viam, Et difciplinam labia tum ?mfärvent.) | B. ^^ huti quz eft dextera , de qua ftatim, fed ]ta , ut labia tua aliter, quam do- j TE eft formula loquendi- Hebrais fami- LXX. ha- xior 6p J cent , non loquantur, liaris , idem — fignificans, ac, re- bents jfexfüs amtem labiorum meorums Via autem re(ta « 8 pett 4a via igcedr. mandat nbr. Alii tamen legunt , 38* LIBRI- PROVERBIORUM 3. Favus enim diítillans labia m-eï'e;.trig;i's , & nitidius oleo u I g ls. & C0l guttur ejus. . Novitfi ma autem illius amara quafi abfynthium ,.& acuta 12. CUl ( q uafi gladius biceps. acquieviï ( . Pedes ejus defcen 1 Nea p dünt in mortem ,. & ad inferos greffus clinay! atrel ilius penetrant. 2 -6. Per femitàm u Pene f vitce non ambþülant, vagi fant greifus ejü,s, & inveftigabiles. ;; Bibea - I Deriv 7. Nunc ergo, fili mi, audi me , & ne recedas a verbis oris tnei, H i (iide, $. Longe fac ab ea viam tuam , & ne appropinques foribus "z. Habe V Sit v domus ejus. * 9. Ne des ali enis,honorem tuum, & annos tuos crudeli. E Ícentiae tu: Io. Ne forte 1 mpleantur exiranei viribus tuis, & labores 19 Cerv inebrient te tul fint in domp aliena. I Et 20 Quart mando 5b s Qn&a fcilicet. chniihäz ; modo illius zzmoriï)*.1ä intemperan- alterms? ter, & inftabiliter implicata , ut dit- 3.* N eas C,Ogitæciones. ficile admoduimn fit affectus illius in- 3. Favus enim. diflillans y. 6:.) Dul- ejus confi cia fcilicet , (&. blanda funt verba veftigare, & agnofcere. Vaga etiam, illius. & per urbem diícurrens, ut de ea Eg yer- dicitur infra cap. 7. n. ta. Nitidius oleo guttur ejus. ) - Vd ht con ba illius molliora funt, leviora, & Q. 4lituis.) Meretricibus, vel a gïulf greïïu Qu teris, fic fupra c. 2. n. ^. Cotpons exha 1nagis lubrica , quam oleum. . Ín Honorem fuum. d í b Scipfnm enim Mebrao eít, /eze pra oieo palatum X Te favliar ejus. dehoneftat, qui impudicarum mulie- E& Wéquater |DU-ax ) Quod dulci favo rum confuetudine trahitur , ut de illo dici poflit, quod habemus in Pfal. & 7.9. ]f opp oónitur. Librs ii HAuta. ) 48..13 Homo cum im honore effet " : ll. Cü?ljl?;m leni. Qzuod. oppbni:qr oleo zon utellexit , comparatus. efh jumen- Yoldinem, tis dnfepienribus ,. 65 fümilis facius efe Quafe gladius biceps. ) Atque ideo s. * E 14 Peie f apta ad-necandum. D'opemodun «. Pedes ejus dejcendun? im montem. ) Jnnmo: tuos. ) "lempus vite tüg, Vel etiam fignificat vite tempus TUS Penug A&iones ejus ad mortem ducunt ; NIQtttit nen nam caro conftat adulterium ; quod 1minui intemperantia , coitus. 7 Ti É Crnedeli.) Crudelis appellatur me- fÉrequenter morte emi:ur » ut ait Me- retrix , vel quia amaftos fuos cru- intelligi pote yander. quem wa'hl deles facit, quandoquidem uxorem, 3opellat pf .OX« £gi oX 0U wpc'fljwm fr:f.ucä- LJ filiosque-negligunt, ut fcortum pa- TEPOP $ fcant. Vel dicitur crudelis , quia eQitlone - Qavráre p £c Q9»10y. omni boniy blanditiis infipientes dementat, pe« Vepuduera, - "xdulterio. nulla «ff mers pretioftor , cuniis fpoliat , & malas concili- 24425 maorle. euifttr. at valetudines , quibus toto vitz Iem intt'.r ü d ! Bile 6« Vagn «s Gumveffig abiles,) lCum tempore :male fui amatores confli- í Tüetap] enim p.r re&tam viam non ambulet, &entur. à ulmenm huc illucque vageétur, modo h.ujus.,l 10» Jppleuntur est (.r;;zei vi)iäm,: £H8.) sz N CAPUT X 261 Ws oleo 1r1. Et gemas in novxiï'ä*ms, quando confumpfens carnes, j &am tuas, & corpus tuum, & dicas : 12. Cur deteftatus fum d;fmpunam, & mcrepatmmbus noa acqmemt cor meum , tos Ctelfus 13. Nec audivi vocem doæntmm me & magïüns non in- clinavi aürem meam? ellus 6jus, 14. Pene fui in omni malo; in medio ecclefiae, & fynagogze. 15. Bibe aquam de cifterna tua, & fluenta putei tui : 5 3- Verbis 16. Deriventur fontes tui foras, & in plateis aquas. tuas divide. ues fotibus ] 17. Habeto eas folus, nec fint alieni participes tui. 1&. Sit vena tua benedi&ta, & l&etare cum muliere adole- s cnidel Ícentisae tuae; & labotes 19. Cerva chariffima, & Gratzmmus hinnulus. Ubera ejus inebrient te inomni tempore, in amore ejus delectare Jug1ter. HE 20. Quare feduceris, fili mi, ab aliena, & foveris in finu ,...—--—f alterius '2 m'em ner m ficita, ut dif- 21. * Refpicit Domïnus vias homïms, & omnes gre?'us*]ob 3 1. 4* &n'* ejus confiderat. .V a étidiy * Ini- ns, lzC xlp u Hic eft honefti conjugii finis , & 1G Vel hoc concipiendum efít de con- bs,ve. adi greflu cum, mulieribus , qui vires fructus , ut. fufcipiatur proles, qu& D corporis exhaurit, vel'de pecuniis, in plateis confpvmatur, Civitati Or- & re familiari, namentum , & prafidium, && paren- cipfam num que phrafi feriptu- desn ny 1h re fréquenter robur appellatur, ut tibus decus & voluptas. ls üt da !0 Qfee 7. 9- lfa. 3. 1. ]ob. 31. 24. 17. Em. ): Aquas, id eft uxo- Laberes tui.) Divitie labore parte. rem. Caíte uxorem cuftodiendo , mus um d l;uZM'C' e,/ 17 Y Ccaþzmpfam. ) . Scilicet per li- & adulteros ,. & corruptores pro- » bidinem. cul habendo. ! e/t ] imcn- 14. Pene füi m omupi al Jd eft, qnf f4 [l"' f/ 348. Vena-) ÀÁqug vena, uxor; per- propemo« dum. incidi in-omné vitio- fiftit enim in eadem a,he(roz idi rum genus, vel omne c,,dlmmtatum Cusi mpuliere adü/t*/&(*d!læ "me& à incurrit (7611119 in me. Quam | adolefcens adolefcer*tom du- ts In meaha Eccleff , 6 Symagoga-) Vel xifti. Vide diéta cap. D. 17. Jlatu me intelligi potefft de malorum cotu, pl)-: uem ded Ecclefiam , maltgnantium , 19. Cerva c:/mrz[ 214 . fj gmnjf t s fs d Vel de con- Binuslus. ) . Eft enim hoc animantis j 0x0) jeily [ appellat P falm. 25. $« ge nus hóminibüs-in deliciis, ama- B regatione "bonorum.., quaü dicat IC It un Pa omni bon(num €ctu vidente , adeo bile, & elegans. Hinnulus, five hin- vdelis» qià Xe] cum tamen vive- nuleus eft cervus juvencus. ,gettit, p* depuduerat. COïCH rem intér fideles, & juítos. Ubera ejus. ) | Nerti poteft , onis- ] l$. Bibe aquam de cifferna tua. ) Hac vt5 ejus, cui concinit , quod in fe- ; tot Ü Vlfæ quenti hemiftichio repentul, in amo- ores 0008 f metaphma aque monmet,, n& üxore ré éjus; &c, fua ' contentus fit. 16. Deréveutur fmm t farM, 4o. dlicna.). Mulicre. yuiptiP ) li 334 LïBRi*PRoyERMORUM m Va ^Tob. ' 22. * Iniquitates fuse capiunt impium, & fLmibus-peccatö- Qifce fapi 34.21. rum. fuorum conftringitur. ) Qu 24. Ipfe morietur, quia non habuit difciplinam, & in mul. - titudine ftultitize fuae decipietur: principen 9. Pa CAPUT VL Comeli, -9 U Spmfm ut fidem datam liberet , lalaomn'dum; þigrum formz"cæ 10 * Pal exemplo excitat ad laborem : AApoflatam defrribit : jex , que enferes m Dominus odit : exbortatur ad legis cuflodiam : utque mulieris IL EE A 52on coucupifcas "r armati » pulc-briïudmgm , fed con/yö«rtium vites adultera. a, & ep 12. Hoi I. Iïx imif fpoponderis pro amico tvo, deüxifti apud ex- 1j Àn traneum manum tuam , . L Ls 2. llaqueatus es verbis oris | tul , & captus propriis fefmo— pnibus. 2 dem ï.ællcgon dicilaram, ( 4. Fac ergo qu od dico, fili mi, & temetipfum libera : quia Nenitoribus , incidifti in manum proximi tui — Difcurre , feftina, fuícita L E puis, amicum tuum 60 ng[ dd CrI1 -ormit difce . Ne ded ls fomm im oculis tuis, nec äorm?tent paIpeBræ teat, tus. ^ Vixü fjlli. $. *Eruere quafi damula de :mäþu , ,.,—& ciuaü aviks de manu confili -T m as au*(cupi.xs. 6. Vade ütn n ! N ïl'.hn oí. C':zpiunt pnpiuesm. ) Ount enim dicare ritum dande fidei, creditori - Quo docun taétu'dextere. clixïgtii)zleïn, peccata vincula, & compedes, qui- bus peccator tenetur, & reus efnci- 2. lilaqueatus.) Obligationem con- ia ftbi Pï()f j | tur corin Domino , non folven- traxiftt, ue in tuum cedet incom- QU re egem (s ! todum ; «t vinculum hoc laquei Büem mo]i dus, nifi pecnas luerit uqure ad mi- inftár habeat, quo per nicjés , aut miäsi Ue:n nimuni qqurzsdra" ntem. sE lt 23. Morierar. ) Concini&: Baxuch. magnum illo capitis pericpZüm crea- VOX « duj cap. j. 27. Viam, inquit, dciplima tur. M mon in'Venerum!t, ideo perierunt, ÓG quia 3- lacidifi im manwm prowimi tui.) gm!/»?!üï, lr Obnoxius faítus es creditori , qui mom babucrant fapiemtiam , perieramt *quind «f fropter inftpeatuam 5 & quod habe- jam adeptus eft jus debitum a te Billcre o mus in libro Job cap. 36. numer, 12. repetendi. * COrüm b Y Si mom audierint , tramfibuut per gla- Sufita amicum Tusm.) Amicum;, "I & re pro quo fidejuffifti, excita, ftimula; pe du , 6 conumenzur i—n jiifltitia.. grtno N 0s urge, officii fut admone, ut fcilicet mïlïtrmr &v V. Qopapderis. ) Fidejufferis ; non ipfe fatisfaciat creditori, ne tu co- QUjat MJ omnes fidsjufliones damnat Sa- garis debitam pecunie fu.mmaþm de ürts m tuo repr&fentare. yiens , fed leves tantum, & incon- btnt I efþy t " *tmn fultas. . s äzfzþ' daemttla. ) Dixerat, sH« 95 T D(fxff: $6 uo ü lj 4umnm,) Midctur i':sf qusat us f?,-öc. itague pergit in ea- ; Q ( CA PU'T VT. $85 1 peccito- :..6. Vade.ad formica m, o pigeg, & confidera vias ejus, & ^m diíce fapientiam : ; &i mul. ..7. Quie.cum non habeat dücem , nec praeceptorem , nec principem , $. Parat in seftate cibum fibi, & cönä&egat in mefe, quod comedat. m finuica -- 9. Ufquequo piger dormies? quando confurges e fomno tuo? IO. * Paululum dormies 2717 $ paululum dormitabis, paululum *Infra conferes manus, ut dormias : 24.33» (ue miliris II. Et veniet tibic jj juafi viator egeftas, & anpe;rieks quafi Vir armatus. 31 vero impiver fuer - is veniet ut fons meffis tua, & egeftas longe fugiet a te. [5 pud x 12. Homo apoftata, vir inutilis) graditur ore perverfo , 13. Annuit oculis, terit pede , digito loquitur. 14. Pravo yris feruo- dem alligoria l.aofzxeörum ; & ten- malus vviatórs . Videtur autem ille ap- dicularum , quibus ferg capiuntur a pellaari malus viator, qui fe pere- iber :.qtyia venatoribus , vel avicule ab aucu- ins, füícti grinis comitem adjungit , amicum pibus. fimulans, & pravum confilium te- 6. Vade ad fevmicam. ) Exemplo gens , fed data opportunitate eos P Ípoliat, aut etiam occidit. l palpebræ formice difce, quil te facere opor- teat. Qeaff vir amatus, ) epetitio ejus- Vias ejus. ) Rationem, qua fibi dem fententis. ; de man confulit. 19. lomo 4poffata. ) In Hebrzo 7. Cum nom habheat dacem » 65c. ) eft, Vir Belial, vir fceleftus, I1talice £, Vate Cum nullun hibeat magiítrum , a Uomo del/ Diavole, Vide dicta Deu- Qquo doceatur, prater naturalem in- fdei creditort tcron. 13. I3. ubi de erymologia einationem, cujus inftinttum fecu- hujus vocis BeZ/aL Apoftata defer- ta fibi profpicit. Sicut in apibus, torem fignificat, qui fcilicet irationem &O quz regem habent, Monarchiz inma- & ejus legem- deferit. Degm., 1 cedet n cotn: T ginem molita eft natura, fic in £or- Vir imetis. ) - Eftliptote; five micis, Democtitis, miofis; plus enim fienificstar, quam n nics , 2! il æ;z/ï "iator, ) In i—-!ebræo 6(1' dicitur ; fenfus enim eft hujusmodi geric Á : i a vox (2onp weballecb. viator ,. five homiuem eíle maxime noxium, &' ) " graf2tor, à ridice 3554 Lalac , quod perniciofum. " aliquando eft eraífari, & videtur fi- Graditur.) Agit, vexfatur cum-ho- glitorio 0 gnificare graílatorem, aut latronem igi ? minibus; Italice diceremus, Procede, €x eorum genere , qui obfident iti- Ore perver[o- ) looquens. benigne; nera, & repente cooriuntur in pere- & axnige , fed interim m , ) Amfcüm ; grinos, & eos.fpoliant, & male eciam cz.llzv, cogi- : 1 Rhnulï; tans, & rmoliens. xC t (cilicee multant, & vexant, quaft dicat: Ade- b3. unuitocnls , feyir pede , digito )v g e xit inopinata paupsreas , qug te graf- loqait urs ) Significatar, impium ; TEU fatoris more Ípoliet. Favent huic fumma»" di qui verbie amicitiam. fimulat, aliis interprct:tioni LX X.. viri , qui ha- corporis purtibus «contrarium fïxgn.iþ. ii bent e75p xaxóg óJoímopog ,. welwii 1Ccare fuis coim ixetdts p?icibus in perniciem ott u Bi&;'. cftmlC'am. Meanocb. 1. IV, Pcr C Cc. 336 LIBRI PROVERBIORUM | u t 14. Pravo corde machinatur malum, & omni temporve'j*m» ! extranes. gia feminat. * 2$ Nu 15. Huic exemp lo veniet perditio fua, & fubito cohtere*cur, as niti nec habebit ultra medicinam. ]6 Dret 16. Sex funt, quze odit Dominus, & feptimum deteftatur anima ejus: 'viri priol . a Num 17. Oculos fublimes, linguam mendacem, manus effunden- $ tes innoxium fanguinem , , - rietumer 4 Auta 18. Cor machinans cogitationes pe ffimas, pedes veloces ad currendum in malum. X q? .19. Proferentem mendacia, te 40 Sie « feminat inter fratres difcordias. ftem falllac«em2 & eum, 'qu-i mundus, - ?0 No 20. Conferva, fili mi, praecepta patris tui, & ne 'dimittäs; ïy Xt efurien legem matris tuze. 21. Liga ea in cor de tuo jugiter, & circumda gutturi tuo. y. Deo fanim q 22. Cum ambulaveris, gradiantur tecum, cum dormieris, 5 Q cuftodiant te, & evigilans loquere cum eis. animam f 23. Quia mandatum lucerna eft, & lex lux, & via vitze in- crepatio difciplin,æ ; Boaseetoere r 54. Ut Cottutos. rm. plinminftit ejus, quem decipere ACr..niatur fimi- jmpreffa fint in corde tuo. - Alludit le eft quod habemus Pfalm. 34. (9. ad ei, que habentur Deuteron. 6.6e t Ertyane Qui odergnut me gratis, &5 aunuunt. oci- & cap. 4(1. 18* Bitetriis Bs., quomiam mihi quidem pedfiee. io- Crrcumda gutmr'i* :£u9.) Pr& ocu 46. Priius quebantar , &c. lis: femper habe quemadmodum ; a. ) hi quod de collo appenfum geftamus, 1$. Perdzz;o,) Exxitium. Vel qatlitrem, m ANec babeb; ultra medicinam.) H-()C/ femper veríatur ob^ oculos. W, ld (ä& fint tibi cara quafi monilia pretiofa eft, non poterit curari, fed «terno circa collum. Q yerti involvetur exitio, a quo nulla ra- 3 22. Gradiantur tetum. ) Sefnper tione poterit liberari. tàl, qui habeas pre oculis hzc prgcepta, & d f*"/Züm p t6. S$ex funt, 8$c IMlodus lo- cum domi hzres, & cum foras pro- 6ot. f u quendi fatis frequens in facris Li- grederis, & cum vigilas, & cum tg componis ad. uietem capiendam , Yil e yet t teris, quo tamen non femper figni- 1 j € &ndum À ficatur id- quod ultimo loco propo- femper de illis rvandis cogita, nun- & Wnen Q nitur , deterius effe precedentibus, quam illa negligas. Weretrg, yi fed fenfus eft, fant fex, five feptem, Lequere cum e5.) QQuafi confilium capiens ex lege, & preceptis divi- P. Qu , qua odit, & deteftatur Doxninus. El F?mfentiuac : 17. Oculos. f[ublimes. ) Superbos 3 nis, quoimodo regende fint actio- D dH fm.??l sam elatio oculorum arrogantiz fi- nes tusx. E pois, ; 5 e num eft, fic Pfalmo 130. t. dici- nebris hujus vitz. 23. Lacerza. ) Qua dirigar;s in te- ;./,',,' intioj tur: Neque elatí funt otuli mei , neque ambulavi 1m magnis, €$ esirabilibus [u- Via vit«.) Mia ducens ad vitam. ecq)ig,ï | ff" 3e, lecrepatio di[czplzma. ) lncrepatio VOCtR Vi r erudiens , & redarguens hominum TTE " 2 ^I. L('ga ea in corde rwo.) loate [ CAPUT VL 387 emþore j 24. Ut cuftodiant te a muliere mala , & a blanda lingua extranec : Cotietetur, 25. Non concupifcat pulchritudinem ejus cor tuum, ne ca- piaris nutibus illius. » ] -56. Pretium enim fcorti vix eft unius panis : mulier autem a detefiaur viri pretiofam animatnm capit. s effunden- 27. Numquid poteft homo abfícondere ignem in fin ut veftimerita illius non ardeant ? u fü6; - 28. Aut ambulare fuper p s,veloxces a;i . runas, ut qon comburaqtur plantae ejus ? 29- Sic qui in greciitu-r ad mulierem proximi fui, non erit ( eunt, qui mundus, cum tetigeri- eam. ; ne diautts .3o. Non grandis eft culpa , cum quis furatus fuerit, ut efurientem iHnpleat animam : zUm eprehenfus tamen reddet feptuplum , & omnem fub- gutturi tüo. ftan:iam domus fuae tradet. Y iormmieris, 32. Qui autem ad " ulter eft, propter cordis inopiam perdet via vite t« animam fuain? Ccao $. 54. Ü inrmpcos mores, & ad rectam difci- nupta ; fepe enim adulteri vitam e tuo. - Alldit plinam inftituens , & formans. propter flagitium fuum amictunt. 24. Extranes. ) Ahene uxoris, vel 27. Nwmnquid potefü bomo , &fc. ) Deuterots 6 Sententia eft, quemadmodum ita i gnis aneretricis, qua tua noa eft conjux. in finu circumferri non poreft, u& , ) D 0n 26- Pretium enim fcorti vix eff zunius aMl yàmodum ^5. ) ia Hebrao elt, quia propter veftes non amburantur, nec ita cal- qen cart prunz ardentes, ut pedum ve- Ínm ge&amurs ; zulierems merefricem ufque ad. fruffum ftigia non comburantur ; ita nec quis oculos. v péri, id eft mendicabit homo ufque ad fruftim panis, quomodo hunc adultera. fine Iabe peccsti verfari poterit cum vnija pb TV locum vertit Pagninus, & confentit 30- New grandis eff culpa. j Sc ilice£ g. ) 500 Vatabl. qui habet : -Vez;ez. bozo u[que adulterii comparatione. ad fruffum panu. Nofíter interpres t pr?ceptm Mebr. fic istellexit ,' quafi diceret: U: efurientem Peplest Animam. ) um fon6 - Itaque — neceiíitas culpam qminuit , js, & 0m T vile eft. pretium. fcorti, ut. non plus eo adigitur , wt fedet urgentem n ;Lapiendam ' fit dandum , quan fruftun panis, famem. & tamen cum. adeo abje&a res fit o mezretrix, viri prctiofam animam ca- $1. Reddet fepreplum. ) Quafi di- cat, compenfari poteft damnum etiam " pit-. Cum vulgato noftro: Interprete ultra equalitatem , ita ut pro uno lu il gs & , confentiuat. LXX qui. ha:ent; P;e- yraca Biuoa €uum [cortt , quantusm $ unias feptuplum reddat, aut etiam omnia, " fn ; i s d que habet. Vide. legem de reftitu- panifs'.-. tione pro damno furti Exod. 22. i. Viri pretio[arr animam capit, ) H aips r eft decipit, & illaqueat. 32. Preprew curdis imopiam. ) Pro- Alioqui pter vecordiam, & ftultitiam fuam, s ad vittf vocem Z* neduat cumr Mer, at Peradet animam |wam.) Mitanw amit- ^ [naepio tet., oecifus ab' adultera inaxito. ] fenfus Hc./,; Milier vir? , id cít viro ja ; lo N — 386 LIBRI PROVER—äIORDlM . Qu t 33. Turpitudinem, & ignominiam 'congreg,aat' fibi, & op- probrium illius non delebitur : domus illiu: ^34. Quia zelus, & furor viri non parcet in die vindi&e, . 9. 1 obit (; caligine 35. Necacquiefcet cujufquam precibus, nec fuícipiet proi tedemptione dona plurima. 10. ht «( C APUT. .VIL N tata ad decipi 1r. (uieti ,fïlbrmfw adoleftentem ad. fapientie amplexum , & mandatirum bus füis, r Nunc . cuffodiam : utque fcortorum blanditias , quas late 4 dians. de[cribit , evitet. n. Appr 1. TMli mi, cuftodi fermones meos, & praecepta mea reconde voltu bland ; tibi, -Fili, ]. Vidu 2. Serva mandatamea, & vives, & legem meam quafi pu- 1s. Ideim pillam oculi tui : Viere, & 1 lam in tabulis c-oi"dis tui: 3. Liga eam in digitistuis, fcribe il 15. Itex 4. Dic fapientize, foror meaes: & prudentiam voca ami- &x Ioyyto. cam tuam , — 17. Àiper $. Ut euftodiat te a muliere e z 2 xtranea, & ab aliena,*quæï verba fua dulcia facit. xibus, de 6. De feneftra enim domus meze per cancellos profpexi, 19. Not . E-.tyideo parvulos, confidero vecordem juvene In- 9. Qui ssts N 31 ïï?rpifuæïinem, 6c. ) Quafi di- 4- Dic /kpim;]-iæ, loror mea es.) Mie eipiendam.. ] ed fenfu. Cat; nam pr&ter dedecus indelebile detuf nomine fororis fponfa figni- etiam filii mortem accerfit. fäCJ—ri 3 1 que foror eadem , & amica À ) Tranfíe | .34. Viri.) Mariti adulters. appellari folet ,. ut patet ex librz A ideo m lz die vindite. ) Cum fefe vindi- Cantic. Suadet hoc fimilis alius lo- þuï() imore candi occafionem naótus fuerit. cus Sap.: $-2 Hage amavi, 6 ex2 J'ts ang] 3$3. Pro redemptzone.) ld eft, libe- quiffv4 a jwventute mea , & 7/4;?/1'1;1' ratione , id eft, ne acceptam inju- on[am mihi eam e[[umere, $. amator trlicig, ho f ^ pitndos ts j riam ulcifcatur , fed deprehenfum fectus füm feorma i. Loquicur de 10 Gay], gdle-tertzxn dimittat. fapientia. Suadet etiam, quod Sa'. lomons juventutem ab amore mulie- fien, ) No I. Reonde, 1:5;. ) Quaf-;i thefaurum. rum abítrahere ftudet , & transfer- (ice ; m q 2. Qvafr tupillam oculi.) So- totfideras lertiffima cuftodia fic orabat Pro- re ad fapientiam , quafíi dicat, illas afpernare & averfare, hanc tibi opta * Continent. pheta Pfalm. 16. g. Cuffodi me ut fponfam contingere , hujus nuptias U. bf pupillam eculz. ambt. M Piling, (3« Liga eam ín digiris tuis.) Refpi- K . wt 0 cit monitum Moyfis Deuter. 6.9, & &. Extratta. ) Akli'em.uxore, vel lirALis ea .7tmfz' ffguum in manuibus tuis, imeretrice. am:ay.c M de * AC Qu Quo metaphorice fignificatur femper 7. Parvu'os. ) Simplices , in. He- - &Chülw o i hábenda ante oculos, ut €a, que br&o eít ry»Nh5 petaim, que vox PU vl habentur in manibus. eum fignificat, qui facilis eft ad de- Pa : &t hs üg'n' boridis "'CAP/UT qvn., 315 'ïbi, iM p« .$. Qui tranfit per plateam juxta angulum , & prope viam domus illius graditur. rindide, '9. In obfcuro , advefperafcente die : in no&tis tenebris, Ciplet pui & caligine, -yo. Et ecce occurrit illi mulier ornatu meretricio .a Propa- rata ad decipiendas animias : garrula, & vaga; 11. Quietis inipatiens, naditrum - nec valens in domo cog fiftere pedïf bus fuis, laie in plfateis , nunc juxta ängulos infi- 12. Nunc foris, nunc dians. 13. Apprehenfumque deofculatur juvenem , & procaci a teconde vultu blanditur, dicens : 14. ViCctimas pro falute vovi, hodie reddidi vota mea- t quali pie r5. Idcirco egreffa fum in occurfum tuum, defiderans te widere, & réperi. cotdis tui. ; 16. Intexui funibus le&ulum meum, ftravi tapetibus pi&tis v0ca aml- ex JEgypto. "a 17. Afperíi cu bile meum z*n*vi*r!*zaj & aloe, & cinnamomo. j ïquæ 19. Veni, inebriemur uberfbus.) & fruamur cupitis ample- xibus, donec illuceícat d:es: »rofpexi, :9. Non eft enim vir in domo fua, abiit vi a longiffima. * fiem. Coc 3 20. Sg—Cj ) Qu vivium domi paratum habere ; nam c'xpiehd:xm. Paryulum non ztate, mea t Vi fed fenfu. - ex pacifico facrificio magnam car- l yosfa Ti tiofu's, nium partem offerentes domum re- $. Tranfft per platezm.) O 2, & amict atjue ideo magis opportunus, ut im- lum.- portabant, qus cedebant in epu- puro amore capiatur. ilis altos o^ t6. lutexui fumibus lefulum euns) i M., ïzzxt.zþ;z.,»zgu!zzm.)' Ubi domus mere- mavi ; Ü tricis, loco fcilicet obvio, & ad ca- LXX. vertunt , Izffi;j antexui ledlum 8 7!&:&1" 72€ 824 Puto intelligendum dce infti- i & amdtr piendos. tranfeuntes accommodato. tis, fiva fafciis, five funibus, qui- 10. Garrala (5 vaga, quietis. impa- [,oquit? rqdö bus.culcitre , vel le&i fuperimpo- ïn, q:lo .a- sens ) Note funt mulieris impu- nuntur, qu&que aíferumr vicem im- mort muþe- dice ; nam que caíte funt, parun,, plent, ut mollius cubent , qui in le- & confiderate loquun & qrans d (llas fe continent. f:'-n' y5& donmi Gis illis fe ad quietem dant. diCats 17. Myrrba , & aloe 8c.) Aroma- imc ! l pt J 12. Jufidians : Incautis juvenibus. jj juptit tibus omnis generis, ut cubile fit uj 14. Vidlimas pró falute vovi.) H&c odoratum. dicit , ut oftendat fe valde illum Verti amare, & de falute illius valde effe I3. Jgebriemur uberibus. ) uxo j 1l poteft, amoribus. lmpudicus amor eft folicitum, quod, ut bene illi effet, ebrietas quedam , & temulentia de. facrificia obtulerit p:cifica. qs, n Ht Hodie reddidi vota mea.) Videtur mentis ftatu. dejiciens. "£ VOX 'luq (ta etiam his fignificaze , fe lautum con- 19. Pir.) Maritus. I$ d d | ï * 3 LIBRI PROVERBIORUM A0« Sacculum pecunicd fecum tulit: in die plenxe lunæ re- E verfurus eit in domum íuam : Sapientit à 21. Irretivit eum multis fermonlbus, & blanditiis lablorum protraxit illum. nddt , ( 22. Statim eam fequitur quafi bos duttus ad victimam, & qu quafi agnus lafciviens, & ignorans , quod ad vincula ftultus trahatur : Ümqu 23. Donec transfigat fagitta jecur ejus: velut fi avis fefli l net ad laqueum, & nefcit, quod de periculo animae 1lhus fnam 3. In fui agitur. 24. Nunc ergo , fili mi, audi me, & attende verbis oris femitis (tam: mel. ?. Juxta 25. Ne abftrahatur in viis illius mens tua : neque dec:]pïa- 4 0 m ris femitis ejus : $. Intel 6. Aud 46. Multos enim vulneratos dejecit ; & fortiffimi qulclue interfe&ti funt ab ea. tientnr Jal LA mterlor 27. Vie inferi domus ejus [ peneurantes *. Veri inortis fabuntut V utti Ui n 9 Re& l CAPUT tlam, 2O. Saecculum pecunis /Zwþæ £tdi. ) Velat ff avis,650.):. Xvicule efcain N 1 Suinptus longz peregrinstionis : 1'14- vident , non autem laqueum, quo Wma t re nullum eft periculum ab illo, qui capiuntur, & pereunt. C aect abeft, & diu abfuturus eft. A«,azat. ) dtzm. x ! 25- hp viis ilius.) Mig, & femitx t & D : f die pleua luna. reverfurus.) Vel mores '1^f'ulf'ïx.tït, & wendl xatio- donum pj eum. terminunmx fibi -fhituerat — vir ,. cæp g W cume difceilit ; vel ita conjectabat nem, quam quis fa:qmtar adulterxex quantitate pecunie, quain a6, Vulzeraros dejecit.) | Mlexetrix cep fec.um tulerat. multos amore fuo valnemvu: $ u O'WIL q"æ in lhom « Quaff bos dutius ad willimamn. j perdidit.- Qu Lafcwxcnor, & exultans ; nam bo- Fortiffmmz qquæ. ) Nam bIanJr— DOO menta Carnis, etiam fapientes de- tate f[ € ver] xes non noverunt, quando ducantur leh(m ilig ad prefepe, & quando ur mactentur mentant aliquando, uc patet in Sa- , more victimarum, & fzpe cum pu- lomone. O'ïïmxbus tint fe duci ad prxfepe, trahuntur Joterfeli.) Repetit, quod dixerat, Pideg. ad niacellunr. "alneratos dcyzc:t 23. Domec transhgat fagzt'txz jecur.;) 27. Via iuferi domus ejus.) Domum Iétum T Non fentit fe traht ad mortem- Sen- ejus adire, cum illa verfari, eít ad 3. [, (l'mm mortem aternam tendere. qüe C dmgt tict cum transfiget Í agmta jecur ejus,x Tofet cum fcihcet in p ac, & im futura vi- Penetrantes im iattriora mortis.) Pxo- AUE ta luet pocnas: adukerit. Cum cona- fundam, gravem, « s&texnam pqge- f?ue p of fcicnsix (timuli. fodient pectus illius. aàin conceiliantes. &H/ 4 39th 1pr CATPUT *HI 39f lunie re- CARPUVT VITIT labioryti Sapientia ad [ui amplexum imvitat, fe quoque multis modis cam- mendat , quodque fit Deo coeterna , cum ipfo cuntia componens : mam, & quam quaerentes , beati , [Dernentes vero , mz]än il frültus tandem evadent. avis feltte Umquxd non fapientia clamxtat & prudentia dat vocem m illus "N fuam ? 2. In fummis, e*ccelüsque veltlcxbus fupra V1am, in medus 'erbis ot femitis ftans , * 3. Juxta portas civitatis in ipfis forfbus loquitur, dicens: 4. O viri, ad vos clamlïo., & vox-mea ad filios hominum. ? dec $. Inteïhglte parvuli aftut & infipientes animadvertite. A yi quiq 6. Audite, quoniam de re s magnis locutura fum: & ape- rientur Jabia mea, ut re&ta praedicent. nteriota 7. Veritatem meditabitur guttur meum , & labia mea dete- ftabuntur impium. $. Jufti funt omnes fermones mei, non eft in eis pravum quid, neque perverfum. 9. Rei f.unt mtelhgentlbusg & sequi 1nven1ent1bus fcien- CAPUT tlam d 1o. A Gci- I/'ul Q efbäln 4pientia clamitat.) |Sapientiam Gione, & fdpxentm , uf fupza cap. Ui , Quo .S I. nutm- 4. hic accipit in genere, ut fcilj- cet & Deo .comp ;etits, & per Dei 6. Rella, ) Ea, quæ pertinent ad & ['evmw donum hominibus , ut di&tum eft re&citudinem veritatis, & vita. cap. 3 19* 7. Feritatem. ) '"Tum fidei , tum enix gt Per profopopejam au- vitg. tem de fapientia fic in genere ac- Mercmx cepta loquitur , tribuens nunc ea, Meditabitur guttur ) Elaquetu quz in homjnibus, nunc €a, quo ]ingna mea. rv r eum Deo operatur, & ipfa divini- 8 Nom efl im ew pravum , 6$c. ) m blanäf tate , fic verba de illa faciens, quafi Nam, ut eft in Pfalmo: eloquia Da- ienteb perfona aliqua effet, & res a Deo, U(HuéQ clquim caffla , amrgentum ione & hominibus diftin&ta. EXAIIIBMAITU, &5c. Pfal. x1. 7. do ffh i- Er pmdmtt:t, £5c, .. Eft repetitio nz, & libri Phxlofophomm , ut ha- j dixerib precedentis femiverficuli, prudentia beant mula vera, & falntaria, ta- eft rerum aa*enddxum intelligentia. men plurimis fcatent erroribus , & ubi- noxiis doctrinis. Domum 2. In f«mm»f ) Quafi dlcac [d" : ét i que clamat, & mozrtales officii ad- g. Intelligentibus, ) Nam .qui male monet , ut nemo lgnordncmm eRxCH- funt difpofiti , nec re&e judicant, faxe poffit. nec fenfunY penetrant eorum , que artté ) he c:.iüm P £ A/t*w;mz.) Aftutia in bonum dicunt , facre fapientie do&rmam capitur pro prudentm, circumfpe- non magnifaciunt. e 1 —Ó—mà 892 LIBRI PROVERBIORUM g üt Qit Io. Accipite difciplinam meam, & non pregnniam : do&ri- * 48. Domim nam magis, quam aurum eligite. e * | ir. Melior eft enim um quijua fapientia cun£tis opibus pre-tïoüæmiS: [ & omne defiderabile ei non poteft comparari. EW fieret 12. Ego fapientia habito in confilio; & eru cïi;isr interfum cogitationibus. - « ondut duníontes a 13. Timor D omini odit malum ärrogantiamg & fuperbigïm & viam pravam, & os bilingue deteftor. g Necdui :4. Meum eft confilium, & sequitas ;, mea eft prudentia, p parturiet *mea eft fortitudo. - 46. Adhuq 15.'Per me feges regnant , lis terra. & iegum conditores julta de- cernunt : .a Quan - 36. Perme principes imperarit,& potentes decernunt juftitiam. lge, & gy 17. Ego diligentes me diligogg& qui mane vigilant ad me, 28. Quan invenient me. aquarum : —tiæj & gloria, opes fuperbse, & juftitia. 19. Mecum funt divi L 19. Melior eft enim fructus meus auro, & lapide pretiofo, - ]i meli fen: & genimina mea argento ele&to. titio wfitta gj dicii. Opes natifcar 20. Irwiis-wj.ulïitiæ ambulo, in medio fcmitarum- ju 5r. Ut gentibus, t ( pere, & p 4Equi , E5c. ) Repetitio 1);*:£ce;ie$- 1»5?; Per-me Reges reggant. ) QQuia pris abun] tis fententiz. Sermones ,mei funt & per me ad regnum legitime per- Inn0$ tmeos ( yeUti , jufti, &qui , nihil a re&a ra- veniunt, & per me illud recte gu- bernánt. 1. Tíefsuy, tione exorbicant , aut. prayum v cone locà, ub 16. Decersmust juffigtiam. ) 'Yum prttiofa repo levententibus [ciemtias ) lis , tentlis ferendis. . in legibus condendis , tum v:ix.); fen- 2'2" P0þdit qui quzrunt eorum intelligentiam, ! fhifjo vj & fedalo quarendo aflequu 17- Diügentes me dilsgo. ) M illis tiomm fuaru, iam. xlltm: ;1—- commnonicando. ticatus efr l0. 4ccipite difciplhimam meam , 8 Mant vigilant ad me, ) lÀ eft, me . Á Pïi?l[i[pig. : »om pecuuiam. ) Non vobis offero folicite querunt. 33 Og pecuniam, fed difciplinam, & doctri- 38 Mecum funr.) Me fequuntur, me comitantur. 30 Z (s nam falutarem , quam p*? cunia plu- eum, &m xis facere debetis. . Opes fuperbe.) Excelfe fcilicet, & !) i2. Habire i confülio. ) | Ubi fa- eiminentes. SS(&'M(,)& B'P.& | ?. AL ii $a , & recta :confilia ineuntür , 19. Melior eff enim frucus meus, 6c.) b d) Ar. uxruüntur, illic ego fum, & con- Precipuus fapientis fractus eft ju- C TWebtg. g ! lr illa excito, promoveo , & ad- ftitia, & fanétitas, que tandein per« fï"udebar; 3'.11-'»: Qs ducit ad regnum, & gloriam, opes- Is, Coneest, Erudit. inter[um: — eogitationibus. ) que ccelefles. Quuibus prudenter afiquid. gerendum Genininame4-) Fructus mei, quos YOx* » eogititur; & quid faciendum fit, anc * ego- produco. Vetti D Qtsf fugiendum,, fuxgero. 20« lewis juffitia ambulo,) ]afti- Jüt ab " X » : tiam. haheocomitem , & ab ea ne eurit s. JEquitas, ) LXX, habent : fe- * , ln i tantillum quidem xecedo. * at ( e F j cüepoaa r 293 q : äo&rf. gt. Ut; ditem diligentes me, & thefauros eorum repleam. n 22. Dominus poffedit me in initio viarum fuarum , ante- tiofiff a principio. mx': quam quidquam faceret 23. Ab seterno ordina ; interfau fieret. ta fum, & ex antiquis antequam terrä 24. Nondum erant abyffi, & ego jam concep ^ fuperoiam, s ta eram :V HGCT- dum fontes aquarum eruperant : LÍ 25$. Necdum montes gravi mo le confliterant :' ante 'c'olles prudena, eego parturiebar. z 6. Adhuc terram non fecerat, & flumina, & cgrdines Of- » ; julia de- bis terrae. e . 2/. Quando prseparabat coelos , aderam . quando certa t jufticam. lege, & gyro vallabat ebyffos: nt a me, 28. Quando ethera ürmaba"t' furfum , & librabat fontes aquarum : 29. Quando &jufttia : pretiolo, do medio femimr:;mkþ]g 7:44.) Re telliguntur duo poli , circa quos titio ufitata ejusdem fententiz- U: ccli rotantur, vel precipuz orbis judicil opes nancifcar , quas tribuam dili- terrg partes Oriens, Occidens, M.— j gentibus, non opus habeo aliena ra. ridies, & Septentrio , quibus quafi jl pere, & juftitiam violare, fed pro- cardinibus , & columnis mundus con- tinetur. a ) Qquia priis abundo divitiis , quibus salu- critime p mnos meos ditare facile poffum. 27. Preparabat celos, ) F'abricaba- 1 )d sde ev 21. Thefauros eorum.) Arcas eorum, tur, expandebat cclos. & loca, ubi divitie, & fupellex Lege, & gyro vallabar abyffos. ) In pretiofa reponitur. H«cbr&o eft, ewz deferiberes circeulum s. ) Tm tun in &t a2. Poffedit 5e.) Apud fe habuit. feper faciem voraginis ; quod videtur lp inino wiarum fuarum. ) Opera- oftendere per abyfíos intelligendam tionum fuarum , quibus mundum fa- effe vaftitatem illam, & immenfi- ) Me illis bricatus eft. tatem Ífpatii profundiifimi , quod cft ]i e&, pH A principso, ) Ab sterno. inter .celum, & terram , de quo di- 23* Ordinata [um.) ld eft ab zter- citur Genef. i.2. Ef tenebra eram? uo fum conftitita , hoc eft, fui apud fuper faciem abyff. — Nel fimplicius 3 [ng,uztar j Deum, & in. Deo. LXX. habent, de Httoribus intellige, quorum gyro , il & fSrusNG0 Eu . fundavit. sme. vaftitas maris circumfcribitur. Ex 4ntiqui4.) Ab zterno; 28. JErhbera ffrmabar fuvfum. ) In- 24. 440/5.) Mare. telligit elementum ignis , vel fupe- 4 n fff') l LXX. ha- ftds g [ ju- Concepta eram. ) Sic paulo poft, riorem aerjs regionem. andtn * Parturiebar; pro quibus duobus ver- bent, TÀ &4»e »t$4, id eft , /upernar bis, Conscepta eram, & parturichar, aebzlas. rl'dlll 5 0 1165- utrobique in textu Hebrao eadem Et lbrabat fantes aquarum. ) 1n : meis quoi eft vox »nbapjn ebolaithi, quod ctiam Hebrzeo eft, s2 foreficando fontes ve- verti poteft, formare , vel genita, ragizis, quod non de fontibus, qui in jam ab sternitaté Deo aderam. terra - funt , accipiendum eft, fed po- Vb ) ]u&ï- 26. Cardimes orbis terrs. ) Meliín- tius -de fontibus celeftibus, qui fci- TL t j Bibl, cum Qom, Menoch, T. ÀV, Ddd E o 394 LIBRI PROVERIBïORUjMN 29. Quando circumdabat mari terminum fuum, & legem ponebat aquis , ne tranfirent fines fuos : quando appendebat sapientid d fundamenta terrae. ? | ; d UR eu 40. Cum eo eram cun&ta componens: & dele&tabar per ün— gulos dies, ludens coram eo omni tempore,- & a 31. Ludens in orbe terrarum ; & delicizae mese, effe cum filiis hominum. .'I' dpientia 32. Nunc ergo , fil li, audite me: Beati, qläi CLïüodiun£ "J 3. lm ! vias meas. ^ : prtit menfa 33. Audite difciplinam ) & eftote fapientes, & nolite abji- cere eam. 3 Mist r x Cvitatis : 24. Beatus homo, qui aud it me, & qui Vigilät ad for'e—'s | 4. Siquis meas quotidie, & obfervat ad poftes oftii mei. : cuta eft 45. Qui me invenerit, inveniet vitam, & hauriet falu Qtexm. s. Vetite a Domino : fifeui vobi it.,, laedet animnam fuam. 36. Qui autem in me peccaver 6. Relin TET Omnes, qui me oderunt., diligunt mortéfa.- prudentis. licet de nubibus aqu;xs profundunt &atim, juxta illud Genef; . 1.51.. 7i- T. Qui € in terras. Quod ergo dicit, ZZza- dit cunta 'qua fecerat ,.€$ erant. "valde : arpuit impi &at , fignificat Deum quafi in libra eona. p fufpendiffe in fublimi loco , id eft 34 - Ludens ie orbe terrarum.) Cum — H—— voluptate operans, & facilitate, ut in nubibus, aquas, juxta illud Job b A prentia. 26. 8. Qu;i Lgat aquas im nubibus fuis, qui ludunt. Cap. fu j Wt onom erumpanmt pariter deovfüm. E£ delicie mea, C$c. ) Cun*; often- n2 aufiend 29. Jppendebat fundamenta terra. ) derit fapientia . fe omnibus rebus W05 t2 nunc In Hebrzo eít, qwazdo* fazuit fun- creatis deleGari , fignificat tamen fe TUAS deferi damenta terra funt autem funda- peculiariter gaudere in omnibus , qui Colggg /g,pl ienta terze , ipfa illius ftabilitas, divina imagine, & fimilitudine funt $ tas * lierme in qua velut in fundamento con- confignati.- 32- 9O/eht fuis i quiefcit, juxta illud Pfalm. 103. $- Cztþodizmt q4AS REMÁ. ) . Qui Ts ; eptem X]Of Qui fundafli terram , [uper ff abilita- fapienter ambulant, & operantur. 60.4 AQ £em jïmm. Nofter interpres ufus eft 14. Vigüat ad fores meas 4uoti- 2 ]mmofm verbo appezdebaz , ut oftenderet Deum i. ) Ut admitti poffit in adyta n:m 146.1('13 [ fua mapu continere , & quafi pon- Zs fapientiz, Tügulare ; Im derare terram. Sic fa. 40. 12. Obfervat, 6c.) Eft repetitio pre- €tiam : eum appendiz tribus. digetis uzolem. terra , 6$ cedentis hemiftichii. dbravit im pendere wmontes, $ colles 3$. Jpueniet vitam.) Gratie in prg- tlt Oceafione : 5 exempli: in fattra: A& job.26.7. Qu appen- fenti , & glorie in futuro feculo. t' e!&um. Sel dir terram [nper nibilum. Hanuriet fa!u!erk. ) Salutem con- 30. Cempenens. ) Conftituens, & fequetur. .36. Qui me oderunt. ) Monita fae M* Cl u erdizan:, ordinans. LXX. ápuotovsa, aptan:, RUE lutaria fapientie refpuentes. ræCis RFQW:. - Dele&abar per fingulos dies.)) Signi- Dilhgant mortem. ) (Quia iis cu- 3 Aüf ;lyc(m ficat Deum in rerum creatione yo- pide inhzrent 1m0 , Qque mortem gt- ) & T luptatem cepiffe , & fuo opere. de- f'erpgt. Tcyli im h v [ O APUOUT.-IX 335 ;& Rn Q^A BoUat LX ippenüoat Sapientia domo fibi edificata , omnes ad fe allicit , vitam proro- gat, C? a muliere [Tulta, ac vaga liberat : porro eruditionem , bt per 699 correplionem non fufcipiet impius , ac derifor , [ed ; &le cum juflus, C? Japiens. Apientia cedificavit fibi domum, excidit columnas feptem. ftodium s 2. Immolavit victimas fuas, mifcuit vinum, & pro- pofmt menfam fuam. tolite a 3. Mifit ancillas fuas, ut vocarent ad arcem , & ad mcenia civitatis : t ad fores 4- Si quis eft parvulus, vemat ad me. Et infipientibus lo- cuta eft. falutem s. Vehite, comedite panem meum, & bibite vinum ) quod miícui vobis. mam fuam, 6. Relinquite. mfantïam & vivite, & ambulate per vias ( À p ensunind prudentiee. 7. Qui erudit derlforem, ipfe injuriam fibi facit : & ;qui d. n3r P 4 ant vulit arguit 1mp1um fibi maculam generat. Ddd 2 9 Noh ninit.) Cum P Dientia , & ) Ut Sapientia 4 sendnus ciUirats, ) Quomodo facilitate, d hoc intelligendum fit, patet ex He- cap. fupenou ad fuam doctri- d fummi- Cnm oftet: nam audiendam H'lVltäVlt alumnos breo, in quo hahcmm fuos,ita nunc iisdem convivium in- zates excelforum cioitatis, Porro quid wibus rebus fhuens defcribitur. fub allegoria domus, & cólumna- icat tamen 1€ ymibus ,. qu! Colemnas [eptem.) Columnas mul- rum, & convivii fpiritualis , & pre- tudine Junt tas -numerus finitus pro indefinito. cipue intento fenfu fwmfïcarx vo- Solent fatis frequenter in Scriptu- luerit Spiritus Sanf*us, non eft fa- ris feptem poni pro multis. Vide cile divinare. Crediderim domum jei. ) Qu! Gen. 4 effe Ecclefiam ; columnas viros fane operantar ^ dO. i ^ Im/nolaut viltisa. ) Verbum &wate, & doüGrina primario? ; con- mfd'f W!Z' nJm £abach 'eft mactare, occidere , vivium doctrinam facram, aut vene- jugulare , immolare , & ufurpatur rabile Euchariftie Sacramentum, &c. etiam , cum animalia non mactàn- 4. Parvalus. ) Quid parvuli nomi- pctmo [* tur occafione facrifici, ut patet mul- ne fignificetur, non femel dictum. tis e*(..mph ; apud Pan'mnum in eft. Vide fupra cap. 7. n. giig i p* thefauro. Seníus errro ePz animalia ) [gouo OC(.ldE ad convivium mfh*uwwum Ljfepientibus. ) ldem e& quod j Jluten * P arvlit. szcuz: "vinum.) Infudit in vas ; hoc enim rfcere Dgnificat Larinis , ut 6. I»fantiam.) Id eft, i um peritiam, Grecis xqucav.ww LXX. mf puentiam. j 3. 44 arcem. Y : In qua ut hioneftif- Er; vivite, ) Ábje&ta mf'pxpntxa Quia ii5 C fimo, & maxime fublimi loco do- qu& morten conciliat. sorte i mxczlmm habere fingitur. 7« Durifrem. ) Wiominem perdi- e h ææ 1 395 LIBRI PROVERBIORUM 8. Noli arguere derïforem, ne oderit te. Argue faplentem, : Qui ef & diliget te. 1. Aquæ 9. Da fapienti occafionem , & addetur ei fapientia. Doce y Eugn i juftum, & fefünabit acc1pere. iferni con *Df4] IO . Principium fapientiae, timor Domml, & fcientia San— 110. &orum, prudentia. PAR. 10 1r. Per me enim multlphcabuntur dies tui: & addentur Supra tibi anni vitae. Ecch I2. Si fapiens fueris , tzblmetlpü eris : fi autem lllufor, iil r 1. 16 folus portabis malum. qpurante 15. Mulier ftulta, & clamofa, plenaque illecebris, & nihil omnino fciens, I4. Sedit in foribus domus fux fuper fellam in excelfo urb1s 1. Vius f loco , ae& IS. Ut.vocaret jtranfeuntes per viam, & , ergentes itinere fuo :: EOE Is tsss .16. Qui 16. Qui e;ïl & lizc adi umt fum , qui monita faplentum con- Scientia Santiorum prudenna JScien- vulos, & if temmt Q& ridet. tia, & cognitio rerum fanctarum, Jpfe anj)urtase febi facir. ) Derifo- quales Scriptura facra tradit, & qua- penta va de lem Íícientiam habent homines fan- lit, & 1 imp rem, a quo contumeliis profcinda- Tvit 5 ". m tur, contra 1le Pl'OVQC&t 'Timuit €&ti, omnem aliam fcientiam fuperat, lier vis con; hoc 8. Joannes , qui eprïcola cano- ut fola vera prudentla, intelligentia, nica 3. num. 9. Smpfjem, inquit , & fapientia vocari poffit, firmu df f: A l" Aqu.e fa farf ?4m Eccleffe, j?m! i.,qui amat pri- 11. Per me. ) Per veram fapien- matum . gerere im ei Dtatreþ/ye.r, 70 tiam. cat 4l Egmm chtflf 70O$ . » Verbis mzzlzgm: gar- Malriplicabuntur. dies tui. ) Mitam fua. Rs y2n: n 720$. In]urlam etiam fibi ali- longam, immo etiam zternam con- dentur, qiii fequeris. quo modo facit , qui bonam fusm Omlllk?b à q exiftimationem minuit , .tunc adhi- 12. Tibometipf.) Ad tui utilitatem:, jor voluptas bens admonitionem , cum proficua & commodum, Ítalice diceremus , quis diutius effe non jará beme per te. xoteft. INon repugnat fa- aulo ad limotheum fcri- Pmm 4lfc: piens D. lla[or.) Si malus fueris, & perdi- fübbtes, & benti Peccantes coram ommnebus ar- tis inoribus ; hoc enii fepe figaifi- tü$, dc " gue, Wt $. ceters timorem. babeant. 1. cat in fcripturis vox , I/sfor. clam come[tn "Tim. o -OA Nam Salomon qum- Portabis malum.) P«cnas lues. g f m fur de privata correptione, qux n Iplens; tunc omirtenda eft, cum nulla fpes 13. Clame[z. ) Chald. waga, LX* emendationis apparet. «4udax , Italice Donza sfacetata : fer- o fle refem mo redit de muliere libidinofa , de lt verbum n Da j;zPIE?th occdfoncm. ) SClh— let difcendi, qua multa fupra di&a funt. Quod ij [ ccspere. ) Admittere faplentï.am, Nibil omnino fciens.) Chaldgus ze- &l C & do&trinam traditam. féiens beonum. LXX nefciems -"were- US, aut dæm cundzam. ht Ut y P Mvu 19. Prizceipium ]kpæntw &.) Re- fitn um : petit fententiam initio propc)ütam I$. U vocaret tmnjäunt:;, Gc.) Vi- £apes B f re de fupra cap. 7. num. Io. F ib ea ämmäm ier -,L À M ; &APUT IX&X- 3197 3 fäpientem,' 16. Qui eft þarvul-uS, declinet ad me. Et vecordi iocuta eft : 17. Aquae furtivze dulciores funt, &panis abfconditus fuavtor. 0i Due 18. Et ignoravit, quod ibi fint gigantes , & in profundis Clentia San. inferni convivee ejus. & addentur LE SALOMONIS. PARABO ( CAPUT X em illior , Alternat. jfarmonem de filio [apiente C [lulto , juflo €? impio operante C? otiofo, fimplici &? pravo : de charitate ,. C? 15, & nlhi odio : de bomo lingue , ejuíque malo. «celío urbis r Ilius fapiens leetificat patrem : filiu LI & s vero ftuitus moeüi- :ntgs itinere' ? uj t.ig eft-rmatms fuae. Ddd 4 2. * Nil dientium perniciem armatos latere 16. ,Cäu ejff parvnlus , 8$2. ) N Ocat 16 Qui & hec ad imitationem fapientie par- fcirent. LXX. qui habent: £pfz a«- dentia ,J cien- vulos, & infipientes, quia ficut fa- tem ignorat , quod terrigens aApud zp[ m p fan i arum, peresmt , alium fenfum exhibent , pientia valde malos, derifores fci- hoc eít etiam gigantes, viros fcili- radit, & que licet, & impios vocandos non cen- homines 14l fuit n, 7. ita nec procax hec mu- cet fapientia fortes, victos volupta- tiam foperat, lier viros conftantes, & quorum con- te in &ternam mortem incidiffe, qutelligentià firmata eft fapientia. - Et in profundis infermi comviva ejus.) ft. 17. Aque furtiva, 6c. ) Siegnifi- Et convivz meretricis certiflima erm fapitt- cat allegoria congreflum cum non morti obnoxii funt, & vidimzm in- fua. Res furto ablatz dulciores vi- ferni. u) Vi - dentur, quia illud flagrantius optant sternam Cot- homines, a quo prohibentur, & ma- Initio bujus capitis zetulus repatit'üf: Pa- jor voluptas in iis potiundis eft, que rabole Salemonis, quia que prace[je- jl utilitatents diceremus y quis diutius optavit. runt , communis quadamy G amplafurt Pamis abfconditus, ). Cibus furto adhertatio ad cape[fendam [apientiam: fublatus, & repofitus, & abfcondi- sunc vero fententia , & parabole ad i, & p varias materias fpelkantes fparfim , & tus, ne deprehendatur furtum, vel : fæpe lgm r clam comeftus. " Friäim traduntzr. ' Iraque Lutulus 18. [gneravit.) Parvulus fcilicet, iteruuin limine bujus capitis repeti- as lu^ tus indicat ea, qua. fequuntur , pro- & infipiens; nam ad mulierem non prie szmäalzæs 4Ppellarz'. .fere n 7«43 LXX' ' poffe referri, Hebrea docent, cum TT HES r- fit verbum mafculinum. tem per antitheta propontuntur , quia oppofita .:'m*er [i' comparata melius elu- j ditola s Ouod zb fent gigantäs.) In Hebrao cefcunt. t eft, t w B repbaim, que vox gigan- tes, aut demones fignificat , quo do- b ohaldgus 7^ centur parvuli ab illa domo abfti- ZEtificat patrem. ) Laztificat »pa- jrien a nendum, non fecus atque abftine- f L rentes; non enim diverfa funt, 0f!f,6r') Vi- rent ab ea, in qua D&mones, aut qu& prima parte verficuli dicuntur immani feritate gigantes in imgre- ) ab iis, qwz habentur in4fegundz,. e Á, æ— 398 LIPBRI *P'R'OVERB:&Q RUM *Infra . 2. * Nil proderunt thefauri impietatis.: juftitia vero libe. * - s Memori 11. 4. fabit a morte. , Sapitts 3. Non affliget Dominus fame animam jufti, & infidias im- : 9. Qu a tem depta piorum fubvertet. Z 4. Egeftatem operata e ft manus;;emiiïa : manus autem for- o * (ui E verbenbitut tium divitias parat. jj Vena Y Qui nititur mendaciis, hic pafcit ventos : idem autem ipfe fequitur aves volantes. . LI n.'Odium tii5. $. Qui congregat 1n me ffe , filius fapiens eft : Lqui autem - ftertit aeftate, filius confufionis. 15 In lab * . 6. Benedittio Domini tus, qui in fuper caput jfuiïi * os autem im-'p.io-. ,. Sapie rum operit iniquitas. - 7. Memo- fufioni pro: fed adhibetur varietas VOcäbu10r111n,, ventum , ubi apud. LXX. eft idem 2. Putrefeet, it» exigente phrafi Hebreorum , & verbum coafst; , & tamen multi , detut. 9. Caditur 1 carminis elegantia. inter quos Pagninus, idem putant a, Nibil proderunt.^) Apud Deum, effe, ac venro pafcitwr , quod nimt- epre fert , a rum verbum my* r«£« utramque fi- ülaret. The[auri impietatis. ) lnique parts gnificationem, activam , & paiíivam divitiz. * 9. Giilic fortiatur: fic etiám ]erem. z2. 23. Cna jatm A morte)) [Eterna. dicitur eodem fenfu : O;zes paftores fs. Quii 3. Nonm affiget Dominus fame.) Hoc fuos pa/äet ventzs. Qui ergo nititur eft, quod habemus in Pfalm. 55. 25. tre apit, mendaciis , dicitur pafcere ventos ; JAnbulat eu guaior fui, etemim fenui , & non wid; quia non alfequitur , quod vult , jeffum. derelitlum , nec. [emen. ejus. qua- cum. infirmio, & fallaci nitatur fun- tw0; nequee rYenms Pdnem. dis tegere, 4 damento ; nam: mendacia nihil ha- lIofidias vmmprorum. ) Qu-ibuswfïcil'i'cgt; bent folidi, & faciem fubinde mu- DEP;W,;: Ti arare divitias ftudent , per injulti- tant, & cum reteguntur , auctori- eCs vils, grïiïam. tiam prementes innocentes- bus fuis adeo non profant, ut plu- rimum ilis incommodent. Manfehy 4- Egeflatem , £c. ) Sententia eft 1et, frauds: negligentis , & remiífioni adjunctam Se [0. ng; 4 efle comitem egeftatem , ut opes fe- fruftra laborat. quitur «ves ".ua!;mte:.»l ) Id ei—ï,x dulitati, & ftrenuitati. Orüm mupi| $- Filius eþl j?:pim:. ) Ef phra—fï-s olum ftroi Pafcit ventos ) Non eft hic verfi- Hebraica, pro Homo fapiens. Dafis dolo Filius confufonis.) Homo dignus infere, & n licet fit inaliquibus aliis Grecis tex- confufione: fíic dicitur filius mortis üilis i Bo tibus, in quibus vox , Pa/cuz, eft » d laftici "n homo dignus morte. monuadysr, qua aftivam habet. fignifi- 6. Benedillio Domini fupfr caþwj*. Junutpy cationém , * & fenfus eft : perinde - V. fenfus facit, ac fi quis ventos quafi oves jufi- ) hictgr, nefacit. id eft, Dominus quis be- fe poífe ad pafcua educere exiftima- 3 :l'f,'gs- ld) ret. Quamquamr vero ita fe res ha- Qs aurem smpiorum operit smiquitas.) Sitet, (& inc bet , nihilominus noftra Vulgatafn- vt in caput jufti Dominüs congerit benedictiones, ita os, & caput impii ,xpïe dabit DI terpretatio ita accipi podle videtur, lt Vs ut fignificet mendaces vento pafct. iniquítas maledicionibus, & infor- ':un-iig inyolvit 0 enim üt Sic Ofee 12 1. dicitur Ephbraizm p'»z('ci:[ 3 vitg, LJ .-/. À j CAPUT X 399 . V€ts [ibe. " 7.Memoria jufti cuni laudibus: & nomen impiorum putrefcet. $. Sapiens corde preecepta fufcipit : ftultas caeditur labiis. iidias t« 9. Qui ambulat fimpliciter , ambulat confidenter : qui 'au- tem depravat vias fuas, manifeftus erit. QUtem 'fop 1o. * Qui annuit oculo, dab l it dolorem : & ftultus labiis *Eccl. | 27.2$* verberabitur, ! aitet ipfe II. Vena vitae, 0 s jufü: & os implorum operit iniquitatem. ería deli&a operit cha- 1Petr . 5.' Odium fufcitat. rixas : * & univ 4. 8« qui ajem tritas. 13. In labiis fapientis 'invenit—ur fggientia, & virga in dorfo / tem imyo- ejus, qui indiget corde. 14. Sapientes abícondunt fcientiam : os autem ftulti con- j: Men fufioni proximum eft. 1$. Sub- (X. elt idem 7. Purrefcer. ) Marcefcet, ext:;i/fi- Operit iniquitatem.) Chald. rmjurias amen mult , guetur. tegi£ , id eft, celat, idem eft, ac f1 idem püant 9. C« ditur labiis. ) Cum monetm',' diceretur, eft fons iniquitaris , ha- , quod siat zgre fert , ac: fi cderetur , & va- bet in fe iniquitatem. wramque fi- Puleu* et. ic. Odium fufezat rixas. ) Cum l.n Hebrc' e& 9 ,& paivam 9. Simp!;citer. ) eo enim, quem quis odio profequi- rem, 22 23 to1n23 £é«tem , in integritate, per- tur, facile contendit, jurgatur, Onts pajtrt fectz. Qui innocenter vivit, & lin- rixatur. Unrver[a a'äl'i-c'?;z, Gc.) Amor vef*m , &tgo nitiur cere agic. cere ventos 5 "mbelat confidenter. ) Secure x facile condonat amici errata, immo üod Vlïk , tuto; neque enim neceffe habet frau- nec illa cognofcit. Hoc eft, quod nitator foie dicitar r. Petri 4. 8. Charitas operit des tegere, a quibus abherret. ca nihil h- Depravat. TUIAS fu;u'. ) Qui pravas multitudizem peccatornm. fobinde m 13. Ip labiis , 6c. ) Sententia eft, fe&atur vias, & actiones, qui dolis fapientes fapienter loquuntur. g , ao raffatur. , U pl Manifeflas erit.) Ut multum labe- Et virga, (6c. ) Qui vero funt ve- ] cordes, & ftulti ceduntur, & in- ret, fraudes ejus patefcent. commodis afficiuntur ponas ftnlti- I0. Qui amnuit oculo. ) Qui ocu- In Grzco LXX. eft ) Id eü;u tiz fuzgllantes. dolum ftruit. lorum mnutibus :1gnicitiaxn fimulat 3 üg &x Xfuz/x.a'cov m poé per a ofran , pif53u E& piuls vUmzTE dyOpa axépiw. Qui ex labess Dabit doloreg., ) .Alis ,molc:Pc-iam piens, inferet, & negotium faceffet, ut fi- profært j)zpientiani, virga percutit '"vie Q dig"*ïü inilis fit hec fententia di&o Eccle- rum -vecordem. juxta ergo hàanc in- terpretationem fenfus noftre Vulga- Jig mortis fiaftici 27. 235- te eífet. In labiis fatis effe fapien- f -unuens eculo fabricat imiqua. ) Vel fenfus eft;.dabit ponas , pu- tiam , & hanc eandem fapientiam 7 MW virgam effe; & flagellu nietuür. dantur vecordes, g g j ju&is be' Srultus- labits , &c. s ^Qui impru- denter, & inconfulte loquitur, etiam A4. db fcondunr féientiam. ) Ut fem.; H at I »ose opportuno eam proferant. .iïpfe dabit poenas. y congat »r. Vesa vite. ) KFons vitz; ex E onfufioni proximem efl. ) Nam cgpur impa 1 , [^ &e locutus , fibi parat ignomi- eo enim ut ex fonte procedunt ver- fila 5 s & inor ba vite. b 4o6 LIBRI PROVERBIORU M j Quod »ïg.kSubftantia divitis, urbs fo þtitudinis ejus : lzakväo)r pau- füom julüs perum, egeftas eorum. P 16. Opus jufti ad vitam : j Qui fruCtus autem impii ad -päc,:catUm. uaft funda 17. Via vitze . cuftodienti di: fciplinam ; qui autem increpa- - e6. Sicut tiones. relinquit ) errat. 18. Abfcondunt odium qui milerun - labia meïjdacia: qui profe& co;.if ; Tino tumeliam, infipiens eft, buntur. 19. In multiloquio non deerit peccatum : qui autem mo- * . 1j Expe deratur labia fua, prudentiffimus eft. petioit 20. Argentum ele&tum, lingua juíti : cor autem impiorum - 29. Éorti pro nihilo. EN Tanur mah 21. Labia jufti erudiunt p lurimos : '(lui autem indo&ti funt, in cordis egeftate morientur. 30, Juit L 200 haoitai 22. Benedi&tio Domini divites faci t5 nec fociabitur eis af« fiictio. hasss N 23. Quafi per rifum ftultus operatur fcelus : fapientia au- * Bd t tem eft viro prudentia. eum. ) lia 24. Quod n0n timeay [G d qui! per mf YS.. Urbs fortitudinis. ) Signifïcat Cor autem Pmpiorum.) Cogitationes Iu peccati divites fuis fidere divitiis, & in eis autem , & fenfa impiorum inutilia; fit Pcimzdis, fuas fpes locare, ac fi effet arx mu- & nullius momenti funt. dii, qug pe nitifima, quam nulli paupertatis in- 2i. Qu autem indoUi fumt, 6$c.") 2on ehugieu eurfus expugnare pofhint, Qui vero,fe a juftis doceri non pa- Paver pauperwm. ) Sempér entm ti- tiuntur, fed in fua h&rent ignora- Df]fdeïium . a. tione, cum illa, quam excutere rog- Tment, ne egeftas fecum multa tra- asf hat incommoda. lunt, morientur. lapis $ 16. Opus juféi , &c. ) Sentencia eft, az. Beneditlio Domini. ) ld eft, fa- juftus operatur, & laborat, non ut yeye us vor divinus, & Domini beneficen- procdla , habeat- ad luxuriandum , & fatisfa- tia in íuos. -— Quam exjg ciat pravis defideriis, quodspeccato- o Nec feciabitur eis affitlio. . Et af- Dihilum, xes faciunt, fed ut vivat. i7. Fja vira.) Mia ad vitam. flictiones , incc)xnmocja, & arumnas 4f f removct. 19. Ab[condunt odium. ) Aiicitig 04 fclicie. fimulatione. 23. Quaff per vifum. ) Non fatis - Üritin fe Infipiens eff.) Sic infra cap. 12, 16. intelligens gravitatem , & atroxita- 3 fa. tem fcelerum. Fatuus ffdï'im 4ndicat áram j;mm, qui Ms Mrenp, autem diffimulat i';-.ja;-z'a*m, calidus q/?—. Sapientia autem eff "viro ;rudent)'a.-) meül':üem ob 19. Noz deerit peccatum. ) lpfalo- Pro prsdentia vertf ctiam . poteft ; /z- tellzgentia , & fenfus exit, fapientia "dos cibos quacitas peccatum eft, praterquam Wa Wüü; quod qui multum logjuuntur, parum affert homini intelligentiam , ut co- &onfiderate -aliqua effutire folent, gnofcat, quam grave fit, & execra- Pung' liciy, lg) dcry ibnis bile operari. fcelus. Vel fenfus C ,Dlgtr ö qua non fatis ad examen rat wocant. eft , fapientia hominem dirigit , u£ m g 50. Argenm'm elethum f5 *ïgua » ea, quz cogitat * prudenter exe- là cOm m[ j g Quafi dicat , res eft pretiofa. / qjtua'tur, leumc.p d o X CAPUT X 4o1 24. Quod timet im pintp- fuum juftis dabitur. pius, veniet fuper eum : defidlerium - |peccim, 25. Quafi tempeltas tranfiens non erit impius: juffus autem quafi fundamentum fempiternum. m incres 26. Sicut acetum dentibus, & fumus oculis, fic piger his, rofert con qui miferunt eum. 27. iimor Domini a buntur. " pponet dies: & anni impiorum bþevia- qutem mo- 28. Expettatio E o Ed juftorum letitia fpes autem im-piþrum h impiorum perioit. 29. Fortizudo fimplicis via Domini : fantur malum. & pavor his, ciui Ope« xiocti funt, 30,. ]uítus in seternum non co mmovebitur : impii autem Jitut ejs afe non haoitabunt fuper terram. 31. 0«8. apientia 1U- 24« Quod Lhmer bmpius, veniet. faper 27: 4pponet dies.) Diuturnam vi. ewm. ) Licet ante peccatum impii tam conciliat. non timeant , fed operentur fcelus Guamvis longz vi- -W r QUOd t€ promiíliones ad literam maxime quafi per rifum, tamen poít admif- veteri foderi terrenas promiffiones Cogitationes fum peccatum , fodiuntur confcien- continenti congruant, tamen a novo um imutilid, tie (Linulis, & trneat damna, & teftamento non abhorrent It , qwoa'þramif- € anala, que peccantes coinitantur, qug ffomem : babet vite, qtm ZZsc j .M, 50-) non eftugient. £ur4, 1, ad 1imotheum 4. g. f) Effll- oceri non p* Defideriasa [uwm. rent ignore fiderat. ) H quod de- 29. Evpetlatio jufforum letztia.) E.i- pecationem juftorum lxtitia fe qui- excutere 00* 25- Queafi tempeflas tranffens , Cjc. ) tur, quia quod expectant, dhmnpius eft hoininibus terribilis ad coqfequuntur. & optant, i d fe brieve tempus , ut tempeftates , & 29. Fertitzdoe þ'mplfc:': via Domiri * ) ai bancfictte procelle , qu& non multo poft Hoiminis retti ; integri, & inceri, quam excitate funt, folvuntur in a fpes collocata nihilum. eft in lege Domini , (lit. ) E i quia per illius cuftodiam forti eft ; & ærumüäs Quafi fundamentum fempiterzum. ) animo, & confidexti. Quia íiclicitas ejus bene fandata diu Pawor bis, durat in hac vita, & fempiterna eft qi operamiur malum.) | Nan ffm'g in futura. Propria illos t errente confcientia. ] & atroutae a5. Areruom dentilgg. ) Quos ob 30. Jwuflus im arerhuMm nom comma- acredinem obítupefacit, & ad man- vwebihur. ) tic Pfalm.14. $. Q9 facit " f:/riem'iff-')" bac, non movtbitur. im arerHum ; num i poeli dendos cibos paruim idoneos reddit. quam telici ftatu excidet, Fumus ocaulis ) Quos hebetat, & Guod po- i, fapientid tiiiinum verum efít, Ipoüquam fu- tiam ut o pungit, lacrymas etiam elieiens, ture fclicitatis poü*eniïionem adepü Sc piger , 6$c. ) A ] Molefliam atfert, fuesint. a li & dolorem male , & ofcita nter pe- Nje babitabum feger zerram.) Deoo , diigit; 9 tia commifia procurans. ill 2 rad / gionttr 9 Bibl. cum Com, Menoch, T; IV, s € ente de terra vivenciufæ 1 ; ; x 40* LIBRI!' P R-O/V'gï;RBIQRUM * '31 Os jufti parturiet fapientiam : lingua pravorum pertibit, 6 fut tur iniqu 52. Labiajufti confiderantplacita: & osim.pio.rum- pervería. .Mo tio folici QA ED T. Xb g. ul :ïguimtis , & juflitie , ceterarumque "virtutum. commoda , , 9 & vilierum , Ac vanarum dioitiarum in- BRRT buntorf commoda. 10 I Tatera dolofa abominatio eft- apud Deum : & IpOI:ïdUS ponum a : cequum voluntas ejus. . 1t, Be 2. Ubi fuerit fuperbia j ibi erit & contumelia ; ubi autem ä piorum eft humilitas, ibi & fapientia. 2 Q 3. Simplicitas juftorum diriget eos : & fuþ plantatio ,per-« tem prui verforum vaftabit illos. n | ?Supr, 4. * Non proderunt divi 4 t,iæ in die ultionis: juítitia autem fdelis el IO. 2. liberabit a morte. - etate fua 14 U s. Juftitia fimplicis diriget viam ejus: ubi m corruet impius. & inx impi 6s ifü- JJJ m ij.1 tem cay al Payturiet, ) Hebr. gerzinabit , 2. Ub f;ær-it feuperbia, & c) In Hebr, 3 vel fratizffeabir, eft, venit fuperbia , 6 wenit. igaomis Perzibiz.) Hebr. execedetur. nia, 6 cum bupgilibus fapientia fen- REU Rn m fus ergo eft, vel fuperbos ignomi- 6- /E/ll'l 32. Confiderant placitz. ) Hebr, ha- bet, cügnaJ'rc;zn,t. Labia jufti profer- nia, & contumelia alios afficere , tentig i re fciunt, z placita funt Deo. Ele- quia alios defpiciunt; vel i xfos af- ?. Null; X fici ignominia , quia fuperbi b eo, & initino n .ganter L x&vi dsdpG» Dixade» &mo- hominibus funt execrabiles. cadu xaprac. Labia wirorum - jafto- : — Endia vuss difiillamt gratias. Ubj bumiltas , ii Cj fepientia. ) ribit hs Pervería.) Scilicet loquitur. Magna enim fapiepntia altam 'non z augm ) :fli pere, & il-'-eil-)fum,* & miferias fuas I- QUzrera dolo[a, 6$c.) Alludit ad noffe. s COinpaya ^ iliad Deuter. 24. 15- Noz ba- ptera d bebis ia faccnlo diver[a pondera, majus, MM Sinspfüestas.) Reftitudo, integri- $. Tr. tas, & fincera agendi ratio. £5 münus; mec erit im domo tua modzus Diriget eos. ) Deducet , wut in deuS j suajor , &5 soinor. Pondas habeb;s ju- ian ; fiumy & verum , E* modins aqualis, & fuis conapibus profperum habea'nt t eoru fucceffum. verus erit tibi , ut multo cvivas tempore Supplantatio perverfirum. ). .Impio— us Vi füuper terram , quam Dominus. Deus t2us rum pervérfitas, qua alios fupplan- ld hoc , dederit tibi ; abamimatur enim Dominus tare conantur. J f Deus tuus eum 7"4!". f»zcit'laæc ; 550) in pii pg& His confentanea habentur Levit.r9. Vaftabit vo5,) Perdet eos; nam caput ipforum recider. Cifcanty 2s. In una fpecie omne genus in- 4 In d ie MW J jmi;, ) Punitionis D« juftitig vetatur; nam omnis— i n. !&i- Y Conat £ia eft ingqualitas, Dei. VULXYS 2285 o aLiberabit a morte,) JEterna. Liäfmä Volusmtas ejus. ) « lmu".;mi( xdi3) OrxrO» àurG , Peondws jufkm ac- s. Jafistta feepiicis »6e) H"cc fen- ii ceptum lz. teptia repetitur x n« 3. 16, ! "Wi d CAPU-T IXL 403 1 perlit, . Juftitia re&orum liberabit eos: & in müdus fuis capwn— perver[a. tur iniqui. 3. Mortuo homine impio ; nuïlæ erit ultxa fpes: & expe&a- tio folicitorum peribi:. COROAT g. Juftus de anguftlahberatus e& & tladeturlmpïus,pro eo, g. Simuiator ore dec31p1t amicum fuum : jufti autem libera- buntaür fcientia. d 1o. In bonis juftorum exultablt cmtas' & in. perdltlone ; pondus lmplorum erit laudatio. 1:. Benedictione juftorum exaltabitur civitas : & oye im- bl autem piorum. fübvertetur. 12. Qui defplcu: amicum fuum, mdlgens corde eft : vir au- ]0 pet^ tem prud-,ns tacebit. r2. ui ambulat fraudulenter , revelat arcana: qui autem 1à aUterm fidelis eft, celat amici commiífum, etate fua 14. Ubi non eft gubernator, populus corruet : falus autem, ubi multa confilia. 6 ]ul« . seenal ig. Affligetur malo, qui fidem facit pro extraneo $ qui au- tem cavet laqueos, fecurus erit. ) mHeb* !s e0gs n[ If/Wz* r6. Mulier fl : 1cn 6. fufitstia retlorum.) h,)usdem Len- derint bona juftis contingere, & be- 0$ [ 7!]0171 tenti& repetitio , & inculcati ne illis effe $ afätm j [os at . Nulla erit. u!tra j?es ) &Auld in dentie Dei. Erit l.«zmlpzt:a. ) Juftitie, ö( provi- ) £0, mturn nulla eft refïemptlo II. Bezeditlione ]z:flarum. ) Büms Expetlatio [olicstorum peribit. ) Pe- confiliis, & monitis juftorum, utili f p ribit fpes eorum , qui in hac vita ]tum 000 de augendis divitiis , & honoribus oratione , & fermone juftorum - flo- comparandis foliciti fuerunt, ac pro- rebit civitas. LXX..habent zz £ozis fcrias 1085 juftorum , Wa ut. &ezedidio fit Ldem, pterea divinam legem violcuuntï quod profperitas. 0, mte"rl g. dradetur impius pro eo.) Ut vi- I2 Qu aeþzrzt AHICUMI fuum ) | démus in exemplis Mardochzi , & Cum in aliquem errorem , aut pec- ut tl Aman ; David, & Saulis; Danielis, catum labitur. , fabeat & eorum , a qmbus fuerat accufa- tus. laodigems cerde.) Infïpxens Vel generatim fenfus eft, effe Vir antess prudems tacebir, ) Non I mþïO in hoc inundo ,vices, ut nimirum damnabit, non ridebit alios, etiamfi foppiut jufti poft anguftias fclicitatem, im- peccarmt , fug memor imbecillita- pii poft tehc:tatem anguftias nan- cxhdim E. tis , & fe etiam lapfui bnoxium | ujxn W fcxens . Decspiz amicum /zïwm ) Decipe- 13« Adpbolat frandulenter. ) Ficte re. cana.tuz. ta um amicus, & non ex corde. Liberabuntar feientia.) Quia illius miffum.) Meanum fibi ab ami- tid fimulationem ; & fraudem , quan-' c editum tumvis rectam deprehendent. I H« Qui. fídems , f acié. ) Qui f 10. Àe £eni: jufforuss ) Cumwvi- hb 494 LIBRI PROVERBIORUM 16. Mulier ) Cit gratiöfa inveniet gïm*iam: & robufli habebunt divitias. 1. D itmpiorun 17. Benefacit animae fuse vir mifericors: quiA autem crude- lis eft) etiam propinquos abjicit. 24 Àl I8. Impius facit o feminanti autem juftitiam n fua, merces fidelis. pus in&gþile : * EUMMU YTH —— m I9. Clementia preeparat vitam: & feCta tiö malorum mortem. tpíe quo 20. Abominabile Domino cor pravum : & voluntas ejus in i Q üs, qui fimpliciter ambulant. L) nedto : 21.- Manus in manu non erit i nnocens malus: femen äutem 17. Be jnveftiga Juftorum falvabitur. 22 Circu- 208 virens & Pro exfian:o.) Ídem, ac fi äixif- feret. Videtur hec æntentia coh .- | fet, pre alo , ut patet ex cap. 6. 1. rere cum fuperiori, ut fenfus fit , a9. Q ubi habernus Fl mi ff fhoponderi: avarum, qui netmini benefacit, nec fcultus e pro amico 1504 defrxifis apud. extramtum eleemofynam tribuit , fed tant:im- manum tuam. &c, Vide ibi dicta. coacervandis pecuniis infiftit, fice- re opus inflabile, quia peribunt di-- ii agscmeree Cevet Laáneos. ; ) Cavwet obligatio nes fidejufforum. vitig , quas fecum fere non po- qi fe a teft. tonibus, 16. Mzulier gratzofa.) Mulier gr*'a-t.;æ Seminant: autem ;u/iizidm. ) Elee- membra ( venuftaris, & probitatis. cundam ii mofynam largieriti. Loweniet gloriam. ) Celebris erit, Merces fedelis. ) (MYexces ftabilis, & 15 Cj & inclyta in civitate, fic de Judith non peritura. LXX. ffm dicitur c. $. 7 Erat autem ceganti 19. C/emtntirt.) Videtur ïnscliige- Erat f Vox Afpm nimis, & paulo poft re liberalitatem in erogiidis pecu- tatbu in bec im ommibgus femofiffima 5 quouiam niis in indigentes. etim oth gmebat Dovarnm walde. Preparat wiam. ) Aternam, & Dt nifm Et vobuf babebunm: divitias. ) Ut etiam temporariam , quia eonciliat tlQui , w mulier gratiofa decus , & gloriam, civium bénevolentiam, qua paratur 21, wi i ita fortes viri divitias confequen- fecuritas ab infidiis. enta n tul.. Sechatzo mazä':.rtzm.) Sord,ida, & il- "o payde r7. Benefacit anima fume wir mi[e- liberalis avaritia, que'niulta mala Catentia vicori, ) Indulget fibi vir liberalis fuadet. peflimo debitum, ac commodum rerum ne. oo. Vo/umtas ejus 4j B.encpläcitixm Alreum 1 . ceffariarum ufum., ejus. [talice diceremus, /? cozzpigce. animalis, Credelis, ) Avarus, qui ut par- -L. Manetus im maan. ) In Hebrzo !iss & ill Cat pecunie, íibi non parcit , & eft - C oJad dejad, manus ad ma- fuis , aut aliorum incommódis, & zum. Magninus in thefauro putat tudinis d littem malis non commovetur , ut illos fenfum effe , cito, ftatim , ut re- 3but;itz.1r4 fublevet. fpon.dea: Italice phrafï aA UAAU A UiAu- 13. D 2zo, id eft ftatim. Alii de confpi- Etíam propirquos : aljicit. ) Adeo 1€- *ntia ef pauperibus quibuscunque non b rationibus intcelligunt ; nam /zjeda Onum e facit, ut etiam fibi propinquftate juenguntur fadera dextera, ut ait ille. ? hgfgl conjun&os abjiciat. - nitus. Nen erit gmnocens, ) ld eft impa- wl5. Opus imfhabile.) Quod e&ane- em, Smen juflerem. ) Juft, vel , ürgy pi?a Ícet , nec foliduzn aliqpexn fruNu À . 4 x CAPUT XI 405 Dabebwt 25. Circulus aureusin naribus fuis, mulier pulchra, & fatua. 25. Defiderium juftorum omne bonum eft: praeftolatio 2 crude. impiorum furor. 24. Alii dividunt propria , & ditiores fiunt alii raplunt uftitata F non fua, & femper in egeftate funt. 25. Anima, quae benedicit, 1mpmguab1tur' & qui mebrlatg fhortem. ipfe quoque inebriabitur. $ ejus in 26. Qui abícondic frumenta, maledicetur in popuhs : be- nedi&tio autem fuper caput vendentium. ^ autem 27. Bene confurgit diluculo, qui quarit bona : qui autem iaveftigator malorum eft : opprimetur ab eis. Z od 4 jufti autem quafi m rv 28. Qui confidit in divitiisfuis , corruet : ntia coh virens folium germinabunt. eufus fi 29. Qui conturbat domum fuam, poífidebit ventos : & qui facit, ntc ftultus eft , ferviet fapienti 5 d tintium ittic, fiee Eee 3 30o. Fru- eribunt 4 01 [ qui fe a pravis abducunt confpira- 24. Drvidust prepria. ) Largien- tionibus, ut fit inter duo fententie tes, eleemo[ynas dantes. ) Elt- membra oppofitio , fi fequamur fe- 2$. &a benedictz. ) Quz benefa- cundam mterpretaüonem. cit; eft enim hzc fententia fuperiori tabiis, & a^. Circulus aureus. in maribus [ui.) coherens, & idem fignificans. LXX. ffeut inzurs aurta 4Bona "zbus Qui inebriat. ) Largitur liberali- j mtclïl"e fes. Vox Hebraica t13 zczem , non ter bonis fuis alios fatiando, & quafi tantum inaures fipnificat , fed. üla inebriando. ais pC(,u" etiam ornamenta, quz ia fronte fu- 26. Jb[condit frumenta. ) Ín aliud qmam. & per nafum fufpendére folebant an- tempus refervans, ut carius vendat. | eoncilit tiqui , ut indicat etiam Ifai. cap. 3 Vendentium. ) Cum populus poftu- 21. ubi inter cetera muliebria ogna- T pmt lat, & indiget, cupiditati fuz 1no- menta numerat etiam qemnoas m fron- dum imponens. f ])cna'cntc: Hebr. mosiia neff: 27. Bene confurg:f ) Quafi di- da,&ll fententia ergo eft: Quemadmodum cat bene facit , vel fucceffum ha- ul màl bebit. Videtur refpondere Italice peffimo loco fita effet gemma, aut aureum imonile in tronce fuis fedi phrafi,.qua dicimus: ff leva m &uon. eplacitum animalis, & fefe in lutum abjicien- eorz umpittt si$, & in eo volutantis ; ita pulchri- Quarit bena,) Qui feCatur bona. ? Hebro 7) M, fida tudinis decus, & ornamencum, mu- Qui bonis infiftit operibus. Sectator lierem levem, & fatuam, que illo Ipveflogazor malorum. ) ut j(d abutatur, minime decet. malarum rerum, cupiens cognüfctf& 23. Dcfa'ermm]u/?arum 6:.) Sen- rationes male a(rendl. WM n ; confpi- tentia eft, quidquid defiderant jufli, 4lb eis. ) Quæ feftatus. eft. bonum ei'c Q9« QQus conturbar domum [uam. ) "m Praffolatio impiorum furor, ) Id au- Qu bona fua dilapidat, atque ideo t at De tem, quod preftolari poffunt, aut de- im fuanr conturbat multis mo- "n bent , eft lefii afficiens domefticos. uod eveniet impiis , Vel qui furor, indignatio , & umo dwm; ferox eft, & prafra&us , de "ET a CEEENI 406 LIBEI PROVERBIORUM EX u go. Fru&us juíti lignum vitie : & qui f ifcipit animas , fa- - fion Cof piens eft. Mi . ;Per 2417 91 bus 6j juftus in "cerra reciþit, quanto magis ifnpius ,& 4: 18- peccator ;; s. g ^ CAPUT XIL feaufile 6 V& Zczj?m lägm'sz de diligente. difiiplinan , €? eam odiente , de talit eos impio , €? juftà , operante , & otiofa , fTulto C? Japiente, Ve la nebi D] C? de bonis , ac malis lingua. 9. Do 5 Ui diligit difciplinam, diligit fcientiam: qui autem odit elt, pate " increpationes, infipiens eft. p 2. Qui bonus eft, hauriet gratiam a Domino : qui autem & ndi 9 as confidit in. cogitationibus fuis , impie agit. 3. Non Citur vir quo vitio Iccl. 4. 55. dicitur : Nol/ in hac vita frequüenter reddic juítis effe fieuz. leo 4 domo tua evertens do- penam, quam ob fuas leves culpas poffe fe inerentur, quetnto ergo ma 5 gis implis, dolis alio mefHicos fuos , €9 opprimeus — fubjedtios tib. & peccatoribus? Secunda explicatio n pie' 4f Poffidebir wentós. ) lnanem faciet magis eft genuina, & non multum di- Hiphil, u verfa ab interpretatione LXX. quam fiah üg, domum, & [fe pauperem deprehen- Coniemm det. ltalice diceremus : ff tra*u:rä fecutus eft D. Pctrus ep. 1. cap. 4 18. com [& mani piene di.vwento. S; juflus "wix [ablwabirur , impius , tamen ut peccator ubi parébume ? Tententia eft, T0, Gmä 3o. Frellus jufi. ) | Opera jufti, fi jufti non (ne multis tribulatio-, « nofter [ ac peculiariter mifericordia in i,ndi- entes. nibus nituntur ad caluin ; Í € ine Commody 5 gee nodi, Q Ligmum -vVita. ) Cum lignoi vite etiam peccacores omni fceleraim ultio frequenter a Salomone. comparatur nere cCoopertos gravis ma- mino DA nebit. .f(fmä')gr ) id, quod fuave eft, & falutare; fen- x t^m eopf fus ergo eft, opera jufti, ac przfer- tim mifericordiam in pauperes, fa- Ifciplinam.) Caftig MC putar I-D -'1ciQnem; cor- Aorem 1 lutarem eífe, gratam, & jucundam, reptionetn. & oimnem boni rationetu. habentem. Seieutiam.) NMotitiam certam agen- pl & ty Qui fujcipit animai. ) Qui tovet, dorum, ad quam pervenitur irequenti E Om() )er juvat , neceflitatesque eorum fuble- correptione £acta a fapientioribus. vat. Weletiam fzjeipere amimas eft 2« Bonas.) Sincerus , integer , & Iii'l)itur, | fibi corum, quibus benefacit , vo- abhorrens a fraudibus, « f*.tö potf Itali- funtates, & ftudia adjungere. Haurier gmti)zm 4 Dommo.) I Fa qui 1 &e diceremus: Gzadagnarjr le volemta, D lv j $; juffus n terra reczpit , $) Hebr. eft: bonus educet beneplaci- C tum a Domino, id eft divinum fa- Quafi dicat : Ecce frequenter juftus ; 0 Malj recipit in terra, hoc eít in hac v d. vorem , & benevolentiam confe- L 55«*7 [i 6,1( ! co quetur. Qtt C juftitis fue praemia ; maulto u magis impius , & peccator € Qui. autems confdr;t in cagitgztianiäu * ii ante mortém, commeritam p Dam fpis) In. Hebr. eft: & virum. machi U:I)M eu Yit ! Yecipiet, — V&l fenfus ;R: Ecce watipnum. péraget vema j ille igi-:rur di W. CAPUT.XiI. 497 - & ! 3. Non toborabitur hom n o ex impietate, & radix juflorum non commovebitur. x 4. Mulier diligens, corona e ft viro fuo , & putredo in offi- i, & 3 bus ejus, quae confufione res dignas gerit. L] s. Cogitationes juftorum judicia * & con filia impiqrum fraudulenta. i, d 6. Verba impiorum in fidiantur fanguini : os juftorum libe- tabit eos, 1jt, - "v Verte' manebit. mpios, & non erunt: domus autem juftbru?ï pet- - €. Do&rina fua nofcitur an'()diz vit: qui Aautemx vanus ?& excors eft, patebit contemptui. IEccli. - quiem 9. * Melior eft paüper, . & fufäciens* fibi, -'quäam gloribfus, 10.300 c?z;i-ndigens pane. z Io. Novit , Nf citur vir cogimtionum , qui »fpärut Putredo , ($c.) Que vero 'improba, |lis jultis impudica eft, aut fatua , tabefcere es Calpis poíffe fe fuis machinationibus ; facit moeftitiam , dolis alios circumvenire. maritum fuum , is impis Impie agit.) Merbum yuptrafebab in qua exeditu£, illi concilians. -xplicatdto $. Judicia.) ld eft jufta funt. lum di- Miphil, ut eft hoc loco, 3»tpw j2r- fsb fignificat impium declarare , 6. lifidiamtur fanguini.) Sermones, , qum condemnare , reum peragere , fed quos impii mifcent , funt de rebus ap.4 !t malis injuftis , v. g. de homicidiis, my'it'-"f , tamen ut tradit Pagninus in thefau- ro, fiznificat etiam. znpie agere, quod & de infidiis ftruendis, ut quis ever- entia ll nofter Ínterpres fecutus eft, fenfu tatur, & de medio tollatur. abulutio- 1 ln commodo , qui poteft effe hujuf- Eos.) Quibus impii infidiantur. U modi. Qui bonus eft, gratiam a Do- 7. Ferte impios.) Quafi dicat. eraii g«* mino poftulabit, & confequetur, qua Deus fubverte, vel fi fübvértis; fic ]io m Pfalm. 103..3$. Deffciant peccatores « femper proficiat in melius ; qui au- tem coffidit in cogitationibus fuis ; terra, 65 tmiqui, 114 ut mon fint. IJXX-o habent: Quocwmque fe werterz impius, nec putat fibi áàmbiendum Domini delebitzr. )nem; cor favorem, & gratiam, ille aget im- pie» & fubinde ruet in pejus. 9. Doetirima fu4.^) Ex do&is fe;xnö- m agav *03. Non. roborabitur , 67). ld eft , nibus. irexiu'mïl homo per impietatem non fic robo- gaeus , 05 excors,) Rudis, & im- orioi rabitur, ut diüturno tempore fubfi- « ritus , fapiens. qui coþrdatus non ePc——, aut g ftere poffit, contra quam accidit ju- ftis, ui ftabiles funt, nullis incur- 9- Suffciens ffhi.)) Qui fibi, & te- fibus adver(ititum, aut tentationum nui familie fue laboribus fuis fuff- - ) 'I" commovendi. cienter profpiccre pr,;.tefï:. sgpliti 4. Malier. diljgezs.) 1n Hebr. eft Gloriofas.) Quuales funt multi nobi- ii H* z?*n, chad wirtutis. Maler fertis , les , qui ere alieno ita premuntur, 1 conie uomodo emergant, non habeant, L] ut vertit cap. ultiino hujus libri. Ita- lice dicimus, Dozza d; valore. quo modo fe, aut fuos pafcant. vifätiü"ü", Corona efé viro fuo. P N » Decus affert ;jne gemina fententia habetur :,',/777 m i viro fuga Ecclefiafticum c. xo« 30 ii 408 LIBRI PROVERBIORUM - 1o. Novit juítus 'jumentorum fuorum animas, viícera autem impiorum crudelia. m Q * autern n ?Eccli i 49 l | operatur terram fuam, fatiabitur panib Us : qui 39.30: agtem fe£tatur otium, ftultiffimus eft. » W H tiie, In Qui fuavis eft in vini morationibus, in fuis mgnitionibüs 19 La relinquit contumeliam. . * L teftis eft 12. Defiderium impi i munimentum eft pf:ü"imorüm ; radix : q0. IX - .autem juftorum proüciet. biorum ruina proximat malo—, effu confilia, 13. Propter peccata la APG a. No giet autein juftus-de angultia. ütem r 14. De fru&tu oris fui unufquifque replebitaor bonis , & juxta opera manuum fuarum retribuetur e1. 2 ÀX liter agu 1s, Via ftuiti re&ta in oculis ejus : qui autem fapiens eft, audit eonfiila. , 25. Ht provocat I6. Fatuus ftatim indicat irgm fua m : qui autem diffimulat injuriam , callidus eft. tribitis f n Qu 2s. o 10. Novir diiimag jumtotorum. ) At- 12. VDefder:'ä;m Lupib qmuuinentum cft tendit ad fua jumenta , & illorum peffimorunm , €c.) lmpius defiderat, u lætiäcgbi* lsss habet rationem , folicitus, ne plus oeffimis quibufque bene fit, muniti l Indeg equo fatigentnur, & ne quid necelfa- int, & a malis fecuri, prevalentes ryium eis defit. LXX. habent. J juftis ; fed , quod optat, non confe- judus «f quetur ; nam jufti, quos everfos cu- 1j 8 ; -f?;"u mifsre!ur* APIPRAS jüwmifwum fi:a- Verfeidus ?172e pit femper in melius proficiunt. - 13. Ma/e.) Sclicet homini. Wsl 2 i dabit. Vp Sotiabitur pasibus ) - Abun- 14. De fruda oris [ai.) id eft, ex ais , i, & aliter- Qui faavis eff i vini demorationi- fructuofis, utilibufge fermonibus non bos) LXX. Quéi eff jucundus £m vimi tantum illi pafcuutar, qui docentur, ettf]iu? £ eem ver[ationióus, hoc eft, qui libenter quibufqué bene confulitur ,* fed & Jitpa f ipfemet, qui loquitur, pafcitur, immo QUi vb moratur, vexfatur, & delectatur po- Rüncae 4 tibas, & vini intemperantia. Qivo» faturatur bono ; & quia ipfa verba diarpisdg vini demorationes interpre- docentis ejus pafcunt affectum, & Titte » MR tari offumus tabernas , in quibus quia ingens a Deo praimium fui la- f gïfifïc;gtiOn. etioft , & intem| 'erantes totos ä— boris reportant, * r Til dent dies. Iï. Vid. ) Ratio :;gendi . con- Poüquam t la fuis manjtzonibus.) :In Gxsco eft, ilia. Retla im oculis ejus.) Ildeoque nemi- quit elagi- $ Xvocan'i. Videtar hoc monitum potiiimum milites perftringere, qui nem adhibet in cgnflliuln confidens ipittttm f arces cuftodiunt , qui metu foluti, fe non erraturum. 16. Callidus.) Prudens, feu VC&'JBUVS E !ïfudum. iffas vino, & alea tempus fallunt. Hi au- Witdtem $em contumeliam in munitionibus Sunt etiam , qui diffimulant , non :&h xelinquuat,- quia aliquando vino utílbi caveant, fed ut cum dabitur Ó tis d Kür, didis, & nihil tale cogitantibus O- . opportanitas, inimicum perdant. Sic I?* Lqäilmn ftis fuperventens intemperantis ""Abfalon egit cum Ammone fratre, 2. j * zrmum f*?'[: |y Reg. 13. 22 l lCOnfe L ifie| Íocordis negligentia nowm inuMc- ' " n Co; J CANRUY AIT... 405 jtem ii UI? quod movit ; loquitur , judex Jüf&ltlæ elt;, qtu auteni 1rnpnt1i:ur3 teftis eft fraudulentus. qui rg. Eft, qui promitüt, & quafi gladio pungltur confcien- Ynibus tizx', lmgua autem fapientium fanitas eft, 19. Labium veritatis firmunr erit in perpetuüm , qui aqtem, T0X teftis eft repentinus, concinnat linguam mendacir. 20. Dolusin corde cogitantium mala, qui autem pacis ineunt confilia, fequitur eos gaudium. , d- 21. Non contriftabit juftum ) quidquid ei z;ccx.cïeriä:j impii utem replebuntur malo, B. 22 Abominatio eft Dommolabm mendama quiautem fide- liter agunt, placent ei. ts eft, 23. Homo verfutus celat fcientiam j & cor lnüplentmm provocat ftultitiam. fmula 24. Manus fortium. domlnabltur, quae autem remiffa eff tributis- fervxete ?. Qui 25. Moeror in corde viri humiliabitillum, & fem;one: bono lætïücabltun m (j iderat, üt 26. Qui muautt 17. budex ,u/lzmz) I'efhs, & index avalente juftus eft. Repeztinus.) Kuti mtemogarus, cum on Cone non putabat , aut repehtine, incon- Ig. Eff, ou; Fram:tt:t, &6:.) Hunc fulte verba faciens, & parum co [2 (Tlu 'erfos qu verficulum ftc interpretantur LXX. tans, quid foquatur. unt Suzt , 7:!: dicende vulmerant tanquam Comcinna: hngsam mendacii.y Mien- sladius , lingua autem [apientuv /zm;;;zï dacia. cenfuit , ut , quod dixit, de- D. Nec aliter Hebraeus textus, qui ha- tenu./l'" -& non appareat inendax. nibus nof bet, eff ur effutiens Wn*fa[ fones gladii , jocentily 21. Non contriflabis jefhem , 6c.) f« & ngua feprentum. fanitas. Verum, Quia fpem in Deo locat; & illius fe quia verbum 7317 &4ta fignificat pro- fubmittit voluntati. Vet fenfus eft, nunciare , &. etiam mconfufte pro- non leder juftum. Sic de igne foz- mittere , ideo $. Hieronymus hanc 1pr W nacis Bauyioms dicitur Dan. 3. $o. fl s fignificationem eft fecutus, & fenfus yu 77 t:tzg:i eos 012:2120 zgms , Meque cem- a f J eft : eft, qui temere promittit, & zr fa*wt po&"uam promifit, poenitentia ductus cu3. F erfutu!) Cdutus., od (l confctentia promiffionis pungitux Celat [ciemtiam. ) WNom oftentat, quafi gladio. Contra vero lingua nec facile profert , quod fcit , fed ] fdpxentum fanitas eft, quia quod lo- diffimulat. ,nfmens juuntur, nec aliis, nec fibi incom- WAf , Provetat.)- Hebr. pneahmt, five cla- modun: affert, aut dolorent, fed fa- No»p* uqm' promit ftukitiam 91 us mitateni, & letitiam, doïougue men- fuam nihil metuens. t s 0 tis miedetur. » Fortium.) Webr. folicszorum, feu 262v a d 19- Labium veritatts. )merua verax, fed'u dant Firmum erir m perpermum. ) Semper Hantlsabit tlug.) Dejiciet, af« UML*C- ld fibi confentiens. fli Brél. eum Com. Nmüvä T. IV E 410 LIBRI /P;ROW/ERBI&)RUM - .26. Qui negligit damnum propter amicum, juftus eft: iter -3- Qu autem impiorum decipiet eos. inconfide 47. Non inveniet fraudule ntus lnerum : & fabftan?ia ho- 4. Vul minis erit auri pretium. * jiaguabi 28. In femita juftitiee, vita: iter autem devium : —drucit ad um D fundi, & mortem. CAPUT XII É. Juk Catorem ; De ffilio f&pfem*e ; de oris cuflodia, &?'»iæäonfidemm ad loguen- » Ht dum, de paupere dioite, C divite paupere , lucerna impiorum, eum m m 0. Redi fubflantia feflinata , C? dilatione [pei , omnia cum confilio agenda, eft, incn | €? cum z j jentibus gradiendum ,. de parcente virga , €? inlaturabili ve £ £ 6 Lux "o impi. tinguetur lius fapiens, do£trina :pati;is: qui autem illufor eft, noplï 16. Ini 1. F-I Ompja curn audit , cum arguitur. 2. De fru£tu oris fui homo fatiabitur bonis : anima autem B praevaricatorum iniqua. JÁina a 3. Qui - Jionificatur cum fit ini fermone bomo.) Benignq.., humano, Subflantza hominis erit auvi pretium.) confolatorio. In Hebreo eft, /z2/fantza beminis fe- Jn]tm nop H bomm. 26. Qnui megligst daunum , &c. ) dulz : pretiq[a. Hominis feduli, & di- $ 89 o JZEquum enim eft, & viro bono, & ligentis, qui' honefta ratione victum jufto dignum, ut aliqua incommoda, quarit, aut divitias parat, fubítantia tirlis, &c & damna fubeamus aliquando ami- ifudis as corum caufa. erit auri pretium ; id eft,. quafi:au- & o iltis , rum pretiofa, quia miagna;, & íta- Lrer autew impiertumn. ) Quv fuis bilis. at int'imper commodis velificantur, & hoc tantum 28. I» femita. h Vlllt, ( bus juftis. ;.æpgf;&o) In actioni- EJ!TX. Thutat fpectant,ut ipfis bene fit,aliis neglectis. — 4nifia s Decipiet eos.) Quia cum ipfi opus Via.) Gratie , & poftmodum - habuerint, non invenient , a quibus g,loriæ, i. ) Qu Devium.) À. juftitia, &d illun c fubleventur, vel quia ceminodum , abunüabunt. aut utilitas, quami modo percipiunt.,, 4d mortem. ) Peccati , & poftma- alio, & fortaffe graviore incommodo dum Qtimam ad mortem sternam. && porito $ C"f'/ü/'h compenfabitur, ita volente Domino Y *eus [ibi c àn ejus culpx ponatn. O&riäz patris.) Id eft, in eo o7. Nonm imvemiet fraudmlentus lu- relucet do&trina patris, a quo Confüfio. erum. ) ln Hebr&o eft, mo» aduret fuit inftitutus. Chal, /zsfczpit dotiri- l can]?,,,d V ; m frandelentia uenationem [uam, Metd- zam patris. phora fumpta a venatoribus, quafi Jiufar. ) Qu ridet monitiones. ici dicat, non affequetur pradam, quam LXX. Z»fxoog , qui audire contemnit, » : Jtitiia ena- inobediens. h [ 4 julita captat; & ut capiat , fua hac tione non fruetur; nam antequi& il- 2. De fru&a aris fmi Z-am)o Jfkt;'dbi)ær T'oCens fe&; lam affet, & igne torreat, ut Q g- bopis,) Explicatus eft hic femiverfi- I of dat, illi eripietur. ) lg. culus capite fuperiori n, 14. & pef dit E CAPUT Xl 411 s eft^ iter 3. Qui cuüddit os fuum, cuftodit animam füam: qui autem inconfideratus e(t ad loquendum , fentiet mala. süanrüa hv 4. Vult, & non vult * nguabitur. piger : anima autem operantium im- n. dücit ad $. Verbum niendax juftus cïet'eüabitur, impius autem con- fundit, & confundetur. 6. Juftitia cuftodit innocentis viam : impletas lautem pec- catorem fupplantat. . «d hg 7. Eft quafi dives, cum nihil habeat : & eft quafi pauper; n ipiorum, cum in multis divitiis fit. 8. Redemptio animee vir il agent, i divitide fuee: qui autem pauper eft, increpationem non fuflinet. Aot, .9. Lux juftorum letificat : Lucerna autem ilmpiorum ex- tinguetur. r oft, not 10. Inter füperbos femper jurgía funt, qui autem agunt omnia cum confilio, reguntur faprentia. m auterm F ff2 II. Sub- Aoimaaurem prevaricatorun; t';ziafuzz.) 7. Efl quafi. dives, 6c.) Id eft, funt, Sivnificatur, animam peccatorum , qui fe divites fimulent; cum tamen ; Qu cum fit iniqua , & proinde fructum fint ontnium egentes, ut contra di- bonum non referat, non comef(tu- vites aliqui funt , qui pauperes ha- M y Pygfiam.) ram bonum, nec bonis fatiandam. beri volunt. g bominis j * Primos Grzct zr6- S ffïduüs & d 3. Qui cuffodit os fuum.) lta ut fi xe^acosac vocant, fecundos eipoyace tardis, & confideratus in loquendo. Qftentitoris — character defcribitur at fub&&htla Cuflodit animam [4am.) & peccato , apud aucorem Herennium libr, 4. t quftate & a multis milis, que lingue addu- g. Redemptio azima viri divitia fn.) agit, « e cit intemperantia. Hoc afferunt commodi poffeffori fuo 4 Vult, & non vt piger.) Prde- divitiz, quod ipfum redimere, & Ii- fitim mutat labore deterritus. ,) Tn afioni berare poffunt a malis, a Captivirate, 4nima autem operamtinm impingua- a carceribus & judicum fententiis, a biur.) Qui Iaborem non refugiunt, morbis etiam t Poümodum fed illum conítanter fubeunt, bonis tiofa, &c. per medicamenta yre- abundabunt. Anima per fynccdo-i Increpationem non fuffinct.) Adverfis j, &f chen ponitur pro toto homine, refitere non . poteft ,. nec illà fufti- «. Confuzdit,) Confundit fe, de- nere, fed illis cedit, & fub illis fa- i gtnam. tifcit, & deficit. decus fibi conciliat, & parat, ex quo M CPU n confufio, 9. Lux juflerum letificaz.) 1n Heb:. Et confundetur, ) Dedecore atficie- eft, myun i/mach, latabstur, l&ra eri, yitcis, 2 (09 tur ; nam mendacem . cordati viri Joor dliri- id eft, jufti profpere agent, & quaf. omnes rcjiciunt , & averfantur. clara, leta, & lxtificante luce feli- mgnitioüefö 6. Juflina cuflodit innocentis viam.) citatis fplendebunt. Ipfa juftitia, quam vir bonus, & in- cerma anutem implerum exiimmgees. j at fuT nocens fe&atur, illum cuftodit, & Felicitas, qua fulgent, & clar: tutum przftat a malis. fu Vide Job. 18. n. $.. Noxue Iu lam P*f"g 4 Supplantat. ) Peccatorem evertit, ED xtim guetur , &$c. pic femirtn & perdit. i I) » Semper iargizz f'at.) Quia fupex;: 412 ;IBRIPROV£RBIORUM 15 AR ir, Subftantia feftinata minuetur ; qus& autem pai;ïatim col.. ligitur manu, mu:tplicabitur. apetit ftg 12. Spes, quae differtur . . '?lignum vitee de- i. Nu , affligit änïmaml * fanitas. fiderium veniens. 18. Z 13. Qui detrahit alicui rei, ipfefein futurum obligat : qui autem timet prs&eceptum, in pace verfabitur. autem acc Anim:ee dolofze errant in CO?-; 1. Dd peccatis 4 i jufti autem mifer! tur ftultie des funt, & miferantur. 14. Lex íapientis fons vitae ,.ut declinet a rui Jna mortis. 20, Qui I5s. Docirina bona dabit gratiam : in itinere contempto- - torum ftm 16. Aítu- 2t. Pec rum vorago. bus fuperbo cedere non vdlt, fibique rzo, ut wertit Vatablus , habemus , bona. Contemnuens multum fidit, & aliorum zconfilia verbwm peribit propter 22. bon non admittit, fed afpernatur. d:pfum: 69 timenuti préceprum sveddetur GULCÉR. tür jufto f 11. Feffomzta. ) Feitinanter acqui- Ut vero serrit Pagninus: 25. Mu fita, & malis axtibus. Conteranens aliq;md corrumpetur propter Mineerur.) Dilabetur, ut fere ac- contemptum p[um , 65 timenta prace- abfque jud cidit rebus: male partis. pl«m reddetur smerces. Nec anultum Qu Mazs.) Labore manuum ,& bonis ditfere LXX. virorum interprecatio, artibus. que eft hujufmodi : Coszemnzens rem; illum, 1n €c€ontemnefzrex ea z fimeni amuftemo man- j : 12. Spes.)) 'Res fperata, & 'vonptata. RORU re ts Lignum vita)) R. datum , bie fanus eff. Sententia au- fuaviffima. es juf:u,ndifïïm-a, & tem harun verfionum hzc eíle vide- & apid ho bona inflitu Defiderinm wvenitus.) Res defiderata &ur, eum, qui legem contemnit, & Quis oreditus tandem obtenta. violat, contemptui futurum , & fui 33. Qw detrabit alicui yet5 ($c.) peccati pocnam luiturum ; Eum ve- -Contemyror, Voran, ) Qui v. gr. pravum aliquem morem TO, qui legem timet, fervat, & re- Iuent, damnat, aut etiam bonum, ipfe ob- veretur, bene habiturum , & am(pla'm Jigationem fibi im; ;onit ab' eo abfítie inercedem. confecuturum. *ï6. Alällfg; i LA : r nf nendiy quod damnavit. dnima dolo[a.) M iri dolofi, & fraudu- QQui autem timet praceptum ,. £$c. ) Jenti,qui malis artibus divitias querunt, fi4, hoc | erit f Contra vero, qui timet preceptum Errantin peccatis.) Peccata fequen- uciam5 n divinum, quo & detráctio prohibe- tes decipiuntur, & fpe fua excidunt. tur, & quid cuique faciendum fit, Verbum Gracum gmA«»à»ra: expli- 20n poffi. Alofum con decernitur, is & hic in pace confcien- care poffumus, verfantur, & pecca- tür L $ Ut in tiz, animique tranquillitate verfabi- tis inerrant. tur, & cum hominibus etiam pacem Jufá autem , t$c.). Jufti autem ita Voprudentian V. Nugf7, habebit, & in futuro fzculo pacem divinitus ditantur, ut non tantum .fzi—'?lfim im " aget sternaim. Salazar putat werfi- fint, affectu anifericordes, fed & fa- culi fenfum effe ; qui detrahit alicui €to mifericordiam exhibeant. itpius ptinc te itlirit rei, id eft alicui precepto, illud in- 14. Lex fapientis.) Difciplina, in- atitasy tegre non fervans, ipfe fe in futu- ftitutio , & przcepta fapientis.: tla f Dlente, rum obligat ,- ut fcilicet. fuppleat, JFons wite.) Éwmanans yvitam, vi- 15 Dj quod detraxit , vel quod defuit; ffui tam afferens iis , qui inftitutionem V bo f':pl Vero reverens lpvxjæcxeptum , illu d illam non repudiant, & abftrahens Tlàm l U fode: nnguem , & integre fervat 4 i a morfis periculis. fie n ltn p.zcvekconfciem:iæ verfatur, In IWeb- i$. Dabit grattam.. ) Al)nid Deum, 11 j'üte:) D. CAPUT XII. 413 lat col.. 16. Aftutus omniá agit cum confilio : qui autem fatnus eft, aperit ftultitiam. nv de. 17. Nuntius imp ii cadet in maïum , ïegäfufs autem fidelis, fanitas. ligat : qui 18. Egeítas, & ignominia ei, qui deferit difciplinam : qui , autem acquiefcit arguenti, glorificabitur. tifericot. 19. Defiderium f1 compleatur , dele&at ;an'ima»m.: deteftan- tur ftultieos, qui fugiunt mala. . Oftis. d ]l 20. Qui cum fapientibus gra itur, ffapïevnsïerït : amicus ftul- ontempta- torum fimilis efficietur. - —— 16. Aftt- 21. Peccatores perfequitur malum , & juftis retribuentur i , habemus, bona. 4bl puupter 25. Bonus relinquit hzeredes filios .,- & nepotes, & cuftodi- "n seddetur tur jufto fubftantia peccatoris. t Paguinui: 25. Multi cibi in novalibus patrum : & aliis :congrggantur ipetyr jroptt* abfque judicio. menty. gratee L] Vec quiltum 24. Qui parci t Vïfäiæ, odit filium fuum : qui autem diligit nterpretato, etnt 16l g illum , inftanter erudit. FffÍs5 . $5. Juftus Aufem fiine ententia au« & apud homines atiam conciliabit ,Ceditg & gt ad fïlios 3 & .nel)(ates ;c elfe vidte bona inftitutio , & do&rina , qua longa ferie bona tranfmittantur, & ytemnit, & quis preditus eft.* bene a gaht , öl rebus omnibus gt- num , 1 üt Contemptortum.) BOnæ do&rinz. fluant. : Éu ve Et cuftoditur jufta fubfüantia peccato- ruent. Verago.) Perditionis , in quam j »i5.) Servantur divitie peccatoris, ut i, * !,* & ami)]«lm a6. ffutus)) Prudens, cautus. ad juftum tranfeant, qui melius illis N 1m con[ilie.) ln Hebrzo eft, i» fcien- utetur. *ja, hoc eft prudenter, & fcite. 23. Multi cibi in novalibus patrum.) ;gj&fraudu- Aperit. ffultiziam,) Prodit fuam ftul- Quafi dicat. Frequenter accidit, ut iCiJs quærunt. caa fj titiam ; nam cum ipfe per fe videre parentes divites fint, 4& multa arent T þXCidLm.t' non poffit ,^ quid fa&o opus fit, nec terrg& jugera , ex quibus multas colli- aliorum confiliis acquiefcat , fequi- gant fruges. * Chaldeus , & alii r FD tüur, ut in rebus agendis erret , -& vertunt, z sovalibus pauperum : quia f & Peccrï' imprudentiam fuam omnibus prodat. pauperes exiguos agellos fuos dili- 4A7. Nunties impi.) ln Hebreo eft, genter colunt , & fruitus uberes ex ? ET [ numtins impits. Sed idem eft ; nam eis cólligunt. son 109 impius prince Ef oaliis congregantur ab[que judticio.) J fed & fü' ps fimilem fibi legatum e t fere deligit. Sed non animadvertunt patres , J ) " T Sanitas.) Salutaris eft, quia nego- hafce divitias extraneis potius con- i ci) tia fapienter tractat. gregare , quam filiis fuis , qui cum ,'-läntiS- aig. Difoplinam. ) Correptionem , rum adepti fuerint poifeflionem , yitill 4 u vel bonam inftitutionem. il prodigent , & dilapidabunt. yfiationem 19. Defrderium.) Res defiderata. ] juxta allatam Chaldzi inter- yfirahens 22. Relunquit baredes filios ,. E5 .me- ionem fenfus eft. Aliis, fci- lic divitibus , fru&us fine judicio Y Dam qores.) Deus bqnis viris prolem con- ? 414 LIïB'RI PROVERBIORUM 25. Juftus comedit, & $. Supi replet animam fuam : Ve'nteï,autem impiorum infaturabilis. tia ftulion 9. Stult CA PUT XIV. 1o, Cor Saþienfiæ*, & ffultitie «arie conditiones, prudentia quivis flatus &jus 102 ! debite regulatur , qua quis ad mifericordiam movetur, & affc- 1I. Doi H germinabg &iones moderatur , vitua autem perdunt bomines. . H 1. C'Apiens mulier aedificat domum fuam * 5 i'nüpiens- extru&am ejus dedu. quoque manibus. deftruet. r. Iuf * Job, 4. Ambulans trecto itinere., & timens Deum, : d'efpicitur CUpat, - U* 4 3b eo, qui infami graditur via. u Vi 3. in ore ftul ti virga fuperbia?: labia autem fapientium cu- ftodiunt eos. [ . Ubi non funt boves ; præfepe vaciüun,, eít: ubi autem !d eüs £ ïeg: plurima fegetes, ibi manifefta eft fortitudo bovis. tus, lalice patte, s. Tefüsfidelis non mentietur : profert autem mendagium " Crt'l(idi.) dolofus teftis. Inteiligem 6 usrit derifor fapientiam , & non invenit : , do&ritna 6s fas, & Erran;, ) prudentium facilis. bonim a& 7. Vade contra vi a prudentiæ. rum ftultum, & nefcit labi L2 $. Sapien- huc & illue r : 9. T'udet Sle, quod | congregati ; quía negiligcntebx;,xtra&a- 4 Præjep;.) In Hebræo(efï; D33N uür a procuratoribus res familiaris abus , quam vocem horrcum fignifi- &t quf pn Utrumque ve- li, Va fei eorum, & agrorum proventus inter- care aliqui voluüt. tüm inidoy vertuntur; & in horrea maligne in- runi eft, ubi non funt boves, horrea, Et inte, L feruntur. & prefepia, quibus alimenta jumen- o$. Replet amimam [uam.) Quiä Ccu- toórum immittuntur, vacua funt, nam t eftin H ]-37!1!;1 t n piditatibus fuis modum ponit. terra debito cultu carens , fruges non Bétcantes g profert. ORtnibus Der 1 Z Difeat domum. ) Promovet 6. Quarit derifor. [apientiam ,. $c.) C-E-4 rem domef(ticame Querit, & non inveunit, quia male f e bor ugrit, & fuo judicio fidens , nec 'ttt fjf Manibus defíruet.) lta rei familiari a alorum f. [ zocebit, us plus nocere non poifit , í P P ientibus acquie'fce-n's , aut Eccle- !militudo . fi dedita opera illam velit perdere. fig. Deüy;ma prudemtsum — facslis. ) Ín hx &u:ü 2. Ipfami gfacl;itur 'ui.»z.)" Qui vitia 10. C fe&atur, que afferunt dedecus. Hebrzo eft, fezentia pradenti e fa- 4711:;9:4 m 3. Farga juperbia.) Quia ftulti. fu« cilis, fcilicet ad. acquirendum, facile perbo fermone fuo virgam pene fibi eis provenit. V t COnfein ; C(.)r, Quo debitam parant; * & quia in aligs $i Fade éontra virum. feultum , öc.) : elïl.m, .*-lt fuperbe , contumeliofe , mina ex Si contradixeris viro ftulto, non ha- PTHTM VVl " linguam vibrant. bebit , quomodo fapienter refpon- Cuffediunt eor.) Ne malis affi 4 deat, * Hebr. zecede 4Fulfo. Itaque tiünem nO»d tur, Yjugg Vulgate fenfus erit : Vade contua; f Y€ ol CAPUT XIV. 41$ ter tem $. Sapientia -baïlidi eft intelligeré viam fuam: & impruden- 3 tia ftultorum errans. : 9. Stultis illudet. peccatum, & inter juftos morabitur gratia. 1o. Cor, quod novit amaritudinem anim&e fuse, in gaudio iv fat ejus non mifícebitur extraneus. II. Domus impiorum deleb itur, tabernáacula vero j-ziitorum $. 69 aürüj germinabunt. E o u- I2. Eft via, quae vl detur homini ju!i'txav: noviffima autens , ejus deducunt ad mortem, extru&am 15. Rifus dolore mifcebitur, & defpiciur extrema g'audii— Iu&us oc- cupat. ' . 14. Viis fuis replebitur ftultus, & fuper eum erit vir bonus. nttüm ( $. Inno- 1d eft, H'e regione, longe tamen femo-; - Jnm gaudio ejus mom mz]&e!u'turï extra- bi aüten tus Ialice di,ccrgmus,; Va dal? altra ne5,) Non capietur facile folatiis, «rie, ? que extrinfecus adhibentur. Nel endacnum $. Cali;di.) Prudentis, cauti.- fenfus eft: qui folus confcius .eft fibi fui doloris, folus etiam letabie Intelligere viam [mam.) Noftle acio- . dodrim nes fuas, &in quem finem dirigantur. tur, fi mutari fortunam contingat , Errans.) la nullum certum finem && ad gaudium pervenire. II. Germinabunr. ) Fflerebunc, pro- ydentia. bonum attiones fuas dirigens ; *fed huc & illuc temere errans. fperabuntur. $ Sapien- 9. T/udet peceatum.) Moc videtur 42. Eff vig, qut videtur , öfc.) Do- ,...-f"'-' effe, quod fupra cap. ro. 23. dictum cet fufpecta habenda propria , aut eft, quaff .per rf um feultus operatur fee- vul aria judicia ; fieri enim poteft, p dll, DN Jus. j um 150 Vel fenfus eft, alienum pecca- ut aliquod negotium, aut aliqua vitx trumqie ve tum irridebit. agende ratio bona videatur, & fa- Et inter juflos smorabitur. gratia.) Nel lutaris , .cum tamen reyera ad exi- yves, horrei tium animaz daucat. nenta jamu vt eft in. Hebrzo 135 ratfom bentvo- y fuot, 10 leutía cum enim jufti alios etiam 33« Rifus do'ere mifcebrtur ££c.) Mo- peccantes nom rideant , facile cum nemur non fectari gaudia hujus fz- N omnibus benevolentiam feryant. *Per- culi, quz nec folida funt,nec fine com- fecta eft bonorum amicitia, & in vir- jl y 6 mixtiope doloris, aut mororis,contra u "m 1 tute fimilium, ait Arift. g. EEth.. c. 4. quam funt gaudia fpiritus, qug & fin- je Maloruüm fa&iones jungit vitiorum cera funt, & diuturna, juxtaillud Joan. ädens ! fimilitudo ; bonorum amicitias par 16,22. gaudttom vefirum nenotollet a-volái. aut Jcot honefti ftudium. 14. Vs füis replebstur , 8c,). * Ul- lO. Cor , quod movit amaritudinem cifcentur ftultum mores fui, & ufque ; f/'äf" ) I asimé [us.) Cor, quod angitur, & ad miferam fatietatem recipiet, quod juentt. P J le fbi confcium eft fecreti moaroris. xlum, L meritus. eft actionibus fuis pravis. Vl cor, quod amat. maororem fuum; Vel ut fatietur ftultus ftudiis fuis, & fit enim, ut ait Seneca, zfelicis animi Hgrebus, quas eptavit, tamen longe Aj y 6"") prava voíuptas dolor quam expüca-— meleris conditionis erit vir bonus, jp, 1007 tionem non réfpuit vox Hebraica qu onge excellentius bonorum ge- yer yeporr yuv jodah; uz & noffe, & amare, iffisMectatus eft; hoc enim eft, quod ,';!f 0 m five probare fignificat. B feq 'enti hemifüchio dicitur, /wper Jgde cond; ; 416' LIBERI PRUV'EkBIoäU'M 15. Innocens cred 23 ] Íuos, 1 it omnit verbo: aftutus co—güdïerat greffus E plurm: Filio dolofo nihil e*fit böni : fervo.autem fapienti profperi 24 imprud erunt aCtus, & dirigetur via ejus. 16. Sapiens timet, & de s. -clina*t a malo: ftultus tranfilit, & ceonfidit. pelis 17. Impatiens operabitur ftultitiam : & vir verfutus odio- 151 fus eft. erit pe 1. 1 18. Poffidebunt parvuli üultiti,a'm : & expeCGabunt aítuti $ fÍcientiam. a9. I 19. Jacebunt maliante bonos: & im þii ante portas juüorüm. plebis 1 t9. Q 20. Etiam proximo fuo pauper odiofus erit : amici vero di- vitum multi. tem iny 21. Qui defpicit proximum fuum, peccat : 20. Y qüi autfem mi- feretur pauperis, beatus erit. i* Dort at Qui credit in Domino, mifericordiam diligit. L n 22. Errant, qui operan Lveritaxs . turmalum, mifericordia, & Qä. LT preeparant bona. 65.) Q 23. In diti fant. Veluti hz- tiam par eunm erit vir bonus, M elfenfus eft, magiä Pojfidebunz flulritiam. ipfe recipiet, quod meritus eft, quia reditatem potfidebunt ftultitiam. quuntor , Aflati, ) Cauti, & prudentes. operantur juftitiz corona excedet injuftitiz vin- gunt, dictam. Expe&aäunf feientiam. ) Tanquam 24 Coro r$- Denocens.) Sincerus, & fimple xr hereditatem , qua nulla ditior .üï,' Graece éxaxog , vel potius vitiofe, & aut optabilior. quia. illig AtQue itz [ nimium fimplex. 19. Jacebunt; ) In Hebr. eft : I- INitig apn | Mffutus. Prudens, & cautus. eurvat: fust "w [eacbm fxpe acci- elliant, Confiderat greffus fmos. ) Prudenter dit , ut vel propter paupertátem , aut aliam hujusmodi caufam necefle Eityjtag J sioderatur actiones fuas, nec fe fa- habeant mali fe incurvare ante bo- .'?bræo d cile patitur circumferri . aliorum di- is. nos , quod f ? ratribus Jofephi v,ide- ?Hm, quaü 16. Triaer.) fafpicatur, & cavet ne mnus accidiffe. & , quam fnte portas jufforum. ) Scilicet ex- RC acceff aliqua fraude decipiatur. um, $ g pectabunt , ut humilis conditionis Tranfili. ) |Nihili pendens , nec homines ante palatia, & fores pro- ?5. Lilo qwidquam» mali fufpicans. cerum.- fldelis Bdel 17. bopatiens ) , Hebr. £brevis ira- 1 Dber 20. Proximo fzwo.) Propinq»uo,'aucq VU eripie r:m, id efít, qui facile iram con- cónfanguineo.' cipit. . 21. BeZtus erit. ) Apud Deum , Dlofts ««5 Operabitur ffultitism, ) Quienim qui viciffim miferebitur ejus, & mi- que ita ani[ perturbationibus agitur , multa im- fericordiam pauperi exhibitam lar- nogencimn I praüdenter, & ftulte operatur, &ffo- ge compenfabit. Iï.' H quitur. 22. Veritas. ) Fidelita&, vel ju- Türer 18. Parvulz,) Parvuli fenfibusi flitia.. 5 ili 1ds (2 prudenses, vitiofe fimplices. Praparaut bona. ) Bona cSoncilian!:-. j0r Ocmc E CAPUT XIV. 4T? at lus 23; In omni opere erit abundantia : ub1 autem verba funt plurima, ibi frequenter egeftas. . 1 profpen 24. Corona fapientium, divitiee eorum, fatuitas &ultorum, imprudentia. aafil & 25. Liberat animas teftis fidelis: & profert mendacia verfi- pellis. - utus od 26. In timore Domini fiducia fortltudmls ; & filis ejüs erit fpes. unt- al 27. 'Timor Domini fons VItæ, ut declinet a ruina mortis. 28. In multitudine populi dignitas regis: & in pauc1tate jaftoru. plebis ignominia principis. 1 vero d 29. Qm patiens eft, multa g*abemamr pradentía : qm au- tem impatiens eft, exaltat ftultitiam fnam. Qütet d 50. Vita carmum, fanitas cordis: putredo offium. mvwdla Mnfrs 31. * Qui calumniatur egentem, exprobrat fattori ejus, ho- 17 $. norat autem eum, qui miferetur pauperis : 3"5 & ver 03. L omur epere 'erit äärmdzmt;;zï bet juftus fortitudinis obtinende , £7.) Qui operationi, & labozi de- fperat fe fortem Deei auxilio tom 1) diti funt , illi dthmlum abundan- ad quzvis agenda. tiam párant ; qui vero multum lo- Er f/tu* e]u»s erzt j?ef ) Et 61!18 bOw Veluti B fed. multum quun*ur non «que n2 fpes. erit propter parentis pii, & jlticiam eperantur, ii ab egeftate non emer- D'eum timentis merita. rüdentes. o eunt. ab Fozs 'w!æ, Gc ) Caufa VItOO A. Taaqum 24. Coroma. ) Omamenn, decus, avertens a pf?ru'mo IMOrtis. ] ditior h quia illis fapientes bene utuntur, 29. ln multitudine þoümz Gc.) S$i- atque ita fibi decus parant; & quia gnificatur magnum principi decus ac- dr, d divitie apud vulgus au&toritatem con- cedere ex multitudine fubditorum 7 fæ e aC eiliant. 1'ïllnül vero illius exiffimationem 5 Fatuitas ffuleormm :m,z;?wdcmm,) In )Hu Cïte(fem 1 fi ditio ejus mhcq uens fit. n m gecee Hebrzo eft, j?u/fztm feultorzm , flul- 29- Exaleat.) Vacit manifeffam ; g ane 0* z£ia, quafi dicat : nihil randem aliud nam quz in fublime eriguntur, omni- & imprudentia, jofeph yile eft, quam ftultitia , bus confpicua redduntur. nec acceffione dlwtlarum ornamen- 30. Futa carmium, 6c.) Sententia. dlict 9 tüm, & decus recipere. potef*. eft, bonam valctudinem corporis ex 2S$. Liberat amimas, &c l'eftis animi tranquillitate multum pendere, & fores ] fidelis fideli veracique fuo reftimo- invidiam vero odfa exedere, & quo- nio liberat animas, id. eft a periculo dammodo tabefacere. vitz erlplt contra verfipellis ,. & , Lreor tabyfcum: malis veneeun dolofus teftis profert mendacla, at- * «Intatlis vorat e/fréus medullas , que ita ammas, hoc eft, vitam in- Er tofuus bibit avinmÀMS cruore7m. d De'vn f *33 u$, & " nocentium in periculum adducit. Ut eft in carmine de invidia, & It- hlbl[.im ju- 26. i» timere Domini. ) Propter vege , q'od Virgilio tribuitur. Dei timorem , quia juftus Deum ti- 3 Calumnzatur. ) Afficit inju- ri ([L4& v met, & illius offenfam cavet. f Yaut contumelia, propterea quod. / Eidwcia fortitudimis. ) Fiduciam ha- eg61 fit, exprobrams Pauperaacem*, jjant Bzbi, cum Com. Menoch. T. IF. gBE 1 concl x * 418 LIBRI PROVERBIO RUM T 32. In malitia fua expelletur 3mpius : fperat autem juftus in iüm'eg; morte fua. 33. li corde prudentis r Inai "a equiefcit fapientia , & indo&os s quofque erudiet. impior 34. Juftiua elevat gentem : mife & D ros autem facit populos x €onturl peccatum. 55. Acceptus eft re m gi minifter intelligens: iracundiám 'eju dii Yili inutilis | fufünebit. X CAPUT XV. Tum pla 9 Àt Rq'þonþb molls , limgua [apientis ; C immodereta , fortitude a, doinus jufHi , viclime impiorum ingrat , omnia Deo nota, cor 10 T gaudens , dies pauperis mali, [ecura mens, "oocari ad olera , vir dit, r iracundus , C? rixo[us , laus patientis , iter. pigrorum ,. domus It. T Juperborum , fide, & mifericordia purgantur. peccata : cotd; fr de abjiciente difciplinam, laus timoris ts & bumilitatis. Donz('ni "H Vit£ , re; e Infra. y, cuuda, 25415« Efponfio mollis frangit iram : fermo durus fufcitat fu- — L773 R rorem. Conttydi 2. Lingua fa Contrifliby pire.ntiUm orhgt'fci;ntiam: os fatuorum ebullit lentiam, ftultitiam. 3. In omni loco oculi Domini con $ 4futi malos. ; temglantur bonos ; & Virtg, ) 4 Lingua placabilis *RAm in (j ; lignum vitee, quae autem imm.oderatg— Qgitaïio e-ü ; Conteret fpiritum. &. Stultus Oltra m W fus , Exprobrat fe&ori eus. ) -Quia quo.d 45- Inz?ti/!k.) ÍIn Hebreo eft, coz- l fitmite uni: ex minimis bifce feciflis , amibi feci- flmdms , is fcilic::t, qui ita fe gerit, Vel Cibutir. fí5 , inquit Chriftus Dominus. ut Domino fuo fit pudori. * Domyg uia Deum damnare videtur, cujus Suflinebit.) xperietur. Wt effe n voluntate fa&um eft, ut ille effet Bériori, pauper. zat [:ien;;ä»;::m)w"ü'eäus addit ..bz /1"-35 7 Hozerat autem eum.) Quia bene- 2e OR fcientie ; magnum ením eft &07 pu ünt jj ficium , aut honor, qui fervo fit, fcientie ornamentum, & decus, fi lïatlone; redundat in Doniinum , cujus re- quz proferuntur, non folum funt ve- Tirhat; fpectu fit. ra, . folida, fed etiam eloquenter, 32. Expeletmr impis. ) 0A fpe & ornate dicantur. ternz [falutis . in morte depe - Tiortüni Ebullir fl'ntitiam.) Mülta, & impe- Fione.n lm tur, qui: fere imors co teaí(tg vitz. nfencic n- rite dicit. - ? Dif... 445T. r ilis p 34. Elevat geutem. ) Exalta & pl :cida. lacabili. ) ld eft placans,'vel RIIN c')m Borere facit Refpublicase ) EÀ Velutiilignum "* )? ïikor, N E 'cx;,x.þ UJ . xM. 416 uf $. Stultus irridet difciplinam patris fui, qui autem cuftodit increpationis, aftudor fiet. * . Ia abundandü julítitia virtus maxi -* ma elt ,. cogitationes autem indo&os impiorum eradicabuntur. e [] populs 6. Domus jufti plurima fortitudo & in fru&ibus impii conturbatio, 7. Labia fapientium diffeminabunt fcientiam, cor ftultorum lm ejus difimile erit. 8. * Victimee impiorum abominabiles Domin o ,'( vota jufto- :f'jfm rum placabiiia. Ecch. 9. Abominatio eft Domino via impil , 3421 furtitul - qui fequitur jufti-. tiam, diligitur ab eo. Wid, Qf 19. Doétrina mala de ferent viam vitæ, qui increpatibnes qra, "f odit, morietur. : erditio 6ora N ; 1r. Infernus, & p : ld corda filiorüm hominum ?. m Dominog guanto magis * Ggg 2 12. Non ,l vit& , res nimirum falutaris, & ju- erit eodem modo difpofitum , aliis cuuda. Da la ltalice dicereimnus erudiendis fe prompte impendet. ycitat ft vita. 9. Abeminabiles Domine.) Quamvis Cozteret äiritum. ) Ainget, & enim in fe abominabiles non fun*, ut i ebül]it contriftabit fpiritum , & mentem au- L minatur Dominus. tamen ab imp.iis procedunt , eas abo- dientium. Placabilia.) Deo grata, & vimha- «. Aflutior.) Cautior, & fapientior. bentia placandi Doininum. 005 » : Virtus.) Fortitudo, & potentia; *gam in Greco eft joyVc. 10. Defirina.) Correptéo , five cafti- : gatio; wam in Hebrao eft, 9545 moderata Cogitationes autem gmpiorum , &e. ) mufar. Contra impii, qui fe, & cogitatio- nes fuas, hoc eft, ftudia, & confi- Mala.) Severa, gravis, & dura, & Gtultts vel odiofa deferentibus viam. lia firmiter radicata putant , eradi- Dcfärenti 'vi;zm.) Ex Hebreo ver- &0 cüï (tm- cabuntur, & perdentur. ii gaita ti poteft , Deferesribus viam ; iis, 6. Domus jufii , E:fc. ) Eadém vide- ui a recto Virtutis tramite rece- lric sur eile fententia cum proxime fu- : unt. ltalice diceremus, ag f'viaz;, [ pertori. In fra;óus impi, 66c.) Fru&us im- Moriemr.) Male peribit. pü funt ii, quos fuperior verficulus Y1. lefernws, &$ perdito.) . Hifce m gim € €ogitationes dixit. duabus vocibus fignificatur ftatus decus í Conturbatio. ) Nulla firmitas, fed mortuorim ; nam cum hzc fcribe- conturbatio, & commotio ob multa ret Salomon, mortuüi omnes defcen- jum fur! " j eloqllmt"r' infortunia, que Deus in fcelerum ul- debant ad inferos, hoc eít, vel ad tionem immittit. &ternas ponas, vclin Limbo futuri 7. Diff-minaimat [aptentiam.) Quam ufqYe ad Chriftam. ts & im aliis non invident, fed libenter cum * wm Domine. ) Oculis Domini vel alis communicant. pfteit, ita ut clare videat ,. quid t plmns» Cer ffultorum di/fimile erit. ) Non circy coós, qui ibi dstinentur, aga- veWA 1 ignum "Á E 4230 LIBBRI PROVER'B[OR,UM xz Non amat pefítilens eum ; qui fe corripit, nec ad fapien- ». 1 tes graditur. vero für *Infra 17.21e 15. * Cor gau "L dens -exhilaiat faciem : in moerore animi deji- i nus eft citur fpiritus. GR o r4 C or fapi 24 3 entis quaärit do&trinam , & os ftulþorum paíci- tur imperitia, F ovifm $ a& D 15. Omnes dies pauperis mali: D fecura mens quafi j'uge convivium. faciet te 6 À 16. Melius eft parum cum timore Domini, quam théfauri, magni, & infatiabiles. pulcherr 17. Melius eft vocari ad olera cum Charitate , quam ad vi- P»ethiu ?. C tulum faginatum cum odio. ? aUtem o L 18. Vir iracundus provocat rixas, qui patiens eft, mitigat * Ber fufcitatas. mprem 2 19. Iter pigrorum quafi hfepïes fginä-rum , via jufrorqm abf- i hsss R que offendiculo. 20. Filius fapiens leetificat M D'-']; patrem, & ftultus homo defpi- dunt, & cit matrem fuam. p ncgor 21. Stultitia [ Teuntur, gaudium ftulto, & vir prudens' -dirigi'*ï greffus fuos. - 0 p 23. D'ífi- fciliet ani L d tentim tur. Ques. :ab oculis nofítris funt di:*ig»en&ïum tranfigendam utilius eft ; tum quia Tutus i maxime remota, ca Deo funt con- i ad &ternam obtinendam magis ex- fpicua. pediens. Gï'tdqaudiun Quamnto magii, 6c.?) Qu« non ita In[ariabiles.) In Hebr. eft, &$ 7- auctor, funt remota? pro, 4r, f multus im eo fane magni tumultus 12. Peffilenss. ) Malus , in Hebr. cupiditatum in mente ejus, qui pe- libe fibi eft « lezz, quam vocem aliquando cuniis expleri] non potelt. 'T he- i&d ila va ! Dioprio-tg deriforem, aliquándo peftilentem ver- fauri -dicuntur infatiabiles, vel paf- &üntur, tit nofter interpres. LXX. etiam Aoiaóv lve, quia nunquam dicunt fatis eft; transferunt ) Pfy?i/entem. vel active, quia fatiandi vim non 3. Senit 13. Exbilarat factem. ) N'am hila- habent. ris animi note eminent in facie. 1 Hiebrgg 19. Qmaff fepes þingzmm.) Pigris "*/-'Jf'gf'ü!i rü Déiciter [Jiritus. ) Spiritus vicales enim omnia videntur fpinis ditficul- 4b fifeyyp ] intelligit, vel anhelitum, vel certe tatum obfepta, & impedita. tentia (f animi alacritatem , qu&e in mcren. .Qe. Fs fapiens, C5e. ) Repe- iphm iptely tibus eíle non folet. tita eft h«c fententia ex cap. 10. H .!m? y Vel 14. Pafiitur imperitia. ) Sua igno- num. i. tferno ratione, e qua emergere non curat, Defhiciz matrem . fuam. ) | Nec ita Wn f deleéctatur. fe gerere curat, ut illi afferat letitiam. ünibus ia 15. Pauperis.) WMel egehum intjlli- 2t. Stulrszia ia ; üt git, vel miferum , & afllictum rebus : ftultis. ; 5(.-) Stultus gaudet Cl'etur. um 16. Melin eff parum , &fc. ) Dirigit. )) Diligenter curat, ut 2 IC& fin £« S!!Peräo quia ad præfeflcezn vitam quMkte | &v Wa in | | 1 | l CAPUT XN. 421 dïyen- . 22. Dïmpantm cogitationes , ubi non eft confilium , ubi vero funt plures confiliarii, confirmantur : mim dei 25. Lsetatur homo in fententla oris fui , & fermo opportu- nus eft optimus. "um pfci- 24. Semita vitze fuper eruditum , ut declinet de lnferno novifzimo. ]U2l juge '25. Domum fuperborum demolietur Dommus, & firrnmos fac:.et terminos viduae. ( &héfaur 6. Abominatio Domini cogitationes malae, & purus fermo pulcherlmzmw.lQ firmabitur ab eo. am ad v- j 27. Conturbat domum fuam , qui fe&atur. avaritiam , qui autem odit munera ,-vivet. 3 D fhitiga foper mzfeucordlam, & fidem purgantur peccata, per ti- "Infra morem autem Domini dechnat OI'I]IHS a malo. 61i. 6 orutm 20 Ggg 3 28 Mens M L 22. I)z,?'zm/.tw UUR N / Moale . ce- Terminos 'wa';fæ ) LIerminos l"kl mo defji- E! dunt, & in irritum c:dunt fufce- vidue, quos CODV"HQL& tencdbat fu- pta ncgotia ; nifl prudenti confilio pexbus üs regdntm 26. Coegitationes mala. ) LXX. ce- Wi glef 23- Im finteutia oris Gtt ) Cum £itatio injuffa , quz fcilicet akerl ma. fcilicet annnadvexmc fe fæpxentex & lum machinatur. n D » —— ad negotium, de quo agitur, bene Purus fermo , 6$c. ) Smcerua , can- dir mendum appo fite locutum effe. didus, & fraude carens , quem o- gm Qu F;u.tus itaque prudentis refponfi p magis [2 eft caudium, quo purfundltm illius minus pulcherrimum putat , firma- aui ?(n tur à Domino , qui tribuit , ut V ró E pofitum eft fucceffum bonum , & &abllem for- eft, n Pm* 4t, fenfusque erit: Facile qui- tlatur, gt tum: | libet fibi placet ob ea, qu£ dixit : 27. Copturbar didiam feam.) Quia qu, qui y fed illa vere bene di&a funt, quz multas domi fusx contentlones, & ell proprio-in loco, & opportune di- rixas excitat. euntur. Vel.certe , quia divi- ls, vd ,)1[ nam iram in fe provocat, qua domus unt fatis &l a4. Semita wite fuper eruditum. ) conturbatur, id eft, evertitur. d vim nl Ín Hebreo . eft, jemth& vite zf im- Qui autem odit. munera. ) Expers telligenti Ljf m/ fapremas, ut declinet avaritiz. gm.) Piris ab inferno deor[um , vel ab inferno imo: mS d,rhcuï fententia eft , femita vite perducit Per: sz/:cardzæm 6 frdem. ) Verti pote& emifericordia, d verit4re, ut ha- du ipfum mtellwentem, vel prudentem betur cap. fequenti n. 6. ubi hic ver- f N furfum, vel ad fu perna, ut declinet 6X cap j0 alsinfcrao ; qui in.imo , & deor- iculus repetitur , & fententia eft, fum eft. divine leglb obfervatione adrmiï'a Vel homo! fapiens in Peccata exptarl Porro mifericordia, Nec [tà omnibus. actionibus fuis Deum re-. eritate omnium Dei mandatorum mtl.etlmm fpicit , ut ab extremo, exitio 11- obf eude beretur. ivationem fignificari ex illo Pfal- lus $ m»y» 10. probart poffe videtur , Zz;- 2s. Superlorum. ) Qui in pauperes, ver[ejvia Domini mzj&r:cardm, H od yrat i V iab & viduas injurii funt , .Vl()legtl. 1 * E 42 ^ & LIBRI PROVERBIOARUM 28. Mens jufti meditatur obedientiam : os impioram redun- ——Á '.8, Otrr &at malis. E lerator dl 29. Longe eft Dominu s ab impiis, & oratiqn,-es'" juftorum j hevt exaudtet. nes tua. imäm, fama bona iih pinguat offa, 3o. Lux oculorum lzetificat an ! Unh pium quo tium commorabitur. 31. ^uris, quae audit increggtiones vitae, in medio fapien- [ 32. Qui abjicit diíciplinam, de fpicit animam fuam , qui au- pof. jomer. ctri tem acquiefcit increpationibus , poíffeffor eit cordis. /?anfa lingat: 33. Tlimor Domini, difciplina fapientiee, & gloriam pre- honinem qi l itue, &t cedit humilitas. CAPST XVL [ lt locuturu citra Dei ay non beng e Homo animam preparat, Deus [pirituum. þohdemtar P lingzm;n cor dilyone via[que bominum dirigit, omnia propter feipwn operans , cui dbpe loquendum. minatio efl omnis arrogans , müjericordia redimuntur peccata , etiam loc i pondus , €? flatera Dei judicia, indignatio , & clementía regis , tia loqui dif valeat. ffoe laus [apientie , prudentie , eruditi , ac dulcis in verbo , & pa- tiä, qua lin ttnet, ^ ]ta ;ientis , vitupe ralur infipiens , & perverjus , fortes , " 4 Domino temperantur. idtrim tam elfe POH'C: h i .Y YOminis eft animam praparare , & Domini gubernare ànimo fao , linguam. 2. Omnes I5, fed cuim cg.A Medimb'imrl obedientiam. ) ln -31-ua audit. )dua libenter adinirtit.. - eum repcüt Increpat;ones vit4.) increpationes li& mue Hebr. et, myyo9 debanotb , quod falutares vitim afferentes. aliqui vertunt 44 refpondendum , alii VT p sbedzen:i4m, alii fapienziam , alii fdem, lLz medio fapicmium commorabitur.). Ht Siy fecundim quas verfiones fenfus vi- VMel ut fapientes monentes. audiat ? ltl mq]ed,c( vel quia jam inter fapientes centebitur* m .led;&uruæ detur. effe, juftum non temere loqui, fed (apienter , fideliter, & refpon- 32. Dtj?icit- APZIPMAP jü.qm.) Defpi- Milonem co fione prius in animo fao premedi- cit feipfum , cum non curet fe- 2j,- Vgl fen satu, Vulgate noftre fententia effe ipfum perficere , & probatis mori- lomp, & bus ornare. ltetqr. D a videtur, juítum , cum ab aliquo mo- netur, & cum aliquid precipitur, obe- Poffeffor eff cordis.) Cor habet, cox4 age'm l0i ( dientiam meditari, & ad juffa capeffen- datus eft. Tdenglity 31.. Dijciplina fapiemtia.) Id eft, mum, & p " da fe prxparare; contra vero os impii in1lis redundare, quía monenzibus, aut üimor Domini eft falutaris quedam N feip jubentibus obinurmurat, & refiftit. cáftigatio, quam fapientia fequitar. in hOc 29. L? 72 Ert glorism, 6$c. ) Gloriam, & de- lrl diyi Qui adhzrent impietati. ge eff Dominus 4b imyiü'. ) cus, & quod ex emendatis mori- rmmb ; 30.Laux oculorum latifrcat animam. ur bus nafcitur , precedit humilitas , patet; cam poft tenebras lux reddi qua monitioaes libenter adinitt intur. Jüxta Chïlü d Fama bema . 6 c. ) Sic fama ET PT. mas- I; Jominis efl aniumam prapa-are. ) "vefl quam quis defe fparzi intelligit "n n "/'M; gnam affart voluptatem. in Hebr. eft, Homini funt dif- 6'*'&4!;5 '/rïlülfm'am X:/f/ x CAPUT XVL D teun« '- e, Omnes vize hominis patent oculis ejus, fpirituum pon- Infr $i. $. derator eft Dominus. ftoru R 3. Revela Domino opera tua, & dirigtentur Cogitatic* nes tuce. at offa, fpiet- . 4. Univería propter feme*ipfum operatus eft Dominus , im- * pium quoque ad diem malum. s. Abomi- qui at« pofi iones cordis , ( a Domimo. eff rt- re, €£9 contradicere emnes adveifarié fponíis lingaa : fignificat autem fapiens, veféi , quafi dicat , ipfe hoc faciet. m prx« hominem quidem apud fe pofie co- 2. Omues V& b misis patent oculu itare, & frequenter difponere, quid ejus,) In Hebr. eft, Gmmes wja viri zmun- É it locuturus , & refponfurus , at da in ocu'is fuis , & fenfus efie pcteft: citra Dei auxilium, quod difpofuit, licet homines putent omnes actio- non bene elocuturum ; -non quod nes fuas puras efie, & labis exper- lingziam tii i)j» cor difponere , & parare políit ad tes, frequenter tamen oculi Domtni, loquendum fiae Dei gratia, fed quod qui interiora perfcrutantur, fpiritung etiam hoc ipfum, quod cum Dei cra- ip/um, & intentiones rimantur, aliud Bttiid, Ad hunc autem fenfum ia ts tia loqui difpofuic , eloqui bene non judicant. valeat fine nova, & peculiari 5 Oraás- trahi pote(t editio vulgasta ; nam g tia, que linguam moderetur, & gu- quemadmodum in fcripturis ea, qux jU, bernet. "lta explicat Janfenius. Cre- non probantur alicui, dicuntur ab diderim tamen etiam hunc fenfum illo non videri , non agnofci , ita effe poffe: homines nonnunquam cum patere accipi poteít pro probari, & gernare animo fuo con(tituere aliquid dice- pulchrum, bonumque exiftimari. Huic re, fed cum in eo funt, ut dicant, fententie alia plane genuina, & fe- ). Om'nej Deum repente illorum mentem , & re.eadem habetur infra cap. at. 2. e Adlmt!at- linguam mutare, ut aliud longe di- Aliqui illud, oculis ejw , reterunt ad gepitione? verfum proloquantur , quam volue- Deum, cujus oculis omnia patent. rant. Sic Balaam decreverat ifrae- 3. Revela Domino.) Scilicet opem a ;mor.zäfm'). ltis maledicere, fed cum jam eílec Deo poftulans, & illi opera commen- " dans, inaledicturus, linguam ejus in bene- In Hebreo eít, vo/ve 24 Do- gcenïöbi!üï. di&ionem convertit Dominus, Nu. minum, quod indicare videtur, omnia 23, - Mel fententia eft, non fibi defit in Dei laudem effe referenda. ) D* , a e.. homo, & quid di&urus fit, preme- Dirigeniur.) Profperum fucceffum patis o ditetur, Deus vero, quod in fe eft, fortientur. Idem monet Sapiens , agenti hon dcerit ; & linguam ejus quod Tobias cap. 4. 2o. — Pete 45 €6, habec, ( imodesabitur. . Vel hominis eít ani- Wr Vias fuas dirigat , $ omnia conlilta mum, & pectus ad pugnam przpa- ia fím i:pfo peronaneant. Sic David eü- Revele Domino vian )ld pare , & feipfum confirmare ( quod Pfahl. 36 s. [1? 3244 tamen hoc ipfum fit auxilio pecu- zuam , 65 fperas im eo , 5 ip[e facict. liari divinz ratie ) quid vero re- | (equltll' 4. Prapier femetipfsmn.) Pvopter glo- fpondendum fit principibus, aut ty- riam fuam, & propt.r feipfum tan- 13, & de rinnis, Dei munus erit fuggerere quam ultimum 'finem, j m juxta Chrifti di&tam apud $. Lücam D(z/)iu.m quoque 4d diem mztlum.) Cap. 21- 14. Ponite ergo im cordibus mpfum quoque, qui impietatem non daitt i veftris nn premeditari, quemadmodum defirk , refervat ad diem malum in MW"'" i ) re[pondeatts ; ego eniu dabo wolis os, gloriam fuam, quia pena fceleftis in- j [ " l & /apieniiam, eni non peterunt ræä - ä&.&« divifxam oüenfüt juftitiam. $ * ( " d D 424 LIBRI PROVERBIORUM . y, A $. Abominátio Domini eft omnis arrogans. etia m fi mantis, ad manum fuerit j non eft innocens. - firiatur L] inibium viza bons , facere juftiti am , accepta eft | 1. Ve ;ut.em. l In apud De um magis, quam immolare hoftias/ * ^ 6. * Ml fericordia , & veritate redimitur iniquit bit eam, ! Supr las » & in ti- 2 50—7' more Domini declinatur:a malo. r In imber fe 7. Cum placuerint Domino viae hominis, inimicos quoque $ ejus convertet ad pacem. € 16. Do $. Melius eft parum cum j uftitia , quam kmn'l'ti fru&tus cum prudenti iniquitate, D 9. Cor hemïnis vdifponït viam fuam, vat vtam. fed Doþmiz?if eiï. dïl'i;-:- gere greffus ejus. 2 r 10. Divinatio in labiis regis, in judicio non errabit os exus tatur fpit ir. Pondus, & ftetera judicia Domini funt. & opera ejus 19. M emnes lapides: facculi Cum füpe 20. Er n. "Abomi- mit9, b velint, fed Deus ita res difponit, s vE'tiam* " manus, Efe. ) Fxiamfi A 21. Qu multos habeat fimul confpirantes , nt longe diverfus exicus fequatur. dulcis el. & fe juvantes, non erit impunitus. Paulus Chrifti difcipulos captivos ducere copitabat, fed ipfe a Chrifto 25. Eo Vide dicta fupra cap- 1J- numer- 21. ubi eadem. fere fententia. magno fuo bono captus eft. Mp fituitas, barium. j Grece eft zpy9) , quod 10. Diwimatto i bazwi Regiw.) Do- cet fapiens peculiari , cura. Deum "v WJ 0 optime vwertas, Pracipuum, [usma, u fienificetur viam. bonam: penitus con- adeffe Principibus , ut rectam pro- :Catr »hæc fftere in faciendo, que juffa fuit; nuntient fententiam, & in rebus am- jumtlä Vi()lf biguis, & obfcuris quaft divinent, s .12. F('rma nam facere juftitiam , non tantum Patuis. hoc. in judicio: Iliumtyy, eft initium vitz bon£&; fed- etiam ejus nec aberrent. meretrices. €onfummatio- Salomonis inter duas 13« Fa Vel fenfus eít, accipienda. eife. di- gibus, cespra. ) Mia bona, & juftitia. 6. Mifiricordia , 6 verttate, &c. ) G&a & juffa. principum. tanquam. ora- n27 €ula divina, cum locum. Dei teneant, . Mib vig. Explicatum eft hoc cap. ,fup.erifn:i E ilisque parendum. tuun n. 27 y1. Pondus , 69 ffatera, 6c.). Deus &llet ^ quí 7 d þlzzmerfn:' Domino ,. & c » ld : Docet D'eum hoc agere, ut. viris bo- omnia facit. fumma juftitia, & quis h InA mis oimnes fint pacati, etiamrii, qui tate, ac fi omnia opera. fua ad fubs Bnitio D p j tililimum. aurificis. bilancis. examen: jius adverfabantur. Exemplum. It hilaris habemus in Jofepho, & fratribus. xocaret. Ona f P a 9. Melius eff parumt , &c.) lioceft, Qngnes: lapides fäcæy/ii ) ERf räl)eti.; titio precedentis hemitlichii, & al- luje jei quod habemus in Pfal. 356.16. Me- ! quqe Ur dsus e/F. imodicum juffo fuper dyustias: pec lufio ad vsterum: ritum, qui lapillis 7 Cu/?g f caborum unndtas . tebantur ad poodera ex^4minanda, di eü fe) Ya Cór logainis, 6$c.) . Hoc eft, q;odï eosque im facculo repofitos habe- EY vulgo dici folet : Homo' propbait , bant apud fe. Hebrea ad verbum. €Xannnd d & Dens difponit. Multi apud fe habent : Pesdus ffgtera jadies (-1*09' )ECCEt fatuunt , quod vit& genus æïg eft, ftatera jufta ) /msz Demum: : & il Q C 1 * . ) v CAPUT. XVI. 4*$ itmus 12. Abominabiles regi firmatur folium. ; qui ägunt jmpie, quoniam juftitia et äutem 13. Voluntasregum labia jufta, qui re&a loquitur, diligetur. 14. Indignatio regis , nuntii moitis, & vir fapiens placa- bit eam. 15. In hilaritate v 95 quoque imber ferotinus, ultus regis, vita, '&*cl..ementia ejus quafi 16. Poífide fapientiam, quia auro mel lor -efc, & acquire us cum prudentiam, quia pretiofior eft argento. 17. Semita juftorum declinat mala ^ vat viam fuam. , Cuftos a'nimæxfuæ fer- gi d dai- 18. Contritionem pracedit fuperbia, & ante ruinam exal- bit 0s es; tatur fpiritus. opera us i9. Melius eft humiliari cum mitibus , quam dividere fpolia cum fuperbis. ;z. "Abomi- 20. Eruditus in verbo reperiet bona, & qui fperat in Do- at mino, beatus eft. 1 "i uï,» Is dlfPO . 21. Qui fapiens eft corde , appellabitur prudens , & qui " fequawr. dulcis eloquio, majora reperiet. Jos captiv()ä 22. Fons vit& eruditio polfide ntis, do&rina ftultorum, gt a Clxilto fatuiïas. - * QC& CR , 23. Cor ; fris.] Do Cur D**un* vpus ejus omnes lapides faeculi, & fïgni- 18. Contributiomem precediz faper- ficatur -hxc effe a Deo inftituta , ne &4. ) Superbia eft caufa ruinz : . getlam pro- in 1ebus 49 juftitia violetur iniquis ponderibus. quod idem altera hemiftichii parte 12. FEirmatur. [olizn. ) Kegna fta- de more repetitur. i .dixfiï'-ïfi? : biliuntur. 19. JDzvidere 20 13. Fowntas kegu;n. ) Placent Re- abundare. j»gl;'æ. ) Divitiïs" ; m* lafl (s ; p,,h gibus. 20. ln verbo. ) Inre, de qua agítur, 14. Nusrii morrs.) Qui enim fjm in negotio , q uod eft pre manibus. tanquai gra- áratum vident regem , mortem me- . D tene:?nt , 21. «Jppellabitur prudens, 65c.) Qui effet indictum, tuunt, quafi extremum judicium illis fapiens eft, vocabitur ille quidem 4,) Det prudens , & cordatus , & hoc no- 19. da hitarttate, Gc. ? Ut indi- ïizin & æqu'i*. ] mine magni fiet , fed imulto pluris al Wb") gnatio Regis mortem prenuntiat , ille, qui prater fapientiam, na&tus gamem fic hilaritas vitam affert, & animum etiam fuerit eloquentiam. In He- mc-ïs bona fpe complet. breo eít: Dulcedo Labiorum addez do- Labec ferotiz us. ) Ürinam ,id eít VL ideoque gratiflimus. Diu exPe&atus : tiofiorem doctrinam faciet pre- 4 ; & pondus ei adjiciet. Eu. [?[96111 llis 17. Cuffos an/me [us, €$c.) Cui cor- ripides in Hecuba ze9g 3 TÓ» Tw- nt hpl di eft. fervare 2nimam fuam, id eft, péqpoig dy9ponon páyqy. É ii lr fe ipfum fervit viam fuam attente Suada , qiz& £yranns efd s — bomimilus. examinando & actiones fuas, ne quid 29 Fons v * j /4.) Caufa vitz, id eft, ho pcccet. ganu 1 V Ls !.torum bonorum. j puinis : | DBi4. em Com, Menoch. T. IF,, LIBKRÍPROVERBIORUM 426 ) Mdl 23. Cor fapientis erudiet os ejus, & labiisejus addet gratiam. 24. Favus mellis, compofita verba, dulcedo anime, fani- füo, expu ^5 Sofi tas offium. * e 29* 25. Eft via, qua vid etur homini re&a, & noviffima .ejüs Xucunt ad mortem. 26. Anima laborantis laborat fibi, . quia compulit eum os Bz/ffella [ fuum. * lat : (fäf])il 27. Vir impins fodit mali m , & in labiis ejus ignisk ardefcit. jaun : i 28. Homo perverfus fufcitat lites , & verbofus feparat áfles droiti principes. " L] ül 29. Viri niquus la&tat amicum fuum, & ducit eum per viam non bonam. 30. Qui attonitis oculis cogitat pfava, thordens labia fu; m l perficit malum. h Vl 31. Corona dignitatis fene£tus, quae in viis juftitize repe- þ ^ qu v jietur, , ttes hære( $2. : Melior ?. Sicut Erudirio þa/]?de;lzm. ) Eam fcilicet in fuums dammum QX dedecus os Cotda pro eruditonem. In Grzco róis xexrqu£vorg, fuum aperuit. - : 4 Mah po[pedentihus. "ao Fodié malum.) Multo labore thendacib Doürina fwltorum faiuitas. ) Que- querit, & quaíi abditum in lucem cunque dicunt, aut docenr ftulti, func profert. In Hebrzo eft, $35 cbore hs ss mera fatuitas. uod etiam vertere poílis, éswz , & 233. Cor fapientis , &6c.) Quuafi dicat, 'fä,uc It refpondet Italiem phrafi, qua dice- * ?On q æhbw ex interiori fapientia * 'Pr'ogc':dunt ver- remus : 1/ rr//fe compra ib;male 4 de- Tida. ba cordata; mAri COAÍAMII. 32. Mi 34. Dulcedo anim , 6c.) Floc eft, verba. compofita funt dulcia ani- Jg nis «rvdelczt. ) Qua difcordias, Ql5 emizet rixas , jurgia, & feditiones fu (citát, tolerando a m&, & falubria corpori ; nam que mt patet ex frequenti verficulo. it agoredigg animum recreant , etiam — corpori Profunta ^g. Ferbofu. ) Sufurro, & di- Et ayi du fcordiarum fator. ltalice, 44 male tre Poc .a$. Ef piz; äfcn ) Hanc fen- Furtjor fentiama explicavimus fupra cap. 14 lingua. 2aum. 12. 19. Latat. ) Allicit, & in frau- 26. Lalerat fíli.) Ui fibi paret, dem trahit. La&o, eft frequenta- Meij, tivum verbi lacio , a quz ad vicam funt neceffaria, & op- ) quo penpo- portuma. Ín Hebrzgo eít: Azima, fita allicio , illicio, &c: U » ) Sorte; que molefftam exbibet , molefltam fibi GE qn I 30. Qui arttanins ecmlis. ) Animo He ts 3pf? creat. Senfus eft, €os, qui aliis totus in mali cogitatione defixus. moleftiam inferunt, moleítie carere Mordens labia fua.) Ut faciunt ve- Wt ne fort non poífe, quz vicillim a hementer irati. 7 - OM p /vexgt;is , (iyin ipfis exhibetüxr. Perficit malum.) 1n malum opus, f P Compnuist eum os faum. ) Quh ne- quod volvit animo, erumpit. in He- Ii ceffitate, & fame urgetur. 31. Corona dignitatis [eneólus.) Webr, "l diadema glerta cauties. br&o cft: Wreur Varvit cohéra fe a5 fseutmn, Vide CAPUT XVL& XVII. 2427 leteriam, 22. Melior eft patiens viro forti, & qui dominatur animo fuo, expugnatore urbium., * 43. Serites mittuntur in finum, fed a Domiäc þtemperäntzm iffa ejus CADPUT XVIE lit eum oS Buccälla ficea cum gaudio : [ervw fapiens : Daminuf Corda pra- bat : de[piciens pauperem : gaudens de alerius vuina : corona is ardefcit. fenum : celans delictum , fatuus in fIultitia confidens ,. [Tulto ina- US fepatat tiles divitie , altam faciens. domum [uam , omni tempore diligiz quicus, aenimus gaudens , €? fpiritus n per viant Z.ryaïis? fiultus Tacens. s Jabia (uà Elior eft buccella ficca cum gaüdio, quam domus pIe—na' Ik/! viétimis cum jurgio. juo Tepe- a. * Servus fapiens dominabitur filiis ftultis , & inter fra- *Ecc. tres hzereditatem dividet.. 100286 ) Melit r at 3. Sicut igne probatur argentum , & äu,,mm camino, ita delecus of Corda probat Dom'nus. - 4. Malus obedit lingu: 1 niqua, & fallaprtempärat Iabiiïïs Mhdeg Jabort mendacibus. m in lucem Hhh5 4- Malïï m d jt, ts Qus im wis juflitia reperietur. ) o. F. ) Domini fui bonorum j, qui d Non q zlibet; fed qu& fapiens eft; hzredibus. ilndt 49* & fancta. Dividet.) . '"Panquam moderator a 32. Melier eff pattens , &$c. ) Ma- patre relictus, "lalis erat ]ofeph, j dïrcmdiüï gis emianet fortitudo in patiendo & qui in domo Putipharis, & deinde tolerando advería , & dura, quam in regia Pharaonis omnia modera- )nes fafcitih in aggrediendis axduis. batur.. Poffet etiam fenfus effe, fer- aricalo Et qui dominatur aÓnimo vum fapientem dividere hareditazem ür 5, & Were Poecta (240, &e. ) [j m cum fliis patrisfamilias , relictam lict Far!i?r ef£ qui fef,- quan qffi,fïr- fibi ob bene merita portionem acci- fhma vineit piendo. Kinfur M&n*ia ; Nec "wirtus aliius idre 3« Corda probar 'Doäm'nm.) Per tri- i poreft. bulationes ; ? fic tentaffe Abraham j frequtt qo. 0P" 33. Sortes euttuntur im finum, Ce.) dicitur Dominus, fic Job , "F'obiam, Docet in rebus humanis nihil geri Jofephum , & alios fanctos multis ' Animü fine nutu , & difpenfatione diviaa, permifit malis confli&ari. ut ne fortes quidem , que coce qCI defixus fosxtunz txibui folent ab . homini- 4. Obedit. ) In Hebr, eft 4udit, . fadiont I* & fignificari videtur unumquemque bus, divine moderationis exortes üis»rebus capi, & deleCtari, qua ejus fiut. conveniunt ingenio. Itaque mali nf]:lllm dpus) at fociantur. malis, mendaces mendacibus facile 5 1. [/Himàa.) Id eft copia ciboram. WW,)H&JL Vide dicta cap. g.u num. 2« Qzempirar.) laHebs. awalfatf 4ndis . N $ 3 458. LIBRIPROVERBIORUM L E "Sup. 5. * Qui defpicit pauperem, exprobrat fa& - ori ejus, & qui .?5': ruina Izatur alterius: non erit impuni.us. fatuo con 6. Corona fenum filii filiorum : & gloria filiorum patres p* eorum. domo ejt: 7. Non decent ftultum v u Qlïi bium mentiens, erba cempofï;ta—5 nec pvrin-cipern la- patäatuï C0 8. Gemma gratiffima , expe£&tatio 1. *Q p'ræ&oþlankti-s, quocumque :«nix- ;. fe vertit, prudenter intelligit. &O0ff lliaU ri' 9. Qui celat delictum ; quaerit amicitias, qui altero fc rinone 1. Qüi( repetit , feparat foedera tOS, emere nofi 1o. Plus proficit correptio ap Qui alta plagae apud ftultum. ud prudentem? quam centum diícere, 3 II. Semper jurgia quaerit malus, Angelus autem crudelis mittetur contr a cum. [ EEE I2. Expe- Cipiemr. — d qualcbe cutty $- Qui a'::[]ïi:z't þzw/þerc'm.) Explica- cunque fe ver.tïg is, qni aliquid ex- modus vald tum.eft hoc cap. 14. num. ;5 r. ps&at, & confequi optat, pruden- Nom eri? bmpumius. ) Exemplum primere, ter agit, caute , & circ.mnípecte, ne 1. At habemus in Semei infultante &Regi concepta fpe forte excidat. mauue fayi David, cum fugerct filium Abfalon, Q. Duarit aAmicitids. ) NMel novas 3. &eg. cap. 2. num. 44. & fequen- qu&rit amicitias, vel confirmat an- Cufienti tibus. enm funt tiquaso 20n Cedünt 6. Coronza. ) Decus, gloria, or- Alzero férmone. ) . Wel que dicta namentum fenum íunt nepotes, per fumt , aperiens, vel etiam aliter, VRt, cum . ü 0s fecuriores fiunt de pofteritate, Jacobus £ip & quam dicta funt, repetens, addens fiam, d X per quos ipfi etiam cum mor- aliquid, & atfingens, aut detrahens, ff ceterorum tui fuerint , quodammodo fuperfti- Separat federatos. ) Amicum ab $es funt. amico diducit, 4 vtira lus . Gleria ffliorum. parres eorum.) Quia *i10. Ples profrctr,) In Hebrz » eft, 13, Redi ceorum mnobilitas , & virtus ornat defcendit , id eib, in animum pene- faciunt, qu filios. £rat. Sapienti fimplex monitum borant, 7- MNon detest ffultum werba tompo- femel diétum, futhicit. P , — Non. necg; J*4.) Non deget imperitum de re- Il. Semper jurgia quarit mua'us, ) n iplum, ( bus gravibus, qug Ciptum, & ftatum Qui perverfo , & maligno eft ani- tet Deug " illius fuperant, difputare. ln Hebr. mo , femper delectatur rixis, conten- fr, ]u [ » eít: Nox detorttiaa Jffulto Labrum digzi- tionibus , & jurgiis. veleee, u fat5. vel Izbinm excellentia. "ngelus autem evudels mirtetur op- Nee princibem labium mentiem:.) Plu- fra eum.) Variis atlligetur malis in 14 Quj d téntia. eft rimum enim dedecet , fi Princeps ipfum incurrentibus, quorum.malo- mentiatur » nec qug promittit, cf- rum conciliatores funt mali Angeli: Thittit àqui Kecta det. Ita Pfalm. 17. 49. Mifí? im eos iram pEritng. m. A 5 qam [ & Gemma eratilma, t$c. ) figni- tïnalignationi-: f& , inafigna!iancm-, E5 þilmem adl | ficatur rem effe gratiflimam ei, qui ram , 09 tribulationem ,. immi/fones diu aliquid expeftàvit ,. & optavit, per ngelos malos, V& fententia eft, dmo feg-ü cum illud confequitur. A ec TE in aliquem cerebrofum , & ferum I initinm ; Qaocunque (e wertiz, $c. ) Quo- incidet aliquando;, a quo male ac- T QU 'illa fc * — P. CAPUT XVIL 4 - 9 U5 tgi - g4. Expedit magis urí2& occurrere raptis foetibüs , quam fatao confidenti in ftultitia fua. U patrs i*.,ece.äet malum de 'Rom 13. * Qui reádit mala pro bonis, non ^ " . domo eju:. rIhef ncipem n r4. Qui dimitti taquam, caput eft 'ju-rgiorumg & antequam $. I$. patiatur contumeliam , judicium deferit. - 1P'etr, 1oCumque 1is. * Qui juftificat impium , & qui condemnat juftum, j:9 x ]faie abominabiiis eft uterque apud Deum. ) fermone 16. Quid prodeft ftulto habere divitias , cum fapientiam *** emere non poffit ? t centum Qwui altam facit domum füam, quaerit ruinam, & qui evitat difcere , in.ci-.det in mala. n crudelis Hhh 3 17, Omni [ ii |talice dicimus , T;overZ crefcit contentionum , & concumef cipietur. liarum incendium. n Exe aualcbe: cattivo incent;io , qui dicendi i aliquid-e-x-: modus valde bene videtur rem ex- dpiequam patiatur cont umeliam, £$c.) primere. t, pruden- 'l'unc enim Signifïczttnr"ideo talem incidere in mpede, nt I2. Rapis fetibus. ) contumeliam , quia ipfe prius defe- |ut. maxime fevit. ruit equitatem. Velfi nomine ju- Vel n0va$ dicii fignificetur caufa forenfis, que Confrdenti dn fieititia. fua. ) Qui nfiumat an« enim funt hujusmodi, monitionibus coram judice tractatur (dictio enim non cedünt, nec ulla vi domari pof- Hebraica $* zb, litem fignificat ) funt, cum tamen urfi, & ut ait S. fenfus effe poteft: quoniam auc&or |que dida iam. aitety Jacobus eap. 3. 7- Omuis earura Le- litis, & caput jurgii fimilis eft la- n$, addens füiarum, & . voluerum, & ferpentium , xanti aquam, ideo fi recte, & con- v detrahens &f ceterorum domentur, $ domita fint fulto vult agere, antequam in-.gra- Amicum o A natura bumana, yem aliquam incidat ignominiam, deferit ( 6 fapit ) ccptam caufam Hebre» ell 13. Reddit mala pro bonzs. ) Ut coram judice juxta illud Matth. $. faciunt, qui ingrati animi vitio la- mm peke borant. 25. Effo con[entiens adverfario tue vonittm , Nom vtcedet malum de domo ejue.)) cito, dum es cum eo in via, me forte tradat te adver[arius judici , €8 jude.;c' Ín ipfum, & fàámiliam ejus permit- ffadat te minifiro , 66 in carcerem mit- j m ) cet Deus mala, & infortunia incur- fAVI$. ]|ta enim frequenter accidit, In Hebr. eft, awrequam mi- xege.k Jeeattir ls , dimitre. yis, contt vel certe, ut accidat, merentur. 2A8. Jufifecat smpium.) Qui impiuns yitilr n 14. Qui démittit 4'qurtm ; 66 c. ) " SenJ pronunciat effe juftum. A tentia eft, quemadmodum , qui di- wmwm mittit aquam exiguum illi foramen i6. Qui a'tam facit domum , &c. ) yin-mo- Videtur mediocritatem fuadere in ji Angdl: aperiens , magne inundationi caufam dat ; nam fibi aqua paulatim — am- parandis do&rinis, de quibus dixe- jg i 10 pliorem aditum aperit , & ingenti rat. . Nec enim fublimia, & que 4100tf , fupra nos funt, fcrutari debemus, imf'?t,'y; u damno.fegetes fteznit , && arbores, &c.; ita qui caput eft jurgiorum, ne ruamus, dum nimis nos attol- id initinm jurgandi facit; nam exi- limus. Nec rurfus €os imitari debe- & Fa ijus, qui do&rinam averfantur , qui ;, mule 4* gua'iliaqfcintiäla in magnum €x- 436 ,LLBRIPRSVERBIORUM 4 ia *r7. Omni tempore diiigit, qui amicus eft, & frïfg-ter; inan- PU - guftiis comprobatur. 18. Stultus homo p principer laudet manibus, ;ïuin* fpopoxïäefit pro r* Q Ls amico fuo. difcordias : & pretïofi 19. Qui meditatur diligit rixas . & qu; exaltat ag. Stu - (1) oftium, qusrit ruinam. fi cordis eft, nïon"inveni-et bonum, & qüi comprel 20. Qui perver vertit linguam, incidet in malum. * . 21. Natus eft ftuitus in 1gnom: niam fuam , fed nec pgtef in fatuo laetabitur.- : Dueer[i *Supr. 22. * Animus gaudens aetatem floridam facit, fpiritus triftis u fubi, 153* exficcat offa r 25. Munera de finu impius accipit , ut .pervärtat femitas judicii. " * ACCL 24. * In faci e prudentis lucet fapientia, oculi ftultorum in 8. 14- finibus terrae. HPSPUPAENE 25. IPU FE e 4. Non os fuum. (1.) Oftium. I» edg;z-*. Sixt. legif;'tr Oa que verf propter imperiziarii fuam tnultis piæ- 20. Qu perverff c?r:lis ef.) Qui 3 Unpi tent incommodis, ' pravo, & maligno eft corde. temnit : ( 17. Onni tempore)) "Yam profpero, ANom imvecenmiet bonum. ) lmmo in- uam adverfo. Cidet in malum, — Ín angufins ) n necelfitatibus ; l Qur "vertit linguam. ) Qui per- ftonte auit o nàm utait Écleflafticus c..6. 8. E2 verfa etiam eft lingua , incidet in t&, fed ocu exnim amicus fecundum tempus fium, imalum. t täCiES C0! & mom ptresamebst im di;e gribulatioe 21. Natus ef? Éulrus , E. ) Natuimn Tr fribus ; deis. effe ftulto eedit in ignominiam , p Ls "u ig.. PLsttdet. mapibus, $ quia que agit, & loquitur eum de- N qu0$ perpee fibi placebit. ) Gaüdcbït j honeítant. * d - Teupe, 7.) Fidej»uiï'erieï. Latabitur.) lmmo dolebit ':j: I?'/l l S ;apondärt Hi)i z:zg-q i19. Qui meditarur difcordiai.) Qui lem filium contigiife. in[eugtur eó eft ingenio , ut ab aliis diffentiat, 21. Jmimus gaudens , Cc. ) , Yloc At iil .& ab eorum fententiis, & volun- eft, quod fupra cap. 14. 1. dixit: tünt , at ; tat& fe abducat, hic amat rixas, Cor gaudeus exbiarar faciem $. in me- Ut ad bony que ex hac agendi ratione facile rore 4nuimi dejicitur. fhirstus. z* Ton bo lst exiftunt. 4Brarem. flo-idas. ) Maror enim, M. Pra, & cure intempeftivos canos in- E£ qui exaltat e/ffium , 6&c. ) Idem ducunt. ipetere, effe videtur, quod di&um eft n. 15. N &t « qug qui altam facie Domum ; . qui fcilicet Spiritmé frifÍf4. ) Animus marens., fHii, fuperbe de fe fentit ; & de rebus 23. Maunera de fimum impius accipit.) T 3 Pmiq fuis , & de faa prudentia, & dodri- Vel accipit de fina, id eft clam, & * t pra nà, propter quz proclivis fit ad con- fecreto a litigantibus. Vcl ipfe ac- AQütur, f tradicendum aliis, & rixandum , ille cipit de finu fuo, ut det judici ad ju- fticiam corrumpendam. ; Bol s d ruinam quzrit, quia flbi incommo- *5 Ditiofi dum, aut aliquod etiam exitium pa» 24. l» facje prhdenti [ucet fapsem- lt decteta &at , « accerfit, 44.) Nulls enim in ea eminent in eItutie L CAPUT XVI.& xvVill. u ter inan- 85. Tra patris, filius (tultus, & dolor matris, quze gennuit eum. 46. Non eft bonum , damnum inferre juíto, nec percutere principem , qui re&ta judicat. 9 Xderit o * fac. 27. * Qui moderatur fermones fuos, do&us, & pru-dens eft, X. 192 & pretiofi fpiritus vir eruditus. 115 exal fi 1 tacuerl 28. Stultus quoque it4 fapiens reputabi Xtur, comprefferit labia fua , intelligens. & fi 1; & qui CAPUT XVIIL c pater in De vece[fu ab amico, de incorrigibili , non deviandum a veritate, 1tus triltis os flulti, juflus fe accufans , frater. juvans fratrem » fru&ius oris, mulier bona , C? mala, lecutio divitis, e - ;t femitas pauperis , uir amicabilis. |torumin f. Ccafiones quaerit qui vult recedere ab amico , :'omgi | tempore erit exprobrabilis. ss In ———Á— 2. Non recipit ftultus verba prudentise : nifi ea dixeris , * quae verfantur in corde ejus. E 3. lmpi us, cum in profundum veneri t peccatorum., con- ) i m. 'orde. temnit : fed fequitur eum ignominia, & «op;probriuï | Immo if- 4- AQLL& amtem vir pradens. lüe autem lon. fronte aut oculis pesturbationum n6- Qui Qd te, fed oculi modeíte graves, & te- . ganimis e£, qui non ftatim profilie i inadet ia €a facies compofita. eft. ad loquendum ; reprehendendum , aug Íp fruibus terre.) Qua i dicatu; con- pnniendum , fed in tempus opportu- nius vindi&am differt. ,) Num tra vero vagi funt ftultorum oculi, gomimam ,. quos perpetue huc, illucque circume 28. Sapiens reputabitur.) Ejjus enim £ferunt. ftultitia non apparebit, qu& fcrmo-j tüt cuij 9 z$. d[ra patris.) Dolent enim, & ne potiflimum proditur. Aj f - irafcuntur parentes , cum filios aut Intelligeus.) Scilicet reputabitur. Es difciplinarum incapaces animadver- 4 ) He tunt, aut adeo corruptis moribus , cedere 4b ,amico.l) $o l. R'E citiam. heæ-:e amie — j m« ut ad bonam fru-gem $0s reyocare Exprobrabils. ) | Omnes damna- /n ünon poflint. a6. Percutere princigem. ) Lángua bunt modum illiue agendi, quo de- 1;;-0[ Eüf'mi impetere, & lacerare. LXX. ha- feruit amicum. cu W 2. Non recipit, €6c.) Ex Hebreo bent: ANeqx«e fds in)/idia:;*i Principiäm fic verti poteft hic verficulus: 4vem jujtis . marens 27. Pretioff irifus Cujp erudifus. ) amat feultus intelligentiams ntfé uf ma- a acap Ile e& pretiofi fpiritus, qui parce ni]ccy'?.et jfä cor epus. Senfus autem eít, vanos homines nihil addifcere , 1 chams loquitur, fpixitum, & verba fua co- nifi ut fe, data occafione , aliis d p te piofe non depromens, ut fic^in re- adici a0]t* bus pretiofis; qui, qug tacenda funt, oftentent. aut Ífecreta habenda, temere non 3 Cum im profumdum peccatonitm effutit. wesmcrit,) Cum multis, & gravibus lu fe "'ï" LXX; habeat: Lesgamimis n V | | 435 I;'IBRI F"ROQERBI(;RUM' / | i 4« A á q ua profi unda verba ex ore viri : & torrens I"edvüfïïdanäv.l vero ad Ia fons fapientiae, $. Accipere per i, Cor p fonam ïmþii (1) non eft bonum, ut declines a veritate judicii. uent d 6. Labia ftulti mifcent fe rixis: & os ejus jurgia provocat: 15. Donu - *. Os ftulti cóntritio ejus: & labia ipfius, ruina animee ejus. fpatium ei. . Jufus 8. Verba bilinguis, quafi fimplicia, & ipfa perveniunt ufque ad interiora ventris. veitigibit 1. Cont Pigrum dejicit timor: animse autem effeminatorum efurient.: | 9. Qui mollis, & diffolutus eft que dijud ixz opere fuo, frater e.& fua aÁ-— opera diífipantis. - - $ j Pra4 1o. Turris fortü ffima, nemän.DQmini : ad ipfum currit ju- judicia qu' dtus, & exaltabitur. . 20. Def Ir. Subítanta di vitis, urbs roboris ejus, & labiorom ip quafi murus validus circumdans eum. ?. Mots 12. Antequam cornteratur, exa foedent f ltatur cor hominis : & ante- quam glorificetur, humiliatur. *Eceli 13. * Qui prius refpondet, quam audiat, ftultum fe effe i& $. demonftrat, & confufione dignum.- ftentat imbx M. Sprriti I4. Spi- (2 ) h*npi-i. in ed;t. Sixt, legitur : impii in judiciö. Spritun : ventris. ) Animum. graviter fau. peccatis affueverit; & fe ill-is iinpli- cayerit. ciant, pe&us fodiunt, & dolore d , ( ) vulnerant, alicrem agj - Contemnit.) Frsna relaxat licentix C dejedum, ;)ecc.mdi. Effeminarorum. ) Pigi*orum, qui hm ad at 4- 4qua profunda.) Que nunquam animo mafculo, & virili non funt. I6 potet, exhauritur, eít fapientis do&rina 9. Frater eg. ) ERG fïmilis.u Eun- V. Pofia vel etiam innuitur in ejus di ^* &is la- dem exitum habenat piger ,& pro- S&ere myfteria. digus ; nam ambo egeítatem in- üt Compar 16. Dilat Torrens redündazs.) Aquarum ,.id Currunt. 4 tit viam, €ft, doctrine copia. 10. Nemen Domini.) Divina pro- 17- Prigy «. Accipert. perfonam. ) 'Tunc dici- tectio, & potentia. i julici ( t&ur a judice accipi alicujus perfona, Bxaltabitur.) Celfo; & tuto loco €&um in fententia ferenda non tam in hac turri conftitutus. Wt gella f cel;ms, & | caufz, quam perfonz ratio habetur, 11. Subffantis.) Divitisx. A6, Quam , v-g. quia dives, quia potens, quia U;bs roboris ejus.) Nam in divitiis propinquus , &c. V(*'f.'!lf 4nm 7. Contfirió e]ns. ) Os , & lingua tanquam in arce munitilfima confi- dunt divites, cum jufti fpem locent ) C';ui Yenit ; ftulto ruinam conciliant. in nomine Domini. $. Bilingzis.) Sufurrotiis. üpt & Qeaff femplicia.) lta enim fi ufurro- 12. Anteqüzzm Wnter;:tm', Efcb) Hoc tt; fi Qu eft, quod fuprà cap. 6. dictum eft Wes, & bilingues verba fua concin- É Ig. Contriidontm pracedit fuperbia, 0C emm - nant, ut fincere , & abfque dolo agere videantur, ut facilius de- & ante ruinam exaltarmr. [piritus. nïonem, t cei!)iant. . ntequam (g,"a;*g'/?ætur, 50) Nam p judic Íe humiliat, exaltabitur. g. 18.. Cogt Pervemiunt ææe «d 4uteriora j CAPUT XVII. 433 S feddang 14. Spirïtüs virl fuftentat imbecillitatem fuam : fpiritum vero ad irafcendum facilem quis poterit fuftinere? A dedines 1$. Cor prudens poflidebit fcientiam, & auris fapientium quarit do€trinam.. d DfüvOCOQL: 16. Donum hominis dilatat viam ejus , & ante principes inime eus. fpatium ei. facit. ilunt uque 17. Juftus prior eft accufator fui : venit amicus ejus, & in- 2 veftigabit eum. 1 efüriert. L 18. Contradi&tiones comprimit fors, & inter potentes quo- que dijudicat. . argr e[t fua 10. Frater, qui adjuvatur a fratre, quafi civitas firma: & 1 Cütrit u- judicia quafi ve&tes urbium. 20. De fru&u oris viri replebitur venter ejus: & genimina labiorum ipfius faturabunt eum. af muru'sþ 2ar. Mors, & vita in manu lingue : qui diligunt eam, : & ante- medent fruc&tus ejus. i CO- 42. Qui um fe effe- 14. Spirizus, ) Animi alacritas fu- dias fedant fortes , quibus lites 14 5p- ftentat. imbecillitatem corporis. rimuntur. etiam inter potentes aliquando di- Spiritum véro ad . irafcendum faci- 019. jedicia, quaff velles urlium. ) Tviter fity lezm , 6€. ) Oportet quidem efíe Ut concordie firme funt privato- , & dolore alacrem. animo , & non obtufum, & deje&um , non tamen iracundum ; rum domaus , ita juítitia fecuta efl civitas melius, quam. feris, & ve- Torum, qui nam ad iram proclivem nemo ter- C&ibus munita. non fuat. re poteft. üls. Eun- 1$.. Poffidebzt fesenti ann. ) Scien- 20- De fraliu or&, ($c. ) Signi- g, p & comparande infiítet. 3 ficatur unicuique bene , vel male 16. DilatAt "Vi 40 futurum, prout bene, vel male lo- eflitem il m.) Mperit, & fter- quitur, nit viam. Divini pro- 17. Prier eff acem[ator [ui.) .Cum Replebitur "venter ejus.) Metaphora in judicio ftat, fincere agit , rem, repletionis, & faturitatis corporis ad animum transferri debet. TR ut gefta eft, fideliter narrat. nihil eelans, & proferens, tam qua pro Genizina: ) ^ Fructus. íÍe, quam que coutra fe faciunt.- Saturabunt enm.) Uberem fru&um, & mercedem recipiet, qui pruden- andyitiis Venit am:cus ejus, 550'.) Quafi di- cat, ita agendo prudenter facit, alio- terloquetur, & qui lingua 1ua aliis i? cono- qui venit amicus ejus, cum quo li- proderit. m 1ocett .41. Quj diligunt edm.) Qui amant tigat , & omnia fcrutatur, & pro- fert, fi qug forte callide commiffa bene , vyel male loqui, mercedem dc.) Hoc funt. Itique fatius eft ea dixiífe, referent , qualem meriti fuerint , lum & hoc enim viri boni, & finceri opi- bonam vel malam, LXX. habent : uionem, & benevolentiam conciliat Qui autem contiment eam , Nel, domi- " /,q;eräiz, Cui jritit. apud judicem. nantur:ei, comedenr frutkus ejus.. 19g.. Coztradi&liones , t$c. ) Difcor- interpretationi confentiens Vulgate ) Ningi. lii Bibl. cutp Com. €Menosb. T. IV, 424 LIBRI PRDVERBIOR&M. ? Stul 22. Qui invenit mulier * em bonam, invenit bqnum ;o& hau- fervet at riet jucunditatem a Dom ino. : . Dii . Quiexpellit mulierem bonam, expellit bonum : qui autem qUGS habi tenet adulteram, ftultus eft, & impius. (1) jl 23. Cum obfecrationibus lo tur rigide. quitur pauper : & dives effabi- quiQur ; 6. Mul . 24. Vir amicabilis ad focietatem, frater. magis amicus erit, quam buens Q ATPDITd OXX ", Fratt Pauper ambulans in fimplicitate : dicitie addunt amicos : verba procul 1e Q"-ï.i tar Je&ans : falfus teffis : mon decent. flultum . delitie : dotirina per $. Qu patientiam probatur : ira, €?. bilaritas vegis : mulier litigiofa : Cullos p? uxor prudens datur a Deo : pigritia : precepti cu[todia : mife- 9. Faf ritordia. in pauperem , eruditio fillii : acceptio confilii : vir men- dicia, p (0. M dax : timor Domini : pigritia pe[lilens-, inobediens pa- prizcipib renfibus : teflis iniquus : deriores. P 1. D "M5 lor eft pauper, qui ambulat in fimplicitate fua, quam iniqu pr ives torquens í4bia fua, & infipiens. . Sk 2. Ubi non eft fcientia animae per herb; ftinus eft pedibus, offendet. , non eft b«onum : & qui fe- e Ls 3. Stulti - quod in j (1) Impius. z» edir. Sixz. legizur. in—fïpiens.— 24- mabilis ad iplos non fenfus effi poteft , qui, ut par eft, P*C!-Sf/ü;?m ; €5c. ) ) Sippla dilipint eam , ac proinde cuftodiunt Qui humanus , benignus, & fuavis à Tolnz, a eam, & illi dominantur, comedent eft, & in neceffitatibus laboranti nhon eum - Iru&us ejus. amico opem fert, hic magis, quam Qptavit, - *o2. Íaveni£ äürüütm. ) Bonum non propinqnus , aut etiam £frater di- Cs yulgare, l'igitur. tafeitur « Hazritt jucunditatem a Domino.) Et hoc Dei beneficium illi jucunditatem,; Iïüæ " XIW d LA Mbulst in fimplicitate [n2.) Qui QUOd rus & in cura rerum dome&icaru-m Je- candide agit, & filïcere. ^ u vamentum afferet. ili £ Torquems Labsa, ) Dkepraväns ad de- aciut Stultus ,. ($. impzus. ) (QQuia pecca- cfpiendum. mms & [ tum illius fovet , & fibi dedecus, Ttbts vei & ignominiam conciliat, & fortu- Et infp;ens.) Qui fibi videtur cal- lidus, & aftutus, cum tamen re. lClti fu ncl narum damnum, fi adulterinam pro- vera fit infipiens.- Niil , lem pro Iegitima fubftituat., 2. llbi zom cyl jä*ie;ztid zmimæ.) Cum m frd ' Pli/t 23. Cum obfecrationibus , &c. ) Quia quis fe ipfum ignorat ; quare Chal- paupertas humilitatem docet, ut fu- daeus habet: Qwr me[éit apipmam [uam, !t cordg perbia erigit animum. zom eft es bonum. Untum je Eff'abitur r1gide. ) Superbe, & ar- Er qui feflszaus eff. pedilus. j;(c.) Qui QU* anim, ïqgetlïtel'e temiere negotia fufcipit it. tractat, H'ig]; 4 GBl r 455 : &l 4. Stultitia hominis fü fervet animo fuo. pplantat greiïqs ejus, & contra Deum ' 4. Divitiee addunt amicos plurimo R autey i : à paupere au?em & hi, quos habuit, feparantur. . E * 'l'eftis falfuüs non eri *D ä.n, €5 effabi- $ t i-mpunitus*, & qui nlïenldacia Io- quitur, non effugiet 13.61 t quim 6. Multi colunt perfonam (potentisj & amici funt dona tri- buentis; 7. Fratres hominis pauperis oderunt eum: infuper, & amici procul recefferunt ab eo. : a Qui tantum verba fe&tatur , nihil habebit : :j je jrita pur ' n . 8. Qui autem pof ffor eft mentis, diligit animam fuam, & li a " 0 P cuftos pruden'ie inveniet bona. jn : ml 9. Falfus teitis non erit impunitus, & qui ; loquitur men- dacia , peribit. r o to. Non decent ftultum. deliciee : nec fervum dominari T principibus. 11. Doétrina viri per patientiam noícitur : & gloria ejus eft j quati iniqua practergredi. . I2. Sicut fremitus leonis, ita & regis ira ; & ficut ros fu- & qi fe- per herbam, ita & hilaritas ejus. - o ESA I,ii 12. Dol*cï— $ StuI;i- — ss quod in illis frequens eft, qui fe bene meretur, rerum proficuarum iApfos non fatis norunt. cognitioni' intendens. 3. Supplantar gre[fus ejus. ) E.ftilli cau- Cuffos prudentia 1mentet £ona. ) Et ;!.m, 5') , & favis fa ruinz, aut in caufa eft, ut negotia ei bene erit, qui non folum audit, ; Jaboranti non eum habeant fucceffum, quem & cognofcit prudentiam , fed ani- optavic. mo etiam cuftodit, & opere exhibet. agiä, quam Centra Deum fervet animo fmo.) lo. Nor decent ffultmm deltee.) Nona bt de Irafcitur contra Deum, non fuz ftul- debentur ftulto, & imprudenti deli- titig , ut debuiffet, fed Deo tribuens, cie , & oblectationes, fed caftiga- quod res male fuccefferint. tlones potius, & flagella ; pruden- tibus vero debentur ad relaxatio- ; j;M') QUl 7. Sui tantum "verba feclarur.) Ut fincere. illhi faciunt, qui foli verborum or- nem animi, poftquam feriarum, & . ans d de natut, & elegantim infiftunt, & de gravium rerum ftudiis, & attenta rebus veibis fubjectis non zque fo- negotiorum tractatione laíffati fue- rint. riddt al- liciti funt. umnen Te Nihil babebit. ) Nullum inde foli- II. Dotriga wiri , G. ) Quam dum fructum percipiet. bene quis fit inftitutus , cognofci- tur ex patientia , (& animi qmode- n.) Com 8. Qui astem pofejfer ef! memtis.) ratione. Qui cordatus eft, & non verborum tantum lenocinia fectatur, fed ea, Iziqua pratergred;.) Injurias illatas gun p h que animum folide pafcunt. diffimulatione tranfilire. j;,) ii 12. lia Ó Regis ira.) Ornibus fci- m Dit'fgi: animam fuam.) D« fe ipfo 436 LIBRIPROVERBfoRUM a M :33. Dolor patris, filius ftultus : & te&a jugiter perftillan- tia, litigiofa mulier. fiini pel 14. Domus, & divi dze dantur a parentibus : alD-ominQ au- 22. Ho vam Vi tem proprie uxor prudens. 15. Pigredo immittit foporem, & anima diffoluta efuriet. 2 Ti 16. Qui cuftodit mandatum , cuftodit animam füam , qui bitur, al autem negligit viam faam, mortificabitur. ts * i 17. Foeneratur Domino, qui miferetur pauperis: & viciffi- füum app iudinem fuam reddet ei. iM 18. Erudi filium tuum , ne defperes: ad interfe&ionem Corripual autem ejus ne ponas animam tuam. 16 Qu & 1nfelix 19. Qui impatiens eft fuftinebit damnum : & cumrapuerit, aliud apponet. [ 20. Audi confilium, & fufcipe difciplinam : ut fis fapiens Et um i in noviífimis tuisï femel fuer 51. Multze COnteMtas , licet incutit terrorerm. Leonis no- Actiones nimiriumw fuas, non curaus fartim puer mine principes , at tyranni fignifi- ut ad divinz legis normam; & prz- ya malé x Sic Nabucho- cantür in Scripturis. fcriptum exigantur. t Qu donofor leo dicitur, Amos 3.8. & Mortzffeabizar.) WMlortem ternam m rapueri ero a D. Paulo ». ad Tlimoth. incurret. Hoc eft, quod monuit Do- 4 15 i, aiuc minus: ff vis ad vitam ingredi, ferva mel e carci Sicurt vos [uper berbom,.) Quo her- mandata. Matth. 19. 17. liberaveris be vegetantur, recreantur, & quaáfi 17. Feztratur Domino. ) Sortem revocantur ad vitam. cunis & ]; cum magno fenore a Domino, qui Tevolyetur 13. TeOa jegiter perffillantia.) Quue centuplum profnittit , recepturus. &em dàmna res, cum fis moleftiffima , domus ha- Vict/fitudinem fmam. redder. ) Mer- putant f bitatores foras exire cogit. cedem, quaim meretur, & vicem red- CU€ Contw 14. DZutur A parentibus. ) Obve- det pro imifericordia, quam pauperi €üteron, - niunt jure hareditario, ut quafi for- exhibuit. - Em, & ii tunx doaum fit tam bonis, quam malis coinimune. 19. Ne defjeres. ) Nam diligenti ^m it3 30 inftitutione , & folicita parentum Otimurig. Proprie. ) Singulari quodam Dei cura multum proficitur. dono. Ple&dfux, 1 44 interfectionem , 8c. ) Cave ta- "IG6 incom, 15. Pigredoe.) Duo otü, & pigri- men, ne ita illum urgeas , ut in Tnum, p tiæ incommoda enumcrata, quorum morbum incidat, aut alia ratione alterum nafcitur ex altero. Pigri- male a te habitus moriatur. polleritato As Mdt, tia fomnum cmxciljaz, fomnus vero I9« Qui impatiens eff^) Etde mo- As maulta : Opera negligit, quibus infiftendum rum emendatione filit fui defperat, tebug. f fuiffet , ex quo tandem egeítas, & illumque permittit moribus fuis uti. Confequcïnu,u fames exiftit. In Hebr. eft, »agnus irz, qui fcili- Rioveane 16. Qui cuffodit. mandatum. ) Qvi cet multum irafcitur, propter im- profperum attentatz emendationis TRtd. voli fervat divinam legem. fucceffum. 73?0/f* )u Gt/?a:lit aninam fuam,.) Ne pecca- & libem incurrat. S;t/i'in ebit Ob filii vitia. | damnum. ) 4 t a Qui auicm mnegligit "wiam fuamn. ) 44 lefi CAPU.T :XIX3 437 erftllan- ^r. Multz cogitationes in corde viri : vo!untas autem Do- $nini permanebit. . ndi Jnino at« 22. Homo 1 igens mifericors eft: & melior e -ft ;V)aupe—n'3 L quam vir mendax. efuriet. * 23. Timor Domini ad vita m: & in 2 ! plen-ïcuäine corhm—org- m , qui bitur, ab(que vifitatione peffima. 24. * Abícondit piger manum fuam fub afc äl'la, nec ad os *Infr& 26.15. & vicif. fuum applicat eam. *Infra zs. * Peflilente flagellato ftultus fapientior erit: fi autem eCtionem corripueris fapientem, intelliget difciplinam. Q.'Ia-l I. 46. Qui affiigit patrem, & fugat matrem ; ignominiofus eft; - & infelix. !apuerit, Tu3 2*5. Non CIEUSDROAE fs fapient uam durum fit E? eum 'mpaärif.) Qui filius cum novit experlentia, femel fuerit furatus, eo furto non cum egeftate conflictari. à 1. Multe contentus , alia furta adjiciet, pr&- Pauper. ) Qui quantuim . per fuatg -..-æ-—-.'- nion carans fertim parente negligente eum a pra- paupertatem licet, miferetur, & be- wa male agendi confuetudine abdu- nefacit. im, & pre cere. (Quod in Vulgata dicitur, & Quam vir mendax. ) Quam di- em etera 3727 rdþuerit, in Hcbrzo eft 2 /Z erzute- ves , qui, ne det , mentitur, & fe aufa- sonuit Do- F. adbuc addes, fenfus eft, f1 fe- non habere , quod tribu mel e carcere, aut e pcriculo illum tur ';;gredi, fc'fW $3- 44 vitam. ) Scilicet. per- liberaveris , adhuc tamen addes pe- . Sortem cunias & laborem ; qui ad eadem ducit. revolvetur vitia , & pericula, & ea- 1n plenitudine commorabstur.) In re- Jonino, qui Alii rum omnium aflluentia. dem damna fuftinere cogeris. putant fapientem hoc verficulo do- "ALbfaue vifitatione pe[fma.) Nec ma- jj ) Met cere contumaces filios juxta legem lo vifitabicur; non enim accedet fla- L vicem red gellum tabernaculo ejus. yum poupt?t Deuteron. 21. 19. judici per furo- rem, & impatientiam tradendos, qui 24. Jbfcondsit .. .. manum . [b afcel.. enim ita agit, ff rapuerit, hoc eft f l4,) Qui habitus eft inertium, & um diligent obtinuerit, aut extorlerit, ut filius fugitantium laborem, 3 parentum ple&atur, aliud apponet, addet fci- 1. Peylilmte " Efc,-) Homine fce- licet incommodum, & incurret. da- lefto punito, ut meretur, ftulti, hoc (ae tfl' mnum., ut lio , & fortaffe etiam eft, mali a peccando metu ponz ab- gs, Ut ducuntur. s pofteritate careat. 3Iia ratioe al. Mulra cogitatsones, 6c.) Homi- 6; autem corripueris fapientem, &c.) atu« nes multa cogitant de fe, & de Stultus non erüditur, nifi flagellatio- pr t mo nis metu rebus fuis, ut id,'quod volunt, fapiens verbo correptio- yi deierats confequantur; fed ut multa tentent, nis monitus, cuia culpam agnoverit, Dus fU.iS utf- & moveant, id tamen efficitur , per fe ipfum id emendat, in j ?, cabat; nam at ait ille: quo pec- À qui fcili- quod voluit Dominus ; nam »oz e popter if qui poffit ejws vefeffere "volumtati , & Oderunt peccare mali faormidine mendïïioniS ut ait Pfaltes , Confiliem Domiti in f-æ [ 274 eternum "Pmanet. -Gdermt peeeare beni virtutis qe Are. | p» fli aa. Mifericors eff.) Quia proptia 948 LIBRI PROVERBIORUM 27. Non cefles, fili, audire do&rinam : nec ignores fer- 6.M mones fcientiae. fdelem 28. T'eftis iniquus deridet judicium : & os impi iorum devo- rat iniquitatem. 7 !hf dereling 29." Parata funt deriforibus Judlcla, & mallei percutientes ftultorum corporlbus. $. le Intuitu 1 CAPUT XX. gt Luxuriofa res cinum; de peccante in regem, & rdl linquendis COH- fum a pe IG | zZentionibus , piger propier frigus nóm laborans ; rvex in jolio; qUe abor nemo poief] dicere mundum f& babere cor ; pofn!m & . pondus ; It E lomnus non dæ/zgendus Malum eff , dicit empzfor panis tnendacit ; opers ert revelaus emy[leria ; uom reddendum gmalum pro malo ; devorare D. À Janctos; feflinata bareditas milericordia , veritas , & fecit utr clementia voborant tbronum regis. ——-— h*-ï* )l()ld i. Uxuriofa res, vinum, & tumultuofa ebrietas : qul- hOimms, Í cumque his dele&atur, non erit fapiens. Pravyo t 5. Sicut rugltus leonis ; ita & terror regis : qui provocat ] uc d €u 1Y ccat in animam fuam. rà ib o Ó L nor eft homini, qui feparat fe a contentionibus: Teilicet tàs li 18 cr) lu omnes autem ftulti 1mfcentur contumeliis. POML 4. Propter frigus piger arare noluit: mendicabit ergo æfcate, E bäümi & non dabitur 1ll1. tabit, &« llia 1 QUg s. Sicut aqua. profunda, fic confilium in corde viri: fed Velttahit homo fapieas exhauriet 1llud 6. Multi f illll;; mf?) Qt c8. Deridet judiciums. ) Contemnit, Uxuriofa ves vinum.) Vinum lu- ür iX m quod zquum eft, & juftum. Vel " xuriofa res dicitur, quod ad decipit, & contemnit confeffum ju- f€ Don m lafciviam , & petulantiam homines dicum, eum procaciter audet men- provocet. In Greco eít axó^acoy 8 !mfcrlc tiri., & illis pro vero falfum ob- Q1»06. Bene fortaffe diceremus 1ta- ctsï mh[' 4 &rudere lice: llvine é una cofa ifolente. Devorat imiquitatem. ) — Pro nihilo La P Szeut rugitus , Oc. ) — Repetita fef lt n q ducit, & ut alio loco dicitur, 4/5 fententia ex cap. fupenore n.12.. tür, V f cuf AQmAm mzqwmtem Peccat m anumam [uam. ) In fe- 29. Parata [unt, Ec.) Docet mala ipfum, & in vitam fuam, accerfens Venir T m imminere malis, quibus eorum fee- Paüperily lera vindicentar. lbx periculum, UH Yétices - Hener eff, &c. ) Nam indeco- judicia..)' Pon& ]UdlClb fententia rurn eft contendere, "& verbis rixari, CL dcnt, ( infiictz. & vilium Homu"cmnum, immo inus- ? d fm| Mallei percaræ»zæs. ) Chald. Yer.- liercularum proprium. did bera.. LXX. fuppliera. 8. Sicir aqua. profunda, €c.) Signi- V Qu fj O0 otjat CAPZITSIJXXCGI 459 ?"notes fer. 6 Multi homines mifericordes vocantur : i vïrum 'autene Srum Qvo- ftidelem is inveniet ? / 7. Jaüttus, qui ambulat in fimplicitate. derelinquet. fua, beatog,goü fe filios etCutlenios $. Rex intuitu fuo. , qui fedet in folio judiCü 4 dif pgf qö;ifnh.er : malum 3Reg 9. * Quis pot B. 45. eft dicere: Mundum eft cor meum , purus Q.r ar. fum a peccato ? " qz;e*dffis 7 v ii juio; 1. * Pondus, & pondus, meníura, & menfura: utrum-5 27 n que abominabile eft apud Deum. Jondis; 7- 2i- & ii. Ex ftudiis fuis intelligitur puer, fi munda, & ,re&aA fint : ]e : m j mudad; Opera ejus. BI 8 Supt ; dtrart 12. Aurem audientem ; Ia ; & oculum videntem , Dominus u e fecit utrumque. - Infra 13. Noli2o,23 ficat profundum admodum efie cor tione judicia exercet, & gubernationi jetas: qUi- hominis, fic Jerem. 17. 9. dicitur : ex animo fe impendit. Prawaum cor bominis , €$ i[erurabile, lpruitz [uo. , Cum fit prefens, & vel ut alii interpretantur, prof umdum rebus, qu& aguntur, interfit, & ne- jj provocat pra cmeibus ,^ aut defheraéile , quod gotia per fe ipfum tradtet , omne fcilicet tantze fit altitudinis , ut de malum diflipat; nam omnes conti- itionibus : allius net in officio, nec eft facile illi fu- polfit. cognitione quï:vis defperare cum facere, & fi bone fit mentis, 2 æüatezr Exhbaurier il&d.) |Ad ima pene- peccantes punit, & de Republica trabit, & quafi abyffo exhaufta con- male meritos penis afficit. filia, que latebant , fua folertia in- 9. Suis petefl dictre, 6$c. ) Nam [ Viri , fed veftivabit, & cognofcet. ut ait 9. [oannes epift. 1 C&p. T. , Mul 6. Virum autem . fidelem quis imve- n. 9. $i dixerumus , quia peccatum mom / 4uet ? ) Quafi dicat, multi celebran- babenss , :pff nos fédactmus , & veri- tur , ut inifericordes , & benefici, £as i nobis non cff. ) VinumJt- fed non multi funt hujusmodi ; nam Io. Pondus ($ pondas , £fc. 2 Idem itüf ,. quo ^ pauci exacte, & fideliter, & ut par eft, ac fi dixiflet , varia pondera , riom boninis & varias menfuras habere, ut de- eft, mifericordiam'*exercent in egen- tes, nihil aliud fpectantes, quam di- cipias in menfurando, aut in appeR- Jiceremus l vinam gloriam, & levamentum mi- dendo, eft abominabile apud Deum. a. feriarum , quibus pauperes premun- I1. Ex féndiüs [fum inteligizur puer, ['x Re])etita tur. Vel fententia eít, facilius in- &6c. ) lisrebus, quibus pueri dele- jore 12 fe- veniri, qui mifericordia moveantur, &antur, fatis indicant , piine, an L &' pauperibus largiantur, quam fi- impii, cordati, an infipientes tutu- A. i fens ri fint. deles veraces, qui fe ab omni fraude abducant, fimulatione, dolo, men- 12. 4urem audientem, 6c. ) Ergo Ym indett- dacio. & Dominus audit; & videt , que , verbis rirT 7. lz p'mp/icitäf: f74.) Sincere, can. fiunt, nec poteft quifquam illius n immO'* dide, & fine fraudibus. oculos effugere , fic Pfal. 95. 9. di- g. Que. fedet im fólio judtctz.) Qu citur.: Qui Plantdtvit 4nrem. "om ame "T s non otiatur, ied pro mu:leris fui ra- diet? aut qui ffnxit. ectllum , nom can- t 449 LIBRI PROVERBIORUM 19 Etqt Qilatot labia 13. Noli diligere fomnum, ne te 'e"ge&as ; -op'-primat : aperi oculos tuos, & faturare panibus. 'Zd-'* Q'J.j 14. Malunr' eft , malum eft, d icit omnis e-mptor-: & cum ejus in m r Jert recefferit, tunc gloriabitur. 15, Eft àurum , & multitudo T fono bened gemmarum : vas 'au'tem pre- tiofum labia fcientiae. 0 * N 2 Infra 16. * 'Polle veftimentum ejus, qui fidejuffor extitit alieni, liberabit fe 27.13. & pro extrancisaufer pignus ab eo. j AbOï 17. Suavis eft homini panis mendacii ; & poftea im plebitur r flotera dok os ejus calculo. 4. AT 18. Cogitationes con filiis roborantur : & gubernawculis( tra- mum intel 25 lr &gnda funt bella. I9. Ei, Que. Qaepecoe o R ffderar ?. Nel quafi dicat : Qiuando- 15. EE aurum, Gc. ) Sententia eft, 1. quidem Dei munere aures habemus bia fcientiz, h. e. labia perita. hominis - eoncanendur & oculos, & fentiendi facultatibus fapientis fimul,& eloquentis efle veluti Jerti, & pra ornati fumus, par eít nos illis be- aurum,gemmas, aut vas pretiofum. E fuperiores e fe uti, & ad eum finem, ad quem 16. Tolle veffimentum ejus, 6£c.) Me- : 19- D:;itïl:»f funt inftituti. Vel certe )oer ocu- retur, qui temere fidejuffit, ut vefti- ] 1. fui m jum videntem Principum, Ma gi- bus , aut ítra 5 gulis fpolietur, ut cre- [ tbus miled: ftratuum vigil cura Reipubl. per au- ditori, cui fe obligavit, fatisfiat. jum lgem xcim autem audientem . fubditorum (47. Suavie efb bomini panmi menda- talditerj obfequens voluntas fignificatur, & cii, 6$c.) Sententia eft, rem videri ; moffeyistg fententia eft , Dei munere civita- fuavem mendacium , cum aliqaam fuendm ejfe tibus obvenire magiftratus pruden- mentienti affert utilitatem, & com- illius eäcelïg tes, & ad publicum bonum attentos, modum : fed. poftea mendaci male ritdrem : Ve] & populum dicto audientem , & le- futuum, & illam. voluptatem pari, |' Tüm, u & graviori moleftia campenfandam, Yuetne nog gibus fponte fubditum. 12. per: oculos z40$ , ffc) Vigïla, non minus ac fi pro pane fuaviifi^ ; 'Cg. xev " ut abundes. mo poftea cogeretur comedere pa- vid ded; " nem, in que arena effet, aut lapilli, fert49) 15 ( 44. Ma/u?(z eff . &c. ) Ita face- re folent emptores , qui ut vilius ut conquerebatur Jerem. T'hren. 16.3. hum €jils h emant, rerum venalium defectus re- Fregit. ad numtrufh dentes meot, ciba- , omedig; cenfent. wit me cinmere , ro, . d numerum , omnem ch Á regf t Lapilio. el G oriabitur. ) Quod rem bonam vertere poífis , piortm tol exiguo pretio comparaverit : igni- is dicitur panis, id eft cibus mén- Untm ayxi ficatur hac fententia , quale fit ho- dacii, qui mendacio , aut fraude qua- ebunt. itus eíl. minis ingenium, aliena vituperantis, ?L Hare; laud intis fua. Vel ne&tenda eft cum I8. Cogitationes, O$c. ) Sentent.ia hereditiris : eft, qux facere cogitamus, non prius pro:ime fuperioribus , quafí dicat , 'Sübffan: visila, & laboribus te impende; tic effe fufcipienda, Lquam* de illis con- "que iden enim abundabis, & licet tibi videa- fultaverim1s , & prudenter delibe- WT; quoq ( ris hec caro emiere, multo nimirum raverimns, & bonis nixi fundamen- aT: tis ftatüerimus; quid faciendum fit. Um, 153 labore, & diligentia ; at poftquam, hur, COni uod eptabas, adeptus fueris, gau- Gubernaculis tratbanda funt bella. ) L ebis , gloriaberis. Non viribus tantum, & exercitibus |G A BpE- T; XX 44 N g Y Et qü*i revelat myfteria, &ï»-ambulati fraudulenter, & Tma: apen dil u tï; f. t labia fua, ne commifcearis. c.i 20.* Qui maledicit ;Exoä;. or: & am patri fuo, & iatriy exxtinguetuiä 'lu-cerna) 21.17e ejus in mediis tenebris. ^21. Heereditas, ad.q f- Levit uam feftinatur in pr.*lnc*ipi(;)vD in novi QO. 9. QU pre- - fimo benedittione carebit. - ^ Matt. 22. * Ne.dicas xeddam vmalüm 3 expe,?a Dominum ; & 15. 4 xtitit alieni, liberabit te. .O * I2.17. 23, Abominatio eft-apud Dominu " dmplebitur ftatera dolofa non eft bona. m 'pgndus j & povndus: ilhef 24. A Domino diriguntur gre! naculis tta- Tus viri : quis autem homi- ï,þätä :num intelligere poteft viam fuar ? 3-9.. 25. Ruina eft homin É i devorare íanCtos, & po&'voïa retra- 10. Ei, 7 Care. d ententia eltLi. 26. Diffüi- - xerits hominis- concurrendum cum hofte, fed fo- ?ESFA)S;& ;"0"0: &1cà ';C'CT; qufaic. Mala lucra entis elleveluti agualia . funt . damnis , id eft , centen- lertia, & prudentia curandum, ut illi B s a pretiofum. : fuperiores effe poflimus. da damnáà, pro damnis-habendaz ej,r/,;, f,(r.) Me. 19. . Dilatat labia-) Loquax eft. Bezedztlione carebit. ) Deus illi non i, at velti- 26. Qu maledicit, 8c.) Qui paren- Denedicet', ac & diffluet. propterea dilabetur, Jietur, ut ac- tibus maledicit , mozte punietur , , fassfat juxta legem ^ Levitici ;20. 9. Qu 32. Ne dicas , &5c. ) «Simälisf& ! um inenda- maledixerit Pd!ri f" , AUE matrf, hec fententia illi doctrinz D. Panli , em vileri morte moriatur. Ml fenfus eft, extin- ad Roman, 12. num. r7. NAuli za- cum aliquam . guendam eífe lucernam ejus, hoc *eft, lum pro málo reddentes , & num. 19. illius excellentiam , gloriam, & cla- , & com- Non "vosmetip[os defendemres (( id. eft mendact male ritatepi , vel puniendum morte filio- vindjcantes ) «eariffimi ; fed date [a— uptateum pari, rum, qui frequenter in. Scripturis cum ir£; feriptum. eff emim : msbi lucernz nomine fignificantur, ut 3. dille, E5 ego rerribuam. ; 'Dv'iü-*' .mpcnfamä.;upt ane fuavil eg. 1$. 4. cum dicitur: Proprer Da. Expetla Demuwm.) Fer patïenziter,F vid dedit ei Demimus Dems füus lg- donec Dominus, comedert p^e cerpam im ferufalemy, ut fujeitares .f habet, liberét te. . qui fuorum curam. " j a p " ho 16) : hum ejus poff eum. 23. . Vbominatto, Ec. ) Nide fupra lz medii tenebris,). In morte, que n. ] o. 4 gt emnem claritatem, & felicitatem im- Jl at v 24. Diriguutur. greþi' (U77À )5 In llo. d .» Riozfu'xr.x tollit. WVel cum magis fi- Hebr. eft, & Domizo greffus viri , Íci- i liorum auxilio, & folatio opus ha- licet. funt, vel pendent. ci p m bebunt. . jude que - Viam fnam. ).. Quid ei potiffimum. aI. Hareditas.") Hebraica phrafi fit agendum , vel qnis àctiomum: hzreditatis nomine quzvis poffefiio, ejus. futurus [fit finis, & cven- Senteny'il : -& subftantia pofleifa fignificatur. tus. non p itaque idem hac . fententia defigaa- 2$- Rwima cfé bonuni deveraré fume de lnlb e Ji " sur, quod fupra dicum eft cap. 13. &os.) Alii vertunt ex Hebrzo, Ra;- yter dt num. lL. Sabffastia feffinata mmnue- i fundam na eff bominus loqui fzufliz.tem. LXX. £ur. Confonat illud. Heftodi: x«xZ habent: L s "1en dom !l DB;bl., cupa. Coma Mesoch.. T. V.. 49:;;: Vire cito quid ex grawA j ) Kkþ jus exerC]v 442 LIBRI PROVERBIORUM "'4 26; Diffi à pat impios rex;faþive:ns ,& i;rvlcï.ïrvat;fu.þer .e;ös for; d nicem. Cir rogit -27- Lucerna Domini fpira piacani qi omnia fecreta ventris. Eul'ufx; hominiä, quae inveüigäg dngulo din 28. Mifericordia , & veritas -Xcuftodiun.t * rägem[ ,& robo fa- E L^ gehr dul tur clementia thronus ejus. ] 29. Exultatio k(!,fl / i Wf canities. juvenum, fortitudo , 3o. Livor vulneris abfter ge,t mála , & plage in fecretióri- p Coot * bus 7entris. : U qu 4. Omt Dominus ? Face quam vic &* 4 al CAPUT TUm pe J n piger fer prin fantlfichre ; poflgquam enim voverit, 27. Lucerma Domini s 50. ) Spira- evezit penitere,. |taque devorare fan- culum hominis, id eft, anima hu- 6. Qui &tos, vel fanCtitatem, vel fan&ta eft mana, & vis intelligendi, eft quafi Cors elL, precipitanter , & inconfiderate. vo- lucerna quedám in homine accenfa, ; vere, ficut fuperiori cap. num. 23. qua homo inveftiget, & cognofcat —— H dicebitur : 0; Zzpiorum devorat imi- fecreta ventris, hoc eft, omnia, qus (TY quitateziy id eft, inconfider te; pre- in homine latent, qui fint ejus af- l S', Qu cipitanter, & Íine ullo timore per- fectus, quz ftudia, & cogitationes. petrat iniquitatem. Aliqui ver- L 0$ 3(1'1&1111 tunt fic verficalum hunc Temdscula 28.. Mifericordia , & 'vc-'ri.fM.') la « £andas mu] clementia, & juflitia. €ff hbomini devorare [anfhifeatum , &5 voluarife , paj? "v0/a pcrplexasi. Multi homines Ez roboratur. clementia , 68c.) Licet les fponte ütraque virtus requifatur , tamen cle- gB 4 Deo in mala gravia incidunt, quod Deo mentia potiflfimum regnum roborat, dicata in.fuos ufus vertànt ; aut, voluert » ubi/quid voverint , adepti, quod fpe- quia animos fubditorum, & eorum M LE benevolentiam principi conciliat. rabant, votum éavillando intringant, aut hmnminuant. Wtürm vits * .89. Exultatio jwvenusn.) Decus, & Appendyy ornamentum juvenum, quo gaudere 26. Ivncm'wm-" fuper £05 fornicem. 3 folent, & exultare. Dotlimum E'ausaAdct adréig vpo x3» : Pmmitzet : eis 30. Livor vulueris, 6c.) Significat (is, Uinte *DZGNL. "Videtur denotare fu V0 viri »plicii malos, five mala plagis emendari. quoddam. genus , quo ufus D Javid Plaga in fecretioribus ventris.) Sigpi- $ H legitur contra Ammonitas 2. Reg. ficantur punitione$ graviores , quaf(i *qut, 12. 3. Papz;!m;fz quóque ejus addacens que vifcera penetrent, & non tan- M Qun jj jervmvit, & cireumegit fuper eos fer- tüm in exterióri cute confiftant;- vel Xamils a rata carpenta. It ique «fornicis no- morbos internos, & graves, qui fua fr:co,.dmm 1 mine vulgatus - iutell igit . rote Cu?f vexatione fobriam faciunt animaim, V Jeentra vaturam. & a peccatis revocant. W qd, " CAPUT jXXL' L 4 D 3 rewfor. ] * C A T OIxXXL ' inveü A ET d Cor. regis in manu Domini, cui- mifericordia, & judicium tmagis " placent. quam viclime ; inique tbelaurizans ; melius efl Jedere in Y roïorä- àugulo domatis, quam Czc. . obturans aurem pauperi , Cc. dili- gens epulas ; pro juflo' dabitur impius ; qui cuflodit os. fuum 3 as fenum, - defideria occidunt pigrum, non eff fapientia contra Dominum: * »*. equus paratur .:zd bellum , .. L 'ecreïio'ri-. Icut divifiones aquarum , )ta cor Te gis in-mänu'Domini: 1. S * quocumque voluerit, inclinabit illud. 2. Omnis via.viri'reéte fibi videtur ; appendit autem Corda Supra Dominus. : I . 2æ d & 3. Facere mifericordiam; , judiCiurp, magis þlacetjDomino, quam victimae. 4. Exaliatio oculorum eft dilatatio cordis : lucernze impid- . rum peccaium. AAMT — $. Cogitationes robufti femper.in abundantia: omnis äutem piger femper in egeftate eil. . . Spr- dnim hu- 6. Qui congre r gat thefauros lingüa mendacii, vanus, & ex- ueos mortis. - i, d qut cors eft, & impingetur ad laq ine accendy Kkk 2 : ; : 7ï Rapinze : eogoolct ymnia, que I;S Jcut divifenes aquarum , 6fe. ) cuim dcefï.jumti.aþ, aut mifeficordia, nt €jus d- l Quemadmodum olitores rivu- quas ab hominibus requirit. los aq"arum ad areolas olerum ri- 4 Exaltatio oculorum. ;it;ïtionö.s- i x ) : Superbi'g à : itih.) li d gf:mdxis. nuHo negotio d'educunt, cum arreeantia , faftus, * volucrifit, aquis per declives cana- Dilatario cordis.) "Vypus fuperbias. les fp()nte fcqucntibus, ita .cor,Re- Lucerna impiorwm. " uperbia, tu- ) Lict ,tamen d- gis a Deo inclinatur in eam, quam mor, & quodlibet peccatum id funt, voluerit partem. in quo impii fu am (gloriz.im Cons- m 10b0rt, ftituunt. * ] , & erm 1. Via viri.) AcGiónes, vel infli- $. Cogitationes vobufoi , t$c.) Cegi- ) nQiüïf- utum vitz, & agendi ratio. JAppendit autem corde.) Deus €nim tationes diligentis , & gnavi hoii- Decis y & nis funt ejusmodi , ut rerum abun- " gauderc potiifimum requirit rzctitudinem cor- dantiam pariant. dis, & intentionis 6. Bui congreg tio virtutis. ; fine qua pexit.raj - 4?, 6c. ) Qui men- | Signiflcat tiendo fibi divitias parat. nnmd;ïi- j 3. Er jadicium. ) LXX. & 'verk Fanus , 6 excerz, ) Quia va- í;) ign laqui. naS , & perituras divitias quzrit , yI€9 qu&l Quam vidise. ) Hoc eft , quod & veras , «ternumque manfuras - non ? habeamüs ad Ofeam cap. 6. 6. M;- amittit. ühnt ii féricordiam volui , I$ mon. facrtfeczum, Lapingerur *ad laq;zeos morHi;) Ca- u foa & ferentiam. Dei plufquam holocaufla : v pietur , conmingetuï laquee moztis id eft ; non placent D«o facficia, [2 234 Bs 444. LIBRITUTROVERBIORUM * i, Qm 7. Rapinse impiorum detrahent eos, quia ncluerun facere X wm&d:cmm & pmgu U 8. Peryerfía via viri aliena eít qm autem mundm eft, re- 15. Pro uin' opus eJUS D * M *infra 9.* Melius e(t federe in apgulo domatis , qmn* cum mu- lere tisof 20. The 25.24. liere litigiofa, & in domo communi. ro. Anima impii defiderat malum , non miferebit ur pm« & improde ximo fuó. u 11. Mul£&tato peftilente fapientior erit parvulus, & 'ü 1epte- tat, & gl tur fapientem , filmet fcientiam. ?5 Cv 12. Fxcomtat juíftus de domo nngn, nt detrahat 1mglos 1 robur £du maloa 1| Qm Qulob urat aurem fuam ad clamorem paupeus, & ipfe guftis ani: clamamt, & non exaudietur. 24. 9 14. .Munus abfconditum extinguit 1ras, & donum in f'nu eperatur í [ indignationem maximam. N 15. Gaudium jufto eft facele judicium : & pavor operant1- bus iniquitatem. ïnmm Qlw ia prox e X6. Var, qui e,rravemt a via do&rmæ, in coetu glganfum commorabltur, de cigantibi * 1. 0a E 17. Qui fhoflà Chim i menfan Yi Derrabent" &0$.) In permciem de falute proximi folicite. copitat, n j gediciun.) ld, quod juftum eft. & racionem cxuogxt&t , qua poffit 8. MLena eft., ) Ab hominis natura illun , & domum .ejus a malo .ab- TE du duc**u. :un, v & fecundum ejus primsváuw infticutio- * * nonn um nem , vel aliena eft a recto. I4- AäjE ond;t.um. ) Clam tnbu-» peccantlbus Mendus eff. ) A labe culpe, & tum j^dicinm. ) tCIx PQCC&CI id, quod ju- üc, pletta . Recium opus ejus..) thmc alie- R*.um efï' -sum ab æqmtdte & natura. Pavor eperauti xmqu:tatcm ) jam 1 "t fac quá «Q. Ls angulo domatis.) Ac)[;afm funt reluctante confcientia peccanc xmh, Wror conqi deberi n.dienbus [raditg, q -tecta plana, qualia fiebant in. Pal«- & fciunt pornas anathemm ftina, & /Egypto fenfus eít, me- fuis : nam, ut dicitur Sapient. 17. lius eQ: fedére fub dio, & iücommo- 10. Senper prafumit fe&Ua perturäam *0 &nim lm tf furiy py, de, quam intra domum cum muliere eozfcientia. -Jitigiofa. 16. lp catu gtg;znmm ) Vox Hebr. 1567 gf it. Mildiato pej?umtf' ) Vide fupra CYyN D regbaim , varie vertitur; nami 1. Mdgy n. 20. ubi hec eadem .ha- ten*l& fuper . cap. 19. aliqui reddunt gigezzes, alii Zemeones, betur iercentia. alu mortitos, Symmachus* vertit Qso- Cn.() Parvuiu:.); ls, qui fenfu, & f"t— pAxe eorum fcilicet, qui cum Deo 16. Tif Vmæ aun pientia parvulus cü & duCLPClOnl- z pugnare , illique ;xefiftere ^non. ve- UR -bus. obnoxius. rentuür. 'Videtur ferifus. effe , cum Setterur.) Scilicet parv ulus. - demonibus futuros, & cum impiis tiofa K 12. hm ütéban Excogstat , C$e. ) V ir juH:lR hominibus ad zterna fupplicia da- fiter ole Lum H ] C'APUT quï.'- 445 unt À fzzcer*e' | PCQUN dälig?t epu las, in egeftate erit: q : UI amat vinum, " & pinguia, non ditabitur. u$ e&., Vre,- d 18. Pro jufto dabitur impius, & pro re&is iniquus. 109. * Melius eít habitare in ter -ra-de-ferta, quam cum mu 7 Eccli. il um m« liere rixofZ, & iracunda. MX * . , '25.23(. | 20. 'Thefaurus defiderabilis, & oleum in habitaculo juft bitur pr'c: & imprudens homo diffipabit illud. ' OT. Q àui fequitur juftitiam, & mifericordiam, A-ïi.nven.iet vi- & fl (ote- tato - & gloriam. 52. Civitatem fortium, afcendit fa-pï-e-n-s,- (:) & deftf&xit robur fiduciee ejus. t impios i * 31. -Quj cgüod-it os fu üm, & lïnguam füam, cuftodit ab an- * js &i guftiis animam fuam. F 24. Superbus., & & arrogans fvoc:a-ïufindo&us , qui in ira m in finu Kkk:35 operatur fup erbiam. T7 25. Dea Ü X (1.) Et deftruxit. Iy edir. Sixt. ïlægz'*t'ur-. detrax*itqu& t operat mngtis, qui in Deum irreligiofi , divitiarum ejus evi confiftebat , cum & in proximum violenti fuerunt, ur Paleftina olivetis abundaret. gIpau gar**um de gigzm*tibus traditur. Ipmprudens bomo diffabit dud. ) 17. Qui diligit epulas, Gc.) Parfi- Szpe fit, ut parentibus divitias con- ", Qui monia enim divitig parantur, non luxu menfarum. gregantibus, filii aut haredes parum * fapientes omnia prodigant, dite. cogitit, 19. Pro juffo dat u; impiu&.) LODX. À qua pol u mtpixaÜuppuu Óixc/o 4yguoc, purgamen- 1. Jzvenier)) Confequetur ; aDo- zum , vel expiatio juffi eff imipius. Fit miho illi rependetur. à malo d« nonnunquam , u£ uno , áuf paucis a2. Crvitatem fertium. ) Docet fa- Clam tribl* j peccantibus tota plectatur Refpubli- pientiam corporis rebore przftare ; Y nam/fit nonnunquam, ut munitz ci- ca. Ut ergo juftis, & integris falus l, qulod.]'u' fit, plectendus is , qui peccavit, vitates confilio, & aftu capiantur, ut hac quafi vi&ima. cxfa, Domini quas vis non. potuiffet in o ppugnan- tis poteftatem redigere. H Hoe eft; furor conquiefcat. Experti hoc funt ecc;mc muyl lfraelite, cum Acham furatus eft de quod dicitur Sapient. 6. 1. MeLor ^ li eleriDus anathemate, contra Dei przfcriptum; efo fapientia, quam wires, & vir pru- g df dent, quam fortis. - SJPWE- 1 eo enim lapidibus obruto , avefus Locum fnunitum, 4 j li ef? furor Domini 4b,eW , ut dicitur jo- Robur.frducit. ) fue c. 7. 56. cui fidebat, & in quo fe tutum ef- fe. putabat. * N ao 19. Melius eff , 6c. ) Similis fen- * ertitits 'qarii tentia fuperiori , quam habes hoc 24. Vocattr & ndotfus. ) id 6&, huï- c. n. 9. z tus. *In Hebr. eft v5 /ezz, quam glii du ei;aäi!is, '5':', -H vocem LXX. hic, ut etiam alibi ; veiti p a0. Thefawurts defid. * T d 0 vitiz auri, & argenti. Aopóy vertunt, hoc eft, PefZiestem, Olewx. ) ^Midetur intelligere pre- id eft, peflimum. e n V^ . Ip ira operatur jE!peräizzm. » Hoc g. Eüle 1 cu.l.n tiofa, & odorata unguenta, quibus olim utebantur Hébrazi.* Vel fimpli- enim fuperborum proprium eft, ut cuim imPHS facile excandefcant ,. cum fe lafos upphb p cite;* oleum , in quo- non exigua pars 446 LIBRIPROVERBIQEUM 25. Defideria occidunt pigrum; noluerunt enim quidq.ua*m' manus ejus operari-: 26. 'Tota die concupifcit , & defiderat : q Taus boni 1 ul autfem juifus eft, tribuet,'& non ceffabit. vigm Jutny 2 Supra 7. Holtiae impiorum* abomïnab*i'lles, quae offeruntur, ex dig tnutiitia 15. 8 fcelere. Í Cci., cordr fueri 28. Tefþis mend äx peribit*: Vir-obädiens quuetur vittoriam. 54,.21. ss tqrzd 29. Vir impius procaciter obfirmat vultum 1 : hqm ; qui au- tem reétus eft, corrigit viam fuam. * » 30..Non elt fapientia, non eft prqdentiaj non eft confili Eliüs contra Dominum. a L M atge 3r. Equus paratur à d diem belli ;"Dominus autem falute ?. Dives, * * | tribuit. L e[t Dominu 3 Calid * tranfit, & öAPUT 4 Finis : *put..'"mtþ., .aut fuam exiftimationem ;)xnniä fe fu'bjicü; »hic.üenim adver- $. Ama. violatam. i foi& longe 1 fa omnia. vincet, & mendaciurh. ca- 25. Deffderia occidunt pigrum.) Y or- lrmniis divino beneficio erit upe- 6. btove quetür enim -pigör rek c« fequendæ rior. Vel tandem fenfus eft , qui Cum fenue defiderio, quam nunquam poteft nan- etiam inique fententi& judicis a fal- Ts Dives cifci, cum ad ea manus admoliri re- fo.tefte decepti obedienter paret, fugiat, quibus parari poffet. tandem loquetur victoriam emergen- Vl.lS f ft 26. .Tag;z dze conmpif:z't, 656) Pi 'er te aliquando , ut folet , veritate. N——- ab opere refugit, & licet multa de- LXX. habent $vAaccQpsvog ao & , fideret , pauca tamen confe uitur 2 quod licet paffim vertatur, Cz/fod;- | f Omen. ) aut nilil : contra vir indu [ "N ! ratis rius., Ius [oquetur , crediderira tamen*potius & bonus, operatur, & ábundat, fïgnif'ïcare, caute laqzuïtur, ut falrfo ideoque in alios etiam largus - eife tefti opponatur , qui temere loquitar, 2. Diw t | non ceffat. Videtur efit nec.divinam offeufam, nec proximi 27. Ex feelere. ) Scilicet parta. injuriam , nec proprium peccatum , Cfl » u Civi ltaque Eccl. 34. 24. dicitür Q9 & ejus penam cavens. Wites, H ?9. Oéófirmar "vultum. effer: facri/?ciu'm ex fubfiantia paupe- "i ) ; PY6 cackilter e il o rum, quaf qui Vitlimat fil i:fm 27 cón- perftat in inccepto. At alteri g ^ Pefäu pasris f&i. 30- Contraquinam.)'Quod valere - : Irilys We 28.. Teffis mendax perilit. ) Qui poílit contra Dominum. i *ammü CY Ícilicez convictus in judicio, ponis 31. Equus paratur ad. diem lel, &5c.)) 101 Contems falforum teftium-fubjacebit. Sententia eft, nullam potentiam fine « Ctiam mell Vir obedjens loquetur vitloriam.) Id Doinino valere; quamvis enim Dux R. i?- "E eft, qui divinz legi paret, atque adeo aliquis copiofe equitatu fit inflru- ) Clidy. inend«cia cavet ab ea prohibita, vi- &us, profperum Tucceífum fperare Idit mal ( t " Goriam confequetur de adverfario, non peteft, nifi Domihus illi adfit. Til ET €um quo litigat , & illa gloriabitur. F.lelax equus zd falutems m abunden- mlöfen n ) Vel fimpliciter ; vir obediens dici- la autem "virtutis [4& non. [alvabitur, ha tur ir prebss , qui divinx legi pes geritus, C LO 4icitur.Pfa'1. 3-3. n. 17.*'. P""'mþi:.j E M C A-P.U'F- XXH 447 * m qudquam CAPDT XXII Laus boui momünis :^ callidus «idens talum autem WU.US adolefcens juxta viam f[uam ; Jeminans iniguitatem deriforem ejice : diligens cor- Teruntur x dis munditiam ; dicit- piger , Leo, Cc. os - aliene , flultitia in corde pueri ; calumnians pauperem ; audienda efl . [apientia; vi- ür vidtoriam, L 1f : qui àg- tandz Jponfores ; termini antiqui fervandi , 'velox in opere [uo, . f confilium Ir. Elius eft nomen bonum, quam divitiae multæ füpet Ecat. 7- 2; tem falutem argentum , & aurum, gratia bona. 2. Dives, & paüper obvxaverunt fibi : utriufque operator efít Dominus. 3. Callidus vidit malum , & .abfcond1t fe : innocens per- tr anfut CAPUT & affiittus eft damno. 4t Finis modefttie timor Domini, divitize, & gloria, & vita. cnascmuaceuee ais 5. Arma, & gladii in via perverfi : cuftes autem ammæ i 'entm adyer fuse longe recedit ab eis. mendaciar. ca lClO at upe- 6. Proverbium eít : Adolefcens ]uxta viam fuam, etiam h"llS 6&7 )I' cum fenuerit, non recedet ab ea; g judicis al &i 7. Dives pauperibus imperat : & qui acc1plt mutuum, fer- dlcmr ptret : vus eft £ æneranua raum emegen L Velhïte 8. Qus Iec ) EWB )M[A;f'fl, l, 70men.) Fama bona. caperat ; vel periculum. non adver- atür; C af tens, vel non, ut debuiífet , ma- Graria boma.) |Deo, aut ho- ) umen*rj"üb minibus gratum efle. gmtacæms,. lr ut falio 2. Dives, $ pauper obviaverumt fibt. ) 4. Frmi,) PerfeCtio, vel fru&tus. mere qull lls V idetur effe fentehtia, In republi- - Modeflis, y Hebraica vox pry3y ba- ntc pl())lmx P & Ca, aut civitate pauperes funt , "4VA4 proprie 'eam virtutem fignifi- pCCCKt g , divites. Humilis fortune hommes, cat, quam vulgo dicimus Humtlzta- & divites occurrunt paffim. Et £em : Íententiae , Humilitatem, five ) Drócaomr aleer alteri uciles funt. fru&um, & eH'e&um eífe. hominis animum dxvmo timori ful )]e&um red- Mtriusque operator eff '"Domunus. ) | QU.O(] yuere Naaturali conditione pares funt, ideo dere, & preterea etiam fuperaddi non contemnendi pauperes, qui for- ei, qui demiffe de fe fentit, divitiags lfm /,l/, 66') fe etiám .meliores funt. Mide infra & gloriam , & vitam. 15* $. Arma, & gladij.). Quafi dicat , prdtiam Inr &ap. 29. n. y; Cmm 3. Callidu.) Cautus, feu prudens. multiplex periculi genus. j fit MU* Vidit malum,t$c.) Imminens pe- Cufios. asntem anime [ue. ) Qui ani- fom f]1 eratt xiculum Ammadvextcns fubtraxit fe. mam, & vitam fuam voluerit cufto- j adfit. IuS l] [;^ Ipnocems. ) Nimium fimplex, im- dire a periculis immunem. IM ,,,MM* peritus, Chald. mf,ozem, LXX. £- 9. óervus eft.) Eft obnoxius. n an". Acxua 3&3&&; T 86 e?xeuSepovg Pertranfit.): Pc;reuc in eo, quod TO. 7- 445 ITXIBRI'PRO»VERBIORUM n. $ 9. Qui feminat iniquitatem ; metet rna];a2 & virga ire fuae .N , confummabitur. /fugübit ( Eccli. g. * Qui pronus eft ad mifericor diarh , benedicetur : de E6 31.28- panibus enim fuis dedit pauperi. li pf Vi&toriam, & honorem acquiret, qui dat munera: animam !7 E autem aufert acciplenaüum. * appone : 10, Ejice deriforem, & exi 1$. Q bit cuni eo jurgium , ce.i?;abunf-— quüe caufae, & contumeliae. tuo: &T Ss inu r 1. Qui diligit cordi inditiam, propter gratiam labiorum 9. Ut fuorum habebit amicum regem. - tibi hodit 12. Oculi Domini cuftodiunt fcientiam - fup/planian'tm* 20, Ec & fcienti verba iniqui. 13. Dicit piger : 41. Ut dendus fum. Leo eft foris'.g in medio platïearqm ocf;i- ^ refponde 22, N0 14. Fovea profunda os aliense : cui irátus. eül,—Domïnus, * COnigras ! incïdgt in eam. 15. Stultitia — (1) lx quod Mimus fic tranïïdiit. cium ; itaque mz.afæ ; idem elft, ac'lz"- fes, E$ contentiones. 15 Ca;/g AhIinunz e/f bomini imgenuo actre II. Cordw munditiam. ) Sincerita- hent, La fer ortus. , TVirgs dif 8 Virga ira fma conf!zmmaäitur; ) tem animi, & integritatem ab omni fuco, & pravitate alienam. al diïcipïm"* Significatur impium perditum iri, Gratiap: labiorum. ) Sincere lo- 16. Dálj & mala paíffurum , propterea qüod [ te ad cap dra, & fevitia tanquantr virga alios quentium. enevolent I2. OcauL *Domz'izi cuftlodiunt 7'[51;672- opreíferit, aut afHlixerit. Vel quod fam.) Claram rerum omnium , qu& Vitis ditio vuga poteftatis fue , non pro jufti- [ Quite, ità tia, fed : ufquam funt, aut aguntür, notitiam fubjectos. pro ira fug gþu us fit in L habent. . (u0 QUis yec . b« 9. 4nipnem autem aufert acctpren- Er /u;planmrä;*ur wcrba Ipiqui. ) Ita- $00 in vif zum. ) Benevolentiam fibi conciliat que cum omnia videat Deus , non illum latent iniquorum dóli, & men- Atdujjl, eorum, quibus dat, fic quod dici- dacia, fed illis occurrit , & eorum i nf f tur 2. Reg. 1$. &. de Abfalon , So- conatus evertit. * loquuntur, dcitabat corda virorum Ifrael, iis ni- 13. Leo eff farüs. ) | IVIag'na funt D. lr j mirum blaídiendo, &'fe benignum pericula, qu& perinde ac leoncm ti- AU n exhibendo, in. Hebr&o eft : Furabz- Vlumeü, Pur corda viroPam Ifrzel : concinit ita- meo, a quo effem devorandus. 14. Foveas þ;ofhnd::.) Barathrum Wt intilin lica phrafis, qua dicimus, Asare.; - & precipitium periculofiffimum. 1 do&rinaz; euorz. P* il , Os aliens. ) Blanditie , & verba io. Deriforem.) LXX. Noupó» , pe- adulterz , & meretricis. n ; Ominoi '[f/ eniem eum videtur fignificare , Cuh iratus efóü Domunus. ) - Propter 20 Df/'m qui malis eft. moribus , & turbule ne li d ; Iul peccata, & flagitia, ideoque a Deo do tü$, & qui domi omnia jurgiis , & permittitur in alia, atque alia pec- Cument 1 contentionibus miícet. cata labi', ut pofteriora fint pcna cuk&lldo W p H prioxum.- Kau[a, ) In Hebr.gü P dfn;'adi- Hl tj C AGBOD IY XXH 449 t füre 15. Stultitia colligata eft in corde pueri, &v1rga dlfCïphnæ * fuoaolt ea3 Cetar: de 16. ui calumniatur pauperem, ut auveat divitias fuss, da- bit ipfe ditiori , & egebit. à: aDIEQQ. 17 (1) Inclina aurem tuam, & audi verba fapxentmm- appone autem cor ad do&trinam meam. celabun 18. Quae pulchra erit tibi , cum fervaveris eam m ventre tuo: & " redundabi: in labiis tuis. 1 Jabiorü 1g. Ut fit in Domino fiducia tua, unde , & oftendi eam tibi hodie. plantantut 20, Ecce defcripfi eam tibi tripliciter , in cogltatlonlbus, & fcientia: stüm od 21. Ut oftenderem tibi firmitatem , & eloquia veritatis, refpondere ex his illis) qui miferunt te. Dominü 22. Non facias violentiam pauperi, quia pauper eft: neque ' conéeras egenum in porta. 23, Quia — j Stltta fil mi inclina. (1) Indina. zz ediz. Sixt. legi m Cm eü, aC h 18. Coligata d) "Tenaciter ad- C3, Ph)(ica,ö "Theóologica. De bis hzret, omnibus fcripfit Salomon, qui mo- Sincerit Virga di[ciplins. ) Caftigatio , qua ralia Proverbiis, & libro Ecclefia- item db Omil L. ad. dlfc:nphmm conformatar. fte complexus eft, T'heolocgica etiam nam, 16. Dab;t zpjä dirzori. ) Vel fpon— in iisdem fparfim, & fenfu allegori- Gincere b te ad captandam muneribus illius co in Cantico. Canticorum. rag- benevolentiam, & favorem; vel in- terquam quod multi illius libri ad /ullf /W vitus ditiore per calumnias extor- noftras manus non pervenerunt. Vi- ymnium, Q? quente, ita permittente Deo; ut, in de 3. Reg. 4. in fine. tüly notll nim lg cogitationiius , €$ £m faentm » quo qms peccavit,per eadem puniatur. 18. Ls weastre :u0,.) ln perïore Cum magna rerum meditatione : mqul » ln- tuo, in uf(.ermus tuis. & cogitatione. Redundabit in labiis zus.) Nam cor- : Das, ? 2l Fzrmztm*em) Res certas, ut fo- doli, & men- dati ,S& fapientes; prudenter etiam litam traderem doétrinam. f , & eora m loquuntur. Rq]»olzdere, &c. ) Ut a 1pe traditis i U: fft im Domiuo fidutia tfua. ) do&Grinis bene inítructus iis lefpon- N;ana f"": Videtur nectendum cum €0., quod dere poffis, qui te ad dicendum mi- i Icomm dictum eít, IzcLiga aurem tuam, c. ferunt, vel ad negotium ahquod tra« ut mtelhoatux ümx?can finis äudlen- &andum, & perficiendum. du $ ; Bam;þrum, di do&rinam. faplentum , nempe ut 22. 2uiA pnuper ef.) Ex eo factus per illam auditam , ^'& fervatam, infolentior, quod fe non poffit ul- Omfmum Ut L[W! & in Domino quis fecure fidere poflit. cifci, Velquafidicat;eft enim pauper, 20. Defcripft eam £ 171//1/6'1167 ) atqueideo mifericordia potius dtgnus. Id eft, multipliciter, varia tradens 4p perta. ) lm judicio illam Oppri- ) Proptef mens. rqüe i dOCumenta, & eadem frequenter in- Olim enim juxta civitatum. e 3]14 160 culcando , & repetendo. bdp.en- portas erant. prætorm, & ibi jus di- tia apud Hebraos dividitur in Éhi- cebatur, »ra fmt Pænz Bibl. cum Com. Menoch. T. IV. L1i - 459 LIBKI PROVER BIORUM 25. Quia judicabit Dominus caufam ejus, & configet eos, m qui confixerunt animam e us. [late anin AT neque ambules cum M 24. Noli effe amicus homini iracundo, viro furiofo. l Nol 25. Ne forte diícas femitas ejus, & fumas fcandalum ani- tnodum mee tuae. GN '€ 26. Noli effe cum his, qui defigunt manus fuas, & qui quia fat vades fe offerunt pro debitis : 6.Ne 27. Si enim non habes , unde reftituás J qmd caufze eft, 6u ut tollat operimentum de cubili tuo? 7 Quo 28. Ne tranfgtediaris terminos antiquos, quos pofuerunt quod g patres tui, 29. Vidifti virum velocem in opere fuo? coram regibus EweenctetrES ftabit, nec erit ante ignobiles. ^. -Statile Q APIDST . XVEIIL Pardbolice Quomodo fit edendum cum principe ; non appetende dzfuztzce,,nez; ppettun , infixo relr cibi inoidorum; non opprimendi pupilli ; cafligandus puer ; qu&- pofitorum conibénda renda Japientia ; fugiendi peccatores , €? gule dediti ; M M Ia * Iaonommlz parentes ; jugzenda mereüzx, ] 1tamen £t C ebmz*aa : colibere ; ] Uando federis ! ut comedas cum pr1n01pe , diligen- Cift U 5 ( ATLA. Àl ter attende: quae appofita funt ante faciem tuam ; Nophes m 2. Et ítatue tenetur it 2j (gudicabst Dommm caufam ejus, j* Cür in eas anguítias te conycw, ut ütur, à Dominus pauperem defe :wdet, & pro creditore 1)ecunum aA tC rol)etente 5 £n, ln ipfo fententiam pronuntiabir, « te cum folvendo non fis, cogaris per- 4P quod damnabit, & puniet. mittere, ut ipfa lectuli tui ftragula Qui ttàm h; Canfae! ) Aleg'Ct pumendo & auferat ? tta ? "um T penis meritis inale multabit. agro- 30 1" WID 29g. Terminos antiquos.) I*mes T Sumas [candalum anima vue. ) rum , quOs Veteres pdnxeru" P in bus fuavn Ne irafcendi occafionem -tibi pre- alienam pofleffionem | irrumpendo , &cipit, llt & tenuiorem vicinum fubmovendo. Vi Dutet beat, qua provocatus in aliquod pec- catum cadas. 29. Veloceza in opere fua. ) Strenue tempef«mm 26. Qui defrgunt manus [uas.) Qui negotia tractantem, & brevi tempo- Dittis men fidejubent; datur autem fides dexte- ris fpamo bene expedlentem lCätUS Coly ram dexceræ jungéndo, quod eft ma- Coram Regibus feabit.) Edm Rex ad- Vlth()r j nus deF'rere hibebit, & opera illius utetur, nec Cf p Vades. ) Vades proprie ii dicun- in famulatu hzrebit virorum igno- bilium, fed ad honores , & pubhca tur, qui pro. alio. fpondent in re üt llhus tén capitali, qui vero in re. pecuniaria, munera producetur. 4 P)Itnem appellantur prede:, fed nofter Inter- tellioc Südum lv lndulï pres unum pro aïtero accipit. Ua appofita frmrt , &6 ) Cibos , 28$. QDuid canfa efl , t tollat , Cbe. ?) qui tibi apponuntur, ln conqmrev Yátor ücg CAPUT XXIL - 451 figeteos, ^. Ft fiatue cultrum in gutture tuo, fi tame n habes in pote- flate animam tuam , ules cum /. 4. Ne defideres de cibis ejus, in quo. eft panis mendacii. 4. Noli laborare , ut diter lum ani 1s : fed prudentiee tux pone $. Ne erigas oculos tuos ad opes, qua s non pöte's habere : , & qu quia facient fibi pennas quafi aquilae, & volabunt in coelum. 6. Ne comedas cum homine invido j & ne d'eüdiergs cibos nfie eft, ejus : L 7. Quoni am in fimilitudinem arioli, & COnj'e&"toris,æüi:ixatï yofüerunt * quod igi?oratu » Lilo COIE ede » 16gibus n ^ tatue culteum Pa gutture fuo. ) ustfacudi fmd'enfiareg funt frhe ducds im generattone fd« Parabolice figsificatur cohibendum appetitum , & veluti cultro gutturi g. Facient fibs pemuas , Ej' C.) Loq.u;:i- jfit UE infixo refrznandam immodicam ap- tur de divitiis per profopopajam jr; (ut- pofitorum ciborum appetentiam , quafi de re animata , docetque eas cohibendam lingue intemperantiam. iil ; $4 famen babes £m poreffate , €$c. )) quafi affumptis alis eorum manus effugere, qui illas captant, poræfer- $i tamen tui potens, & vales teipfum tim fi folo defiderio illas fecten- cohibere ; hoc enim: videtur fignifi- tur, & aliqui fint ignavi- Monet 4217 care 9) 2y3 B« Nephes , Dominus ergo , ut quifque fua fit foxte. con- , diiger Ali putant $53 9y3 Bs« tentus,. m tuam : Nephes eum fignificare, qui defiderio 6. Hemine imvido. ) In Hebrzo eft, p tenetur, ita cap. fupexiori n. 24. ubi ze eomedas panem» mali eculi- Bonus dicitur , NaL effe amicus bemins iva- cbnjiCiïs u esndo. ln Mebr. eft, "n« 5:53- £al oculus phraft Hebreorum dicitur ho- repetenfe j s mo-liberalis, fic cap. fuperiori n. 9. aph , quod tamen non fiznificat eum, e e prouus ad qui iram habet in poteftate , fed con- ubi lezgimus in, Vulgata tra eum, qui agitur ab ira, mifericordiam, in. Hebr- eft, vir bonz n frigh ecsli. . Malus vero oculIus homo par- 3. lm quo ef) panie mendacii. jg'Ci- Fines 28 bus fuavis , qui fi:cile comedentem cus , & invidus. Ítaqie monet fa- st gt U decipit, ut cum fe moderate come- piens, ne€ cum eo manducemus , qni p licet nos invitet ad prandium , aut diffe putet , poftea. deprehendat fe pv ene temperantis fines prxtergreffum. Vel ccnam, tamen quiz fordide avarus , Oa* panis mendacit appellatur cibus de- eft, dolet, cum fua videt abfumi, revi & mpo nec liberdi animo dat fed convi- licatus conviva' appofitus, qiia con- m vivator , eum videatur humanitatis vis illa invidet , & fip loffet » fub- in x caufa apponere cibos illos, t cORB- traheret, 7. Üuontam im ffmilitudinem ario- fetUY v Y no vivam invitare, timen fimul id agit; r um 15 ut illius cemperantiam exploret. [,€5c.) Cum enim primum menfe &T 4- Prudentie fu4 ponze maflhm.) Ia- affederis, intra fe, quafi tuturi con- teliigendum eft hoc de prüdentia, je&or. & divinus, cogitabit, & «fti- five induftria , qua homines utuntur mabit, quam multum. fis comefta- in conquirendis opibus, de qua Sal- rus, & dum comedes, bolos, quos ) Cibofs »Wf- vator Lucz 16. g. Ej47 , inquit, Lu- in o$-ingeres, propemodum. numé- 452 LIBRI PROVERBIORUM Comede, & bibe, dicettibi: & mens ejus non eft tecum, m* 8. Cibos, quos comederas, evomes ; & perdes pulchros » Donin fermones tuos. i Q J 9. Tn auribus infipientium ne loquaris -quiä def.picientgdo,- f0n QUi 5 &rinam eloquii tui. * 1. À Io. Ne attingas parvulorum term: toum t nos, & agrum pupillorum ne introeas : 40. N L] ^ bus eoru 11. Propinquus enim illorum fortis Vefg & ipfe judicabit contra te caufam illorum. 41 4 L] [] 12. Ingrediatur ad do€trinam cor tuum & aures ïvtuæ ad tur, &1 verba fcientiae. 25 N Supra 13. * Noli fubtrahere a puero difciplinam: fi i um feni 13-24- 'eni»m percuf- Eccli. feris eum virga, non morietur. yV I4. Tu vir nam, & 30. 1 liberabis. ga percuiies 'eum : & animam ejus *de. infe;*go 1 ub rs. Fili mi, fi fapien s fuerit animus tuus, gaudebit tecum bItU Tinl Cor meum. 25 26, r 16, Et exultabunt renes mei, cum locuta fueriht re&a cuftodia: labia tua,- dancecare - A7. * IOR 2 aliena, rabit, anxius , ne nimis multa ab- ad paupertatem , poiï-'emönem fuam fumas. vendidiffet, is, qui erat propinquior —.——-—— Merns ejus son ef tecum.) INon ex pauperis., poterat redimere , quod V. Zny animo hoc dicit; vellet enim te po- venditum erat. Vide Levitici cap. videat il tius parum. comedere, & appo itis 2f.nu. 25. Hic autem propinquus videantur, eduliis parcere. propterea ,Hebraice dicitur 2N3 $065 lp fs S. Evome:. J ^ Id eft cum illiberali- id eft, redempzr , quod jus habe- lm fer tatem illius animadverteres, infua- ret venditam poffeifionem redimen- ! 184 Hdäf ves tibi erunt epule ilx adeo , ut di. Innuit ergo Sapiens propinquum, perlevnn velis ,' fi. poffes , comeftos cibos & redemptorem pupillorum, qui a €vomere. omnibus deftituti funt , Deum effe, & crelot allequendi Perdes pulebros | jä?mmä:-fzms.) M - ipfumque €orum injurias , cum fit Qovillmo fütia occupatus, animus non erit juftus, & potens, ulturum. hilarirer, & amice confabularis , fed T55 fpgs 12. begrediatur,) Applica animum " Pï.f/]o,/gfl' nihil magis optabis, quam poffe te ad doéctrinam. erpedas, inde fubducere. In Hebr&o eft, cor- 13.. Difcsplinam. ) Cotxeptionem THWeS Verba fua jz;czma'd., * i (, F U. Diy & caftipationem. 21C9 ut It 10.. Ne attingas, 6$7.) Idem eft quod 14. De i»fermo, ) De fepulchro , &udo jl 'fupe.riori Cap. n. ag. me transgrediaris id eft, morte temporali, vel «terna. ?0 Quj feYU2I05 A;ztiqzms. erunt. | Ne imtrotas.) Eos occupaturus, & IS. S; fapiens , c.) Si fueris ade- .tibi vindicaturus. j Vel'flc ülo d ptus fapientianr , ita, ut prudenter, icil iCït, üt il. Propinquus eniga Vorum fortis eff.)) J & cordate loqui poffis, magno frue- Cum quis apud: Lfraelitas - redactus fis voluptatis, fructu. Vitt, qui F Confer, | CAPUT XXII. 453 . fecum, 17. * Non emuletur cor tuum peccatoräs: fed in timore 'Iafra pulchms Domini efto tota die ; 24. D 19. Quia habebis fpem -ip novifimo , & preeftolatio tua icieft do» non auíeretur. 19. Audi, fili mi, upillorum mum tuum, & efto faplens: & diri'g.eä in via arii. * /20. Noli.eífe in conviviis po tatorum , nec in come;(ï'atibni« . judicabi bus eorum, qui carnes ad vefcendum conferunt : 21. Quia vacantes potibus, & dantes fy . F] . "mbola qonfumen,« es tug ad tur, & veftietur pannis dormitátio. : 22. Audi patrem tuum, qui genuit te: & ne contemnas, m perat cum fenucrit mater tua. 23. Verita:em eme, &n . oli:vendere fapientiam , & do&ri- le inferno nam, & intelligentiam. 24. Exultat gaudio pater jufti bit tecum bitur in eo. $ qui fapjen*tem genuit, leeta- 2$. Gaudeat patertuus, & matertua, & exultetquze genuit te. 26. Prabe, xint r fili mij cor tuum mihi; & ocpli tui Vi.gs meas cuftodiant, ,*Non 27. Fovea enim profunda eft meretrix, & puteus anguítus, .17 './ aliena. -nonem fam 1Y.115 28. Infi- | propinquior 17. /Emäletur. 3 [rhicecur, vel in- 21. Cenlumentur.) Ad paupertatem : moe , ( videat illis, etiamfi profpere agere redigentur. | Levitici C? y propinqus s ideantur. Panzss.) Panni funt lacere; & at- tur 2n) 2 À frinseore Domiri eflo.) Divinam tritz veftes. levem fervando. . Dorsitatio, ) Negligentia ; & pl j H* fomnus inultus , qui crapulam fe- g relimet ! 19. Habebi [pem i jovi/mo.) Ver perfeverantiam iu timore Dei , erit, quitu-r. & crefcet inte fpes ejus, quod optas 23. Noli wendere [apsentiam , t$c. ) yrutti, qu : MVel habebis tandem in Cum adeptus fueris fapientiam , Deum i^ affequendi. noln eam abjicere a te ; noli eam (48 j cum i novillimo die id, quod modo fpe- "j ras ; fpes enim fumitur pro re fperata. alienare. LXX. xai lu?i'clïroäo'n 0'0- Pr.æ/f'al4tio ZH4s ) Id quod a Deo Qía» , &6 me repudics , me abjseias. fa- jici animum Fien!iæm. expectas. I9. Dir;'ge, im w18 animum tüum.) 26. Pr&be, fils sui ,— €or tüttm onibi.) st Fac, ut rete incedas, femitas infi- Animum accommodans ad audien- ftendo juftitiz, & divinz legis. da, & admittenda, quz ditturus fum. fepulchm ! /20. Qu carnes ad vefcendum caon- qd «tona ferent. ) Idem eft, quod fequenti E£ oculi t8i 5 65c.) E«t oculi mentis verficulo dicitur, dazzes [yzbola: cum tux femper obfervent vias, quas tibi fuctis ii parum fit convi- deimnonftro. : j t Ícilicet, ut magis opi vium, quilibet ex con VN is aliqua edu- 27. Fevea enim profunda efl mere ignó fri* lia conterunt in commune. frix.) INeque enim facile pecpnia £ 454 LIBREI PR OVERBIOR UM o8. Infidiatur in via quafi latro & quos incautos viderit, ne a,& T(petian interficiet. æ? cui rixe ? cul foveæ;? cui 29. Cui vse? cujus patri v fine caufa vulnera? cul fuffufio oculorum? [ | 3o. Nonne his, qui commorantur in vino, & ftudent cali- ämz;fa'äi Af t cibus epotandis ? . 41. Ne intuear is vinum, qu;md'o,- flavefcit, Acum fplenduerit TTR " in vitro color ejus : iagreditur blande; lis l 52. Sed in noviffimo mor debit ut coluber, & ficut regu- lus venena diffundet. 33.Oculituividebuntextraneas,& cortuum loquetur perverfa. L NFZ( 34..Et eris ficut dormiens in medio mari ; & quafi fopitus bia eorti gubernator, amiffo clavo, & dices : n dolui: traxerunt IN 355 Verberaverunt me , fed no 4 In me, & pretiofa. expletur meretrix , fed licet multa C3t.e Ne o éntpearis vinaum. ) Ne ca- ingerás, adhuc plura defiderat, & piaris defiderio vini. & Vir legreditur. blande. ) FauCeS. delinit, 6. Qüi; poltulat. LXX. habent; mog rerpi- pévog delius perfaratum , quod fcili- & gufïui gratum eft. multa co: cet implere nemo polfit. - 22. Moerdebit ut coluber.) Quuemad- imodum enim venenuim totum cor- ?. Exc Purets angufhus.) Ex'qu-o nimirum difficile poflis emerg«re. pus pervadit, & illud obftupefacit , DEmean as 29- Ppfidiatur 5 wiz, 6c.) Modum & mortem- conciliat ; ita ebrieta- LA o Trotergat Infidiarum fupra defcripfit cap. , tem fenfuum , & mentis torpor fe- im n. 10. verbis illis: Ef oceurrzz :l ma- quitur, vulnera , & mors corporis ; lier oratu neretricio. vel animz per peccatum. L ïh'ïjlum Wnüm ey . dprerficier.) Mita animz, aut etiam Regulus. ) Bafilifcus. ]iS, quodk corporis privabit ; fatis eniu con- 33- Fideiunt extraneas, ) Ex He- breo verti pot , Videbunt extranea: € propter ftat occafione. meretricum multa pa- - . s fattus fueris, ab- T$, & fcn trari homicidia. hoc eft, fiebr bendi (l 209. Cu; v2? ) Id eft, cuinam im- furda vifa oc.lis tuis obveirfabun- tüur, nec res videbis, ut funt: fen- &t difeif pendit calamitas ? [talice diceremus US rürfm chb; 4vra de gtai ? tentia vulgatz editionis eft, ebrio- Fovéa. ) Grave periculum , in rum oculos impudice converti ad alienas uxores contemplandas. quod incidat. Vel fignificatur ebri- 1 rEim d os in foveas cadere , dum caput, & ' Lequetur perverf2.) Que non decent. 4 pedes non fatis officium fuum faciunt. 24- Sicuk dormiens in medio mari, Gc.) lvc mens enim fumida crapul caligine us hi iCe diue cawfa "wulutra. ) Nam ebrii etiam in amicos fine, caufa ferrum Gbfcuratur ; nec fenfus , & eorum aplentia ; firingunt aliquando. Sic Alexander funciones regit, fed vino &ftuans , Qu oij, & fluctuans ebrius , incondite mo- U atciy ur semulentus Clytum occidit. Szzu/jruþa ocalorum. ) Significatur vetur, loquiter, & agit. Titus ; dfiüd ebrietatem aíferre oculis caliginem, 33- E£ dices.) Cum crapulam edor- ttdem (iy Ulltus æ(] lL eosque. fuffundi multis humoribus mierís , & cvipilaveris. t àl vifum obtenebrantibus. Sed zom delui. ) Non " ldnrn eft, Rüber eculorum. In Hgbræo no obftupefactis fenfibus. fenfi, vi- Ie(t* 1 Allit j CAPE T XXIV. 455 me, & ezo non fenfi: quando evigilaAbo , & rurfus vina 0s vierit, TCperiam ? [:&Ce! Q CAPUT E u in dent cali- /'Emzi-lätïo malorum ; fapientia , C? eruditio ; cogi!ätia* ftulii ; eruendi oppre[f/ ; docrina ut melle utendum ;; mon. infidianaum fplendueri juflo s cajus inimici , detra&lores 5 jufTe judicandum ; nullus *ver- bis lalandus , tec malum malo reddendum; ager pigri ; : C .l ra * dormitanti pigro venit ege[las. i. MTE semuleris viros malos ; nec defideres effe cum eis: Suprz urperveria ir . 3. Quia rapinas meditatur mens eorum, & fraudes la- 23.17- bia eorum loquuntur. I2X -— À 3. Sapientia sedificab itur -ä'o—müs, & pru'dentia,roborabitur. luv h 4. In do&ctrina replebuntur cellaria , univerfa fubftantia pretiofa, & pulcherrima. 4 s. Vir fapiens fortis eft, & vir doCtus robuftus, & validus. uia cum difpofitione initur bellum, & erit falus u $u 6. Q .bi multa confilia funt. . Excelfa ftulto fapientia, in porta non aperiet os fuum. 8. Qui Traxerunt ne. ) Raptarunt pef fq- per prudentiam & fapientiam ejus, lum. qui illi preeft, Er rur[um zvina veperiam. ) Hoc eft 4- Ciizria.) Apothece, domus of- s unum ex graviiïhnis ebrietatis ma- ficing, & cubicula. S. Vrv fapiems fortis eff. ) QQuia li- e lis, quod cum intelligant homines fe propter vinum carudfe ufu ratio- cet corporis viribus fit nonnunquam nis, & fenfuum , adhuc tamen bi- infirmior, tamen per fapientiam, & bendi ftudio tenentur, & vix ebrie- prudentiam ita fupplet fortitudinis tate difcuífa repetunt calices, qui- defectum , ut adverfarios fuperet. bus rurfum inebrientur. 6. Cum difhofitione imitur bellum. ) Multum in beilo poteft militum or- do, & bellica difciphna, confilia , LE E .ænmle;-ia viros malos.) Wide di&ta fuperiori cap. n. 17. aftus, & flratagerata. 3. JEdifrcabitur domus.) Eft in duo- 7. Excelja fflto. fapientia. ) Ad fa- Nam pientiam ftultus perti eré non po- n g s bus hifce verficulis gradatio. * d b a effet, ad us qi f. € ipientia , prudentia , & do&trina, teft, quafi edito loco L : of que omnia pro eodem , ut fynony- quem illi nefas adfpirare, vel ad quem ma accipiuntur , dicitur edificari do- ille fe perventurum defperat. 1&/'(' t nü mus, deinde roborari , & firmari, lo porta nom aperiet os [uum,) Non tandem divitiis locupletari. Porro intererit.publicis confiliis, aut judi- [ »sfn f'ic[. domus zdificatio, &c. non de ma- ciis; hxc enim prudentiam ,/ & fa- teriali domo intelligenda .eft, fed de pientiám requirunt. Vel fenfus eft, Xd*u pra- impericiaknon habiturum , quo- reCa inftitutione familie , gtw; fit yus x ^ 456 LIBRI PROVERBIORUM *-8g. Qui cogitat mala facere, ftultus vocabitur. n Ne " 9. Cogitatio ftu ;ti peccatum eft, & abominatio hominum qüe vaftes detra&tor. 16. 99 1o. Si defperave autem Cor titudo tua. ris ïapi,"us in dïe anguítiae ; ximminuetïur for- 17. Cun *Pá rr * Erue €os, qui ducuntur ad mortem, & ejus ne € vqui trahun- 91. 4. tur ad interitum , liberare ne ceffes. . 19. Ne gb eo 1rat 12.Si dixeris: Vires non fuppetunt: qui infpe&tor äft Cor- dis, ipfe intelligit, & fervatorém animse tu:e nihil fallit red- gr. Ne: detque homini juxta opera fua. 20 QUO 13. Comede, fili mi, mel, quia bonum eft, & favum dul- imporum ciffimum gutturi tuo. s. Tim 14. Sic & do&rina fapientize animze tuse: quam cum in- tibus n0n eribit. 2 Qu veneris, habeb'is in noviffimis fpem, & fpes tua non p Is. Ne tufque modo objeca diluat, fi reus agatur illud Pfalm. 81 4- 'E'ipitf pauperem, uaesestsecne in porta, contra quam de fapiente 6 egenum de manm peccatoru Lberate. ilud Pfahni ufurpari poteft : Noz 12. Viser: 02 fappetunt. ) Ad libe- eonfundetur , cum . logtetur snimicis . fui 1j Nj randum innocentem calumniatoribus piens, ne :2 porra. Pfal. 156. $* refiftendo, & iis , qui eum injuft ftudeat in opprim ünt. « "AE omnibus y; 8. Seminus vecabitur. ) In Hebr. eft, m5 *7373 babal mezmmmotb, qu& Servaterem anima tu4.) In Hebr. quod ciat voces fignificant virum feelerum , id eft, 33 zorzer, quod vertere poffis, Nam lia ] €ft, hominem fceleratum , & £lagi- quis [ervat, velobfervar, vel qui euc yreheadi po tiofum, ldic etiam ftultus benedici- ffodiat animam tuam; naàg utrumque C vità nof tur, quià non bhabet rationem fus fen- &UUS etam fignificat. verbum ) zatzar falitis, quam qui ne gligit, v'erg de- tentia ergo eft, qui obfervat ani- men g'*ravig fipit. mam tuam, oninia videt , nec euum Venietur, V , Cogszatio þzu'lti peeeatum . eff. ) Vel fenfus eft, nihil potes fallire. LE il | Stultus, & fceleftus de peccato per- ialit Deum fervatorem animz tuz; t08 vexite petrando aflidue cogitat, cujus: beneficio ut tu fervaris im- id elt, ag Abominatio bemimum. ) Qui enim munis a multis malis , ita par e n äliqua m audit detrahentem alteri, :cogitat fibi te etiam in aliis ; qui periclitantur ifts, Da ab eodem detrafctore non fervandis, folicitum effe. Fortaffe, i Oltntem J €umn abfens fuerit. parcendufn, ' fapiens allegoria eorum , qui ad mor- um accidi Ex H-e- tem corporis trahuntur, excitare nos u.n ltlls Ptn 10. Si defperaveris, &fc. ) ! vult ad opem iis ferendam, quibus l. 4 brzo fic vertit Pagninus KR eïz:]m fer mors fpiritualis imminet. Wünsferi D fwufés: im die angufie: angufla fortrtm- 13. Comede , féli mi , mel, ffc) Ap- 19' Ne (05; do :44, & fententia eft, eorum exi- dl guam effe fortitudinem , &: pàátien- pete fru&us fapientie, & cum eos » quod pj adeptus fueris, illis fruere , quia ani- Amlar; Ó tiaum, qui ad quzlibet adverfa con- me dulciores funt , quam favus iqu'e eHde ml cidant animo; & defperant de me- diore fucceftu. mellis palato. v CDlus ef. ) "m COmeVEri i; Yf Qu ducuntur 4dmaftem.) Quod i4. Habebis p noviffizmis fpe $ rum- flicis intellige , fi innocentes fint; kju,xkf;& de di&ta fuperiori cap. n 18 10], cuma E — CAPUT XXIV. 457 -I5. Ne infidieris, & qu * s&ras impietatem jn domo jufti, ne- hominum que vaftes requiem ejus L 16. Septies in die eni m cadet juftus , & refurget : impii autem corruent in- malum. E metgr.for- 17. Cum ceciderit inimicus tuus, n e gäudeaä, & in ruina u trahüt. ejus ne exuket cor tuum: 18. Ne forte videat Dominus , & difpliceat ei, & auferat t eiï Cot- ab eo iram fuam. Jlit, sl . 9r. Ne contendas cum peffim vis, nec aemuleris impios, 20. Quoniam non habent futurorum fpem mali, & lucerna wum dul- impiorum €xtingue:ur. 21. Time Dominum, fili mi, & regem : & cum detra&to- ribus non commifícearis : m p | cum it | petibit 22. Quoniam repente confurget perditio eorum, & ruinam 1. N utriufque quis novit ? at 23. Hac '[e putperem rá liberate. Nec aweieri impios?) Kepetitio pre- ) Ad libe- 15.. Ne infidiera , 8c.). Monet Sa-- cedentis fententiz. * amaiatoribus piens, ne quis curiofa obfervatione eum injue ftudeat in jufto , qui pacate cum 1 20. Noz habent f'turorzm þem md/i.) omnibus vivere conatur, invenire, Nam licet fortaffe nunc abundent, g ]o Hebr. quod carpat, dolis ad hoc ftructis. tamen , ut eft in Pfalmo ^5. 6. N;- Nam licet levia quedam in eo. de- bil imveniemt ommes 'vi.Iji divitzarum im Ttere POH;S, prehendi poffint errata , fine quibus vanibus füis. ye] qui m hac vita non ducitur, immo in que i utrumgüï Lucerna nmnpiorum extinguetur.) Ha- fapius etiam libitur, non facile ta- betur hzc fententia fu pras cops ag sïi!Zdi' ' im men gravis aliqua culpa in eo in- n. 9. Vide ibi dicta. Xervat. 80l venietur. We] fententia eft. Noli- : fec eutt 2I. Tiwse Dominwzs.) Qui omnipo- l5 6&9 nlhll se 0 impii, juftis viris infidiari, & tens eft, & poteít animam, & cor- eos vexare ; nam etiamfi fepties , pus perdere 1n gehennam. apims 0 id eft, aliquoties , vel fzpe cadant fewaris jm- Regem.) Qui in terris Dei.v'ïcarius ja pa t in aliqua mala, incommoda , & an- eft, zec ffue canfa gladium portar. D, uftias, Deus illos liberabit, & ad | xeridlitr : orentem fÍtatum excitabit , contra Paulus ad Rom. 153. 4. D XFO;'c;ii.ev quam accidit impiis ; qui fi cadant , Detraftorióus.) Qui Dei, Regisque yiad 007 rmandatis detrahunt, male de iis lo- funditus pereunt. cxcitäïe,"os (i8. odeferar 4b eo. ) Et in te quentes, & ad eorum contemptum m ( 5 aransferat. alios incitantes. 19. Ne coptendas cum pe[Timit.) 1dem az. Perditio eorum.) ACtive perdi- DL eft, quod Pfal. 36. 1. dicitur : No5 tio, & exitiun a Deo, & Rege in - & cum 0f amuleri : cmalignantibss ; nam utro- detraéctores. 3 4nl bique eadem íunt verta Hebraica, Ruinam utrimqtte;) Hoc etiam a&i- 5 qui favib Senfíus eft. Noli imitari malos , aut ve eodem fenfu. jam commoveri invidia, aut zelo €x eo- Qis novir? ) Quafi dicat, fubito ; rum felicitate. & inopinato autferetur. jl " Mmm Ij Bibl. ecum Com. Mcjnocþ. 1. IF. - V 450 LIBRIPROVER BIORUM g wLev. 44 Heec^ *doqtfe fapientibus dico: * Cognofcerevper—fo- ) Et lÁ 19.19- nam in judicio non eft bonum. vir armatü eut. [. I7. 24, Qui dicunt implo: 4 Tuft us es, ma ledicent eis pqpti]i » & deteftabuntur eos tribus. 16.19. Eccli. 2$. Qui arguunt eum . lau dabuntur, & fuper v..iþfos vehieF Glaria D. 42. I benedi&tio. » ne ie exali 46. Labia deofcu labitur, qui re&äav.erba'refpondet. d) du 27. Preepara foris opus tuum, & diligenter exerc E e'agrum end. iif tuum, uf poftea zedifices domum tuam. 28. Ne fis teftis fruftra contra proximum tuum : nec lactes hod i quemquam labiis tuis. | Supral ^ 52g. * Ne dicas: quomodo fecit mihi; fic: fatiam- $i :"ï"ed- 2922. dam unicuique fecundum opus fuum. . * . gritranfivi, & pervineam Vi'r)i ,f(ülti, Eq 4o. Peragrum hominis pi Ex 31. Et eccetotum repleverant urticde, & operuerant fuper- I-2 , Glor üciem e f jus fpinee, & maceria lapidum deftru&ta erat. ^5 j 2 uod cum vidiffem, pofu! in corde meo ; & exemplo gate ferm ) Gol didici difciplinam. ( 1) tabile, 33. Parum , Inquam , dormies, modicum cïormitabis, þau— xillum manus conferes, ut quiefcas. 34. Et Erimft pan (1) Poff vocem; difciplinam zz e4zt. Srx7. Zegitu; : quue quo piger dor- tàntüm dorn mies ! Ufque quo de fomno confurgces : a7. Prapara foris , 6c.) "Tradit pre- cum in fom; 23. Hac quoque [apientibus, ) Hxc men dormim etiam , qu& fequuntur , dici fapien- ceptum économicum, docens prius Mf.m(on]er tibus; nam infipientibus nihil pro- curandum , üt ruri bene fe habeant fuerit dicere. es noftrz, & ager bene fit cultus, 48 p 9l &c. deinde ad urbange domus fabri- W Quaf Cagnmofcere perfouam. ) Accipere &rtdienti. fu. perfonam. Wide di&a c. 18. num. $. cam adjiciendum animum. Patvenit. 24. Qui dicunt wumpio : juflus es. ) 29. Froffra.) Sine caufa.L XX falfus. P. (inquit lfaias cap. s. n. 33-) qi Laües. ) Merbis blandis feduce- gädf Vr 4 ye coneris. Non. femel. fupra . di- 15 tl fere jufHiftcatis imnptum . pro miuneribus , 6 iu- iam jf aufertis ab eo, &um eít, Lado efle frequentativum l D ( Tribus. ) LXX. Genztes. a Lacio , cujus compofita funt alli- 25. fÜi argnunt eum.) Qui impium cio illicio, &c. - TUm og. Quomodo fecit mibi.) Quafi di- dum Qu p redarguunt, & fonteu inventum pro Tmb?idfm meritis puniunt. cat: Ulcifcar injurias. 26. Labia deofculabitur. ) ^ Admit- 32. Pofu) im corde mto.) ln He- Mteram linos tetur ad ofcula, id eft, arctam a brzo eft : Fofzi cor meum,. Animum ad- l$ , aut hb citiam. ,mi- verti. 1talice diceremus, Fec; refle/ffone, fetunt, Qui rtlla verba refpondet. ) Recta Exemplo.) Hominis pigri, & ftulti. verba refpondet judex, qui fine con- L/quequo piger dormies? Mle ipfum ex- Viri Eret] fideratione perfonarum pronunciat , citavi, & mihi dixi, vel ipfi pigro üec, Re(ïe n * 5 Qu i ü diEbu quod equum eft, & generatim quif- dixi , quantum adhuc teneberis ifto quis rogatus fane , « fapienter re- tuo pigriciæ veterno ? d eü» dly * Velaye - 11)0::469 33. P«erwn inqm?n dormies , Gc. 5 j fs 4 d * J CA;PUT XXV. A 459 bere' wfo. 34- Et veniet tibi. vir armatus. quafi curfor egeftas, & mendicitas cigiaü' eis pqpu'ai) CAPET XXW píos venis, Clüria Dei, 699 regum : cor regiss rubigo qua , C impietas e[f : ndet. ne te exaltes; ne detrabas ; Jecreta. tua ferva : mala aurea , & etce agrum inauris aurea; frigus in me[fe ; nubes frue pluoia: lingua mollis: uel imoentum : Jagitta acuta : dens putridus : acetum, tinea ; . * nec lades benefac inimico 3 angulus domatis; aqua frigida , fon.s durbatus ;. mulium mellis comeflum 5 urbs mi 8: - ab[que muro. fE quoque parabole s Salomonis, quas tranftulerunt viri mviriftuli, I.H rant füpet- Ezechise regis Juda. 2. Gloria Dei eít celare verbum, & gioria regum invefti- ;Tal. X & exempo gare fermonem. r 3. Coclum furfum, & terra deor fum, & coraregum infcru- tabile. itabis, pat- Mmm 25 4. Aufer DO E Etiamíi parum dormias, aut etiam flatem pertinere, celare verbum , id p piger r tantum dormites , quod tunc accidit, eft, abfcondere rationes judiciorum, cum, in fomnum proni, nondüm ta- & confiliorum fuorum; nam cum fit ) Tridicpre- men- dormimus, veniet tibi , &c. fummus omnium Dominus fuperio- docens praus Manus cozferts.) Complicabis. Chald. rem, aut parem non habet, cui ra- a& fe habennt ad petlus applicatis. - tionem reddere cogatur. Cui inter- oge fit cultus, 44 Quaff curfor»). Qui lente pro- pretationi ex adverfo refpondet al- domus Ea gredienti. fubitus, & inopinatus fu- D tera: pars fententis. Glejiz Regmums pervenit. emvefhisare feyrmonti , quafi dicat : De- 372 Quf corum eft Regibus fuorum decre- É wvir ATIBATUSS ) Ut non poff torum rationes , & fundamenta in- ladis fedacel- fis .reüüere. gd. fuprs. & veftigare, & in promptu habere, ut l uen:ativm 1 "rabola Salomonis.) Qu . nimi- calumniatoribus fatisfacere poflint. fit font- U^* rum fequuntur , quemadmo- Vel fenfus eft: ad. Dei. gloriam dum quz preceflerunt. fpe&are, q'od facr« Scripture non ) Quií die . Tranflelerusz. ) Non ex una in ficile intelligantur; ad honorem ve- alteram linguam , fed ex variis fche- ro egum pertinere earum, occul- Y [n He dis, aut libris , in juibus fpar- tos fenfus rimari. " Cur Deus vo- 17 d- fin invente funt , iu unum colle- luerit obícuras effe facras Literas jpimomt | fgci r diefme gerunt. H * diximus in Prolegomenis cap. 19g. jgriy & &u tl Firi Ezecbié. ) Viri do&i fub Potef etium effe. fententia, glorio- /le i)füm a Wzech. Rege Juda, qualis fuit Sobna, fam . efíe Principi noíffe res fubdito- qui in diebus. Ezechie fcriba fuit, v if rum fuorum, opes, actiones , con- filia. cndert ! hoc eft, divinz levis peritus. "$. Celare verbum, 6c. ) Vel fen- 31« Celom fürfsem , 60c. ) Ut dit- fus eft, ad Dei gloriam, & wmaje- ficile eft inveftigare diflantiam caili irtith $ 460 *LIBRi PROVERBIORUM -4. Auferrubiginem deargento, & egredietur vas puriffimum. ^. In. $. Aufer impletatem de vultu. regis, & firmabitur juftitia pientem» thronus ejus. H 1 9 6. Ne gloriofus appareas cora qui mifit rum ne fteteris. m rege, & in loco magno- u Nuï 7. Melius eft enim , ut dicatur tibi: Afcende huc , quam, tiofus , & . h ut humilieris coram principe. 8. Quse viderunt oculi tui , ne proferas in jurgiio cito, ne et durit 16, Me poftea emendare non Pciïïs, cum dehoneítaveris amicum tuüm. tiatüs evo .9: Caufam tuam tra& j a cum amico tuo, & Afecretum exþta- r Sut neo ne reveles: E fatiatus o 10. Ne forte infultet tib i,q cum .audierit 4 .& exprobrare non celffet. Voeseectemoser m - los tenernt, /;raia, & ai nicitia liberant, quas tibi ferva, ne exprobra- piener, & bilis fias. dientes obl rr. Mala aurea in leCtis argenteis , qui Cus addunt. | loquitu;' verbum 1 leci ; in tempore fuüo. I2. ïnauris $ n Symmidu a terra, feu cali altitudinem, & 10o. Jefuleet tibi) Exprobrando, & terrz profundit tem, ita Regis cor. objiciendo dedecus aliquod tuum, Bo quod illi tanquam amico', confilii f/t'g/w.iw 4bditos Principis fenlus , 65 ff quid oc- vomnodgs cu/tius. parat , exquirere . tcitum. an- capiendi caufa communicaveris. Süodum . ceps, mec ideo affequare , ait/ lacit. Gratia,t$ amieitia libsrant.) Mera Annal. 6. V0, vd al amicitia, & bene- apud amicum fun- ganttt f 4« ufer mäigikem, &c.) Sicut cum data gratia ab hoc te liberabit in- lent enos aufertur rubigo de argento, & fco- commodo. WVel fenfus eft: amici- ria, egreditur vas purum ; ita fi tia cum magnis viris ; & principi- Tondibus, auferatur impietas a regno, purum in tum deleq ECI bus £As/Sepo», id eft, liberu 1 "3 & i'ï' Dortune p erit per juftitie fplendorem, & genuum reddit. I5 ) g bile etiam, & firmum. Egredictur.) De manu artificis, qui Quar rl fepvu. ) Valb kR fàque. ill ilud formavit. : Grec "1 £0 de l tre. Tpuoo) O'tavT. 0;, tibi confirma, & R;bili S. De vaulta Regis,) À Re À 6. Glerzofus.) O [ïen,ta.tor. ïJXX- ha- Ne exproirabilis fas. ) $i enim te Zemma ^ bent, /aperbus. dilexerit amicus ex animo , omnia, m ii Iz leco magmorum. ) Coram regni 86 & pa que ad tuum dedecus pertinere po- 16 Jeftus proceribus, vel in loco eis deftina- terunt, caute vitabit, nec ullo mo- to, & debito , quafi dicat , fuge do proferet. Vel fenfus eft, ne vi- lapillus " ambitionem. lis Bas ; qui enim magnatum ami- D uit citiis fulei non [funt, parvi iC v« 7. Harmilreris.) De loco, quem oc- : fier-i cupaveras, dejectus. folent. Daramug 1L, Malz aurea , G c. ) , Ut mala t it lg 8. ÉÜna viderunt oculj 1uj.) $i quod lemuS, t peccatum in proximo tuo notfiüi, aurea argenteis ledi columellis im- quod illi objici potlit. pofita propter elegantiam operis ocu- lao nl piuyy, CAPUT . XXV. 45f arifimm, 12. Inauris äurea,& margaritum ful gens, qui arguit .'fa.- tur fufitia pientem$5 & aurem obedientem. . le me 13. Sicut frigus nivis in d ffis, ita legatus fidelis ei, (0 Thaptu qui mifit eum , animam ipfius requiefcere facit. 14. Nubes, & ventus, & pluvid? non fequentes, vir glo- riofus, & promiífa non complens. ch, quim, 15. Patientia lenietur princeps, * & lingua mollis confrin- * Supz et duritiam, IS-IOW 10 Cito, t $ amicum 16. Mel invenifti, comede, quod fufficit tibi, ne forte fa- tiatus evomas illud. tum extta- quando 17. Subtrahe pedem tuum de domo proximi tui, ne fatiatus oderit te. obrare non Mmm 3 | 18. ]acu-":- 105 tenent, & dele&ant, ita quz tffa- I2. Iuaurts aurea , Ej'c) Que;na(fi exprobra- pienter, & opportune dicuntur, au- modum margaritum fulgens, inau- rem auream,; cui inferitur , multumi dientes oble&ant, & ipfi dicenti de- yr verbum cus addunt. Vide fequentia. ornat, ita monitum fapiens, aurem obedientem , . In leilis argenteis. ) LXX. habent tem audit. quz fcili?eF corripiene y. Inzuris ày óppiocxe capoís , im monils Sardir. Symmach.us», & 'Theodotio, £» rspi- I3. I» die meffis. ) Refrigerat, & xobrando, & BAénroig . dpyeps im confhicuis , Tive letificat; tunc enim zftus maxime Videtur viget. iquod tüum; elegamiibuó thec argentei. ico, conllü commodus fenfus effe poffe, quem- lta legatus, €5c. ) Refrigerat xítu- niciyeri admodum.malum aureum in argen- antem principis animum , & maxi- me de gravi megotio, quod tracta- tl ) Vers teo , vel alioqui pretiofo monili ele- tur folicitum. . amicum Fun- ganter infculptum ( qualia fieri. fo- lent encarpa ex implexis floribus, I4. Nubes, 65 ventus , €9c.) Quem- fiberdbit. ü* frondibus, fru&ibus) mirum, quan- admodum aliquando nubes cclum ; eft: amici tegunt, & ventus ingruit, & toni- -& prücip* tum dele&at, fic verbum fapiens op- portune prolatum. Italice dicere- trua flrepunt , & tamen imbres in berum, & m mus, & come nnza gicja legata im ora. terram non effunduntur ; ita, jacta- bundi quidam homines multa pol- Jtaque illud, z /e&is , non. intelli- go de lectulo ad quietem capiendam licentur, parum, aut nihil praftant. , & hi comparato , fed de areola , in qua 15. Patientia, t$c.) Hoc eft, quod cemma , aut aliquid aliud pretio- dictum eft fupra cap. I5. num. I. Ae- $ enm t fum inferitur, vel infculpitur, qua- fponfío -mollis frangit itam 3 fermo. durtis ; imö , Qimnta y lis eft pala in annulo, qus$ be- 17722 firorem. ne le&us appellatur ; quia in ea ! ertirere p I6. Mel in'v'e;zijii, Ef(:) Quafi di- nec Ü ]o (* lapillus collocatur ,. & uodam— cat, modum adhibe in omnibus; lj d m modo quiefcit. 'talice etiam cum at prefertim in iis, qua fenfus ob- spaturm jmt alicui rei locum fternimus ,. aut Jectant. ? feri Es m paramus , dicimus , " Farle 44 /ere. :j 17 Subirabe.) LXX. e«noy e,:'a'acye Quz in hujus. verficuli explicatione Raro induc. Mebr&eus 3 Prero diximus, ex dicendis proximo ver- j-i!m f^c- Ut mii ficulo confirmantur , & lucein: acci- Martialis. 'alumel jig 1f piunt. Nuli te.facias nimis. fodalem. LIBRI PROVERBIORUM 462 J * 18. ]aculum & gladlue,&fagltta acuta, homo, qm loqm- tur contra proximum fuum falfum teftlmomum liere Jit .19. Dens putridus, & pes laü'us, qui fperat fuper infideli Aj Á - longinqu in die anguftise, ! 2o. Etamittit pallium in die frigoris. 26. Fo coram il Acetum in nitro, qui cantat carmina cordi pemmo Sicut tinea veftimento , & vermis ligno : 1ta triftitia v1r1 py| SiC nocet cordi. qui fcra *tom. 1. SiC 21. * Siefurieritinimicus tuus, ciba illum : fi fiuerlt, da & . A. €1 aquam bibere. qui 00 22. Prünas enim convregabm fuper caput GJUS, & Dcml- nus reddet tibi, Cltrja i 23. Ventus aquilo diffipát pluwas -& fames tufms hnguam deu ahentem. ts / p 24 * Me- fl fle o I9. Deus putridus , 65c.) Ut dens rm: ; quam eluantur e veftibus ma- TL T Beda indi- 1l putridus cibos molere , aut durum culæ fapone, & aceto. aliquid comminuere non poteft , fed Cat acetum nitro fupelfufum effice- potius , fi illo .uti. velis, dolorem re, ut nitrum protinus ebulliat, fu- inet, & crej tet, ut viva calx ,cum I deli amico. creat; ita qui fpem coï'obat in infi- LO(». "m f étàt fimili- s To aqu*t Tnacera ur, fic accidit impor- ü tudo pedis laffi, fmgm fcilicet, tune confolationem mgelentl ; nam aut morbo, qualis eft podagra, la- incréntis aniumus potius irritatur, & (1) u Alii borantis, quo fruftra quie nitatur. excandefcit^, quam Teniatur. bent , CUm Qo. E: amittit pallizn, c.) Fruftra contra putant fenfum effe, viri pru- ecundis Tperat, & fe cunc deftitutum animad- dentis artificiofe compofitis verbis Q4' Mfilæ vertit, cum maxime illius opera in- dolorem leniri, quemadmodum ace- explicitum diguiflet, ficut. pallio hyeme ad fri- :um'cum alümine, feu fale permix- 2$ d gus arcendum IRLUUG!T[JJ tüm, fl in aures mf'c'lletux, fordes , ft J5 aqus f Jcetum, in müma.) Pagnmus ex « & purulentmm earandem x:xpu*rocit, tentia. R. ; db David putat nitrum efle tinnita "fanat , licét acrimonia "fuá S'nqua t« alumen, quo lana dealbatur, aut fa- mordeat. 'Vide Valef. dc fdcra Phx- 2 Vf?ja ponem, quo veftes pur 5 cantur a for- lof. cap. 6o. a, qut i dibus; nam & Greci putant Geriva- Cordi peffruso.. ) In Hebrzo eft, Juitüs tn re wTpo», dmO TÉ »faT&$, quod.eft cordz malo »: Ad eft,. tnfh & mco- abluere, & tergere, eo quod abluen- rentl Cdey; di, & purgandi habeat faculratem , ! Nocet- cordi. ) llluä curis exedendo. peccatum Wifi potius fit. vox Flebraicm origi- prefis, 1115 Nitrum enim Hebrzi 35j ne- 1:99. anm enin cangrag;zäu, Efc) Cray j ber appellant. Cajetanus ait fe ex- Iomtes carbones, non irz, aut vin- d1&æ fed charitatis, & amons, qui ""Pel ente perientia edoctum veftes fapone non eum mBammec ad redamandum. /d ei fer 3nundari , . fi ei addatur acetum : fen- lt[æ f(lnt( fus ergo crit : "Qui .cordi mahs ve- 23. Veatus 45;::1/0, &fc. ) Ut aquilo- hementer aíüicto' carmina , aut ra- ne nubes dillipantur, ita trifti au- & jnft tiones confolatorias importune in- dieritis -facie.-de "abfentibus oblocu- t u Juqt /Nn, «uléat, dolorem non .magis abíler- tiones , qu& tugc locum mon ha- i [uave E | CAPU T. XXV. & XXVI. 453 , qui lg 24. * Melius eft federe in angulo domatis : quam eum mu- *Supr I 21.9. liere litigiofa, & in domo communi. er infid 25. Aqua frigida animee fitienti , & nuntlus bonus de terra lon ginqua. .26. Eons turbatus pede , & Vena corrupta, juftus caden»s Imp coram implo. rifhta viri 27. Sicut qui mel multum comedit, non eft ei benum * flc, Ecch . 22; qui fcrutator eft majeftatis , opprimetur a gloria. fitient, da 28- Sicut urbs patens, & abíque murorum ambitu , ita Vn'3 qui non poteü in loquendo cohibere fpiritum fuum. , & Dom- tUAPUTP XXVI Gloria in [Tulto : avis voolans : flagellum equo : ve[pondere j?ulto ts Dingua . . suntius fAultus. parabola frulti : bonor infipientis : imponens Jfulto filentium: canis ad comitum: fapiens proprio judicio:: com- ————!eod uN . mifceri rixe : Hocens amüco : füfurro L4 iracundus : labia íu- veftibus Beda . indi- mentia x inimicus : operiens odium : fodieus feveam : rfüfum eftce - ; ebulliat, f« lingua fallax. U a cdx, cum omodo nix in zeftate, & pluvie in melífe: fic inde- àccilit wmpor- *Q cens eft ftulto gloria. 9. Smut u"erenu nam lQ lmtätl,ï ) (I) Jezus bic vtr(n; deeff i2 edit. Sexr. bent, cüm non excipiuntur auribus fumptum valetudini mcommodh, & *xmtur. Alii fecundis. ftomachum gravat. Vide fupra ver- dffe, viri prt* ficulum 16. )oüus volbis 24. Melius eff. federe , t$c. ) Hoc explicatum eft fupra cap. 21. num. g. Sic, qui feértatovr eff majeflatis. ) idmodum ac 25 Aqmz fr;gzd;t , Efc ) Ut hau- Quafi dicat ; licet divina fcrutari fic a falt p€l'mR ftus aqu& frigide fitienti gratiffimus fuaviflimum , tamen. etiam in hoc jear; Tordets eft, ita bonus nuntius diu' e lon- modus ftatuendus eft, ne hujufmodi en cxpurüah ginqua regione expectatus. cibo , plusquam facere poteft , aut crimonia dui 26. Vena corrupza.) N ena aqua tur- digerere ftoraachus noller , thl de facra £t bata, aut infe&a fordibus; cum enim obruamur rerum excellentia , äd Ina- juftus in peccatum ahqucd labitur , jeftate. preo. & ejas fama ab impiis denigratur. 28. Sicuz ærä:, &c.) Similis eft la« llül ) & m Cadegs. ) ln calamxtatcm, aut in quax civitati incuftoditg, & fine am- peccatum , aut injufta fententia op- bitu murorum, ex qua quilibet, & preffus, ut mox dicam. qua voluerit hora , exixe poteft, quia ürié €ï€d€nd0 nimirum verba temere erumpunt » Á gg;lbl(, 6f ) Coram impio) lmpio vidente, vel U. ut vll impellente |fuaflonibus , :aut metu. nec examinantur judicio rationis , an- qül Vel eft fententia verficuh, tunc ju- tequam proferantur. X ngïlss ftitie fontem turbatum plane cíle, Spiritum [uum.) Loquendl inteme amandum. perantlam. Va eum juftus coràm impio caufa ca- dit in judicio. i citi Joc Q7. Nin eff ei Lonum. ) Quia licet x in «fate. ) Quæ maturanes ubus o fit fuave guPcm, tanien unnodu,e IN] dis frugibus nocet yi P li A * IPB"R IPROVERE IOR UM Aba. $. Scut 2. Sicut avis ad alta tranfvolans, & paffet quolibét vadens: fic-maledi&tum fruftra prolatum in quempiam fuperveniet. tribuit 1nf 4. Flagellum equo, & camus afino, & 9. Quo virga in. erfo im- - bola in of prudentium. 4- Nete fj 1o. J ei fimilis. pondeas ftulto juxta ftultitiam fuam , ne e-fïiciär'iä DudE tum, m ^^s, Refponde | m ftul*to juxta ftultitiam fua'm?j ne übii ;i'apierlw-s effe videatur. prodens, 1. Vid 6. Claudus pedibus, &iniquitatem —bibehs,- qui mittit verba per nuntium ftultum. L l habebit in/ 7. Quomodo pulchras fruftra habet claudus tibias: fic inde- ? Dic À 14. Sicu cens eit in ore ftultorum parabola, Q. Sicut lo foo, "T Plevia jn me[f- ) Qag ipfam mel- 5 fuxm j?altitiamfuam.) Ut illius La fem iutpedit. meretur flultitia, cum folidis ratio- " .. Jndecens. eft . fféulto. gloria. ) Male nibus revincendo, & gravibus, pru- parabola, q enim collocantur honores , cum tri- dentibusque verbis arguendo , vel tune uti nef buuntur infipientibus , qui. illis ma- etiam vérberibus illius. petalantiam 8. at 4 l]e utuntur. : coercendo, ne magis infolefcat. Hunc w Mecurt Q. Sicut avis, €fc.) Signifi catïmalïe- enim aptum effe modum agenili cum pem abfurdi immerentem dicta, que fine caufa in aliquem ftultis docuit fapiens proxime fu- jaciuntur,, illi non obeffe, fed fimilia periori verficulo tertio. He fen- tibus oraat, pratervolantr avicule, quae nohn am- tentie fibi videntur adverfari , fed 1et ille , qu .adbibita temporum , & rerum dif- acevum cor plius apparet. cretione facile conciliantur. m Fruffra. ) Sine caufa. Sic Py- Jiceret , Qu; lz quempiam futervcuitt ) In quem- thagoras dicebat : 4 militari nom in- Mercurii i piam jacictur. cedezdum , & rurfus, Via milizari ia- tà veterum cedendum. 3. Flagelum equo , &c. ) Ut equrus ; cemebantur & àfinus, freno indigent, & fla l fTE*l- * 6. Clazdus fediäxq.f.-)"' Quafi dicat , P. üntés quetha lo, quia ratione carent, & fenfu re- non alius utatur nuntio ftulto, quam Cujus, quem is, qui claudus- ita fit, ut ipfe nul- legu"t ) flC! h guntur; ita imprudens flagello opus Vabét, quo ad ea urgeatur, que re- lo modo ire poffit. eQuyy, j fugit, freno , ut cohibeatur ab iis, Bibens imiquitatem.) Vel ut ex He;.- iquem co que malé appetit. breo verti poteft , &£ezs damnum. T& anmy]i r Camus af£no.) Quod lagellum equo, Dicitur autem bibere damnum, qui Qam hi i & camus, five frznum afino tribui- damno afficitur eadem phrafi , qua , Wipienti: « tur, non fic accipiendum , - quafi dicitur ]ob. 21. 20. De fnrare 0mni- ïuïgidior unum ufi , & alterum alteri pro- potentis libet : & cap. 34. 7.. Biést fus- nt[är gmnma 'prie conveniat, fed eft phrafis He- Jemmationem quaff aquam: fenfus au- Tacim w brza, divifim duobus tribuens, quod tem Vulgati , qui vertit , /z/quitazem, fonificire s conjunctim utrique convenit. ldem effe poteft, eum bibere, aut devo- tathäüm l ite ergo eft, ac fi ditum fuiffet, ficut rare ponam errati fui, qui nuntium F mam flagellum, & frenum debetur equis, aliquo deftinat. pal Ultur ape & afinis, ita, &c. . Quomodo pulchras, 6c. ) Quem- e, rem tdw admodum claudus fruftra pulchras 4. Juxta ffultizism.) Mlius imitan- x Oftorem do ftultitiam, vociferando, conten- habet tibias, cum illis uti bene non lPhititis [ «dendvo, conviciando.. poífit, ita non decet in ore ftulti & l CABUTI:. XXVI * 465 bt vt g. Sicut qui mittit lqpidem in acervum Mercurii : tvenid, »i-t;a— qui tribuit infiprenti honorem. 1 dtïrfo it- 9. Quomodo fi fpina nafcatur in manu t emu,legti : fic pàra- bola in ore ftultorum. ye efficiats 10. Judicium determinat caufas ,& q,gi imponit ftulto filgnn tium, iras mitigat. 11. * Sicut canis, qui revertitur ad vomitum fuum, fic im- ; p üi fipen prudens, qui iterat ftultitiam fuam. 2 22 vittit verba 12. Vidifti heminem fapientem fibi videri? magis ill * O fpem : habebit infipiens : : fieinde- 13. Dicit piger : Leo eft in via, & lezna in itineribüä: 14. Sicut oftium vertitur 5n 9. Sieut | cardine fuo : ita piger in le- E - Anm ) Ut iliu &ulo fuo, 15. * Ab- F lolidis ratio- Tavins , pru- parabola, qui illà bene, & oppor- perinde ac fi lapidem I)Lirl)urzt cir- * euendo, Vé tune uti nefcit. cumVeftiret. . Suent.qui lapidem mittit in. acer- 9. Quomodo ff [pma, €c. ) Sicut j petulantiam monftrum fit fpinam nafci loco non olefcac, Hunc wum Mercurii , 6c.) Docet Sapiens rem abfurdiffimam eum facere, qui fuo, feu inutili, ita » &c. vel certe 1 agemli cum immerentem honoribus, & dignita- 'zafei idem eft, ac /zvezzz, ut fen- goxime ll fés fit, quemadmodum fi fpinofus , He fe tibus oraat, non minus quam face- lyerfar , fed ret ille , qui pretiofum lipidem in ramus fit in manu temulenti, quo ille acervum communium- lapidum pro- "bene non utitur, fed fc ipfum illius « r ib jiceret , quales cumuli ad ftatuas tractatione cruentat, & alios etiam n sT iljtari n - Mercurii in biviis , aut triviis jux- lacerat$ ita fi parabola, hoc eft, fa- ta veterum confuetudinem paffim piens dictum, qno pungi quis pof- a niltur i cernebantur, quos cumulos tranfe- fet, & ad virtutem ftimulari, fit in Quaft dicit untes augebant acceflione lapidis ali- ore ftulti, qui non bene nec in tem- cujus, quem in eum jaciebant. LXX. pore illa uti novit. ftulto, qia7 legunt , ficut qui ligat lapidem 2y IO. Zwudmium,9Gc. ) Quem:gdmo- ,util)en' e'o30»4, id eít, ficut qui lapidem dum judicio, hoc eft, prolata judi- aliquem. communem , & vilem au- cis fententia dirimuntur controver- du Ée rea annuli pala illfgat, rem abfur- fie , & filentium imponitur liciga- m dam facit ; ita qui tribuit honorem toribus, ita fapiens , qui ftulto fi- m qi idfipienti ; eft enim c9:3»« latior, lentium indicit, iras, & lites com T K hrai v quü & turgidior annuli pars, cui infe- ponit , & fedat. , furrt - ritur gemma. Aliqui vocem He- II. . womutum fuum. ) Iterum 7 lii f braicam $5335 "4rgema purpuram comedendo id , quod'evomuerat. * , fefüs. 2 fipnificare putant, vel certe per me- Eandem fünilitudinem habemus 2. tathefim literarum factam ex y55393N Petri 2. 22. . gut devo appellat. ubi "verum" proyeräium ergamam , quo nomine purpura ap- i nuntlüm pellatur apud Hebreos , & fenfum I2. Spem habebzr.) Sperare þomt. effe, rem facere abfurdam eum, qui 13- -Leo efh 12 "wia. ) ;Explicatum Quem dat honorem infipienti ; & infiznia eft lupra cap. 22, I3. [4 dignitatis, purpuram, litores, &c. I4. S/e" offium, 6c.) Movetur, & yri D* e non B;él. eum Com, AMenochb, 3. IV.. o fl an -— h d 466 LLBRi PROVERBIORUM * Supr 24. ]« 15. * Abícondit piger manum fub aícella fua, &la'bgrat, 2 verit do| 19.24. f1 ad os fuum eam converterit. em viris loquentibus j Qu 16. Sapientior fibi piggr yidetur fept fentent as. * niam fept: 26. Qui 17. Sicut qui apprehendit auribus canem : fic qui tranfit impatiens, & commi:cetur rixae alterrus. ejus in C 18. Sicut noxius eft, qui mittit üfagittas, & lanceas in 27. Qui dem, rev mortem : 9. Éta vir, qui fraudulenter nocet amico fuo, & cum 2 Lin f,ueriät Tatür Tul depreheníus, dicit: Ludens feci. 20. Cum defecerint ligna, extinguetur ignis, & fufurrone fubtra&to, jurgia conquiefcunt. " *Supr 2j. Sicut carbones.ad prunas, & ligna ad ignem j 908 Non ghri 45-18- homo iracundus fuícitat rixas,. * Jiiti qua 22. Verba fufurronis quafi fimplicia, & ipía peï*veniunt ad L intima ventris. E ana fat 23. Quomodo fi argento fordido ornare velis vas fi&tile; gija wl li : fic labia tumentia cum peffimo corde fociata. 24. Labiis vertitur, fed femper in eodem loco Ut carbo fi admoveafur prunis ar- Eg heret; ita piger in lectulo. Li dentibus ignem concipit, fic iracun- h par dus. oocaftone oblata facile exar- i5. Zb[condiz, €$c.) Supra cap. I9. defcit. 5 ?. laud 24. explicatum eit. labia . Laberat , 65c. ) . Ilum etiam piget 22. Verba fu[urronw , 65c.) Expli- ad os manum admovere. catum eft fupra cap. I9. 9. ——ä— I6. Sapientior fcbi piger videtur,6c.) Q3- Quomodo fi argento ferdtdo, &c.) ld ili perfuadet pigritia , que au- Argentum fordidum appellit argen- 24. Libiis €&or eft ne folicite adeat prudentio- tum a fcoria non expur;atum, vel licet cnim támén. femy res, & iüllos confulat. Vel fe. pu- ipfam argenti fcoriam , & -fenten- tat fapientiorem eligendo otio, & tia eft, quemadmodum vafi fi&ili ; !t vabis , ; & vili non mále convenit vile ar- U5 àpparen, quiete iis , qui negotiofam:vito ra- : 25. Sibmjl tionem elegerunt. gentum , five fcoria, que argenti 17. dSicwt qi 4lþibrelamdif Anribus quoddam eft quafi excrementum : cantm , 6c.) Canis enim eft animal, ita bene fociantur inter fe labia tu- Seprem,) ] mentia, hoc eft lingua arrogans, & 25. Revel quod facile irritatur: itaque auribus apprehen(us dentes, & ricum :Con- fuperbia , & cor malignums quaft Gltum, qu "vertit in eum, a quo tenetur. Idem dicat , dignum eft patella opercu- ?. COncjlyo, ]um. tü,ll Dalam accidit frequenter iis , qui fe rixis immifcent; nam rixantium tela in Labia tumentia.) ln Hebrxo eft, 2j $u f fe convertunt. Pagninus vertit ex lalia t p dilequim, quod alii ali- li 0, Ut ln à Hebrzo ter vertunt. Symmachus labia im- ii l llï ( ud [ fíe qui tranfiz , & irajcstur im lite nom fua. flammantia , Aquila , & 'Iheodotie ?'lht, 6 €ifo 18. [p mortem. ) Ad occi d&ndum, ardentia, Cajetanus combnurentia , Pa- Teqg, ) qhan vel mortiferas. gninus faccendentia lites, Mido N r.us Cla- ! Wjv 91.. djewt eapgbones ad p ;unM y 6(0 ) rius ä.landimtia. "* qud — XXVI. & XXVII. CArÍS.T 467 . & itora 24. Labiis fuis intelligitur inim verit dolos. icus, cum iïn corde tracta- quentibus 2$. Quanco fubmiferit vocem fuam; ne credideris ei: quo- niam feptem nequitide funt in corde illius, qui tranfit 26. Qui cperit odium fraudulenter, revelabitur malitia ejus in concilio. * lanceas n 27. Qui fodit foveam, incidet in eam , & qui volvit lapi- dem, revertetur ad eum. cum fuerft 28. Lingua fallax n . on amat veritatem , & os lubricum ope- fuforrone ratur rumaso CAP U' T XXVH. e em, * fi ANon gloriandum in. craffinum . ne te iplum laudaveris : ira flulti quam fit gravis : manifefla. corre&tio : oulnera. diligentis : veniunt ad anima [Jaturata : vicinus juxta [pondens pro extrameo : liti- vis fittle, giofa mulier : infernus infatiabilis : probatur bomo ore laudan- Ws : flultus contu[us : «ulium pecoris agnofce : lac caprarum in cibum. — ,. Libiis j prüris at glorieris in craftin um, ignorans, quid fuperyentura. t, lic iracut- I. NEP arjat dies. facile exat* 2. Laudet te alienus, & non os tuum : extraneus , & non labia tua. B) Esph [ E3 ; Mnn2o- 3. * Grave ii 0^. 94. Labiis fuis. ) Sermone, vrbis: Qui n alium mittit lapidem, f'iaper ca- pellit. argen licet e€nim dolos occultare nitatur, pet ejus eadez. ltaque vo'vere lap;- y:atum, Vé "& Hfentet- tamen femper alique fceleris note dem , eft illum: rotare funda, ut eja- in verbis , aut in vultu , aut getti- culeris hanc enim fignificationeme ! af fl bus apparent. * admittit radix Hebraica 553 g4/2/. etiit vile d- Q5. Submufcrit vocem fnam.) Blan- 2g8. Os Iubricum.) Quod facile lo- i a diens, modeíte, & demiffe loquendo, quitur, nec fideliter fervat arcana. renentuim s Seprem.) Plurimz. LXX. habent éseyo» aperzmzm ffne re- ; fe Jabia 1 26. Revelabiizr.) Nihil enim occ- 72ize. Alii interpretantur , os, lene, molle, blandum, ac proinde frau- amogati cultum , quod non reveletur. um Q Ip concilio.) In multorum conven- dulentum, & fallax. xb p tu, palam. "o7. Qwi fodit feveam.) o con(i- I.l N craj]inum. ) LXX. »o£ futura in ibreo th lio, ut in eam proximus incidat, fi- eraffinum^ Concinit $. Jacobus M i ii mile il'ud Davidicum , LzcomP pe- C. 4. n. 13. cum ait : Ecce.unc qui us [ahia i* ruit , E$ effodit eumy & ncidit n fa- dicitis , bodie , Aanmt craffino iiigmus im (otie L [heo d* d/€A7 . qïuam dwor pona. T6C ilam civitatem, $ faciemus ib quidem j Qui vo/vir /apidem. ) Hoc videtur ADTAILTI . 6 mercabimur,t$ lucrum fa- (« eiemus , qui ignoratis. qnid erit 1m cra- [fxdor'us effe , quod diciturr Ecclef. 27. 28. - um "d . 468 LIBRI PROLVERBVIORU-M *Eccrïi ^ OA * Grave eft faxum, E n i & onerqfa arena : fed ira ftulti euntes 22.18. utroque gravior. fericordiam, nec 'erumpensfuror, & i 4. lra non habet mi impetum concita:i ( 1) ferre quis poterit ? &pro a ( $. Melior eft manifefta correptio, quam amor abfconditus. 6. Meliora funt vulnera diligentis, quam fraudulenta ofcula (prgens odientis. jj Compat: *Job. 7. * Anima fatürata calcábit favum, & anima efurriens etiam 7 amarum pro dulci fumet. DI 16. ( dextera 8. Sicut avis tranfmigrans de ni do fuo , fic vir, qui dere- j linquit locum fuum. 9. Unguento, & v ariis odoribus dele&atur cor, & bonis ama f amici confiliis anima dulcoratur. I8. ( 10. Amicumtuum, & amicum patris tui ne demiferis, & et dom domunt fratris tui ne ingrediaris in die affli&tionis tuse. 1« Q Melior eft vicinus juxta , quam frater procul. fic corgä 11. Stude fapientise, fili mi, & 1 20, * . setifica cor m&:uæm , ut poffis J & oculi exprobran;i refpondere fermonet * f^. Aftu- EX .. (1;) Concitati. /» edir. Six:f. legz'iur.; concitati fpifituä, p Afh guentis, & aromaticis cor recreatur, füimo. Que efl enim vita veftra? Vtbor explicatu eff ad madieum parenus , &c. [] ita mens anxia opportuno fapientis 13- TOZ 9 Ira flulj, ) Qui fine caufa, & amüci confilio, € 20 1. immodice irafcitur, tentia, V qy I0-. Domum fratris tui, 6c. ) Cura, llzoque gravior. ) Quiafaxa, & ut nom fit tibi necefle confugere ad lj Q areng gravant corpus ; ira ftulti mo- propinquos tuos , in quibus minus$ lefta eft, & vravis animo. &0$ , qui aliquando przfidii invenitur, quam ACnt : t. 4. dra.) Dum fervet , dum calet in antiquo, & probato amico. ]ta- Dort eum "irati animus , & zítuat. que amicitias cole, & conferva, Vel 5. Amór ab[conditus.) Nullo bene- atet j qu 2 etiam propterea plus aliquando in Ti$ as ficio fe prodens. amicis.fperandum eft, quia in pro- lis tamer * 6. Fulnera ) Severa:correptio. ximo habitant, cum propinqui notr 7: A numa ]kt»zra.*zz.) e; fetm j Qui jam cibo nunquam a nobis longe fint difliti, tOUbus ) 1 fatur eft. quod fequens' indicat verficulus. ^htibus [ Calealit.. ) Rejiciet , defpiciet , Mil faftidiet. Meltor e/f 'uibint.;s, Ef e.) yide pro- g. Sicuf av Fje) Sententia eft, xime dicta. creat, at| I5. T«j gum , Qui ftatum , & vocationem IIL. Ut poffis exprobramt? refhondere füpra 6I fuam deferit, multis incommodis , fermonem. ) Ut f1 quis ignaviam ex- U prebret , oftendere poílis te bene Jl & periculis fe exponere ; eft énim liber Q fimilis avibus, qu€ cum e nido evo- tempus pofuiffe, & fapientiam na- llxetur lant, & huc, illucque vagantur, aut é(tuni effe. Vel ut fi quis tibi cri- [j men aliquod impingat, te ipfum a duf ( yifco capiuntur, aut alia ra,tipne au- l aD0rae, b cupum pregda fiunt. calumnia vindicare poflis , & caufam Q. Ueguento , t$c.) Ut odoratis un- de L as tugm defendere. las N N | CAPUT XXVIIL 469 d ira flti :2. Aftutus videns malum , abíconditus eft ». parvuli tranf- euntes fuftinuerunt difpendia. . * s foor, & 13. * Tolle veftimentum ejus, qui ffopondit p * Supr roþ e:';tra,neo,ï 20.16. & pro alienis, aufer ei pignus. fconditus, 14. Qui benedicit proximo fuo voce grandi, de no&te con- * lenta ofcula furgens maledicenti fimilis erit. 15. * "Tecta perftillantia in die frigoris, & litigiofa mulier *Supr E |riens etiam comparantur: j 19.13. IÓ. Qui retinet eam ) quafi qui ventum teneat, & oleum , qui dere- dexterae fuce vecabit. 17. Ferrum ferro exacuitur , & homo exacuit i:a-ci:em amici ful. , , & boni 18. Qui fervat iicum,. comedet fructus : ejus, & qui cuftos vifers, & eft domini fui, glorificabitur. s t03. I9. uomodo in aquis refplendent vultus profpicientium, L fic corda hominum manifefta funt prudentibus. w 20. * Infernus; & perditio numquam implenturs fimiliter, Eccli. , u pf &—oculi hominum infatiabil es. 14-9- * Nnn 35 21. * Quo- p, Afte- I2. Aflutus, Efc. ) - Hic verficulus conftringere, quod cum lubricuin fit, explicatus eft c. 22. n. 3. quanto magis manum in pugnum co- cor T6creatur, 13. Tolle væj?imentzgm, Efc.) Supra gis, tanto citius eflluit. tO fäpie!"if C. 20, n. I6, habetur hzc eadem fen- Vocabit. ) Rewocabit , fruftra co- tentia. Vide ibi di&a. nabitur fetinere. W., 60') CUHQ l4« Qui beuedicit , Oc. ) Contra I7. Homo exacuit factem amici fui.) : confugert d gibus minu eos , qui importuno tempore aliquid Vel in malum accipitur, ut fit fen- faciunt: talis effet qui nocurno tem- fus, irati fermonibus, & facie, ami- Ven;.tür, q'*mn pore cum dormiendum eft, me lau- cos exafperari , & ad iracundiam o amico. td daret; quamvis enim laus grata no- commoveri. Vel in bonum, ut figni- confav ** Ótris auribus foleat accidere , cum ficetur emulatione, & exemplo alio- j aïiqtlgndo tU iis tamen adjundis eft permolefta. rum excitari homines ad virtutes, & yia n 9* WVel fermo eft de matutinis faluta- bonas artes capeffendas. j toribus, tunc adire, & falutare vo- I8. Qu fervat ficum. ) Ne. arefcat, 506 fint dilltis lentibus, cum adhuc funt tenebrs. noxia fubmovendo. Maledicentt ffmilis erit.) Moleftiam Qui euffos eff Domini fui.). illum creat, a& f1 malediceret. 1'6" ) xïde PI'O' demerens. obfervans , & obfequio fibi illum * I5. Tetla perffillantia, &fc.) Vide fupra c. 19. n. I3-. Glor ifrcabitur. p "/þordä' & I6. Qu retizne? eam. ) - Qui co- bent LXX. ) Honaf-;zbimr,l .Ut ha- ; IgnàV af pe hibere conatur eam, ne clamet , aut 19. Quomode z 4qm'5, &6c.) Sen- l(]üts W rixetur. tentia eft, prudentes, & folertes vi- q)le Qtiarm K Quaf qui vwentum teneat.) Fruftra ros ita noffe hominum, quibuscum qHS tibi laborat. agunt, propenfiones, & ftudia, ac Wi s n um ja Oleum dextere fu& vocabit.) Perin- fi in fpeculo contemplarentur. wP&u de eft eam tenere 2 z?c oleutà manu 20. lufernus, G ferdiff:o.) Ut mors * 79 LIBRI PRO.VER"BIORUM *Supr 21. * Quomodo probatur in conflatorío argentum , & in 17- 3- fornace aurum ; fic probatur homo ore laudantis. Defugt Coriniquiinquirit rhala, corautem re&tum inquirit fcie ntixam. pïiinl']?ef ! 22. Si contuderis ftultum in pila quafi ptifanas feriente de- fuper pilo non auferetür ab eo ftultitia ejus. & du . 23. Diligenter agnofce vultum pecoris tui, tuofque greges Jndns f confidera 5 * l: P u a4. Non enim habebis jugiter poteftatem: fed corona tri- buetur in generadionem, & geuerationem... 2s. Aperta fünt prata, & apparuerunt herbee. virentes,. & ; * colleé£ta funt foena de montibus. . poe iiim 26, * Agni ad veftimentum tuum, & hoedi ad agri pretium. ?. Proy 69 89 ^ 9*« Suffliciat tibilac caprarum in cibos tuos, & in necctfa- hominis f qucis lon. 'ria domus tuze, & ad vittum ancillis tuis. As CABET ? Vi hementi. nunquafn expletur, etiamfi plurimos tionis tuz reddere rationetn. V«l homines abfumat ; ita oculus CH fignifïcacur preferendam elife vitam 4 Qui pidi ; & avari femper plura defi- paftoritiam vite politice; nam prz- diunt, fg d rat.. ter 4lias commadit.tes , de quibus 2I. Probatur bakza ore lgudzzntis. ) mox , hoc habet vita pafítoralis , m cuin honores , : ]lli enim fapientes funt, & pruden- quod quos am- tes, qui laudibus non inflantur. biunt, qui in civitatibus agunt, fa- «gri , fi;; z cile amittantur, & ab uno adalium fl Mogy; 02. Si coutendens , &c.) Docet fa- - Afi, piens difficile effe infitam a natura tranfeant, divitiz , qu& pecuaria pa- Ítultitiam ab aliquo excütere. rantur, manent, & ad hzredes trans- L Uglf 1 mittuntur. Im pila, quaff pifauas , &c.) Qui 4 111&0 enim ptifanas parabant , hordeum Coroma tribuetur im gemerationem , piorum, q aqua perfufum ," & tumens in ole &c. ) Nec ipfa regia 'corona in per- petuum |durzat , fed fubinde fuc- ficcabant, mox in pila ligno piftillo 2L. $mity tantifper tandebant , donec corticem, cedentibus temporibus ab uno in fi(::, 6 o Hinc defum- alium tranfit. If glumamque exueret. 25. -dperta fünt prata, 6$c.) Enu- pta a fapiente fimilitudo. 2. Mij 23. Diligenter agno[ce vultum . pe- merantur commoda vite paftoralis : 3lil af eoris 1ui.) Oeconomicum przceptum, fenfus ergo eft, ut alas gregem non &t oriri e monet enim patremtamilias, ut gre- habes opus imultis expeníis ;; nam Qitlones. ges fuos, in quibus olim fite erant prata patent, & montes virent gra- Prüþtg,« , (divitiz, frequenter vifitet , & co- -minibus , & colligere licet fena, ptr fa pier 2nofcat , quo fint numero ,"quo ha- que hyeme fufficiant, & ea in gre- ü.& €01 bitu , fuppeditentur illis necne ea, gum pabulum recondere. untl ' 26. .dgni ad-wtimeutum , 6c.) . Si- quibus habent neceffe, &c. Videtur Horum ! allegoria. paftoris' principes monere gnificat ex fructibus gregum, victum ! Iopter o officii fui. haberi, & veftitum: vellera quidem Qu ad lj 24. Nom enim babebi jugiter pore- ad. veftes, lac, & carnes ad cibum, bo Aerünt ffatem-) Non femper aliis. precris, immo numeratis agnis pro pretio ür non ï'emper eris princeps, aut geres agros comparari poíie; fic de facob Mgm. sagiftratum , oportebit. te. gubcma- 9nüm R« dicitur Gen. 33 Ig. . £wut parkem | CAPUT XXVIIL 471 as A " FTA ttfm ii U 4 PU H XXVIII. dtfetentim, De fuga inpii, & Jecuritate jufli : propter peccata terre multi ferienge d- priucipes ejus : pauper pauperem calummians : pauper [upplex, 1 Cv drves pravvus : tolens audire legem : exultatio juftorum : ab- [que gtepes Jcondens [celera [ua . beatus famper pavidus : princeps impius ut n leo : dux indigens prudentia : terram fuam operans : Corona tri- a patre fubtrabens. 'irentes, & ' I. -*Ugit' impius nemine* per(equente*: juítus aütem quafi . leo confidens, abfque terrore erit. Tri pretiutm. 2. Propter peccata terree multi principes ejus, & propter n necdth- hominis fápientiam, & horum fcie gtiafn , qua dicuntur, vita ducis longior erit. CAPUT 3. Vir pauper calumnians pauperes, fimilis eft imbri ve- —— — j jond — Vd ementi, in quo paratur fames., 4. Qui derelihquunt legem, lau m elfe vitam dant impium : qui cufto c; nam pre diunt, fuccenduntur contra eum. g, de quibus *. Viri 3 paftortlis , quos arfi- agri , 7i'7.2 qua fxerat tabermacula , 4 3- Cd!umniaz;zs | panperes.) Cum po- us agunt, t fi: Hemer patris .Sz'cfem y centum tius illorum miferatione tangi de- j uno ad alium A gnis. : E beret, quippe inopiz incommoda , & g pecuania p4- u ipfe expertus. veredes transe IF gi t impius.,t5c. . Fiducia eft juftorum propria , timor im- pabri vehementi, 85c.) Cum enim piorum, quos mala terret conícien- pluvig inftitute fint ad fecundan- emeratitttet , tia. dam terram, tamen violenti imbres yorona i pet» ^ Itaque de hoc dicitur Job 15. fibinde Juc 21. Senitus ferrorzs Jemper im auribus fternunt fata, & famem inducunt : ejus, & ita pauper in pauperem violentus,; ; ab u " IcAPUT. cum pbax fit, slle sn[idias .fn- & calumniis illum exagitans, cum ,) Bu 2. Mulii Principes.) Cito pereunt, mifericordiam exegrcere deberet, im- & alii aliis fuccedunt , ex quo fo- bri fimilis eft. Poteít etiam verfi- i,tæ aftordlis * lent.oriri turbz in re culi fententia effe hujusmodi : de- i; greget non ditiones. pugblica, & fe- bere pauperes fe mutuo auxilio ju- ; )Cnfïb' $ naft Proprer bominis (apientiam. ) Pro- vare, ut fimul jun&i potentioribus, o virent g pter fapientiam "Principis regnan: 3 quibus opprimuntur, refiftere pof- Jicet f808 s tis , & confil ; int; nam fi fe mutuo vellicent, & u n gre funt. * * iariorum, qui illi ad- aut rodant , nihil aliud expectare Horwm .foenttam , qu& dicumtur. ) poifunt, quam exitium , & imalo- :t;;s 66') 51' Propter opportunitatem confiliorum, rum quoddam diluvium , quo fun- f , v.i&um ditus pereant. ux ad bonum regimen Reipublice j];z; quidem afferuntur, quibus peccata populi 4- Qui relimmquunt legezm ; 6c.) Qui $ )d c ulp, cohibentur. leges ferre non poffunt, & feveram L-,' p uo) ) ratia de 4 Longicr.) Deo illam producente ad earum difciplinam 'conantur excute- uN : Jic bonum Reipublica. re, laudant impios, & illis fayeüt:; D id 1 472 LIBRI PROVJ:;:RBIO-R*U;M; i Q . Viri mali non cogitant judicium : qui autem | inquinmt conteffüs Dominum, animadvertunt onmnia, as B6 *Sup. 6. * Melior eft pauper ambulans in fimplicitate fua , 19. I quam eft duv ' dives in pravis itineribus. E 1;.5 L T. Qui cu ftodit legem, filius fapiens eft, qui autem comef- populum fatores pafcit, confundit patrem fuum. 16. Du $. Qui coacervat divitias ufuris , & foenore liberali , in — lumniam : pauperes congregat €as. 1. Ho g. Qui declinat apres fuas, ne audiat legem , oratio ejus H ad lacum erit execrabilis. P ij Qu 10. Qui decipit juftos in via mala , in interitu fuo corrüet, ditur vius & fimplices potfidebunt bona ejus. 19 *( Ir. Sapiehs fibi videtur vir dives : pauper auterh prudens autem fe€ fcrutabitur eum. 26. Vil .12. In exultatione jufítogum multa gloria eft: regnantibus tari, nof impiis ruinae hominum. FRTRxcso aA Eu 13. Quä répablica o) nam fperant fe illorum auxilio ef- Orario ejus erit äxecr;zäilia*.) Quem- iptt do fecturos , ut j:1 5 gum contringzant. o admodum ipfe non vult audire Deum bentur, loquentem per legem, ita Deus il- &V?i 6'17660;.*!1-"?4;".) (&ui lagis, C*( di— lim orantem non exaudiet, * Mulla gl(n Ácipline tenaces funt. "hutna ben Succendämur.) Zelo jü&itiæ. 10. Decpijt juflos im "ia mala. 3 publ. labefa Hebrzus , errare faciens juffos 12 "viam 5. 7udicium.) id quod juftum eft, malam 3 u . Anpimadvertunt omaia.) Omnia cau- id eft, ad vitia , « malgs t^ cognofce mores trahens. Qum de dis te circumfpiciunt , ne forte in aliquo Je interitu [ , &c.) Id eft , ipfe cufat, Qut offendant, & peccent. peribit; vel in interitu, quem aliis 6. Simplicitate. ) Sinceritate , & N diïij yectitudine. parabat; nam in Hebrxo eft, ;» fo- it eltin H veam fuam ip[e cader. Miferiyd Pravis irimeribus. ) ; 'Vitiorgm, ac Snplices: po/J. debusmz. ) Aquila, & prefertim injuftitiz. "heodotio vertunt , /fmplices obtzne- Yetiàm ayq z. Qu culodit legez. ) Divinam, dolenti, an Pust bona: id eft reQüis , & finceris litm condc & €a quz a parente precipiuntur, bene erit. Come[[atores pa[ciz. ) Intempeftivis II* $apiens , &f. ) Qui- divites H- Pd'vi indulgens, conviviis. ottendere, Conf undit- patrem [mum.) Quem pu- funt, putant etiam fe effe. fapientes. Menty & Serurabitur eum.9) Yoxplorabit an dore, & moerore afficit. ita fit. Chald. coztemer eum. LAA. onmoyes 9. Liberali in pauperes congregat eas.) ls. I,ep ! Que enim ipfe congregat avare, damnabit ewm. Pauper prudens , fi Cüm. eftri cum divite congrediatur, aut difpu- alius liberaliter expendet in paupe- tet, illius fapientiam exaiinabit , Supe;- htj res LXX. habent: Et qu eferetur excutiet , & nullam , aut modicatm üritng, & inö;um"ä*fïangre gat ea. T. Dyy efle oftendet. It itelli 9. Qui declizat aurt5 , CGc.) Tis fi- I2. lg exultationt juflorum.) Cum milis, de quibus legimus in libro mlm, & ; Job 21. 14. ReceZe 4 zobis , fctentiam jufti exultant, hoc eft, cum eorum p feig. wiarug) (Marusm nolumus , Gc. D [77] xes fecunds fun; , quia impiis ia (C A'P U T. XXVIIL 473 Itqutunt 13. Qui abfcondit fcelera fua, non dirigetur: qui autem confeffus fuerit; & reliquerit ea; mifericordiam confequetur. 14. Beatus homoq qui femper eft pavidus; qui vero mentis 3. quam eft durae , corruet in malum em comef 15: Leo rugiens, & urfus efuriens, p11nceps impius fuper populum pauperem. erdli, n 16. Dux indigens prudentia , multos opprimet per ca- lumniam : qui autem odit avaritiam , ongi fient dies ejus. fatlo 6s 17. Hominem, qui calumniatur animse fanguinem, fi ufquex ad lacum fugerit, nemo fuftinet. ) Corrue 18. ui ambulat fimpliciter, falvus erit : qui perverfis gra- ditur vns., cóncidet femel. *Supr Ij * Qui operatur terram fuam fatiabitur pambus ; qui 12-1T. prudens Eeccli, autem feCtatur otium , replebitur egeftate. 20. Vir fidelis multum laudabnur * qui autem feümat di- 20 GO' 2nantbus bupr tari, non erit innocens. ISiÓ Ij Qlll .21. Qui & 20. --..-..—-Q republica oppreflis honos eft virtuti, beat bene attectos, & benevolos po- 21. ) Quem & ipfi dommantux, & pretio ha- tius erga Principem , quam Illum udire Deum bentur. netuentes 3 Dais i Malíta gloria eff.) ] Ipfi Retpubllcæ 17. Calumniatur anime fkngübzem ) teb "Ruime bominum.) : tatus enim Rei- Qui injufte, & per calumniam fan- yia mde. ) L publ. labefactatur , & evertitur. gumem effundit, Dicitur autem fan- |flos 1 vidm 13. Qui abfcondit : féelera fua.) Qui guis animz , hoc eft, fanguis vitalis, & m ea cognofcere non vult, fed'ea etiam, & quo fahcec vita dependet. cum de iis admonetur, negat, ex- S; ufque - ad Zacum f'geriz.) $i a&us C*ü j ïPf cufat, aut extenuat. defperatione ad lacum, hoc eft, ad üem à IU Non dirigetur.) — Mom proþemättur, barathrum aliquod, aut pxæc'ipxtem unt eft in Hebrzo. locum currat, ut fe occidat , * vel d nf M;f ricordiam confequetur ) Errati fi imprudens ufque ad latentes fo- Aq*lllaa i veniam apud Deum, & bomines, qui veas accefferit , cafni proximus. litei Mml dolenti , agnofcenti, & confï:entipæ- Nezo fuf:naf ) Nemo zlhu-s máií- Aam condonant. & f gt ferebitur, nemo impetum, aut cur- 14. Pawidus. ) Tlmens Deum fum. ejus inhibebit, aut mombltur. ul d offendere. 9- Simphiciter.) Innocenter, LXX. Mentis eff durz.) Ut nullo timoxe juffe. m fapitt t ]()rdbl p €ommoveatur. Semel; ) Hebr. habet ; OSTA., " IS. Leo rwgiezs.) Leones rugiunt, fcilicet vice tandem alxqudndæ [ cum efuriunt. concidet. TTE yjr d* Super bopmimm pattperem.) Quem ex. IQ9. Q2 opemtur, &:.) Induftrius al n ibit hauriunt, & diripiunt. agricultor uberes. eollipet fructus , 16. D«x iPpdigeus p udentm) N'on & rebüs ad vi&um neceffariis abun- gilicttm fatis intellicens, quodnam fit'munus dabit. Cum fuum, & in quo pofita fir. Princi- 20. Fidelis.) Verax qui mendamw pis felicitas, nempe fi fuibditos ha- alios non cxrcumvem:, n Olum Iub cum Com. Menacb. T.AV. Qoo- ,mpllS n 474 LIBRI PROVERBIORUM 21. Qui cognofcit in judicio faciem, non: benefacit : ifte pro bucella panis deferit veritatem.. n audi 22. Vir, qui feftinat ditari, & aliis invidet, ignorat, quod T M egeftas füperveniet ei. fiuln : i 33. Qui corripit hominem , gratiam poftea inveniet apud dudi : p eum, magis quam ille, qui per linguse blandimenta decipit. fjo impiri 24. Qui fubtrahit aliquid a patre fuo, & a matre, & dicit hoc non effe peccatum ,*particeps homicidae eft.- * ficat f | .25. Qui fe ja&tat, & dilatat, jurgia concitat : qui vero pre- rat in Domino, fanabitur. 26- ui confidit in cor de fuo, ftultus eft : qui autem gra- 1 Iro"'j ditur fapienter, ipfe falvabitur. ün 27. Qui dat pauperi, non indigebit : qui defpicit deprecan- ie fequetar. tem , fuftinebit penuriam. 4. In 28. Cum furrexerint impii, abfcondentur homines, cum pii fümpf. ili perierint, multiplicabuntur jqilz'.. : Vir: autem n 4. lex: CAPUT $. Hom füo, re Non erit immocems. ) INec. peccato dicimus , go»feo : 6. Pecc fuperbus. QL1i tgmïdus eft, carebit , nec poena. audabit, Qt. Qui cogno[cit in judicio faciem.) Qu; vvero Berat. in Domine.) Humi- 7. Novit Habes hoc idem fupra cap. 24. n. lis nimirum, qui fibi nihil tribuit ; 23. & I8. n. 5. fed totus ex Deo pendet. $. Hom Pro &uccella panif!.) Pro re V'i]imïfla: 26. Im corde f[ao. ) In fua fapientia, - aVertunt f & fuis confiliis. * etiam fealice dicimus per w boccon d P(lü?- Qui prius magno pretio in- Qui autem gvaditur fapieuter.) Non - L N duéctus jura violavit, confuetudine cor füuum, & fua confilia, fed fa- lla [j peccandi eo devenit, ut minimo ob- Quam pientiam dücem fequens. - lato lucello idem . faciat. Vide fupra 7 myj cap« I8. 5- & 24. 25. Q7. Qui dqt pauperi , Gc. ) Quafi 'u(gint dïQnä 22. .4lis imvidet. ) Aliorum lu- dicat : Non propterea indigebis, quod I]erlbug,- n cerum fuum damnum reputans, il- eleemofynam dederis. lertur iïd- " entum ludque antevertere , & praripere Deprecantem. ) Pauperem , men- di'*( ftudens. dicantem. Q6 Pamin 28. Cum furrexerint inpii) Ad ho- Verjnt j 24. Particeps homicide. cj—/l.) LXX. & Ej dydpog do')8g hemsnis impii , & fce- nores, & dignitates, & publica mu- J lefti. Homicida ponitur pro homi- nera cum poteftate produ&ti. f ete NP ne perdito. Parriceps eft morum fce- t Yerbi leftorum , & perditorum. Aäj?:ande;?tur bomines. ) Jufti fe &Cptum w fubtrahent , illorum violentiam ti- f[(',mte - 98. Qwi fe jattat, E5 dilatat. Y In mentes. juhs ; dOlg Hebreo tantum eft. $w5)3nmn recbaé Multiplicabuntur.) Nam ex .lo&is, ia Pulye, | zephes, id eft, laews anime. Italice quibus latuerunt, emergent. E ahmn X [ 4 - n 3 CA PLiI T XXUX- efacit : ifte QqQAUAP UT XX1X - Non audiens corripientem : multiplicatio jufTorum : amor Japien- orat, quyd tie : rex juflus : blandus amicus : pefHilentes : contendere. cum - flulto : viri [anguinum : totum proferens [piritum : verba men- 'etiet apud t2 decipit dacij : pauper, C? creditor: .rex juffus : corre&Hio : multiplica- 4io impiorum : erudi filium: propbetia: wvelox ad loquendum :. de- 'e, & dicit licaíe ferxoum nutriens : iracundus: fuperbus: cum fure par- Ji Veto ïpe- JHicipans : timens bominem ;. jufli abominantur . dmpium, C e diver[o. aQtem gta- I. Irö'., qui corripientem dura cervice contemnit, repen- tinus el fuperveniet interitus , t deprecan- » fequetur. . & eum ;fa»nitasj. non 2. In multi plicatione juftorum laetabitur vulgus: cum im- yines, cut pii fumpferint principatum , gemet populus. * Luc. 4. Vir, qui amat fapientiam, lsetificat patrem fuum * qui autem nutrit fcorta, perdit fubftantiam. I5.I3* R - m 4 x juftus erigit terram : vir avarus deftruet eam. CAPUT $. Homo, qui blandis, fi&tifque fermonibus loquitur amico .—-'-"-- fuo, re'e expandit greffibus ejus. :umidus eüi & 6. Peccantem virom ini quum involvet laclu;us , & juítus laudabit, atque gaudebit. win) Honi- 7. Novit juftus caufam pauperum: impius ignorat fcientiam. qihil cribut , 8. Homines peftilentes, diffipant civitatem : fapientes vero avertunt furorem. :ftx'm fipititity 0002 9 Vi ) Not Lamdabir. ) Deum fcelerum vin- Apienttn 7 l f//uz /;fnif;u nan/äqzeftzr.) dicem. afilia, 16 77 quam curabitur. Nu n- )ns 2« d» muitiplicatione.) Cum au&i Gaudebit. ) Quod ereptus fit e periculo. ; '« " ; Qu fucrint digniratibs -& publicis mu- 7. Novit juflus cau[am pauperum. ) nerbu$; nam multiplicari non re- fertur ad numerum , fed ad incre- Curam illius habendo ,* & agendo, mentum dignitatis, & imperii. Ita- ne opprimatur innnocens: quod non ia » 7 que Pacninus vertit : Cvm domizat folim 'ad juftum pertinet judicem, feerint. jufli. fed ad quemvis alium juftum , cui curaz eft , noffe caufam ml l 4. Érigrr.)0I n bonum ftatum reftituit. paupe- blica m* S. Rete expandir gre/fibus ejus) Quia rum, ut eam confilio ,4vcl patroci- &p ftudet verbis illis eum decipere, & nio promoveat, & adjuvet. rodü&i' deccptum perdere. lgnorat fclentiam.) Non curat noffe, uli 1c aut promovere caufas p'auperum. . Peccantem "wirtp jnithm.) In- violentitm. " jufte, & dolofe acendo. 9. Peffilenzes.) Scelefti. Imvelvet laqueus.) Quuem nimirum Avertunt. furorem.) Iram Dei , vel f ex 1001*7 ]l ipfe ad alium capiendum in(truxeras. Piincipis. 1.went Á / 2 | 475 LIBRI PROVERBIORUM I 16. Ta ihä 9. Virfapiens, fi cum flulto contenderit ? üvgirafcaturj & vufti ruit five rideat, non inveniet requiem. r Ent 1o, Viri fanguinum oderunt fimplicem : jufti autem qgæ—- animo tue runtanimam ejus. : * ir. Totum ípiri tum fuum profert ftultus : fapiens differt, 15. Cum vero cuftod & refervat in poiterum, 19. Setvi 12. Princeps, qui libenter audit verba mendacii, omnes miniftros habet impios. telligit, & : '00. Vidil 13. Pauper, & cre ditor öbviax./erunt fibi : utriufque illu- mbagis fpera minator eft Dominus. LI 14. Rex, qui judicat in veri tate paupereg, thronus ejus in j Qui i fentiet eum s&eternum firmabitur. . o tribuit fapientiam: puer aut'eym,— i. -V i 1g. Virga, atque correpti voluntati fuse , confundit matrem fuam. facilis SUNI qui dimittitur I6. In 13. * Su ] fufcipiet gl e. Sive z'mj'äzztur , ffc. ) Nam fi lum fcelus non admittunt, ut quod ftultus magis ex- 4 cupiunt, confequantur. i. Qui fapiens irafcatur, I3. Pawper , & credazor , 6c.) Simi- candefcit : fi non irafcatur, fed ri- tem audit, deat, ftultus fe contemptum putat, lis, ac fere eadem fententia habe- ehementius iritatur. tur fupra cap. 22. n. 2. fententia ——.—— ac pro"ïnde v autem eft, pauperem debitorem, & 10. Firi fanguinum. ). Viri fcelefti, matrem, quia & fanguinarii. creditorem ejus diverfe conditionis Vulrentia matr Sinplicem.) ju& um , re&um;, fince- homines ubique reperiri , ubique fibi quim patrum, mutuo occurrere: plenum effe mun- ï6- In D7 rum, quia fcilicet moribus funt val- dum . hominibus diverfe fortune, & de diflimilibus. i hic ml Quarunt animam ejw. Sex'väl'e unum* alterum qu&arere , unum, ut 2« C exdem fic Pfal. . 141. mutuum accipiat, alterum, ut mu- de 1bi d. ftudent vitam jufti tuum det. ; ^. dicitur, ANez ej?, 7/4i requbwt AH - Jf i mam meam. Utr.imqne ilumim ator efd Daminw.l) Mnpiis T Licet conditione fint difpares , utri- 1I. Totum [iritum fuum , &6c.) Quid : R/!I.?jM &Ory quid novit, q uidquid ánimo conci- « usque tamen illuminator eft Domi- . Winam in jt, ftatim eloquitur ; f. € ipliens vero nus, hoc eft, utr que. fimiliter do- nat, hujus luci$ 2üra frui, utrisque 3 moderate agit, nec temere loquitur, LXX. vitam impertit unu$, & idem Do- .ec.) qml!?!zere nec fuam fcientiam oftentat. tb &)htig, ( & Chaldeus de ira interpretantur, minus: itaque nemo contemnendus, Dalit m aut inique premendus, quia qui pau- qnam ftulti ftatim effundunt, contra per eft, fieri poteft, ut divite fit me- 98 Quod uam faciunt fapientes , qui ulci- ün eft. fcendi libidinem coercent, & fubdi- lior, & utrumque Dominus j qui 18' P?'opäe, eos condidit, judicabit. CU iVinæ tos iracundie motus comprimunt. Menda- 14. Judicat £m vweritate pauperes. ) .(q2. Ferba mendaci. ) a phte, & ii cia, adulationes , calumnias inno- Pro pauperibus innocentibus , fectrint. H centium, potentioribus opprelfis fententiam terendo. L d :E 74,,, m Miniftros babet impios.) Quia cum tüg?lf?þ:et amplz- mendaciis, adulationibus , & calu- de aternum.) Longo tempore. Pua3 [ u 'l)em [ mniis locum effe animadvértunt apud I Confundit matrem fream. dore afficit matrem. Dicit potius Gliter us WPrincipem , iis graffantuz, & nul- une aCCidit : ^L b N " CÀPUT XXX. 477 ira(caturj 16. In mzzïtïplicatione impiorum multiplicabuntur ícelera, ] & jufti ruings eorum videbunt. tem qu& r7. Erudi filium tuum, & re t animae tuae. ( frig'erabkit» þe, & dabit del-icigg;' s difert, 19. Cum prophetia defece niti *diiïipabïtur populus : qui vero cuftodit legem, beatus eft. |, Oltfes 19. Servus verbis non poteft erudiri : quia quod dicis, in- telligit, & refpondere contemnit. 'eo. Vidifti hominem velocem a d loquendum ? ftultitia Íque ilv- magis fperanda eft, quam illius correptio. " e 21. Qui delicate a pueritia nutrit f fervum fuum , p—ofu-äa.' us Qs ia fentiet eum contumacém. " Jer u6 J 22. Vir iracundus provocat rixas, & qui ad indignandum i facilis eft, erit ad peccandum proclivior. — naad E 23. * Superbum fequitur humilitas , & humilem fpiritu * job. fuícipiet gloria. 22.29. ünt, ut quod 24. Qui cum fure participat, odit animam fuam : adjuran- tem audit, & non indicat. " 6:) Simi- ytentia habe- Ooo 5 25. Q*ui , lententia ebitorett, matrem, quia vitiofa erga filios in- divini verbi üulgentia matrum potius eft propria, cones. Lgxplicato-r'—es ; & prx- * ; Conditionts , ubique Itbi quam patrum. IQ. Servus. ) N Aalus, & qui—fervi-; m clle u- 16. Inm multiblicatiozt , €&c.) Acci- li eft. animo. ; fortune, o pitur hic multiplicatio , ut. fupra n. 9. cum eadem fint verba Hebr. Vi- * Refpondere — contemnit. ) — Obedire , ümn, Ut de ibi dicta. mon curat, "Uill u mu. 3ufi-) Divino beneficio fervati, & QO. Stultitia ADAgis jþcmnda. ) Po- impiis fuperftites. tius expecandum , aut timendum , Dnmiml'f-) Ruimnas eorum videbunr. ) Videbunt eft, ne hujusmodi homines ftultum lifpares , lt* or 6 i Jomt« divinam in 6&os ultionem, aliquid dicant, aut faciant, quam fl q0» 17. Refrigerabit te.) Hebraeus ha- ut pravum illum morem emendent. bet, quuefcere fe faciet, id.eü, erit QQ. Erit ad Pecvzmdum pïac/i'vior.) roi ni5q" tibi folatio, & przfidio. Contendendo, rixando, de aliis ob-. . & idlen $0* * ntemne.nduS. Dabit delic;d/:, &c. E Repetitio loquendo, &c. efüs; quod priori hemiftichio di- 23- Superbum , &fc. ) 'Hl.lic plane &uin.| eft. emina eft Exvangelica fententia divise t 18. Propbetia,) Declaratio verbi, u fe exaltat , bumiliabitur , & qui fe ominüf j Cum Pro- bumiliaty, exaltabitur. feu divinzg voluntatis. j)hete, & divini verbi precones de- 24. Qu cum fure participat.) Qui ij es ) & fecerint. Hxc erat Davidis quere- furti particeps eft. tiDS s la: g«m nmon effü prophtta, €$ mos mom ) Odis vitam ! Odit apimam feaz. fententïdï" cognofecet amplius. Píal. 73. 9: fuam; nam gravi pona furta vin- el Qui vero cuffédit legem.) Populus dicantur. empo? fcilicet divine legis tenax , quod 4Adjurantezm audit, 68 mom imdieas.)- , [ i us pia: pl tunc accidit, cum frequentes funt In Hebrxo eít, Adjer autem vel j 478 LïBRIqPRoväRBIORUM 25. Qui timet hominem, cito corruet : qui fperat in Do- s. Stulü gmino, fublevabitur. . LI fecom 26. Multi requirunt faciem principis, & judicium a Domine 3 N egreditur fingulorum : LI i ( 27. Abominantur' juft i virum impium, & abominantur 1m * E foiritum in piieos, qui in reCta funt via. meno? qi Verbum cufítodiens filius, extra perditionem erit, e(t eyus, & "CAPUT XXX $. * Omg Homo Deo vicinus judicat fe infipientem, €? opera Dei z'ncompr;e- HTGELUUUUMUONE GD benfibilia : [ermo Dei ignitus ,. cui nibil addendum ;. deprecatur T T videmus, ut vanitatem , "oerba mendacii , mendicitatem , €? divitias : non ac- ide y Qu l cufandus [ervous apud. dominum [uum : aliquot generationes exe- Qu€ hoc capt er&biles : due [angui[uge : tria injaturabilia : oculus patrem & Aghr, c mon fuis lj fub[annans : tria difficilia: per tria movetur terra:. quatuor confemiemia, minima 1erra : tria. bene gradientia: «ebe- Tuis didtis adi meniter emungens. bens 3 qum ilomonis ci Erba congregantis filii Vomentis. Vifïo, quam locu- Filii Venag, - "Y tus eft vir, cum LÀ li Yab quo eft Deus, & qui Deo fecqm mo j interpreceyi, rante confortaius, ait : 4$ Cum Vyl z Sþtul- Tifo, quan Adjurationem audiet, E5 mon iädimäit É bus, & caufis eórum ; nam cor &e- breo eft : p o If/a)ei : d Dd fiznificatur furti participem non tin- o is in manu Dei, itaque : porillimum U& tontine ir tum peccare in proximum , cujus propitiandus Deus. rem detinet , fed etiam in Deum, a7. Qui im rella funt via. ) .Qui VI$ Léntttis . p etiam hgnc in cujus nomine a poteftatem ha- re&am virtutis, & juftitie femitam büs L Iüs, Q bente adjur tus , ut furti auctorem fequuntur. X Ucal, prodat, obelire reculat. Verbum cuffodiens, €$c.) In aliqui- Q5. Qui tiner bominem-) Magis fci- bus textibus legebatur , Perbsm pa- Dos & ill licet,, quam Deum. £ris : fimpliciter tamen fenfus effe po* Domim p nesi fed E] Ciro corruct. ) ln malum aliquod, teft: qui hactenus tradita documen- fe:nfus em ; h & incommodum, aut etiam exitium ta fervat , a perditione , & exi áncurret. corporis, ac prefertim anim& i Nmágo fj Su^levabitur.) À malis, in berandum. Cl'il)ta, e0Qu te incidiflet. que for- W docuiffe 26. Requirunt faciem Principis.) Pxin- 1. Erha Ceongregamtu.) MHebr. Ver- 2' &ulli 4 cipis favorem ambiunt. &a Aghur, & eft Aghur no- Cuntur loc ; ipientes in gudicium a Domino egreditur.) Et men proprium, quod eezgregantem , potius foliciti effe deberemus de Dei fignificat, quod ut indicarent emen- Cànt ) im fa omnium judicis favore nobis conci- data Biblia Romana, voces Cozgre- &tm dicimu: liando. Vel fenfus eft, at fit tan- qanh, & Femesrs literis majufcu- Vife l tm,' m Mren, dem , quod Deus vult de homini- lis initialibus fcripferunt, quod etiam l S"Pifn:i,, h h3 Ll | CAPUT XXX. 479 erat n Do. 2. Stultiffimus fum virorum, & fapie à mecutm. ntia hominum ngn eft " n Doni 3. Non didici fapientiam, & non novi fcientiam SanCtorum. ünantut m« 4. Quis afcenditin coelum, atque defcendit? quis continuit fpiritum in manibus fuis? quis colligavit aquas quafi in vefti- mento? quis fufcitavit omnes terminos terrae? quod nomen ff eft ejus, & quod nomen filii ejus, fi nofti? usin fe. * Pfal 5. * Omnis fermo Dei ignitus, clypeus eft fperantib Ile7 )u imampr&- 6.*?Ne . üpritur äliis locis in hac editione fervatum dió comparata, qualiä in do&is ali- das: fl n videmus, ut I. Paral. 2. 54. & 55. quibus hominibus. Vide, qu& ibi annotavimus. ]ta- Q: Sapientiam.) Rerum naturalium, aj rulltfos eX6« que hoc caput proprie auctorem ha- & humanarum cognitionem. lr prren bet Aghur, cujus tamen di&ta Salo- Scientiam jkn&orum.) Scientiam re- mon fuis adjunxit parabolis, ut illis rum divinarum, & fanttarum. Vel : (QUAMP confentientia, & iisdem plane digna, fcientiam , qualis fuit in fanctis Pro- hf* fuis di&is admifcens, & iis fubfcri- phetis, & eft in fanctis Anoélis. bens ; quare etiam merito qanqualn 4- . Quis afcendit. im celum, G5c.? , Salomonis citantur. Ut hanc fapientiam Fiij Vementi. ) n MHebrao eft, , & fcientiam ^ vam locu- fibi compararet. Tui Jache, quod: noómen proprium, De[cendit. ? Ut ) fecum m- fi interpreteris Vomertez, bene red- illic vidit. »pomt dicere, quz 4as cuim ulgato noftro. "Quis contimmit (hiritum im manibus , u- ! Viffo, quam locutus. eff , €$c.) In He- fzs?) Quis alius eft prater Degm, brzo eft: Prophetiasza dixit -vir ad cui pareant venti ? rAe- Ithiel : nd lLrhiel, £$ Ucat. Prophe- Colligavit. aquas, 65c.). In -nubibus Jimum q,u(fIPOEi tie nomine intelligitur quxlibet gra- continuit , & fufpendit, ne deflue- vis fententia : fignificatur autem pro- rent, fed illius voluntatém, & nu- int 'Wld' ) ': Q phetiam hanc expofuiffe Aghur duo- tum expectarent. femitarm bus filiis, aut diícipulis fuis ithicl, Sufcitavit.) Statuit, ut hàbet Chal- yflitie & Ucal. Quod fi illud cum quo eft d&us, conflituit. Deus , & illud cozforzatus nolimus effe y ]u diqie um p nominum propriorum intérpretatio- Quod nmomem ef ejub, £9c. ? ) An uh; nes , fed appellative accipiamus , nofti nomen ejus, & nomen fiii fonfüs diep ejus, qui hoc folus poteft ? Dici- ,liia doc t fenfus erit, hzc quz fequuntur non mur ignorare nomen Dei, quia ejus g 0 humano fpiritu, fed divino effe con- Q Y fcripta, eoque confortatum auctorem naturam , nomine utcunque explica- um p ^" hxc docuifie, & literis mandalfe. tam , ignoramus, quafi diceret: quis eum novit, aut ejus filium ? 2. éruliiffimus fum vwirerum. ) Di- cuntur hec modeítie caufa ; nam S. Sermo Dei ignitus , & c. ) Sum- Hebr- Vt- D ptum eft hoc ex Pfalm. 17. 31. — El- fe- Aghür no- f [4 ipientes interrogati , ut fententiam dicant, ita fepe przfantur. Italice quia Domimi igue examimata ; prore- f M&,egm!em-, etiam dicimus , 70 f/ogo. ;/ pià rgno- Wor effl omnium fherantium n fe- Di- fjcrent em citur ergo fermo Dei ignitus , id eft, V()CCS Qmngr vante di futti, com furto ciÓ diró jl igne examinatus, hoc eft, puriffimus, 1nà '3ufcu- cmie parert. & purgatiffimus ab omni vitio fal- etis ) qU od ctiaf Sapien'tia bomuntm.) Sapiencia fta- Itatis, & corruptionis, LIBRI PROVE BBIORUM 480 *beut 6.:* Ne addas: quidquam verbis illiqs g arguaris, inve- ; 1 Ge [j 3n alta f 42.& njiarifque mendax. 12.32- 7. Duo rogavi te, ne deneges mjihi, antequam moriar: 14 G mandit m 9. Vanitatem , & verba mendacia longe fac a me. "Mendicitatem, & divitias ne dederis mihi: tribue tantum tes ex Zot j i, n vi&tui meo necefíaria : 9. Ne forte fatiatus illiciar ad negandum; & dicam : Quis Tra fu fofit: - eft Dominus?- aut egeftate compulfus furer, & perjurem no- men Dei mei. 16. [nfe 1o. Ne accufes fervum ad d:ominu àqua: ign m fuüm, ne forte male-. ] ? dicat tibi, & corruas. 9. 0a matris fu: rir; Generatio, quae patri fuo male dicit, & qüæ maþri fude eum fili non benedicit. 18 Tri I2. Generatio , quae fibi munda videtur, & tamen non eft lota a fordibus fuis. 10. ia 13. Gene- Dy n g Dominum, illumque non agnofcen- -nypei;ö, &c.) Non dicitur hoc de ———'— Dei fermone, fed de ipfo Deo, quem- dum, quali typho inflatus erat Pha- Ty Errejj admodum in;Pfal. citato habemus, rao, cum dicebat: Qwi eff Deminui, borum eft ha ut audiam -"wocem ejus , 65 dumittam Protetlor. eff: omniwn [perdhtium in fe, Ij. Pro d quod refertur ad Dominum. lfrael ? mefcio Domümum, & ljrael mem L El eles üut:llio 6. Ne addas quidquam , 6c.) R*- dimittam. Exod. 5.2. b peres quft i fpicit , vel refert d , quod pre&cipitur Noz adderié Perjurtm , 6c. ) Cum fcilicet de quibus dente; in Deut. cap. 4. n.2- furto perpetrato a judice fuero in- I$. $ag «d "verüum , quo 4 "volin loquor, mec au- t:errogatus. QU& veut f feretis ex eo , & cap. 12. n. 32 Sued IO0. Ne ecewfes. ) lemere, & ex d'u'æ ium mh pracipio tibi , bec tautum facite Do- crudelitate, & immifericordia. Signi- JWS quatu; amimo , nec addas quidquam , me& m ficat condolendum iis, qui fervilis J] tisr, muas : —fignifficatur autem verbo Dei funt conditionis, & ad qu«dam ill- K liferz, nihil addendum quod illi repuget , lorum errata fepe connivendum , nec auferendum mutilando inu-d, aut tanquam qui ipfa ftatus conditione Ortia (v vitiando. etur, gravati Íunt. Arguaris.) Ut corruptor. Maledicat :i6j. ) — Male tibi pre- 05 'UE[-W" À g. Antequam mvriar..) Dum vivo. cetur. foncupifcee 8 Vanitatem, €$ verta meudacia, &it : Cerruas,) Deo puniente crudelita- £c.) Vanitatem, & verba mendacia tem tuam. De, läj 4l longe fac a me, & ut hzc longe tias l'ére 1 fint a me, paupertatem , & divi II. Generario, &c. ) Quaft dicat, Terra,) Àn pne dederis mihi: nam fi divitias ha- dereftanda funt genera hominum, qua hn Qui, buero, facile incidam in vanitatem, mox fubjiciam. 'mm) m 3gïs u neg ando Dominum ,. & dicendo Non benedicit.) Mlaledicit. Quis eft Dominus ? fi vero mendi- : 17. Sub—,(lïimü cus. fuero, in verba mendacia. I2. 9s f manda videtur.) N « h417 jays U D0n r Q. SeHarms, ) Divitiarum abun- quia fordes ignorat fuas, vel qura dantia. illas non curat abftergere. Lo guï-- » Cl j tur de fordibus vitioruim. "d usgandum, ) Àd (ïeferfandum «x'c APUT XXX 481 [2 yme L. 13. C'enerátió , cujus excelfi funt oculi, & palpebrze e jus « in alta furre&tze. laT '14. Generatio, quae pro dentibus gladios habet, & com- mandit molaribus fuis, ut comedat inopes de terra, &-paupe- Bo res ex'hominibus. 1s. Sanguifugse duse funt filize , dicentes : Affer, affer. n: Quis 'Tria funt infatura ITf no- fu'fïi(ïit : E x bilia, &.quartum) quod numquam dicit: 16. Infernus , & os vulvae, 8? terta., qüæ non fatiatur te male« aqua: ignis vero numquam dicit : Sufficit. 17- Oculum, qui fubfannat patrem , & qui defpicit partum natri füg matris fuze , effodiant corvi de torrentibus , & comedant eum filii aqwilae. s n0n el 1g. Tria funt difficilia mihi, & quartum peni tüs ignoro: I9. Viam aquil& in coelo, viam colubri fuper petram, viam navis4n medio mari, & viam viri in adolefcentia. j Genee * 40. Talis; h agnofcen- us erat 109 13. Ex;e/jï funt om!i.') Qui fuper- ceptus , &- ab ea in lucem editus ; £ Denintth borum eft habitus. & educatus. Ó dmttam 14. Pro dentibus cladios babes.) Cru- Corvi de torrentibus. ) Solent enim deles int:lligit, & avaros, qui, pau- corvi circa torrentes, & fluvios ni- j ffmd W dificare, & verfari. peres quafi fere dentibus lacerant, Unde legimus , foilict de quibus dentes funt quafi gladii. de Elia preceptum fuiffe corvis, ut (e tucr() i IS. Sanguifuga , $.. ) Cupiditatis, pafcerent eum in torrente Carinth. uz velut fanguifuga quedam eft, $. Reg. 17. 4- due funt filis, immo tres, feu po- wuit, 5 . tius quatucr , qu& nunquam fa- Filii aquila)) Aquile enim, & vul- ordia Gignt tiantur. tures aves funt carnivorg , & in cà- faili davera mortuorum involant, & ocu- qül uædäm : I- 16. Inferous. ) Mors, perditio, los potiffimum roftro petunt. aut ftatus mortuorum, qui veluti os yni vcndum 3 omnia devorans, quod nunquam ex- 18. Tr [wnt diffeika mibi, 6c. ) g conditone "Tria, vel quatuor funt mihi diffici- pletur. 0s vulva. ) Significàt mulierum lia, vel, ut habent Hebrza, admi- ,je tbi 9I concupifcentiam rabilia, cnm eoxum c : äufamx ignorem, cinit : , de quibus ille ce- aut moduin. nte *?'æem. Dela[[ata quldäm ; ffd mom [atiata I9. Fizm dqui'æ z2 celo. ) «VQuæ fe recelitz. mírum quantum in altum attollit, Terra.) Axens, & fabulofa. Qf dicäxt : nt . nec veltigium poft volatum re- Igni.) Qui, quo plus addis ligno- linquat. äomiüum'l rum, magis incenditur. Viam eoiz ir; fuper Pffrzzm.' ) Qu& via tortuofa eft, & lubrica fuper, y7. Subíammat.) eridet. d - Defficit pantum sza:ris [us.), Matrem & inter faxa, ut eam poft lapfum fuam non reyveretur , cui plurimum um ) d debet, cum ia ejus utero fit con- per petram inveftigare diHïgïiIJ:imum 1t. j* Terer [og* Bill. eum Com. Menoch. 3. IV, Ppp Utb LII?RI PROVERR.IORUM 482 20. Talis eft) & via mulieris adulterae, quae corrïedit; & ab, Lepu bile füum : tergens os fuum dicit ,. non fum operata malum. 2r. Pertria move.ur terra, & qu &áitu evt um non poteft fuftinefe: v g 22. Per fervum , cum regnaverit ; per ftultum, cum fatu- turmas 1Ua: .* , ratus fuerit cibo: ;$. Steli 29. Tri 23. Pervdiofam mulierem , cüm in matrimonio fuerit af- fumpta , & per ancillam , cum fuerit hzres dominze fuae. incedit felic 24. Quatuor funt minirmpa terrae , & ipía funt fapientiora 30 Leof fapientibus: 1. Gallu qu refilat 2s. Formica? , populus infirmus ,' qui præparat in metle Ccibum fibi: 32' Eü Ls . 26 Lepu- foblime : f Bu u REU Viam mavis 1n medio mari.) (*1&2 Per fultum, 6c. ) Nam cibis in- fecundum ventum velis excipiens temperantia , « vini , quo &ítuat , 0. Lewini citiffime fertur, nec veftigium re- facit , ut magis ftultitiam fuam pro- " feiho, quod linquit. . dat, immoderate, & petulanter. lo- Viam -wirii n adalejq:myti;z. ) Que quendo, & agendo. Aliqui iatelii- & cumane [0) adis, & 1 vaga admodum eft, & inftabilis , gunt de faturitate divitiaruin. V & varia, ut errores illíüs retexere 23- Odzofam wnlierem. ) Odio di- idt plura L Clitat i D vix ullus poffit: In Hebr. eft r32y3 gnam propter inlos mores ; h&c tuto, & mini bealnach im adolefiemtula , leu virgize, enim in motrimoniuimn — aíffumpta , uibus verbis prophecice admira- matoribus tuh bat. & facta mater fami'zi.as doium tur- ?. Egredir bilis Chiifti conceptio 1n utero V ir- ginis , & ejusdem. nativitas indica- Ancillam , &e. ) Ancillam , que Jiti.). Prof Qi viderur. domina premortua, aut a viro ex- dend ovlinen hu- & lu mo 20. Tals eff. ) ld eft , fimiliter pulfa in conjugem aflumitur latet. jufimodi enim ancille majores ,4juám 2102 m fe » aberent; W Via mwuleris adultere. ) A&iones pro fua cosditione , fpiriggs. affu- turpes adulterz. munt.. Hefi»dus . 0. ellio! Qua cemedit, &c, ). Rem turpem Bïgfmo ré deAévc'aG'a qy vy? £16 ?xs'ä*rpnv f.5. Eft f 1401TO honefte, & prudenter expreffit. QU taanto]z Nunqzmm' mulier, qua ancilla fue- ma']iï m'xus OI. Per 774 , 65c.) "Tria funt, vel quatuor, per qu& movetur terra, &e. rit, i hum vesiat ,id eft ducatur " QUs form Uuxor. O€rtia q ]L!o*vc-'tuf terf'a, 50) Türbatur, & 24. Minima terre,) Ex minoribus ferre ea non poteft. terre animalibus. u * d honeff Bittà ]oca i 22. .Per fervum ewum regnavertt. ) Sunt fapientiora fapientibus)) INam poite, Naim nefciunt uti moderate profpe- inflinctu . nature exercent qu&dam folertia , Q9- 7)';4 ü ritate fortung, fed typho fuperbiz fapientie opera malori Vd.qu&tuor. extolluntur , & contemni metuen- quam homines fapientes, 'aut quam tes, iere crudeles effe confueverunt. fee 6 radj, homines qui fapientiæ czæpaces-funt. icednr Exemplum. habemus in Jeroboam 25. Formis.) Kít numeri pluralis. fervo Salomonis , & verus eft ada- Populus infrrmus. ) Sunt formice | :licitær.) ( ed SL Gdl[u $ gialis -verfus. corpore exiguo , & infirmo , f 24!'2;7 Afpersus: nibil eff. mifiro , ctum fur- non exigua eft earum folertia , & » Que . 20 Occqn £it em altum. prudentia. eiplicaene j CAPULUT .XXX 493 il (; 26. Lepufculds " bile fuum : -plebä invalida, qui collocat in petra cu- * t fuftinee: 27. Regem lócufta non habet , &-egreditur univerfa per , Cum fatu- turmas fuas : 28. Stellio manibus.nititur, & moratur in cedibus regis. 0 fu.erït 1 ^ 29. Trià funt, quae bene gradiuntur, & quartum , quod & ua. incedit feliciter : . fapientiora 3o. Leo fordtfimus beftiarum, ad nullius pavebit occurfum: 41. Gallus fuccin& : us lumbos, & aries: &Rex, cui non eft, x in melle qui refiftat ei. /32. Eít, qui'ftultus apparuit , poftquam elevatus eft in f. Lept- fublime : fi enim intellexiffet, ori fuo impofuiffet manum. m Ppp2 33. Qui Nam ciby it- | quo gt , 26. Lepujcu 'us. ) In Hebr. eft ïDW aliquji furmicam, aliqui vefpam; àm. luam pro« etulanter l- fephan , quod eft generale nomen , five apem, aliqui aquilam , aut gal- & commune multis animalibus fu- lum, ut nofter, tujJus nobis gra- Miqui atelli- 5 [03 acibns, & in latebris degentibus. viffima debet effe auctoritas, inter- utüill. . ) f 3.)0 JI- Vide plura Levit. II. n. 5. pretati funt. Collocat :2 petra cubile fuum.) Loco Succintilus : dummbos. ) Paratus ad 10165 ; j tuto, & minus acceffo ,^ ut fe a ve- p alfumpta greffum , ad pugnam , ad procrea- ; domum tur- natoribus tutum praílet. tionem. - 27. Egædimr anbvería pev furmas Aries)) Qui magnifice " illm , Qu* Juas. ) | Proficifcendi tempus , ince- quam dux ante gregem. incedif» tan- dendi ordinem, quiefcendi ftationes; it a viro * & caftra movendi opportunitatem Nec eff Rex . qui refffar ei. ) Ad amitur ; D non minus fervant, quam fi ducem verbum ex Hebrso vertunt aliqui , ujart Auäm haberent, quem fequerentur. 6 Rex men furgere Cuws €o 5 fenfum fpiritgs 3 r effe puto , adeo magnifice incedit , 99. Szelo.) Wide di&ta Levit. 11. Merrpot n.3o. Eít ftellio genus lacertge yul- & cum majeftite , ut. non poffit fe m T " u £arantola. : Videtur fapiens ani- Rex comparare cum eo, quod etiam malis hujus exemplo adhortari te- yulgata noftra inteipretatio fignifi- 4 li f cat. nuis fortunz homines, ut induf(tria, Ítaque eft hyperbolica, & poe- & folertia nitentes , non defperent tica loquendi formula. Sic:de li- fe ad honeftiflima, & maxime con- liis , & foribus dixit Chriftus r qinori Id Matth. 6. 29. fpicua loca in regum aulis pervenire Nec Salomon im ommi Y Mm poffe. glería [ua cooperius efb , ficut nmum ubus ex ifhs. * g dam 29. Tra funt, [opon ld eft tria , [U ertia , vel. quatuor. 32. Elevatus eff im fublme.) Con- Beze gmditmtur. ) Quz maggi- ftitutus in - excelfo ali J ant qu&m fice incedunt. tis throno. quo | dignita- funt mïCQS ufdhb Felgester.) Chald. patchr 16'. Si enim imtellexzffer. ) Pei*icqlum en P fuum, vel fuam ftultitiam , 'vcl , unt l ormic? äI « Gallus. ) in Hebf. eft ; zarzir, qu& vox cum hoc tantum quid fibi expediret. nü[!no ) ; loco. occu;rat in Scriptura , varie [0 e[m ! Ori f4», &c, ) Petere eum gra- explicatur. Nam aliqui pardum , dum dcfiiiffef. X 494 DUIBRI PROVERBIORUM ( Dutef 33. Qui autem fortiter premit ubera ad eliciendum lac, ex- |anmo * primit butyrum, & qui vehementer emungit 4 elicit fangui- ; Ut bi nem, & qui provoca: iras, producit difcordias. fecordentui UOC APE D XXXL 9. Aper Fixbortatur ; e mulieribus dederis Jlïibfiþnziafnmam-, "et vtgi- erttanfeun | bus vinum, [ed merentibus: aperi os tuum mutp : vindica inopem : — . 9 Aptri iopem, & laus; C raritas muliéris fortis : pulebritudo * 1o. Mulie fallax graiia. finibus pte 1. Erba Lamu;elis reg s, . Vifio, qua erudivit eum mater 11. Con! - 12. Re "fua. vitie fod, 2. Quid, dilecte mi, quid , diïe'&e uteri mel, quid, dile&te votorum meorum ? - 1? Qug quum foani 3. Ne dederis mulie ribus fubüantian? tuam s diviti»äs, tuas ad delendos reges. dunioucemo DAU Ts COWOW 4. Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum, quia Bt autent. c nullum feeretum eft, ubi regnat ebrietas: pronuncient u s. Et ne forte bibant, & obliyifcantur judiciorum , & mu- " 6- Datt /ZCI vinum, & q tent caufam fiborum paupeïls brani: qu 6. Date od ^ "p fer L 3 3. 'Exlþrimit 6:&()7*;&72.) Laé&te þo- vayvit Salomon, (plo(ï&liosqfervæi*e —ävüya, quaü itea agitato. Videntur allegorix docuit, cum ait; «; ffá. dafeiplinam Merentihus. patris tut, $ ne dimittas legem ficit tor hom hoc werfieulo comprehenfz fignifi- ffz;zi ïi: C ? are a parvis procedi folere ad ma- tu& , fupra cap. I. n. 8. fto, & ama jora, primo exprimitur lac , deinde Q. Qmwid dilede mi? ) Quäd di- ad hilxittes cvm tibi, yel, dicis tu , aut optas? agitatur , & cogitur in butyrum 8' Apfïi [ primo emungum;ur nares, ut expur- Vel etiam di&io , Q:/4, tantum po- Qu n cau| ntur a muco , deinde fi infiftas , fita'eft , ut fit excitantis ad atten- eget1 4& H & adhuc emungere coneris , fangui- tionem dicendorum, quafi dicat defenduse, Heus dilecte mi.! 5: H/i«?ïum nem elicis ; primo levibus verbis provocatur ira , hsxc deinde in ri- Dilelle uteri men ) Dile&te fili, intelipit o xam, & iüreconciliabilem difcordi- quem utero meo geüavi. Wiptuo. q am eyadit. Diletle votorum meorum.) ln quem vià àd mor I Amnuelis Regis.) Nomen Lamuel tenduntomnia vota, & deftderia mea. t6 mágis omnium , confenfu hic $4le. 3 Subfizntiam, ) Divitias , ut tiligit, portuni jn; monem fignificat ; cujus nominis etiam verterunt LXX.. qui habent «ASTOY. L etymologia ell ; zp/f Deus , vel ewm bent, zpjo eff Deus.. Mide Pinedam de re- Ad delendos Reges.)) Quuod tandem 9. Julica bus Salomonis lib. 1. cap. 16. num. perdit Reges mulierum .amoribus Pronuneia 4 . ubi octo Salomonis nomina re- implicatos, Vlolentia o .cenfet; 4. Noli Regibus. dare vipum.) Al- 10. Myjje Viffo.) . Doétrina per revelatio- teruüm preceptum de immoderato neim accepta, vini ufu, quo conciliatur ebrietas. ] V4 lo". 5. Judiciorum.) Juftitia, Pros] T. gsy er?dz'*via" eum mater. fa. S?r- . J CAPUT . .XXXI. 485 Jum lc, ex ( Date ficeram m.oere-niti.bus, & vinum his, qui .amgro funt lici fingui animo : * j. Ut bibant, & obliv ifcantur egeftatis fuæg & -dolï.oris—;fui non recordentur amplius. 8. Aperi os tuum muto., & caufis omnium filiorum, qui ! fU füg- pertranfeunt : * dica infen: . 9. Aperi os tuum , . decerne, quod juftum -:eft;, & judica inopem, & pauperem. 7 1o. Mulierem fortem quis inveniet? procul, & de ultimis finibus pretium ejus. um mater 11. Confidit in ea cor viri füi, &.fpoliis non indigebit. 12. Reddet ei bonum , & nor malum , omnibus diebus vid, dilede vitae fuce. 13. Queefivit lanam , & linum ,& operat.ta' eft coníilio ma- & divitizg nuum .fuaru;m Ppp35 14. Fatla Res admodum xara eft , & pretiofa, inpm, qui Et mutent cau[zm , &c. ) Et male pronuncient in caufa pa uperis. ut funt ea , que ex ultimis ccr.ris; ad 2« Sicera eft nos advehuntur. jm, & mu- ,Ó6. Date ffceram , yxinum, & quidquid vim habet.ine- II. Confidit im ea cor wiri [ui.) Vir briandi quare vocem *SHebraicam ejus -non etuit, ne fit incohtinens, -55 fecar LXX. vecere folent u- ne rem familiarem prodigat, ne tore peat otio, & negligentia. "alios fervart Svoq.a . quaü dicas, inebriativum. Maereniibus. ) .Nam vinum lxti- Spolis.) Re domeftica, quafi di- fi difripliram ficat cor hominis, & eos, qui mc- cat, per uxoris diligentiam abun- i hgen muiti fto, & amaro funt animo , revocat dat rebus ad vitam neceflariis. ] * Ita dives eris fuppellectile, ut ad hilaritatem. 3 mi- ) Quid di- Q. -4peri o5 tuum muto. ) Patroci- les. fpoliis. j, àut ]u pare in caufa fua ei, qui opera tua I2. Reddet ei bonum , & mon malum.) J, tantim Dor- Exit viro fuo caufa multorux bo- s ad ater- d eget, & neícit ipfe caufam fuam horum, nullum vero :incominodum, defendere. quafi dicit f Fiiorums qui per;mnfeum. ) Vel periculum aut. damnum illi afferet. n ia $u4. ) Id eft uxoris. intellipit omnes mortales, qui am funt mótu, & JX23. Qu«frvit lanam s 6. linsm. ) pile&e fili perpetuo. quod Vel cer- via ad mortem tendentes. lpfa qu&fivit operis faciendi avida, Wl [ n quem te magis peculiariter peregrinos in- nec expeQavit, nt maritus lanam , defidera mete aut. linum obtruderet. Divitas , " telligit , qui cum fint magis op- portuni injurig ; Patroc'mic: | opus Operata eft confilio mamnum fuarum.) ' jui habent E habent. In Hebrzo eft v 5ri3 Zecbephers, m voluntate manuum . [narum : figniEcac god randem 9. judica inopem , 8c.) Pro inope autem vox Hebraica vb5r cbephets pronuncia , curans , ut potentioris H n 3m0ribus violentia opprimatur. voluntatem , animi propenfionem , IOo. Mulierem. fortem.) Nirtute ex- & inclinationem. 1taque fignifica- g. ) n cellentem. |talice dicimus, Dozrza tur, ipfam volentem, & fponte ma- imm()deraw Vel fen- di "valore. nus ad opus admoviffe. tr e briem fus eft, eam voluntate manuum opus itie Procsl ) 6 de ultigis. fénibus , &c. ) [i P. L 496 LIBRI PROVERBIORUM a. No 14. FaCta eft quafi navis inftitoris, de longe portàns pa-- nem iuum. * Wionctüc 15. Et de no£te furrexit, deditque praedam domefticis fuis, 2 Àt & cibaria ancillis fuis. .. (pmentu 16. Confideravit agrum, & emit eum : de fru&u manuum i ; 1 No ET fuarum plantavit vineam. j ribus ter, ^. Sin 17. Accinxit fortitudine lumbos fuos, & roboravit bra- chium fuum. hananay 18. Guítavit, & vidit, quia bona e(t negotiati o ejus ; non , Aj To extinguetur in no&te lucerna ejus. Y die novif 19. Manum fuam mifit ad fortia, L & digiti ejus apprehende- .- * 26. 05 runt fu/um. ejus, 20. Manum fuam aperuit inopi, 17. Co & palmas fuas extendit ad pauperem. ^ comedit. 21j INon; 29. 3u: Yir ejus, promoviffe , : quia que mente , & ea linum mercatur, aut lanam, inde cogitatione fibr fingebat, ea .volen- telas conficit, & veltes, &c. i o LE tes ; & ad mc«ntis nutum dociles I5. De zoíle.) Ante lucem. Predasm. 21. l'efhy; manus eífecta dabant. Vel certe; Vox Hebraica ww *t- rioribus , ( artificis mulieris manuigobfequen- reph propfie fignificat predlam, & bene munit tem materiam non contumaciter illi rapinam , & id quod captum eft a feris in cibum illorum. 22 Stmgu reftitiffe, fed, in quam ipfa voluif- Verum ge- vel ftragula fet; formam , & figuram , ductam neraliter accipitur pro quolibet cibo : àà eft: ita fuiffe. Mel tandem idem eft con- quire: LXX.. hoc. loco .habent /3pe- merfts infte filiio manuum, quod induítria ma- peres, id eft, ecas. N latu Àlio nuum,. 16. De fratis.) De lucro. IA4. Fatta q/f 7;:4F ZAUM in?ämri&.) Plantavit.) Operas conducens. & pretiofag L Fáicta eít fimilis navibus nercato- D*'Dm " 17- Accinxit foctitudine , 6$c.)) Af- hm füpra rum, que aliquas exportant mer- fumpfit fortem ,. & virilem, ani- ccs , aliquas important : fie eni mium. Tadtilus pi 2 Nj dilizens* materfamilias vendit ea , I8. Gufzvir. )1 Ipfa 6xperientia b Ti i, quibus abundat, & qus non funt didicit.a ufhi, & viciilim ea parat, quz funt Negot?atie. ) Quia fcilicet ex li EOI'ia, & tt necellaria. ] Sf"ftoril;ua. no , & lana paravit . familis ci- De lenge portans pamem fuum. ) bum, &c. tibus popil Etiam peregrinas opes in domum Nos . extiniuetur r2 noïä'e laceyma 24. Siz4s mariti inducens. tt lnb Vl de longe por- ejus.) Sed aliquot noctis horas ipfa tare eít extraordinaria quadam in- cum aficillis fuis. operi infiftet. duítria, & quodammodo remota ali- I9. .44d fortia..) Ad res magnas. - P'ütatroue " Sic induftria materfa- Vocem. Hebraicam 5 ' I nnme quid parare. cbzfor. 4 milias ex rebus alioqui inutilibus, quam Vulgatus vertit, fertzz, aliqui anenþu-m Ht cujusmodi funt fcruta , detritx ve- voluz , aliqui wertéutwa , feu ufum *(1714" q0, interpretantur. Citorem üz; ftes, & alia hujusmodi , que paífim in domibus negliguntur, aut etiam 20. Jperuit igopi.) Ultro ,. & li- TUn u abjiciuntur, pecuniolam colligit , ex beraliter. Ef g | "t i | | * | 457 CAPRUT XXX. portans pi- :91. Non timebit domui fuze a frigoribns nivis: omnes enim - domeftlici ejus veftiti funt duplicibus. . teftici fis, 22. Strangulatam veftem fecit fibi [ byffus, & purpura in- dumentum ejus : Ehi manum 25. Nobilis in portis vir ejus, quando federit cum fenato- ribus terr2e. 24. Sindonem fecit ,. & boravk brae hananao. Aven,d'iäit, & cingulpm tradidit 0 eju; 1on O oicbic fn 25. Fortitudo, & decor indumentum ejus, 1 die noviífimo. * apprehende- 26. Os fuum aperuit fapientize, & lex:clementize Ín lingua ejus. : extendit ad 27. Confidera vit femitas domus fuze, & panem otiofa non comedit. ot, Nof 28. Surrexerunt filii ejus, & beatiffimam praedicaverunt: tsss 0 vir ejus, & laudavit eam. at lanam, inde 29. Mulj&e tes, & monis Chzmänäonun reliquis ad pau- ^ ucettts [] PQI. Veftii j)zmrt dupliciäm.) Inte- citàtem redacte MHebrmis ferviebant, hraci u lts rioribus , & exterioribus . veftibus bene muniti. par igitur eft credere :gentis illius at pïæ;iam, ( homines mercaturam exercuiile , ut | cappum. 68 29. Stragulatam "veffem.) Stragula, nunc apud nos faciunt judzi. w Venum ge vel ftragulata veftis a fternendo di- qaglibet ci00: &a eft: itaque quidquid le&is, aut QS. Fortituo , €$. decor , 6c. ) Q.d. meníis infternitur, ftragulum appel- precipue vero fe virtutibus ornat. ) Jabett hw Decor, ) Honeftas , modeftia , gza- latur. Aliqui interpretantur variam, vitas , & cura decori in omnibus. o lucro. & pretiofam ; nam in Hebrao eft tvum»5 marbadim quam. didic- Ridebst. ) Gaudebit, Col]ducens- s In die nawjïmq.) Ín morte, vel jitt y f nem fupra nofter interpres vertit; in fenectute. . virem tie Tapetibus pictis. 23. Nobilis.) Celebris, clarus. 26. Os fuum aperuit fapientia. ) Non vana loquitur, fed con Pfa egperientiï D z portis.) Ubi forum erat, & pre- fïdcrace, toria, & tribunalia. & fápienter. Senatoribus.) Judicibus, vel proce- Lex clementia 1n lingua ejus.)) Inlin- faiet e J* ribus populi. ua ejus affidue verfatur lex clemen- jp famlie r 24. Sindogem.) Sindon eft linteum, ti2, id eft, pietatis, & mifexicordix lf/;':fi'"ft ex fubtili, & pretiofo lino, quo ad proximis exhibendz. ; ;N.äe ornatum capitis utuntur mulieres , gdtis has ^ o7. Coufideravit [emitas domus fun-) g[i fh[i&ec' putaturque a Sidone civitate Pha- Diligentersinfpiciens , quomodo pro- qag04 nicie nomen accepiffe , ubi primo cederet domus, & an domeftici omnes; Ms d inventum fit. - Jï , Chananzo.) Chanangi nomen mer- ita ut par eft, fe gererent. It. ]W/M, aliqu QS. Surrexerunt, Cc. ) Maritus, jf Y fei um catorem fignificat , quod multi eo- rum mercature operdi darent , ac & filii eam laudant in publicis con- prefertim illi, qui oppida, mari vi- felfibus. Non mirum fi a domefti- Vluo r& r Ciniora incolebant. cis laudatur mulier fortis; nám vir- "1 empore Salo- 498 LIBRIS I'T'"ROV,ERE CAP. XXXL ?o. Multe filize congregaverunt fibi divitias : tu fupergreffa 2 de j oxat füb es univerfías. 4o. Fallax gratia, & vana eft pulchrltudo mulier timens 4, Gener m aternum Dominum , ipía laudabitur. 51« Date ei de fru&u manuum fuarum, & laudent eam m f Onitur e 1bu ue rena porm opera ejus. * - 6 CY faL] tutes ejus domi potiffimum exer- FEjiie.) Mulieres. dunivet Jä lü centur. Vertitur L 3I- Date ei. ) Laudate eam ob fru&us manuum , id eft, bona o- . 0mnia Beatiffimam predicaverunt . In He- pera. ad locum , breo eít bearifrcaverunt , id eft, val- de laudaverunt. lz porti.) ln Jocis publicis, in pu- fluant. blicis confeffibus, & con- 29. Mults, €c. ) Sunt verba lau- dantium. ventibus. BINEnc as secapr Ut fratur, &c | | quosdum Gre U.T[h TEU var fumi, ( cile folvitur. IASTES ECCLES Dixit Ecclef 1 ealomon in t fignificit dicer QUI AB HEBRJEIS COHELETH Ctorem efie € .APPELLATUR. Certe mod DP&Usd C ATPUITL PRIMUM nmioóe;n ii an/ Ünyia vanj, Omnnia oana , & nibil fub. ä)lp foum; cunctarum qzmqye rerum Omntbus creat TtUre eam dqj*ïczl,gm effe inquifitionem , eamque "vanaim , €» td!)ïuul*(;m t fpiritus. afflictionem. ülitatem ad I. nObh '101)01 «l j d Cub quag Frba Ecclefiaftve, fil David, regis ïeru(alem. UT 2. Vanitas vamtatum d1x1t Ecclefiafues : Vanitas va- P T's led: V A0H lumgy. mtatum & omnia Vanltas, Ckcdwm i 3. Quid 0mo ? X eft hOmml ] € Ego Eccle- NT vita f i. cleffafis.) Cur Salomon ita ap- pite numero I2. cum ait : lemus : Q | pelletur prozime diximus. ff«fles fad Rex lMrael im feruj D od Vaie £ Regis fern[alem.) Hoc ad Davidem, 2. Vanitas vwauitatum.-) Manitas delcn ? vaniffima, & inaniflima occupat res W&ï & ad Salomonem referri poteft. Po- humanas. Borro illud vanuni a )e f I froim tius tamén videtur effe titulus Salo- 04(1'1 monis , quo etiam titulo Regis Je- pellatur , quod deficit, quod 1cve e 1 t 4 *ufalein fe iterum appellat hoc ca- & vile , *quo fpes hominum fru- 4 ttrat; " (j Com V -* ï[i aC-AP UC B 499 5. Quid habet amp]iuä homo de univerfo labore fuo, quo L fupergreffæ : laborat fub fole ? lier timens 4. Generatio praeterit, & gencäratio advenit : terra autem in aeternum ftat. $. Oritur fol , & occidit , d-ent eam 'in .& ad locum fuum 1'ever£itur, ibique renafcens : 6. Gyrat per Meridiem, & fle&itur ad Aquilonem, luftrans univería in circuitu pergit fpiritus, & in circulos fuos re- vertitur. $ daté enm ob &f , bona o 7. Omnia flumina intrant in mare, & mare non redundat: ad locum , unde exeunt flumina, revertuntur , ut iterum fluant. : ublicis , m p , & on- 8. Cunétze J Urerevonmrr ftratur, &c. Notat D. Hieronym. ddfvf?Zit.' ) »Hominum alii mor iun- tur, alii nafcuntür, & in defuncto- p usapepoc d quosdam Grece interpretari , &ruog CZT('LCZ'V, id eft, wager wvaperem , vel rum locum fuccedunt. Sic Ecclef. vapor fumi , & aura ténuis, qux fa- I4.-18. dicitur Omnis caro ficut fe- cile folvitur. J £& f nnum*'veterafcet , J cut folium fratiif- Dixit Ecclefizftts.) De fe loquitur cAn$ :2 arbore viridi. h lia generan- ES Salomon in tertia perfona , vel ut fur, 6 Ala dejiciumtur ffe gemeratio ETH fignificet dicendorum pr£ecipuum au- carnis , & fanguinis , alia fnitur , 65 alia é&orem effe Spiritum San Á b2 tum, vel nafeitur. certe modeftie caufa , qua ratione derra Autem in aternum ffar.) 'T'er- D. Paulus. de fe ipfo ait : Sc/e be- ra eadem permanet, & eft quaáfi minem im Chriffo, 6c..2. Corint. I2.2. commune diverforum | venientium , Qmnia "Vanit4s. ) Nam in rebus aut abeuntium. omnibus creatis vanitas eft propter : 6. Gyrat per meridiem. ) Signifïcat d m natur& earum inconftantiam , & mu- nnuum folis motum , atque accef- Ü tabilitatem , fallacem fpeciem, inu- fum, & recetfum inter tropicos can- tilitatem ad ea confequenda , *que cri, & capricorni, nam &ítivo tem- nobis proponimus, moleftias etiam, pore fol vergit ad Aquilonem, hye- me ad meridiem. & curas, quas nobis afferunt. g. Quid babet aiplius homeo? ) Gre- Spiritus. ) D. Hieron. & alii fo- ff ce Ti/G wsp:'o*o'e':a oäpf.;?g'-'u;'ïr(:a, gu& abun- 4 lem interpretantur, qui propterea w a vatitis v dHantia homini , d ft, quid abundans, fpiritus dicitur , quod. res E:!'ïiiï"iet * !H excellens, magnum, eximium habet vegetct , & qu.aG fpiritum il lis tri- homo? Vel fenfus eft, quid faper- buat, & vitam. Alii MAV (io ventis in- €ft homini poft tot labores, quos telligunt per omnia difcurremtibus, E. at in hac vita fuftinet ? Ítalice. dice- & incirculos fuosrevertentibus, quod g; fp lt remus Che coía 4vanza à usemo di * fcilicet nunquam non aliquo vento ali- WW' tante fatiche ? J qua mundi p!.z.;g'z ex iis, qui univer- y/ Vaniti fam terram ambtunt, perflecur,hoc fuo Zer $ub fb[rö. ) In hac V.i«t;al , ubi folis 1 ; ocapt ufura fruimur. icalice dicimus ordine furgente, cum i xoximus cadit. Mide Plin. lib. 2« cap. 27. ; wmum ap fotto du cappa dei fole. od I** 4« Generatio preterit , 6 generatio 7. 44 lecutn, 6c.) Commode hic Dzbl, cum Com. Menocb. 1. IF, uinia I* qu; IIDUDBIeCQCGULESTASTDS.- ! 499 8. Cun&te res difficiles : non poïePc eas homo explicare [ i« Perr teft numeru: fermone. Non faturatur o;ulus vifu, nec atiris auditu im- 16 Locu pleþt ur. 9. Quid eft, quod fuit ? ipfum, quod futurum eft : fum, & ptà qu?d eít, quod fat&um eft? ipfum; quod faciendum eft. Wíiem: & io. Nihil fub fole novum , nec valet quifquam dicere: . D(?di( Ecce hoc recens eit, jam enim preceffit in feeculis ) quee [ trinam, & $ fuerunt ante nos. quoque eff - 1i. Non eft; priorum memoría: fed nec eorum quidem, 19 Bo q quae poftea futura funt, erit recorda a r tio apud eos, qui fu-turi qui addit f ífuntin novillimo. 12. Ego Ecclefiaftes fui rex ffrae !mi—n ]erufaïem. I ajfïueiz:*fa 13. Et propofui in animo 1fieo qua&rere, & inveftigare fa- hr df « pienter de omnibus, quae fiunt fub fole. Hanc occupauonem peifimam dedit.Deus filiis hominum, ut occuparentur 1n ea. æg;u:as E 14. Vidi tuni&ta, quae fiunt fub fole; & ecce univería va- I5. Per- nitas, & affli&tio fpiritus. 1. TW e locus eum D. Hieron. & aliis in- [6] ouid eff, quad fe ? o ie i fra rebus naturalibus potiffumum vide- tellioitur de torrentibus , qui fiunt * 4 lufam ex vaporibus in pluviam deufatis , tur hoc intelligendum ; nam he per- feverant eedem; idem cc x 1 Oorum moe decperis ? e mari przcipue elevatis , qui iterum decurrunt in mare. Poteft stiamn tus, eadem elementorum collocatio, intelligi de omnibus fluminibus, nam anumnalium fpecies , & proprietates Wl Jerem. 1 ezdem. Vernm etiam eít in mora- aquz maris per fubterra:eas caver- JErhtj sellen, ! nas funt terris interfufe , & illas libus ; nam eadem hominum ftudia 6t , e circa honores, & divitias , militiam, molliunt, ex quibus humtidi yapores Tebus vayerfi elati, & in aquas denfati fciturigi- aut 1mnercaturam aliosgue mnores ma- I7' Dïäïin:z nibus fontium liquores fufficiunt, gis communes. E?;'ü;'fs.ïuf3 Vide Joan. Baptiftam Scortiam de II. ANom eff priorum memorza , 6c.) iyit D. W Nilo lib. 2, cap. IIf Solet enim ipfa vetuítas ho minum 3atal) iib 9. Cantüe res diffeiles. ) Laborem nomina, & res geftas abolere. i hi s Qu9 afferentes earum fcientiam , atque ^ 5zenter. I5 Ciofrer cognitionem parare volentibus. Sunt f 3 Invefligare fa 72 ) Subtili- OCtrind » &to enim artes , & fcientie varie, & ter, accurate , profundé. I5. E quj multiplices, quz exa&e fine magno Occupationem. pejimam. ) Eaborio- W'l ff .;7/'!4'47' n labore, & ítudio percipi non pof- fifimim; tale enim eft . pertinax di- IC locus funt. fcendi ftudium. & il]dignatio Nen potefé eas bomo explicare fer- fione Crefeen Dedit ' Deus. ffliiss hominum.) Moluit eone.) 'lanta eft rerum difficultas, laboriofiffimam effe inveftigationem Dopü, — A ut facultatem . eas fermone explican- Ícientiz , ut hic labor eílet ex parte funtig feli: di fuperent , nam multa varia , '& ïg us pena curiofitatis humans. hümayi implicata fermone evolvenda funt. Titur , lhuln; Non faturatur octiltt, 60 Hicnim Ut occuparentur im ea.) In Hebrgo & dl t fenfus .in hominibus femper novi eft: 44 affürendum fe iu ea. Quefierine aliqaid appetunt cognofere , & ci- 14. -fficio fhiritus.) . Animo mole- tius fatigantur , quam fatiantur. ftiam afferunt. CA PHI I& . 491 exylicare rs. Perverfi difficile corriguntur , & ftultorum infinitus udit ime Left numerus. - E 15 Locutus fum 1 n corde meo, dicens: Ecce magnus effectus | fum, & pragceffi omnes fapientia, qui fuerunt ante m e in Jeru- el : qu»id | falem: & mens mea contemplata eft multa fapienter, & didici, m dieere: 17. Dedique cor meum . ut fcirem prudentiam, atque do- ulis , que, &rinam, errorfeque, & ítultitiam : & agnovi , z | qv..lod in his E . 4 quoque effet labor, & affii&to fpiritus: quidem, 19. Eo quod in multa fapientia , multa fit indignatio : & ddit & laborem. bn qui füturi. qui addit ícientiam, a B * CUACPLUCPS IE- In &flzæmia deliciarum , divitiarum ,. edificiorum, & in borum l'e&igare f- ' labore eft vauitas , & afffittio |piritus; dicit etiam quanta fit upaionen . iur n C futuro beredi, qui, qualis' futurus vg;züas' Congregare . fit, ignoratur. diverla ve Itl Peï- 1. TF XLxi ego in corde meo: Vadam, & affluam deliciis, & 1 6c ) L i : Jé v fruar bonis. Et vidi quod hoc quoque eflet vanitas. "m Mles fa. v 2. hifem reputavi errorem : & gaudio dixi : Quid fruftra . gam he pete Qqq 2 . Cogl deciperis ? eulorum moe fea . ad fédas voluptites ob guita- yim collocitió rïs, Diffcile corriguntur: ) Notum « proprietite illud Jerem. I3. 23.. 52 szautare potef? tum fuavem fapientiz, & rerum fpi- 4Erbiops pellemi fuam , &c. ritualium faporem. Alii de fuper- Q6 [t ul notá a. d c € itu, & elatione fapientum , jmumn fdia Seultorum , 66.). Peccantium, & de ji8i railitiamy rebus perverfe judicantium. qui fimpliciores contemnunt , & il- d* 17. Detirinam. ) Scientiam. lis irafcuntur, cum interrogantur ; qe more m J Erroresque , S/Zzzl:itz';zm.) N 2221 , l..lt nim do&iílimus quisque laB()riofiä:- inquit D. Hieron. cozrfraria contrartis fime docet, cum illi fit. grave ; m $) intelbguntur. moleftum in minutis rebus , & fibi (s homiaum fdcilibus verfari , interim luctando Im bis quoque effet labor , &c. ) Ín gbolee his cognofcendis , fcilicet prudentia, cum difcipuli ienorantia, quam ger- doctrind, erroribus , (tulcitia. mianiorem effe exiftimo hujus loci rzft?'- ) Subäili- interpretationem. l Ig. Ee quod ip multa fapintia mul- da fét iudigmatio,) N arie. exponitur Qui . addit .feientiam , addir & la- Y faborto" hic locus , nam aliqui accipiunt &ere;z.) intelige de labore, qui a erinir do&is fufcipitur in difcendo , dum 12 de indignatione , quam quis cogni- Vel de tioue crefcente concipit contra vitia adhuc plura fcire volunt. foluil . Alii de indignationc ve- labore, & moleftia in docendo jux- ! n ) pmpria ta ultiio |loco allatam expokfïtia- yel !mm )f ftigantis felicitatem , & quietem in d o eX p rebus humanis, que nufquam inve- nem faperioris hemiftichit: Qwo quis- pitur: indignantur enim fapientes, que eff ingenieffor , inquit Cicero , Aoc j docet. iracundius , €6 . laborzofius. & dolent, quod calfo labore illam jb Hobreo quafierint. Alii de indignatione ex T & fcientiarum difficultate. Alii de I. J30ss.) Delectabilibus. Ü ) À nimo " honeíta indignatigne, & quafi nàu- 2. Ri[um , &fc) Nomine ri- il 492 LIBRI EDCÍCLESLAS TTES, 3. Cogitavi i incórde meo abftrahere.a vinó carnem meam, Et fü ut animum meum transferrem ad fapjenflam devitaremque n ]emu a ftultinam ,. donec viderem , quid effe: utile filiis hcmmum ; jo. Et« quo facto opus eft fub fole numero dierum vitze ïgæ. Pis: DeC] 4- Mggnlimavx Opera mea, æaïhcaw mihi domos ; & plan- & obleQs tavi Vineas, £. w fum partei ) Feci hortos, & pomaria , & confevi ea cuh&l generis u. Cur arsol ibus. ' cerant ml *6. Etextruxi mibi pifcinas aquarum , ut irrigarem ülvam rum, vidi lienorum germinantium , hi] perm j. Poffedi fc-,m/c.as7 & ancillas, multamque familiam habui , 1. Tf2 armenta quoque, & magnos owum greges, ultra omnes, qui &U üam . FaGotem fuerunt ante me in ïeru iem: 8. Coacervavi mihi argentum , & aurum , & . fubftantias Et regum , àc provinciarun feci mihi canto"es, & cantatrices, Quantum & delicias filiorum hominum, fcyphos, & urceós in mini- I *Sc fceuo ad vina fundenda : 9- E but: & fus "oeru gaudii, omne. genüs immo- Carzem meam. ) Meigíum , fen- - fus meos. derate V(;ïupuitl" mv"w-- Cata$ epvïds, 2. Errorem.) ln Hebr. eft 55 445 me- Donec viderem , 6c.) Dum in his bus homines Veuabu, rem omnem conferébam, iao!rzl, quam vocem ali aliter ver- £. Surti. tünt, vel explicant , videlicet. im- ut uqnomiem qdld yere hoiini bo- tum.) Cont modemtionem, nimietatem , inlani- num, utile, &]urundum fit. culativo, no am, vociterationem, tumultum , ef- Quo fnr*a opus . eff , &$c. ) - Quid fit I0. H : frenatam letitiam , circumlationem, llud, quod facere debent, ut rem aI$ thign nnþumvagzmnem, errorem. Nec dif- maxime utilem obtineant. Vel,que riffimo boc fimilis varietas in Grzcis, apud quos fit res ej üsmodi , quim facere, & j TC aliqui zeprpopzy , czrcu,;æzzmcm, alii p(:ueni ui debeant. ín Hebrgo,.& t B alii T)xocwa (J]. acOoO eü: zapaQpo»was , in[amtam Donuec "viderem , quid . fít 8 Wergy errorem ,. alii Sopuoy ,. tumnulrum m- &onum fiia hominum, quod -faciant fub paraveram terpretati funt: jale , m numtero dierumyvita fu. I2. Tra, Gaudio dixi.) Gaudium al oqmtu) umero dierum.) 'Tlota^if^ Ditug; per profopopeejam agens cum re in- 4 Magmj?mv; opera mea. ) Ma- anliimmata nü cum animata. bus dmi . gna opera feci mihi , in commo- ad [ Dient Ond fnw?rzz deczperij ?) In Hebr. dum meum, & ad voluptatem , & r('ü(* lum ad verbum eft, 4uid bec facis? q. d. delicias. cum rifus, & imimoderatum gaudium 6, ltitia Silvam lignuortum germinantium.) Joiiet, xes fit inanis, & vitiofa. : Hebraice, & Grece habecur fl 008. Cogitavi im corde meo, ) Nimi- vam producentem lzgna. Qu W i de tut fionif rum 1&1"(1 pexfpe&d rerum vanitate. 8. Subflantias Pægz;m £$ provintia- um effe Abflrahbere a Vimo , &c. j* Vinp - Yu. ) Que divitiz tributis, & mu- noünm CO1 ebrietatis nomine omne genus vo- neribus provmcuzum pzuabdntm á in Deo lupzatis intelligit , ac preíertim gu- negotiatione etiam, & miffione claf- ftus & que "hunc fequuntur . vo- fium in Ophir, &c. ?fl tenebr, ] Omm l$ | lrptates. tactus. Delicias füporum bomimum. ) Deli- VOllositiose ia CAPUT m 493 me.mmeam,; 9 Et fupergreiïüs fum opibus omnes, qui ante me fuerunt, ewïaremque in Jerufalem : fepientia quoque perfeveravit mecum. ; homimm : 10 Et omnia ; quae defideraverunt oculi mei, non negavi fye. eis : nec prohibui cor meum, quin omni voluptate frueretur, & obleGaret fe in his, quae pre&paraveram ; & hanc ratus x lj ; '& pïan-, 7 fum partem meam, fi uterer labore meo. in&t; generis 11. Cumque me convertiffem ad univería opera, quze fe cerant manus meze, & ad labores, in quibus fruftra fudave- aremi filvam ram, vidi in omnibus vanitatem , & afflidionem animi, & * nihil permanere fub fole. üliam bibul, 12, "Tranfivi ad contemplandam fapientiam , errorefque & 'omnes, qui ftultitiam (quid eftj inquam , homo , ut feqpi poHit regem Factorem fuum?) ; fubfrantias 13. Et vidi, quod tantum przcederet fapientia | ftultitiam cantajricet quantum differt lux a tenebris. o 1n mini- 14. * Sapientis oculi in capite ejus: ftultus in tenebris am- *Infra . I- p E bulat: & didici, quod unus utriufque effet interitus. p Qqq 3 15; Et Prov. 17.24. Nïcigfum , Ia catas epulas , aliasque lautitias, qui- tiam, que nobis obvenit, fi cum hu- ) Dim ia fs bus homines dele&tantur. mana ftultitia comparetur , maximi [ | pretii effe, & inftar lucis ad tene- n conteté jüft, 9. S.pientia quoque pcrþ'vem"vz't.me- t homini bo« eum.) Contemplatione, judicio fpe- bras ; ideo minime fpernendkim, vel culativo, non praxi, & ufu morali. cum dicta ftultitia conferendam. lum ft Vel, fignificat non poffe hominem m Quid !it 10. Hanc ratus fum partem meam. ) |ebent, ut rem Pars in fcripturis frequenter pro ca- quantumvis divitem, & magnificum * riffimo bono fumitur, fic Pfal. 15. edium ,regiarum'molitorem, (de qui- a, Vdqu dicitur bus paulo ante dixerat ) cum Deo pm facre, & 5 Dominus pars bareditatis n HEbïfïïUs : mea , Efc. conferri , qui fummus eft architectus S; urerer labore zmeo,) Si dis, qu& mundi, & omnium, que mundi com- (ierem s q:/id D plexu. continentur. /ub paraveram, fruerer. W fom .I2. Tran(fvi ad cogtemplandam fa- I4. Oculi im capite ejus, ) Oculos vita fuh habet, & videt. ron i pientiam.) Significat fe, alternanti- Didici quod unus iriusque efct :m- M* bus animi cogitationibus dubium , 10 ad fapientim ftudium revocaffe, & zeriius. ) Cum fapientiam, & ftul- n comïl curaffe illam adipifci, & errores , titiam inter fe comparem , partim L-bl:lþtaæm j difpares , partim &quales fapientes, & ftultitiam agnofcere , ut vitare »offet. & infipientes effe deprehendi; difpa- | at ) Quid efl, inquam , bomos, 6c. ? ) Vi- res, atque diffimiles in ratione agen- di, vivendi, progrediendi, quod ad g dibetin " detur fignificare Ecclefiaftes imper- fectam effe admodum cognitionem a(tiones , & ad animum pertinet ; 77;6' Prgfviilfid' noftram comparatam cum illa, qu& ac vere omnino páres, atque fimi- . HbljflH $ & mu les in quibusdam humanis , atque eft in Deo fa&ore noftro, & pre p ipfa tenebras quasdam cenferi ni- communibus eventibus , adeoque in jl ffione &2 hilominus ex diligenti oppofitorum ipfa morte , & vite exitu. ]taque Ji- 1 collocatione fe deprehendiile, f,apien"- non fignificat fe exiftimaffe hominis WWM , ) 494 LIBRI ECCLESIASTES P 0^ 1$. Et dixiin corde meo : Si unus & ftulti, & meus occa- , Qu affiittiont fus erit, quid mihi prodeft, quod majorem fapientiee dedi 23. C operam? Locutufque cum mente mea, animadverti,'quod hoc quoque effet vanitas. per nodta 16. Non enim erit memoria fapientis fimiliter ut ftülti in 24, No perpetuum, & futura tempora oblivione cuncta pa 3nme 'fu4 ly*iter ope- rient: moritur doétus fimiliter & indoctus. 36. Hoi 17. Etidcirco teeduit me vitee meze, videntem mala uni- verífa eífe fub fol & (cientia e, & cuncta Vanitatgm t afïïi&ionem 5 fpiritils, & cunm 18. Rurfus deteftatus fum omnem indufiriam meam , qua qui placu fub fole ftudiofiffime laboravi, habiturus haercdem poft me. fheniis, 19. Quem ignoro , uirum fapiens, an ftultus futurus fit, & dominabitur in laboribus meis, quibussdefudavi, & folici- szozl Qu tus fui: & eít quidquam tam vanum ? 17 ] Ál fj l j) ] 20. Unde ceífavi, renuntiavitque cor meunt ultra laborare fub f(;le. . P * LY 21. Nam cut aliuslaboret in fapientia, & do&trina, & fo- fü licitudine, homini otiofo quaefita dimittt : r À & hoc. ergo vani- Maenug g tas, & magnum malum, fm, & lal 22. Quid malum etia; animam. effe mortalem ,. aut nullu*;n rimorum vero ne nomina quidcm $0 hardi, €fle fapientis , & ftulti in morte extant. difcrimen. bort vt 17. Tadwit me vite meæ.) Inftituti Otnhis Pna méi, & ftudii tam pertinaciter po- : 22- De m .15. Quid mibi prodef , $c. ? ) Quuid fiti in paranda rerum cognitione. mihi prodeft ad vitam beatam illa tudum, q fapientig- fupra ftultitiam abundan- & Fidentem mala unrfverfz, ($c. ) Pro- Dortat ex n pie LXX. ex Hebrzo: Qs2 malun lctudine ? tit, & preflantia , fi me beatum non efficit, neque humanis æruþmn.is, f'aper me opus, qqum' factum eff faüb jä.le- : 124' Nü'fme & cafibus eripit - , Qua(i dicat Qhuia etiam 'experior freugf.? ipfi mihi regi, atque fapienti perinde "ninadverti , quod boc quaque effef ac ftilto, aut vili homuncioni inftare U Epicure q491145. ) Non quidem i at i)' b2 [: i fapien- Vanu, & humanos cafus, & «rumnas. ut ïmdidmr tiv, aut illius polfeffio ,. fed curio- 18. Rorfus.) Quia fupra n. g. di- fitas ; & nimia fciendi folicitudo , MR UATT vel ceite ipfius fapientis ftatus hu- xerat : eoacervAvi mubi argentum, C lVitiag, aurum . Gc. Nunc damnat perti- Oþl fnd&re manis cafibus obnoxius, & fapientis nax illud ftudium parandarum divi- irritus conatus in obtinenda vite tiarum. efraUddre $ froi lor tr anquillit&ce. I9. E? effl quidquam tam vanum ?) 16. Nox emim erstt memaoria, C$c. ) In Hebrzo eít, €&$ hoc quoque va- E*( bw dl z. un ejf ing Sequutura etas probabit nova , fufci- [ piet feculi fui fapientes , contemnet 20 Uitra Laborare. ) Inutili, & e[e ]"/bj antiquos. Hoc paffim fieri videmus, fupervacanea folicitudine laborare. DP frere l]!udfm [17 nam veterum aliquot fapientiffimo- 2I. o fapientia, Efc) Sapienter , * Biifey rum hominum nom?na tantum , plu- prudenter , & folicite. dufv L L CAPUT II;&III. 495 0^5 eUS Otea- $ — Ó9 Quid enim proderit homini de univerfo labore fuo, & g dedi affii&tione fpiritus, qua fub fole cruciatus eft? . t quod 23. Cun&i dies ejus doloribus, & serumnis pleni funt, nec per noCtem mente requiefcit : & hoc nonné vanitas eft ? : froltiin 24. Nonne melius eft comedere, & bibere, & oftendere a3nimze'"fuae bona de'laboribus fuis? & hoc de manu Dei ett: ;fiter ope 25. Quis ita devorabit, & deliciis affluet, ut ego? mala un 56. Homini bono in confpettu ífuo dedit Deus fapientiam, nictionem & (cientiam , & laetitiam : peccatori autem dedit aff'i£tionem, & curam *uüperfluam, ut addat, & congreget, & tradat ei, eam, qua qui placutt Deo : fed & hoc vanitas eft, & catfa folicitudo pb& ié. etmentis. turus fit, C A TP UT.HE & lol ;ngoi omnia fuo proveniant tempore , C? tranfcant ;; quodque jn nullis bic fluxis [f mentis quies : unus quoque Jit bominis, j laborare ' ac jumentorum interitus. 1.f/ YVMnia tempus habent , & fuis fpatiis tranfeunt univerfa ld , &ij fub «oelo. 2. Tempus orgo van Magnuim malum.. ) Mai;m mole- eft, fi alicui detur ita vivere , exi- ftum , & laboriofum paranti divitias; ftimet non effe e*?iguum munus, quo divino beneficio ornatus eft. 45. Q'hd ss st malum etiam, luxuriofo , & prodi- $0 he&redi, cui divitie fine fuo la- Q5. Quis ifa devorabit, &6.?) Quis m qudem bore parte , fe 'es, & materia funt meliore jure poflit devorare, & de- d liciis aflluere , quam ille ipfe, qui 4.) fftitui omnis generis agit'iorum. tinaciter o 29. De uzrverfo labore, 65':.) Quem eas multo labore, & folicitudine fructum, quod commodum ipfe re- paravit ? Itaque verbum devoran- gitiont. di ,*in bonam partem accipiendum ;, (ff) 4 portat ex nimio illo labore, & fo- Quia ndi licitudine * eft, eft enim in Hebrxo 55 jochbat, 24. Nonne melms eff comedere , & ;- a radice 55N, qu&e in bonum ac- » fi fik : $ere , 65c.? ) Non fit nobis auctor, cipitur fenfum. am egpe-ri()r ut Épicurzorum more jJuxuriofe vi- 96. I» confhe &s fuo. ) Ut vifum jenti pertnt vamus, & wentri indulgeamus ; fed fuerit ipfi; ut placitum fuerit in ocu- scioni indd ut fordidam fugiamus avaritiam , lis ejus ; ei, quem amat Deus. na5 dt- & fupervacaneum ftudium parandi Sapientiam , fcientiam , €$ latitiam. ) yn 9« o Ü divitias. Ut fapiat, & bonis patris frui fciat, . r atl y ' Offendere anima fus bona ? ) NNon & latari. d Tradat ei, qui placeit Deo. ) lpfe defraudare genium fuum, bona, qui- fed here- yurum (* bus frui honefte poflet, fubtrahendo, bonis fuis non fruatur , Et boc de manu Deiefl.) Mih: vi- dem poft fe eum relinquat ; quem m quntti ?) fem ef : inquit D. Hieron. 2oc zz re- voluerit Deus bo»norum illorum effe £us e[fe juffsffimum ut. ao quisque. la- Poü"eiïor-em. bore frueretur bibens , 69 comedens , Caffa folicitz do mentis. ) affitio fbi- fnatli & rvitus, Ut eft in Hebrzo. fiquidem. munus. Dei efl , talem viro da- , Jaborre re mentemy, ut ez, qu& curis vigilisque MMnzia tePhpus babent , 6;.) .Vi- " SaPienteïf qu&ffvit , ipfe confumat. Vel fenfus I.() debatur contraria quodammo- 496 LIBE'T.ECCTLTESIKSTES 2. Tempus nafcendi, & tempus moriendi. 5 Cun 'Tempus plantandi, & tempus evellendi, quod plantatum eft. ] v'ipstion * F as eft D 3. Tempus occidendi, & tempus fanandi. 'Tempus deftruendi, & tempus sedificandi. ] 12. Etc 4. Tempus flendi, & tempus ridendi. Cere bene 'Tempus plangendi, & tempus faltandi. * 1. 0m $. Tempus fpargendi lapides, & tempus colligendi. bonum de ''emrus amplexandi, & tempus longe fieri ab amplexibus. - ;; Did rent in pei 6. 'Tempus acquirendi, & tempus perdendi, 'Tempus cuftodiendi, & tempus abjiciendi. * auferre, q * ». "rempus fcindendi, & tempus confuendi. [] 15. Quo 'Tempus tacendi, & tempus loquendi. jam füerur 9. Tempus dilectionis, & tempus odii. 16. Vid 'Tempus belli) & tempus pacis. Jufttie in [] uid habet amplius homo de labore fuo ? 1. ht 1o. Vidi affliCtionem, quam dedit Deus filiis hominum, ut Deus, & t diftendantur in ea. ir Qun&a IL h feti) lh tempor do. docuiffe Ecclefiaftes capite fupe- rem , qualis in füneribus 3. Rez. Mundug, j riori ; nam dammnÜyerat vinum, ri- I4. I3. . Jerem 716.' 4- Zadboc R hoc elt, om fum, cgaudium capitis- initio mox LO I2. àda , feu,,' fuaferat edere, bibere, & oftendere 3 Spar gaka'i lapides. ) D;rutis intervallis d anim& fuz bona in fine capitis.. Con- parïcätibug. Trdidi: dj ciliat ergo, que adverfa , & pugnan- Amp!exdäzc!i. ) Dandi operam rei bræo j & Gr tia. videbantur, docens oportere, ut 4 eiryy, . T) quodlibet. fuo tempore fiat ; nam uxorig. Alii de concili.andis aimnici- üümano cgrd omnia tempus habent opportumaum. tiis intelligunt. 6. Perdendi.)) Eixpendendi. FUU. cogmy Suis. [pariw tran[eunt.): Suum tem- MIB COritire pus habent , quo opportune fiant ; Aljiciesdi. ) Ut cum. in tempe- u nam in Greco eít, «cipog r mavrI ftate fit rerum gravium voluntaria p e Airoeren mpépaTi. — Opportunitas omni vrel, vel jadtura. Pf" feuitatg , neäga!io. In Hebrzo eft, Tezpus oz: 9. Scindendi.) Lacerandi veftes, ut tforiug, volstati , Ícilicet explendis defide- faciebant Hebrai tempore luctus. lt g g ris; nam aliquando fine noxa vo- 9. Tempus odii.) Sic David de fe & homini luptates aliquas. fedari poffumus , ipfe dicebat, Pfalm. 119g. 113. Imi- Dütitiosi m aliquando vero contrarium velle li- citum eft, & opportunum. qguos odio babus, & Pfalm. 138 22. 6 Propofuit , [o] perfetlo odio oderam, illos. O&tis canfo. :)O Tempus occidendz,^) Ut in bel: 168 db initio lo , vel etiam tempore pacis, ut O. Owid habet amplius bomo .dïc la- £ore fz0 , (ffc.?) Ex "i perfztte cum fcelefti ultimo - afficiuntur. fup- ) i fupa c. 105 3 'wl plicatum eft lïoc j Tie etam j jlicio. 4. , Plangendi.) Fletus, de quo an- io. U» diffendantur im ea.) Ut oc- Peveltoatio cupentur, vel affigantur, quaáfi di- 1 Ipititus. te, fienificat lacrymas, quas priva- 2 lg tim. fundimus. As vero verbum cat: con(ideravi vitam hanc plenam plangend: luCtum aliquem folemnio- effe moleftiis. 794 4 W i RLT CAPUT Il 497 U E (Sun&a fecit bona in tempore füo, & mundum ira didit intatum eff, s ifputationi eorum, ut nom inveniat homo opus, quod ope- L * .atus eft Deus ab initio ufque ad finem: I2. Et cognovi, quod non effet melius nifi lgetari, & fa- cere bene I vita fua, $ 13. Omnis enim homo , qui co medit , & bibit, & videt "n di, bonum de labore füuo, hoc donum Dei eft.- ipleubus. - 14, Didici, quod omnia opera, quze fecit Deus, perfeve- rent in perpetuum: non poflumus eis quidquam addere, nec auferre, qua fecit Deus , ut timeatur. I5 . Ouod factum eft - , ipfum permanet * quae futura funt j " jam fuerünt : & Deus inftaurat, quod. abiit. E 16. Vidi fub fole in loco judicii mpietatem , & in loco juftitiee iniquitatem. 17. Et dixi in corde meo : Tuftam ; & impium judicabit minum, ut Deus, & tempus omnis rei tunc erit. rg. Dixi 3. Conda II. z tempmle fi.). Si rebus bene, Eacere beze. ) De aliis etiam bene — & in tempore fuo ut& noverimus. mereri benefaciendo , & largiendo. |u$ 4 Re; ; Mundum. ) Grece du , avum; I3. Hoc domusz Dei tj?',) Hoc . idem Tachar. 2 hoc eft; omnia, que in zvo funt dixerat. fuperiori c. n. 24. illiz. vere bis.z Er boc de zmaza Dei eff. facta, feu jn omnibus fpatiis, & ' intervallis durationis. I4. Perfe'uerc;?tf zz Perþämum. ) Ut ) Dirutis Tradidiz difputztioni corum. " Yn He- ccli, elementa, fpecies animalium, brzo, & GrecOMefít, Tradidir :2 cor- & plantarum , &c. * ; operam re da eorum. Dedit, vel propofuit Deus Nom po[fumus eis. quidquam. addere , !i.zndis amici" humano cordi ad bonum, ut fcilicet 67.). Sunt enim perfecta in genere earum cognitione occuparetur, de fuo ; nam vidit Deus. cuncta, quxz endi illis cogitaret , loqueretur, difputa- fecit, & erant valde bona. m in tempe ret, & per ea ad Creatorem ipfum U; semeatur. ) Dum ejus fapien- affurgeret. Pagninus vertit : ezzam tia, & potentia ex operibus ejus y voluntar &[timatur. ferþet.æitatif deffderium dedit 1 corda 1]7/3ri:m. I5. Permamet.) ln feipfo, ut ele- jj vt U nom fmuemiat bomo, Efc.) Ita menta , vel in fibi fimili , ut ani- ye Juds- Deus hominis confiderationi, & dif- malia, & plante. prid d ^ [71! putationi mundum , & reés creatas Faergnt.) In eadem:fpecie- j. 1 jl propofuit , ut tamen divini hujus lIsftaurat.) Similia producendo. 16. Im leco judicii.») Ín ipfls tribu- n operis caufas , effectus, proprieta- tes ab initio ufque ad finem, hoc nalibus judicum , qui juftitiz propu- : Jjomo hl eft, perfe&e affequi non poflit. Tta- gnatores effe deber;nt... hoc 17. Juffum , 6 impium,0c.) Licet um * ' que etiam in harum rerüm curiofa perveftigatione vanitas eft, & aflli- ad tempus innocens, & pauper po- &io fpiritus. tentiorum violentia opprimatur , at u y [/t oc I2. Letari ) Offendere anima fu& tindem omnes divino tribunali fi- * udfl di- bona , ut dixit fuperiori c. n. 24. ftendi funt, & divino judicio judi- hailC peanm Arr Biél. cum Cam Mefm'b. 1. IV 4 n 7 $ LIBRI ECCLESIASTES 18. 'D-ixi incorde meo de filiis hominum , uüt probaret eos J»eus, & oftenderet fimiles effe beftiis. Á [ï Vanitaiem nifj4i 19, Idcirco unus interitus e£ hom;nis, & jumentor um; & & qui n &equa utriufque conditio : ficut morietur homo, fic & illa f ure 1 i moriuntur: fimiliter fpirant omnia, & nihil habet homo.ju- lii Qento amplius : cuncta fübjazent vanitati - a L 20. Et omnia pergunt ad unum locum . de terra fa&ta funt, 4 & in terram pariter revertuntur. 2I. Quis novit, fi fpiritus filiorum Adam afcendat furfum, » UBti: & fi fpiritus jumentorum defcendat deoríum ? füni .22. Et'deprehendi nihil effe melius, quam laetari hominem folstorem : in opere fuo, & hanc effe partem illius, Quis enim eum ad-: auxilio del ducet, ut -.p/ofc fe futura cognofcat ?. CAPUT 5. Etlai du 3. EE fel pec vidit q candi , qtïod un'ic;ii'qu-e redd&t 'i4d,.ä 11-'9—. lus i;z.z;erzf)zs: £. a —-Quod quod meritus fuerit, attinet ad corpus, non funt homíi- 4, Rurfü Tcmlþm 9NHió rOÍ iunc .er«z't.)k ' lunc nes melioris conditionis, quam be- Todufttias o plane fatisfet juftitig , & res omnes ftie : nam pari modo dolent, «gro- componentur, & exigenmtur ad nor- tant, moriuntur. " Vanitas, & ÍItalice dicere- QO. Pergunzt ad nenem lacztm.) Nimi- $. Stult mam divini judieii. mus. À2 quel tempo $ aggiefleranno rum quoadcorpus,quodterracconditur. dicens : eutie le partite. Verti poteft ex He- QI. Quis zowits c. ), INon inter brgo: GQuecun que ant cegstantur mmg pecudes & hominem, inquit D. Hic- eut fezunt. ronymus, fecundum animz dignita- intelligenüum tem nihil intereffc^ contendit, fed lum 24, 18. DBzx: im corde, ö'c) Notat Pi- C) :e15 Dartem i nedas jn Bibliis Vaticanis impretffo- adjiciendo , [ ^ , difficultstem rei yum incuria haberi Di-s inm corde voluit demonftrare. Pronomen enim, hum fo, T [0] ';äl;f, . Qui enim Jfliis bominum , cum legendum fit , 22- in Scripzuris fanctis non pro Xi :2 corde mego de filis boseinum.: Yen- impoffibili, fed pro difficili femper 11 hne r fus ergo eft « cum non invenirem accipiunt , ut lfa. 53. g. Quis ezar- MT l ocum. fc.e caufam aliam , propter quam Deus rabit? Pal I4. I- Qu babitabi ? permittat in loco judicii iniquita- ]erem. 17. 9. Quis . cognuofcet ? Vel 9322& 19 aj tem, &c. vifum eít mihi velle illum tiendum ft.à intellize de. fcientia. experimentali, hujusmodi hgmanis tumultibus ho- fecundum quam nefcimus, quo ten- ql!if : wi ver| minem fÍic exerceré , ut, videat fe TORymus, qq dat humanus fpiritus , cum evolat * Tien fentenr in hac yita parum differre a brutis ; €x corpore. non aliter enim inter fe homines, "Acendat. [mrfum.) Ch z;lii. feupra lïr., HOr$ Veneyi tumultuantur, aec majori fepe ra- aaseni:um. BRecte afcendendi verbo Wirituy ? d tione, quam bruta inter fe fe. — In- locus defignatur remunerationis , qui U f i terim vcro Deus dilatione fui judicii, licet , cuin hzc . fcriberet Salomon, effet fub hac terre faperficie ,. ali- & occukatione future. fortis juíto- 0 pe fi rzum, & impiorum probat, an homo, quando tamen €ffe debebat in ex. Vox Hgl )ræa ] aliquid beftiis fublimius fapiat , & celfo loco ; ita ut afcendere furfum p Lgm[ i an futurum judicium , & bonorum fit quod c. £2. n. 7. dicitur, fpiri- V üit $, A eperum mercedem expectet , malo- tum redire ad-Deum, qui dedit illum. ob, Tayiy rgym pcnam reformidet. 22. Lce(.qri, ) Quomodo hoc fis ) u (omp CU d d ) CETUTY. IV 499 tobatet eo; CAPUT IV. " - Fanitatem. .bujw vita arguit fapiens ex. inmocentum oppre[Ttone . ntorum; & fic i ! m d €? quod iuduflria bumana fit imvidie obnoxia ; item quod flultus t homo u- fecure im otio agit , alio, qui beredem non babet , tbe[aurizantez explicat commoda [ocietatis , regum regnorumque vanita- ia (unt, fem : C? obedientiam prafert (Iultorum vicitnis. lat frfom, j. V 7 E1ti. me ad þalïa, & vidi calumnias, qus& fub fole ge- i hominem runtur, & lacrymas innocentium , & neminem con- folatorem : nec poffe refiftere eorum violentide cunctorum m eum adï 2uxilio deftitutos. CAPUT 2. Et laudavi magis mortuos, quam viventes: . Et feliciorem utroque judicavi, qui necdum 'natus eft, —— — , É) Quod nec vidit mala, quze fub fole fiunt. 1 funt homi 4. Rurfum contemplatus fum omnes labores hominum , & s, Quim be- induftrias animadverti patere invidiee proximi: & in hoc ergo (olent, sgro- vanitas, & cura fuperflua eft. $. Stultus complicat manus fuas, & comedit carnes fuas, ,'mw;.) Nii- termaconditur dicens : |Non ünte RArr2 6. Melior n' vit D. Hie- intellieendum , diximuä fuperiori c. dium puteturY e[fe, mom pena: ficElias jimg dignit- num. 24. 3. Reg. I9Q. 4. Petrvit anime,[nma, ntendit, J Partezm 1 Per) Vs dl ut. moreretar, cum Achabi, & Jeza- enlptem. r num. IO. belis idololatrarum perfecu*tion-em vi- ygomen &t Quis enim eum addmcet ?') Iterum deret contra fideles: fic Judas Ma- Q&IS non PIO in hunc mundum. chabeus dicebat: Me/us efl nos mors (fcili fempet Ut pofó fe furira cognofcar.) Hunc : belo , quam wvidere mala genHs n0- ï'fif ts locum. fic expreffit verfíio Arabica ffra, & fanctorun. y. Machab. 3- 59- w ,sz)!däif ! Quis eum Adducet , nt videat quid fa- 3. Feliciorem utroque , &c. ) Quia «t " Ye eiezdum '/z't ,Pöfffä de 1llo, guod relin- nimirum.non modo hzec mala eva- '( )eximcntau j qo t quit: cui verftoni confentit D. Hie- fit, fed nec expertus eft. uis, ronym.us, qui ita , ex aliorum . ta- 4« Patere avidie proxima.) Quafi E evol men fententia , interpretatur Czz dieat , fí qui» calumnias, & op- mor$ venerit me[ciet , quals fit/ barede indi- preü-ï(mes violentas potentiorum ef- l f f moriturus , ufrum o dégmus , m fugiat, certe equalium, aut inferio- ,derd verie gnus [mis- opibus perfruataur. rum invidiam non evadit. grilonis, q I' Qui verbo ; aut 'Onjälatarem. ) Cura [uperfiua. ) Hebraice funt ea- , Sulomoni ope fublevet oppreffos; nam dem verba, quz fupra non femel f/ urcie , at vox Hebrza utrumque fignificat. vertit, Afflit;o fpiritus. Cura fuper- ebat æi.ll e 2- Laudavi magiís mortuos, 6c) Nam ua eftf, & atHi&iQ* fpiritus velle gert funiom ut ait $. Ambrof. ferm. fuper c. 7. effe fuperiorem invidiz, cum.hzcopti- '..lCiClll'a fpm' Job. Tasis mals hac wita repleta mum quemque petere foleat. i dedit illurm. (08. Complicat manus faai.) lnvidiam eff , ut «comparatione ejus mors reme- solo ho ^ 800 LïBRI ECUCDUESIASTES 6. Melior eft pugillus cum requie , quam: plena utraque ie Vl anus cum labore,,.& afflittione animi. lefcente 16. !t 7. Cornfiderans reperi & aliam vanitatem fub fole: & Unus eft, & fecunduni non habet, non filium., non fra- aMnte eu trem, & tamen laborare non- Ceffat., nec fatiantur oculi ejus Sed & x divitiis : nec recogitat, dicens : Cui laboro, & fraudo ani- 1. inam meam bonis? in hoc quoque vanitas eft, & affiitüo pinqua peífima. flultorum 9. Melius eft ergo duos effe fimul, quam unum habent enim emolumentum focietatis fuze ; va IO. Si unus ceciderit, ab altero fulcietur : vse.foli : quia doudà : cum ceciderit; non habet fublevantem fe. .1r. Et fi dormierint duo, fovebuntur mütuo; unus quo- tun babad — modo caïeäet ? D u Et fi quifpiam praevaluerit contra unum, duo refi£unt : funiculus triplex difficile rumpitur. 1'3. Melior eft puer pauper, & fapiens, rege fe.ne, & ftulto, NEt qui nefcit praevidere in pofterum. I4. Quod de carcere, catenifque interdum quis egrediatur detür refpi ad Tegnum & alius natus in regno., inopia confumatur. qut cum ji 15. Vidi produ&tus tionem, veritus., & aliorum oblacucmnw " mx,l ius facere eos, qui vite Socie- Inapm [ & ^contradictiones. atem, «& bonorum inter fe com- Tepibus accj Comedit carnes /um* ) Significat munionem 'ineunt, prefertim 1 pro- fummam Is C P uamdam iaopiat , & 'fe pinq'us car eant , in quos heredita- Aulicorum . ipfam qu: ua i exedentem af dicios5em. tem derivent ; nam hoc pacto vita aredem , Monebat Pythagoras: Cor ae edito. fuavior eít, utilior, & honeftior. II- Fovebunmtur wutuao. Nain ex feutem fec 6. Mel;er eff pu :jus, 5c. ) Meram Colunt , qn; fententiam , plus ]qu pofillanimes alterius cilore etiam alér incalefcit Attorem D fus pigritie , & inertis pretendunt. Itaque fenfus, eft , ficut duo fimul Adiyrang fo h Verun, inquam ; nam Salomon ait donmcncw fe invicem calefaciunt, fic T2, D]uta Proverb. r7. 1. Melior f buccella duo fimul h :bitantes feinvicem juvant. I0. pf fíeca eum ganudio, quam domus lþlezm I29. JFuagiculus triblex daffesde wum- fed *nimirum in Q hoc dia vitlmá cum juroio: pitur.— ) Quafi dicat quo plures, Clpüm ) Yi medio virtus confiftit , (& ab utro- eo melius ; nec enim facile pote- que extremo recedere oportet cul- rünt expugnari, & frangi, ficut fu- 6T Quaf nis ex multis filis intortus non fa- Vüs rmce] torem virtutis, ut fcilicet nec quie- Ti lerunt. tis pïontm $ nec nimis multorum cile rumpitur, cum tamen fingula fila Quibug nec negotiorum fufceptio ftrenuitatis no- nullo negotio rumpantur.. qutus er mine yeletur. IG Zer Pdüpfl ) ]uvenis., aut Ytitag t O« Secundupms mom hbabet. ) Nemo puer pauper, fi fapiens fit, preftat ltltum eü* eft ei fanguine, propinquus , cujus Regi quantumhbet potenti , fi ftul- AM læf: caufa làboret. tus fit, nec in pofterum prxvidere , Melius eff ergo dzos effe ffzuml & fibi regnoque profpicere poffit. lmt, qm f m ) ntc l Ex predittis colligit. fapiens I4. Dc careere 4d regnum ) VWi- li idtp ]. P C À P UzDT«IV. & V. ) : Uttaqu ts. Vidi cun&os viventes, qui ambulant füb fole cum ado- lefcente fecundo, qui confurget pro eo. i16. Infinitus numerus eft populi omnium , qui fuerunt ,. 101 fta- ante eum : & qui poftea futuri funt, non latabuntur in eo. oculi eyus Sed & hoc vanitas, & affli&tio fpiritus. 2udo ani- 17. Cuftodi pedem tuum ingrediens domum Dei, & appro- k ao pinqua, ut audias: * Multo enim melior eft obedientia, quam 1 Reg. 15.22. ftultorum viétimae , qui nefciunt, quid faciunt ,r-naqli. Ofez » "hab?ent CATUT..V 6; 6. INl temere de Deo, €» ejus Providentia loque"ndumv; vofa red- QiE | quia denda ; non mirandum de egenorum opprejfione, cum iniqui judi- 195 quo- cem babeant ; item quam fit. mijera conditio avari numquam im- )lreüäunt pleti, € divitis coacervantis divitias , in *pmþ-rium nonnunquam malum, Velox ad aris, neque cor tuum fit t fl 1. NE temere quid loqu RrITS proferen- decur refpicere hiftoriam ]Jofephi , 17. Cmffodi pedem fuwm.) Mlonet oprediatur tiatur. qui cum juvenis effet, :«de'carcere Ecclefiaftes, quomodo nos gerere de- produc&tus eeft ad r fä gni : adminifítra- beamus , cum loca facra intramus, j tionem. ut fcilicet compofito corpore fimus, vultu fubmiffo, & reverenti : quaft i vitz SoCte dnopia confumátur. ) Quod multis dicat xer fe com regibu s accidit de folio regni depulfis. Vide quomodo ingrediaris. extim 1 pro* I5. Cwm Adolefcente , fio ) Notat $i vero pedem myftice intellizamus, áulicorum, confuetudinem, qui regni vel fignificantur animz atfe&us, vel s hereditee vie, & vitx cónfuetudo, vel inten- ! g&() vità hzeredem , quem hic fapiens adole- honeltiot fcentem fecundum vocat, impenfius tionis rectitudo, ,vel quid fimile. colunt, quam Regem «tate prove- Appropimqua, ut audias. ) Ut qu& ) Nan & Ktiorem ; nam ut ille ajebat, plwres recitantur in Ecclefia bene intelli- ét inC'dle[Cit'- ]t duo u adorant [olem. orientezmm, quam occiden- gas, vel ut percipia$ concionantem zem. Plutarch. in. Pompejo. X cclefiaftem. jefaciumt, Á 16. Izfeeitus mumerus , c. ) . Vide- yicem ia tur hoc dictui ad caftigandam Prin- Mzalto emim melor ef -obedientia , li gle m &c. ) Refpicit didum Samuelis 1. cipum , prefertim juvenum elatio- nem, quafi dicat, licet a multis no- Reg. I5. 22. - ddle p** ^ vus Princeps colatur , tamen pluri- Qui nefciunt , qumd faciunt. mali.) ficut 9? Qui nom cogitant , nec intelligunt, Dgï ! on "C(- mi fuerunt homines , & poftea erunt, )f£U$ n l, quibus nec de vifu, nec de nomine quantum Deum offendant, & quam ] f'mgulä cognitus erit , itaque in his latari graviter puniendi fint cum enim l vanitas eft , & afHictio fpiritus fo- a peccandi confuetudine fe non ab- L;V Cniï 4 au ducant , victimis, quas offerunt , & &aï licitum effe, de gloriola aücupanda. ;ll fl Nom latabumtur jm eo. ) ynfiniti Deum potius irritant, quam placant. W;enti ) l [ funt, qui nec norunt eum, nec co- d'ere , j pï'&vi lunt, nec res ab eo geítas probant, — I ATE temere; ; ) Monet fa- cere 1)03]15-/,- nec ideo lætgntur. pielns ; ut cum Deum ora. zgmlfïï- * 5o2 LIBRI ECCLESTLIASTES proferendum fermonem coram Deo. Deus enini im coelo, 45 & tu fuper terram : idcirco fint pauci fermones tui. fübverti 2. Multas curas fequuntur fomnia, & in multis fermonibus . tio: qu invenletur ftultitia. eminent 3. Si quid vovifü Deo, ne mo reris reddere: äifplicefer&im 9. Ht ei infidelis, & ftulta promiffio: fed quodcumque voveris, 9 Àv redde : fndum 4 Multoque melius eft non vovere, quam poft votum pro- 10, U miífa non reddere. 1 quid pro «. Ne dederis os tuum , ut peccare facias carnem tuam: Il D neque dicas coram angelo: Non elt providentia : ne forte comedat iratus Deus contra fermones tuos, dillipet cuntcta opera ma- Á m nuum tuarum. - Vitig C0 6. Ubi multa funt fomnia, plurimz funt vanitates, & fer- e mones innumeri & , Ls tu vero ,Deung time. 7: Si ms, &i toflrs bla mus , non.temere loquazhur multa fit fyn&cdoche, pars pro toto. Al iqui füti4, vot inconfiderate effutientes ; fed confi- i Vérantes, peculiariter referunt-ad carnis lafci- derate, reverentes fublimen: Dei ma- viam, & concupifcentiam , qux car- T. 93 jeftatem. Sinille eft Chrifti docu- nis nomine notari folet, ut fit fen- Éu i;iz,;g inentum Matth. 6. 7.. Orantes anrenm, fus : iNol blanditiis uti ad perpe- VinM , g inq,uit , nolite znltum loqui ffcut Etbns- tranda ftupra, aut adulteria. niis wrif ni: putant ensim , gwad ém multiloguio Coram fmgelo. ) Gui unicuique txct(fd;-; Ó f9o examdiantur. adheret comes, & qui te mendacii- 7- & Vi Q. Muwulias curas, €$6, ) Sententia poteft redazg :cre. &l efl, ne videtur eí^ : Qiuemadmodum. diur- Nonm efó providentia. ) Inconful te is, f vid n mentis inconflantiz , & pertur- votum protuli, non tantum precef- IC9 tüss ( bationi, etiam noéturna fomnia per- fit deliberationis, ut voluntarium cen- tuibata , & minime coberentia re- feri. poffit, atque ideo illius religio-. illi fnya ne non teneor. LXX. habent: Ne elfe debea Ípondent; iíta multa verba orantis tàhtis mi] non poífunt non afferre in narrando, dixeris , quia 1gnorantia eft. & $ E pollicendo , vovendo , &c. ftultum Dz'//?pet eunca opera Ef(:.) Videtur f'.'.periores aliquid inconftans, & delirum. alludere ad ilas uwnpiorum maledi-. POI?UM jn 3- Ieffelis. ) -INon adimpleta. &tiones Levit. 26. 20. Confumetur in- Stuba. y Ef enim ftulti temere caffum . laber vefler , & Lev. 25. 16. bus fl promittere, & poftquam promiferit, jrsftva feretu [ementem, 6c. & Deut. Wüperar. de adimplenda promiffionc folicitum 28. I9. Maledi£lus -erás ingrediens , &5 non elíle. maledicius egrediens,Gc. ." U Var £. Ne dederí or fu us 16 INe 6. Ub mmulta . [unt. fomnsa ,. Efc. ) Qul facile; & temere hos folvas, & vo- Videtur, hoc fpectare ad eos , de Mdjor ta concipias , que tibi fint caufa quibus proxime dictum eft, qui fci- Üm;, j peccati. Vel potius: Ne poftquam licet votorum obligationem conan- 5 Imþ!eä vovifti, obligationem voti coneris tur eludere , quafi dicat: ficut fo- dtit,) excutere , vel ita agere, ac fi illa mniorum , ita verborum majorem folutus eífes. partem effe vanam , atque ideo ca- F)Hä-"!m 4 €arnem fuam. ) Ut tu pecces;, ut vendum , me nosmetipfos decipia- AVit| tgr RCC lnds i — CAPUT V. 50 a 3 ( itt crelo, *. Si videris calumnias egenorum, & violenta judicia, & L :'ermonäbus fubverti juftitiam in provincia, non mireris fuper hoc nego- tio : quia.excelfo excelfior eft alius, & fuper hos quoque eminentiores funt alii, * Jlicet enim D Ti $. Et infuper univerfze terrae rex imperat fervien - YOVETIS, 9. Ávarus non implebitur pecunia : & qui amat divitias, íruCtum non capiet ex eis, & hoc ergo vanitas. /otüm pro- Et 10, Ubi multa funt opes - multi & qui comedunt eas. nem 'tuam: quid prodeft poffeffori, nifi quod cernit divitias oculis fuis? 1i. Dulcis eft fomnus operanti, five parum., five multum : ne forte Somedat: faturitas autem .divitis non finit eum dormire. opera ma- * Job. 12. * .Eft & alia infirmitas peffima, quam vidi fub fole: di- QOdQQ. vitiae.confervatae in malum domini fui. - s & fer- i15. Pereunt mus, & nobis , concupifcentiisque minuantur, atque ita illis non fru- 7 9 untur. m nni noftris blandiamur, & fingamus fo- toto. Àl iqui finia, vota noftra irrita fuiffe affe- 3O. Ub: ub funt epes., 6c. J 1 alci- i verantes. | carnis ]. ]ta explicat D. Hierony- Vanitas :eft félicitatem in multis di- im, que tt* quus. Quoniam in fomnum vita sffius, vitiis conftituere.; nam qui abun- && im Hnagine numbra "ubrs qua mvi- fant opibus, multam etiam faini- ., at ficfe iti ad perpea vimus , multa po[[emus imvenmre, que liam habeant neceíle eft , que co- 'erla, nibi "verifmmiha wideamisr € zoffra medat eas. Adde fures, qui multa gxcufzzre .p.e-:-(:zzt.z. detrahunt, & intervertunt,, ipfam- ii unicuiq*lf n |te mendacu ( . 8b vwidiris, &c. ) INe mireris, que rerum corruptibilium conditio- àd eft, ne egre feras, aut indigne- nem , quz divitias arrodit, & im- xis, fi yideris fubverti Juftitiam; tu minuit. Inconfulcev ntum præc€ * res tuas cura , alii funt judicibus 2262 714;&' prodeþ ;701761707'2'..9 Efc..) Ipfe ilis fuperiores , Quibus hec cure dominus Jicet videat fe multa ha- aptarium Cl« illius reigio elfe debeant , ipfi viderint quomode bere, paucis tamen uti poteft; nam tantis malis occurrendum fit. A exiguo cibo, & potu-expletur, & Jabent : P^ 9. Er iefüper, E$c. ) — Et prater unum.tantum indumentum, ex mul- Videmf fuperiores magiftratus, qui coercere tis , que habet, circumponere fibi Á poífunt judices inferiores, eft fupre- potet. yruim mà ledi' mus omnium kKex ipfe , qui oinni- a,,/,memr in Il. Operauri. ) Quia labore feffo bus fibi fervientibus , & fubjectis corpori fuavis fomnus fupervenit. Ler. D. P imperat. Videritille, quid facto opus Safuritas autem divité , Gc. ) Cum fc&" [aut fit. WMere dictum a Seneca : nimis cibo diftenditur ventriculus, g Quidquid a volis minor extimefcit, placidus fomnus non contingit. Vel fenfus eft de curis, quas divitibus U LE fi.) JMajor hoc vobis Dominus minatur : ( : Qmnae [nb regno graviore regnum.eff. affert folicitudo opes tuendi, vel « amplificandi, hec enim quietem ca- L te qUI (/l- 9- Imp!eäit;zr.) Satiabitur. Atl p»:xe avarum non permittunt, cuim Onem Lop fo- 4di4f. ) Immodice. interim pauper bis folutus angori- , chc bus bene dormiat, Ex quo apparet, m 1h dlmem Fradum eom capiet ex ék. ) Nam avari non attingunt pecunias fuas, quanta fit divitiarum vanitas, qux ge o € dominum fuum non faturant, fed jj 007 &ec illas agdem; expendere, ne im- ^E 1IBET, JEccwerLESI ARSTES 504 13. Pereunt enim in affii&tione peffima : genemvuühum, qui in fumma egeftate erit. * Tob. 14. * Sicut egreffus eft nudus de utero matris fuse, fic re- Myja I. 2I- vertetur, ,& nihil auferet fecum de labore fuo. 1.. I 15. Miferabilis prorfus infirmitas : quo modo venit, fic re- m $ ertetur. - Quid érgo prodett ei quod laboravit in ventum ? v 16. Cun&tis diebus vitee fuse comedit in tenebris, & in cu- 3. Y * ris multis, & in s&erumna, atque triftitia. & nibil 17. Hoc itaque vifum eft mihi bonum , ut comedat quis, & bUI bibat., & fruatur lsetitia ex labore fuo , quo laboravit ipfe extraneu fuüb fole numero dierum vitae fuze, quos dedit ei Deus M 43 haec pars illius. ànnos, ( 18. Et omni homini, cui dedit Deus divitias, atque fub- tur boni ftantiam , poteftatemque ei tribuit, ut comedat ex eis, & pronunt fruatur parte fua, & letetur de labore fuo : hoc eft do- Fru mum- Det. delebitur 19. Non enim fatis recordabitur dierum vitae fuae, eo quod * Nor Deus occupet deliciis cor ejus. 6E perfroit CAPLET male habent fomnum illi fed la- POC[US centie fplendore alieni funt LY NEf adimendo &c tent obfcuri Comedunt etiam in I2. lefrmitas peffiiss. ) Maalum tenebris, quia totum diem negotiis j d()mlnn atrox. impendunt , & tandem de noéte ci- netalte I omalum domisi th ) N&m muItts bum capiunt. exitio fuere divitie , que infidiis, & I**v t cafne(lzzt qAM' &c. ) Vlde tem , ve m Jatrociniis caufas de derunt. dx&"'. C. Q« n. 24. Deculiarem I3. Pereua:.) Divitis amittuntur, Namero dierum "vita.) Spatlo tem- atis a itia dmpnuntm , diflipantur, elabuntur. POT!S, quo vivit. tur (X in Pars (llius.) Mide dicta c. 2. n TO Iz .qïlzaf:ane peffoa. ) Cum mazxi- illis fj 1no dolore eorum , qui eas pofífe- I3. Püt(/f/lferizque tribuit , ut come- 3 £a derant. dar.) Dedit ei Deus , ut fordidus L'Wv'e maly Gezeravit filium , &c. ) | Pereunt non fit, & avarus, fed ut divitiis il bond AT fuis fruatur. antequam ad filios transmitti pollint. Ominem f Is. Miferabilis prorfus. 1mfirmitas. ) Hoc eff donum Dei. ) Hac de mammu Nn. us Dei efj, ut dixit c. 2. n. 24. Vide ViVit ] At ]n Hebr&o eadem funt verba , qux ibi dicta. fupra interpres vertit,, lofermitas pe[- 01 morte; fa. Grande, "& atrox malum. I9. Recordahitur dierum, &c.) In- m m lUg terim dum eft of*cupatus -commodis Spendatnr Quo modo venit. ) Ut nudus in- hujus vite , quibus honefte fruitur, ereffus eft hunc munduiin. non 1ec0rdab1rur , nec ante oculos, E Melj, il tl fll() I6. ln tenebris. ) Sine animi lzti- & mentem verfabuntur serumnz , Avitte tia. Vel ita loquitur f&plens , quia qua mertalium vitam injucundam fordidi homines ab omni magnifi- facexe folent, j Frufr , lil ; ( J ) CAPUT VI. 505 vitflm, 1 C ALPIUSRNR . s, qui tie in nece[Jariis quidem 'au g, ficre- Mijera ejll acari oanita jet partis uti. enit, fic . ventum ? 1. T St & aliud malum, ,qüod vidi fub fole, & quidem frequeng M 2 -4 apud homines. ? & in qe 2. Vir, cui dedit Deus divitias, & fubüantïam, & hönoremg & nihil deeft animze fuze, ex omnibus, quae defiderat : nec ht quis, & tribuit ei poteftatem Deus , ut comedat ex eo , fed homo ;oravit pfe extraneus vorabit illud, hoc vanitas, & miferia magna eft..- iDs; & 3. Si genuerit quifpiam centum liberos, & vixerit multos annos, & plures dies eetatis habuerit, & anima illius non uta- | atqu? füb- tur bonis fubfítantize fuze, fepulturaque careat : de hoc ego e d. & pronuntio, quod melior illo fit abortivus. E . hoc eft do- .4. Eruftra enim veni t, & pergit ad tenebras, & oblivione delebitur nomen ejus. je, 00 quod - $. Nonvidit folem, neque cognovit diftantiam boni, & mali, 6. Etiam fi duobus millibus annis vixerit , & non fuerit omnia? perfruitus bonis: nonne ad unum locum progerant 7. Omnis (APUT / 2 Ec tribait 6 poreflatem . Deni , fcilicet in hunc mundum , non minus i fint, fed l Midetur non habere quam abortivus. H elunt ctiüum w jus dominii ad ufum divitiarum, & -d fenebras.) Mortis. diem neg0tlls negadfe illi Deus liberaliter, & ho- Oblrvione delebitur , 6c.) Quia ni- m de n08€ ( hil memorabile fecit in vita. nelte vivendi animum, & volunta- tem , vel non effe €i tributam a Deo B. Noz vidi j?ilem. ) /Nam, ut [j 65' ) Vlde peculiarem liberalitatis, & verg pie- dictum eít capite fuperiori n. 16. Cunüli: diebas "L'itæ. fe comedit im :ene- tatis gratiam, qui divitiis domine- 4) Gyatio 167" tur, & imperet, mjnime vero fe £ris. In quo eft etiam abortivo fimilis. illis fubjiciat, & addicat. Negue cognevit diflantiam &on; , & c 2 510 mali. ) Quia bona fuavia, & ju- ut t $. $; gemueriz quispram , &c.) Adeo tribill * ordidus grave malum efít avaritia, ut omnia cunda nunquam expertus eft, ideo- alia bona , que quodammodo felicem que non intelligit, quodnam fit dif- hominem faciunt, corrumpat. crimen inter miferam, & fordidam, & liberalem, fplendidam, & jucun- lt g Nom dutatur bonis, €c€. ) Dum Ht ide vivit , parcat bonis , nec ex illis dam vitam. ÍIn hoc autem avarus TR abortivo deterioris eít conditionis, 0i poft mortem faltem ad cohoneftan- dum funus adhibeatur aliquid, & quia abortivus, fi bonis. caruit, ca- Jjermy expendatur. ruit etiau malis, ut avarus multa atu mmO( [ Melior. illo. fft abortzvus.) QQ»ui non mala, & incommoda expertus eft, Ipe f i QicUF nec tamen fibi unquam indulfit , ut ho OcuïOSQ vitio fuo hüjus vite bonis caret p n avarus. bono aliquo frueretur. "n giu i* 4 Frefira enim wesit.) . Avarus 6. Nonue ad unum leeum preperant ul Sss ' I )ucun -B:'bl, éum Com. Menocb. 1. IV. 5o6 LIBRI .'E.--CVCLESIASTES j Ve 7. Omnislabor hominis in ore ejus : fed anima ejus non implebitur. - tia vanità habet amplius fapiens a ftulto? & quid paupef, nifi . 8. Quid ut pergat illuc, ubi eft vita? Vanm d o. Melius eft videre; quod cupias, quam defiderare, quod neícias. Sed & hoc vanitas eft, & praefumptio fpiritus. gis fint à 10. Qui futurus eft, jam vocatum eft nomen ejus : & fci- malut jf tur, quod homo fit, & non poffit con / tra fortiorem fe— in ju- f q dicio contendere. dr. Verba r YU emnia ? ) n vita nullum fuit dif- quid fit noftro defiderio , noftraque crimen inter avarum, & abortivum: induftria, & labore dignum. ' It Quam deffderare ,| quod — nefeias. ) quare nec erit in morte; nam mors pererrin; una, & &qua omnibus obvenit, & Qam ignoranti, inexperte , przci- terit? A indifcriminatim omnes abfumit. piti , & ccce c ncupifcentiz laxare habenas defiderii in res illas , quas fub fole f d unum locum.) Sepulchri. 4.*M nefcias, utrum moleftiz tibi, & de- 7. Gmnis laber bominis, Gc. ) Quafi trinento, an vero voluptati, & com- dicat : Video avaritie fuz neceifita- modo future fint. tem pretendere avaros, quafi labo- Se4 ($ hoc wamitas. ) Nümirum $. Md YVI : in rent in congregandis divitiis , ut defiderare, quod nefcías. Vel fen- habeaat , quod futicere pofht ad fus eít : etiam , fi qux' defideras, victum. lvivens CO - Sed anima ejus nom ! Ppnplebitur.) Na- confequaris, & re ipfa poilideas, ni- hil aliud affequeris, quam vanitatem, .——.——— turale cibi defiderium non faturabi- & aflictionem fpiritus. i t terà um rur,; nam avari licet multum ha- beant, quod comedant, fibi tamen Prafumnptio [pzritus. ) In Hebr. eft füras. eadem vox, quam fupra non femel d CM!M fa) invident, & fubtrahunt. Ín Grze- fe contra [ Q. Quid habet amplius, &c. ) Sa- vertit, Ajïit'fionem jþirit:z:. co eft , zpocipscig , que vox poteft tendet, piens, & ftultus, dives, & pauper, tum electionem fignificare , quod IL Vfräd & uno verbo omnes homines in hoc fponte quis eo fe conjecerit , fua- 1à jatbor, pares funt, ut victu indigeant. rum concupifcentiarum ductum fe- qUi ft faþ'l(:ï Et quid panper, zif n pergat, 6$c. ?) cutus ; tum przceptionem , five que iximug Pauper vero non eft admodum de- preceptionem anime defideriis zftu- Aon Confa ferioris conditionis, quam fit dives antis , & inhiantis , ac velusi fpe enda funt, avarus, immo inelioris, fi rationem devorantis, qus» non habet. vi&us parandi per fuam induftriam NI LT Io. Qwui futurus efl, 6c.) Quafi Cäpt noverit ; nam pofítquam aliquid lu- dicat , femper nafcuntur homines àd fjl ütem f cratus fuerit, illo truetur hilariter, prioribus fimiles, fragiles, miferi, C ingy, quod avarus , quantumlibet dives, &c. ac Opterea inanis conatus di- ut ex 60, & nunquam facit. vitum, g(l' fuperborum fefe fupra hu- Confecathr: Pergat ilüc, ubi efó vita? ) Paret manam conditionem attollentium. fibi fua induftria ea, que ad vitam EUTTE Vocatum effó momen ejus. ) d eft, Ieportee. fuftentandam nec;iïaria funt, aut op- " C Rone, j portuna. J am fcitur, quomodo à ppellandus fit/, 9. Melius eff videre , quod cupias. ) & qualis fit futurus. f It r [ ag Mlius eít confiderare, & ftatuere, Seitur, qued homo fit.) Inürmus; m'äfin 4!,( ä CAPUT VI &VIL : 507 à 6j non 1r. Verba funt plurima, multamque in : difputgpdo Jhabenf- tia vanitatem. )uper, tifi CAPUT VIL tate, qud Vauum eft altiora fe querere, € inter multa, que quibus ma- piritus, gis fint eligenda , fic C? Japientia utilior eff. cum. divitiis, dies jus : & fci malus precavendus ; ne plus. quam oportet, fapiens , aut jufius m fein - Jis , quan ) fit mulieris confortium amarum , & periculofum, tr, Verba quodque bomo fit a Deo creatus rettus. —— — r Uid neceffe eft homini majora fe qua&erere, cum igno- rio , üoftraque iguum. ret, quid conducat fibi in vita fua, numero dierum IWJ nff[lläf " ) peregrinationis fuze ; & tempore, quod velut umbra prze- chrtæ " pïæCi- terit? Aut quis ei poterit indicare, quid poft eum futurum (centig laure fub fole fit? es ilas , quis *Prov ig tibi, & & 2. * Melius eft nonren bonum, quam unguenta pretiofa, & dies mortis die nativitatis. - 22.1: uptati & com- 3. Melius eft ire ad domum lu&tu s, quam ad domüm con- s) Maminm vivii : in illa enim finis cun&orum admonetur hominum, & as Vd fer- vivens cogitat, quid futurum fit. ux defiderass 4. Melior ; pollideas, nt- Sssyz yam vanittétts id eft vitz vanz , bre- e terra fumptus , & in terram abi- vanitatis [í4 , turàas. vis, & fragilis. . p 77 7uis ei poteri t omédicuie, Hei) ) n jeme Contra fortiorem fey 0. ) Exigere Qu eventura funt, cum fint futura 1Pra u fe contra Deum , & cum illo con- j Inome tendere. contingentia, noftram effugiunt fci- gg vox po. II. Verba funt plurima , Efr) Mul- entiam, & providentiam : . fufficiat ifcue, QU ergo diei malitia fua, & de craftino d* ta jadantur, & difputantur ab iis; fel fi his, ne fimus foliciti, cum nefciamus, quid ui fe fapientes putant um dudum IN qua diximus, queque certifiuna funt, fuperventura pariat dies. tioiem » non Confentiant , nihil aliud cen- Q. Nomem bomumy, quaem Wngnutula.) uefideriis * fto- fenda funt, quam vanitas. In Hebreo inter hec duo eft quedam ' AC Veluiiï Ve l. Ajora [e.) Res, que humanum paranomafía ; nam nomen dicitur ; hibét captum fuperant, & quas fcire cow feen, & unguentum una litera Qui addita yi3u) feemez. Conveniunt etiam ad falutem non pertinet. d Cum ignoret 6c.) Cum fieri poffit, re nomen bonum, & unguentum ; yles, 7 jferi s ut ex eo , ex quo fe fperat gloriam nam ut hujus fragrantia longe fenti- 15 oquub üt* confecuturum, aut commodum, con- tur, ita etiam fecunde fam& rumor late fpargitur. . . foe! ;pra h tra noxam accipiat , aut infæmiam Dzes mortis dies n:zti*vimris.j Quia erüel jtiu reportec. j d Numero dierum.) Quid expediat vi- cum morimur, evadimus pericula vi- gt te fux breviffime, cujus dies pauci t& , cum vero nafcimar, illa ingredi- p li andus l inur. Vide dicta c. 4. n. 2 funt, & facile numerabiles. Peregrinationis fua.)1n Hiebrao eft, 3- Ad domum iuius. ) ln qua mor- M f p 508 LIBRIOECCLESPASTES 4. Melior eft ira rifü : quia per triftitiam vultus cerr'igitür 1. Sic animus delinquentis. J Law'em ph $. Cor fapientium : gïbi trifitia eíft , & cor ftultorum ubi | poiïeiïorä laetitia. 14. Cot 6. Melius eft a fapiente corripi, quam ftultorum adula- le defpt tione decipi. i Ia. 7. Quia ficut fonitus fpinarum ardentium fub ölïa, fic fícüt ena P -;jifus ftulti: fed & hoc vanitas. Contta €u g- C [ : Ws Calumnia conturbat fapieqþem, & perdet robqr cordis illius. : in u(tita 9. Melior eft finis örationis, quamvprincipium. Melior eft patiens arrogante. n fic p 10. Ne fis velox ad irafcendum: quia ira in finu ftulti re- malis, & in quiefcit. Vitam tri 1I. Ne 'dicas : quid putäs caufge eft, quod priorä tempora : diuturnitate vere homin ieliora fuere, quam nunc funt? ftulta enim eft hujufcemodi interrogatio. &termm , ( | COmparant, 12. Utilior eft fapientia cum diyitiis, & magis prodeft vi- dentibus folem. ; I yittutis | 14- Ccn'/ïd - 3. Sicut Idera - divi àctum effe f.uus aiiquiä- jacet fepulturg tradene eff'e cepilfe, nifi pärfïciäs. Verum tnilis sobj, dus , aut in qua lugetur mortuus. quia vox $373 fignificat aliquando ide patjent Domum comvivii. Natalitii, in qua jurgium , ut Prov. I7. 9. 4u; altero Corrigtre, ( fermone reperit ( quod. jurgantes faci- feítus dies agitur propter natam pro- [ t nion po lem. unt) & in Hebrzo eít 4343 £edavar , 1777 jj 4- Melior eff ira &'c.) Severitas vul- ideo fenfus effe poteft: melius eífe téntia confe fus in eo, qui prseft. finem facere contentionum, quam ju« tecedeng. ad ris proprii, aut fententie tuendx cau- S. Hbs friflitia efl.) Quia fapientes - ROm nemin viri graves funt, &feveri, nonlevi- fa cum alio jurgandi initium facere. ' 'unpotenüæ! IO. Quiaira, €&'c,) Nam ftultorum [ Ucultatem , culi, & ad rifum proclives. H V. Sicut fonitus [psmarum. ) Quarum eft iram concipere, & animo fovere, II. Stulta enims eff bujusmodi suterro- crepitus longe auditur, fic & ftulti et bus tát; &achinnus. gatio.) Nam ejusmodi interrogatio 9. Conturbat fapiemtem. ) ll mce- arguinentum eft ignorationis cempo- ntm P()teü tum rum,- & hiftoriarum, & prifcorum inempy rorem affert, & triítitiam. of latur Perdet vobur cordis.)) Alacritatem in morum, qui etiam fuerunt corruptif- fimi. agendo ; nam jufli, cum fe vident I2, Utilior eff þzþienti;z cum divitiis.) Quen i. calumniis peti, animo coneidunt, & Quia fapiens, fi dives fit, poteft di- TePare as de negotiis relinquendis cogitant. vitias in multos bonos ufus conver- 9. Orationis.) In Hebr. eft, 334 tere, & quia divitiz ipfi fapientie de- lthtno adeo | davar, que vox fignificat verbum, cus addünt. Tous dlfhc Videztibus at . rem, negotium, ut Chaldzus vertit. folem. ) Hominibus, yie m Videtur ergo docere fapiens, parum ventibus. lt omoe $ a (ityn - J -C'A PU T VIL 309 8 carfigimr I3. Sicut enim protägit fapientia, fic protegi't-päcunia : hoc au'em plus habet eruditio, & fapientia, quod vitam tribuunt ültorum wi * poffeffori fuo. 14. Confideraopera Dgï, quod nemo poffit corrigere, »quem' rüm ada- ]le defpexerit. 15. In die bona fruere bonis, - &» malum diem praecave: ficut enim hanc, fic & illam fecit Deus, ut non inveniat homo Jla, fic 'tifus .tontra eum juftas querimonias. 'obur cordis 16. Hzec quoque vidi in diebus vanitatis meae: Juftus perit in juftitia fua, & impius multo vivit tempore in mali tia fua. Meliot e Sss 3 17. Noli J3. S£c protegit pecumia. Á multis fed ii, qui carentes auxilio efficaci ini fhulti fe- malis, & incommodis eripit. rediguntur in eas anguftias, quas di- ximus. Vitam tribusnt.) Mlemoriam, fam;æ iorä tempore diuturnitatem , vel, tranquillam, & 15. Io die b æm.) Plena ;lætitiæ, & yere homine dignam vita, vel vitam jucunditatis. hujafcemodt Malam diem. ) JErumnofam, aut &ternam , quam fibi veri fapientes comparant, juxta divine legis, & ve- incommodum aliquod fecum aífe- ls prodeü' Y F& yirtutis prefcriptum vivendo. rentem. * Precave.) Cum profpere agis,ita vi- IA. Cenfidera opera. Dei, &9c.) Con- D^ SiCllï fidera ,divine confilio providentie ve,ut przfidium aliquod tibi compares / fáftum effe , ut dum vivimus, cum adverfus diem malam, fi forte iaftet. In Hebreo pro Praceve, eít; V;de , ficas, Verum malis nobis agendum fit, atque pro- inde patientia opus effe, cum malos & fententiaeffe poteft: diligenter in- ficat aliquando coirigere; & ad votum noftrum fin- fpice, ne quid tibi aut per impatien- 7, Q qH d " tiam, aut alia ratione incommodi a£- | jorgantes fice gere non poffimus. fedqudr , Nemo po[fit corrigere.) Intell'ig'e, po ferat, aut nox&. 3 Jus ele tentia confequenti; nam potentia an- Sieut enim banc C$c.) Ucriusque for- e&: té , tecedens ad acceptandam correptio- tunz auctor eft Deus, & utraque pro- onuim, quam J nem nemini deeít, nifi velis nomine ficua effe poteft, fi quis bene uti fciat. n!l?' tue 3 CAU- impotentiz intelligere maximam dif- Quare non eft, quod de divina que- inicium facete. 14 ficultatem antecedentem.. In Hebrao ramur-providentia, que omnia fapi- enter conftituic, fed potius noftram Nam ftiltorun e(t: Neno poffia recomcinnare , quod & aniim ATECE "Chaldzus, & S. Hieronymus de de- accufare debemus focordiam, qui il- 'W.a- fe&ibus naturalibus accipiunt: nemo lis inale utimur. um g 16. I» diebus wvanitatis mes.) Dum odj intermga enim poteftclaudum cecum;aut diftor- )ratiOIlib" m tum membris reficere, & defectus vixi in hac vita fluxa, ! inani , infta- v pru f, bili. " hofce naturalesh emendare, vel tol- Jere. Peritdm jufitiafua.) Cum tamen PTLa Quem ille defpexerit. ) Defpicere, & jufte vivat, & diuturniore vita dignus ) , negare auxilia efficacia, & dare illa, yideatur. jia cut d Impins multo vvivit temporé, 6c.) Ni- b a (j pote^ C cum quibushomo non convertetur ; $ cort ye immo adeo debilia funt, ut cum fimi- detur fignificare fe aliqua ratione com- y if stie d libus difficillime poffit aliquis con- motum, cum videret impios profpe- jf lag yerti , & fere nemo convyertatur. Nec re agere, & diu vivere; viros autem Aliquid enim omnes, qui carent auxilio effi- pios cito de médio tolli. Eoniaboh Y caci, dicuntur defptci, aut obcocari: etiam tale -paiïum fe affirmat $. Da- L 81c LIBRI ECCLESIASTRES 7 17. Noli effe juftus multum , ne uam || « $6 que- »plus fapi'as » q * descor tui neceffe eft ne obftupefcas. 23 Sci 19. Neimpie agas multum : & noli s effe ftultus, ne mpria- ris in tempore non tuo. ; if aliis 19. Bonum eft te fuftentare juftum , & -ab illo ne füb- | 24 Cur I ipa lon trahas manum tuam : quia qui timet Deum, nihil negligit. 20. Sapientia confortavit fapientem fuper decem princip 25. Mul : tiet eam ' 3.Reg civitatis. . 9. 46. 26 Luf 21. * Non eft eni 9t ara m homo ju&ug in terra, qui faciat bonum, trem, & 6 36 ! & non peccet. Prov. E 221. Sed fcerem im, AE n E 20- 9- vid, cum ait Pfal. 72. 2. Mez autez di's, fcelerum vindicem experiri, de medio immature fublatus. natorum e ID 1 Joan pene moti "funt pedes , pene effufi. [uut greffus mei , quia zelavi [uper 1miquos I9. Suffentare)) Nox HebreaymN m : qui placet pacem Paccatarüm "videni, C. zhbechoz proprie fignificat appreben- dere ; itaque fenfas eífe poteft. — Bo- pietur ab 17- Noli effe jufhus znulzum. ) Crimi- u nando divinam providentiam , num eft,te apprebendere, & tenere permittit juftum perire in juftitia 1 ua, id, quod juftum eft ; nam vox, 7»- L ffwn, eft generis neutrius : Bonum [ $i & impium, vivere longo tempore. eft te aliqua juítitie opera facere, didigus, Neque plus fapias, quam neceffe eff.) Sed && 4b 1do, etc. ) Non tamen 22. Ne a Dei arcana confilia fcrutans, &quafi cum Deo expoítulans , quod imptos propterea aliarum virtutum-officia de- aurem præbe ferere debes: oportcet enim unum fa- [ *Orum, que non puniat. LXX. habent, NoZ ar- cere, & aliud non omittere. | ics; dilm gument;zri plus quam oportet. Qualis videtur illa difputatio Jerem. cum 20. Confortavir.) Roboravit, auxit, Nt firte , in felici ftatu conftituit. CRacerbatus | Deo c. 12. I. Jufus quidem tu es Do- eni5e€ ff difputem tecumy, vermmtamen Decem.) Multos ; eft enim nume- Thale precet rus definitus pro indefinito. | quid indipn jufla loquar ad te i Quare via Impiorum | prgum du Praf;peratur, &c. 21. Nom eff emim Lbomo jufÓus, ete.) 0big ( n.' Ne obflzpe[fca:.) Nam ferutator ma- Videtur effe caftigatio fententie fu- | 9'3* M.a;cdi, jeffatis epprimetur a gliria. Proverb. perioris, quafidicat, fapiens confor- | * Bwes, [ 25. 27 . . tatur, roboratur, &c. Quamvis ne- 19. Ne eap: e 4945 nultum.) Quem- mo adeo juftus, aut fapiens fit, qui iE admodum monui, nutjuftitie zelum ; Dretng, i v n ohibe "2 nec divi- pro fragilitate humana inaliquo non ; orum feya immoderatum 1L.), erret , aut IDECCC t. Kxrgo . particula nam providentiam criminareris ; ita caufalis, Ez/m, fumitur pro q«amvis. ; [/Tg madf).düä süune moneo , ut ab: altero etiam ex- : J lt:'üeri,m. " Eman. Sa putat particulam — Ezizm, tremo recedas, ne fcilicet divine pro- abundare more Scripturz. | l4le [gm,m'/;z videntie oblivifcaris, permittasque T ? Exp edi (Qz.t; faciat bonum , etc.) Qui adeo (ttCa ( iv impietati habenas, multum , gravi- exaíte femitam teneat virtutis , ut in terque peccando, aliquo faltem ]levi non exorbitet. H &irgo e — E mo/i effe ffultus. ) Nunquam de Egregie Seneca de Clementi: lib. 1. itoii, . i divina providentia cogitando. c. 6. Peccavimus omues, alii gravia, ténte alii leviora ; alit ex deffinato , Alii forte ! feduïc Ne moriaris in£enpoíe non tuo.) Ne intcl ligenti tuo malo cogaris divinam providen- Lnpulfi, ant aliena nequitia ablati ; alib Voly kf PtatiS, [ siam, quam non cogitas , aut non cre- én bonis conftlisss parum far(i:er feetiams, Dd æm Un j » ] t 61t CAxPUT:. Vil piäs, quam .. 84. Sed & cun&is fermonibus, qui dicuntur; ne accommo- des cortuum: neforteaudias fervum tuum maledicentem tibi : ; 1 mori- 43. Scit enim confcien xifti aliis. À tia tua , quia & tu crebro maledi- - TAPU .24. CunGa tentavi in fapientia. Dixi :.Sapi ens e,fïixciar : | neglirit & ipía longius receffit a me. m principes 25. Multo mag is quam erat: & alta profuüditas, quis inve- niet eam ? Vciat Donurm, 26. Luítravi univerfa animo meo, ut fcirem , & confide- rarem, & qusrerem fapientiam, & rationem, & ut cogno- 2^, Sed Ícerem impietatem ítulti4 & errorem imprudentium: $31. Et inveni amariorem morte mulierem, quse laqueus ve- t experiri, de tu$. natorum eft, & fagena cor ejus, vincula funt manus illius: x Hebrea Ym qui placet Deo, effugiet illam : qui autem peccator eft, ca- ificat agprebtn- pietur ab illa, fepotell, 20« 48. Ecce jge, & texit nam vox, J* q'usrterers gins; Bonum &5 innocentiam 1mviti, Ac reiiitente: per- etiam faþïentiæ experixgentalis partem opera facitt, didizms. theorice adjicerem, " Non tamei 22. Ne accommodes cor tumm. ) Ne Longius receffit a mey6c. ) Cum me um officia d'e- aurem przbeas, ne fis ricidus cenfor fapientiz- proximum putavit , .depre- enim unumm f *orum, quz domi tuz fiunt a dome- hendi me adhuc longiiïime diítare. Jittere, fticis; diffimula aliqua eorum errata. Q5. Ata profunditas. ) In Hebrao Ne forte audias , €9c, ) Ne fortatfe e, & profuudum profundum , id eft, oboravit, aUxily exacerbatus famulus,aut fervus tibi j & profundiffima eft, & altiffima fa- male precetur, convitietur, aut ali- pientia, ita ut ad illam pervenire fit f enim nume quid indignum de- te loquatur. E- difficillimuimn. inito. gregium hujus rei exemplum habes Dei. Q6. Er ratiogem. ) Scilicet operum W,M 'u !Lf'effp) Tobize c. 3. n. Vox Hebrza w9:mn ehbesben, ; fententie !I 23. Maiedixifli aliis. "Tibi ipfi teftis ut notavit S. Hieronymus & nume- effe potes, quam grave fit hoc ad fe- rum , fummam, & fupputationemm (ipiens coniore- rendum; nam etiam tu, cum alii te Quamvis ? fiznificat. Puto autem fenfum effe : ypiens It v fi premunt, indignaris, ftomacharis, & Optavi, &tentavi rerum caufas, e£- igdliqio 00 -eorum feveritatem damnas. Facier fectà , & proprietates mente compre- ii zos moderatiores refpetlus noffri, ff can- hendere, ut qui arithmeticam callent, 170 Pllnc f 1)1'0 quv* fu/uerimm zoi : nunquid & ipfi aliquid multorum numerorum fummam com» eicilun Tif :4le cammzfmw ? N;melm'd fc erravi- putando conficiunt , & exacte fciunt, mus? Expeditme mobis ifla dammari? quot fint unitates. ilunc eundem Ea Seneca de ira l. 2. c. 29. ) Qui 2 fenfum exhibent LXX.: qui habent [ 24. Cunüa tentavi in fapientia.) In VQ0», funt autem 59or, calculi, UAU EE Hebrao eít, Om»iz bac testavi in fa- quos ad numerandum, & fupputan- exort pientia : id eft tentavi fapienter, at- dum adhibemus. gncH hb l i g tente, fedulo , ut fcire, & confequi 27. £maricrem. ) Moleftiorem, & f) fa It intelligentia poffem, quid boni, & nocentiorem. jatt , H /i voluptatis, quid mali etiam , & mo- Cor 6j45s. ) Cogitatio, mens, animus, 7! M Aþl'w' : j f leftis in unaquaque re ineffet, ut hanc voluntas , qu& omniaà in hoc up*.im x 312 ;LIBRI ECCLESIASTES h. Eg() 0s 28. Ecce hoc inVEni, dixit Ecclefiaftes , unum & gltei?umg 3 &t invenirem rationem , ? Ne ef i9. Quam adhuc qusrit anim amea, & non inveni. Virum |pre mio de mille unum reperi, mulierem ex omnibus non inveni. 4 Ecfem 30. Solummodo hoc inveni, quod fecerit Deus hominem quam po:el g. Qu c rectum , &fipfe fe infinitis mifcuerit quceftionibus. Quis tae lisut fapiens eft? & quis cognovit folutionem verbi? maj. Tem 6. Omnin CATIBIT VILE minis affüiti In «ultu lucet fapientia : a Dei mandatis mon recedendum : bomo Rexertare m asss novit tantum prajentia, neque mertem pote[?. evadere : impii ob pout, Siceti Dei indulgentiam liberius peccant ; vaniffamum *videtur ,' quod 0. 06, ex wíu, julTis , & impüs finilia bic eveniunt : & operum Dei Ü db uf f. vatio non ef? imve[Higanda, qmidy; turpari igrfus larini *Sl;pr I. Apilentia hominis lucet in vultu ejus tiffimus S ' faciem 1ll ; & poten Polmfl]fmm, 2- 14- "s commutabit, 4. Ego ; Grace ) d In Hebrao eft, & ipff inquifierunt cogi- Hr s wt enim ; confpirant, ut laqueos, & infidias hóminibus inftruant.. tationes multas, N el compurattones mul- it? impulentia Quj placet Deo, ) 1s cui faverit Deus, £af Alii vertunt, A4dzzmventiones mul- m fenfum e vel, qui juftus, & fanctus eft, ac pro- F48, Multa homines excogitarunt , Qu habet: c, pterea in agendo cum mulieribus cir- & moliti funt, vel ad voluptatem, & i tficittur, cumfpe&tus, & cautus. commoda , vel ad honeftatem , & um aliqni q [ Oi autem peccator e/f. ) Ac proin- fplendorem vitz, qux plurimas fe- cum traxerunt difficulzates, & mala, QUi poteptiffi de in rebus hujusmodi incautus & Taciem fapien occafiones non precidens peccandi. quibus caruiffent , fi a priftina illa V anditis 99. lum O alterum.) Arabica in- rectitudine, Íciviffent. & fimkplicitat(e non de; TU iyitamor terpretatio habet, um per «umum, COnltantiwm « Syriaca, wzum im umum, & refpondet Quis talis ut /hpiem eft. ?- Quafi di- elideria, a lJtalica phrafis, qua dicimus , 47 «z cat : quis conferri poifit cum Sálo- tant er u0 j quos | fignificat ergo fapiens, fe mone fapiente, qui tamen difficiliumi iil Tincipt diligenter. , & minutim Ooimmnium nodorum, & swnigmatum folutiones AC fuam mulierum naturas, propenfiones, & non invenit ? Vel fenfus eft: quis ftudia inveftigaffe , ut cognofceret , eritut fapiens? i. e. quis erit fapi- l, &l beg JXtà Quim G an bona mulier inveniri poffet. ens ? juxta quam explicationem 4tieg ilia; Ratoxem.) Ejus, quod fequinfr. particula, sz, non eft comparatio- nis, aut fimilitudinis , fed identi ,que m()d() ve 29. Virum de mile, ) E.t hyperbo- Mil nomine Jica locutio, qua oftenditur, paucos tatis fignificativa ; ut cum dicitur effe virós omni ex parte pertectos , Joannis r. 14. Vidimus gloriam ejms lgmït ] q.üi u gleriam quaff unigemiti « patre, ubi ommum I m quos Italice dicimus, Uemznz compit?, mOdO fac it, € di valore , fcminas pauciífimas, aut particula quaf&, identitatem fignificat. güudere q nullas propter fexus imbecillitatem. Quis, inquam,erit ita fapiens, ut fo- lutionem, & rationem noverit rerum um Hentlhus 3o. Recum.) Cum naturali rectitu- Wiltate ) QUE ne dine animi, fincerum , paucis conten- ditficilium, de quibus actum eft? tem) Otüm Í tum, fimplicein, & preterea cum gra- I cet in vultu. ) Eiminet in vultu, )ïfgu('ä tuito dono juítitie originalis. uem ad modeftiam, gravita- T illins j Ipfe fe iig/üzf'ti: mi[cuerit quaffe mih:?s.) tem , letitiam, & fanþ&icatcm*comv IM. f (; U ) CAPUT VIII 513 | &alterum, g. Ego os regis-obfervo ) & praecepta juramenti Dei. 3. Ne fefines recedere a facie ejus, neque permaneas in en, - Virm opere malo: quia omne, quod voluerit, faciet : n inveni. 4 Etfermo illius poteftate plenus eft : nec dicere ei qui(- üs hominem quam poteít: Quare ita facis? s. Quis tag $. Qui cuftodit praeceptum , non experiétur quidquam erbi? mali. Tempus, & refponfionem cor fapientis intelligit. 6. Omni neg mirnis affiiQtio : otio tempus eit, & opportunitas, & multa ho- ndum : heme t : inpii ol i ponit. Sic etiam Ecclefiafticus c. 19. dhur , qud -Et practpta juramenti Dei.) Id eft, n. 26. ex "wfz , inquit cogmofcitur vir, qu& jurejurando confirmavit, vel quia n D € ab occurfu facie cægfzofäitur jlfn/)ztu:,, ad hoc nos jurejurando Regi adítrin- o $« ximnus. amitlus: corporis , rius deutium, & otentiffimus ingreffas hozminis emtmciamt de ilo. Ne feffines recedere a facie ejzs. ) Porentiffimus") L,XX. habent, Zzzpz- Qäa . Eo0 fi dicat : Quod fi Regem óffen- pl dens Grgce) é»oiózo ) waltu fuo odie- difti, redi cum eo in gratiam; nam ;z?uiþemm ng. t"r ; ut enim amabilis eft- modeftia, fugere non eft tutuni, cum Principi- Vel fenfus »mpumtivne; mil- ità impudentia provocat odium.. E&un- bus longz fint manus. |aventimes ml« dem fenfum exhibet verfio Syriaca, eft: patienter feras, & otffen(iones quz habet: Cajesfacses andax eft , odio- diffimula, neque facile, & temerete, | excogitaunt , voluptatem, & fu.r Lf;cietzzr. Noftre Vulgate fen- quafi iratus, a regis facie, confuetu- onefatem , & fum aliqui effe putant : Principes, dine fcilicet, & obfequio fubtrahe.- z plurimas - qui potentiflimi nomine fignificantur, Neque permaneas in opeve malo. Y In eo ates, & mala, faciem fapientis commutare , quia nimirum opere, o Kegem offendi- vel blanditiis, vel terrore , vel hono- fti, pertinacia, . - & coatumacia cul« 1 priüim ill; citate 100 d rum invitamento, aut divitiarum, pam graviorem faciendo , velin in- conflantiam eorum labefa&ant, & confulto propofito de fubtrahendo te defideria, aut timores in eis conci« per impatientiam a Regis confuetu- J i Qf d- dine. ylit cum. Sido- tant, quos fequitur oris tmutatio. Aliqui permanere in opere men diicdiumi Ahi Principem licet natura feverum, male, idem effe putant, ac obftinate um folutionts faciem fuam commutare, fi fapiens contra Regis fententiam, aut volunta- wfns &i yi fit, & ad benignitatem componere. tem obniti in confukationibus, & Juxta quam explicationem idem eft, deliberationibus. uis erit. p explicationem faciem ilius, faciem [uam: . cum utro- S. Practptum: ) Regis, aut Dei. f com ;f,räriO: que modo verti pollit ex Hebrao. Tempm ex rg?»"anfanem-.) Sztpïens Alii nomine potentiflirai Deum intel- .'« f?d i(lfn" opportuna fandi tempora fcit captare, ut cum dlc ir,u: ligunt, qui ut cor, fic etiam faciem & ita refponfionem temperare, & fer- giriam 0 hominum immutat , quod peculiari mones müfcere, ut Regem non offen- J Ó modo facit, eis tribuens, ut fciant dat, íd dl ff:ul renf b [ gaudere cum gaudentibus, & flere 6. Omni negotio , &7.) Omni qui- Jlif';caïï: U cum flentibus, & pro varia opportu- dem. negotio conficiendo eft fuus fipit^ ngïfïnt I erum nitate, aut neceflitate locorum, vel modus, & tempus fuum opportu- temporum faciem componere. num, fed magna eft perplexitas, di£- um u 2. O; regis obfervo. ) Kegem revere- ficuleas , & anxietas in eo invefíti- mintt inVu.kg* or, & illius juffa exequor. gando; nam [epe Aon bene neïï—äï;?- tum, g2 Bibl, eum Com. Menoch. 2. IV, tt um 7 H 514 LIBRIECCLESPASTES ^. Non 7. Quiaignorat preeterita, & futura nullo fcire poteft nuntio. $. Non eft in hominis poteitate prohiboere fpiritum , nec quaü umb habet poteftatem in die mortis, necíinitur quiefcere ingruente u Ef bello, neque falvabit impietas impium. bus mala ! 9. Omnia haec confideravi, & dedi cor meum in cun&tis impi, qu operibus , quae fiunt fub fole. & hoc van homini in malum fuum. Interdum domina;ur homo 1. Iau 10. Vidi impios fepultos: qui etiam cum adhuc viverent, füb fole, : in loco fanéto erant, & laudabantur in civitate quafi juftorum & hoc folt operum : fed & hoc vanitas eft. fu. quo rr. Etenim quia non pro fertur cito contra malos fententia; 16, Ea abfque timore ullo filii hominum perpetrant mala. gerem df 12. Attamen peccator ex eo , quod centies facit malum , diebus , d & per patientiam fuftentatur, ego cognovi, quod erit bonum . Ri timentibus Deum , qui verentur faciem ejus. homo inv 13. Non quanto pl mus preterita, ex quibüs facere pof- cogetur, nec bonis , aut malis arti- Dd » ettar bus patebit illi effugium. femus conjecturam de futuris, & ip- lass m fatutura funt adimodum obfcura, cum Q. Im cunfílis operibnus. ) Ad oþera incertus fit eventus, qui bonus, aut omnia confideranda. erit, licet &0 lp malwn fuum. ) Ejjus, qui domi- It n ha i malus eife poteft. 8. Prebihere fpiritum. ) Chaldea natum patitur , ut accidit fub tyran- téntiam ; it paraphrafis clare ita 'explicat : — Noz nis. ijjus etiam , qui dominatum Téntbene, $ exercet ; nam frequenter qui impo- eff vir, qui imperet ;/þirimi animas, uf lIno témpore probibeat animam vitalem, me exeat a tenter , & tyrannice dominantur, fibi - tis Cüique re fpiriti bominis. exitium , & perniciem creant. ütle. eri tramque explicationem admittit tex- lz die mortis.) Utillam prohibeat. » QUm pecean legruente bello.) Quem morbi, & tus Hebraicus. Cmitim rey mors ipfa, immo Deus per morbos 10. Impi.o: fepoltos. ) Ho norifï;c : 13- Ngn /ll Hoc au- & magno funeris fumptu. contra illum commovet. ebfæ() e& J tem tempoóre non eft locus quieti , In loco fantto erant. ) Optimorum, t Prplang 4l fed inftante. confli&tu neceffe eft in & fanctorum Principum loco habe- Tie, ftaqlle Ali- bantur, & predicabantur ab adula- pr&lio vel vincere, vel mori. mus» et : qui de bello tentationum intelligunt ; toribus, quafi jufta effent opera eo- Wt P'edidto alii de bello proprie fumpto, quod rum , velfacro aliquo iminifterio fun- 14 F zzm'm gentes. concitet "'yrannus aliquis, aut prin- ü li8, ü Cceps contra legum fuarum transgref- Sed & boc vanitas eff.) Cum potius Prdï'idöllti;gm fores ; tunc enim nulla fpiritui qui- fpe&anda fit retributio , qux illos apnofeir. manet poft mortem. entdnge es effe potefít, dum fe a noxiis peti- tile veri tionibus fecurum reddere conatur. I2. -ttamez peccator , €&c. ) Quam- Cügmf Poteft etiam totius verficuli fenfus vis peccator permittatur centies im- pie agere, & tamen feliciter illi ce- .Ve[ yanitds e)f effe in hominis poteftate fpiritum , D quaf n id eft iram Regis prohibere ; nec ha- dere, quid inde boni, quid lucri re- bet homo poteftatem in die mortis , portabic ? I 5' Lü;gd ", $uflentatur ) "Toleratur. dvet Epi ^ fi eum Rex occidi jufferit, & ingru- UET ente beirlo etiam invitus militare Ego cegnevi, Ge.) U: impiis male uperHUiS m CAPUT. VII. 515 teft nurtio, 13 Non fit bonum impio, nec prolongentur dies ejus, fed rium, nec quafi umbra tranfeant , qui non timent faciem Domini. ingrüente 14. Eft & alia vanitas, fuper terram. Sunt jufti, qui- bus mala proveniunt, quafi opera egerint impiorum : & funt | in cun(lis impli, qui ita fecuri funt, quafi | juftorum fatta habeant : fed vtur homo & hoc vaniffimum judico. 15. Laudavi igitur laetitiam, quod non effet homini bonum c viverent, füb fole, nifi quod comederet, & biberet, atque gauderet: [i juftorum & hoc folum fecum auferret de labore fuo , in diebus vite fuse, quos dedit ei Deus fub fole. $ fentenza, 16, Et appofui cor meum, ut fcirem fapientiam, & intelli- gerem diftentionem , quae verfarur in terra : eft homo, qui cit malum, diebus, & no&tibus fomnum non capit oculis. erit bonura 17: Et intellexi , quod omnium operum Dei nullam poffit . L] & homo invenire rationem eorum, quae fiunt fub fole Pt Not quanto plus laboraverit ad quaerendum, tanto minus inve- fe noffe, non poterit reperire. üt malis atti« niat : etiam fi dixerit fapiens T ft d "5 CAXPDI Guspamaecuee l? ) M opti erit, licet eos Deus aïliquamdiu' tole- aut afferendis divinis judiciis, & ar- ret in hac vita, & expectet ad poni- cana rerum humanarum providentia. Er bhoc folum fecum auferet. ) In idit Jub tyrte tentiam ; ita bonis, qui Deum ti- Nul- j domintum ment bene, & profpere erit in novif- Hebrzo eít, 2ec adberebzt e;. fimo tempore, cum Deus pro meri- lum alium ex rebus temporalibus yer qui impo fructum carpet , aut percipiet, quam jminaatur, It tis cuique retribuet. Vel bonum, 1 g[edüt. & utile erit, fi eos ftatim corrigat, earum ufum ; non tamen negat huic cum peccant , ut in rectam virtutis bono ufui ulteriorem mercedem de- | adaitrit 6* femit:m revocentur. beri in alia vita. : 13. Nozm fit bouum impio, .ö*v.) In 16. Er appofui cor meum,€c.) Nide ) Honorift Hebrzo eft, Bozoz 402 erit mpio, & fupra cap. 1. num. 12. zom prolongabit dses fine imprecatio- ?Uöptimorum ; ne. D'iffentionem.) Occupationem, quid- 1taque quod in no(tro textu ha- uid fcilicet animum. diftinet, & an- m Joc0 hibe- alule bemus , eft potius ejus, quod fucurum xia folicitudine exercet. r a - eft, predictio, quam imprecatio, Jent oj 87 Sommmum noz caþit aculi,s.) Solicitu- 14. anitas.) Mulgi deceptio, quod dinibus , & curis fomnum eripienti- viniltrio P ex iis,' quz cernit, judicat, nec Dei bus, ac prefertim cupiditate res arca- tiils providentiam in hac . inzqualitate ) Cunp nas inveftigandi, & cognofcendi. Jlo8 agnofcit. Huic interpretationi con- 17. Nullem poffit bomo imvenire va- , ( l fentanee vertit Symmachus ; Ef 4;f- tionem.) Exacte fcilicet cognofcere : fícile cogmtu, quod fft [uper rerram funt enim arcana divinez providentiz, fft, Quäm- jme vel vanitas eft, quod fecuri vivantin- que nos potius vult Deus venerari, .',IVCW'WS . ' J & iLxRi, quafi femper profpere fint acturi. quam fcrutari. Izveffigabiles,' áyskix - Jicitet ! " »íagon "vi& e€jus. Rom. I1I. 33. IS. Laudavit £gutur, €&c.) Non quid lacri æï favet. Epicureis, fed revocat homi- EHam[fl dixerit /kpien:. fe noffe, & c.) nem ab inutili mentis curiofitate, & Fallitur fcilicet, aut fallit ; neque £ur mi fuperfluis | moleQilS ! in inquirendis , enim in fecreta illa fe penetrare poteft. fc impi 516 LIBRIECOLEBESSLrASTES C AUPU TOX , Nem düciam« Nemo fcit, an Dei odio, vel atmore fit dignum : quod eadem cun- s. Vi Clis bic eveniunt , & cum pof? banc brevem , C? incertam vitam nihil 209 qon re[let tempus operandi , monet, eunc operibus inflanter. in- oblivioni 6. Amo cumbendum ; C? licet Japientia preflet fortitudini , | in nec haben paupere tamen mon afhmatur. geritur. i. Mnia hzec tra&aviin corde meo, ut curiofe intellige- ". Vadi rem : Sunt juíti, atque fapientes, & opera eorum in Cum gu manu Dei: & tamen nefcit homo , utrum àmore, an odio j $. Omn dignus fit: . Capite tuo 2. Sed omnia in fu:urum fervantur incerta : eo quod uni- 9. Peif verfa s&eque eveniant jufto, & impio : bono, & malo : mun- E do, &immundo: immolanti victimas, & facrificia contemnenti: ficut bonus E Hs:j.u& | , fic& peccator ; ut perjurus, ita & ille qui ve- rum dejerat. vivendi fpei 3. Hoc eft peffimum inter omnia , qua fub fole fiunt, quia Mirer ef Adigialis ] eadem cuné&tis eveniunt, unde & corda filiorum hominum WUr, Que implentur malitia , & contemptu in vita fua, & poft, hæc ad (u, & vil igferos deducentur. Até Cülyig 4. Nemo Hto, dum Wépto, Y $ P'rvegi T curiofe intelligerem.) $ymma- fe juftum effe. Vide Tridentiaum iutos, E*. T Y chus habet, «z veztilarem uzi- Sell. 6. cap. 9. & can. 13. Q. Unuivería eque eveniagt, G'c. ) Ongum, & -z)cr'/;a. Permittit enim Dominus zizania cre- Mirtgjsy In manu Det. Nihil quid, In poteftate, & pro- fcere fimul cum tritico usque ad mef- Vr de poy tef(tione divina vel effe opera eo- fem, uteft in Chrifti parabola Matth. rüm in manu Dei, eít rem elífe nobis Tveletur - inexploratam, & foli Deo cognitam ; I3. & profpera eque, ac adverfa glficatu indifcriminatim bonis contingere, & £Cundum fic ltalice dicimus aliquid effe in ali- malis. cujus pectore, id eft, cognitione, & 3. Hoc eff pejimun;.) Difficillimum. äï'limam, ó arbitrio. S$ic intellexit Chaldeus TI0M6S d intelle&tu, moleftilfimum, & etiam quæ remüv 7*f5 inquit, & faprentes traditi. fugt periculofiffi(mum, cum ex eo multi n manu Domini, $ ab eo deererum cfd V.el'i, fed anfam arripiant non agnofcendæl di- ! toti « emne , quod erit 12 dicbus eorum. vin£ providentiz. AVer, Et tamen nefcit, 6e. ) In Hetreo Malitia. ) Omni genere peccato- eft, etzazs amorem , 65 odium nefciens rutim. Nn jj bomo. Centemptu. ) Divins 'juPcitiæ ; cam &if b Nefcimus, an digni fimus Wetitoris : amore , vel odio, quod non folum de gladium vinditdtz a Deo exeri non amore sxterng przdefítinationis. ve- videant. quoi f e rum eft, fed etiam de amore fecun- Et poft bec, €ic. k) Quaü,dicat, quod a lfUiænj l'C di&ebat dum przfentem juftitiam ; nemo enim illis occafio eft ruinz, & . præcipitis "o datys cafus ininfernum,. Ícit cesto. fibi remü-ï'a effe peccata, & N 6, Ániy r CAPUT ix 51 4. Nemo eft, qui femper vivat, & qui hujus rei habeat fi- duciam« melior eft canis vivus leone mortuo. [2 77 5. Viventes enim íciunt fe effe morituros , mortui vero !9) t nihil noverunt amplius, nec habent ultra mercedem : quia n(hznïer il oblivioni tradita eft memoria eoruim. i, ii 6. Amor quoque, & odium, & invidisee fimul perierunt , nec habent partem in.hoc fzeculo, & in opere, quod fub fole geritur. e Intellige- 3 eorurm J 7. Vade ergo, & comede in leetitia panem tuum: & bibe cum gaudio vinum tuum , quia Deo placent opera tua. e, an odio 8. Omni tempore fint ve í ftimenta tua c.ar;dida., & oleum de Capite tuo non deficiat. quod uni- 9. Perfruere vita cum uxore, quam diligis, cun&is diebus lo : mur- vitae ETU 3 ntemnenti: rum eft hec omnia ceffare, quia ca- lle qui ve de Hujus rei. €5c ) id eft, femper vivendi fpem habeat. davera necamant, nec oderunt, nec Melier eff canmis wvivus ieone ynorttuo.) invident ; quemadmodum nec aman- funt, quia tur, nec illis invidetur. Adagialis locutio, qua fignificari vi- hominum detur, quemlibet pauperem, indo- 7. Comede inlatitia, &fc. ) Quomo- €um, & vilem hominem vivum prz- do hzc intelligenda fint, patet ex fu- poü heec a Ítare cuivis diviti, erudito, & hono- periori c. n. 15. & ex c. 2. n. 24. & aliis rato, dum viveret, fed nunc € vivis fimilibus fupra explicatis. 4, N €re pto- Q»ia Deo placent opera £24.) Quia ---.-- $. Viventes enbn [ciunt fé ejfe mori- Deo hoc; gratum eft, ut fcilicet co» Tridentionm zuros.. E ideo poffunt fe ad iter illud medas,-& bibas, &c. & congruit longum, & perpetuum prgparare. cum €o, quod dixit c. 2. n. 24. 1 I u boc de manu Des eff quali dicat; ideo Uflï;; Atl 4 U[' ) Mortui vera iibil noverumt amplius, ) us aizania It« Nihil quidquam eorum, quz hic agun- Deus hec bona tibi dedit, ut illis frua- tur de novo difcere poftunt, nifi eis ris, & hoc illi gratum eft. Vel certe gsque admel- mbolaiïl;ltd?. reveletur: vel certe per mortuma fi- particula caufalis, Quia, accipienda gnificatur potius.conditio hominis eft pro conditionali, hocfenfu ; S; aC adxffrlä fecundum corpus, quam fecundum Deo placent opera inua, id eft, t1 qu&- continget^ b animam , & fic etiam fequentes ra- fivifti primum regnum Dei ; & jufti- tiones accipi poffunt, non quod illa, tiam ejus: adjice infuper ex Dei dono ifcillimut fradum aliquem voluptatis ex cibo, uftl , & etuum que removentur, competant cada- : mzlki veri, fed quoniam competebant o- & potu, &c. ds di« lim toti compofito, cujus hoc eftca- $. Ormni tempore fimt vefiummtnta tua agnofcen Qaver. candida, £/c.) Meftis candida fignum Non babent ultra mercedem. ) INam eft latitig , ut etiam capur oleo, id merg pecC&ïO- etiamfi bene operari poffent, tamen elt, odorato nnguenro perfufum. 1ta- " que fenfus eft: hilaiis efto, non male 'ua*].:iæ ; j cuim meritoria illa opera non effent, eo ] 'efi t0n quod fint extra merendi ftatium, cultus4 fordidatus, triftis, fed quod j && Oblrvioni tradita eff memoria eoium.) fuperiori monuit verficulo , Comede :2 detitia, &C. £ab quod Sic dicebac David. Pfal.30. 13. 05/7- Lafl,di lpm quoni datus [um zanquam mortuns a corde. 9. Vita infflabilitatis tua. ) Vitg ine r ..6. dmor quogque , & -qldium,.ö' e Ve- Qabilis tug, fragilis, & caduce. * QEF 518 LIBRI ECCLESIASTES ETE vitae inftabilitatis tuze, qui dati funt tibi fub fole omni tem- pore vanitatis tude : haec eft enim | N pars in vitas & in labore Y tuo, quo laboras fub fole. 10. Quodcumque facere pote ft manus tua, inftranter/-ope- quoqo - non f rare, quia nec opus, nec ratio, nec fapientia , nec fcientia I | erunt apud inferos, quo tu properas. 11. Verti me ad aliud , & vidi füb fole, nec velocium effe OT pr - ] curfum, nec fortium bellum , nec fapientium panem , nec do&torum divitias, nec artificum gratiam : fed tem peccayt pus, Ca- fumque in omnibus. 12. Neícit homo finem fuum fe d ficut pifces capiun:ur ha- mo, & ficut aves laqueo comprehenduntur , fic capiuntur Supienti homines in tempore malo, cum eis extemplo fupervenerit. - ffendum 13. Hanc quoque fub fole vidi fapientiam, & probavi ma- butnlia * ximam. u I4. Civitas parva, & pauci in ea viri, venit contra eam rex magnuS, & vallavit eam, extruxitque mqnifiones per gy- — rum, & perfe&ta eft obfidio. ] r5. Inventufque eft in ea vir pauper, & fapiens, & libe- 4. o Tav as Tempere 'vanitatis tus. ) VMide dicta Sapientimm pantz, 65c.) INam fepe ———- fupra c. 7. n. 16. apientes, & do&trinis exculti cum praferum H amplius ec Hec eff enim pari, &«.) Vide di&a paupertate Juctantur, , fupra c. 2. n. ;IO. rtificum. gratiam. ) Nlon femper 10. luflamter operare. ) Dum vita qui artificiofum aliquod opus elabo- U Plleizti.am ( fuppetit, & vires futficiunt, alacriter, rant, laudem confequuntur, & gra- & (trenue negotiis te impende, que tiam magnatorum. qui fieri ] pre manibushabes, & qua confenta- Sed rempus cafumque . im omnibus. ) tum preft. nea funt tuo ftatui, Veriffimum eft, plurimum ineffe mo- peris fpi Nec opas.) Nonerit locus poft inor- mentiin articulis temporum , & op- Ruditetur, tem ag'grediendis negotiis. portunitatum, multaque fortuito mor- 171 Vfräc Nec rati0. ) Gr&ce Aoyic'u0g cogi- talibus evenire, quz tamen omnia j llentis. l tàtio, & xítimatio rei, aut delibe- divina providentia reguntur. meretur, 1 ratio aliquid faciendi. I2. Frmewe[uwm.) lempus autdiem Tatug Civi', Nec fapiemtia , nec [cientia. ) Non mortis. Tibit, qus erit poft mortem locus fapientiz, aut Capiuntur baminet d5 £empore malo. ) mmn'i Cui prudentie , aut fcientie , induflrie, Supervenit 'enim mors improvifa , , Cuenu, ; callide, fapienterque agendi. ; cum imparati funt. 'dpiens, du II. Nec velecium effe cur[us2 , ) Nec I3. Hazc .. . fapientiam. ) Quam UT velociffiinum quemque pre:nium ve- ftatim commemoraturus eít, illius patta, locitatis auferre: accidit enim aliquo fcilicet pauperis, qui urbem ab obfi- Ominum : cafu vel hominum malignitate, ut il- dione liberavit. Ulug I&g lud non confequatur. 15. Er nullus deimderecordatus eff, 6c.)) [] " Nec fortium: belium, ) VMictoriam in Ita enirn non infrequenter accidit, ut W. Qu bello.' benefactoribus gratia non habeatur ; h, Ptrdo, Euj CAPEUT IX. —&AX. 519 ini tem- ravit urbem per fapientiam fuam n labore datus eft hominis illius pauperis. , & nullus deinceps recor- 16. Et dicebam ego, meliorem effe fapieütiam fortitudine: tf 0pe- quomodo ergo fapientia pauperis contempta eft, & verba ejus k fcjentia non ífíunt audi:a ? 17. Verba fapientium audiuntur in file ntio, plus dune cla- "um efTe mor principis inter ftultos. , f I8. Melior etft fapientia, quam arma bellica: & qui in uno peccaverit, multa bona perdet. n, C DAPUT X r he- Sapientis a. [lulto differentia : tentationibus potentis [piritus refi- fa apiuntur enerlt. ffendum : de. flulto , ac. fervo elevatis, & divite , ac principe bavi ma bumiliatis : occultus detraclor ferpenti comparatur : de vrege puero, G principibus ane comedentibus , neque regi , ira Cam neque diviti detrabendum.. sper g Ufcae morientes perdunt fuavitatem unguenti: Pretio- nM fior eit fapientia & gloria parva, & ad tempus ftultitia. ) & Iibe- i a lllius. faV 2. Cor fapientis in dextera ejus, &cor ftulti in finiftr sl - Seäd Nam fspt przfertim . fi pauperes fint, & nullum dixerim unum fapientem toti urbi fa- xculti cum amplius commodum ab illis expecte- lutem afferre poffe ; athoc ita eft in- tur. telligendum , fi fapiens nihil, quod (on fenpr |16. Et dicebam ego meliorem effe fa- fui officii eft, negligat, neque a recte Opus C]dh()' pientiam, €5c. ) lntra me cogitabam, rationis, & fapientis preceptis vel ür, & gra- qui fieri poifet, ut cum fapientia mul- minimum aberret; nam unum aliqua &v tum prz(taret fortitudini ; tamen pau- in re peccatum bonuin rei exitum Ex Hebreo verti ; ao ) peris fapientia negligeretur, & non fruftrari poteft. p inelle m audiretur. pOtefï': Peceator umus perdet mulrum am, & P* &onum , qu& videtur effe antithefis '17. Verba fapientium andiuntur i grcuiw mOF' filentio.) Dum civitas obfidione pre- fupradictorum : quafi dicat , quemad- men 0miia meretur, multa princeps, aut magi- modum fapiens unus fervare poteft ftratus civibus proponebat, aut impe- civitatem, itaetiam unius errore, vel u$ 3ut dlem rabat, que &quis animis non audie- culpa perire poteft: Sic Achan pec- bantur, cum minus falutaria effe cre- catum cladem attulit I'fraelitis, Jo- t m derentur, adfuit tandem pauper ille fue c. 7. n. 5. | fapiens, audita vox in filentio, pro- I. uni)I'OV' UfG& morientes, €c. ) Quemad- batum confilium, & falus populo eft modum :nufce odoratis un- n A yam parta. Quamquam poftea, quz eft guentis immorientes, illorum fuavi- d illius hominum ingratitudo , nullus deinde tatem perdunt, licet mufca parvulum m ab obile illius recordatus eft, ut ,d—i&um eft fit animal ; ita parva fepe res, ma- n. 15. gnum rebus affert detrimentum. , n i f!c) 19. Qui m uno peccaderit , multa z. Pretioffor efl. (apientia, &c.) Sic | ycadit; bena perdet. ) Quaii' dicat , quamvis fapientiam, qux pretiofior eft quavis n hia ? LIBRIXECCI'JES-IASTES' 5209 . Sed & in via ftultus ambulans, cum ipfe infipiens fit, 10. Si»* omnes ftultos seftimat. betatum | 4. Si fpiri-us poteftatem habentis afcenderit fuper te, locum feguetur tuum ne dimiferis, quia curatio faciet ceffare peccata maxima. ]. $r c. Eft malum , quod vidi fub fole, quafi per errorem egre- qui occul diens a facie principis. Ia. Ve 6. Pofitum ftultum in. dignitate 'fublimi, & divites federe ytabunt ! deorfum, y. Ini lius errot 7. Vidi fervos in equis, & Principes ambulantes fuper ter- ram quafi fervos. * 14. StU *"Prov fodit fuerit: & g. " Dui foveam , incidet in eam ; & qui diHïpat fe- 96. 27 em, mor L debit eum coluber, Ecch. fcindit usb ] ul trans fert lapides ; aHjligetur 1 naæ&qm Io. Si at 'gg'ligna, vulnerabitur ab eis. G allegoria, ( — licet ipff au gloria, parva , modicique temporis Santtas, vel, leni?as ceffare faciet, &c. Conatum, : modare, no ftultitia perdit, illud enim parvaque Sanitas , & integritas animi, ejus- cum /u/t;zia jungendum eft. demque moderati, mitis, & modefti ferat lapid Cor [apienti: in dextra ejus &c.) Non bona difpofitio faciet, ut peccata ma- rando ex alt xima non admittas, quz vel demonis eft fubaudiendum, /rum , aur pofrrum Tit, ut ruina ef ; fed intelligendum eft de motu tentatio , vel injuric alicujus impa- puatur, Vi tientia, vel honoris adipifcendi cupi- quodam morali , quafi dicat: fapten- lapides, qu tis dicta, facta, cogitationesque omnes ditas , vel ex jam adepto fuperbia pides term in dexteram , hoc eft in bonum ver- fuggerit. mel definit: 5. &54/? per errorem Uc,) Vel de gunt, ac tendunt ; contra ftultorum Qui frim in finiftram , hoc eft, in malum. involuntario errore intelligitur ; fieri omficatur 3. Ip via fiwtus ambslans. ) Cum enim nonnunquam folet, ut Princi- 19 Qktrimy pes etiam bonz mentis decipiantur, ipfe finiftram teneat, ut dictum eft, olere , q alios etiam fibt fimiles putat effe, & & ad honores producant eos , qui il- AIOreg cgi a recta via, fcilicet, a bono detle&te- lis funt indigni : vel intelligicur de ie, in malum. errore voluniuario, curm fcilicet trans- tut, aut-imi UE 4. Si fpiritus &c.) Aliqui interpre- verfe aguntur Principes amore, vel Tuina, &c, tantur de maligno fpiritu, & prave odio, & eos magiftratus conftituunt, ahefills ey qui illis munerïbus—digni non funt. cogitationis fuggeftione alii de fpi- QUi molig ritu indignantis principis patienter fe- 6. Diwites. ) Preítantes doc&rina ; IOHQS, kw; rendo: alii de ambitionis fpiritufre- virtute , meritis, animi dotibus. 7- $ervos. ) lgnobiles, vel fervili . 10 &i r nando, & modeftia fectanda, etiam animo. 78 Y. g. ab iis, qui & principibus attolluntur, &ndum j & ad magiftratus, & honores promo- Principes. 5 Eodem fenfu hic Pzzz- Et hop g, ventur ; ut fenfus fit: fi apud Regem e/pes dixit, quo fuperiore verficulo, Divites. acutum, fe in magna gratia fueris,ferva priorem Mltho ldew modeftiam. 8- Qui fodit fovtam, €rc. )Significatur dcilt dete! Locum tuWm ne dimzf/e?ir.) Ne com- malum confilium ipfi confultori no- ACUitUr, movearis, ne de virtutis gradu te de- xium effe, & in capnt ejus recidere. Qui diffipar ]E:þem.) Qui alterius ff'cu- E wj jici patiaris. Garat; 9 €€ Htag, ( effare facser ?ecc:ttd maxi- rizatem cvertit, inquit l'haumaturgus. it quul fi; J ) Ex. Hebrao .aliqui -' Jvertq.r;c, , 9. Qui quniferï lapf&f, Ef c.) Alia Q').T : ^ 1 251 CATUT X 32i Y v piem fit, lO. Sl retufum fuerit ferrum, & hoc non ut prius, fed he- betatum fuerit; multo labore exacuetur, & poft iïïdp&ïi&üæ 'te, locum E ta maxima fequetur fapientia. 1r. Si mordeat ferpens in fil entio , nihil eo minus habet, Tem egre- qui occulte detrahit. 12. Verba oris fapientis gratice, & labia infipientis praeci- tes federe pitabunt eum. füper tct- 13. Initium verborum ejus ftultitia, & noviffimum ori; il- lius error peffimus. Ignorat homo, quid ante fe 14. Stultus verba multiplicat. difip - quis ei poterit indicare? fuerit : & quid poü fe futurum fit , 15. Labor yi ii 1o. Si allegoria, qua idem fignificatur , fci- litudo , cujus famma eft : ut fecuris, — — licet ipfi au&ori laborem, ftudiaum & aut gla&ius*negle&us rubiginem con- ;e 4tiel, &c. conatum, quo alteri voluit incom- trahit, & vim fecandi amittit; itain- inimi, ejue- modare, noxium eílc. Siquis trans- genium doctirinis excultum , fi fapi- entie (tudium intermittatur, hebefcit ; ,& modeti ferat lapides eos dimovendo, & fu- &ave djivi : peccata mi- rando ex alterius maceria, i pote- fi vero iterum te legendi, aut difpu- vel demotis rit,ut ruina cadentium lapidum ob- tandt labori reddas, etiam redibit fa- ruatur. Vel, ille dicitur transferre pientia , fed non fine labore, Ve- qjus impt- ifcendi cupi- lapides, qui alieni cupidus revellit la- rum . €ft hoc non folum in recuperan- dis , fed multo magisin parandis fci- j fuperbi pides terminales. Moraliter, qui fe- €ntiis. inel definita temere commoyvet. «, Y Veldt Qai Jz-j;z;z"itï Ítgna , Bv Idem II. $i zeordeat, &yc. ) Occulta de- VII tractio alterius famz fimilis eft oc- Higi»/:ur; fei fignificatur, hoc eft, neminem fine ;u Prince fuo detrimento aliis damnum interre culto ferpentis morfui. folere , quemadmodum qui alterius I2. Gratía.) Grata, & utilia audi- decipiantus entibus. : eos , QUi D arbores cedit, ut noceat, fzpe lzdi- tur, aut impacta in crus , aut pedem Prasipitabust eum.) Nam cum ftul- seiigpur d fecuri , aut arboris ipfíius, aut rami te, & parum confiderate loquatur , cilicer tr4ns- amoit , Y ruina, &c. Pofiet etiam litni fciliio fe in magnas conjicit ditficultates, & alterius everfionem fignificare, quam gravia creat pericula, ex quibus non conftituutt facile emergit. Convenit hoc detra- .gon fant quis molitur, aut feditiones & Ta- étiones, quarum aliqui funt auctores, &oribus, de quibus proximo verfi- ; dotinin j IO. Si retufum fuera ferrum.) Secu- culo fermo fuerat. ris v. g. aut alterius inftrumenti ad 13. Iuiiumze werborum. ö'c.-) Nihili ,vd fari fecandum inftituti. fanum loquitur ftultus, fed tota ora- Et bec gon st prins.) Scilicet fuerit tio ab initio usque ad finem ftultitia; & erroribus fcatet. acutum, fed fecandi vim amiferit. Multo labere exacuttzur. ) Nam non Szultus verba multiplicat.) Frequen- ter repetit, & inculcat verba, qu« fe- facile detergitur rubigo , & iterum d acuitur. quuntur, Jgmera? bome &c. xfültori 0" E; pofé imduffriam. ) Mdhibitam. I4. lgzorat hemo £fc. ) Siultus ut us gider ab omni metu fecurus vivere polflit, | Sequetur [epientia.) Hoc jam often- ulretit ) ("üf' dit , quid fipnificet retufi ferri fimi- & voluptati vacare, fibi Gngit ani- guipatUl Uuu 2 Bibl. eum &om. Memcþ. 1. IV. T LIBRI ECCLESIASTES 522 s. Labor ftultorum affliget eos, qui nefciunt in urbem pergere. 2 16. Ve tibi AMitei. t terra, cujus rex puer eft, & cujus principes mane comedunt. gud hn 17. Beata terra, cujus rex nobilis eft, & cu'us principes jua vefcuntur in tempore fuo, ad reficiendum , & non ad lu- xuriam. 18. In pigritiis humiliabitur contignatio, & in infirmitate manuum perftillabit domus. 3 t9. In rifum faciunt panem & vinum, ut epulentur viven- tes: & pecuniae obediunt omnia. 2 Dj foturum 20. Tn cogitatione tua regi ne detrahas, & in fecreto cubt- $ SiT culi tui ne maledixeris diviti , quia & aves coeli portabunt ntiam. dent. $i vocem tuam, & qui habet pennas annuntiabit fente CAPET 11 quocut Wozecweee & procraftinationem in remediis ad- N mam immortalem non effe, & qui hibendis. Si domus farta tefta ne. ante mortui funt, eos funditus inter- iiffe, idemque futurum de nunc vi- gligantur ," corrumpentur paulatim l Mkte. Cl ventibus, ftillicidiis imbrium teca, trabes pa- Paneg ts, I5. LaLor fiultorum zzj?ig&t eot, & c. ) rietes, quibus debilitatis fequitur rui- quidquid f nà, qua &des humiliantur , id eft ca- Defumpta allegoria ab iis, qui cum dunt. erum inoy nefciant viam, qua in urbem itur, hüc Supey ftai lIp infrmitate. ) Segnïtie, negligen- "- QUntés aqu iluc errant, & v:l ad loca contra- tía, procra(tinatione. gofa, & fenticofa, vel ad paludes, &c. in qgas jg:& veniunt, ex quo multum fatigantur. I9.-Jn rifutm.) Advoluptatem. Vel Qmno per fenfus eft: fuppeditari vi&um , -& qucäsz iaurbea pergere. ) Ea nefci- TeCtyer, unt, quz alioqui ceteris ejusdem con- quotidianum cibum. alendis parafitis. Conferenda Faciunt panem. ) Cibos parant, nam torom judi ditionis hominibus explorata funt, & panis, & vinum omnes cibi, & po- bene cognita, ut via regia, & milita- unde ip f ris in urbem ducens. tus delicias fig;üf*ïcant:. pe. u Fiventes. ) Homines. 16. CujusRex puer eff. ) /Etato, aut ml jfume j id 20, In cogitatione. ) Neoccultiffime projicitur, fapientia, cujus confilii imbecillitas quidem. lralice dicimus, Ne 4nco per M [3, G Reipublice gubernande par effe non þen/?c;--a., poteft. þ-;:zp6755) d; D:zvit;. ) Potenti. 4 leaty; " Mane comedant. ) Ut pueri faciunt. ves celi þnrmäunt "vocem tuam.) 1"7. Nobilis; ) in Hebrao € ? Hyperbolice accipiendum , quomodo ïlbl [2 Wne if ty»03mn23 4&es berim, quod Hebrai- folemus dicere ipfos parietes, qui- 0 jfm-& zantes varie vertunt, FzLus nmobilium , bus coníciis loquimur, qus audierint, fiuus ingenuorum , filius principntm , fr- non celaturos. Sic Chriftus dixit fi- ?ie ;?Wf 1777 W. futory y Hus beroum , filius candidorum , que mili fchemate: S; b zacuerint, lapides omnes interpretationes eodem tén- clamabunt, Luc. 19. 40. & Habacuc. 3 3. p Artem dunt, ut fcilicet commendetur Prin- C À Tüpartiend. * iI Lapis de parzete clamabit. cipis generis, animique nobilitas. Qui babet peunas.) N olucris, eftre- : S(-Ip;m. I8 vd omnim Ip pigritzis bumilabitur comti- petitio- Hebrais ufitata. $"4 ) Monitum contra defidiam , gmtentiam;) Sermonem tuutm. - - CT PU T-XI 523 i Utbem CAP UV XI. principee Monet noflra aliis: imparttri, €? femper bene effe operandum : quod bowinis: judicium. pof? obitum. [it immutabile , futuri quoque ipu |princ judicii memoriam retinendam in. quo de omnibus judicandi n ad m fumus : iram, & malitiam a corde auferendam. imfirmitste tte panem tuum fuper tranfeuntes aquas: quia poft Xur viyete I MI tempora multa invenies illum. 2. Da partes feptem, nec non & o&to : quia ignoras, quid Teto CUbl futurum fit mali fuper terram. 4. Si repletze fuerint nubes, imbrem fuper terram effun- pqrtabunt dent. entlam. Si ceciderit lignum ad Auftrum , aut ad Aquilonem, in quocumque loco ceciderit, ibi erit. CAPUT — P Uuu a L 5on gemediis at« gt teda n I. fA/füze. ) jacias, & quafí proji- alium numerum , plurimos fignif- cet u paulatim cias elemofynam dando. num. 60. Vide Riberaminc. 5. Miches a, trabes p Panem tuum.)Panem, & cibos, & quidquid facit ad fublevandam pau- Quid futurum fit mafi, Gc.) A que ; [eguiturmi te poterit eripere eleemofyna, juxta [ur, id Cü Ca' perum inopiam. illad Eccl. 29.. I$. Cozclude eleemo- Suber tran[euntes aquas-) Y)icit tranf- euntes aquas, ut opponat ftativis ; [paam i fiau pauperts , E7 hec pro re tl negligen- in quas jaQi panes non ita videntur exorabit ab ommi malo, & Pfal. 4O. 2- Beatus , qui zutellgit fuper egenum , & pritem Vd domino perituri, cum extrahi poflint, | vitam ,' & recuperari ; fenfus ergo eft: de yauperem im du mala lberabit eum conferenda, & quafi abjicienda ( ftul- DominuUs. adi pgrafitïir N y parant, nim torum judicio) eleemofyna in locum, 3. S; replere feerinz. 57() Sicut nu- ; cbi, & p* unde in-hac vita recuperandi nulla fit bes, cum imbre plene funt, aquamin fpes. lralice etiam. dicimus, getzar terras quaslibet , indiftin&e effun- nel fiume , id quod fine fpe recipiendi dunt, idque fpoutanee, & large, fic ,;8 Occulti (frae projicitur. Monet Dominus Luce debent divites largi effe in egentes, 14. I3. Cum f«cis eomvrvium ,. voca & profufi. à N n þer fmupere:, deäi[e.f ; claudos ,. &f eecosi S; ceciderir lzguum, €c, ) Hortatur &5 beatus eids, quia non babent retribuere nos, ut bene faciamus, dum poffu- bb retvibuebur emiszm :fii im refarre- mus, exemplo arboris, que dum vi- ia p inm) dl;one iufforum, ul quom 0[.0 " yit, & ftat, eftuantibus umbrai, efu- aitte 1 ül* Poff zempera multa.) Ya refurretlio- rientibus fructum pr&bet ; ubi vero 1 ne mortuorum : ut proxime dicebamus, fecuribus excifa jacuerit mortua, ad * cmdie.rintv in futura vita. nihil eft utilis, nifi ad fabrorum ma- 1:'1&'13 dim, - ] g?l..f 2. Partem.) Éleemofynam, de tuo teriam, velad ignem : fic nifi faciat sls impartiendo. homo eleemofynam, dum vivit, poft m Sepremz, mec mom EY odfo, ) Muï;:is*, u t l 4,7,,4;!',*. mortem nullum illi fupererit fpati- velomnibus indigentibus ; quotquot um bene merendi : quo in ftatuillum OthI'iSO d fe obtulerint. Scriptur& confuetudo mors deprehenderit, in eo erit per- petuo. ;] em tullm' eft, ut quanhdc ad feptem addit adhuc LiBRI- ECCEESIASTES 524 4. Qui obfervat ventum , non feminat : & qui conüder;at nubes, nunquam metet. - Dam N s. Quomodo ignoras, quee fit via fpiritus, & qua ratione lj t compingantur offa in ventre praegnantis: fic ne:cis opera Dei, [ qui fabricator eft omnium. 6. Mane femina femen tuum, & vefpere ne ceffet manus tua : quia nefcis, quid magis oriatur, hoc , aut illud ; & fi , MEmn utrumque fimul, melius erit. ' qu 7. Dulcelumen, & dele&tabile eff oculis videre folem. $, Si annis multis vixerit homo, & in his omnibus laetatus anni, de : 4. Ànte fuerit, meminiffe debet tenebrofi temporis, & dierum mul- & teverta torum, qui cum venerint, vanitatis arguentur preeterita. 3. Quar g. Lsetare ergo juvenis 1n adolefcentia tua, & in bono fit viri fortill cor tuum in diebus juventutis tuze , & ambula in viis cordis & tenebre tui, & in intuitu oculorum tuorum: & fcito, 'quod pro omni- 4. HC bus his adducet te Deus in judicium. tis, & con (0. Aufer iram a cordetuo, & amove malitiam a carne tua. filie catw Adolefcenti»g enim , & voluptas vana funt. CAPUT g o M tum adolefce 4 2*3 obfervat "wentum ,mon femi- PT d fint, & an ambo fimul ad gratiam 724!, [ c.) Perftringit avaros, quibus Dei promerendam fint. neceffaria , fanguine f feihper aliquid pretexitur , ne dent five ambo fimul Deo placitura fint, & Doxits Catr neutrum feorfum. &i Tunt. eleemofynam , hec autem effe folent precipua , metus ne ipfij indigeant, 9. Dierum multorum. )' Qui poft V;mi. ) P & curiofa inquifitio, fitne dignus pe- mortem feq tis. vuentur, id eft, «ternita- tens, cui conferatur, necné ; an ven- h Empu; turum fitxtchpus dandi opportuni- Vanitatis arguentur praterita.) l'unc Qu us, &c. enim apparebit, quam ftulte egerint, p Jm'c?u, $. Quomedoe igneras €'c. . Quemad- qui eterna bona breviffime volupta- Hltii dut . modum nefcis , quómodo anima in ti, aut leviffimo lucro pofthabuerunt. interpretcs ( corpus humaaum veniat, &-illud ani- 9. In bomo [i cor tfuum.) [dem eft quod dixerat, /«tz;e. enio confel met, & quomodo formetur fctus in ippitudine utero matris; ita nefcis, quam fo- In viis cord;s tui. ) Tibi, & genio em,lhïläm, | lers fit, & benigna providentia divi- tuo induleendo ; dicuntur hzc iro- vina omnium fabricatrix, & mode- nice. Ie, fed hui .(it, qtl()d | ratrix, que bona tibi, que largiaris, In intuitum oculorus tuorum. ) Simi- Uote - eft a fugcerere poteft modis plane occultis. lis locusio precedenti, qua fignifica- 6. Maze jämi;z;z, ö)c) Omne vitz tur, fibi non negare, quod oculi cu- örefcem Vil Inoq r erqo t«mpus hac allegoria comprehenditur, piunt. Cipiamys q« & perinde eft, ac fi moncremur , E£ fiito , quod. pro bis omnibus, &fe. ) & Ítatim incipere, & nunquam de- Hoc oftendit precedentia per ironi- quaflfple finere a beneficentia. am diécta. H Oblülefc Scito te divino judicio fi- eut'ï n Quia ne[cts , quid magis oriatur,8fc.) ftendum, & de omiibus a te » Quia nos litet priorane, an pofterio- dam eíffe rationem, red-cwie'-n- gm!l 4nn0rm 0 Mllgrw;; rà opera bona magis Deo 4P1acitu1-'.a» : IQ. Aufer aram, Oe. Salutare xmogi. m .r'iïit | p »- A L CAPUT. $Xl 525 CAPUT XIL conüder;a-E ' Deum p;æ eculis babeto in jwventute , priu[quam Jüccedat ma- Ua fatone opera Dei, lefla fenectus ,. tandemque noviffima mors , cumque omnia fint vanitas, Dei precepta obferoa , nam de omni- vfet manus bus efó reddenda ratio. lud ; &l Emento Creatoris tui in diebus juventutis tuae, ante- a.M folem. quam veniat tempus affiCtionis, & appropinquent anni, de quibus dicas:; Non mihi placent: yus leetatus erum mul- 2. Antequam tenebrefcat fol, & lumen, & luna, &Aftellæ, & revertantur nubes poft pluviam. eterit, . uando commovebuntur cuftodes domus, & nutabunt in bono fit viis cordis viri fortiffimi, & otiofe& erunt molentes in minuto numero, & tenebrefcent videntes per foramina: | pio omni- 4. Et claudent oftia in plátea, in humilitate vocis molen- tis, & confurgent ad vocem volucris | carne tud. : & obfurdefcent omnes filiz:e carminis. »"Uuu ? » 5 Excelfa JAPUT /--" tum adolefcentibus, qui cum calente zatus eff. fplendor gloria vvultus cjus ,quod ] ad gutim r necedlari, fanguine fervidiores fint, ab ira, & licet aliqui de cornibus lucis, qu& Jacitura 4tnt, a noxiis carnis voluptatibus revocan- femper Moyfis corpori . adhzferint , di funt. interpretentur , tamen probabiliter Pineda de nitiore, & decore faciei, . Qui poft Vana. ) Perniciofa. de quo nunc agimus , accipiendum [r, aternitt " Empus 4jïz*:6ïiorzis. -Tempus fene- putat. &utis, Revertantur nubes poff. pluviam,) In- !feïild.) Tunc ?Ntulfe egerim; Q. Antequam tezebrefcat , fo! ; &re. J telligit catharri defluxus, qui alii po: Mlulti, aut etiam plerique hujus loci alios in fenibus fiunt, cum langueat i VOIUPH*' calor, qui €os poffet abfumere. offhabuerunt. interpretes de oculis explicant, qui ^ 3 Cuffodes domus.) MVidetur manus, fenio confe&ti cecutiunt, caligine, & .m* lippitudine vitiantur , ita ut vix fo- & brachia intelligere, quod ea non lem, lunam, & ftellas queant confpice- folum fuo officio, ut cetera quzque jj & g membra füo, fungantur; fed infuper uur hgc Ut* re, fed huic interpretationi illud ob- totum corpus, id eft reliqua membra ftat, quod paulo poft de vifu hebe- tiore eft fermo, cum dicitur : Zeze- cuftodiant, & protegant, ne quid orm i Simi- illis noceat. Alii aliter explicant- g fignifo Bre[cent videntes per foramina , Com- Firi fortiffimi. ) Crara, & genua. moda ergo videtur explicatio , fi ac- 1110(1 oculi o cipiamus de vigore, nitore, decore, . Melentes in minuto numero.) Dentes & quafi fplendore vultus, qui in feni- ad paucitatem redadti. ais $^ bus obfolefcit. j p er UO Sicde Moyfelegimus Videmres per foramina. ) Oculos in- ndició f Deut. 34. 7- Moyfes centum , & vwi- telligit. 20] gimti annorum erat, quando mortums eft ; « Claudent offia : platea.) Putat 'au üden non caligavit oculus ejus nec dentes zIlius Pineda defcribi fedum |illum fenis meii [unt, — Chaldxus addit, Neque mu- edentuli geftum, cum compr,eiïïs' la- lotare i - 526 LIBRI CECCLESTIASTES aA «. Excelfa quoque timebunt, & formidabunt in via, flore- titus tede: bit amygdalus, impinguabitur locufta, & diffipabitur cappa- ris: quoniam ibit homo in domum sternitaus. fuce, & circui- $ Van LI fa. bunt 1n platea plangentes. 6. Antequam rumpatur funiculus argenteus, & recurrat g. Cum vitta aurea, & conteratur h lum:; & & ydria fuper fontem , & ccnfriïjgæ- tabolas t tur rota fuper cifternam : 9. Et 10. Qu: biis & introrfum ad i-'uppiendum lo- co imorbo folent intumefcere, & ideo 2105; aC Y cum dentium reduétis, claufo vide- gravari, & cute denfiore, ac relu. 1. Ver | | licet ore, cibum non tam atterit, cente locufte fcindit, aut molit, quam verfat, & ferre. fpeciem quamdam piu- defixi, Q ftore uno. confpuit rauca maxillarum , & gingi- DifÉpabitur capparis. ) Läpguefcet varum inermium agitatione, « fo- 12 His nitu. Platea videtur faciem ipfam cibi, & potus appetitus qui fere cap- Tibros nul paris condimento irritari. folet. | S. hominis fignificare. WXel fenfus eft: Hieronymus, & alii de libidine refri- fitiio eft oculos, os, aurés, nares reddentine- gefcente interpretantur , quod etiam 15. Fin ptas vitx ufibus, perinde ac fi effent ex €o. confirmari poteft, quod cappa- ecclufz. rim inter calidas herbas , numerat : Dandata À humilitate "vocis molewtis. ) De- Axiftophon Athenzi lib. I. & bulbis o E miiio, & exih fono molarum, hoc adjungit, qui falaces funt. Vel quia eft, dentium , qui reliqui funt ; nam Jecireat v capparis in locis incultis provenit, cum nutent dentes, & infirmi fint, in rudéribus , parietinis , & fepul- «ontraltur non poifunt dura conterere, utjuve- chris, fignificatur diffipandos capparis membrana c nes, qui ea nullo negotio frangunt , Au0t0, at in ; frutices fepulchris adnatos, ad cada- & comminuta in partes, cum fonityu ver defunéti tumulo inferendum. lta Autem viita dililire faciunt. totum cerel Valefius de facra PhïLofo;)lxïa. Can/i;rgent Ad wocem "volucrzs. ) Se- COntinet, nes laborant infomnia, & ad avium In domum &ternitatis.) Sepulchruxh, Colotem, ve garritum , nedum ad cantum gallo- in quojacendum ad finem usque mundi. rum excitantur. LXX. habent T$ Circ uibunt n plateaplangeutes.) Pyg- MT -::eähgan:, ces9ís, & Hebreus 335X zfippor , fice nimirum, & alia lugentium tur- lt vafis fj ba funus per plateas, & vicos profe- que voces pafferculos , aut quaslibet quens. Gon!fm:m- aviculas fignificant. El carminis.) .Aures intelligit, 6. Antequam vümpatur funiculus ay- ag imeliiga que üri,narïc que mufica dele&tari folent. Signi- genteus. ) Defignat fpinalis dorfi me- collaf, & ficatur nullo in pretio mufarmm , & dullam, quz ex cerebri fubftantia ar- muficorum oblectamenta fenibus effe, genteo, fplendidoque colore produ- Hlicis hi ut feni illi BerzeHai, cujus mentio (ta, ut etiam in brutis animantibus C "f'f'i"gan 2, Reg. 19. 55- confpicitur, a baft capitis, hoc eft, ca- Vi etur eH'e 5. Exze/fz'qzwque timæäunt.,-) Cum pitis parte poftica, uno productu per * Tpetitio autícale, aut clivus afcendendus eft. quatuor, & triginta vertebras, ad og Florebit amygdalus. ) Canefcet caput caudz, u od ad an'"m definit , porri- " ilem lr inftar lorentis am E mmem& ET ygdali? cujus flores gitur. »unt, qui putent omnibus mo- ea inter fe- «eandidi funt. rientibus hunc funiculum rumpi, alii Impisguabitur locuff a. ) Sénum tibias, negant, qui tamen exiftimant hac me- 0 Ug uiin feni- BUAX €rura, & pedes intelligit, dulla, vel minimum ]lefa neceífario ^ij bus humorum aflluentia , pod;tgri- hominem mori. f lt CAPUT XIL $27 7 Et revertatur pulvis in terram fuam, unde erat, & fpi- IUf Qp« ritus redeat ad Deum , qui dedit illum. ] 8. Vani , & Citqjl- tas vanitatum , dixit Ecclefiaftes ; & «Qm-nïa» yd- nitas. x X Tecurrd 9. Cumque elfet fapientiffimus Ecclefiaftes, docuit popu- Confringi- lum; & enarravit , quae fecerat & inveftigans compofuit pa- rabolas multas. " 1 ?t 10. Quaefivit verba utilia & conícripfit fermones re&iffi- fcere &-ideo 1nos, ac veritate plenos, oe, ac du ir. Verba (apientium ficut ftimuli, & quafi clavi in altum iamdam prae defixi, n flore uno. qua per m.agiürorumV'conv'iïi:ium data füunt a pa- ) Langudca i12. His amplius , fili mi 4 ne requiras. Faciendi plures qui fere cap- i folet,..5 lbros nullus eit finis : frequeníque meditatio , carnis af- fiu&io eft. libidine refri» , quod etim 15. Finem loquerdi pariter omnes audiamus, Deum time, , quod cappte qs, nümerat & .mandata ejus obferva ; hoc eft enim omnis homo : . 1. & bulli 14. Et y, Vl quia Recurrat "ViffA amrea.) Ketrahatur, þofui!ïet in aff'c—qüenda rerum..cogni- fis proveni m ; &lqe -co-ntrahatu:r, ac corrug.etur cerebri tione, quas narrationes fapiens ad membrana cerebro ficcato, & immi- audientium utilitatem contulit, tios cipptris auto, ut in fenibus folet. Mbocatur JGI- $éewx o fimne, €T qzm[ï cz'a'vi: ) ios, al cile aendum, 1tà autem visz, quia ut vitta quedam Nam vim habent corda penetrandi. totum cerebrum ambit, conftringit, Qu& per magifirorum -confilimm, €rc.) ,'ophia. « continet. Dicitur e2xez vel ob Intelligit facras Scripturas, & tradi- Sgpalchrum colorem, vel ob utilitatem, quafidi- tiones, que ab uno Paftore Deo Scri- ugque munde Catur prerzofa. Al'iqgi de .bile in- pturarum auftore precipuo, & Chri- telligeunt, qu& in fene&a minus fo- fto Domino per magiftrorum confi- 7 Mtfs.) Pre- let vafis fuis contineri, ;pentidm Lt lium quafi per fuccelfionem continu- - vicos pro Copteratur bydria [uper fontem.) Ke- am , ac traducem ecclefiafticam da- nes inteliigit, & weficam , meatus- tz, & communicate funt fidelibus. . que urinarios, qui ferme in fenibus 12. His ampliws.) Id eft, melius. . fuicilii at collapfi, & inanguftum contracti non Licet enim innumeri fcribantur li- gisdofae preftant officium. Alii aliter, ut in bri, tamen non omnes utiles funt, & fabftantia a zeliquis hifce fenii notis. ilis legendis multum temporis teri- ; ore piout Coufringatur Fota fuüper ciffermam. ) tur, & mens, «& oculi fatiganur. ; animatlous Midetur effe ejusdem rei proxime di- Frequensque weditario.) Mlentis agi- i, foc &l C Fons enim, & cifter- €&x repctitio. tatio , & pertinax legendi; aut fcri- rodudu pet na idem fere funt, hydria, & tota in- bendi ftudium librorum Authoribus rtebrai, a 05 ftrumenta ad hauriendam . aquam, li- neceffarium. defrit, port cet inter fe diverfa. 13. Hec eff emim ommis homo. ) In eo 9. Ezarravit , que. fecerat. ) Cum fita hominis felicitas in -hac vita. D ;umpi- lii dixit c. 2 Magntficavi opera mea, Vel, quafi dicat, absque hoc nihil a mp- Vel cum mam'h «dificavi mibi domos, &c. eft omnis homo; & qui hoc non eft, a aecdlr ænarraviþ, quam diligentem operam nihil eft L qui hoc non agit, nihil agit, LIBRI CAN TICORUM 528 1. Frgl 14; Et cuncta, que fiunt, adducet Deus in judicium pro tuum : ! omni errato, five bonum , five malum illud fit. 5 Tf tur examini id quod, licet non plena quo niam in vanum reäïpic animam fu- tuotum. am, cum propter hoc folum creatus fit. voluntate, fed ignoratione, & inad- Jeetabimu I4. Pro ommi errato. ) Id eft, id vertentia qu1dam admittitur, & difc - tietur, an excufationem mereatur, an quod quafi per érrorem, autignoran- vero damnandum fit. äiiigunï tiam fit, quafi dicat, etiam fubjicie- pE a ii , led primario ul te amorem, CANTICUM iplam amo latii co; tione, Vino. ) y bet convivi ^CANTICORUM ententia Conviyio p ibet volupt. SALOMONIS lii aihoyes, 1 Fïdgrd Qïï"'OD*HE BRAICE DICITUR SIR nguéntom HASIRIM. apul Hebra 4 coromti, | )(CAPUT PRIMUM. PEiaS- iniren &e lg ; Hoc 'canticum totum ef? my[licum ,. pleni[imum z'ncomprebenjibäis Ü ntis, : 4 amoris Cbrifli erga [ponam fuam ,. ac-vviciffm |ponjee äit s(?ï.or.. I IMointdo us erga Cbriffum. [ponfum. T. 5 "vir:me ; c Oleum,) . -ubera Sculetur me ofculo oris füi: quia meliora fu*nut Té odoto, ter i'ragm, | tua vino, ^ 9. Fta- 95 qnt od Sadalui. . t odor diei pluralis numerus ponitur pro fingu- Ef m E. 05 CHLETUR.) Sunt verba fporifæ, Pttus odor f In Hebrzo eft, ^"3pu iifzgcgen.i, lari, & particula , De, more Hebraici uma quod l a radice ,. Dj 233 z4[244 qu& duo ftgni- idiotifini fuperflua eft. Tatam, ficat, ofcu j ari, & erudire. Videtur Oris fai.) Non eft hoc otiofum , i N 1iigy Spiritus fanctus hac voce ambigua fed emphafim habet quafi dicat, cete- I 'acris L nos admoncre voluiffe, füb hoc car- rorum repudio, illius folius, quem nali verborum fono, fenfum fpiritua- diligit antma mea, ofculum oris ad- ( o fenfus autem mifero. - ' Sa*(m Q, n lis eruditionis latere A fna ; eft Utinam meofculetur, me amet, Mel/ora.) Suaviora. feu mecum: pacem habeat. Ulera :u4.) in Hebrego eff, *p 453 Pï?ä;lïcirij, Ü dedecha, quod aliqui vertunt, 4mes &E0 a*-!f'löl 69('53;'0.) Helraice , 4e fr.n/i.r,; f eä —A L^ * i (, CASMPH'I:SL 5 ^5 - 9 licium yto 2. Fragrantia unguentis optimis. Oleum effufum. nomen tuum : ideo adoleícentulae dilexerunt te. — À o 3. Trahe me: poft te curremus in odorem unguentorum cet non plena tuorum. Intíoduxi: me rex in cellaria fua : exultabimus, & one; & ind- ritur, & difc»- laetabimur in ce, memores uberumtuorum fuper vinum: reéti | mereatur, an äiligunt te, Qp 4. Nigra res 742 , led vox Heb TO Pa ica ** ded, Suavitaáte unguentïutufh alle&ta ce di- Per adolefcentu- primario ubera fignificat, & transla- ligere ccperunt. las, ut fupra notavimüus, ánimas in- te amorem, quogd per ubera' Hebrzi ipfam amoris fedem fignificert, ficut cipientes, aut proficientes, fed non. Latini «cerdi: ; ». at car;-ulz"r fignifica- dum perfe&tionem adeptas fignificat. tione. 3 Trabe ze.) Quafi dicat, fic amo- Fiue.) Vinum Hebrzi pro quoli- ris languore débilitata fum, ut'nec pedibus valeam confiftere, multoque betconvivio l&to, & lauto furaunt. Sententia eft , Amor tuus quolibet minus ad te advolare, vel te veloci« rer currentem. confequi,, fignificatur convivio preftat, & fuavior eft qua- libet voluptate. Superant enim divi- opus effe gratia Dei ad amorem di- vinum trahcnte. "'TPraxit vero Chri- ni amores, & delicig quaslibet alias. ftus, qui de fe ipfo ait Joan.. 12. i52, m * Ea grantia unguentis 0pimi. Ego fí exaltatus futro: a terra , omnia L SIR Unguentorum fit mentio, quia oliin £rabam 4d ie, hoc eft, omnes homi- apud Hebraos ufitatum fuit, ut fponfi nes. Dicitetiam, Trzbezze, ut often- coronati, & unguentis delibuti nu- dat fponfa fe non tam per blanditias Chriftum | zzxit- Dezs ptias inirent. duci paratam, fed etiam per ditfici- elea lezitia pra confortious [mis,emyrrbas lia, & afpera raptari. D ] | j & gutta, $ cafia a veflimeutis dlins. Pofd te curremus. ) Non veniam in- Pf. 44. 9- & confirmat Apoftolus cum comitata, fed mecum accurrent etiam af ait Actor. I1o. 58. 7Ef/um a Nazareth, T adolefcentule comites mez. ] Jnje quomodo unxit-eum Detus Spirim fantto P : Ip odorem unguentorum tuarum.)* In £$ viriute s. odorem fanctitatis , doctrinz, legis, Oleum. ) Sumitur pro quovisliquo- facramentorum, converfationis, & te odorato, & fenfus eft, tam fuavi- gratiz Chrifti. fün j ter fragras, nt non modo unguenta- Igtroduxit me Rex-im cellaria. fua. ) tus, ant odoratus, fed unguentum, LXX. £ig Tà r4usov, quod non cel. , o & odor dici merearis. lam tantum feu promptuarium. pe- / Effsfim.) Non pyxide inclufum, num fïgnifïcatg ubianfiona reconditors fed etiam. thefaurozrum, & quarum- jo if cujus odor fepultus, fed vafculo effu- ! itur p libet rerum pretiofarumxepofizorium.. Hepratet ratum. fum, quod longe, lateque fert odo— : mole Senfius ergo: per hanc metaphoramy Nomen tuum.) 'Yu ipfe, fe De en*-im fignificitus eft : introduxit me inpe- in facris. Litteris Nomez accipitur pro nctrale ipfum thefaurorum: ineffaji- uf dicm 17 re, quz nomini fubjicitur, ut Pí. 47. lis mifcricordis , f;pientie, fci-ntiz, & charitatis fuz.. ; foliKIS j q II. Secundum momenm tuues Dowine,[ic Deus per Movfemy lum 0* ; 65 luus tua folum in templi veftibulum fponfany ld eft, qualis es, talis Pïædic il*is. : fuam introduxit, per Chriftum. vero Ideo in ipfa Sancta fanctorum. adele[centuls — dilexerume. £e.1) 3 ;ræOCR' T:'TZ — B;bÀ, cum. Com, Meneoch. 1. iV. AXX vetim * 539 LIBRI CAN TICORUM 4. Nigra fum, fed formofa, filize Jerufalem, ficut taber- T Si i & sbl o nacula Cedar, ficut pelles Salomonis. s. Nolite me confiderare , quo d fu N fca fim, quia decolo- nacula pd * ravit me fol: filii matris mese pugnaverunt contra me, po- $. Equi 1n6a fuerunt me cuftodem in vineis :*vineam meam non cuftodivi. 6. Indica mihi, quem diligit anima mea : ubi pafcasj ubi — cubes in mer tuorum. jdie ,ne vagari incipiam poít greges fodalium rit ubi men fle; m Ü Ted in dara, 7. Si cg fide luce Memores ublerum tuorum , €5c.) Amo- fol; hoc eft, lux dix';*ina, i]liæ morti- lis palcit. tis tui, vino fuavilfimo dulcioris. ficationem corporis fuadet. Flii matris mes.) EEx eadem matre Ne agari valent. Reti di/igu;?t te«) Quotquot judiciq ium ftratag. mecum orti, non patre, id eft, fra- thio 2dotypi 4. Nigra fum, €&c.) Nox Hebraica tres mei uterini, quafi dicat ; ceteri hominum cctus ; nam Ecclefig ma- cet me non ! ww fcehorab, fienificat fubnigram, decore, Ted feu fufcam, quafi dicat: Fateor, fu- ter eft humana natura, cujus filii funt fca fum , & fubnigra cute manuum, etiam Pagani, Mahometani, Judzi, pitudinis fu * la. - Non & faciei, ut folent quz ruri degunt, Hgretici. Tlorum caxl: & greges minant : verum facie fum Pugnaverunt contra me.) Sic ordo liberali, & lineamentis decoris, & conítit:endus eft. l.. conftituerunt infidias, & me cufítodem. Il non cuftodivi vi- minebat hoc totius corporis membris eilegans, & ln menbris venufta. Écclefia Chrifti in humili- neam. Ill. idcirco pugnaverünt con- tate fundata, & multis perfecutio- tra me, &c. Quuod autem dicit, Pe- ens & BI " tem . verfab sibus vexata forís intuenti contem- füerumt me , &c. fignificat Ecclefie pericula eu] ptibilis videtur, penitus vero nofcenti Chriftianorum primitive commiílas fuiffe omnium fidelium animas pecu- qutat, & amabilis, & venerabilis. liariter autem creditam illi curam Yatte whilo Sicut tabernacula Cedar. ) Aitfpon- fa fe paftoritie vita deditam effe qui- Synagogs. Non-cufítodivit autena dolofitis Y Qs hànc vineam, propter vinitorum He- icuritur fe dem fufcatam iníftar ctentorioruim darehorum, id eft , Agarenorum, & brzorum invidiam, & improbitatem ; T ag lfmaelitarum, quorum tentoria eftu, nam & filiumfamilias nécarunt, & VE üt ajii « ld , af imbribus, pulvere, &c. erant deni- vinea ipfa pro dulcibus uvis labru- rata, fcas protulit, immo fpinas, & fcl T'orüm n draconum. Hinc factum eft, ut con- &t aliqug Szcut pelles Salomonts.) Quafi dicat, tiios LUR fed nihilominus adhuc decora fum, tra eam exardefcerent per multipli- Tit, V & formofa inftàr tentoriorum Salo- ces perfecutiones. S f monis. Videntur enim non copula- 6. Indica mibi , quem diligi£ anima pf ptum v tive hec accipienda , fed diftribu- mea.) lndica mihi o dile&te mi. fun? tive. Ub: pa[cas. ) Greges. Wne, a Ubi cubes.) Ubb cubare fzzcz's, ut eft QUOd. matre &. Nelite me confrderare, ) &c. Eix- cufat fufcum coloreém , quod natu- in Hebrzo; folentenim paftores me- POteRi at ( ralis non fit, fed propterea contra- ridiejuxta fontes, rivos, aut dumeta Par—ltim Pä[( fuas oves continere in umbra, donec $ &us,quod ruri agere, & in fole fit M qe MCI | coaéta. Ecclefiam multze perfecu- fol defervefcat. 'Lot aíli&ionibus 1 Cm dj : tiones vexarunt, & eo adduxerunt, ut preffa Ecclefia, cernens a folo pafto- ddi ] " nigra videretur, fidelibus male habitis; * rum principe Chrifto remedium ex- im ; émmne & occifis » Decolorat etiam pectandum ; ardet eum reperire, que- Depu/þl - Mi L "GAPUT.I EEIS ficut taber- .^. Si ignoras te , o. pulcherrima inter mulieres egredere , & abi pott veftigia gregum, & paíce hoedos tuos juxta taber- uia detolo- - nacula paftorum.- fà 6, 90- 8. Equitatui meo in cuktrribüs- Phargoniä affimilavi te amica n cultodi. 1nea. paícas; ubi XXX 2 9. Pulchrae es fodallum rit ubi meridietur, non ubi perno- Et hoc fortaffe munus obibat Racheti étet; nam Chriftus tenebrasnon amat, Genef. 29. 6. fenfus ergo cft, fpon- Ól u fed in clara , & orthodoxa Catholi- fus ovium, aut caprarum gregem 4, que mbrti- cz fidei lace conquiefcit,. & ibi fide- produxit in pafcua, tu. fequere gres les pafcit. . gem hedorum tuorum ; nam ipfi idet, x eudem matrà Ne -vagari incipiam , €c. ) Amato- naturg quodam inítinétu mattum ve- rium ftratagema temperatum abfyn- ftigia odorati , ad fponfum deducunt. e, id efl, - thio zelotypiz , quafi dicat. 'le de- Porro hec veftigia gregum videntur dicat ; cete cet me non tantum a probro, & de- efle creaturz omnes, quz Dei glo- L j CC lefig m decore, fed etiam ab omni vagz tur- riam, & bonitatem annuntiant , & cujus Blitunt pitudinis fufpicione immunem. prz- nos ad eum deducunt ita. Job c. 12. vtani, Judii, ftare. Non eít mihi tutum circa pa- 7'. Gc. 9. Igierroga jumenta,€y docebuzn£f te, 65 volatilia celi, & indicabunt zibi, it, Sic ordo ftorum caulas vagari ; illoram enim infidias, & petulantiain metuo. Im- loquere terr&, €9 ve[pondebit tibi, 6$ zar- con(tituerunt rabunt pifces maris. Velcerte fenten- cuffodivi Vi* minebat hoc periculum Écclefie, cum in membris fuis varia loca circumi- tia efthujusmodi. Poftulaverat fpon- »nayertünt Cote ens, & tugiens de civitate in. civita- fa fibi a fponfo indicari, ubi cubaree vem dicit, Pt tem verfabatur inter circum(ítantia in imeridie, non aliud expectans, aut f Beddfe d pericula cultus idolorum , quz reli- expetens refponfum , quam ipfum ( commli E querat , & argutiz, & fplendoris non alia ratione fuavius meridianum animas pea varim philofophorum fapientie, & eítum fallere, quam in ejus fponfe m i ]i curani dolofitatis hereticorum. Vide quze fug cogitatione, in qua cogitationes üodivit quten omnes fuas defixas haberet. Re- dicuritur fequenti ver(iculo. rinitorum He« ". Si4gnoras te. ) Sunt verba fponfi, fpondet fponfus , ff zgnoras te, & c. id " robitatem , vel ut alii velunt chori puellarum. eft, quia non ig4oras te ( nam hoc gecanitty Ilud ze&, e& paragogicum more He- loco, //, non eft particula dubitantis, Jibrü breorum, apud quos redundare fo- fed contrarium rmius affirmantis ) pin$ s lent aliquz particule, ficut apud La- probe fcis; quam fis amabilis , & j l, u 007 tinos me/,uee , ie, ut cum dicimus quam ardenter te diligam. Verum u multipll Tute, id eft, tu ipfe. quia te juvat jocari, & zelotypiz fti- i poff veffigia gregmn, &c.) Hoc mulo me pungere, me quoque juvat dili! .am'nu fumptum videtur e paftorum confue- idem facere. Ejftote, meque, meum- . de tudine, a quibus imbecillum .pecus , que domicilium ignores, quod eft cor quod matres in pafeua afiequi non tuum ; egredere, per me licet, nihil 7 AC "T poteft, aut domi :clinquitur, aut fe- inihi abs te, vel de te metuo: nam lüoreö mé paritim páfcitur interduin a. puellis, fecura gregem tuum circa taberna- ut de Alcippe canit Virgilius Ecloga cula paítorum pafces, ideft, in me- don qbt: 7. cum ait : dio nationis prave , &c. Vide dicta ihidtionibus Quid f«cerem ?. neque. ego Alcip- n. E " folo p 0 Jo pem, "ec Pàilda habebam. 8. Equitatui meo, 616.) Quafidicat. Depulfos & lacle demi qua claude- Nihil tibi metuendum ab infidiis pa- qedium & ré£ 40250$. gl QF"' ilorum , aut ab hoPcium- violentia ; 532 LIBRI CANTICORUM 9. Pulchrz funt gensze tuse ficut turturis : collüm tuum ^. Bott ficut monilia, 1. Ect oculi tui C 10. Murenulas aureas faciemus tibi, vermiculatas argento. 15 Ecce 11. Dum effet rex in accubitu fno; nardus mea dedit odo-f rcm fuum. nofter flor 1. Tign -12. Fafciculus myrrha dile&us meus mihi, inter ubera - imea commorabitur. cyprefüna. I5. Botrus agtaecces assv a n nam fortitudine fiimilis es equitatui, ornantes funt Scripirturæ facræ'; col- bit, quift d atmant atari , & curribus meis armatis, & falcatis, lucentes auro fpiritualium fenfuum, & variatz fuavitate eloquentiz, fen- ubera gratos ] quos adduxi ex /Egypto, emptos,a:t Bene hzc fpoufum meg dono datos a Pharaone. tentiis, & tropis fanctorum Scripto- Te odoratione conveniunt militanti Ecclefie, con- rum, quibus nulla profana fapientia, X atmaros eus tra quam portz inferi prezvalere non aut eloquentia comparari poflit. poffunt. Aliqui ex Hebreo vertunt, LI. D effet Rex , 6$c. ) Interim que pie medit I3. Botrus C Equa mea im curribus Pharaonis , &c. dum Rex, id eft , fponfus tempore fed vox Hebraica Mpp /»f2, equam , convivii fuit in accubitu fuo inlecto buloih, quæ" triclintari, vel in fella ad menfam. Juda, comar & equitatum, fignificat, quemadmo- LX hoc frutie duni ó /-0c, apud Grecos. Nardas &fc. ) Solebant olim apud Orientales maxime ]ud&eos, mulieres t, quod c 9. Geze :u4«. ) Malg , maxillz. LXX,. o*:wyo'vsg. convivales corollas, & unguenta pa- lit. Lib. ? rare, & etiam convivas praecipuos QU& Yusta a Sicut. turtiris.) Nocem Hebraicam t»93nm Perim, verficulo proxime fe- iis perfundere, ideo hic fponfae hoc . QUod- potif officium tribuitur. Porro nardus apdditicis quenti, zmurenulas , vertit nofter in- terpres. ltaque hoc etiam loco or- herba eft odorata, cujus meminerunt Ootem. C'vor namentum muliebre fignificat, quod Diofcorides lib. r. cap. 16. & Plin. in pretio ha f&lfil uv ü aliquam cum ave hujus nominis vel fi- lib. I2. cap. I2. ex qua etiam pretio- gure fimilitudinem haberet. Pagnin. fum fiebatunguentum. Hicpro utro- Mdate]h. E D& re more Vertit : Decora füpt maxille tua £2 u- que accipi poteft. Significatur au- venulis, colluzs tuum t2 torquibus. Com- tem hac verborum allegoria, quam- mius, quem Y *übuly ttbus mendatur hac allegoria Ecclefie ca- diu Chriftus Dominus poft afium- ftitas, verecundia, & animi puritas. ptam carnem cum mortalibus vixit, Kus eft botru & poftquam ad celum afcendit im- W COfeulari o IO. Marenulas aureas, 6 c. ) Mure- nule funt ornamenta muliebria, fic mortalis , nardum variamsm virtu- Cltem haben tam Ecclefiz illum faavitite fragran- fmd?- TOï)z. di&ta, quod in murene pifcis fimili- tudinem aurum duceretur , & macu- tie fpiritualis delectafle; nam Ec e e( anm* t Caffio- fie virtutes funt bonus odor Chri g- lis, aut punctis variegaretur. feri Hcdefg dorus explicat his verbis Murenulas ^. I2. . Fafesiculus: myrrba , 67; )! Vox orgamentum |jfunt. colli virgimalis , aut Hebraica 3333 zzeror, fignificatquam- , Md Orglj j C EDBretbs f paellaris, "videlicez vvirgula auri perple- vis colligationem , feu crumenam, xe , iptermixtis nounumquam pnichra feuinvolucrum. LXX. habent , 67- J & ag n ) Qüàrum varietate [nbrilgfrmis argenti fiüis , C towog TlG Cuwrüc. Collsgatzo gutta , put Dicacif lt boc efóü, quod dicit : Versmiculatas ar- ut: vertit D. Ambrof. in Pfal. 1rg. 3 r üt gento, hoc efl, in zmodum vernum ter- Intelligi ergo vafculum pretiofum obïhh 1 !I*Qnt renovum , quos dumbiicos dicznt , d;- myrrha, & hujufmodi rebus odora- ER l0n Mlüre- Q dlr flindlas, € inter fe conjunttas. tis plenum, quod e collo fufpenfum ta lm nulg'aurez , &c. fponfam Ecclcfiam UI lt anteäpe&us 1 .& inter ubera pende- Detipic, UR SOAPUT 533 llem tuum 15. Botrus cypri dile&us meus mihi, in vineis Engaddi. I4. Ecce tu pulchra es, amica mea oculi tui columbarum. , €cce tu pulchra es, 45 atgento. dedit odo- 15. Eccetu pulcher es, dile&e mi, & decorus. Le&tulus nofíter floridus: i ntet Ubera 16. Tigna domorum no üfärüm cedrina , laquearia noftra cypæ*eiïina. 1, Bottus Xxx 3 CAPUT —Ó— À bat, quafi-dicat : ficut puellz, que cultum Dei, -& mores pertinent, fin- ; facre, col- um fenfuiih, amantamari , ante pectus ,. & inter cere, & abfque errore dijudicandis. ubera gratos odores ferunt ; ita ego 1$. Lecdlzims zoffer floridus. ) Secun- »quentiæ, fet« fponfum meum Chriftum otni odo- dum "Theodoreti fententiam in. facra jrum Scripto- Scriptura, ut in lectulo fponfus, & ana fipientia, re odorationem in pectore geftabo, & amaros ejus cruciatus , pallionem- fponfa conquiefcentes , fpirituali con- ui pollit £, ) lntem que pie meditabor, & recolam. nubio junzuntur. Sponíus verbi fe- 13. Borrus Cyprz , €c. ) Cyprus ar- mina fertili folo infundit : fponfa con- nfns tempore m fuo inledo bufcula, que eft frequens Syria, & cipit, & partnuriens in Chrifto filios ]udea, comam habens odoratiilimam. enititur. Hoc lectulo nihil floridius al menfam. at olim apu Ex hoc frutice fit odoratum unguen- confiliis, preceptis , fententiis , do- tum, quod cyprinum dicitur. Vide cumentis, &c. Vellectulus, eftpax ao5, muliers Plin. Lib. 12. cap. 24 Povro vites, Ecclefie, & quies fingularum fide- [ ungnenta p quc juxta arborem hanc nafcebantur lium animarum ; eft autem floridus ja8 præcipuos quod. potiffimum fiebat in vineis Ecciefi lectulus, quia refperfus Spi- i fponli ho Engadditicis ) in botris faperem , & xitus Sancti oinnigeuis floribus gratia- Porro narüs * odorem QCypri referebant ; ideoque rüm , maártyrii rofis , virginitatis li- s meminetunt in pretio habebantur, ficut hodie in lis, humilitatis violis, (c. * , 1. & Plin Italia uvz illz , que appellantur, Mofc at elle. 16. Tisna domorum noffrartm cedyi- Exrat autem Eugaddi pro- x4.) Ceáraus , inquit D. Ambrof. lib. Hic Pf() utto" pe maremortuum, ut docet Adricho- opificatr 4U* 3. Hex. cap. 12. /zfpendendis. tettorum mius, quem vide in defcriptione, & apta culminitus eo quod bujufmodi ma- corits quam— tabula tribus Juda num. 116. Chri- : goft allum- ftus eft botrus odoratus, & falutaris zeries, 68 procera ftt [patiis, mec omero- tilibus vixity in torculari crucis expreffus , ex quo J* parictibus, 6c.. 'l'igna domorum , funt veri Prelati, & Doc&ores Ec- afcendit ifv calicem habemus Eucharifticum , quo jgigm. vt Menoch. Tozs. IV. clefiarum, qui vita, & doctrina do- mum Dei fulciunt. Sunt ex cedro , j vtefaga delectantur mirifice ,. & recreantur ) namboe veri Ecclefia filii. quia re&a funt illorum opera , mens conftans, vitaincorrupti, bonoodo- od p C C Vor ; 14. Ocal ul co/tzmädrum.) Volunt re fecunde fame, quique fan&itatis, j interpretes fponfum loqui de columbis & do&ring fuaveoleutia d&mones fu- ) h'c'ac quäm' menänj. Syrie, & Africe ( Tripolitanas vo- gant, (& animas a vitiorum corru- ] en cant) quarum oculos memorant effe ptelis immunes fervant.: labent j $) perfpicaciffimos , colorfs , & fplen- Laquearia.) 'Vabulati laqueata, feu il £^ doris exitüti. Significatur fpiritualis lieunaria, ] la,H' rerionum oculus intentionis, qui omnes animz Cyprefna. ) Cypreffus, quia odo- aciones dirigit', fimplicitas etiam, re optimo eft, & xterno nitore, ca- j y$ 0 dord« & caftitas , fed potiffimum Ecclefiz riem , wetuftitemque non fentit , ri- j o ifpen fqm perfpicacitas in iis ; quax ad fidem, eniee 1 mam fiffuramve fponte nullam capit, ubem LIBRI CANTICORUM 534 La Introc Quys P U. Ts TE dhoritatem. o flos campi, & lilium convallium. . s, Fulai fic amica mea inter filias. iEG 2. Sicut lilium inter fpinas, V£0. 6. Len - Sicu: malus inter ligna filvarum, fic dileCtus meus inter bitur me. filio. Sub umbra illius, quem defideraveram, fedi, & fm« 7. Adjur &us ;jus dulcis gutturi rpeo. 4.. Intro- : emporum. montibus. Bene cum 1ilio contfertur quosdulque ideo habilis eft cowndendi»sx faftigiis , & lacunaribus. Vide Plin. lib. I6. Chriftus , quia ut inquit Honorius Auguftodunenfis: J /siro quiuque con- quhssooo r tD cap. 40. & D. Ambrof. lib, 3. Hex. cap. I3. Laquearia funt fubditi ju- — ffZeramzur , quia efh candidum , babens fnavitate perti fti, & pii, qui fe abítinent lethali- colorem «ur eum prominentem , & eff odo- jmpellente acc Hi a trabibusillis depen- riferum , €& pandulum , 6 femper incur- tita, Umbra. bus culpis. vun: Sic Chriflus eandidus efl im buma- dent, & quafi quedam c«ili teftudo ttio, refripe ftellis micantibus ornata fignis, reni- mitate , aurems im Deitate , adwifams Sic L.5 12 pradicatione , pandecus d fejerpeendo brahit tili, dent ipfi'cupreflini , fuo 1n vivendi ftatu incorrupti, nec cariei hominis penitentes , incurunus ie conde[cendendo Fradiu ejw. ] cedentes. peccatorióbus , &f eos feblewanda. dilcia. fint ,. c.Sreuz lilium soter fpimas, &c. ) Quafi 103. eliquia ts G afas campi , 6&c.) Noneftob- " dicat, fi cum fponfa ceteras puellas mentum etiam É E litus decoris facer Scriptor, conferas , quz per fe fole 444 ap- ais Domini, pellari poflent , jam fponfe conten- dum inducit fponfum fefe laudantem, tione €as fpinas potius dicas , quam 4 Introdusit u ia id exigit ftylus bucolicus, & pa- lnteXXïgï potd j Laudem vero lilia. 'fale lilium eít Ecclefia Ca- tione ia fefto torum fimplicitas. tholica, inter fpinas hxreticorum , & fuam premittit laudi fponfe , ut mi- tdto füit rey nori illa cum verecundia mox ferac falforum Íratrum Synagogas , qu& 1, üt ii e fe tain effufe in os laudari-- /filie funt eo quod ex Chrifto per QOT 2, 14, baptifinum fuerant genitz , fed jam Campi.) in Hebrzo eft, 1330 /2ron, vt Sangu: quod aliqui explicant fararztatzs , 1. fucco gratis aride , & vulnifice funt. &t : [pfemes ve uhertatis, quafi dicas, florem be- 3- Sicut salus imier li.gn.ä ]il'unrum.) tit me n ay; Quantum malus przftat arboribus fii- juffit introire ne alitum , plane faturum , & ! äEO € veftribus odore , & guftu , tantum humore potum. Ali retinent H Wete cie bream vocem, quafi fit nomen pro- fponfus reliquis. omnibus. — Malus Qui Deum j Chriftum fignificat ; ,ejus fios odo- Tines, prium loci inter Joppen , & Cafa- rein fidei, color virtutum variarum de- faream. LXX. habent 78 ais camp?, Oräina-u i ;7, ut nofter quibus communiter Patres cus;e j».uf(iueviviücamChriüicarncm in Bene Euchariitie Sacramento recte-expri- confentiunt , & Interpretes. mit ?^, Cumdem fponfus eft los campi , quia Chriftus Ligna. filveftria funt homines, elt los de radice Jeffe, qui ex terxa qui virtute propria nullum ex fe pof- iXiiTet ! R&tl funt fructum falotarem, & perfectum virgine, & inarata proceflit proferre , qui per fuperbiam fublimi tititig, i it. Lius cmvzzliiiim.) Non inteIIiïgic tre, Oliln I Bofculumelegantiffimum , quem nunc colum puliant vertice , qui aculeos mdbig hOHlinf fpinarum & verborum fupertlua fo- vulgo /liwa comvallium appellant, fed lia parturiunt , & frn&us caílos me- lilium commune fex foliis conftans. 10 tt vineu is. Dicitur convallium , quialilia copio- rito mercédis aterna. Dititis, doter félios.) Ynter filios hominum. fo humore indigent, ideoque melius br Y Faj Sub umbra i(/iw, &6c. ) Ut ejus älcam mw in vallibus provegiunt » quam in r T L CAPUT 535 4. Introduxit me in cellam vinafj,äm , ordinavit in me * éharitatem. ater filüs. s. Fulcite me floribus, itipate me malis, quia amore lan- ueco. y Imeus Inte? & dextera illius amplexa- 6. Laseva ejus fub capite meo, edi, & u bitur me. o"fciue 7. Adjuro vos, filiee Jerufalem , per. capreas, cerv s ,. Intro eamporum, ne fuícitetis, neque evigilare faciatis diïe&am * lilio conlatur quoadufque- ipía velit. qit Hororis 3. Vpxï hl qu)/;qae (tite uidum , lultns fuavitate perfrueret, audacior amore putant lagenas fignificare ; vinienim Wethy d dite odore vires defe(te revocari. folent. impellente acceffi , & fedi votis po- LXX. habent 2v vporg, doratis un- & fanper ia tita. Umbra eftgratia, favor, pro- du ej? m hamte tectio, refrigerium , virtus altiffimi. guentis. Significatur magnitudo 4fe adiriferià $ic Lucx1.535. — amoris fponfz, cujus vim ferre non brabit fii. ff'irtus altifrseni obum- valens linquatur animo , deficiat, & TT Mtip)mdo ! midcjiendeüdo Frufius ejus.) N ezb um Dei. Qsm collabatur ; ideoque fuaveolentia flo- ais dulcia fümt , ajebat David Pfal. 118. rum fulcienda fit. 1Áf, 50-)&"3& 105. elequsa tua f'aueibus meis ? Sacra- 6. Lava ejus, &c.) Geftus amplexan- eteras pueits mentum etiam corporis , & Sangui- tis per dexteram, & finiftram innui- folg ia 3 nis Domini. : youfg contét- . Introduxit me 19 cellam vina ;*iam.) tur, quafi dicat. Quid hxc poftulo? ille ipfe wanum porrigat cportet , ; dicas , qui Intelligi poteft de fidelium congrega- lzva qtiidem caput defe&um attollat, . Ea v tione in tefto Pentecoftes, qux tunc dextera vero corpus languidum, ac sreticomum, adeo fuit repleta mufto fpinitus fan- &i, ut vino ebria crederetur eftuare. tremens amplexando fuftentet. Am- u 5 0948 qu plexu fponfi fignificatur Chrifti pre- X Chriüo g Aftor« 9. 13 M&l melius accipi po- fentia, & auxilium, quodfert Eccle- Jit& . f jm " tcft de Sanguine Domini ,. quafi di- fix fponfe fuz. cat.: Ipfemet. Rex fponfus introdu- vulnifice n D 7. Adjuro'vos , 6c. ) Poft deliquium, ]i F[wmm xit me in apothecam vini , hoc eft, ut fit, natura corporibus confulente, t aIbOribus : ]- juffit introire ad altare Dei, & illic fumere calicem falutaris Domini , fponfa feffa vi&a fopore inter dile&ti " vt s gium Ms fui brachia corruerat , eam fponfus $ qui Deum latificat, & vivificat ho- reclinat in lectulum , & fponfs co- eJus : BOS 0(10' mincs. mitibus filentium indicit. dg- Ordinavit in me ebaritatem. ) In He- p variam breo eít: Vexslluzs ejus [mper me dile- Per capreas , &fc.) Quafi dicat , fïc yrifticuntid vobis bene vota veítra cedant , ut , jee 7 &,o, eumdem tamen fenfum exhibet verfio noftra; dam idem 'eft, ac fi poffitis capreas , cervofque campa- fons honite dixiffet , ftatuit me fub vexillo cha- rum fclici venatione confequi, &la- ]um 6 p ritatis, juffit me in hoc ordine mili- queis irretire. Dicuntur hec more &p ra P tare. Olim Déus metu, & timore füblm paftorali. Vel certe caprez , & cer- ale magis homines ad fue legis obfer- vi; quz animalia pre ceteris pulchra, yi aC vantiam pertrahebat , Ecclefiam ve- blanda , & grata funt venatoribus, , füp erhud i ro in vinculis Àdam, in funiculis cha- us C Aïos me & paftoribus, proverbio apud Ju- ritatis. dzos ufurpabantur pro omni re,qu« " 3. Esxlcite mefïo;viäus.) Vocem He- cuique jucundiffima -accideret, Vide [io$ of gt Pvov. 5. 19. & ibi dicta. LA braicam w ww Afforh , rgccntiores $36 LIBRI CANTICORUM g. Vox dile&i mei , ecce ift jo. Ei e (1) venit faliens in mon- tibus , tranfiliens colles. mea, C . Similis eft diletctus meus capres , hinnulöque -cervo- 1l. ]a' V.H tum: en ipfe ftat poft parietem noftrum, refpiciens per fe- ! advenit, nefliras, profpiciens per cancellos. 1. E 1 o. En 4 .(1) Venit. z» edz. Sixt. legitur. vitem. ïnemf Quoad wíque ipfa welt. ) Donec 'cum venit in montana [udew in do L Dulcedine con- mum "Zacharis. ipfa fponte evigilet. templationis, & charifmatum fponfi 9- Sueilis eff dilebus mens , O. dibus often Chriftas v fui adeo nonnumquam fponfa abfor- Videtur fimilitudo petita ex hujufmo- di teris cic TY w ratis ; quz domum fe,a cum hama betur, ut quafi ceterorum , fuique prorfus immemor , folo vivat fpon- paftu referentes, fi januam forte oc- ? Corpore i homiaum To, cui hzc fponfe aberratio pluri- clufam repererint, anteeam fubfiftunt, aut incerte domum circumeunt , ri- neftrastam Tnum placet, ideoque adolefcentulas, -tibàt noan id eft, fideles fingulos, prefertimqui mas, & aditus rimantur , & caápita quratione Í adhuc teneri , & proficientes, (qua- 5 fenefítris inferunt quafi poftulantes re adhuc filie, & non filii appellan- intromitti. Vel fimilitudo defuinpta -]is foe Vel tur) obteftatur. Porro capree, & eftex rofis, cum earum caliculi fe b | babar, Io. Es | eervi funt. Patriarche , Prophete , & explicare incipiunt, & ex vaginulis j Apoftoli, quorum illi acute viderunt quibus includuntur erumpere, quafi ï pmlfæ fon fponfum nafciturum , & illi fimul, dicat fponfus rofeum vultum íuum quantur wf per cancellos oftendit , ut rubentia | ducitur a & ifti femper infidiisvenatorum mun- di fuere expofiti, illi fide , hi etiam fua* folia rofe femihiulce explicet; lm intra i | tem compe corpore ad Chrifti fontem accurre- cui explicationi favet MHebrea vox runt, & hàlitu. fuo ferpentes infide- Y merzitz, quam nofter vertit pro- E plationis fu litatis, & vitiorum de cavernis ex- [piczens ; fed. proprie fignificat prodezs * Verfwnem, ihorum, tra(tos occiderunt, & omnium eo- ft 9 vel emergens & progerminans fe , rum in editis collibus, hoc eft in ca- 'quod- tamen non invite ad primemin- Anttica g lis, habitatio per contemplationem , terpretationem. accommodari po teft ; : Deus illa & fanéctam converfationem fuit. nam fere.cicuratz rictuim ad feneftras « COHCüiäns ; Q. Yox diletli, 6$c. ) Qus hic fe- applicant , & cornua per cancellos Igit qu.ntur putat D. Aponius, cui con- immittunt, quod bene explicat imeta- À Cai]limba ) fentit . Martinus DeI- Rio , dici a fpon- phora emergendi , aut progerminan- (!*uia fïmplg fa fomniante. Abrupto igitur ordi- di fe. (à Conium $ ut fomniantes folent. Cunda .^ tur i ermone, C;pree.) Rupicapre , feu ibici. Quod autem dicit , Vox diletli mei, Pofl parictezz, G'v. ) Solent aiman- T. Jam i fignificarz videtur , fe , prius quam tes fefe hujufmodi gefticulatiounibus. vtris defer ludificari , & cum maxime volunt, fpoofum videat, audire vocem €jus , dum pfæteïi hoc cft, clamantem precurforem , fe fimulantnolle videri, fic illa Apud Vere.exüt : Ego wox elamanns in de[erto. Virgilium. * YGt€ tedem; Venit Íalezs. ) Nam Chriftus exul- Et f'ugit ad [zlices , & fe cupiz an» fhenfz Maytlf savit ut gigas ad currendam viam, te viderz. Ià. Fhjs, in quam per incarnationem ingreflus Cedentium Olim Deus poft parietem ftabat; cum eft , & progretius per vite fpatium, Cf;nltes " lr & per mortem egreffus. populo fuo legem daturus, fe in nube , & quafi per nubis fiffuras , corufcat L. manribus , 6c.. ) Ufque ab ipfa inïntlæ JQ infantia montes cum matre tranfiliit, tionibus , & clangoribus$ , & lampae iil £, ( * . CÁPRUTGE. 337 15 10 mon- ro. En dile&us meus loquitur mihi: Surge, propera, amica vent. mea, columba mea, formofa mea,: que cctto- .ir. Jam enim hyems tranfiit, imber abiit, & receffit. jens per fe 12. Flores apparüerunt in terra noftra, tempus putationis advenit, vox turturis audita eft in terra noftra : 10. En 13. Ficus protulit groffos fuos, vineae florentes dederunt, EEE & venl: cöoremfuum: Qurgejpropera amica mea, fpeciofa mea, 14. Co- | Judss in do- $B6 y 50-) dibus oüendebät. Exod. 1,9. num. 16. fmpus putattionis advenit. ) putiltïo Chriftus vero poft parietem ftabat , floritione prior eft , & fic nofter ac- ita x hujufno i domum fe.a cum humanis membris, & mortali cipiendus eft Interpres , quafi dicat: L Flores apparuerunt, poftquam adve- nuam forte oc* corpore intermedio, divinitatem fuam hominum oculis fubtrahebat, .per fe- nit, hoc eft , prateriit. putationis eam fubfitunts neftras tamen, & cancellos eam often- Ircameunt , It tempus. Vinea veteris legzis ceremo- tabat nonnunquam , ut cum transfi- smialium omniim refectione putata r , & cipità guratione fua, & clariflimis miracu- fuit, ut novi thyrfi, & pampini E- ifi poftulatts vanrelici pullularent. * ^ itudo defumpt lis fefe verum effe Deum . compro- 4 e " babat. t FVox turturis audita e/?) 'Turtur hi- um cuic "H.. I0. Em dilettus rundiaum more hieme calidiora petit 5( ex Vgginiüiä) 4-, 6c. ) Sunt verba fponfe fomniantis, ut etiam qua fe- loca , fub vernum teporem rediz , hie- nmpere, quA In- quuntur ufque ad finem capitis. me muta, vere vocalis redit, cemit, ) vultum äum.n ducitur ergo fponfus Chriftus Eccle- & in celfis arboribus nidum ponit, jr, bt rubentd fiam intra muros Jerofolyumx latitan- quare Virgilius ait: siülcy explictt; tem compellans , & fomno contem- Nec gemere aeria cejhbz') fnrtär ab plationis fufcitans, & vocans ad con- zuleno. . ofterve v 1 verfionem , & folicitudinem proxi- s ) imorum, Caftitatem colit conji walerh P & in aä(: viduitate perdurat. dalis turtur B. r Amica svea.) Amica vocáatur, quia te aü Deus illam prctio unigeniti fui fibi re- Virgo , cujus illa vox eft , Quoszzm m JUWP* j "Ialis Ànna vi- [ijas concilians, pre omnibus unam di- Virum mom cogno[co. ligit. dua, cujus vox Chriftum annuncians ancdlos tnplc(ï C Columla mex. ) Columbam vocat, audita eft in templo. — T'alis M'aeda- at d lenagemens ad Chrifti pedes, & lu- quia fimplex, innocens, manfüeta, " mgermindü* fida conjugi , & fpirituali prole fo- gens peccata fua. cunda. I2. Frenus protulit groffos fita.f,) NGD JI. Jam hiems tranfit, 6£$0. ) Efft foliis modo vérnat ficulnea, fedjam olent aunt/^ veris defcriptio. j]am tempus horri- roilis luxuriat, fruétus futuri fpcm raüicul.xtie;;ions dum prxteriit captivitatis fatang. Ut facientibus. Grofli funt immaturi fi- gt y n ime Yo vere.exiit populus ex /Egypto ; ita cuum fructus , qui cum foliis ipfius fic il Àpi arboris erumpunt; fenfuseft: jJudza Ii) vere redemptus eft a Chrifto , hoceft, menfe Marti. protulit - Apoftolos. Vizet florenves deZermnt odorem þïazzm.) I2. Fleres apparterumt.). Primitig ,8/ i credentium , maityrii tlofculi inno- Vineg non folüs t:intum , & punpi- occifi. centes infantes ab Herode nis, fed fuavitate quoque odoris tui Lilium caftititis B. Virgo, viola ab- obleétint tranfeuntes.. . Vineg florea- te fb gube tes funt IÉc j jcr ftinentie Joannes Baptifta, &c. ' clefie gent.ium , qua la- níc YYy ?ïurgs ,T I amp? B(bl.,cum Com, Menocb. 1. IV * b & * LIBRI C'ANTxco-äUM 53? b a 4 À 2 ntace- 14. Columba mea in foraminibus petraee, in cave rie, oftende mihi faciem tuam, fonet vox tua in auribus meis, EC vox enim tua dulcis, & facies tua decora. ] Tn2à antu r vineas, 15. Capite nobis vulpes parvulas, quae demoli . Suf nam vinea noflra floruit. quoram * 16. Dilectus meus mihi, & ego illij qui paícitur inter lilia, ?. Inv i7. Doneoc afpiret dies, & inclinentar umbre. Reverte quLem dil fimilis efto, dile&e mi, capreae, hinnuloque cervorum fuper L montes Bether. . Gs IAUERUIaN CAPUT &i, & ul te fþärfei*unt odorem Chriftiane fi- fomnis audita referuntur. O ftendit nolter cont dei, tot millibus tam cito converiis. "fponfus folicitudinem vinex fue, dum quentibus j I4. Im foraminibut.) Supple , ha- jübet comprehendi . vulpeculas ; hz Doncc afpi enim verno tempore,generationi dant bitabis, vel eri£ perfugium tuum. id eft, fupi Maceris.) Maceria eft murus e con- operam , & fi negligas, áugctur mul- noQum, : titudo, & difficilius capiuntur: Mul- eft, nicadl geftis lapidibus abfque calce , & ce- mento. Mic ponitur pro quovis ar- taseife in Palzftina vulpes , docetfa- diverte ad (tum Samfonis Judic. 15. 4. - P'er vul- illic totum te & induftria parato refugio. Cum juxta Apoftolum I. Cor, jo. 4. petra pes omnes intelliguntur, quiinterea, üga,;; il d'in vinez noftre gemmas proferunt, fit Chriftus, foramina pétre erunt vul- palcitur [» nera Redeimptoris, qua& quinque funt, id eft Ecclefiz aliquam bonorum ope- dgles Qu rum frágem pollicentur, gregem Do- qui:xfueramue quinque feafuum vulne- trigrant ribus fauciati , & per has quuique mini feétis, & factionibus "infeüang, jusmodi Ii] Ín hzc tur, donec agas falutem fumus adepti. o aut etiam perfecutionibus a ré&to d- : àri fti vulnera fidelis fubit alis vers fi-, vertere moliuntur. I$, & um dei, & fpei, quando falutis fpemr in re- Demolisztur viMeas. ) Primo P quia fecedant, demptoris palfione conftituit;illic ni- foveas fodientes denudant radices, & tis atermz] n exarefcere faciunt. dificat, cumi »onorum operum fructus Secundo, quía ponfa vif Coacervat. Sacra etiam Scriptura eft jilinites rodunt , & £olia diripiunt Aciem. Similise maceria, five ngurus cingens vineara 'Fertio, quia corticem morfu fcin- Domini Sabaoth. n abfcondita , feu dunt, & noxio dente , atque halitu &trime adf cavernam hujus maceriz fe recepit virofo inficiant , & quaft amburunt , fiulis Xlv 0j Ecclefia, quando confolationem, & & ut miniinüm privant omni virtute, .cubiiibus fü eruditionem, petit ex profundis abyf- qua vigebant. Denique botros jan*t alx eXumini B fis divin Sapientiz : necin has ca- maturos ayide NIl2 liguriunt. I6. Dilcus mens mibi, &f ego sli.) Moztts . vernas patet ingrellus , . nifi folis co- lion occarri lumbis, quz fcilicet mente pura , & Id eft, ipfe meus eft, & ego illius. Jite fipnifi fincera veritatem querunt, &c. Por- Quj pajcitur. ) ln Hebr. eft Pafcens Tunt "61 ( ro fponfam non diu finit fponfus la- -Ay, robe. LXX. habent zojiaiyev , &l (avip ag tere; fed £foras evocat , & oftendere qii pafcitx cajus funt amores , & de- Thottium ;j faciem jubet, quod fit , cum proxi- ligie lilia, feu. pafcua lili florida, & amenag gera., loc/a q'orum Tüp iis ad utilitatem , & profe&um per Gttüffe. virtutum opera , quantam intrinfe- 17. Denec apiret dies , €&/c. ) Qui- dam hec verba nectunt cum illis, 2;- &otds () cus habeat pulchritudinem , demon- pote( " firat. * lectus gmeus mzbi, &5 ego z/[; , ut fenfus tm Oïbr ] fit. mq 135. Capite nob;s vulpes, &c.) Ver- Q uamdiu te m.püris erit vicillitu- de d f ba funt fponfi , fed 4 fponfa , ut.in do , ita:ut dies utnbre , id eft , no- Onius par €APUT Ht 539 . ?na fixe- CABRSUT. HL Ibus nóis, 1. TN ie&ulo meo per no&tes quafivi, quem diligit anima mea ; queefiviillum, & non inven. turvines, 24. Surgam, & circuibo civitatem , per vicos , & 'þlateas 2 quz2ram, quem diligitanima mea; quafiviillum, & non inveni. tater lilia Veverte 3. Invenerunt me vigiles, qui cuftodiunt civitatem : Num, * quem diligit anima mea ; vidiitis? tun füper , Yyya2 * | 4 Paua- CAPUT &i, & umbra diei fuccedat , tamdiu licam confolari; & in—-viïfere dignetur, W. Oüendic, nofter conftabit amor. Alii cum fe- ea celeritate , qua hz fers uti folent. nex fue, dum quentibus jungunt , & ita explicant: I. N letiulo , &rc. ) Sunt verba fpon- pecolas ; hi Donec afpiret dies , & inclinentur; nerationi dant id e(t, fugiant, nulleque fint umbre f& ex fomno jam experrecte, & nocturne, interim , dum dies non ad- fodales fuas allo uentis, Augetur m Sponfa Ec- eft, nec adhuc abierunt umbre no&is, clefia videt Chriftum fponfum in co- in amr M j , docet diverte ad edoratos illos montes , ut tu fidelium congregatorum in monte illic totum diem mecum fuaviter tran- Sion ante Afcenfionem in celos; poft- d! Perval In liliis , quiintiredy figa:; illuc enim te fequar. quaim id accidit ,, & Stephanus lapidi- bus obrutus eft, querere copit dili- nàs profenutt pafcitar fponfus, hoc eft inter cos bonorum ope« fideles, qui piritatem animz amant, genter fponfum in lectulo fuo, ideft, . ppegeim L0* & fragrant odore bonz vite. lnhu- inSynagoga, inqua confueverat cum jusmodi liliis nunc. fponfus delicia- fponfío quiefcere, ibi quafivit , dum bus *i'nfeüanþ us a tur, donec humanz ignorantiz erro- conata fuit gentem fuam ex ignoran- res, & umbre hujus nodtis disjecte tie tenebris ad lucem Chrifli traduce- jt recedant, & prodeat aurora clarita- re, fed non invenit folum aptum fi- Prümo , Q tis eternz lucis illius prenuncia , qua at radiceis ca ry dei inferende , 3deo coacta prodit - , fponfa vifura eft fponfum facie ad foras. ccmldü D .qm faciem. N 2. Surgam, 6c.) Cum fponfum in jj dinpit Similis effo caprea , &c. ) ïd ePc, cé- le&ulo non inveniret , progreditur e , morli It lerrime adfis, fimilis capreis, & hin- thalamo,*perambulat vicos ,. & pla- at haitt nuliscervorum, quifummo mane ex teas totius mundans civitatis , qu- Jf amparitts " cubilibus fuis erumpentes, montana rit fponfum in Synagogis Hebreorum : omni vittte variis locis per orbem difperfis, & cacumina Bether tranfiliunt. ;e bottos po Moates Betber. ) Hxc vox Bether, apud Gentiles , & non ftatim inve- at nit . non occurrit alibi in Scripturis, pro- i tg egg ;il/.) r 5, lyvenerunt me vigiles , 86 ) Noü &« lus prie fignificat Zivifienes. LXX. verte- tantum excubitores, fed & circuito- runt xoAepuarey, id eft, comvaliium , 2 j d P feu ezvitarum. Widetur effe nomen res; folet enim militum globus civi- )t Wf"f/'""'ï*. v montium aliquorum , olim notorum, tites noctu perambulare, ut eam pa- nore ! catam reddant, & latrocinia prohi- 74 loc quorum rupes effent bifide , hiulcz, ]i "« ditfiffe. Domus divifionis , 1ve beant, & fiagitia. Noimine JzHe fe&ionis (hoc eft Bether) fignifica- fignificantur $ynigogarum Principes, aj?öc ) Qu & idolorum $bàcerdotes , gui gehnti- ]lsal)'- re poteft particulares Ecclefias perto- cüum ! feni U$ tamorbem difperfas, &divifas, non lium facris przerant. d ) fide, fed fitu , has petit fponfa ; ut Num ciuem' diligif amima mea widi- M fó? ) At ii vel refpoan,digþ.xc'i il- B 61 d m fponíus per pl*ædicaþionena Evange- 540 LIBRI OX WE rdoxrcN $.0 4 . Paululum cum pertranfiffem eos, inveni; quem: diligit anima mea , tenui eum , nec dimittam , donec introducam eujuiq illum in domum matris meae, & in cubiculum genitricis meae, H 1o. ( 3. Adjuro vos, filiee Jerufalem, per capreas, cervofque camporum , ne fuícitetis, neque evigilare faciatis dilectam, afceafü S R donec ipfa. velit. fiias Je i H 6. Quse eft ifta, quae a (cendit per: defertum , ficut virgula 3n diadc fumi ex aroma.i bus myfrhæ , & thuris, & univerfi pulveris pigmentarii? ^X ; fationis 7. En le£tulum S tiífimis Ifrael. alomonis fexaginta fortgs ambiunt ex for- — t'elligere : g. Om es Vonotis ( Qua a[cendit per deferzzm. ) Hehræi fihil ex.S jam non funt, vel ut Rulcam.dcri- fumn mon ferunt. rus appellant deferti nomine , com- 4. Ímveni quem diligit anima mea. ) paratione fcilicet frequentium oppi- Sexagim Stetit ; & ultro fe illi obtulit inve- dorum , & civitatum. Olim gentes 5 terus fn F&rtts. ) niéndum , ut in Candacis Eunucho vicinz peregrinantem in Arabig de- A&or.. g. 27. in Cornelio centurione fertis Synagogam, & in promiflionis Te profta terram afcendentem mirabantur, fed fic1 yo A&or, 1o. 22. in Dionyfio Areopa- invidebant. gita A&tor. 17, 34. & alis. Multo nunc formofio- I,:Gael,ï A. Jenui €um.) Kum fum amplexa. rem admirantur, fed non invident a- ät'e j non Noc dimittam douec, &c.)Proponitfe mici fponíi , quam vident Gentium ) S!!pei non dimiffuram, donecintroducat eum Eccle(ftam l €x infidelitatis deferto Theris fnfy in domum matris fug, hoc eítdonec afcendentem , thus, & myrrham, & expedite ! reliquig omnes Jacob falventur , & omnium odorum fuavitatem fpiran- Projte , Chriftus inducatur in Synagogam , in tem. Virgula fur/z;. )'Symmachus habet , CUIR, qnæ qua ipfa nata fuerat , & educata, o- : , & Wa mnibus Judzis ad fidem converfis. dyaduu(acig, evaperatie fumi. Lehlase Ex aromatióus myrrha , Ffr') N.[yrr- « Adjuro vos, Uc.) Suïnt verba fode f fponfi. , Videdicta fuperiori cap. num. ham, dum Chrifti mortem , & hu- u p 7. fponfam iterum in fomnumlapfam manam naturam;-thus, dum ejusdi- Qs funde,ï vinitatem ; reliquas pigmentariorum labore huc, illucve currentem fati- fetimr, gatam , vetat fponfus excitari. Si- füavitates, dum reliquan. Evangeli- ünt d"ni eniAcatur Chriftum cernentem Eccle- ce predicationis dottrinam per or- bemtotum diffandit. Ietüm gl filam a Marthze operationibus paulu- tra l u lum fefe ad' M :gdalenz contempla- Pigmentari. ) Pigmentarii vocan- quæ d Pm. tur feplafiarii, feuaromatum, & un- tricis delicias recipientem, ut vires re- cuentorum inítitores. tàntür C0n ftauret, poflitque poftea converfioni ! ts nj gentilium alacrius infiftere , curare ne 7. Ea letlulum Salomonis, &c. ) Vi- dentur effe verba fponfe, que fefe lt 9' Ff)'[ü./ interpelletur. 6. Que eff iff4 ; 65. ) Sunt verba tam magnifice commendari erube- ; dtiir L Nam cum aliquan- fcens, àdf fodalium fponfi. datores fuos. ponfi 'l,au(-les treïducit liu-: * I , tulum fponfa fomno iadulfiffet, cum od fponfo foras egreffa, & illius odora- Salomonis.) Hec aliqni de Sa!omohe 'f(l,[na/äl mentis, & amplexu odoratior, & Rege ad litteram iotelligunt , quod-| p MT pulchrior.effeda, fponfi fociis occur- eft probabile. Prae(tit t«men fenfu 1 ) E l ) [ — ] rentibus füit ftupori. literali de Chrifto Rege pacifico in- d c]);oägis. CAPUT mf 841 8 et a Vl iri a La d bella doétiffimi : uniuf- 8. Omnes tenentes gladios , & nitroducam cujufque enfis fuper femur fuum propter timores noCturnos. Ticis mez, ^ 9. Ferculum fecit fibi rex Salomon de lignis Libani : cervoique 10. Columnas éjus fecit argenteas , reclinatorium aureum, ; düedbam, afcenfum purpureum , media charitate conftravit propter filias Jerufalem, cut virgula 1ir. Egredimint, & videte , filiee Sion, regem Salomonem f, pulveris in diadema:eg, quo coronavit illum mater fua in die defpon- fationis illius, & in die lsetitiee cordis ejus. ïunt ex ot- CAPUT Xy y3 t-e!l'igere, cum przfertim Ade hoc Sa- A'cenfum. ) Yta appellat ipfum fedi- j. Ofn 6 lomonis thalamo ejufque cuftodibus, le, fic quiequo infidet, afcenfor ap- Est s. ) Bebr nihil ex Sacris litteris , aut antiquo- : pellatur, ut cum dicitur , Equem & vomine , ( rum monumentis habeamus. afcerfirem dejecit im zmare. VExod, 15. 1. uentium opp- Sexaginta. ) Id eft, plurimi. Na- Media.) Quum media funt in fer- l li pentu merus finitus pro infinito. culo. Fzrtes. ) Corporis, & animi robo- Charitate conffravit. ) Obtexit , ob- ii Anbie dï' il promiiïïopxs re preftintes, quod fignificat He- duxit, fculpfit, ornavitcharitate, id bruica vox, ww góxeri. - eít, rebus pretiofis, & amabilibus, irabantar , It yunc fonmotto- Ifrael) Fidt &egi fuo , utpote Lfrae- qL iales fant aurum, & gemms. n invid Vi o lite, non externl. Propter filias Teru[alem.) ldeo fe fic .[ a* 8. Super femur.) Ij baltheo ab.hu- foectandum exhibez, ut fatisfaciat il- idet Gentium us delerto meris fufpenfas femori imcumbit , ut larum defiderio , ejus afpectu fatiari expedite poflit evaginari. cupientium. Ferculum hoc Eccle- Lmyrt Lïm., Chriftus infide- Propter timores aotlurnos. ) Ob peri- fiun fignifieat, quo jatem fpiare cula, que noctarno tempore crebrio- lium pectoribus infidens geftatur. Ef madhus hbt ra, & majora funt , quam diurno. ex Cedro incorrupta, propter incor- Lec&tulus Salómonis eft IZcclefia, ca- ruptam fidem. Árgento fignifican- , [imi. ftodes funt Aageli , Sancti jam de. tur divina eloquia. Acclinatorium , Á) 66') Myr- r fuscti pro Ecclefia. matre fuas pre- & fedes, quam vocavit afcenfum, ortetti y ces fundentes, SanCi viventes pra- refpondet veteris legis propitiatorio, ;, dum $iC fertim Praliti , & DoGctores Ecclefix. " qentariorum ex' quo fundebantur oracula , que Jig Süpt armis idoneis inftruQi, & prz- non defunt in Eicclefia , penes quam uam pyager fertim gladio fpiritus , prompti con- poteftas eít explicandi, quenam a d n p£ P Me- tra nocturnos timores, & pericula, Catholicam fidem pertineant. qu& a principibus tenebrarum exci- dium fpatium charitas occupat , hoc gentarii ( tantur contra licclefiam militant em et, Chriftus, qui medius inter fide- jmitum " & ejus membra. les fuos eít, Dews cbmdïa:cnimve/?. D Ferculum. ) LXX. habeat $oesioy, Joan. 4. 16. Vt» u b ) felt ltalice appellamus, Zezzcz., 1. Égredimimi, 6e.) Sponfi olim ylgs ^ Jlf"g he Lignis Lääzmi.) Ex Cediro. coronabantur, ut habemas ex lfaia mW n etu IO. Co.4z4:, ) Columellas ad . fu- 6l Lo. Quaft fpon/um decoratum cora- ftinendam afpidem, & cortinas. 2A4. Putat. Martinus Del Rio manus Rechnatorium. ) Yoocum fïgnif*:cat coronandi ad matrem pertinuifle, | j de; Qilumnþ poft humeros, inquo corpus acquie- Invitantur ergo filie Sion, utpotius i fcit, & reclinatur. fponfum, quam ferculum , quo ge- ECWg,m ] n ! -;Itgdice digimus Cum r H P appogsie. ftioatur, contemplari yelint. " u l&þ um 542 LIBRI C'ANTICVO-RUVM CA PAU E IV. ,5 Sicut f Uam pulchra es, amica mea , quam pulchra es! Ocali lniinft "( .tui columbarum , abfque eo quod intrinfecus latet. 4 Si Capilli tui ficut greges caprarum, que afcenderunt de monte - propup Galaad. ' -fortium 2. Dentes tui ficut greges tonfarum , quse afcenderunt de & D poter eas. lavacro, omnes gemeïlis foetibus, & fterilis non eft ir E paícuna v 4. Sicut &qualitet, Dei filius pto hominibus hom(i fa- folum Galaad copiofos in capris pi- Duper ton &us eft, tunc. Ecclefiz. defponfatus los faciebat ; folumbene temperatuifi, fe dexftos fuit, & humanitate , feu carne flo- pulchri coloris ; arbores vero , qus £o dente ridilfima ex B. Virgine fumpta coro- ibi réfinifere funt , contactu , & at- *fl? Col: natus. Caro autem hzc frazilis , co- fricatione nitoren , & fplendorem rona, feu diadema vocatur , quia in conciliabant. Galaad grammatice fi- 065 lotg ea hoftes fuos debellavit Diabolum, nificat «cervum refónmoni , & me fponfs, & peccatum , &c. taphorice Chriftum, qui eft mons in 0/730 ef n Ia die latitia. ) Quia ut gigas exul- vertice montium, & caput Écciefie, tüt ffmili tavit ad currendam viam hanc, & de- in quem totius legis veteris fivure, [ primonum licie ejus effe cum filiis hominuimn. ac teftimonia collimata coacérvantur, i Fum cum ( Cul; fui columbarmm. ) Vide di- & fuper quem fancti omaes ut vivi - Lrnbus : 1-0 lapides fupzrzedificantur. Ín hoc mon- &a fupra Ccàp. I. num. I4. Significar Sunt verba fponfi. Per oculos intel- te caprz pafte , fignificant fideles, 023 Dogf ligi poffunt Epifcopi , & Prxlati, qui de plenitudine ejus bonum fuc- [ Ut entm 3 cum haufcrunt. Hi funt capilli Ec- fpeculatores, & infpectores Ecclefiz. mnij ,ï'mw "b[aue en , quod. tatrinfeens. later.) cleüe , non minus illam exornantes, $ nüllum. Quafi dicat : Oculis es columbinis, quam capriai greges montem Galaad. ] d al ut externam tantum pulchritadineim Sunt copiofi , quia de cun&is terre p ? £ / m AW o lefium H meequar ; non animi interiora bo- partibus plurimi populi in f'ï? T. Ro di funt collédi , funt pulchri coloris , na laudem , omnem przdicationem ànen ya; longe fuperantia. Id quod in Eccle- quia rofeo Chrifti fanguine imbuti, & eodem lavacro emundati Sunt k31 dejüj fia intrintecuslatet, eft donum gratie. [ I'Iffr!.):l- fplendentes , & bene difcriminati , Capills tui ficur greges caprarum.) pun t Qs vl Sumpte funt comparationes ex vita quia crucis afpericate quodammodo pter fdnf paítoritia , more bucolico. Duplex Íunt compti, depexi, atque deterfi. hic occurrit comparatio. Primo, ca- quia deyo 0 ( Afcendertmt de wante.) Midebatut put confert monti Galaad, — Ejft au- dicendum, 4cfcesderuzz, fed verbum quod r tem Galaad mons amenus afpedu, Hebraicum io3z2lafcb , ut plurimum tat "m rcucz & odoratis aromatibus ftactes , refi- fignificat z/cezdere. Itaque nofter in- "mellis fo n&, & variis thymiamatis odoratum terpres ufitatiorem fignificationem ttn fi chi,ä oble&tans. Secundo, capillos fpon- amplexuseft. Aliquiex Hebrso ver- l/l.."p n Íe gregibus caprarum in Galaad pa- tunt. Qua ft depilaveruzt de mogte EM $ ( ftis, & a monte in defcenfu quafide- Galaad , quod referendum eft ad af- d-* ihf pendentibusconfert, 'l'iaenim com- fricationem circa arborum corticem , (ur V inendantur in muliébri cefarie, ut fit qua pilos veteres minus firiniter hz- D7 li j PIEC uI denfa, & copiofa; ut fit nitida, fplen- rentes, & preminentes detrahebant, 131. h dens, & probe difcriminata ; ut fit & quafi pectine cáarminabant. DVitts I €oloris non illaudati. Porro pingue Q. Syurt greges tonfarum. ) Ovium t ; ;i 2 CUD AODCDEES Yv 543 4. Sicut vita coccinea, labia tua, & eloquium tuum, dulce: e'0 vul Sicut fragmen mal punici , ita gense tuee , abfq'ue eo quod CCUS. i2t initrinfecus latet. tde EJXA 0 Pi 4. Sicut turris David collum tuum , quae zedificata eft cum propugnaculis: mille clype L iþpendent ex ea, omnis armatura fortium. . der E tde at s. Duo uübera tua, ficut duo hinnuli capreze gemelli, qui l if a er C paícuntur in liliis, H - [4 07 4 SK i &qualiter, & perite tonfarum. Üv es rübentium granorum fplendore mire i capris pe nuper tonfe, frigus metuentes inter decoratur. Si de corticis potius , & -':le)&ï.*.ud lly fe denfius ftipancur. Significant er- quam granorum rubore verba face- 5$ -Vero , q g go dentes equales effe, & inter fe ret, opus non habuiffet fragminis dr, Xa- b-:ne coherentes, & coutiguos. mentionem facere; fatis enim tuiffez len X eü Q« afcenderust de lavacro,*) Ut mali granati colore conferre. * l; ii it- oves lotz candide funt; ita dentes E jäue €0 , quod igtrimfecus later. ) uyi, & me fponfz. Vide dicta fupra num. 1. Giuod au- t a *Xi 4l [l i :n:»usjin Quaes gemellis ; faetibus. ) | Significa- tem fpectat ad fenfum verficuli , la- E*ïï"ïï EC«.'..?.';";.C-. T tur fimilitudo inter dentium fpecies, bia coccineaardentem , &infiamma- yeteris T1oU: , primorum cum primoribus , canino- tam. charitate verbi Dei predicatio- | Coacar rumcumni caninis, molarium cum mo- nem fignificant. Genarum rubor, amaes & yyi luibus, genuinorum cum,genuinis. verecundiam, modeftiam , & ravi« a91t- Significatur etiam nullum in denti- tátem ,* quatu Ecclefia etiam externo f cant bus fponfz hiatum effe; autvacuuimn ; habàtu in cunctis ceremoniis, & ot- ond u t iüv n ut enim agni circa pedes oviuin o- ficiis fuis non obfcure prafert. & r3n L mnia ftipant, ita inter dentes fpon- 4- Turris David,) Cujus mentie nte54 um 637 fz nullum eft interftitium, aut inane, eft E/fdra 1. 2. cap. 3. num. 27. ubi tem ut a. )l'l m quod etiam fignificat illud , /feri/s Hepna. $ eguinens V OCAtUE. I$ zoz efl inter eas. Dénres. Ecclefize Collum uum. ) Colli nomine to- ï: t 5 Íunt predicatores, & Do&tores, qui tius corporis habitus excelfus , ere- panem parvulis premandunt, infide- yuct ä Gus, & firmus fignificatur. u d " les, malofque molunt, contundunt, Mille clypes, 6 c.) Monilia baccata L!j t ngdd ] L i & difcerpunt, vitia mordent, &car- de collo fponfe pendentia, compa- ; ! ACE m 13'.1?3 ] punt. Sunt fimiles lotis ovibus pro- rata clypeie, tum propter ngram Or- ^ qü pter fan&itatis candorem , tonfis, bicularem, tum ptopter fplendorem g auodam m quia depofitis fzcularibus curis ver- gemmarum, & unionum. Vel hac aqie jeterit xï« us bo Dei infiftunt; vel etiam quia fe referenda fuatad morem antiquum , je 19 jj (quod religiofi faciunt ) pér pauper- quo Deo confecribant fpoliahoftium ,:, Il * qmn tatem temporalibus bonis "exuunt. detracta ,^ & de tholis, & turribus u pI Gemellis funt fctibus , quia charita- 1e 101 2 i fufpendebant; quare turris hec omni -m! e tem Dei, & proximi in fpiritualium armorum, &hoflilium exaviarum ge. i »:'W'l filiorum animis gignunt: fterilis non nere erat ornata. Hoc autem victo- u^ 16À gv eít in eis, quia bonis operibus abun- (;'iun, rias Ecclefis de hoftibus reportatas 'fwf [ n dant. cominode figaificat , vel (fi de mo- nl j & ^^ D 3* Sreut vitta coctinea , 6c.) LXX. nilibus intelligamus ) varit ejus or- ,OHL g core Sicut funimizzs COCCÉREZ $ quafi dicat, I^ r n namenta , & dona Spiritus San&i , )U anty làbia tua rofea funt, & corallina, quibus & ornatur, & munitur. & fi']eï) yitt& purpurez fimilia. &. Sicut duo bingul ; Bo Ubera n d yil S!ICM-[ jragmen mali puuici.) Quod fponfez. comparat non hinnulorum 'T;f,-;l/l ^j L| L P 4t LIBRI CANT;LCORUM | | | 6. Don?c afpiret dies, & inclinentur umbrae , vadam ad t ER m - $ Vil meum m montem myrrha?e, & ad collem thuris. . ca mea, & macula non eft in te. .4. 'Tota pulchra es, ami 1o. Qi $. Veni de Libano, fponfa mea, veni de Libano , veni, pulchriot coronaberis de capite Amana, de vertice Sanir, & Hermon, fuper om 1. Fa de cubilibus leonum, de montibüs pardorum. 9. Vul- gua tua : 15. Ho uberibus , quibus carent , fed eorum tum ingreditur , & quie fine macula capitibus, ut indicet primo rigentia, eft, & fine ruga. Si de militante ac- fons fign & duriufcula effe ; fecundo modica, cipiamus , dicemus non effe in ea & rotunda, tertio papillis fubruben- maculam , & rugam tam deformem, pE d tibus. 'Talia namque hinnuloruin te- ut reliquae pulch ritudini preponderet. t9. Hermor Nam inter. fideles & in Ecclefia nerorum capita , mole , rotunditate, dorfum far & colorelabrorum , quibus mixtus non defuünt maculati , & defo;*maci mon dicitu pallori rubor. Quod dicit gezelr , labe peccati Q9 fponfus] g. Vem; de Libame. ) lNon videtur indicat parem effe uberum magnitu- mum, & f dinem. 2 hoc intelligendum de monte Libano; t0ta pulchr ; m liliis.)Quafï dicat :Si- qui nimis remotus erat ab Jerofoly- Quipa[cuntu eerediatur , cutcapreoli in candente liliis campo pa- mis, & domo fponfe; fed de'ipfa &t n yar fzuntur, fictuo ubera in candido pe- Jerofolyma , que in facra Scriptara tür, nec ] &ore exurgunt , foventur , aluntur, nonraro Libanus vocatur, utEzech. petfecution augefcunt. Duo ubera funt.vetus, I7. 3. & "Lachar. HI. I. cujus nomi- Cofonam e & novum teftamentum, quorum dul- nis caufe afferuntura Ribera in lo- cüm.citatum "Zacharis. 9« Seyo. ci lacte maternum Ecclefte pectus di- ]ubetur er- ftenditur. Hzc ubera fuut rotunda intimg a go fponfa egredi Jerofolyma. 1C Adüertms perfectione fcientig ,rubicunda chari- Coromaberis.) Confetto hoc itinere TAler u tate , duriufcula fenfuum foliditate, beata eris ; quia vi&rici*.comna eá- hr n 0f 1eta, & feftiva hiftoriarum varieta- put. cingere. . OCulotum « te , funt fimul nata ut. gemelli,, fi Dt capite. ) ln capite , in. fummo verticé montis Amana. v Utbista fpectemus divinam Providentiam, CIptvelo, cui cuncta femper fuerunt prafentia. Amana. ) Multi voluat HAmanamon- Ambo funt candide veritatis liliis, tem eumdem eife cum Amano ; qui äClem 0 & 0 noq Vrl;u pure, & fanda vite exemp'lis* , &ar- Syriam a Cilicia feparat , & in fcri- Muartinus Del- l'&ïahum ( l ( dentis fucci . fententiis fatura, & ptura dicitar Aaarath. pléna. Rio putat effe amcnum aliquem Li- fuset: v 1 6. Donec afpiret dies, ö'c) Vide di- báni collem, qui auGor etiam exifti- [ Ufque ad mat fponfum non loqui de veris mon- m &a cap. 2. num. ultiimno. vefperam quando pafti natre domum tibus Amana , Savir, avt Hermon, FiDettus fr redeunt P ff rtn fed de quibusdam editioribus collicu- ile Vadam ad montem myrria, & c. )Hi lis, quos in fuo rure habcbat fpon- D fErt Ug [ic fe duo montcs, in quibus myrrha pro- fus, quibus inclytorum illorm mon- venit, & thus , mortificationem & tium nomina indiderat: quare etiam qlmrm "m orationem fignificare videntur, per de fpecubus ferarum mentionem fa- A-Vertt cit, quz in illis montibus frequen- Ufrros ln quas ad culmen perfeCtionis enitun- tur fancti, qui funt in Ecclefia. tes erant. Cæfarlem (Q Cül[; [ ". Macula uou eff in te.) Yloc po- Hermoz.) Jugum erat quod lam Li- tiflimum verum eftde Ecclefia trium- bàni præcelfum. Vide Adrichomium m tüüm in tabula Fribus Afernum.37. Pox- ph;ncc, in quam mihil coinquina- u(*umt r C AïäfP UT IN 545 ! ; Yadum ad D Valnerafti cor meum, foror mea fponfa; vulnerafti cor meum in uno oculorum tuorum , & in uno crine colli tui. eft n te, Io. Quam pulchrz»e funt mammze tuze ; foror mea fponfía! 400 , Yeni, | pulchriora funt ubera tuo vino & Hennon, ; & odor unguentorum tuorum fuper omnia aromata. 1r. Favus diftillans labia tua, fponía, mel, & lac füb lin- Ü Vul-. gua tua : & odor veftimentorum tuorum ficut odor thuris. y£ (ine maculà I2. Hortus conclufus foror mea. a g le mülitante ac- fponfa , horltu-s conclufus, n elle in & fons fignatus. um deformem, 13. Emif- j prepondtrt. ro Hermon , & Sanii idem montis & in Ecdelta caleftia, crines ejus funt fubditi , col- dorfum fuünt, quod uno loco Her- lum ejus funt perfecti. Unus oculo- , & deforui mon dicitur, alio Senir. Invitat er- rum, vel crinium eftunitas, & con- Non videtut go fponfus Ecclefiam , que per baptit- fenfus fidei , quam habent Pr«lati , mum, & Spiritus Sancti adventum & fubditi, Pro hac vulneratus fuit monte Libanoy tota pulchra erit, ut Jerofolymis jam Chriftus. 5 at ab dero Oþf' egrediatur , & in-montes illos, hoc Io. Mamnetus.) De uberibus fpon- e : fed de'ipfa. eft, in varias mundi pligas fparga- fz dictum eft fupra hoc eodgm cap. facrà Scr(ixpcura tur, nec leones timeat, aut pardos num. $. jtur, Ut2 perfecutionem ; nam vicoriam, & HLera tuo vino. ) Nide di&ta cap. T. j cujus nome coronam confequetur. num. 1. , Ribera n * O. Soror me4, ) Blandientis vox eft, Odor ungnentorum. ) Odor unguen- ]ubetur e & intimz amicitie , ac fam' l'aritatis torum eft fragrantia, & fama fandi- folyme fic Affuerus Efther timenti dicebat, tatis, & omnis generis virtutum. d hoc iinere EÉrarer tzms/i:m , Efther. 1 $- I2 IT. Favus diffillans , 6c.) Favus eft ; ,coro'ül a dz uno oculorus tuerup. ) Uno ictu foraminata illa ,, & canceliata cera oculorum tuorum , [talice dicimus, melcontinens. Comparatlabia fpon- g,n! ymimo w ocbiat4. — Aliqui putant. puellas fe cum melle , & lacte, quia facra- caput velo tectum habuiffe , quo etiam rum Scripturarum fapientia dulciffi- Lll.;t Ym t faciem operirent, uno duntaxat ocv- ma eft faucibus fanctorum. j Amin0 s 02 lo non v-lato, cujus afpe&u fe vul- Odor veffimentorum tuorum , &$c. ) V el fen- at . & nE neratum fponfus atfirmet. Ecclefie veftimenta funt bona opera M utimus UE* fus eft: Unus tantum oculus tuus, externa: horum veftimentorum odor em r afcendit in cclum inftar orationis , ;m aliq? unum capillorum fertum cor afpicien- r eam P^* tis aptum eft vulnerare , quod ego quze per thus denotatur , juxta illud " deveris ol expertus fum, Pf. i40. 2. Disigatur ora!H0 mea ficut t Hermony b uro crine.) Aquilavertit zAoxeque , icenfum im con]bettn (10. ltalice dicimus Zrec- ripas cobict ideft , ferto. 12. Hortws conclufus , &6c.) Laudag hgb D , fpor c&a: fic feptem Samfonis capillos, univerfim fponfam , illamque cum ]loriim m quorum mentio eft Judic. 16. 13. paradifo voluptatis conferre videtur, mi LXX. verterunt, évràctioao , [eprem in quo primi parentes collocati fue- ment gjem P err05 , in quos nimirum copiofam runt. Coscli/as. ) Non folum muro, & sibus 1007 cefariem colligebat , & colligabat. Colls tu;.) Sertum , quod per col- cuftodia, fed etiam feris obductis ad hunb lum tuum defluit. Oculi Ecclefiz fures arcendos. u mium eÀ dric por funt ejus Prelati, qui eam ducunt ad Fon: ffgnatus. ) Eciam in paradifo pf j Z Z fïiöl. ctim Com. Menog/:. T. IV., LïBRI-CANTICORUM 546 | 16. 50 I3. Emiffiones tuze pàradifus malorum punicorum cum po- morum fruCübus. Cypri cum nardo, | 4 fruznt 14. Nardus, & crocus, fiftula, & cinnamomum cum uni- verfis lignis Libani , myrrha, & aloe cuïm omnibus primis unguentis. is. Fons hortorum : puteus .aquarum viVentium , que Tor mea : fluunt impetu de Libano. comedi f 1 6. SUTf I£o : C0 voluptatis fons erat , ut patet Gen. &um eft fupra ad . illud Borres. Cypzr, 2. IO. $i moris erat , ut publici fon- cap. I. num, I5. De nardo vide di- &a ibid. num. 1r. [ tes lapide clauderentur, ut colligitur ex cap. 29. Genef. num. 2. quanto I4. Nardes, £9 crocus. ) Nardum Libano , ! bis repetit , quia cum croco , & mons et ir magis id credendum de fontibus pri- A vatis hortorum, ne quis perditus aquas pro amat commifcefi. 16. Surn Ecclefia eít Ezfuia. ) Intelligit calamum odo- Aquilo Di turbaret, aut inficeret. hortves conclufus, & duplici munitus ratum , qui a forma folet etiam dici qui fddih juncus odoratus. Vide Plin. libr. 12. Acedig viry cuftodia, Augelorum fcilicet , & ip- fiüs Dei. Moztes in circuttu ejus. capit. 22. l'heophraft. lib. 9. cap. 7. Vtni, ) $ fancti ) & Dominus Diofcoridem. lib. I. cap. 17. C Angeïi nimiuwum ]n atvor Spi in cienim ])0'»7'2.652 /iti. P£L i124. 2. Cimaamomum.) Xroma ; quod ad nos Mw;w.) hoc horto eft fons ipfe Chriftus, qui ex oriente vel non defertur, velra- Qu mea fu ro defertur. de ipfo dixit : $7 quis ffzzz , wenzat. ad Non eft, quam vulgo qïæ. me, 6 &bar. Joan. 7. 37- Fons ve- dicimus Czze//a ; hec enim potius eft Fluant , re fignatus, & claufus ; infidcelibus, Cafra. lote fao ] & hzreticis , alioqui omnibus pa- Cum wnurverfis Itgzis Libani.) Cun- Cft odorato &is odoriferis arboribus , & odoribus tens juxta illud Zachariz I3. 1. Fozs St& fan péens 'domui Dav:id. W el certe fons montis Libani. tütum Bd Myrrba.) Mide di&a Exod. 30. ,«nn fignificat fluenta facrarum Scriptura- gutrie 23. & cap. I. hujus libri num. 12. " D/ntgt "4loe. ) Planta eft odorata , fuccum I3. Emiffiomes tm&.) Nomine emif- habens amariífimum refi(tentem fun fionum fignificat propagines planta- fums Ut Sententia verit. putredini, & vermibus. Vide Plin. rum, & arborum. ECdeüa, culi eft , in hoc horto germinare ma- lib. 27. cap. 4. & Diofcor. lib. 3. COIUm, ( & omne pomorum genus, Cap. DO . . la punica, Cu ognt 16 forene Pro , Pemorum frutibus , in. Hebreo bus primis Wngauentis.) Ciln- «10 erarif eít, Cum frudla deliciarum, ideft, c um &is pretiofiffinis plantis, & arbori- - E- Veni jy.| omni fruétu dulci, & deliciofo. bus, quarum ufus pr&cipuus in un- V, Qüt mo miffiones funt particulares Ecclefiz , guentis mifcendis. IS. Fons hortorum. ) Supra dixerat p Quam ; que, funt propagines, & quafi filix &Irime difr univerfalis cclefiz. Porro mala pu- in Ecclefi viridario fofteim effe fi- » ";ccle(ie fym- gnatum , ut oftenderet, clarum effe, tulit paüOr nica aptiffimum funt k Yivio lunri bolum propter ordinem , & charita- & limpidum, nunc aliamejuslaudem addit, quod viva, & perenni fcatu- Rtito o tem , que igneo colore defignatur: "tl f()let ir varii odores, qui recenfentur, funt rigine perennis fit.. Fluenta Scriptu- 3 rarum , funt fons hortorum, quofci- ,iläfitati variw virtutes, quibus fideles Egcle- * Ingt. fie filii ornantur. licet hortuli rigantur fidelium ani- maruin, & copiofe fluunt ex monte : nï"ltäti()neï Qþfi cum zarde,) De Cypro di- l VeOque [ - 547 ? ICAPUTIW&M Ui um po. 16. Surge, Aquilo, & ven : i: aufter, perfla hortum meum, 1m eum uni- '&, fluant aromata illius. CCAPUT V M nlbus pritis r.X7Eniat dileus meus in hortum fuum, & comedat fru- : &um pomorum fuorum. Veni in hortum meum, fo- tium W ror mea fponía, meffui myrrham meam cum aromatibus meis: !6« SUT' comedi favum cum melle meo : bibi vinum meum cum latte —— M À A MPRDUBRET meo : comedite amici, & bibite, & inebriamini chariffimi. d Dotrus: Ótrty ZuLA5 2, Ego natdo- vide d- ad convivium adduxiffe , ad cumu- a. ), Narum Libano , hoc eft, ore Ciïri('ci , qui . «roc , &or mons eít in vertice montium. Iandam lztitiam. 16. Surge .4quilo. ) Fuge , faceffe. Vent.) Noneft imperativi modi, ,calamum odg« Aquilo Diabolum fignificare poteft, fed eft indicativi przteritum. (olet etiam dici qui fidelibus noxium perfidie, & Mejf4i.) Sumendum late , pro co/- acedie virus adfpirat. legi, decerpfr. & Plin. libr. I2« Ventus aufter ]ib . p 7 Vezi.) Spira. Comedi fawmmm cum melle. ) "lanta " 1 ] fervor Spiritus fan&i. j fcilicet aviditate, ut moram non fe- 11 Meum.) Sponfe mese, cujus funt, f i; qU ;)d al 0s rens mel una cum favo vorarim. efertur, vett* que mea funt, utqug ejus, meaquo- Chriftus adhuc loquente, & invitan- qae. 3 k te Écclefia dicit, Ecre e4jwz , ( lfa. ft, quam vu.gü Fluant- aromata. ) Aufter enim ca- enim poriase $8. 9:) Vocat fororem propter hu- lore fuo laxat arbores, & ftillare fa- manam naturg communionem , fpon- cit odoratos fuccos, Auftro Spiritus fam propter fidei defponfationem. : [ihani, ) Uut- i, & odorius San&i flante fentitur íragrantia vir- Convivio vult accumbere non modo tutum Ecglefïæ. perfe&tos, qui fponfi focii funt, fed etiam imperfecos , & penitentes, a EXOd' $P Y i bri n2 P2 f* Eniat dilellus meus , &$c. ) Verba qui proficere conant :r , & fe in dies funt fponfe invitantis fpon- meliores reddere, qui per adolefcen- dorata, fateUn fum , ut ad fe veniat, Hortus eft Miyrrha baptit- vehiftentin " " tulas fignificanur. ys. Vi Pl Ecclefia, poma funt bona opera ele- mus eft, q«o Chrifto confepelimur, &orum , qui in hoc horto , ut arbo- Nemo ad epulas has admittitur, nifi Jiofcor- ]ib res forent, & fructificant. His , ut myrrha prius inungatur, hoc eft, ni- ji,) W cibo gratiflimo , pafcitur Chrift.s. fi baptizatus. Cetera aromata, func ggutr & arbor* Veni in-bortum meum , 6c. ) Spon- Spiritus San&ti charifmata reliqua. jt$y ' g cipuis 1 n u fus, ut notat D. Joannes Nyffenus, Favus eft Chrifti corpus in alveari pu- poftquam a fponfa fuit invitatus, ce- riffimo apis immaculate B. Virginis lerrime difceflit , & rediens fecum at- fabricatum. Mel eft fpiritualis dul- Gupt à d* 1 fpíitem 2 tulit paftoralia quedam munera , con- cedo , qua& ex hoc favo percipitur. iml In C;Hïs vivio lautius. inftruendo ; atque ita Vinum eft calix falutaris fanguinis Jt Cx parato convivio poft accubitum , ut Doininici. Lac, doctrina fecreto- amd gglau rum divini verbi: His vefcitur Chri- gennt fan fieri folet inter epulandum, convivas ad hilaritatem invitat. Acprimo qui- ftus in membris fuis, cum fcilicet iis J ü£ ntas l'lp dem fponfam alloquitur , atque ejus fideles vefcuntur , & fruuntur , ipfe- oram qu iu' fid k Qu j an invitationem fibi gratiffimam fuiile, que eft convivator, & conviva , in- ij & " ideoqiue fe advolaile, & focios etiam vitans jad hoc epulurn iis&tïem, quie 549 LIBRI CANTICORUM a. Ego dormio, & cor meum vigilat, vox dile&ti mei pul- ,. Sume fantis: Aperi mihi, foror mea, amica mea, columba mea, font myri 6. Pelful immaculata mea: quia caput meum plenum eft rore, & cin- cinni mei guttis noctium. verat, atqü Vs 3. Exfpoliavi me tunica mea, quoniodo induar illa ? lavi P tus ef: qu pedes meos, quomodo inquinabo illos ? fpondit mi 4. Dilectus meus mifit manum fuam per foramen, & ven- s. [nven cufferunt m ter meus in*tremuit ad ta&um ejus, $. Sur- muhi cuftod $. Adjur bus invitavit Apoftolos. Co;edite ex & contemplationi deditis moleftum ef- boc omnes , bibite ex eo omnes, Matth, fe confuevit ; timent enim ne affe- meum , ut. 26. 26. & 1. Cor. 11. &uum pedes, quoscompun&ione cor- Q. Ego dórmio ; &6c. ) Verba funt dis, & lacrymis laverunt , iterum lu7 $ Mani m to, & pulvere rerum fxcularium for- fponfz,fodalibus fuis narrantis noctur- didentur. &c) Cun fpo num fuum fomnium, quod poft epulas Tuit foly attre viderat. Senfus eft: ego dormiebam Lavi pedes meos. ) Peifons decorum lera- liquore m epulis, amore, & expectatione fati- fervatur ; folent enim puellz patorum, At fponf quo gata, inens tamen corporeis vinculis & agricolarum filiz, que nudis pedi- 0 contadtu, foluta, & de abfentia fponfi folicita, busincedunt, pedesabluere, arntequam Wnpuento fray Ut folitas fuas cogitationes volvere non cubitum eint, ne fordibus pedum 1o- definebat. lta factum, ut cum fpon- dices inquinent. Myrrha nl fus adveniret, & fe poftularet intro- 120 ell , . 4. Manum.) ld eft digitum. mitti, ego non fatis mei compos ei atem Hebrei fegnius refponderim , quam mihi ex- Per foramtz. ) Per foramen ferg, pediret. cui clavis immittitur. Wonet4m pro| ! Plenum efh rore.) Qui no&te decidit Venter.) Ventris nominein Scriptu- ^ frafeng, idem fignificant gutte no&ium. Hoc ra fignificatur , .quidquid corporis a COmntetis n tobitifima. ait fponfus, ut illa intelligat diu di- collo ad pubem ufque exterius interiuf- | tà le&tum in via, & ante fores pulfan- que continetur , ipfa fcilicet vifcera , liCe. M'Wlffa tem perfeveraffe. Poít Ecclefiz pri- uod ut clarius explicaret, Symmachus U peffalum , 1 à Iponfa ferj. mordia, pace Ecclefiz reddita , viri ixit, T& t»Tted us érupuy94, vifte- yerfe&ti fe fomno contemplaconis ra mea conturbata /imt. lm fecum oy, dederunt; fed pax diuturna non tuit ; zIborayl, n« ilam enim Heretici , Gentiles , & - LA tatlum ejus.) LXX ut etiam He- 8l mecum. breus, faper eum, hoc eft , fui ipfius judei turbarunt ; ideoque fponfus ratia: quafi dicat, cum cernerem il UT, toya, adeít, ut excitet "ponfam , moneat- f 1 m: Donfs ant 1e, ut ingruentibus nialis oecurrat. m tam laboriofe digito niti, ut pef- fulum amoveret , cor meum commo- 80 , Pältiendï R os , & gutt€ noctium blafphemias, —— tum fuit, nec diutius ferre potui illum mortificationis & injurias fignificant hareticorum, lt ] QU& etian ficirrito laborefruftrari. Videns Chri- Vl'rtutis & infidelium ia ChlfiPcum. ftus primam vocationem non fufficere, Amàtoy 3. Ex|peliav: me tunica mta , U'r) ut athletas Eccclefiz füze in aciem edu- Vis exercetur. 'Tünica , ut explicat D. Gregor. & céret, manum fuam mifit , majus lu- h Af il"f dfl L alii, occupationes temporales fignifi- men, & copiofiorem gratiam immifit, i femPeï | cat, quibus fe ut veftibus necelfario qua excitati incommoda fubire non ti- Mi ine&' | abe[ïe & | implicant, qui curam fufcipiunz pro- muerunt, qu& animarum curam co- ximorum.' ld vero fpiritualibus vixis, tnitantur, ulb j t an()lacig ï QAPUT. .X 549 Wi Oi pul- ..$. Surrexi, ut aperirem diletto meo, manus mese ftillave- Ua mea, runt myrrham, & digiti mei pleni myrrha probatiffima, Ie, & dn- 6. Peíffulum oftii mei aperui dile&o meo : at ille declina- verat, atque tranfierat. Anima mea liquefa&a eft; ut locu- an ? i tus eft : quaefivi, & non inveni illum : vocavi, & non re- fpondit mihi. , &ven- 7. Invenerunt me cuftodes, qui circumeunt civitatem, per- cufferunt me, & vulneraverunt me: tulerunt pallium meum $f Sut« mihi cuftodes murorum. is moletum d- 8. Adjuro vos, filide Jerufalem , fi inveneritis dile&uni ieum , ut nuntietis ei quia amore langueo. enm ne affe- putioneoors z2 5 9. Qua- t y iterum lr $. Manus mee ffilaverunt myrrham , Liquefatla e.) LXX. habent, 2445;- xcularium for* &c.) Cum fponfus ferz digitum infe- ma mea egreffa eff im fermone ejus ,. id ruit fola attrectatione . peflulum. cuim eft, ut vocem fponfi agnovi, deferuit fone decorum fera liquore myrrhz electz fic imbuit, me animus, & ad fponfum avolavit, il patorum, ji " t fponfz quoque manus, & dipiti fo- nimio amore foluta fum , & liquefacta, nudis edi- lo contactu, cum peífulum reduceret, ut folet cera. unguento fuaviflimi odoris fuerint de- jere, artequam libuti. 7. Imvenerunt mt cuflodes.) Vide di- bus pedum bp- Myrrba probati/ma, 6&c.) In He- a fupra cap. 5. num. 3. brzo eft , myrrba tranffens , vocant Percufferunt me , & vuln&r&wcrunr, igitum. autem LHebrzi zraz/£ez: id , quod in £7.) Ea de caufa cuftodes fponfam yamen farg , unoquoque genere lectiffimum eft, fic male multant, quod turbaret nocur- monetam probatam. vocant 333y - ber, ftranfeuztem , quiain mercatorum nam quietem , & nocte intempefta cla. inein Sripti- €ommerciis non commeat nifi moneta mores intempeftivos cieret. id corporisp'a' robatiffima. Simili phrafi diciimus Palium meum.) Nox Hebraica. TU terins interie talice. Mozetz correnre. Potuiffet fpon- redid , pe plum , feu velum fie'nificat. licet vilcera , fus peffulum removere , fed voluit id LXX. habent rZezzrazz , quod eft in- i. mmachus a fponfa fieri ; vult enim Deus Eccle- dumentum tenue, &ftivum. . Cufto. ?jxg,h vifie fiam fecum operari , . ut poffit dicere: des funt tyranni herefibus imbuti , qui Ecclefiam per concionatores, & Do. Laboravi, non ego fola, fed gratia &ores clamare prohibebant, & cla. a eümHe Dei mecum. — "l'angens fponfus peffu- €R D f IP 11.18 lum, amovet etiam levia impedimen- mantes plagis male accipiebant. Hi ) Cerneem t4, fponfz animus ardefcit an'marum palium fponfz non folumtulerunt, fed zelo , patiendi defiderio ,^ &. ftadio per fchifimata ; piti, 0 o* runt. L & hzrefes etiam fcide. um Cormim- mortificationis, quod myrrha defigna- eui diom tur, qux etiam per digitos ftillat , quia 9. -4djuro vos , Efe. ) Ad clamorem virtutis amatoribus etiam in rebus par- [? idens Cl i vis exercetur. . fponfe multi civium evigilarunt , viri, mulieres : has rogat , ut fponfum j acem &U " 6. Ar ile declinaverat , Éfc.) Chii- indicare velint, & in anguítiis confti- ftus femper Ecclefie prefens ct, & -t , ma]us' l- illi ine(t. tute opem aliquam ferte. Significan- t immito Aliquanda tamen dicitur tur preces Ecclefie poftulantis. fe ju- fibire 0020 abeffe, cum : pe. mittit. illom cum tii- vari orationibus fidelium viventium , bulationibus conflictari ; redire cuin & Sandorum, quijam cum Chrifto "R zedit confolatio...: sriumphant in coclis;, - 550 LLB'RLCA&T.ICORUM 9. Qualis eft. dile&tus tuus:ex dile&to; o pulcherrima mu- 14 Man lierum ? qualis eft- dile£tus tuus ex dile&o, quia fic adju- J ter ejus eb raíti nos ? , 1j Onu 1o. Dile&tus meus fuper bafe candidus, & rþbicunxdus ; el4e&1kls ex mi]libus, REDGEMERSI G EEE ir. Caput ejus aurum optimum : Comse ejus ficut elatae - yatas, fed a $ palmarum, nigrae quafi corvus. pigmentario 0 12. Oculi ejus ficut columbze fuper rivulos aquarum, quae fpofitas, ut al chra fpeci , laéte funt lotae , & refident juxta fluenta pleniffima. 13. Genze illius ficut areolae aromatum confitee a, pigmen- m t0n pofle Ldia jacl llantia myrrham primam. fponfi com li taris. Labia ejus lilia diüi I4 M a»n us r font Jand; O. Qualis efl diletkas , & c. ) Sunt Nigre quaff corvas. ) Meteribus ca- zid. lib. 3. C verba fodalium. cp. 5 .L;uuï, Non ignorantes in- pillus niger non poftrema fuit pulchri- terrogant, nam & ipfum , & ipfam tudinis nota, quare Horatius ait. 1, in cujus | plerique probe noverant , fedilla com- fil 443 Nnm/aam ft 4 memoratione laudum jucunditatem ca- Et Lycum nigris oculis , nigraäuc crine decorzmm. ptant ; can&is enim BEcclefie filiis, i. & a D. B tam Angelis , quam hominibus , tam halt, Joan. ea beitis, quam viatoribus fuaviffima eft Comz capitis funt v'cogivtationes UX Myrihan jri Chiifti falvatoris noftri laudatio. confilia divina , que ni?ra dicuntur, Qm. 5. nam; Dileflus tuus ex dileito. quia nobis obfcura, & incognita.: bile:: Aquil ris dilectus. ) Prz cate- I2. Sicuz columba.) Mox, columbe, Libia Chri IO. Candidus , 65 rubicundas. ) Vox eft nominativi pluralis , non genitivi p;ccatores inca rubicundus ad cutem referenda eft, fingularis, & patet ex LXX. qui ha- tm hortabatu non ad comam. Chriftus eft candi- bent zte;ctea?, non autem meeictezs. Me Mang; dus, quia fine macula peccati, rubi- Oculus fponfi columbz candide com- Qrtis videtur cundus, fanguine fuo, quem pro no- paratur, quia formofu : s , caftus , u- 1D0S, aut pr bis effudit. rus, & fanctus, z tudos, & q II. adeWmoptimum.?) Caput vero Chri- Super rivules.) H columbz funt re , Atra.) u ff Deus, ut ait Apoftolus 1. Cor. 11. ipfa formoflores, quia fepius fe aquis lC apoelantur abluunt, & nitidas faciunt, & opi- 3. divinitas vero puriffima eft, & per- npi- IpitS Ttferto. fectiffima, quare non immerito aurum nione etiam afpicientium ,' quia lii pien 5bant, optimum ilius fymbolum eft. darum aquarum repercuffu , & retie- À Dlens byacig -Elata palmarum. ) W'Adrq , eft no- xione pulchriores videntur. men Grecum fienificans germen pal- Latie fumt l4.) 'Yaàm candidse, QU? Yox prate mz novellum , feu involücrum inftar quafi forent lacte lota. I9. Gena ihus ficut areols , &c. ) 315 Juoddum florentium. calicis , feu vapinule fru&uum palmz A fd t incem Porro vagina hacfe pan- Hoc'eft, gensg ipfius primo juvenilis "J lgniüCm dente, prorumpunt flofculi numerofi xtatis flore, id eft, molli barb& lanu- Tén gt a gine veftitz, fimilis funt odoratis her- n CER tà N modicz denfis, & Jongis villis appen- 3 * V rbori; u i, botri magni inftar coacervati. Vi- bis, aut floribus in areola , aut.cala- ter imer p de figuram apud Dalechampium in this a pigmentario difpofitis. . Genis Uv M hiftoria plantarum libr. 3 cap. 28. fponfi fignificatur lenitate mixta ma-. àtus fum.mn atil 68 Huic erco elatz fic fua filamenta . dif- jeftas , fuavitas ,* gravitate temperata. feul()ne Tt. defo fundenti, & flofculos oftentanti ca- modeftia , &c.- . Scimusautem has vir- p ehg ütilit . tutes non fuiffe in fponfo cáfu coacer-- at pilos Comparat fpgn l. - Ycint) AE UOE "W. 55t ttima my- r4. Manus ziïïï*u tornatiles aureze plene h yä;inthis. Ven- t i d- ter ejus eburneus, diftinétus fapphiris- 15. Crura illius columnae marmorese , quae fundatze funt eledus x fuper bafes 3aureas. Species ejus ut Libani, ele&tus ut cedri. 16. Gut- 1cut elig vatas, fed a Spiritu San&opäritiüimo rubra chari.tate, candida puritate, ca. pigmaentario ordine commodilfimo di- rulea fapientia. um q fpofitas, ut a fpicientibus exempli pul- Venter ejms eburneus: , t9. ) Quid * chra fpecie , & audientibus odore fa- ventris nomine fignificetur in Scripr. me non poflent non maxime placere. diximus fupra num. 4. dieitur ebur- 1 piginet . 3 Labia ejus lilia y &6 ) Confert. labia neus, propter candorem, & lsvorem: fponfi cum liliis purpureis, que in Sy- fignificat etiam , cumebori comparat, rii funt laudatiffuna. Vide . Diofco- p Mants has partes effe cafliffimas , nam ebur Veterlbus G rid. lib. 3. cap. 99. & Plin. lib. 2I. eft animantis cafti 0s incorruptibile. i foit pulchr cap. 5. . Laudaturfuaviloquentia fpon- Re&e etiam additur fapphirus, quila- i, in cujus /ab;;s diffuf[a efü gratía pis caftitatis amantiffimus dicitur. atiüs dit. Pfal.44. 3. & de quo di&um eft, - Diflintlus [apphiris.)) Sanchez nofter js , nigr Numequam fic locutus eff homo, Joan. v vefert ad veftes candidas, five ad bal- 46. & a D. Petro , Verba vita aterna theum candidum gemmatum, & fap- pt. decoriths babes. Joan. cap. 6. num. 69.. phiris diftin&um. | Myrrbam primam.) Nide dicta fupra I5. Columma marmorea , &fc.) Cru- tatloftes & num. 5. nam recurrit eadem vox 533y rum nomine tibias , & femiora.com- gta dicuntuhs iflcugnim. eber: Aquila vertit &ziAexr , elecLazz. ple&titur, eaquelaudat a candore, ro- Liabia Chrifti myrrham ftillabant, quia bore, foliditate. Per crura videntur [os, cilimM, | non QnitiVi peccatores increpabat, & ad peeniten- fignificari fortitudo, & perfeverantia, tiam hortabatur, & mortificationem. us omnium virtutum , & operum [XX. qui hi I4. Maumus illius tornatiles.) Dedi- fanctorum compagem fuftinent , ut m p Q tibie totum corpus fulciunt. Bafes, fi- candide: cot" gitis videtur intellicendum , aut per fe ipfos, aut propter annulos exacte ro- ve pedes aurei fapientiain, & charita- ] cilus , tundos, & quáfi torno.elaboratos. tem fignificant: fortitudo fundatur in durea.) Pulchre , elegantes. Vel fapientia, ne precipitanteragat, per- Jümbe foat r feverantia in charitate fic appellantur propter annulos anreos , ne concidat, fl gs fe aqui digitis infertos, in quibus hyacinthi & deficiat. a, & r - " npte fpiendebant. Spectes ejus, €8c.) ld eft vultus, & , qua l ä Plena byacintbis , 8c.) Pro hyacin- totius corporis habitas, inftar Libani uifu, & me this in Hebreo eft, um nbarfés, montis afpectu jucundiffimus eft, & tl que vox prater alis fignificat etiam ge- decore procerus pre ceteris homini- gm cindit nus quoddam gemmz , fed quenam. bus, ficut Cedil ceteris eminent ar- boribus. gt'»)'d:- E illa fit, incertum ; illud tantum con- Chiiftus Libano fimilis eft, gl ) at, fignificare lapillum ceruleum, quia virtutibus viret , floret, vernat, j 9rim0 luve cui tamen ut mirino czruleo, cando- & ut Libanus amenus eft. Eft autein U Janj er ris, & ruboris aliquid permistum fit. eleus ut Cedri , quia. ficut. Cedrus : Odoratls INo(ter interpres hyacinthum effe pu- alias arbores Libani excedit celfitu- ut cad- tavit. 0111 Y Geni Manus Chiifti funtopera ejus; dine, rectitudine, bono odore & in- oüUSn funt tornatiles, quia nihil illis ad per- corruptibilitate ; fic. fponfus omnes d ? m[th m fectionem defuit ; funt auree ,. quia Ecclefis militantis, & trimmphantis fuperat meritis , gloria, converfatio- plene utilitatis , & honeftatis ; func T2 m has V^ plene hyacinthis , five tharfis, quia nis fan&itate, intentionis puritate, &c, u o af 552 Ü vaauc pxh vdonvex .16. Guttur illius fuaviffimum, & totus defiderabilis * talis s. Det C05 O0 eft dile£us meus , & ipfe eft smicus meus, filize Jerufalem. 17. Quoabiit dile&us tuus, o pulcherrima mulierum ? quo 6. Sicl tis tuis. declinavit dile&tus tuus? & quceremus eum tecum.- 7. SeX CAPITT r Jlefcentul I. Tle&us meus defcendit in hortum fuum ad areolam aro- 9. Una matum, ut pafcatur in horüs, & lilia colligat. fus, ele 2. Ego diletto meo , & dilectus meus mihi, qui pafcitu?, mam pra inter lilia. Tünt eam - 4. Pulchra es , amica mea, fuavis, & decora ficut Jerufa- 9. Qu lem : terribilis ut caftrorum acies- ordinata. pulchra 1 4. Áverte oculos tuos a me, quia ipfi me avolare fecerunt.- ordinata : Capilli tui ficut grex caprarum, qucae apparuerunt de Galaad. L $. Dentes quodammo; 16. Gztrzur. illius fenviffimum.) Qua- pabulum ei eft, habere in Ecclefia Ciunt, ut ex fi dicat, non folum fponfi membra pafcua bonarum confcientiarum , & et , ut G« elegantiffuna funt, (ed etiam. vox fua- or&efepia plena bonorum operum. D v.z[!;'er;;;c; viffumna. Sane Chriftus eloquio fua- bipafcit ut paftor, pafcitur ut agnus De ] yr € ! viffimus fuit, Vide qua diximus n. 13- immaculatus ; colligitetiam lilia bo- bus, & Totus defiderabilis,) LX X. habent, norum defideriorum, & operum fa- vult imper fotzus d efideriuma , ut etiam textus He- ma, ut liliorum odore recreatur. Vel queado. brzus. colligere lilia, eft perfectos, & pro- 5, Dtnte; I7. Queremu: eumy ttcum. ) ui de batos viros de hac vita fuccidere , & Tupa enlica Chrifti laudibus verba fac ientes au- angelis fociare. f. Sitgt diunt, illius amore capiuntur, & ad ^ - Ego dilecto meo 6c. ) Idem eft, -Aupra. eodg duntur. ilum diligentius quazrendum accen- quod fup. c. 2. num. 16. dixit, D;- tum eft, letus »meus mihz, €$ ego ili, &c.. Dum ? Serarf Efcendit im hovtum fuum.) Quafi fponfa cogitat de horto adeundo eraginta, ( I.D fponfum videt, &in hec vcrba erum- dicat, quo fponfus abierit, jit. Wétus. finit incertum mihi eft, fufpicor tamen il- Xits - etiar lum ad areolas aromatum defcendiffe É 3. Palchra t5, &fc. ) Scilicet omni Senfus effe 2 virtutum genere ornata. ibi enim frequenter verfari folet, QUs Rex, vel, quafi dicat, quid vagor foris ? T rribilis ut caffrorum. acies ordina- intra me fponfus eft, me fcrutabor, in £4.) Quali dicat. Mihi foli pulchra mereperiam. Dictum enim eftfupra, tulis, qui LEU es, & comis, gratiofa , reliquis ve- fponft hortum effe Ecclefiam. renda, & fevera , imo mihi etiam Omae repori d areolam aromatum. ) Ad hortu- terribilis, quia fagittis oculorum tac- Omnibus i lum fuum , in quo variis areolis di- rum configor. Vel feasfus eft, es & be tio ftin&z funt plantule aromatic&. terribilis ut acies militariter inftructa, : fgil:æ,) L Ut pafcatur. ] X X. habent moiuadotiy, qua tot difficultates , ac pericula fu- li, habity t que vox etiam pafcere fignificat. He- perare potueris. Ecclefia eft terri- v Co"(ui;lljæ. breum etiam complectitur activum, bilis demonibns, hereticis , & falfis Hortus & paffivum, a4 pafcendum. fratribus, converfatione, & difputa- Ws ( ltlnm] aromatum eft Ecclefia, defcendit tione, &c. VlVlhs, yel l Chriftus, ut ibi pafcatur, quia quafi Ib ( C l 4. lpfí me avolare fecermnt. ) Mihi; * CAPUT VI. 553 bilis * tlie s8. Dentes tui ficut grex ovium, quie a.fc/endierunf de lava- eruíalem, cro$ omnes gem.lis foetibus, & fterilis non eft in eis. Tüm ? quo . 6. Sicut cortex mali punici, fic genxe tuae ab tis tuis. " fque occul« .. 7. Sexaginta funt reginze, & o&toginta concubinze , & ado- lefcentularum' non eft numerus. reolam at0« 9. Una eft columba mea, perfetta mea , una eft matris vat, fuse, ele&ta genitrici fuze. Viderunt eam fili&e , & beatiffi- jui pafcitur mam praedicaverunt , - regin?e , & concubine , & laudaïre-« runt eam. P icut ].etufa- 9. Quze eft ifta , quse progreditur quafi aurora confüt*gens,a pulchra ut luna zx-ele&a; ut fol, terribi l.ïg. ut caftrorum acies re fecerunt.- Qrdin'at.a 2 * :O. | De- t de Galaad. EJ É Dents quodammodo. mentemeripiunt. Ef- ' Adolefrentularmm , (5c. ) .Qucg ciunt, ut extra me ferar. Ín Hebreo gyneceo affervantur, ut aliquando 1 gein Ecddfa (cientiarum, eft, ut. Genebrardus interpretatur.. conjuges affumantur. yum opemm Pravalaseruntmihi. Quotidie Ecclefia 8- n Ci/I columba s Efes )-, Quaü di- Deo prggalec ir 1it0 . cujm. illo: preci- cat, verum una eft columba mea. yifcitor ut ag Perfetia. ) Id cft, immaculata. «etiam lilia h:.]- bus, & licrymis lu&ando, & quod yult impetràndo , & quafi extor- Ua eff matris fas. ) Unica matris & optrum ta- qucndoæ fuz. » fecreatar 'e . Dentes tui H yledos; & pro- w g. Hie verfïcul'us; Efeika, . 1d. eft, fumane dile & a*',; & a faccidere; & fupra explicatus eít c. 4- n- 2. complacens. 6. Sieut cortex, C7c.) Moc etiam F.deramt eum. ) ;Omnes: illz: re- 4,. ) Iiem di, fupra eodem. cap. num.. 3. d"ecl'a;a-— ginv, concubinz , puellz.- E dixit, De. tum eite Laudaveraut eam.) Mhgna laus, 9. Sexagfnta , Ec. ) Cum dicitur jill g, Dim cum mulieres zgre adducaatur, ut. orto. adeumdo fexaginta, & octoginta, ponitur nu- alifs, prgfertim thori rivalibus for- merus. finitus pro: indefinito , ut di- mam concedant, Per Reginas, con- hac Vcïb'& erumte ximus. etiam fupra cap. 3. num. 7. cubinas, & ad-lefcentulas tres. mili- Senfus efle. videtur ; fit: magnus . ali- tintis Eccclefiz: ordines defignantur , ) Sclicet omil quis Rex, qui multas habeat uxores: 9ertefti, proficientes, & incipientess atd rcginas, & concubinas, & adolefcen- U Ína dicitur fpon f És quia Eccle fia j 4der dins tulas, quidquid ia tam multis divi- fim , in. méa . id. conjsge coniertim: una eít vinculo charitatis, licet plu- ; fo)! Pd i [i^ res. fint peculiares fidelium. congre- ja, f hqlllb Y m omaereperi ur; quare & te dile&am gationes.. Dicitur etiam una, id eff., ) nihi omnibus illis preiero , & me t:tl/*i.. unica, fingularis, precipua. . Nom s ocilorum l * Rege be tioreax diico- effet autenr unica, & dile&a nift fic " À Í sfus & Regina.) Üxores ingenug conditio- u*qita; foret. j r'&1 nis, habite ut conjuges primaris. D Ve:ba fim!: j fis Concuiza4. ). Uxorcs legitiiz , fed 9- Que eff iffa, tfc. ) Hrll te fecundarix fine caremoniis, & riti- chort fodalium fponfi, & fponfz. lcclfü lfs bus f Leimnibus nuptiarum.copulatz, Quaff amrora Gc. ) Excclefia fuit zlem « dipitt fervilis, vellibertiuz. conditiouise quafi aurora ante legem: fcriptar one: Aaad El ?r i — Bibl. cum Cumn. Menoch. /T. IV, * ) fectf"" . 554 LISRI C.ANT"ICORUM 10. Defcendi in hortum nucum , ut viderém'poma conyal- pis furit m lium, & infpicerem, fi floruiffet vinea, & geïminaüenï mala punica. m cu $ II. Ne fcivi: anima mea contürbavit me propter quadrigas A minadab. 12. Revertere, revertere , Sulamitis : revertere ; rever- fpondenti tere, ut intueamur te. LX h dicàt : G ARUJ MIIL in ea vidt 1. ( XUid videbis in Sulàmite, nifi choros caïitrorurh ?. Quam C;zj?:wm lia catira filia princi- Et Bcd El . pulchri funt gretfus tui in calceamentiS, * E.. — quia femy quafi luna fub lege ipfa Moyüsk, ut g na cura fuiflem liberä P-ftfDE €t " im hoftes inf fol fub Evangelii luce. m timui , ng ia quidrigas Amiaadab male tractareris. --).Tarhöiiis, Efc) Vide dicta. fup.- incideres, a quo Voces fu Aminadab fignificat populi ducem , & fam [audi * pulehri fu : '»I-'(.). Deftendi.) Ideft, defcenderam. malti funt, qui exiftimant, non effe Sunt verba fponfi. Videtur afferre hic Aminadab nomen proprium, fed Cory dip caufam fui difceffus, cum fcilicet abiit appellativum. Potuit ergo timere Greffus ) poít pulfatas fponfs fores. fponfa, ne fponfus incidemgs in po- Ttu$, ejti Pona comvalliam. ) Hebrsa fignifi- puli ducem, no&e urbém obambu. Ya r6i cant convallem torrente irriguam. lantem , qui fpoafum in tenebris in- Catlonis c: Fructus vere in convallibus uberius tuis funt ventum , quafi mali aliquid. machi- proveniunt, ob humoris majorem nantem, male multaret. Sic Eccle- P$. [n( copiam in locis depretfioribus. Po- fia adhuc exigua, & chorus Apofto- Toufs m "^a ponuntur pros quovis genere fru- 'lorum Chrifto timuit.ea nocte, qua petdonita &us. Synagoga jure optimo vocatur in hortum venit, cumiincidit, vel po- &Ho ,Cä hortus nucum ; ut enim nucis arbor tius occurrit Pilati fatellitibus. Oneri ,.f« difficulter crefcit , & ejus fru&tus, I2. Reverzere , revertere, 6c. ) Vi- affcione, qui manus fcdat, verberibus decuti- detur verbà chori mulierum , hz CUntür, C tur ; ita Synagogz fera fuerunt in- enim illius f£orm: delectate orant, ut gelicis d crementa, nec fere ab illa Deus quid- frequenter fe.afpiciendam prabeat , us &aly quam impetrabat 3 L nifi verberibus ut illius afpe&tu, & confuctudine frui efnda: fuppliciorum, fructus etiam illius, id poffint, & ut illius virtutes, & mo- À lts fca eft, opera imperfecta, & fordida fzce res imitari , & laudare queant., bt peccatorum , & frequeatis idolola- Sulamiiis.) Sicut a Paulo Paulam , DT Calet triz, &c. & a Joanne Jo:nnim deducimus, fic Venit ergo in hortum "Fflllz I fponfus, ut videat, num in Dei S$a- a Sclomo, id eft, Salomone, dedu- enlum eff. baoth vinea, recepto Evangelii nun- citur Sulamitis, quafi dicat , Salo- - Yéftibug monia , vel pacfcea , quare Aquila cio botrus aliquis fidei, & obedien- Drtücipis, L tie reperiatur, num fincerz charita- vertit £ipzyeuSouy, Pacificam. Kete Á P 7iizv.i/7 ti$, & mártyrii fpecimen efllorefcat," Ecclefía Sulamitis dicitur, quia eft d fponfa veri. Salomo eüi VE II. Nefórvi , 6&5c. ) Verficulus eft .ni's Chriiþi Do- h i&l lm dithcilis ; in uo omnes divinant. mini. $u & D Videntur effe. verba fponf& hoc fen- fu. Néfcivi te ad hortum . nucum I. 7 m f ] Ljd videlis, €fc. ) Verba fponfi, d ) Ebulæ defcendiffe , fi hoc fciviffem , uia- Q I6l ut alii inalunt, fponfa re« 'Ue quta i'g - CAPUT VIE 355 p.i*s ' un&turee femorum tuorum, ficut monilia, quae fabricata m ,con'yaï- alfent mdla funt manu artificis. - L 3. Umbilieus tuus crater tornatilis j —nur*n«:.juam inþdigens po- ? qudtps cmlis. Venter tuus ficut acervus tritici, vallatus liliis; Aaaa-o 5. Duo , R fpondentis chori mulierum de(ïäerïo. & confibulas, inftar monilium fu-;c, LXKX. habent, quid widebitis , qua f 1 que magno ftudio, atque opere ela- borata funt ab artifice. lta explicat dicát : cupitis fponfam contemplari, in ea videbitis choros caftrorum, &c. Sanchez. Alii paffim de ipfis femo- Caflrorum.) Deo militrantium, qua- ribus, five de vertebra , cui femur um ? Quat inferitur. Genebrardus exponit de lia cá(tra vidit Jacob Genef. 32. 2. filia priqci- Ef Ecclefia quafi acies. caftrorum, vertebris , quz femur cruri jungunt. ! D pis uia femper ad pugnandum contra Vel certe, quod probat M -rtinus hoftes inftructa. Del- Rio, totus femoris ambitius ia- j ; t énm. Quam pulchbri funt greffus tui , 6$c.) telligitur. Femora fignificare vi- 0AS Ami yadab dentur Ecclefie fortitudinem. Alii ye tradarerie Voces funt chori puellzarum, fpon- fam laudantium , quafi dicant, quam aliter explicant. Jun&ura femorum, mpu/i ducem , pulchri funt pedes tui, & quam de- inquit Caffiodorus, eft conjunttio duo- mist, nn & rum populorum in una fide. j proprium, «ec corme elegantibus fandaliis: ornati : Greffus Écclefiz interpretari goífu- 9. Umbilices fuüus , £5c.) Gemma, ip ao t mus, ejus promptam celeritat.m ad feu monile, quod e collo fufpenfuin jnadag 1 79* varias regiones pervagandas praedi- ad umbilicum defcendit ; & partem pbém. obamon cationis caufa. Calceamenta ex mor- illam decorat, quz umbilico refpon- jn renebris it- tuis fiunt animalibus , ait Caffiodo- det, fimilis videtur crateri torno ela- liq yid mactie rus. ln calceamentis itaque pedes borato, qui poculis non indi2et, quia eb. Sic Ecde fpoofe pulchri funt, cum carne jam femper mundus eft, ut funt crateres, dioris Apoo qui frequenter adhibeutur a convi- N nodes i 1 perdomita utitur , utífolea, vel fan- n dalio , eaque fpirit II jam non eft vis, ideoque etiam frequenter ablu- vincilit, vl " untur. 7 oneri ,-fed ornamento. Nel quando vellitibus ! affe&tiones, quz etiam pedibus figni- Nuuquam indigens poculis, G. ) Po- yitrt, 0 ficantur, conftiingit preceptis Evan- culum non ponjtur pro vafe, fed pro galiénul « gelicis, & Sanctorum exemplis, qui- ipfa potione, quo fenfu dixit Virgi- gt ort bus & aluto,*& a faxis, & a fpinis lius I. G-eorgicor. præb C;?C ] jdam d defendatur, a luto rerum carnalium, "Ü n[uetll 'hu: a faxis fcandalorum , a fpinis tribu- 'Pam!,-z'gae * PUCBELS Aci;::!ojd & vu*t t ] Jationum , & per hec oinnia, confi- mz'j?nit AM'ULT. t nt, denter calceata graditur. - 1 quel pulam , paulo e Fa Principia*', t€c. ) Crediderim Veteri Synagoge Deus dixic per ffrd«— " qucimus « fenfum effe elegantibus fandaliis, phetam : - Noz eff pracijgs umbilizus u Joinof & viftibus ornata es , quafi filia P £$ aqua nmom eí lat/z, &fc. Byzech. f dicat principis.. ]talice diceremus , come 16.4. De Ecclefia vero dicitur, - Aq*llla 3 H u2 Princjpefrz , €9me muna Regina. bilcus tusgs fc'.ut erater, &$c. quïa pOä jcificam Ecclefia vere eft filia, & fponfa quam fides Evangelica illuxit, & Sy- di (icitiT Chiifti fummi principis, Regis Ke- nagoge primitim baptifmo. ablute ht l j D £y um, & Domint dominantiam. funt , divinique verbi cultro umbi- e 4 * guneura femorum tuorum , 6£c. ) ld licus. fpiritualiter eireumcifus po- eft, fibulz, quibus diffedam utrin- pulus, qui converfus e(t, vinum opti- ) Verbü f )Onr' $K gue juxta femora veftem conftringis, mum falutaris docjtrinæ ( ut per um- [pon : ] ul * 556 ,LIBRi CÀNTICORUM 3. Duó ubera tua, ficut duo hinnuli gemelli capreze. ( 4. Collum tuum ficutturris eburnea. Oculi tui ficut pifcinae 750 in Hefebon, qutwe funt in porta filiae multiudinis; Naíus tuus $ D» L & erunt ficut turris Libani, qus& refpicit contra Damaícum. taloruf . 5. Caput tuum ut Carmelus, & comse cap * : ids tüis ücuþ 9 Gu purpurg 1-"egis vincta cal?alibus. 6. Quam d potat bilicum in matris utefo fetus " affo- & limpidi Hefebon pifcinis fimiles * let) inde cepit potare, nec poculis E cum in;mtio -n-oüxfa pura eft, & fin- cetefarum defecit umbilicus, quia doctrina hec Ccera. eft inexhaufta, de fonte perenni fa- Iz Hefebon.) V'uit Hefebon urbs in defts eft frugifer in crz Scripturz profluers. tribu Ruben, de qua plura Adricho- Veuter tnus ! [icut 4cer'v:;:.-;ritici, & c.) mius in defcriptione tribus Ruben, Sicht p it, num., BI. pitefpon Pars illa veftis, qua ventrem te in cujus medio umbilicus eft, pi à l- In poría flz'.e multitudizit. ) Idem tiam, f ra3 atque afgumento fimilis mihi vi- eft porta filie multitudinis, ac porta fericorum, multorum, feu multitudinis, feu por- fantur p detur acervo tritici, quem lilia, at- Solent enim que alii flores vallant , que opere ta populo frequens. üntQcepu Phrygio in extima vefte circumpicta Hebrzi non infrequenter ffZerzz no- 81 ne dil mén^àddere ornatus duntaxat caufa , funt. Ecclefia plurimorum fidelium in püara facta eft mater ; nam peperit pluri- ut apud Jereih. cap. 17.. I9. perza ff- tüm m mos , qui finguli funt qua(i grana liorum popuii, pro porta populi, & Sicut Ch purpuregg tritici in horreum Dominicum 1nfe- via fíliz populi, Jerem. 4.I1I. pro via; rendi, quorum multitudo eft cumu- quz populo frequens eft. Pifcinx piæ dfpem l]us in unum vinculo charitatis coa- hz funt prope portam, quz Chriftus ejus canali cervatus, cylindro juftitie equatus, eft, qui fe ovium oftium profitetur , alliati, Q & pudicitig, ceterarumque virtutum Joan. to. 7. & vere eft oftium mul- X proim titudinis , per quod ingredi debent, 271 exemplis, quafi liliis vallatus. 3- Dwo ubera, &6c.) Hoc fuprä ex- quotq uot regni cclorum incole fung abet, 4 futuri. The3 yo]u; plicatum cft cap. 4. num. 5 Grcut furris Libani.) Quafi dicät : icim, Cb 4. Sucut turris churnea. ) Hac me- Nafus tuus talis mihi videtur inter mHS hmm saphora, collum laudat a candore, capillos, feu inter ramufculos a co- 7' St 4tt nitore, levore, celfitudine, rectitu- rona pendulos, qualis apparere folet Critas t dine. turris, quz in Libano eít e regione palims, ! collum fides Écclefie commode in- Damafci , quz inter fpeciofas arbo- quia in 'm telligitur, qu eboris inftar candida, res eminet, ipfa decora , & monti Orum , folida, incorrupt4 eft. etiam decus addens. Significat nà- thiüo j Sicut pifcina im MHe[ebom. ) ld eft, fus judicii przftantiam , prudentiam, &t i cgl, & difcretionem fpirituum , vimqne oculis tuis ineft fplendor uidam, at- UY itaten que ferenitas, ut aquis pifcinarum in ! difcernendi veras virtutes a vitiis, 4 H Hefebon, qu& funt ad. portam filie errores a veritate, &c. lam UM multitudinis, quas neque limus tur- . Caput tuum st Carmelus. ) ER g, Jæüim, üt bat, nec ventüs exagitat , ideoque Carmelus mons Palxftine excelfus, üt, ità ü No- amcnitate vinearun , & fructuim clarg femper funt, & quietz. Huic .ependel'en tfum eft oculi nomine puram inten- omnium copia nobiliffimus. lt ]bonfe tionem a Chrifto Domino fignifcari. fimile effe dicit caput fponfz , altius Matth. 6. 22. Sunt ergo oculi clari, fcilicet, fþecioüus, & ornatius, quarff "u Lf k CAPUT VI. 557 - orey. 6. Quam pulc & hra es, & quam decora chariffima, in deliciis. H [X icut pifcime 2£35 ta:ura tua aífimyl ata cft palmae, & ubera tua botris: Nafus tüus endam fru&tus ejus * [] 8. Dixi: Afcendam in palmam, &appreh ütf, & erunt ubera iua ficut botri vinez& : & qdor oris tui ficut ; tui , fiat malorum. 9. Guttu r tuum ficut vinum optimurh, dignum dile&o meo. ue , & dentibus illius ad ruminancum. — — : 6. Quart L ;d -potanAd um, labiiíq Aa3aa $ ilcinis (imiles" LÀ lO. Eigï z dt, & ne ceterarum fomminarum. Caput Ec- & potum p&&ances ; fic duo tefta- clefiz eft Chriftus omni bono totus menta abunde fuppeditant pabulum , [efebon urbsit phura Adiicho- frugifer in membris fuis. & potioném animarum. £fc.) Sunt tibus Ruben, Sicut. purpura regisy 6c.) Ait a ca- 9. A[cendam in palmam , fed fin- yerba puellarum Sioniarum , pite fponfz pendere cefariem pulcher- ilariter loquun tur, & rimam, fimilem colligaturis filorum. gulz de fe fing: uliri ) Ti fericorum, vcl laneorum, quz de&i- perfitunt in c omparatione palme , Vlinis, ac porta & botrorum, qua 1 dicat una quzli- udinis, feu por- nantur paludamento regio texendo ; rere, & cooptari funtqvepurpura recens fucate ; poft- * bet 5 cupivi tibi adhe in te Golent enim ea, ne dilabantur, firmiter alligate in tuum album. Utinam nter fliorum 0« utinam ap- in purpurariorum canalibüs, ut ite- a(cendam, ut in palmam; duntaxat a, rüm melius , & penitius tingantur, prehendam ramos tu os ad carp endos j". It ptrti utinam u- Sicut Chriftus totus fuit charitate fructus, quibus. abundas ; vitis ra- ytà popill « purpureus, fic ab eo, ut coms a ca- bera tua exfugáam , tanquam , 4IT. pro vt cemos , qui tame m fimul, & fitim j e&. Pifcmæ pite dependentes populi, in vulnerum frnar fuavi odore ejus canalibus per fidem ligno erucis depellunt ; utinam i, que Chritus Oris tui, ut me firmem, & recreem; Hium profltt!y alligati, duplici t1n&ura ainoris Dei, me :e, &*pota t uis & proximi penitus imbuuntur. quafi dicat : eft oftium mu* 6. Charifima in deliciis. ) Vlebr. uberibus, id eft, utroque teítamento ingredi. debetts ó fecindum habet, dmaer :7 deliciis , qu-aü dïcgt : ,ab Kcclefia fubminiftrat Praterea me yum idcole 100* mea voluptas, meus amor, mex de- fuam intelligentiam. exhilara , & recrea tuo o re, id elt, licie. Chrifti delicie funt effe cum :. Quafï dict : filiis hoininum. tuo fpiritu. , videtur r 7. Statura tua. ) Hab itus, & pro- O. Gurtar tunm fícit vinum optimnum.) aus4 fponfo tribuitur ,mifculos 4 C0* ceritas totius corporis affimilantur Similisfponfa ! l à) yrere t palmz. Palme fimilis e(t Ecclefis, fupra c. 4. II- Kavus diflllans (abia e rgont £a fponfa, quibusm etaphoris fponle fas atbo quia in inferioribus afperitatem la- laudatur, quaft fpeao borum , & paffionum fuftiuet pro oratio, & eloquium £C014 Y & mordt Chrifto ; in.fuperioribus vero, hoc dicat cantica, hymni, pfalmi, pre- Gicti ficag Md ces, do&trina, & predi catio tua gee eft in ccleftibus, pulchritudinem, & 4 7Pm dentit y fuavitatem expectat premiorum. nerofa e(t, & efficax , & digna Deo. yiaqne Ubera fua botris. ) lradit Abra- Diledlo meo. ) Ecclefie particalares r etiam Chriftum dile&um fuum appel- tt* $ yiniy ham Ezrz filius, moris fuile in Pa- leftina, ut palmis vites adjungeren- lant, quia etiam ipfe eum diligunt; ) & ab eo diliguntur, cum etiam pro- Cmr/!/ tur, ita fiebat, ut ex earum ratis us i1t. ul e(cclflls , h dependerent botri, quibus fimilia effe peer ipfas mortu U lii d pommlum. ) Guod hic dicitur, j & fri ait fponfz ubera. Poffunt per ubera j TU intelligi duo teftamenta. Ut botri Dignum diíelio meo ad potaudum, in ]nus , o äfnuj tainem, « fitim fedant, cibum, Hcþræo elt , Fadens nd( dfle&m "me- & o T qu(m, 558 LIBRIÍ CANTICORUM * 4 Àtf io. Ego diletto meo, & ad me converfio ejus. rr. Veni, dile&te mi, egrediamur.in agrum , commoremur me doce in villis. ; [lum ma 12. Mane furgamus ad vin eas, videamus , fi floruit vinea, ) L& fi flores fruéctus. parturiunt, fi floruerunt bitur me ma]a punica-: ibi dabo tibi ubera mea. 4 Md 13. Mandragorze dederunt odorém. In portis noftris omnia filzre fa era, dileCte mi, fervavi tibi. poma : ngva, & vet ; Qu CAPUT VHt innixa fu I. Uis*mihi det te fratrem meum fugentem ubera matris ibi cort mes , ut inveniam te foris, & deofculér'te, & jam OLUW r me nemo defpiciat ? » 2. Ap. Sugentcm moum, Qu um ad relistudines , id cit, quod ré&ta & florentium. mailorum pynicor um allmpta v yultum ferit, fuamque przftantiam, . nomine defignat. & vim in cyatho oftendit. eux faxifti Dabo tibi übera mea. ) Da't-ECCIe- l imieri Labisque , & dentibus ad rumian-. fia Chrifto ubera , cum filios, quos Doris vina dum.) Mebrza aliter habent, fed* in Chriíto genutt, lacte doctrina fa- tare. foris vulgatus exprimere videtur id, quod lutaris pafcit. Düüore *qu aliqui faciunt , cum vinum genero- I3. Mamdragora dederumt odorem.. fum, & fuave hauriunt, nam illud Olim mandragoras nupte ftudiofe ponto la Desfada hauftum ore verfant, & reguftant, qu&erebant, vel quia philtri vim ha- t lntelled quafilinguam, palatum , & dentes bere credebantur, vel quia juvant illo abluentes, ut fimul & fuavitate conceptum. X Confelii Vide Gensf. 30. 14. Nang g vini dele&entur, &illius odore con- — Ítique hic, mandragorz cum aliis fru- fórtentur. . Sane Dominus toties ab (tibus a fponfa collizendis numeiran- itvidenj, Ecclefia repetitis laudibus , & canti- tur. Fortatfe mandragorz eos fide- 8 0 d . *« Ducas cis deledatur, & ea quafi reguftat, les fignificant , qui apti funt ad lu- fempcrque iliis delectatar. crandas animas, & filios Chrif — iC Càp, $ IO. Ego dilecto meo, &c.) Sunt ver- mérandos; hos enim Ecclefía diligen- li'ii)ïiif,:;;g, l 77 ba fponfz , illis fimilia, qus habe- ter quzrit, & ftudiofe colligit. t mus capite 2. numer. I6. aut eadem fan(ctitatis , & doctrinz !Wifam:e, Diletius menus muhzi, 5 ego sl/r. Sen- fpargunt. à 'odorem' late ,QLRIH) ) entia eft : Hgo tota fponfi fum, Iu portis noffyis omnia poma.) Quafi uemadmodum ille me folam amat , dicat, fructus fpiritualis, qui qua- olegc, m x defiderat. 95 fori (r] ritur, non €ft longe petendus : mefífis Converffo ejus. ) Vox MHebraica alba eft, omnia parata funt, & ubique l 03 leva nt npysn tbefaqgma:bo, cum Pagnino lucrandatum animarum fe dat occaíio. UViaptur. verti poteft : dcfiderium ejus. At0$ inter. Neva,6$ vetera .... fervavi zbi. ) Iint 1I. Egrediamur im agram.) Signifi- Weteres, & novos Sanctos per fidem, quid cat fponfa, vellc fe per orbem &o- & religionem tibi adjfaxi, utrumqu d as ba COndntur men, &fidem fponfi propagare, & populun, & novum, & veterem ti- Yetba fpirituales ei filios gignere. bi confecravi. Bona opera omtia , ball p IQ. Mame furgamus, €&c. ) Oftendit QU& feci, & quz nunc facio, in ho- Oica ] I5 ]nte Wtm o folicitam fedulitatem fuam in ftudio- horem tuum dirigo. el pat proximos jrvandi, ac prefertim re- 1*« f, Ratreom szenum. ) Vox eft blan- e&h .t ined, ttig ; ld « cens.coavcr(i'os, quos florentis v $ dientis, Vide dicta fulf*'*—?-*?- n.g» "m DC« CATPUT xfiu; * $59 z; Apprehendam te, & ducam in domum ma'ris me? : ibi »mmorämm me docebis, & dabo tibi poculum ex vino condito, & mu- Ítum malorum granatorum meorum. Ut vinea, 3. Laeva ejus fub capite meo, &. dextera illius amplexa- » ;unica.': i bitur me. : . Adjuro vos, - filize Jerufalem , ne fufcitetis, neque evi- filare faciatis dile&tam , donec ipfa velit. o&ris'omnia L s. Quae eft ifta, quze afcendit.de deferto, deliciis affiuens, innixa fuper dile£tum fuum ? . fub arbore malo fuícitavst te: . bera m ibi corrupta eiï mater tua , ibi violata eft genitrix tua 6. Pclxleï "e, & jm Sugektem ubera. ) Colvle&aneum volentia,& ipfe, quijlixtaMichæaIïljc. 2, Àp, ————ÓÀ meum, qui cum ia mundum carne 4. num. 2. -Do&or nofter. eft , mira m pgnicorutïx aflumpta venifti , lac fynagoge me- nos docebit, quz ngmc mens noftra cum fuxifti. capere non poteft , fed tunc clariffi- .) DisEcde- U imveniam te foris.) Hujus cor- mam illius faciem. contemplantes fa- m flios, quos poris vinculis foluta.: Videtur cp- cile percipiemus. le dodrine (?- 2, Dabo fibi Pocm'nm É 6c. ) Vina tare foris fpon( amplexum , quafi pudore *quodam duda , fi palam condita funt ea , que aromatis mi- t odtren. ) fponfo blandiatur. fcentur, aut odoribus. Del- Rio pu- wiptz fhudiofe Deofculer te, ) Drachiis votuntatis, tat intelligi dulcem potionem , qua Ecclefia De* yhiltri vim ha & intellectis amplexans, labiislaudis, puelluli deleétantur. & conteíiionis ofculer te. um remunerari quodammcdo coüatur, d quia juravt Gend, 30 1 N.ni me afpieiat. ) Facta omnibus dum illi offert. granatorum fuccum, g um alisT i5 [re invidenda, & admirabilis, quia trans- hoc eft, fanguinem fancorum Mar- lata in admirabile lumen tuum. ;endis mumerate cyrum. aorg 605 nd 2 Ducam im domum xaatris mea.) 3. Lev4 ejus , 6$c. ) Explicatus eft sti funt ad Jir Sic cap. 3. num. 4. Tegas euwm, nec hic verficulus fupra cáp. 2. nutn. 6. . Adjaro vos , 69c. ) Sunt verba ios Chrilio ee dimittam, deucc Introducam illum in do- jcoefia diigtr- WAILEA TAT Is G36 G z cubiculaum geni- fponfi, qus ibidem explicata funt Iricisgemes. Videibi dita. ^ Martinus num. 7. e colligit- i v odorem at Del- Rio putat ductam effe fimilica- $. Sue ef ifl4,; : que a[cendit , &e. ) dinem ab eo, quod puellule faccre Sunt voces fodalium. Sponfae fom- no excitata, majore jam animo, , pmo) Qu folent, que cum qu&fitos fratres fu- ulis, Q yi que os foris folos offendunt, letabunde vulgi contemptu nihil verita, propa- f illos levant, & in ulnas traasferunt, lam fponfum amplexari, & illi in- stendus : 0* fuaviantur, & blande in domum de- niti, jerufalem verfus tendit ex de- funt, gutiq latos interrogant, quo & «qui acturie- ferto. ltaque admlriantcs fodalrs y feditocea i rint? quid egerint ? Infantuli, ut fponfi, qw« ef ifa , inquiunt , 4« um H ! dn; per i eft atas balbutie garrula , narrare afcendit , €fc. conantur potius, quam narrant ; illx Deliciis affluens)) Splendide ornata» dni, od werba balbutientium adulantur , Mirantur Codites, Ecclefiam ex hu- " Veffle m 20M j ofculis interrumpunt, & tandem ata- jus mundi deferto, ubi bonorum om- opgi 0' jb tulam optatis munüfculis deliniunt, nium erat penuria, ad coleftem Je- ch 200 . ! rufalem afceudere, tam illuftri orna» Coleftis jerufalem, eft Domus ma- Afcen- tris, id eft, Ecclefie triumphantis, tu^virtutum, & meritorum. VOX cn-ban ibi cum D€o mutua certabimus bene« — dit quidem, quia conatum , & lgþof Mupao4 14 LIBRI CANTICORUM 460 6. Pone me ut fïgr;acü!;um fuþer cor tuum , utfignaculum ro. Ee fuper-brachium tuum : quia fortis eft ut mors dileétio , dura füm cora ficut ipfernus semulatio: lampades ejus, lampades ignis at- j Vi z que flammarum. : eam cult 7. Aqus multee non potuerunt extinguere charitatem, nec n. ïfiï flumina obruent illam , fi dederit homo omnem fubftantiam * his , qui domus fuae pro dilectione, quafi nihil defpiciet eam. EE 8. Soror noftra parva, & ubera non habet: quid faciemus m prop forori noftrae in die, quando alloquenda eft? 9. Si murus eft, adificemus füper eum propugnacula ar- :Qui eum n v edrinis. lo die qui ye, ut in H gentea : fi oftium ?&7 comping»amuvs illud tabulis c -1o. Ego mo fet de e denda, cum rem libert arbitrit adhibet, fed inni- Lampades.Y Mox Ylebrga proprie xa fuper dile&tuif, quia fubnixa ejus qua die oran fignificat carbones ardentes, & accen- Charttatis, v gavoxe , & fubfldio, qui de colo de- fos, prunas; lc,-i;ndite. * * - lgnis, atque flammarum.) In Hebrzo Chrilo jun, em $ub arbore malo, &c. Y Eft vox funt tres genitivi, Igzis fLomme Do- 9. 7 mini, d eít, ignis inflammatiffimi. fponfi ita refpondentis, ut fodalium. fromaaa'a interrogationi fatisfaciat , & eo ar- Nam. vocabulum Domuzi, additur ad: Áponfi, & l tificio loquitur, ut laudes fponfz non epitafíim , & exaggsrationem. 1 QO ,Bem relpond imminuendo , ipfa laudibus , licet ( 4donez multe , 867 )" Plusquam deeto Torore w6eris non. efferatur. Sermonem: ignis eít amor; nam ne copiofa qui- diediis. ] ergo: ad. fponfam. Ecclefiam dirigit, dem aqua. fupexinfufa. extingui po- & conflans e| ij feque illanr fub. arbore cracis fibi ad- te,' : L Contta tocor junxiffe ait ; quemadmod m quon- 87 dederit Lo»so,, €fc. ) Si-quis ha- - excum ïn.m;,&t dam fub arbore in. paradifo. Eva il- bentt hutic amorem plurimas. dare 5 of dl lius, & omnium viventium mater velit divitias, ut illum et eripiat, re- Is mihi nj fecundum naturam dgmonis. fraudi- pulfam. patictur ab.habente illum ; 1 O(B'&ïm ; 3(];33 bus. deceptas in. peccatum lapfa. fue- pluris entm facit donum hoc amoris; £02 , & mi xat. quam omnia, q : unt.. um in hoc muadg ma- p)Lll!A W ; 6 Pone ;me ut fgmzcufum* $ Ef e. ) gni I, & o Quafi dicat, cum tantum . mihi: de- g. Sofo;* moffra, E. ) Sunt verba 9 0doritior beas, me tanquam ftgnum. cordi tuo,. fponfz, que de fynagoga ad Chri- Ominos bes & brachio tuo imprime, itant, qu ftum convertenda loquitur, quafidi- ti.a,. m f €ozitas,qua f:cis, mea. caufa facias.. cat : placet mihi lex amoris, de quo Büntur, & . " Quia fortis , 0. ) Quaft dicat, po- inodo: fermonem: faciebas, fed. foli- I0, Efa hj teris, (i voles hoc facere, mea gra- Aupte IL Ir cita fum de fy-nagoga: forore noflra tía tibr opein ferente ; nam JXmor nuper coanverfa, que adhuc tenella Yr, Gen omuaia: vincit, & omnts difficultates eft, nec nuptiis fponfi ( qui in virtutes aCtre D 11()(1 errumpit,, fimilis morti, que omnia. & amore g omat., bilis. perfectas r.eq;uirit'.) fatis.ha- UqïRWQt Div. ais " Dara... :e?nutï:ti'a. j Zelus , qui Uiera. mom laler. j Cum ubera s kh*n eft. amoris uidam: fervor violentus , perint eminere , tunc virgines matri- f&üql) 9l & m & ardens eft, i monio: habiles funt : Synagoga con- Cllhs m ï)lt l; $zenz Zefernus » éfc. ) Ut i'g;zi's in- !| ubü verfa, parvula dicitur, quia multi- jj ,. m É&rni: violentiifimus. ( ( tudine m-o,dicf'"f' Dicitüt ubera noi CAPUT VII. 86t henaadum ro. Ego mürus: & ubera mea ficut turrifS',»'Ei quo :ätio? düta * f. æ&ä fum coram eo quafi pacem reperiens. i jgnis, dt- tr. Vinea'füit pacifico in ea; quae habet populos : tradidit eam cuftodibus, vir affert pro fru£tu eius mille argenteos. tatem, nec I2. Vinea mea coram me eftt. Mili uollanidm e tui pacjflci; & ducenti his , qui cuftodiunt fru&us ejus. Im. ' 13. Qude ] faciemus habere propter paucitatem doctorum, EX qwaf;zäa./um i j Àjd eft, ex qui eam in veritate inftüituerent. quo pacemreperi coram fponfo;; gra- gnacula it« tia cnim illius fum id,, quod fum. cedrinis Ia die quandoef? alloguenda. ) Paffi- ve, ut in Hcbrzo. in die quo fer- L. [/,«'ne;z"j'kl-t pacg'/fc'a 3. 008 ) Sunt ao. Ego- mo fet de eaelocanda, & nuptuitra- verba fponfe , id. eft Ecclefiz. . Sa- st denda, cum fcilicet ultimi judicii die, lomon vineim habuit: nam voxPze- brea. proprie qua die omnia exigentur ad normam cifco , eft nomen. proprium , cujus Latinam ,fignifïcationcm., ut in fe- us oce charitatis, viro tradenda erit, Woccft, Chrifto jungeudi in fuperna jerufa- quenti, pofuit Interpres. : Ín .Hen' ) InHebreo lem. lz €4, qnu& babet populos.)) brzo, ut etiam apud LXX. eft, z ; fumme Di- 9. Srnurus eft , adifrcemus [aper esem ammgtiuni prounnacu'a argemteu. ) vunt vcrba Baalamon, cujus vocis Intérpres (igni- ficstionem reddidit. n[, additur 4 fponfi, & ad fuperiorem deliberatio- .nem reípondentis, quafi dicat. Non dradidis €as czg?aa'iäw,.) Agricnlis onem. deero fororcule , fupplebo,quz de- cuftodiendam ,. & colendan-]. eloca- y Blusquir eíie dicis. Ea tamen lege, fi firma, vit. e copiola quie & conftans eft i amore, quafi murus Vir. Id e(t, quilibet ex agricolis ;, extingul contra procorum inífidias, contra pro- nam. vox Hebraica t z/[cb,. idem eft eacium impet:is. ; Gjsquis hi- Hebreis ac vir , vel quiliéez ,. unus- Si offium eff 656 Gi ceteris excliu- qique, efc Jrimas due plat, I fis mihi uni patest , ut. fidum Dei /,f,»j'rc)rf $7^ f?;zä"/;.') 'Sa—lomoni vineg: ! &l Cl'i i Loftium, addam infaper illi nova de- Domino. pente ülum; cora , & munimenta , quibus hec Miife argenteos. ). Siclos. n hoc amornt puül!a muro argenteo altior, & niti- I2. Pimea mea coram me eff.) Qua-[ï 0C mwdQ me dior, & oftio cediinis affulis conte- dicat Salomon. vineam fuam eloca- &o odoratior integriorque appareat. b.t, ego autem: vineam. meam, qux . Sunt v Dominus bene ucentibus prima & cra- 1 * nec foli bonitate, nec fructu illi ce- -v5 ar Ohre 'tia, aliam fuper a ium.addit, quaimu- iantur, & ornentur. dit, propria cura excolam. jitul y 10 £. N morss « Io. Ego murus , G. A Verba nova Mille tui pacifíci. ) Mox-tu eftge- fol nitivi,. Mille argentei tui funt, o.Sa- pis, J nupte, fynacoge fcilicet muper con- 0H veriz. Senfus eft : prorfus ftitui lomon. forot ad hit tene Éfacere, quod jubes, nam fentio jim Et ducenti, 65c. ) Ip.fïlvem agricole Jiberalitate tua meam. obedientiam, coloni ducentos lucrantür fibi ultra: 4 ll lïlvlrt'l fis pnwiniri tuis enim munéribus jam illos mille, quos pendunt. Habuit: j d fadum eft, uc . vidéar mihi ( neque olim Salomon, id eft, Dominus vi- ! fallor) eífe murus quidam propugna- ne:m, id eft, Synagozam, ex qua at j culis argenteis nitens , & gemino fruCtus. non. contemnendos percipie- if of Lubere, ut turribus paribus* vallata, bat , fed fructus , in Wïnb g lü- quit ECcläfiïa-y . ^ ü j Bibl, cum Corn Mezocb.. 1. IV " ) e b5 b þ;þ.. ' u g l — -— 562 UTBREI SAPIENT.IJE 13. Quze. habitas in hortis, amici aüfcultant: fac me ausjJb i* Qu i dire vocem tuam. | 'paret qutem € Perveria 14. Fuge, dilete, mi, & a ffimilare Capreag s hinnüloqu / n ['tem virtis ! cervorum fuper montes aromatum. m t , Qüonias uberiores ex vinea mea percipien- quid velis. Ipfï fodales noftri, Lq;li Tec habitabit tur, nam vineam illam coloni cura- petas, attendunt, & te, que defidc- bunt, id eft, Sacerdotes, Prophete, res, a me impetrare cupiunt. , Sciritus feret fea cogi Reges: at hanc vineam Ecclefiz ip- I4. Fuge duetle ms , €fe. ) Vox femet ejus* Dominus fponfus, homo fpont&-. Fugere, hic eft, celeiiter tur a füperve fa&us excoluit, &ejus fponfa, quare ire , & contendere more fupientium. proventus largior fuit. Explicat defiderium tuum , quafi di- cat. p N Nec ego video, cur peractis, qui vel de ejs p 13. Qu« diabitas dn borti$ ,. €$c. ) quz juffifti, diutius hicmoremur. Fl:- tate n0n rede f Verba fponfi quafi dicat : o fponfa , gro defiderio te penitus fruendi. Pro- ripe te, & metecum rape, qua celeri- eum aon fatis po quz habitas in hortis, & in iis co- benipnum, &t. lendis occuparis, tempus eft, ut di- tate c&)reæ, & hinruli diffugiunt. Ra- cibus veram de- grediamur, & mutuis colloquiis fi- pe me ad fuaviffimos montes aroma- nem imponamus, & quia fedulam tum ccaleftis . Jerufalem. Dum ait, thodoxamque rd et: «cognolate operam ponis in excolenda vinea, & fuge, fignificat fe fecutarsm ; finit quam fit bonus , quod caput eft, multum me amas, enim vota, ut inchoaverat cap. I «quum eft, ut aliquod a me munus num. 4. dicens, Trabe me: FPoff tecur- qus adverfüs op ut pupillos, vidt petas, & auferas. Itaque pottula, remus 12 odorem sunguetntoram txqrum. I jfmpa'icifmc femc 2. Qui ty teg Dem , qui dif ti, & bonitat tutionem , & of -4FP4rcf 4uLct; LIBER. SAPIENTLE, - 0R daverfatiy CAPUT.PRHITCU M. ]unc"ïi'va, quáfi &l5 mVeytur, .H tui fs Skudices fint ju[Ti 5 Duminus imvenitur ,. ft funplici corde , & fide queratur ; fugit aulem a peccatoribus , C? vanis cogitationibus : I$c0 (:'ü, ;HS Ted fenfre of Ü cumque omnia repleat , nibil eum latere pote[? : murmuratio, de- 3- P f!"v('ïfe 7 tra&io , &? mendacium deteflanda 3 omria fecit Deus ad ^i Atu) di V, obl vitam, non mortem intendens , quam fibi pecca- Inlg «t fores accer fterunt. fe.) Noneft| Q obonitur 1. f ido , Pgtmh' 4 t Dg multis Reg fligite * jufti&iam, qui judicatis terram. Sentite de Do- 3. 9 rite illum. 3 offendi. lfaie D mino in bonitate, & ig fimplicitate cordis quae & il Tale f 2. * Quo- 56. 1 örripi:,) a Sentite de Domino im borstate. ) lii t l'ecldrguir, ( Ui judicatis terram. ) Judices ter- Temus L) ! C/Jiur,m MI.Q MI&, Rectores populorum. de Domigo in bonitate non fentiunt v' fl2ja * GA IPOUDET I. 563 aC e a 2. * Quoniam invenitur ab his, qui non tentant illum : ap- *o Par paret autem eis, qui fidem habent in illum. . 15.2. h'mnuloqu, - 3. Perverfee enim cogitationes feparant a Deo : probata autem virtus corripit infipientes. - UI m r - 4. Qüoniam in malevolam animam non introibit fapientia , : nofri, quid te. que deftdi- nec habitabit in corpore fubdito peccatis. ipiunt, s. Spiritus enim fan&tus difciplinze effugiet fictum , & au- y - &) Vgl feret fea cogitationibus, quae funt fine intelle&u, & corripie- : et , celeiter Q. Je fugientium. tur a fuperveniente iniquitat Bbbb 2 6. * Be- im, qui d- , Qr peidl, moremi, EL qui vel de ejus potentia , vel benigni- 4. Malevolam 4nim4m,) Grece xa- tate non recte fentiunt , exiftimantes xóT£y»o» , malitiofam , malum artifi- 3 fruendi. Pro- eum non fatis potentemn , vel non fatis ciofe , & callide machinantem. pe, qui cderi- benignum, &c. ltaque exigit a judi- In corjort.) ld eft in homine, nam * diffaput Ra- cibus veram de Deo fententium or- corpus hoc loco totum- hominem fi- montes atome gni Clb n Dun ait, thodoxamnque religionem. Vg:l fenfus eft : -cognofcite ufu ipfo, & raxl, Subdi.o beccatis.) Grece eft, AT cuturum ; fnit quam fit bonus , & benignus b Jomi- X2te ápaeTías , obnoxio, debitorepro- venit Cp. ] qe: Dl lg nus adverfus oppreffos, ac depofitos, pter peccata. — [lleenim xaT4xoecg di- ut pupillos, viduas, &c. citur a Grzcis , qui zre alieno obftri- forim Eanrm. In /fmp!icimre cordis. ) Cordefineero. étus eft. Velille dicitur peccatisfub- ditus, & obnoxius , qui malo habitu Q. Qu non renrant illum. ) lentint Deum , qui diffidentes de Dei poten- peccandi contracto, quafi trahitur in- tia, & bonitate petunt. earum decla- vitus ad peccandum a prava confue- rationem , & oftenfionem. tudine, ut fervi , fubditi , ( debito- Jpparet autem. ) Particula dutem, res ad multa, quz nollent , .adigun- l. non eft averfativa hoc loco , fed con- tur. jun&tiva, quafidicat, &apparet, hoc . Spirttus entm. fancus difeiplina , eft, invenitur. &c. ) Eit ratio, quare non fit ingref- fura fapientia in. malevolam animam , His, qui fédesa habenz im dllum.) In ji, & f Graco eft, b qui mom diffdunt illi, quia qui fapientiz eft auctor , fpiritus ls : fed fenfus eft idem. fugit , & a fe procul fugdt fraudes, gifationz & prava confilia. niratit, 5. Perverfa enim copitationes. ) Zwo- Moi Aoqieuoi difcurfus tortuofi , per- - Filum.) In Grzeco eft, äo'Aop, do- DT Iym, fed nofter Interpres videtur le- plexi, obliqui, vcrfuti. oiffe S62u0v. Vel fenfus eft, id quod ((* Probata astem vireus corripit infipien- tes.) Noneft hic agerg, id eft vzrzas, &um eft, & dolofum. Qua funt fíne iiztel!efiz:.) Impru'den-» quz opponitur vitio, fed Qovapuc , for- fitudo, poteatia. Senfus eft, Poten- tibus, prudentiadeftitutis , quales funt tia Dei multis experimentis compro- prave, & dolofz. bata, oftendit effe infipientes eos, qui vie deDo Corripietnr a. fuperveniente. tniquita- illufft de illa male fentiunt. ze. ) OX carrzpzezzr ad €piritmn San- ente Cirrzpit.) Grzce eft , ESA-S'ryxsz ,id (tum refertur, & fenfus videtur eífe : * Quo- Spiritis Sinctus füperveniente iniqui- eft redarguit, convincit. Italice dice- J remus, chbiaramente comvince la foro ffol- tate , hoc eft, peccatore inique agen- T d )I 1b Hzia. - eon Jentl te, q'ualis*fit, oftendetur ; id eft, quam LIBRI SAPIENTI.JE $64 * Gal. 6. . Bemgnus eft enim fpiritus fapientize, & non liberabit.] ti. CU?Od 5 *ï' maledictum a labiis fuis : * quoniam renum illius teftis eftj La dercti Deus , & cordis illius fcruiator eít verus , & lingus- ejus] vacuüm non 17 IO audltm y. Nol * le 6 * Quoniam fplrltus Domini replevit orbem terratum: & | vaun ats p í» hoc, quod continet omnia, ícientiam habet vocis. 1j * Qu 8. Propter hoc qui Iqutur iniqua, non poteit latere, nec. ] perditione v pizeteriet illum corripiens judicium. H Creav 9. In cogltatlonlbus enim impii mturrogatlo erit : fermo- ' 46 Orol (€ num autem illius auditio ad Deum veniet, ad correptlonem fnt , neC. iniquitatum illius. 5 ïdïv 10. Quoniam auris zeli audit omnia,.& tumultus murmu- 1. Impii Tatlonum non abícondetur. E efhmantes T LE 1r. Cufto- * tunt ad illan abhorrreat a dolis, & iniquitate, id- rarum,) Deus omnia novit, atque que per infli&as íceleftis peccitorum compleitur. (1) InSint pænds nam ut fequenti verficulo di- Hoc , quod continet omnia.) D. Au- (2) Digni L'ltur, non liberabtit maledicum a. labiis guft. in fpeculo legit : Hic , qus conti- aAtor II. Que n /;tt.f. Verbum Grecum £Af&yxyouci, nf't 00msia, led nolter ET LL»L pres dixit , mniaus enn i corripi, confutari, redargui ignifi- hboc, vocemm Grecam W;»J,U.L , fpiritus, Qu maltem n cat; quam fienifcationem "fecutüs eft refpiciens , qu& eft generis neutrius. Ip vacum ; Vulgatus ; fed fignificat etiam offendi, Continet ommia.) Omnia confcrvat, ]uxca quam acceptlonem ; fenfus eft omnia COITILJE&IC[U , & pervadit. Aivinam ultior Mf/"tll lr ) js, quam exhibui. Inhzrendo Vulg.- Sczentiazn babet vocis. ) Ád eft fpiri- Üctidit a te verfioni-fenfus erit; Spiritus San- tus, qui eft ubique, ignorare non po- tue &us corrzpietur, id eft, confuta.bltur, & B ; que quis loquitur quamvis Oc- 2. Nolite z quafï victtus, & improperio affectus culte, & fübmifla voce loquatur, aut bis afci ICere cum imoerore decedet. Quare preci- etiam in corde. Nolze g. Corr: valde amn, pit Paulus ad Ephef. 4. 30. zeus jndicium.) MA qyXxse« gont riflare ;yzrttum Santium, De;, jj óna. V ndicta redarguens , & im- ( Hl g qu'ig 6. Bensgnus efh enim fpsritus fiapzen- )unitum peccatum non permlttens. Ja ermye q à Vi2 COryy i& , €c. ) Id eíft quia benignus eft, taque jzdzcium hic eft. cafus nomina- ideo non finet maledicos, & detra&o- tiVi , & corripiens eft illius epithetum., ies, a th res HTIPUDICOS Bemgmtds eniin Dei 9. I cogttat:w;;özn ezdm ;/n]w: zmier- lfmuo &i judici: huc non fert eos, qui aliis maledicunt, & rogat;o erjf. ) Cogitationes impii voca- detrahunt. * buntur ad examen In Greco enim. QUWS inger Liberabit : a lalits fuis.) À pona, eft, éEéracug , id ell zuquufitio exami- tendo, p2 2417 4t W mm quam labiis fuis peccindo meritus eft, immunem efie non finet. Anditio. ) Fama. 974 9c C)FS' Serutaior efl "verzus. ) Qui falli non Pwmtlem ] M correptionem. ) Uc corripiantur poteft, cum nihil illum lateat, & cor- iniquitatis illius. miife zzlz ? da, & renes ho:. inum videat, id eft, IO. duriszely.) Àuri is zelitrix Ju&xtlæ. D. Day endïl M) ï& abfcondita quzque. Twumnsltus murmu ationum,) O )B6 c y^y- Lipgsa e,5:.) Seimonis illius qvevO» , fonus , fibluus, murmur, de- per jeceat 7« Spiritus Domins repiewiz orbem ter- tractionis. - 4 Gl orben M Va - CAWUDP TE 565 m lstl i1. Culftodite erzo vos a murmuratione, que nihil prod -ft, i tells ell & a detrattione parcite lingu&?, quoniam íermo obícurus in linpug. ejus vacuum non ibit: os autem, quod menütur, occidit animam. I2. Nolite zelare mortem in errore vitz veftrze, neque Ferl'aftzm « acquiratis perditionem in operibus manuum veftrarum. n D Ezech lat er(; , & 13. * Quoniam Deus mortem non fecit, nec letatur in 18.32. perditione vivorum. & fanabilesäfecit naio- « 3* 14. Creavit enim , ut effent omnia : :rit : fermoe| nes órbis terrarum , & non eít in illis medicamentum exter- rreptionem minii, nec inferorum regnum in terra. 15. Juftitia enim perpetua eft, & immortalis. ( 1 us fmurfnd« | .16. Impii autem manibus,-& verbis accerfierunt illam , & zeftimantes illam amicam , defluxerunt, & fponfiones pofue- m runtadiliam: quoniam ( 2) digni funt, qui funt ex parteillius. 3 govit, atque [ — CAPUT EOE (1)) In Sixe. edit: addita [unt bac verba: in jx;f'ïvi"t"ia autem mortis eft a'cquifirtio. mia,) D. À- | (2) Digni funt. i» edzt. Sex£. legitur: morte digni fünt. Hit , q:;j tühti- II. Qw nibil prodefl. ) Ef miofïs; rarum.) Kai cerüpua d wevéotis T8 nterpres (isit , xdaf.zs a & fa!utare: jimt generationes minus enim dicitur , quam fïgnifïcatür : D '/Ffïlmi que multum noxia eft. zund;, id eft quzcumque in mundo j5 neutriis. la vaecuusm -zon ibit.) Non evadet creata funt, funt falutaria. ia confvat, 4 divinam ultionem. Medicamentum exterminii.) Graece : pervadite * Mestirur,) (Mendacio perniciofo. Qx'gwuxw o,?xäSg»s , venenum perd;tionis z jd eft fpi- ] Occidit coimam. ) Per pecc.tum mor- nam in ftatu innocentize homini vene- jorare 103 p9* 4 t.le. * nata animalia non nocuiftent. . quamvis 0C* 12. Nolite zelare mortem.) Id eft vo- Nec inferorum regnumin terra.) Gre- ce eft, Srt43S /Jao Atio» Ev eyj. , mec Joqnittis QUE bis afcifcere , ut folent, qui aliquid valde amant , qu4fi dicit ; nolite fe- orcó , aut égfermi vegia eft fuper terram, ) Evyere d étari ea, que mortem afferunt. fcilicera Deo fa&a; nam per hominis yyen; , & itt- ] lp errore wita vefira.) BEarando cir- peccatum mors re gnum fuum inm unf ,3] xrmuttens. ca vite corporalis confervandze ratio- do ftatuit. cifos romita- nes, per aliena damna graffando er- IS. Juffiitóa emum : perpetua eft , & T epi;þe:um. rando ex inconfideratione mortis, & imoeortalis. Ideft, fi homo juftitiam ori- 77 qitr judicii : huc illuc corpore errando, cinalem confervaffet,immort.lis fuiftet. 16. Manibus, E verbis.) Omni conatu. j impit OC quibus ingeras verba detractionis , que- Qraco d. ^ rendo. JEffimantes illam amicam.) Moc eít, g tiam- "cquivatis perditionem. ) Mz? gg- quod prius dictum eft , quosd m ze- ij 6'7;'&65 Q AeSteoy, id eft neque attrabatts lare mortem, eamque attrahere. perniciem , idem eft , quod dixerat , Deffuxerznt) Grece £raxqo«» , con- goLlte zclare mortem. tabuerunt, quafi dicat: mortem qux- . r p : I2. Deus morteza nonm fecir.) Deus fierunt, & invenerunt. enim volaiffet omnes vivere, fed mors Sponffones. ) Zuvgäxm, pactum, | xtrix l j.'f[ätiæo fedus confbtuerunt cum illa, -Sic fj Qs ) per peccatum , ut iilius poena , ingref- Íía eft orbem terre. lfa. 28. IS. P« "äü/ä//!:tzs j4& M cum | gU ^ d 14. Sanabiles fecit nationes orbis ter- morte, C) cum i;zfef;zo Y ec.mnf patbum. 556 LIBRISAPLIEN TIXE C A-P.U T..II. 4 Et nofre nemo memor? Omnis impiorum vite future [pem non' babentium [copus efl frui . * Unbr? bujus *oite wvoluptatibus ; ideoque juffum , qui diverjum rqpi- eft reverfio f Tevertituf. cit finem, ferre nequeunt , fed ad mortem ufgue . perfequuntur ; 6. * Ventt ficut: C? diaboli invidia bomo a Deo creatus imnortalis mur creatura. fa&us: eff. mortalis. * ", Vito p! Ixerunt enim cogitantes apud fe non re&te: * Exiguum, pretereat no. x U . Coroner & cum tzedio eft tempus vitze noftrae, & non eft refri- ;I I gerium in fine hominis, & non efít, qui agnitus fit reverfus pnatum fit, q 14 l: ab inferis: g. Nemo n quames figta 2. Quia ex nihilo nati fumus, & poft hoc erimus tamquam non fuerimus : quoniam fumus flatus eft in naribus nollris : e[t fors. & fermo fcin:illa ad commovendum cor noftrum: - 10 Oppria 4. Qua extinCtz, cinis erit corpus noftrum, & fpiritus dif- nec 'veterano fundetur tamquam mollis aer , & tranfibit vita noftra tam- quam vefligium nubis, & ficut nebuld diffolvetur, quae fu- rE CM gata eft a radiis folis, & a calore illius aggravata: eircamtante fri gmff*e f fait, redit Q Lt turam , & deci LO Oblrvieuen Digni fugt. ) IMoxte. Fumus flatus eff zm neriäz?: neftris. ) P szgïrudo te Qu /inz* ex parte z'!lli.fys.) Id eft di- Hac ratiorte probatur nos nihil futu- oblvionem inda Digni funt ros, quia fumus eft, aut fumo fimilis morte. gjni funt effe partis illius. & Ünbideng . refpiratio noftra, quag.fimul fit, & fi- pus Vit&. nofhr: unm.t cum tädia.) Bieve, mul deficit, quafi dicat : ut flatus e qug nullun i moleftum vitz fpatium. naribus exit, & evanefcit in auras: fic tium poft fe re Refrigerilxm.) lIaG'lg,-C'.H'atiO, fhede- anima, cum corpus deferit, in nihi- N (f reve; a. Quafi dicat nullum invenitur me- luin folvitur. dicamentum, quo morsimminens aver- Sermo fcintilla ad commuvendum cor tetonrefio fin fiisnodter t ti poflit. Dicitur vulgari verficulo : zofirun. ) ln Greco eft , xaró Acoc m"metæ &' imr Conira vim moitis z0n eff medita- eniyS95e, &c. Sed Budzus in Pànde- CMFKMM t men m bortzs. &as putatdegendum , »«i Qsog emi- N ^ S4e, € exigha fiintilla , que leCtio Iilo mpreffo Non efó qui agnitus, 6c.) Siguificat Ti nequeat, . V eorum errorem, qui animam inorta- plánum, « clarum fenfum exhibet : H?4/H5, Wt C lem putant. in Vulgata noftra editione/27mo phra- 2. Ex nihile. ) A'vroc xsórog ultro, fi Hebraica accipitur prore: & fenten- It peneris m TeiDetit Vocen temere , fortuituo , fine Dei provi- tia eft: & eít vita noítra res quedam fcintille fimilis. U lemitim,. - dentia. Quoniam fumus , Efc..) Ex Greco fic d commovendum cor —naþzrum. ) Ad 9s 7801 ( illud animandum , & motum vit » LL NI vertere poffimus: Qwonizm flazu: , vel illi tribuendum. a;eln 9) PH4ta juny ffiratso 12 nartbus zofiris eff fusmus, €4 [E'rmo efo fiiutilla im motu cord;s 3. « calere illins aggravata. ) Cum & * Donj; ; 1 zoffri, qua extinila, ctnss evadet corpus. praf entiby. Ícilicet rarefacta vi caloris , fic?ue a 64123'4. ) $67 CAP U;T n 4. Et nomen noftrum oblivionem accipiet per tempus, & nemo memoriam habebit operum noftrorum. II fj g. * Umbrze enim tranfitus eft tempus noftrum, & non *r Par ^ rqþ;'., eft reveríio finis noíl P ri : quOniam cgnfignata elt. & nemo 29.15. fiquuaty ; revertitur. Ifsie rili, 6. * Venite ergo, & fruamur bonis, qus3e funt , ö; uta- * mur creatura tamquam in juventute celeriter. 22.13 7. Vino pretiofo ,. & unguenuüs nos impleamus: & no n 56-12. I Cor. Fxgum, preetereat nos flos temporis. l eft tefri- g. Coronemus nos rofis, antequam marcefcant : nullum. A15.32. t reyertus pratum fit, quod non pertranfeat luxuria noftra: bique relin- 9. Nemo noftrum exors fit luxurie noítrze, u Hamquam quamws figna lzetitie : quoniam haec eft pars noftray & haec eft fors. $ nolltis : IO. Opprimamus pauperem Kjuüum, & non parcamus viduze, iritus dif- nec veterano, nec revereamur canos multi temporis. lL. Sit ytra tam- que fü- circumftante frigpore magis penetrata Tan»quam in juventute. ) Id eft mo- raffefcit, reditque in fuam aqueam na- re juvenum , vel dum fumus juvenes. 4 Et turam, & decidit. E Vel cum creatura adhuc eft in juven- — ——Ü 4- Oblrvionem accipit per tempus. ) Id tute, & floret , & viget , nofque re jur mfrit.) & eft longitudo temporis nominis noftri creare poteft, pihi] fotu- oblivionem inducet. Celeziter. ) Grgce eft, c'vrsäïc/æg, ftudiofe , alacriter, enaviter. o fimitis &. lebra enim tranftus , t$c.) 'Tem- jft, & pus vite noftre tranfit velut umbra, 7. Vino pretiofo, fäukguenti: nmos £m- que nullum fui veftigium, aut mgmo- pleamus:.) Perfundamus nos odor.tis gt fatus e ? duras; !t riam poft fe rclinquit. unguentis, largiter potemus pretiofum i, in nl Non eft reverfco fimisnoffri. ) Noneft vinum. retrogreffio finis noftri, hoc eft, £- - Flos zemporis.) Grgce. dy9óg d£ooc, mendim r nis nofter non retrogr-editur, fed fixus ffos aeris , tempus ferenum , fudum , HRELUÁS manet, & immutabilis. temperatum : quale eft vernum, ;inPitte Confgnata efl.): Karte Qeacéo hi, ( 9. Lexuria noffra.) Grece Wuerceac &cytee Y ízc, nullum pratum expers ftt )U'- jc o ? figillo impreffo confignatus, ut muta- t ff&i() ri nequeat. . Videretur dicendum, coz- infolentie noftre, & petulantis. 'Ta- n ex],libet * ffgnaius , üt concordet cum fss, qui les funt multi juvenes. 'Talem fe fuif- eft generis mafculini , fed interpres fe luget D. Auguftinus in confeffioni- ;j hta- ffnten- refpexit vocem Grecam rsAevr5 , que bus lib. 2. cap. 4. & fequentibus, ubi eft feminina, fic fupra cap. 1. num. 7. de pyrorum furto, & petulantis illius ,),quædam & boc ; quod continet , &c. pro bic qui atatis levitate. , Vel certe ) M continet, utibl notavimus. 9. Hac eff pars noftra , &fc.) Quafi cenfignata junxit cum reverfio. dicat, quia tantum voluptatis habebi- j vitgïeln 6. Benis , qua funt. ) Exiftentibus , mus, quantum in hac vita captare no- Mi Cum & prefentibus bonis. verimus ; nam .nulla poft mortem fu- Grearra. ) RWebus creatis. pereft voluptas. | ficqie ? 2 68 LIBRISA PLEENTIE | 1 r;. Sitautem fortitudo noftra lex ( 1 ) jufti . Vileamis tiæ: quod enim . infirmum eft, inutile invenitur. * qua ventura fun 12. Circumveniamus ergo juftum, quoniam inutiljs eft no- g, ^ 3 enim bis, & contrarius eft operibus noítris, & improperat nobis tabit eufi dema peccata legis, & diffama: in nos peccata difciplince noftree : jo. Contume Mhtth./13..* Promitit fe fcientiam Dei habere, & filium Dei fe gpos reverentiar 27-42- nominat. so. * Morte- *J oan. 14 * Fa&useft nobisin tradu&tionem cogitationum no ftrarum. vefpettos x fer IU 15. Gravis eft nobis etiam ad videndum, quoniam diffimilis a. Haec cogl eft aliis vita ilius -& immutatee funt vis ejus. malitia eorum. 16. Tamquam nugaces zftimati fuümus ab illo ,. & abftinet z. Et neície fe a viis noftris tamquam ab immunditiis, & praefert novif- verunt juftitie m. L -üm-a, juftorum, & gloriatur patrem fe habere Deu arom. - 17. Videa. W amp sR 1 * Quori (1) Lex juftiti&. ;5 edit. Six£. legitum : I.exf*injufïitiæ,. & ad imspinen 24 * Invidi II.- $/t autem fortitado noffra, 8$c. ) Filinm Dei fe nominat.) Mide Matt. 27. 43- Tarum, Pro jufto ducamus quidquidfacere pof- fumus. 14. a tradutlionem. ) Wig ;Asq(,xoä:-, SOuod e-m'mii*rgfrmum eft , imutile in- in redargutio fem. Redarguit , & tia- [ ducit nos , cogit:itiones, & confilia vesiter. ) Qui pauperes funt , aut alio- Yr. Tentamis, j qui viribus, & potentia deftitnti, illi noftra cognofct ; do&rinam etiam,, ïfidezynus, quo ; fibi & aliis fünt inutiles. & mores noftros damnat. - jus. Í5. Gravis I9. Cureumvenzamus ergo juffum.) . ad . "videndum.; ) . Et füemy; , $ E?vsgg.ggö-wmv, infidiemur. Hxc Chri- Ko? SNemopioog , eriam-vifus., nec.cone rpetitio: & fq fto conveniunt,. cui infidiati füntScri- ») El j ine moleftia. e&um. quidem illius ferre pofiumus. hibebunt res ejus bz, &Pharifzi. d ipit v Instilis.) o ono'roc , iutilis, dif- Leamutate fent vlu& eus ) Grece Notom &t i & fcilis , incommodus. ;; intractabilis, &fgAyuéyos , id eft multo aliz : [2 ph idem iägniü,c; qvi adduci non poteft, utad ea, que fpondet vox Italica. Dg/fferen!i. Nen volumus;, condefcendàt, & conniveat. en122 covitafiones meg cogstariones veffra, hnlo, & fjf &iQrem, Suemrz exal- Difamat im nos pececta difciplima mo- peque: "Via i& Via veffra. Ip. Imemgm ffra.) EKmipnpicu jyiv.celebrat, evul- tsmiur cclo a reyrA , fie exaltata fünt vie mee 4 viis veftris. Maiss..g. Ftploremus, yy gatlonge, lateque , que nos cont;a Mtreptisn,. legemr peccamus, facrafque ceremo- 16. Ta»quam nsegaces. ) Grwce tlg Wdinexm &Quit nias. m;'sa*,f,-;m, t:inquam res falfa, adulteri- modgatbnem ; I3. Promitit. ) — EimayiAtar, na, fuücita; aanmtx/J25og proprie di-. Tt Vétfare v profitetur. fe fcientim. Dei habere. citur, curícoria àdmixta , quale nu- Szientiam: Dei. ) Meram Dei, di- miíma faberatum , &adulterinuni , & ï. 20. Mrrte 1j ad mores translatum fi . lil egim * vinarumque rerum coghnitionem ,. di- enificat gon in-- :lfiz;;,) E cebat. Chxiftus ,. Mez dolrina non eff genuum, & fincerum. oTU . Prfgy:ä:*r zoviffipaa jufeorspny M zxa-- Uyty dys ] mea: fed.ejuss. qiui mifreme, Joan.7.16. Obfemtio (X] EC omnuia: qua audivi a parremeo y mota gifu icyara, ideft beata effe. dicit- ] feci wolbis,, joun: 145 15: £ Némo. sovit .: extrema juftorum. 8t, " Qum . : lf tabin Wus, ( fflim:,, nifi pater , neque patrem quis Gloriafür patrem , €f6.) : yide: füp.. num. 13.« 95 eus., qu 9017 æiä Jrtins. INjatt. Y 1. 27. Vi C Cm 569 CAI;UTPII. qUod enim 17. Videamus ergo fi fermones illius veri fïnyt, & tentemus, uze ventura funt illi, & fciemus, quae erunt noviffima illius. s ef- . 18. * Si enim eft verus filius Dei, fufcipiet illum, & libe- * Pfat. €4: nobig : 2I. 9. abit eum de manibus contrariorum. hole : 19. Contumelia , & tormento intetrogemus eum, ut fcia- um De: fe mus reverentiam ejus, & probemus patientiam illius. 20. * Morte turpiffima condemnemus eum: erit enim ei Jerem oftumm. II.19. n dittil s refpe&us ex fermonibus illius. 21. H&ec cogitaverunt, & erraverunt: excoecavit enim illos malitia eorum. $ & ailinet 22. Et nefcierunt facrame nta Dei, neque mercedem fperaQ ert if verunt juftitiae , nec judicaverunt honorem animarum fan-' nl . &arum. Ó j *(en, 23. * Quoniam Deus creavit hominem inexterminabilem, [ Vi&eey I' 27- & ad imaginem fimilitudinis fuze fecit illum. &2.7. d d iaboli mors introivit in orbem ter- & $.T. Vide M. 24. * Invi dia autem . Eccli. y. 4 ramm. l £t rl Í h 25. lmi- j'ä- r. yuült, Qd Em '& corlli eft, ut þr,ædixit, vifitabitur, refpicie- 3: I- 17 Tentemus , qua ventaura funt illi.) m etiby Videzlmus, quo tandem evgidant res tur, & juvabitur aD)eo ; ut fint hzc ejus. dicta per ironiam , & facrafmum, quo ) Ef fere ejusdem judei Chrifto infaltarunt , ;Matth. ydendin. J Et fciemus , E5c. - 4 fieC repetitio : & fciemus, quem .exitum 274* . poliams habebunt res eius. 92. Sacramenta Det, €c. ) N,Tyüg- -I98. Swfempiet eum.) Succurret ei ria, fecreta , arcana Dei judicia , « ) 6t Notum eftin Scriptura verbum /z/zi- opera * qued fcilicet voluerit Deus 3lig : t pío idem fignificare ; ac protego ; de- Chriftum , & Chrifti fe&tatores per 44 N fendo , 4« JzJcepzoreza idem »eiïe.;.,- ac de- crucem ad eloriam pervenire. asf fenforem. Wt - 19. lererrogemus. ) K teváe. judiceverunt.) Secum reputarunt , ?ysv A expenderunt. 2727 exploremus , probemus d. Reverentiam.) E'misntiau» , manfue- Honorem.) Y*eag, 'prælnï.um,o a d tudinem , equitatem, tranquillitatem, 23. Dens ereavit bominem inexterani- adaktt- moderationem ,. qu 3 L a etiam lzfus vere- nüäil'em.)g,zra aoSapcíioin incorruptio- neadincorruptionem, ut effet incor- oprie d« tur feipfum vindicare, 20. Morre turpiffima. ) -Cfucïf. ruptibilis. Hic eft honor animarum fan- uule n Erit entm e( refpellus ex fermonibus Garum,quoniam Deus hominem condi- iUf y : ditininitio & corpore imortalem, fi vo, n0? l^ alius.) Ea c,yoä-g &VTS ÉzOxOm5 6 Aoye» dvr8 , id eft , erit enim ejus luiffet, &infignitum imagine , atque i- Mou obfervatio, & infpectio ex verbis ejus; militudine Dei in animo. fe dicl hoc eft, dum aflligetur a nobis, con- 4AÀd. imagiuem fz'mili.*udinisïw.) Vide ' fiderabimus,. & confpiciemus ex ver- dicta Genef. 1. num. 926. «f bis ejus ,. qualis fit. * Ve] fententia 2 jie: p 4. Ipvidia autem .di:zfzv/i , &c.) B;b cutn Com, Meznoch. T. iV, Cccc LÍBBESAPLEÉNMTIE 370 25. Imitantur autem illum , qui fant ex parte illius.. , Fuigeb CAPBUA .l.l.[. di(corrent. De felicitate juflorum ,. qui in bac vita ab impiis contempli, ten- ,* Judic tationibus a. Deo. probati fuerunt, C? de infelicitate impiorum ; vabit Domii , Qui co item de ca[litatis , & bonorum operum mercede , ac in- ;n dilectione felicitate filiorum adulterorum. I. FUftorum autem animae in manu Dei funt, & non tanget elettis ejus o. Iipii Deut. | jillos tormentum mortis. "97 nem habebu 2559 .2. Vifi funt oculis infipientium mori , & aeftimata eft aftii- celferunt. nfra &io exitus illorum: : terminium 5 illi autem i Sapie 5i 4- 4. Et quod a nobis ett 'iter, Cr) ek & vacua elt funtin pace. opera eorun 4. Et fi coram homini bulc, tormenta pafhi funt, fpes) illorum 1. Mule immortalitate plena eft. . $. In paucis vexati, in mul tis bene difponentur: quoniam eorum 3. Male Deus tentavit eos: & invenit illes dignos fe. & quafi ho- & incoinqu 6. Tamquam aurum in fornace probavit illos, frudum i efpettus locaufti hoftiam accepit illos, & in tempore erit 7. Ful- llorum. ieoptmaci a ass (Quod a nobis eltiter exferm inium. zz edie. Sixt. (egstum : & quod abiti- C d m ityres, &j nere.iu/o abierunt in exterminium : & quod a nobis.eít iter exterminii. i obtuleruat Quia dixsbolus hominis £elicicati invi- Exterminium.) Zw»reiuu , contri- odoris holocag tio ; ducta eft cranslatio a. vafis tefta- dens, eum induxit ad peccandum , ex I fempire peccato autein fecuta imors elt. ceis, que femel comminuta , nullara Sto tenpore 1 Q5. Lputantur autems eum. ) Grece tioneé refici poffant. a r , i Im pace. ) Qu& exuperat omnemfen- eft, Wä;gigsm 8 doróy, id eft, Sasa- TG) :Zva).:iy;.þg TOY , fslürtäm. Fxperiuntur autem , fum, & quam mundus dare non po- nit fah fj mortem, quam diabolus invexit, hi, teft, ubi in idipfam requiefcunt. . dr, Matrh. 4. BEt fí éoram bominibus , €fc. ) ld qui funt partis illius , nempe disbolt, gehont feut f qui illius tentationibus acquiefcunt, eft, etenim.quanquam apud homines y/ Tar;tlz:am & illum ducem fequuntur , contraquam tormenta pafht funt. Spes iMlorsm.) ld, quod fperabant. plendore , juftis accidit, de quibus dicitur ftatim : I at initio capitis fequentis: Jwfformz antem Immortalitate plena eff.) Quia ple- 2 la anime d maeu Dei [unt , €f mom tanget ne, &in perpetuum illud poffidebunt. gni$ in ] illos forgentum moriis , &c. Latine S. In pauci vexati.) Quia mon [ diaboii Chur, r 6 q editionis fententia clara eft, condign& palfrones .bujas t*empori: 5 O c. 8' ?Hdli(d!m inmitatores effe eos, qui ejus partes fe- Et quidquid hic patimur , parum eft comparatione ccleftis gloriz. &mus Matth quuntur, & fub ejus vexillo militant Ip multis bene di[ponentur. ) Multis IcAnfey duid, Düï/n"/laäun; L /A/4orti.) JÉterna. bonis cumulabuntur. 9. Exitzs.) Ex hac vita. Tentavit. ) Probavit. &udo, . Vg riucipes : * qv 3- «&od a nobis eff /ter. ) Iter, quod 6. Quaff balocanfhs hoffiam accepit ecs.) tür ingrediuntur, cum a nobis, quiin h Gratum. Deo £uit tormentorum , vita fumus, difcedunt. gt'c paffionum | facrificium , quod fandi chmlbl'f Di m Done ; ! ^cagPur IIl. 571 TUs, i h Fuïgebugt jufti, & tamquam fcintillae in arundineto difcurrent. htj - ' g. * Judicabunt nat iones) & dominabunfür þopuïis : & re- Mattïi Dominus illorumin perpe:uum. I3.43- £ Wpiorum D gnabit . L [j ui confidunt in illo) inteligent vert tatöm - & fideles 1. Cor- in dile&ione acquiefcent illi , qupniam donum , & pax eft Sw" f:0n ünget ele&is ejus. h * Io. Impu au tem fecundum quse cogitaverunt , correptio- at efaffr- nem habebunt : qui neglexerunt juftum ; & a Domino re- celferunt. 1I,. Sapientiam enim, & difciplinam qui abjicit, infelix eft: : iij atem & labores fine fru&tu, & inutilia & vacua eft fpes illorum, Opera eorurm. . pes ilrum 12. Mulieres eorum in fenfatse funt:, )& nequiffimi 'filii T quoniam eorunm, 13. Maledi&ta creatura eor um: quoniam felix eft fterilis: & incoinquinata. quae nefciv it thorum in deli&to , habebit & quafïho« rum fanctarum. j refpitus fru&um in refpe&tione anima [l'ecc 5 141..1* Et ". lul- Q. Intelligenz "veritatem.) Qui tot & quod2iti - mutyres, & jufti ab impiis vexati , il- o Deo fubnixi fuas in eum fpes collocant, tet exzermini.i. li obtulerant , quafi effet 5 Lf;itilïïlni veritatem ab eo docentur. yupa , ORE odoris holocauftum. , 3 valittde In tempore erit reäväfiun.; ilorum.) Acquiefcent illi , &$6. ) Hgoo'pspäo':v uuT& , "ddherebunt Hli. Qub , m'Jl'd Ia Suo tempore, ratio illorum habebitur. In Graeco , £» x«e& f xonüc dv- Donwm , 65 pax.) ln Graco eft, n omid fen- rG» daAuuseci. — Intempore vifitatzo- x4em , * ÜAtogy grafia, Éf mifericor- Hoc eft, uod di- 44. ; dure n p0" nis fut fulseónnt. mielcu' citur, Matth. 3: 43: Tanc 1uffi fzt- IO. Secundum quà cegitaverunt.) Ut gcbunt ffeut. fol in 763:20']94!:*1': €Oornm. merentur eorum cogitata, It d Id Correptionem babébunt Punientur. apnd hgmines Tasquam - féintille, ) Id eft cum [ fplendore , agilitite, & velocitate. Neglexerunt juflum. ) ; quod ju- In arudizcto. Grece eft, & na^aum, ftum eft, juftitiam. "m [t,rbmt 129. Mmelieres eorzm injïvnþzt.e. ) Uxo- 1 pie- i2 fhipula , qum fcilicet ivne flagrat, id j jiibunt Ignisin ftipula, vel in foeno, ut Za- res eorum erunt infipientes , & adul- 414 IT um char. 12. 6. dictum eft ada e1ale. ter£, quod magnum e udicabunt nationes.) N-am utha- gell üm. H Domini fla- ;Wm ) r , um bemus (Matth. I9. 29. Sedebunt ju- i2 Maleditla creatura eorus. ) .Fe'vs- dicantes duodectom tribus I/rael. €i6c, generatio, pro enies eorum.: jion 1 "lc u Dominabuntur populis. ) Ejos. judi- Felix eft fferalis , Ü z'ncainquimzfa. ) IIMI' )M cando.. Velerunttanquam Reges, & Przftat effe fterilem, labe tamen pec- cati non coinquinatam ; quam hos Principes, qui late Apopulis dominan- tur. parere ex adulterio. Hoc ideo dici- um a^ ) . pf hm j Regnabit Doz: nus sllorum. ) Et ipfl tur, quia olim apud Hebrzos probro Ü jf fxdi erat fterilitas, cum(lDo?niho regnabunt. 872 LIBRI QAPiE d N D ílE * 16aim - 14, * Et fpado, qui non operatus eft per manus fuas iniqui- 560 3* ta tem, nec cogitavit adverfus Deum nequiffima: dabitur enim illi idei donum ele&um, & fors in templo Dei acceptiffima. [iju gaurit 1$. Bonorum enim laborum. Vi morie jn non concidit radix fapientiee. gloriofus eft fru&tus, & quae ju]ïl 7 $( 16. Filii autem adulterorum in confummatione il r & ab iniquo thoro femen exterminabitur. () erunt; 17. Et fi quidem longs vitee erunt, in nihilum computa- Quam ! ( mortal buntur, & fine honore erit noviífima íene&us illorum. 18. Et fi celerius defun&ti fuerin , d Deum nota € t, non habebunt fpem; 2, Qum pf nec in die agnitionis allocutionem. cum fe eduxe 19. Nationis enim iniquec dirae funt confummationes. ]n quimatorum a, Multigen de fpuria vitulam - : mentum colk EU ïQAEUT pofita , a ve MA leradicabuntu Cr) In confummatione. i2 ed/z. S;xz. legitur : in. confumptione, ? * Nefcros thorum m deliilo. ) l'idem imperfecti , & immaturi , quia peri- .ll' viro datam non fefellit; nec thorum bunt ante tempus , & an a [ zmm— puicb maritalem violavit. é(tum ullum edant. Fequztxn íru- " (c) p P tum decoris , In refpetlione animarum fantlarum. ) Semez.) Filii ab iniquo thoro pro- lnimortalitatem | Grece £». £mi00n3i uxo» , in vifita- fecti, & ceniti. 9b od i tione animarum cum- fcilicet fivugulo- I7. Er ffquidem longa vita, &fe,) Et pae. ln Grac rum merita vifitabüuntur. ut fint longe vitz, vel, quod fi con- 14. Spa4o.) Qui filios eenerare non tingat effe longz vitz. . Z d;JS*Tä,C) Id GR, vt 040 Virtgf poteft; & quileze Deut. 23 T. gxclu- In mihiluz computabuntur. ) Nihili * Ti Q Qrec debatur a templo. fient. Per manus fz25. ) Operibus fuis. 19. Nen babebunt fpem.) Apud Deum, [ adulterorum di padone, ZAdver[ns Deum. ) Contra Dejlegem, cum fint fcelefti , & parentibus fuis quz luxuric operibus violatur fceleftis fimiles. Apud Deum . . Dabitur enim ll; fidei donum eletlum.) Nec $m die agnitionis allecuttonem. ) t0n cadit ob Dabitur illi propter fervatam fideliter - probar ; Wd Grece Sàr 8,'.( i;/u.e';w.c äxzc/ï:yv Jo'äc-)þ 7- legem eximium premium. eupo9i0» , id eft, zegne 22 die agnitia- D0lle , Quod i Et fürs- im templo Dej. ) . A cccleftis nis diferezionis , Neljudicii , confalatse- tvol ii dj 7secmm Nroit. Dogy, enim Jerufalem templo non exclüdetur. E 4 Ü rit columna in templo Dei , ut di- PU T ) Itavertit nofter , qua- Matth. 8 It citur Apocal, g. 12. fi dicerec , locutionem a« IS. E£ qua nom concidat, €c.) Et icor, & E. apud j gratam . - Vi5, etiam m fapientia , que eft bonorum orerum P I9- Natiomis.) Grace yeseig , genc- radix , eft e J ufmodi , ut non cadaþ, YAÍ£02is. * Went. polue Qui fed firma fiz, & ftabilis. exitus infelices. Dira fünt con/igmim-tzianc:.) Habent !2' C'J,m H 16. I confummatione erunt.) Erunt iC apd hoy CXPUTIV 573 üsitiu. . Q APUT V. Solctenim epting, Cafla generatio in multis ab adulterina diffidet ;; de vefrigerio U & que jufli morte. praoccupati : qu& [it [ene&tus "venerabilis, & quod - jufli fezpius e mundo tolluntur a Deo, ne ab impiis Jeducan- ? (Derunt; tur, & quantum finis utrorumque diffet. Q Coputa- Quam pulchra eft. cafta generatio cum claritate ! im- 1.0 orum, mortalis eft enim memoria ilius: quoniam & apud Deum nota eít, & apud homines. yxint fpem; 2. Cum prsfens eft, imitantur illam : & defiderant eam, cum fe eduxerit, & in perpetuum coronata triumphat inco- 10nes. inquinatorum certaminum praemium vincens. 3. Multigena autem impiorum multitudo non erit utilis, & fpuria vitulamina non dabunt radices altas, nec ftabile firma- " mentum collocabunt. * miter " Jer. 4. * Et fi in ramis in tempore germinaverint , infir CANT TC REna RUA LR pofita, a vento commovebuntur , &.a nimietate ventorum 1IN7121 tï eradicabuntur.' 27. 0f Ccccwg E *Con- T i, quà pti- I- f baam —Vpulc/am ef cafla gmeraiio, ratio, ut przfentem mirentur, & imi- ais tari conentur. nltequ'.mx irü- &.) Preclarius eft ad. elegan- tiam decoris , & firmius ad. nominis Cum fe eduxe'rit; Cc.) Abfens fui 0 thoro pro« ininortalitatem filios procreare nolle, relinquit defiderium. Incoinquinatorum cert aminum pramtum ob ftudium virtutis, quam illos fufci- i, & bt pere. . In Grzeco eft, xesiomos &ci uer& vincen:. ) Percipiens, & reportans de quod [on« incontaminato certamine triumphum, doeric, Id eft, Melior eff carentia filro- y:ies)Uu" "irlute. Fit autem. compa- & premium. . Vel , ut explicat Va- «.) Nl .ritio cum prazcedentibus , ubi de filiis tabl. incotitaminata præmia cer;amine adulterorum dictum eft, de fterili, & vi&trix affecuta. 3. Maltigena autem impiorum malti- ApudDem, fpadone. £udo ) Mlultitudo filiorum, ; quod im- rentibus lts Apud Deum nota e/i ) Quiain Deum pii fufcipiunt, noneritutilis, nec pro- lais ) non cadit oblivio; & quia caftitatem fperum fücceffum habebit. probat ; illud enim Dominus dicitur Spuria vitulamina, 6&c.) Adulteri- j rj m noffe , quod illi placet , & ignorare, die agnitt* 7. nz plantationes, In Grzeco pro. wits- quod il difplicet , ut Pfalm. . & Lomina eft uoo yv&uuara , que vox te- , em[ottu Novit Dominus "Viam j;g/f'ür;;m ; neras plantas, ftolones, fivemalleolos Matth. 25. I2. Nejc;o vos. oftr, qu fïgnifïcat. Nofter interpres vocabu- d o ,.* K EE ;z/wcl bomines. ) Etiam conjuga- lum novum videtur adinveniffe, & ad tos, etiam impudicos , qui facere non vocem.uóc yo» , qu& vitulum fignifi- ,*S:ï«j ! gm., poffunt , quin caftos. admirentur , & cat, reipexiffe. laudent. Non dabunt vadices altas, &c. ) Non agent altas, nec firmas radices. | ) Wabent CO. Cum þmfe;zs-cy?, dgutantur , €fc. ) Sic apud homines nota eft, cafta gene- 4. In tefsf;;ore.)Ad tempus, a eos xdieoy. * d'snrisATPÜIENTIE 574 v Corí 311 . Confringentur enim rami incónfummati, & fru&us illo I4- P]äCi rum/inutiles, & acerbi ad manducandum, & ad nihilum apti. rvit educ 6. Ex iniquis enim omnes filii, qui nafcuntur, teftes funt dentes; & gatione fua.. . . nequitide adverfus parentes in interro t1 tala 7. Juftus autem fi morte praeoccupatus fueri in refrigerio Ij Quo í erit : j US . & rE -8. Sene&tus enim venerabilis e ft, non diuturnag neque a'ns- 16. Con norum numero computata: cani artem funt fenfus hominis. ventus (6« o. Et aetas fene&tutis vita immaculata, 1", Vide *Hebr 10. * Placens Deo fat&tus eft dilectus, & Vivens inter pec- cogitaverit 1I. I. catores translatus eft. 1. Vid 1r. Raptus eft, ne malitia mutaret intellectum (gjus*, aut ne yrideit fi£&tio deciperet animam illius. Ra n at 12. Fafcinatio enim nugacitatis obfcurat bona, & inconüan- Greco dt, tia concupifcentiae tranfvertit fenfum fine malitia. [cinum leve , 3- Con- ti. lulice d Infirzitey þ:"/z';a.) Cum alt-aä-, & fïr.'. 7;;758»7. Elx quo patet, vocem, fatlus, m, t di p jungendam cum gZems , non auütem siera ci n mas non habeant radices. Factus la- &. Rarmi imcon[ummati. ) A réNcor cum 4;le&s, hoc fenfu. 1l vero bent, cens Deo, dile&us eft. Is , qui b eo Ipconant qui non perveniunt ad finem, : confum- placebat, dile&us eft , & hoc beriefi- mationem , perfectionem. — Vide fupra tüs concupi cap. 3. num. 16. cio affe&us, quod cum inter peccato- rotumur; h 6. Ex iniquis itim fomnis, Gie. ) Id res viveret , translatus efl. — Videtur Craca f;äu," loqui de Enoch, de quo dicitur in li- eft, exiiniquoconcubitu. Sic infra cap. Trvforrtr 7. num. 2. ait fdpiens fe. genïtum ex fe- bro Ecclefiiftici cap. 44. 16. — Ezocb dit, femtit mine bominis C deletLapmento jfosma con- plaeuiz Dec , E5 translatus eff 1 paradi- ut iolent w "Venienle. fum : vel certe ad illius hiftoriam re- X Trmifieatur lo interrogatione.) ]deft inquifitione, fpexiffe, que habetur Genef. 5. loco moye feu examine , quafi dicat: fi quis ro- II. lareleÜum cjus. ) Gr&ce eft ,.; cvit, & d e'vysoi» , intelligentiam , fenfum , pru- anpzm 6 get, five inqurat, unde fint orti. ] denti.um. D. Ambrof. legit, cor ejws. " . du refrzgerio. ) !E'v dYATAUDEI, MP Anmum, f yeq;gie. Ggæcum eft dictum. lit fincery fi lus enim 'vener abiLs fj?.) N Oil LU enim g. óezec : enim alia de caufa fenes honore pro- O'v i 9c0i QiNSG1 , 627!097'17'0")(5( L Mütür, fequimur , quam propter opinionem ytoc. plicitàs 6 Qaem Dis Amamt, jeven Tum, fcientiz, & virtutis. FÀAAT. f's me- Cant cmtem funt fl'ïi/;t! laomfüi:.) 1 3- CO?J]I; "Qui fapiens eft, fatis fenex , & canus tempoye' -eft. - Fifio.) AoNom , dolus. m(li'ams' I2. Fafimatio enim nugacilatis ob- 9. JEtas fenellutis vita Pmmachlata.) Exleujt Qui immaculiram vitam vivit etiam fi fénrat bona.-) Significatur malitiam , & T virtue iuvenis fit, fenilis &tatis decus , & injuftitiam fpecie honefti oculos men- lllad conf. ? tis frequenter perftrin Eeres Ut quæ Ve- laudem non amittit. : eat, & contra DOre deeu, 1o. Placem: Deo falims ef dilethus, ) re bona funt , non vi bona putet , qu& vere mala fqu in. - !40 Nf P A3race évugtcog T Sto yeyegutyog jjqyaem A CAPUT. IV. 575 pora multa. Tutus illo: 13. Confummatus in brevi explevit tem 14. Placita enim erat Deo anima illius : propter hoc prope- ylom apti, ravit educere illum de medio iniquitatum : Populi autem vl- * teltes fnt dentes, & non intellügentes , rec pþone.ntes i n praecor iis. talia: Tefriperio 1$. Quonia m gratia Dei, & mifericordia eft in Sanctos ejus, & refpettus in ele&tos illius. , eque " 16. Condemnat autem juftus- mort uus vivos impios, & ju- s hominis, itam injufti. ventus celerius confummata, lonzam v P m fapientis, & non intel ligent, quid 17. Videbunt enim fine intet pet- Cogitaverit de illo Deus, & quaré munierit illum Dominus. 18. Videbunt, & contemnent eum : illos autem Dominus [ nE * i, H irridebit. Xg. Et inconfun- Nempe qu« fequuntur , quod fcili- Grzco elt, Bacxasie Quv T(«r06 , fa- fcinum leve, vile, nihili, nullius pre- cet, gratia Dei efl in fan&i: ejus €fc. —— 13- COU! tu Italice diceremus. Cof£ l&gierijï- 15. Quoniam gratia Dei, 6c.) Hoc otem, fadu me, € di pochiffigo momento , di ma- eft, quod vulgus hominum noni n- , n0n auteli miera ci incantano , che mon conoferamo telligit, nimirum ex Dei gratia, & l- ;l vero bene. beneficentia proficifci, ut quis ex hoc Factus L b, qui ] 80 Inconflántia concupi[eenti n 'Impe- mundo mature eripiatur. K hoc beien- tus concupifcentie , quo agimur, Reéfpetius in eletlos iHius. ) Oculis jnter peccato» rotimur; hoc enim fignificat phrafis fcilicet benignis refpiciendo, & pe- f Videuur Gr&ca g'sy.,.fïaapög EqiguptaG. culiarem rationem habendo. dickar in J Tranfvertir. ) MeraAMs vt eruit, effo- " mmutat, & evertit ; 16. Condemnat.) Quiajufti nomen* , If Bu dit, fceutatur, 1 af m rl ut folent metalla , cum effodiintur : & gloria, & diverfitas morum, t ftudiorum fert quodammodo fententi- h li oram 1 fignificatur vis concupifcentis , que am contra iplos. qd. 5 loco movet, quz Deus bene collo- Grace e 5 cavit, & difpofuit. jgucventus: celerius confiummata , &e. ) Senfum [ine malitia. ) NiBy &Xax0) , Jufti enim brevi tempore multum in enfum , p* virtute profecerunt, impii vero diu- egit, qur tj animum , five mentem expertem ma- turno nihil. litz finceram, fimplicem, innocentem. Cum enim concupifcentie frena la- 17. Finem fapientis.) Morxtem viri jufti. * xantür, hominis innoceitia, & fim- j 427109FW'5 plicitas corrumpitur colluvie vitio- Quid cogitave »;t de illo Dens. j Con- yum. filium, & providentiam Dei. fmni: n mmatus im bievi.) Sciicet 1 3*. CO?ZJ;! Manierit. illum Doimimnus. ) Quare texnpor& Non diu in hac vita com- fecurum illum fecerit Dominus , in imoratus. locum tutum educendo. Qrace eft; Explevit tempora mulra.?) Perfectio- 10 Q«N G «r0. ] ,f/if/ttij üþ' nem virtutis adeptus eft, fpatiumque 18.. Contemnent eum. ) Non intelli- malitiam entes divine providentis. confilium oculos me? illud contecit, quod aliix long'o tem- putabunt infelicem eum fuiffe, qui g ve pore decurrunt. [ 1', & contra 14, Ne pane;ftes jm pracordis íalia.) vam cito extin&us fit. j, f H -5 8 576 LIBRISAPIENTIXE .* Nos! IQ9. Et erunt poft heec decidentes fine honore, & in contu- melia inter mortuos in perpetuum : quoniam difrumpet illos ] finem illoru ; EC inflatos fine voce & commovebit illos a fundamentis, & ufque ad fupremum defol Ib san&kos fors abuntur:.& erunt gementes , & memoria ilorum peribit. 6. Ergo Juxit 00015 20. Venient in cogitatione peccatorum fuorum timidi ; traducent illos ex adverfd iniquitates ipforum, z. Lafati Í Jovimus vias C A PA I-V $ Quid n vid contul Impii in. judicio aduirantes gloriam. juflorum quos. bic conteänpjä- vant , deflent [uam miferiam , ^ quodque tota . eorum felicitas g, * Trat f'uerit momentanea ,. juflorum autem erit perpetua; porro tontuus pel 1.* EE G Deus , tum per creaturas , tum per fe, armatur Y cujus, cum ad puniendos impios. femitàm cai Unc flabunt jufti in magna conftantia adverfus ?eos, qui r Aut ! « lum invenil fe anguitiaverunt, & qui abftulerunt labores eorum. 2. Videntes turbabuntur timore hor : Tün verbet ribili J & mirabunþur in fubitatione infperatee falutis, àetem: con 3. Dicentes intra fe, poenitentiam agentes, & prae anguftia invenitur fpiritus gementes: Hi funt, quos habuimus aliquando in de- 1. Aut. rifum, & in fimilitudinem improperii. Tüs aer con : ,4. * Nos lus : w19. Erunt pofl hac decidentes ffme ho- confcientia erit pro mille ceftibus s D. Sic& zore.) Msxc eft impiorum pena, ut & ipfa flagitia, quafi ex adverfo ftan- infami , morte pereant. em mium tia illos redarguent. noftra conf Dt'.,fcum:ïfet., 6u Ptïfrga, conteret, perdet. . LIpfos inflatos, & fuperbos l Uzc. ) ld efï,ä poft mortem. 14. Tali Iieus conteret. ^ de magsa confüantia. ) E?» o ts Size voce« ) iNon habentes, quid m4ppqOta noMMa, cum multa fiducia, dicant, aut conquerantur. & loquendi libertate, Opponitur enim hr femiliru] |Usque d. [upremum. ) Usque ad ex- quod fuperiore capite n. rg. dictum Tbl dj tremum, &£ec 80 yaToy.. eft, f£ze voce , & fore timidos. &c. Prytri, Sie Y Qo. Venient im cogitatiome pectaro- "A5 bfb nlerunt labores.) Laborum.mer- 3 fonilitylisu vum [uorum. timidi-) cogitabunt,: & (s d htj quafi fupputabunt , fibi timentes ob cedem , fcilicet negantes fe illam de- bere, vel fraudantes. ?h 891 inie!] grandem fummam . peccatorum fuo- PV Mirabuztar. ) E,xgn'o'ov"rai, fta- "Fï"'ïss fion I zum. pebunr, extra fe rapientur. MAQRU tàmen Traducent. ) WAEo £n, convincenc, T Obrigr, coarguent, palam declarabunt, & In [ubitatione in[perata [aluris, ) Wn? frc:Z wapa&/ä(p T4G COTWpiZG , fDropter l tïþli HH ante omnium oculos proponent. inepinatam [ulutem, quam fcilicet con- m amby] üyi Ex adverfo. ) Non enim erit tunc fecuti funt. ms (ZWCIIJIB; opus aliena vel accufatione, vel te- 3- Penitentiam 4gmt£s.) Seram fi- ? fen i'"Pf'"vid. Aimonio , ut convincantuz impii : Al &f Cj mirum, & i/nurilem. CAPU'I;» V. Ll 5 í 5 Y ivn Qntü- 4. *. Nos infenfati vitam illorum seftimabamus infaniam , & «s finem illorum fine honore. . 3. 2 d üthpet illos s. Ecce quomodo computati funt inter fil ios Dei, & inter^ 5 ( ufqe X memona Santtos fors illorum eft. 6. Ergo erravimus a via veritatis , & juftitie lumen non tinid, & juxit nobis, & Sol intelligentide non eft ortus nobis, 7. Laffati fumus in via iniquitatis, & perditionis, & ambu- lavimus vias difficiles, viam autem Domini ignoravimus. $. Quid nobis profuit fuperbia? aut divitiarum ja&tantia * B0 quid contulit nobis ? 9. * 'Tranfierunt omnia il *| Par i felidue k- la tamquam qmbra, & tämquarh nuntius percurrens, aU. ; pirti pra I 1o. * Et tamquam navis, quae pertran fit flu&uantem aquam : 9* 3 cujus, cum prs&eterierit , non eft veftigium invenire, neque ;p ro .V femitam carins illus in fluctibus: 80' Ig- : e05, qui 1i1. Aut tamquam avis: quae tran fvolat in 3eres cujüs nul- $ Corum. lum invenitur argumentum itineris, fed tantum fonitus ala- drabuntur rum verberans levem ventüm, & ícindens per vim itineris aerem: commotis alis tran M fvolgvit, & poft hoc nullum iïgpum invenitur itineris illius: anpuftia o in de- 12. Aut tamquam fagitta emiífa inlocum deftinatum : d fus aer continuo in fe reclufus eft, ut ignoretur tranfitus il- » i Nos lius : efivimus effe, & virtutis qui- ]le teftibus : I3. Sic & nos nati continuo d xdverfo - dem nullum fignum valaimus oftendere ig malignitate autem noftra confumpti fumus. 14. Talia dixerunt in igferno hi, qui peccavert mortem.. ) jtiu. ) ]i fiducia, la ffmilitedimem: improperii. ) Eflgr ET Nuntins Percurren:.) ,Aïy«yf?x/cc yonitur entm mapal3oNd» d»tidioS , in paralolam im- zaparpíxSca, nuntium,velfama prz- 40 ditum tercurrens. ^ raperii.. Sic Pfal. 43. 15. "pofuifez nos 1midos. &c- jn frimilttudinem Gentibus , € mmotiomem II. Argumentum.) lndieium, fignum. orum.me- capitis im populus.- Per v stintris. ) Bía poite , wiolez- fe ilamde 6. Sol intellizehtie.) In Grecis Va- tia fi-idoris, id eft violento impetu, ticanis, non 'eft illud, ;zte/gezt;a, & motu, quo ftridor excitatur. igorty fu- aliqui tamen codices Greci- habent; I2. d2 lecum d ey?in.;dfum. ) Id eft s ziog dixeuocuyqc , Sol. juffitza. in fcopum. : :J;:tis. j fni 9. Laffati fumnus.) Fatigati fumus; I3. €ontinuo defrvimus effe. ) Brevif- ham ambulavimus vias ditficiles. J pra/fïf fimum enim eft tempus hujus vitx. (olictt o Vias difficiles.) Epagusc dBarsg, de- Iz 'mdlignitate anutem naj?rd.) In vrta impervia. »eccatis, & malitia noftra. Bibl. cum Com. Menoch. T. IV, Dc ) Semmm" ? * 578 LIBRI SAPIENTIJE * Pfal. I$.* 9. Contta Quoniam fpes impii tamquam lanugo eft, quze a vento 1. 4.. tollitur : & tamquam fpuma gr yenti d'w.idet rOV. acilis, quze a procella difper- 1o.28. gitur: & tamquam fumus j qui a vento diffufus eft ] iniquitas 1007 & II. quam memoria hofpitis unius diei praetereuntis. 2 16. Jufti autem in perpetuum vivent, & apud Dominum €it merces eorum, & cogitatio illorum apud Altiffimum. R&ges, e Wf 17. Ideo accipient regnum decoris , & diadema fpeciei de gatur , d manu Domini, quoniam de xtera fua teget eos, & brachio fan&o fuo defendet illos. cim; ilet qu "Pál - 18. * Accipiet armaturam zelus illius, & armabit creatu- 17.30. ram ad ultionem inimicorum. Ephe 6 a 19. Induet ïl Hior J' cium certum. pro thqrace juftitiam , & accipiet pro galeä judi- forti 20. Sumet fcutum inexpugnabile eequitatem : », Audite 21. AÁcuet autem duram iram in l nium terza, anceam, & pu gnab»it cum illo orbis ter rarum contra infenfatos. . Preebet 22. Ibunt dire&e emiffiones fulgarum , & tamquam a bene Cetis vobis 1 curvato arcu nubium exterminabuntur, & ad certum locum infilient. 4. * Qu 3. altiffim [crutabitu, 23. Eta petrofaira þlenæ mittentur grandines, excandefcet f inillos aqua maris; & flumina c [1 C (O110 lWVt irrent duriter, 5 Quon 24. Coit- 1Cafts, n [ luntatem D 16. Cegitatio.) Qposrig, curá, foli- D»bil terra wz.) Omniscrestura, ut ^ . Horre citudo deillorum bono, & felicitate. di&um' eft.ni 19« ^ 17. Regnum decoris.) Regnum pra- | duf Clarum: " 22. PBirelle,) Grece ä'ugo,)xo;,; di- 7- Eü W rect« ; ille autem dicitur £vcoyog a Diadema /þec!ci.') Speciofum. Grecis, qui adeo eít jaculandi peri- po*tenteg t Ig. Aroaturam.) YlavonNa», uni- tus, ut collimare verfam armaturam, aberrare. poffit, a fcopo non ho inftruitur. qua totus þellat,o«r 24 277 Zeíus 1llus.) In Greco eft in accu- U. mina. Exterminabuntur. ) Ejicientur ful- M fativo ró» f'*ïM &vr8, Zelum funm, ac- Divider il cipiet fcilicet pro armatura ; arma- Infelient. ) N elocite Tilabit, bit fe zelo fuo. mina. ï ferentur ful. " tfemum da5rmabtt creaturam, Gc.) Creatura- 29. Perrofa. ) llerpofj0As -Mll [Ignitd $, rum exercitium in aciem educet , ut Jaciente. à Petffw MR inimicos ulcifcat:tirj. Plene... grandines) Copiofe gran- 19. Judicinm certum.) A'»v';ro'uprrqv, dines. " Hliius; zon fíum , verum , fincerum. 20. JEquitatem, ), 'OciorqT2, fan- Excande[cez.) Indi lubes 8 namin &itatem. irata in illos infurget. gnabitur j qu;afi 2I. Deram iram.) A"zro'"ro,u.ovwäpry;w, Concurrent. ) InundabUnc, obruent 3' æit. C0j duram iram , feveram, inexorabilem. impios. - CAPUT V&VI. 579 l ivénfo | u24. Contra illos ftabit fpiritus virtutis , & tamanam xun&l&l PVELAR turbo la diber- | venti dividet illos: & ad eremum perducet omnem terram [l & t iniquitas illorum , & malignitas. evertet fedes potentium, EFAPPET VE : Doninum ^ fimum, Reges; -öa judices ad: [ apientiam , e» ju/z'iz'z'am Je&andam exbor- fpeciti de Lafur , offendens quam graoe maneat. injuflis re&loribus fuppli- & bnzdio ciums item quam [it oboia fapientia querentibus eam, quod- bit cretu- que ejus acquifitio fit utilis, cujus capax non * ef? invidus. palea judi- E]Iior eft-fapientia quam vires: & vir prud'ehs quam Eccli, I.M fortis. 9. I8- 2. Audite ergo, reges, & intelligite , difcite, judices fi- ?nabit cum nium teria. LI 3. Prebete aures vos, qui continetis multitudines, & pla- um 3 bene cetis vobis in turbis nationum : tum locum 4. * Quoniam data eft a Domino poteftas vobis, & virtus Rom. ab. altiffimo , qui interr Ícrutabitur. * ogabit opera veiitra? ,&, cogitationes I2- f xeandefcet s. Quoniam cum effetis miniftri regni illius , non re&te ju- 2;*. COU' dicaitis, nec cuftodiftis le —— Ü luntatem Dei ambulaftis. gem juftitiae, neque fecundum vo- scresturd, Ut 6. Horrende , & cito apparebit vobis: quoniam judicium duriffimum his, qui praefunt, fiet, E'v;-o»)(chï dl 7. Exiguo enim conceditur mifericordia ir fs a T. * , potentes aute;rä po'tentþ;f tormenta patientu "alandi peti- Dddd NZ 8. * Non a fcopo non cemecamo m m 24 Sfiriz*us virtuiis.) Mentus vali- tudinem, vel dus. tudini qui dominamini multi- 3icienäur ful- Dividet illes.) i E^52 dio2i ^ e'z;en- dp furbis nzftionum,) Qubd imultas nationes fubjectas habeatis. verentur ful .dd eremum perducez.) Defolal it. 4. Interrogabit. ) Examinabit. petra Malignitas. ) Kauoneayía , mala 6. J4pparebiz cvobis.) EZmicgosrai in- !;),)XS : [ epera, ftabit , ingruet, imminebit, adveniet, fuper vos ftabic, fupervenict. Ita- lice dicimus, iole g Inizm :re.) Qui lzttle domi- brevi erit. - fegraffare, de eo, .quoä namini, & imperii finesamplos quaä habetis. Duriffrisum. ) A'nórouo» , feverum, )l'tllu' ] exactum, & a judice inexorabili. 9- Qus continetis multitudines. ) 'Oi 7 Exig be1o. Wo. ) ,Pfuupcri , vulgari, ple- | Df Obyuent XeaTSyriG nÀx49e6 . qui regiþis multi- 580 .LIBRI SAPIENTIJE *Deut $..* Non enim fubtrahet perfonam cujufquam Deus, nec 10. Cura. 10.17. 2 Par. verebitur magnitudinem cujufquam : quoniam pufillum , & (ia legum 1 magnum ipfe fecit, & sequaliter cura eit illi de omnibus. i corruption I9. 7. Éccli. 9. Fortioribus autem fortior inítat cruciatio. 0. Incofi 35.16. 1. Conc 10. Ad vos ergo reges funt hi fermones mei, ut difcatis Ador fapientiam , & non excidatis. perpetuum: 10.34. II. 22, Sierg iom. . Qui enim cuftodierint jufta ( 1)jufte, juftificabuntur, & o. jr. QUi didicerint ifta, invenient, quid refpondeant. diligie fai Galat. 12. Concupiíci M te ergo fermones meos, diligize illos, & ha- 2». Dilig [2] x . Io. bebitis difciplinam.: - 14 Quid Ephef 13. Clara eft, & quce numquam marcefcit fa pientia, & facile 1eferam, & g. videtur ab his imto natvi Co , qui diligunt eam , & invem'tur ab his, qui $. 25. quaerunt illam. ylus: & q I.Petr 14. Praeoccupat, quiíe concupifcunt, ut ill 25. Nequ I: I7- oftendat. is. fe prior talls homo r 15. Qui de luce vigilaverit ad illam, non laboravit ; affi- 26. Multi dentem enim illam foribus fuis inveniet. & rex füpit 16. Cogitare ergo de illa, fenfus eft confummat L us, & qui' Y Etgo u vigilaverit propter illam, cito fecurus erit. erit vobis, RRE 17. Quoniam dignos feipía circuit quaerens, & in viis often- cart, i eft, dit fe illis hilariter , & in omni providentia occurrit illis. I8. Initium eft Gracis, ut . enim illius , Veri[ïïma eft difciplin ae cOncg- flantirum pre gfgentia. I9, Cura quens£ziuui , (1)]uftajufte, juttificabuntur. £ edif.Sixz.legitur : juflitiam jufte, 'udicabuntur, bt fenfüs erit t eft difc 9. Subrrahet per[onam. ) Accipet, I2. Habebitzs dz'/?z';liizam.) ILaóv- £efpiciet perfonam. S4c:9e, erudiemini. I9. Cura " JEqualtter. eft. 12j cura. ) O'ugíog I3. Marcefcir.) Perit, interit, tor- -t praditio, pilcentia dilc aeovoci, fimiliter curam gerit, profpï- rumpitur. GC efl, o cit, providentiam habet. 16. Smfu.f ef *corg;'þmnzatz:. )',,.,?)f'c" X folicktudo »goteg TEÀtOTQqG gl , pru 9. Craciatio.) W en»a, ferutatio , q'entia! [erfectio mtem fequir fed fe mutuo comitantur ; nam fcru- efl. Ammquia tationem fequitur cruciatus fontium. Qui vigilave: it prcïpt;r ;'ll;zm 55':) at rf IO. Nozexcidatis.)) M maearéourt, Qui fedulo ftuduerit, & quazfierit. ^efhcitcults ne offenfetis, five offendiculum pa- Erit fecurus.) Mp eip»oc, fide cura ; Ti ts ag tiamini corruendo , & in peccatum nam fapientia demit folicitudines, Cs $r CHJ/!OJI':I l incidatis. inanes curas expellit. KO. & II. fwféa, ]ufe) N'on eft fatis bo- 17. ÍIp omniprovidentsa occrrit 1llis,) Qu lenes f num facere, fed neceffe etiam eít be- Id eft fummo ftudio, Vel fenfus eft , Pa ne facere. - textüi Greco convenientior, fapien- tiam in omni confilio noftro nobis l '!.Awmg a'g)ga gufisfcabuntur. ) ^ Jufti pronuncia- m:nnsntum ll buntur. Occurrere, ut nobis adíit, & nos juvet. Qritatis vitg, Dd refpondeant.) In die judicii, * Ultrofe offert. Vide Prov. cap. 6 18.. Veriffima,. ) Adjedivum zA49&- J :,.æ. &!Wac & quo modo fe defendant. T F fitug Q ASD UT VL 5BIi inse ,. dile&tio eft . & dile&tio, cufto- Dts, nec 19. Cura ergo difcipl üilu, & dia legum illius eft, cuítod ^ itio autemï &legumv, confgmmatio nibis, incorruptionis eft. facit effe proximum Deo.- 20. Incorruptio autem . vt diferti 21. Concupifcentia itaque fapientizds deducit ad regnum perpetuum: 22. Si ergo dele&amini fedibus, & fteptris, o reges popult, burtur, & diligi:e fapientiam , ut in perpetuum regnets : * entize omnes y qui praeeftis populis.. os, & ha- 25. Diligite lumen fapi 24. Quid eit autem fapientia, & quemadmodum fa&ta fit , E facile. referam, & non abícondam a vobis facramenta Dei, fed ab b his, qui initio nativitatis inveftigabo , & ponam in lucem fcientiam ilius: & non preeteribo verita:em: 1 invidia tabeícente iter habebo : quoniam 25. Neque cum ! fe priot talis homo non erit particeps fapientiae. f. anitas eft orbiä terrarum: avit : af 26. Multitudo autem fapientum & rex fapiens ftabilimentum populi eft. m per fermones meos 5 & pI'Od- us & qui 27. Ergo accipite difciplina CAPUT erit vobis. dud3 VIis o&än- Sacramenta. ) NIyGeria, arcana. t illis qory, dd eft, veriffima , fic pofitum b initio nativitatis.) Quuafi dicat, eft Gracis, ut poffit vel referri ad fub- ld ConCI'I- ftantivum precedens, Zex5, vel ad fe- primam originemillius aperiam. Alii putant de nativitate, feu conceptione ro, Cara quens éz:9uji2, frad pracedens refera- fui ipfius verba facere, fapientem, de — ! tur, fenfus erit , initiumfapientie verif- vudieobantur, fimum eft difciplinz concupifcentia. qua differit capite fequenti. 19. Cura ergo difciplina diltljo eft.) 2 Neque ct 12vidia tabefcente irey i ) Hïläf*'* Senfus eft , 'ex concu- Eft gvadatio. babebo.) ideft non invidebo audito- iaterit , Cot pifcentia difciplinz, de qua proxime ribus meis fapientiam meam;, hoc dictum eft, oritur cura, feu diligentia, eft, quod capite fequenti repetit, cutm & folicftudo eamadipifcendi ; ex hac utu. ) f ait: uam fime fillione didici , €$ ^ fim& autem fequitur dilectio fapientix , imvidia communico , nutn.. 3. iaj Dei ; namqui fciendo,ut oportet,pro't- Nom erit particeps fapientia.) Ut 2677 6t ) cit, crefajt etiàm in amore,amor autem enim fignum fcientis eft poffe doce- efficit cuftodiam legis diving, $; 4/Zgs- re ; ita fignum fapientis vera , & di- aalierit p me mandata mea jervate. Joan.Y4-15. ;; fiie Cs Cuflodia legum.) lYpocoys vóp.eY; vina fapientia, eft etiam velle doce- cimdines w re; qui enim charitate praditus eft, accurata , & attenta diligentia, & aliis etiam podelfe ftudet. cura leges fervandi. um l) Confummatio incorruptzonis. ) - Be- 26. Sanitaseft orbisterrarum.) ! Vam» 44 fenfus * ut habemus Proverb. Hi. 14. P fdiecis dóSapsíag, conftitutio , fir- U fapieq: mamentum immortalitatis, vel inte- mom efl gubermator , populus corruet i yoftro 1077 S vit&. falus autem ubi multa confilia. n0$]! w gritati 27. Difuplinam. ) E .24. Quemadmodsm , fatia fit. ) IIog doctrinam. fuditionem ; prov. ? p9 Sc Sefyero, quomodo orta. i "7 d 382 LIBRI SAPLENTIEXE CAPUT..VIL g, EE pree] Cum unus frt omnibus introitus ad vitam, .6'99 Jimilis exitus, pree doxi in com| .* Nec omnibus eligenda ef? fapientia, adferens [ecum cuncta bona, babens aurum i CO . fecum fpiritum intelligentie multiplicem , & que bic mirum lutum cellim in modum extollitur ,' quamque abunde auctor o. 9upe *fuerat. affecutus. pro luce habt i. * Ver Um quidem & ego mortalis homo fimilis omnibus, & * " ex genere terreno illius, qui prior factus eft, & - & ionumeral n, Etle in ventre matris figuratus fum caro, * Job. 2. Decem menfium tempore * coagulatus fum in fanguine. ilta fapientia 1019- ex femine hominis, & deletctamento fomni conveniente, 1. Quim 3. Et ego natus accepi communem aerem , & in fimiliter & honeltatet fattam decidi terram . & primam vocen?iïmilem omnibus 14, Inftn emifi plorans. fünt, partic 4. In involument is nutritus fum , & curis mägnis. dona comme .$. Nemo enim ex regibus àliud habuit nativitatis init'um. - 15 Mihi ; *job — 6. * Unus ergo introitus nere digna . I. 21- exitus. 4eü omnibus ad vitam, & fimilis t dux e(t I im ) 7. Propter hoc optavi, & datus eft mihi fen 6.7. & * fus & invocavi, L M N venit in me fpir?fus fapientiæ: s g. Et eum increatg - V& creatg. ) 85 r quidelm- $w Buyon- Cs &t Job loquitur c j: I2.. exceptus $. Nibi eH*' &2 ciliata capite fuperiori attentio- Jf genibas , obftetricis nimirum, qus fapientig, pme auditoribus aggreditur fub fua, vel ideo obítetrix dicitur, 2nod obfifhar, * 0. Saltegm Salomonis perfona vim, proprietatem- se fetus ip terram deflaat, ut ait D. Ambrof. ep. 64. ad Syagriuin. pulchritudig que fapientiz celebrare. 4. dpvolumentis.) F'afciis. Prpfus p O. Deletamento fomni, 6c. ) Somni nomine concubitus flgnificatur. Sic 7. Propter hoc optavi. €c.) Propter atablus vertj Írequenter in Scriptura derzre cum hoc fcilicet, quia commune omnibus Ql eam lui, f eft initium nativitatis, & "a vidi Yél oculorum, aliqaa eft cum illa concumbere. . Vi- de fupra c. 4. n- . me natum in ignorantia ficuf reliquos I I.]'dmfmærdl Comveniente, ) ZA sSowc ? id eft homines , vel propter hoc , fcilicet 704 71')1:*:'7'0; &oncurrente , accedente. ut vitam , in quam ingreífus eram, [ Aliquoties ho reGe traducerem. 3. Shmilrer fadam. ) Similem, PIo divitiis, ( Suooma9 , id eft fimiliter affectam ; Senfus. ) Prudentia, intelligentia. Ate, vel fimilibus paffionibus obnoxiam, Izvocawt. ) Precatus fum » Oravi RLT vt fipnificet , fe: iisdem miferiis cuin i7eum. aliis hominibus fuifle obnoxium, fri- T Thinibus e'y & Spiritus fapientia.) Qushoc capic;ä, U velyend o oris, caloris, &c. & fequentibus dicuntar de fapientia, Ntentes Deezdi ferram. ) Meo pondere in explicanda funt de fapientia, ut ab- u'. Sunis, ftrahit a creata, & increata : quedam terram, cum n.xfceryerv, t"erebar,rli- Pifnh;z, ) A | prae, hom CAPIUST MIE: 583 - &. Et preepofui illam regnis, & fedibus, & divitias nihil effe 6fs r duxi in comparatione illius. /7011(17 hiyng A ..* Nec comparavi illi lapidem pretiofum: quoniam omne * job. TC ff aurum in comparatione illius, arena eft exigua, & tamquam 28-I5: rov. lutum aeftimabitur argentum in confpe&tu 1illius. , l M 8- I2: 1o. Super falutem , & fpeciem dilexi illam , & propofu pro luce habere illam: quoniam inextinguibile eft lumen illius. . mibus, & 11. * Venerunt autem mihi omn la bona pari iter cum illa , '3.Reg u ,& & innumerabilis honeftas per manus illius. ä.'latä. 12. Et laetatus fum in omnibus : quoniam antecedebat me 6. 33* 1 fanguine; * ifta fapientia, & ignorabam, quoniam horum omnium mater eít. llente, 13. Quam fine fi&ione didici, & fine invidia communico, n fimiliter & honeftatem illius non abfcondo. n omnbu: 14. Infinitus enim thefaurus eft hominibus : quo, qui ufi fünt, participes fati funt amicitiee Dei, propter diíciplinse l$ dona commendati. 15. Mihi autem dedit Deus dicere ex fententia, & praefu- jaibum.. mere digna horum, quze mihi dantur : quoniam ipfe fapien- & fimills ti:e dux eft, & fapientium emendator : 16. In ; jüvoCayl, st : k3 enim increate conveniunt , quædani put eft .fapientia , que me ad acqui- g H vero creatz. fitionem omnis generis bonorpm de. -.--.-- Vide di&gt Proverb. ducit. Et ignorabam , 6c. ) Significat fibi ;. I2, fzre,*!us ' gn.. zä;bil e[e duxs.) Comparatione imirum, qug fapien tiz. pr&ter opinionem divitias obveniffe ; 1o Sauintem 87 fpeciem.) Sanitatem, nam ftudio fapientis intentus; de il- gzad Mflfüf , lis parandis folicitus non erat. , Ut at U. & pulchritudinem. r Propofui pro [mce babere :llam. ) 13. Sine ffüione didici, ) Sine dolo, cils. Natablus vertit zr4opzav; , & prxele- fincere, non fruftra, fed in eum fi- /;.) Propttr xieaum. [uci, Ícilicet corporez folis, nem , quem fapientia ipfa requirit. ane omnibus vel oculorum. Sine invidia.) Lüberaliter, & effu- & via vidi , fe. ? 1rJenumerabilis boneff ai- ) Avapi S(.Ln- Vide fupra c. 6. n. 25. (icut reliquos TOG «ASTOG innumerabisles drvitia, Honeflatem.). YYngroy drvitias. yoc , Toilicet ties hoc libro Zeze/£as ponitur reffus eram Aliquo 14. Participts .. . amicicitta, ) ege- pro div itiis, & Joneflare pro divitem Aavtro QiN'& , quod bene vertere pof- facere. fis, cum Deo amicitiam reffrinxerunt. xtelligentï:.u Per manus jllius. ) 'E» xspeiv àurío, i Propter difciplina dona commendats. ) in manibus ejus id eít in poteftate il- lius, vel pendentes ab illa, & ex ea Sapientia, & difciplina Dei amici- ;loc capi?ey fequentes. tiam conciliante. j; fapientih 12. Quoniam antecedebat me 1fla fa- 15. Dicereex fententia ) Utanimo deftinaveram , & volueram , quod a, ut pientia. ) Alwrewüey&rai c'opía , his " quædam przit, horum ceu dus , fons, & ca- fapientia ornata confequitur. » LIBRISAPLEN-TIJE 584 i6. In manu enim illius, & nos, & fermones noftri , & s. H omnis fapientia, & operum fcientice difciplina. * * habens V 17. Ipfe enim dedit mihi horum, qua funt, fcientiafa ve- ritus, int ram , ut fciam difpofitionem orbis terrarum , & virtutes ele- 24 O mentorum. j pit autel :8. Initium , & con fummationvem, & medietatem tempo- Rn rum, viciffitudinum permutationes, & cemmutationes tem- llaius m porum. (1) fit, maltipl I9. Ánnl i curfus, & ftellarum difpofitiones, . ; E fedionts v toi*um 20. Naturas animalium , & iras beftiarum , vim ven propter va & cogitationes hominum , differentias virgultorum ; & virtu- tobis largit tes radicum : euitilii ) funt abfconfa, & improvifa , didici: pertingit, € 241. Et quaecumque tatür , etiai omnium enim artifex docuit me fapientia. 1. Coriath. 22. Eft enim in illa fpiritus intelligentize , fan&us , unicus, Dijäillti. : difertus, mobilis, incoinquinatus, Cer- quentés fac multiplex , fubtilis, tus, fuavis, amans bonum, acutus quem nihil vetat bene- Tpayo , cla 25, Hu- figuifeat, facere , Yi$ virtutes d;:*. Sixt. addita fuat bfzc veréa : (I) Pof.commutationes temporum. z e , Mabilis.) morum mutationes, & divifiones temporum. atlcit aum : Prafumere.) Voy9vuuS99»ei , cogita- finem, medium fe noviffe aic'Salo- üi gnitia, mon. re, animo prscipere five preconci- Cp. 1. la per e« Viciffitudsnum permutationes. ) Cum ]ilfümqujz Diguà borum4, qua mibi damtur. ) fcilicet anni partes «ftuofe vertun- " des non « t ür in temperatas, &deiade inagen- Quz deceant Regem fapientem, que . tes, us for meo fítatui conveniant. Crtus, ) Emendator.) MopScrig corretfor , 19. Curfus.) Girculos , xUxA&c, ut e(ï. emendator. Deus enim dirigit , & in Greco. petlpiaus, 20. lras befhiarum. ) 'Furores', & QU Yopon corripit fapiehtes , cum errant; v«l aut decipidt. ne errent. ferociam belluarum. 16. Operum - fesentia, ) Elpyartics Cogitationes bominum.) Nam quomo- Suwis.) Í ptairoy , g, Pmwxux , opifetorum. feseutia , «xatio , do . :5 aquis reþlendent viuleus proüi- ütrüm ju & & difciplina. cientium , fíc corda bomsnem manifeffa féat prudentibus , Prov. 27. 19- &um u I7. Herum qua .[th. j x Quæ ;äifïunt, 21. baprovifa.)1n Greco e ft, gl**?wæ WUs u fcilicet in tiundo. Áeutg;, ) | pirípicua, Fortaife legpendum 4925 , Difpofftsonem orbis terrarum.) Zta- 2207 rzf:þdfæztjd, vel certe £u$av5 , in- WW Dotef , compofitionem , conftitutioneni ex 'uet'ox, od variis partibus fuis, ordinem, & collo- telligit ea, qua fubito incidunt, & YOCitus Rt[ cationem inter Íe. ex improvifo in oculos iacurrunt, quorum tamen obfcurz , & ignote J. vb Virtutes: elementorum. ) Eïvslpfytmv; funt caufz. It übique, & Pntflrac)knf. vim, efficaciam , vim operatricem. 92. Spiritus &zteligentia. ) Hväïya 18. Tempoism.) Annorum , menfi- »otpcy, fpiritus f4gax, ut aliqui vertunt, Ppfus Qutn, vel fpiritus intelligens, & etiam in- um, variarumque anni tempeftatam , | 25 p veris, &ftatis, &c. quorum initium, telligere faciens. - läl,. mm CO » m CAPUT VIL : 585 noftr, & :43. H/I*-'[um'anus, benignus, ftabilis, certus, fecurus, omnem habens virtutem, omnia profpiciens, & qui capiat omnes fpi- entiam vé- ritus intelbgibilis, mundus , fubtilis. itütes ele- in- 24. Omnious enim mobilibus mobilior eft fapientia : att git autem ubique propter fuam munditiam. ^m tämp(J« 25. Vapor lones tem- Unicus mulfiþlez;.) Qui cum unicus fanttus, ut non folum in propofito firmi fimus, fed etiam ut premovea- fit, multiplex tamen eft propter per- fectiones v3rias, quas continet, mus , & proficiamus. ventoi'um; propter varietatem donorum, que& Certus.) A'c'$aN86, quod fecurum E vittü- nobis largitur. fignificat. Subzzlis. ) Quia ad medul]as usque SecHrzs. ) AE eivov , ffne j:ofz'cimdi- , dilici: pertingit, & omnia pervadit, & fcra- ne ; quos enim poffidet Spiritus fan- tatur, etiam profgnda De/, ut dicitur €us, in divina voluntate illius ac- T. Corinth. 2. IOo. quiefcant, nec funt anxie foliciti. Di[eitur. ) Quuia quos replet, elo- Omzuem babens wirtutem. ) | Yla»ro- atgs, CC Vox tamen Grzeca äzjvgcp.ov , d e&-amnipotæns. quentes facit; 'etat bene -rpavöv ; clartim , P"./;'i("üm , epertzum Owmnia pro[picsems. ) YYavemia'nómov, figuificat, qux etiam difertz oratio- id eft. om»oiz 'videns, & conftderans. ^ H nis virtutes funt. Speculator omzium: ut habet $, Am- 9 /,-4; verlá : " Mebilis.) ARivxrqrov , facile mobilis ; brofius. neícit enim tarda molimina Spiritus fan- 2 ; u capiat omnes [piritus,85 c)ig nay- ifle ait, $lo &i gratia , ut ait $. Ambrofitus in TO X pS» tisU.eT Qy v OE O , xaSapQy; cap. I. Lucz. Nen TOTÀT Oy,per omnespenetrans fpiritus gntr. ) Cum Incoinquinatus.) Sicut lumen for- ipteiligibiles , mundos ,. fabtilzffimos. wofa vertum des non contrahit, ita nec Spiritus' Nofter interpres legit, »osp2v, xa9apcy d fanétus fordium capax eft. ')x.svr"rdfr'a'rQV ; & Spiritui fandto tri. Crrius.) ZiaQég, diucidus, planus, buit. 'xüxkæü i e&. perfpicuus, apertus, clarus, in iis, Lstelligibilis. ) Nospoy. Mide di&a qu& proponit, ita ut non diilirnulet, 3. 29. Turott ; & aut decipiat. Muündus.) Idem eft, quod zecoinqui- $uavis.) In Graco tamen eft zz;- 24tus , de quo verficulo fuperiore. puuyTOy , urviolabilis , wel zemocuus ; Subiilis.) De hoc etiam verficulo | Nm* j ? um D utrumque enim vox Greca fignificat, fuperiore. Mm 1/]4['1// g/i.f & eum cui noceri non poteít, & s94. Omnibus enim mobi libus., &fc. ) eum, qui alteri non nocet: Dixerat, fpiritum mobilem effe, mun- fo/ efï,g ij Acutus.) O£)?, qux vox idem figni- dum incoinquinatum, nunc hxc ea- ficare poteft, quod ex/ five rax?, dem attributa repetit de fapientia lum apah divina. Tzxc autem omnibus mobi- e tupa - velox, quod ubique przfto fit; & in- i n'gi(]ullt ] vocstus ftitim accurrat. lior eft, quia non 'eget fpatio certo Quem, nibil verat.) Quo minus ad- temporis ad operandum ; nam quid- j Y ]currünt j & ip fit ubique, & omnibus benefaciat. quid vult, quandocumque viilt, cer- L Pa Benef aciens. ) E'vslofy E-rtxöv, þe;ïæefczr, tiffime operatur. i) Tb propenfus fcilicet ad benefacien- "ttingit autem. ubique,) Pervadit , j vatile duin. & procedit per' omnia , óque »el Jiqu x epét Yià másTcy. & d 23. Stabilis.) Facit enim Spiritus Eeee ABzb. fum Com. Mezoch. 1. IF, ag6 LIBRI SAPIENTIJE & emanatio quedam: eft 3 9 Il « os. Vapor eft enim virtutis Dei, m ï claritatis omnip,otentis Dei fincera: & ideo nihil inquinatum 1 .' Em i qnalitià. in eai incurrit. ii Hebr. . 54 * Candor eft enim lucis zeternze, & fpeculum fine ma- *.3- eula Dei majeftatis , & imago bonitatis illius. ' Cu fipien 27. Et cum fit una, omnia poteft: & in fe permanens 1 omnia innovat, & per nationes in animas fanCtas fe transfert; am icos Dei, & prophetas conftituit. 28. Neminem enim diligit Deus, nifi eum, qui cum fapien- r À Tos omp tia inhabitat. 4. Hanc 29. Eft autem heec fpecio fior fole, & fuper omnem difpofi- fponíam qi tionem ftell'amm 3^1uet comparata invenitur prior. 30o. Ill 4. Genel fed & omn P. peer fuam mmnditiam. y Quia fub- dem éffentia Patris: una perfona F'i- lii fimplex , ac indivifa in fua eften- . 4 Dotà tiis , & fpuitualis, & ab omni ma- teri& £uculentia abftra&ta. tia, & perfona, nec unquam in plu- 1ius, ra diftracta ; licet faciat , ac regat Qz. Vapor eff emim wirtutis Dei. plura, & infinitorum. vim , & per- &Rf Hinc probatur fapientiz. munditia ( de fectionem in fe contineat. fïus? qug Qqua proxime ) puritas, fimplicitas. In fé permanens. ) lamunota , & im- infinitas ; nam confüubftantialis eft mobilis. — — Patri, ficut vapor aqua. Q;znia. innovat.) Sive res producat, Jutt cufa, Emanatio quedam. ) Mletaphora du- five confervet , innovat ; cum enim bitintem. qu &a e fSumine, quod exit, & emanat pendeat efle a. Deo , ipfa rei confer- quis exp:te & fonte- ' vatio eft veluti nova ejusdem. produ- 0C cum fan -Cid,ïi'fdfl-i. ) Áo£46 ,. j gleris.. &io , & fuccedentes circa eamdem - Prenojr D o5. Casdor eff enim lucts. aterna. ) rem mutationes , atque operationes 9s utilior ( AA neoyaaen, clarttas fplen dary fsígory novitatem important. Wij* ojpge reflentia, Teuid, m quo refplen- Per anationes. ) ln omne hominuin of'.tinnem; -dec paterna gloria. genus, fine acceptione perfonarum.. Ia anisncs [aküa:. y Ut eas fancti- - Cuat- G-rdin'cmï qu Spe culum ffae macula.) ïq-Fil:i*o. enim, uafi m fpeculo limpi.—fiiiï?mo relucet ficet, -& Deo amicas'conftituat , aut -- Priy,) 9 ? jam: fanctificatas gratia majore cumu- 30- l5 . Paris gloria, & majeftas. let.. Luago benttatis. ) E(t Filus imago tf dicat Patrris fecundum eflentiauim. totam , Prophetas roäfituiz.) Propheta phrafi 1 z 1tA 3 u £f S l Scripture nonnunquam virum fan- & effentidlie omnia — attrib ütis téad, bonicatis potidimum ineiltio. fieri: vi- &um . fignificat : fic. Abraham. pro- Drsvalere g pheta dicitur Genef. 20. 7. & eodem detur, quia loquitur auctor de fapien- fenfu cecus. natus Chritum appella- tia bt li eraliter' communicata., eft Tfïf'g,g autegur bonitatis conwmnunicare fe.. vit prophesam, Joan. 9- 17. Poffunt tamen. inteligi propheta, predicendi lat fuit. véero etiame bonitatis: infinite ïim h tb—re E comimunicare. fe ipfam fubftantiali- domo przediti, qui colcftis fapientis AMOD. ur g ter, f u g —. c " eneraret Eili- luimine Mlullrati," Eutara: predicant.. * dicet Pater g E. l cQ. Qui cum [aupientta Pshabstat, ) Siblentiun. wm, Pater vero.» ius Spiritum Wa ilt * Qot: fanétura roduccrene:. q;u-i* j.!!f'ïiïlb" cft. 29. Eff enim hte prettoffor jole , 50) pïill(lrjium | 27« 97 va [f una . Go ) Una m:L ea- j n"f iptius x CAPUT VIL. & VIIL 557 uædam eft 3o. Illi enim fuccedit nox , fapientiam autem non. yingit 1quinuam malitia. m fine m- CAPUT VIIL pientiam comitentur omtiia defiderabilia , fumme ämbienda permzmenä m j petenda , a quo folo transfert, | -ejf,ää)a])eo .datm* : contineniia. ''üngit ergo a fine ufque ad finem fortiter, & difponit jm (apitn- À omnia fuaviter. m difpofi a. Hanc amavi, & exquifivi a juventute mea & quzefivi Íponíam mihieam affumere, & amator fattus fum formse illius,. yo. Ill -.4. Generofitatem iilius glorificat contubernium habens Dei: Ls MUA PUA i perlona F'ie fed & omnium Dominus dilexit illam. in f clen- 4. Do&trix enim eft difciplina Dei, & electrix operum 4 ) yuai in plue iliius. t dc I $. Et fi divitiae appetuntur in vita, quid fallpientia locuple- in, & pt tl' t*ius,. quae operatur omnia ? o & im Eeee 2 6. Si — as - res prodüctts Jufta caufa, cur diigat Deus inha- nere melius, elegantius, firmius con- bitantem cum fapientia , & quare ftitui poteft, quam quo modo fapi- ; m eum entia illud conttituit. . gei Conier" quis exp-tere debeat , contubernium sdem protie hoc cum fapientia. Suaviter.) Xpuco : Prezzofior fode. ) Nobilior, illuftri- de, bemignt. : gi, .utilliter, €27108« a exndem operationts Í Or, utilior &c. . Spon[em « . « affemere. ) Sponfa Sumper ommem di|pofftsomem flellavtm.) dicitur Sapientia ob fi noularem amo- Pofitionem, fitum , collocationem , rem, quo diligitur, dele äationcm, quae se homintin. erfonarute ordinem, qu« ad pulchritudinem fa- " ex illa capitur, intimam conjunctio- p exs fancte ciunt- nem, &generationem fpiritualis pro- Prior.) Potior. lis , qux per illam fufcipitur. 5&itülti Q yijore crut O. Il/i enum -ffuceclz'( 220X., äfcqv ) -j Generofzatem ilius glorifcat. ) Qnafi dicat: . nox lucem fugat, & Quafi dicat, inde apparet, quanta fit ejus nobilitas, quod cum Deo l yheta th'*ü ' vincit ; at vero malitiz , & . iniqui- yil 1 jate £aris tenebrz coótra fapientis lucem comimoratur. pravalere non poffunt. (4. Déotirix.) Gr&ce eft pocic, my- ;abam proe ftis, initiatrix ; facerdos arcanorum, 7A C( CO'»iïm ym 3p [ THngit ergo , 6$c.) Particula il- & feientie Dei confcia, & eorum lativa ergo videtur hoc loco apud homines interpres. p ol yediccntd vim habere adverf:tivz, & poni loco Ej/ctdirix operum tlus.) Sapientia nom awmrem., ut eftin Grzco. Senfus eft: folum dbcet, quid fentiendum, fed j D etiam in bonis operibus que ad De- xxdicio Sapieatiauun non vincet malitia; nam inh Jitat infiaità potentia fua univerfe naturz um refcruntur , quid eligendum, & principium , £nemque complc&itur, quomodo aptis mediis utendum fit. 4 o Q- if fük? [ nec aptius quidlibeg in quolibet ] 5. Que opératur omguis.) Per quam " 588 LIBRI SAPIENTI /E r. Tint 6. Si autem fenfus operatur : qu1s horum, qu&e funt, ma- gis, quam illa eft artifex ? vldebo 0 16. [ntta 7. Et fijuftitiam quis diligit: labores hujus magnas habent virtutes, fobrietatem enim, & prudentiam docet, & juftitiam, enim habet vittus ilinu: & virtutem , quibus utiiius nihil eft in vita hominibus. 1 Hæc g. Etfi multitudinem fcientiae defiderat quis , ícit praete- rita, & de futuris cettimat Ícit verfutias fermonum . & dif- moniam Jf ]gïln folutiones argumentorum : figna, & monftra fcit antequam fiant , & eventus temporum , & (aeculorum. finum jlltus 9. Propofui ergo hanc adducere mihi ad. convivendum: ilius faplet jpfius : cir fciens , quoniam mecum communicabit de bonis, & erit al- cutio cogitationis, & taedii mel. 10 Duer bonam 10. Habebo propter hanc claritatem ad turbas, & honorem apud feniores juvenis: o0. EtC 11. Et acutus inveniarin judicio, &in confpe&tu potentium naum r Etu admirabilis ero , & facies principum mirabuntur me: 12. Tacentem me fuftinebunt, & loquentem me refpicient, nf Deus d hoc donum & fermocmante me plura, manus ori fuo imponent. 13. Propterea habebo per hanc, imimortalitatem , & memo- &X QUs pf riam seternam his, qui poft me futuri funt, rehnquam ss 14. Difponam populos, & nationes mihi erunt fubdltæ . Time- I5. R ] tntia teror omne bonoxum genus hominibus pro- Eventus femporum. ) (,onfequenth venit. xtatis eventus explorans. Bonus.) ld miitrandis 6. Sen/us. ) TIntelligentia artificum. Q. -4d cogvivendum. ) Ut mihi effet Y Intran, 7. Sz]tf/lztmm quis dilsgit.) i quis perpetua vitx focia. — uftitiam quzrit. Tpitus a pul Er? allocutio cogit ationis. ) napcuvs- ftico qio fru Labores bujms magnas bablent virtu- e€ic Qporrioe» , curarum, & txdii le« YT. Ht eo ::.) Labores, quos fufcipit fapien- tia 3 eximias pærlunt virtutes. nimentum, moderatio, alleviatio. quunu IO.- 44 tzrbas.) Apud populum. Lt Tlita, Sobrsetatem. ) Zproavqu, zempe- J«venis.) Juvenis exiftens ; hcec mnt:am Iec ed, pütwem.) N'»Bdpeta», fortitudinem fim juvenis. d/?l(ül;g lü II. l4» judicio.) Cum ferendum erit ptovenire ! $. AEffimar. Judicat, conje&uram judicium ; cum dicenda fententia. Qu i]la facit. Ver[utias [eymonum.) Fraudulenta, 12. Suffinchbunt. ) ExpeCtibunt , I5 M»f donec os folvam , & promam , qus D W (mría & fallacia verba, fophifmata fentio. . 2 drgumentorum. ) AMiyiyuaroy , eni- ræco eï d aAIUAm. LA Manus ori Jfuo tmpanmt ) Silentes f!.fr 15 Jllv)'/]) non audient , nec contra hifcere au- mï)c, 5[07 Signa, Ó9 monffra.) Kes prodigiofas debunt autor intelligit, quales funt comete, 13. Jpipertalitatem.) Nominis, & fit, ho ei'f famz eTCnem. ümnl eclipfes, & alia, que in zebus na- Cünverfa turalibus monftofa funt, 14. Difponam,) Gubernabo. $ CAPUT VIIL 589 fünt, qa- 1s. Timebunt meaudientes regeshorren - di: in multit'udvine videbor bonus, & in bello fortis. nas habent 16. Intrans in domum meam, conquiefcam cum illa: non : juftiam, enim habet amaritudinem converfatio illius, nec taedium con- büs. vi&tus illius, fed leetitiam, & gaudium. [ci prate« 17. Haec cogitansapud me, & commemorans in corde meo: m, & f- quoniam immortalitas eft in cogitatione fapientice. antequam 18. Et in amicitia illius delectatio bona, & in operibus ma- nuum illius honeftas fine defcctione, & in certamine loquelae vivehdum: ilius fapientia, & preeclariras in communicatione fermonum & enta- ipfius circuibam quaerens, ut mihi illam affumerem. 19. Puer autem eram ingeniofus, & fortitqs fum animam Y honorem bonam. 20. Et cum effem magis bonus, veni ad corpus incoipclui- natum. b potentium [ àr. Et ut fcivi, quoniam aliter non poffem effe continens, refpicients nifi Deus dct, & hoc ipfum erat fapientia, fcire cujus effet hoc donum: adii Dominum, & deprecatus fum illum, & dixi t '& memo- ex totis preecordiis meis : ] Eeee:3 ^CAPUT ]uam. W - jbdite I./q. Reges. borrendi, ) Quorum po- Preclaritas.) E vxNua, fama claritas: j Time tentia terrori eit. paratur ctim illa communicando. Confequeucis Bonu:.) ldoneus rebus in pace ad- * Affumerem.) Sponfam , uxoiem in- $ miniftrandis. timam , contubernalem. 16. Intrans 12 domum meam. ) Re- IO. Puer anutem eram ingenlofus.) Ut mihi dl fpirans a publicis negotiis, & dome- Quare ftudii laborem juvabat doci- Ítico otio fruens. litas ingenii. " ) HadeAVVE' 17. H&e cogitags.) Qux fcilicet fe- & edii lee . Animam bonam. ) Yngenii acumi- alleviatio" uuntur. ne, & aliis preclaris dotibus przdi- Lpoamortalitas eff 12 cogit;z!ïone, eu tam. | populum. Gizce eít, zomorralis efl im cognatione 20. Et cum e[fem magis bonus , &c. ) [lens ; Jict [a;;imfiæ , id eft immortalitatem iis Vulgatz noftre verfionis fenfus vi- provenire, qui cognationem habent detur effe, crefcente magis magisque erendum l cuin illa. bonitate confecutus fum corporis fententià 18-. 'Honq[fas.) IIA$cog: diviti«. munditiem. in Greco eft , ZA pb ibumt Et im ceriamiue loquela , €c. ) In 9* dya3ós & n A9o) t5 0 Gu d. GA TO. :gitattl s qU' & fenius effe videtur, non quia in- Grzco eft, &» evyquprac ia d N ag &vrjg Qpovuoig , in coexercitatione fcr- geniofus; fed potius quia bonus er un, n emonis , & con[uetudzais cum 1lla pruden- corpus incoinquinatuim adeptus fum , ilcare fignificans bonitatem anime, quam £i4, hoc eft, per hoc, quod quis ex- Dei munere habuit , fuiffe' caufam ercetur.fimul cum illa colloquendo, jominls, & & converfando, acquiritur pruden- munditie corporis. t£ia. jabo- .2 Conrinens. ) E':yupajiäg, id eft 399 LIBRI APTENTIJE COAXPED TTE -*Tu tUOTum D Oratio [apientis cum agnitione proprie imbecillitatis ad. impetrat- g. F di dam a. Domino fapientiam ; que cum omnibus nece[Jaria flt , po- 1n civate Ziffmum tamen ïeäïorzbus populorum , incerta eft enim | (anditui, bumana fapientia. Q* E af?mt tunc Eus patrum meorum, & Domine mlfeï'ICOl d1oe, qui fe- .eliet pl u cifti omnia verbo tuo, s Io. M ü 2. Et iapientia tua conftituifti hommem ut dominaretur 3'9* creaturse, quse a te fa£&ta eft, ptumüt ? 3. Ut difponat orbem terrarum in æqultate & Juihtla, & . SGit in dire&tione cordis judicium judicet : nbus fheis 4. Da mihi fedium tuarum aïïftrlcem faplentlam, & noh D. E * Pf4l. me errobare a PUGT!S tuis: jule, & * Quoniam fervustuus fum ego, & filius ancillae tuze, II5 .^0 í 16 homo infirmus, & exigui temporis, & minor ad intell e&um quis potei judicii, & legum.. Ij UQT 6. Nam & fi quis erit confummatus inter filios hominum, videntia fi ab illo abfuerit fapientia tua , in nihilum computabxtur *Tu 1s. Co d & terten: "m/Wf quafi dicat: non poffum affe- JJUX"P](; , 7 rtitudine 4mmæ. recto ani- Bameeceme r qui fapæntmm Sic [Zcclefiaftici 6. mo,«& mente. Confumana 28- dicitur eodem fenfu : Invefíiga ?z/dl€1üm ]udl(:ct) JuS diceret, V Disif; 4. Da mibi.) Qui juvenis fum, WLam, 6 manifeflabitur t2b1, J cozti- ]i monte ] zens fattus ne derelinquas eam : S*& cap. regno-adininiftrando parum idoneus. Intnitate I5. I Qui contmens eff juffitie , ap- Sedium tMarum 4/f Jricem fapien- tf a preheridet zllam , quibus locis pro coz- Ham.) Da , ut particeps fim fapien- ea habitars tiz,que fuprems f.-di tus affidet. dltïfe Zigens cff waxme ; 4pprcbendet aliam , in Gr«co eft, e«yu,oa«raqg Iiepraäare 4 puerzs £i5.) Excludere Smi/tudi anumero fervorum tuorum. Vmp'um fa L Filins anctllt tza, ) blngL at fe tbercyli "D Ezns pairum "eorum. ) Quuem pa- filium eoruin efle , qui coluiffent tres mei coluerunt. Deum, & nominatim matris fua re- julul Domine milericordsa. ) Idem eft, 9 E teti hglx-fæ foming, vel fortaílis,totius Dreparayit quod Dominus mifericors, quem: 1d- Syndwog imodum pellatur Deus , & Rex Exsgui temporis.) Cu]us vita brevis Ricatus eff glorig, À 4 ol 742 Pfalm 22. 8. ; fapie .9 id eft Deus , aut Rex gloriofus, e ht Mizor 4d intelleium judzeit , Uc) l " Verbo :40.) Juffu tuo ; nam 2Duxz Minus idoneus , nifi a idjuves ad. in- j éy fzzäa furt SCZPMI u tellige»dum , quid 1u&um fit, & fe- Ding, m 3. Difponar.) Ut difponeret, id eft rendüm rectum judicium juxta legem ml tüg' 1e6 gubexn iret. tuam. 6. Ejff.) Etiamfi, L. od lu direilione "cor dis. ) E» ésrqn H IH t P CAPUT. IX - » 501 * "Tu elegifti meregem populo tuo, & judicem filiorum rparai 2805',, tuorum ,. & filiarum * o.P'ar. - inatty- $. Et dixifti me zedificare temp lum in monte fan&o tuo, & id j?t ; J in civitate habitationis tuze altare, fimilitudinem tabernaculi d. 6ti1M) P ífancti tui, quod praparaiti ab initio. 9. * Ettccum fapientia tua, quae novit opera tua, quae & *Prov affuit tunc, cum orbem terrarum faceres, & fciebat , quid 8. 22- [] eflet placitum oculis tuis, & quid dire&um in prseceptis tuis. ! [ H 1o. Mitte illam de coelis fan&tis tuis & a fede magnitudinis La * mrinaretur tuee, ut mecum fit, & mecum laboret, ut fciam, quid acce- umfit apud te: utita, & pt IL Scit enim illa omnia, & intelligit & deducet me in ope- ribus meis fobrie, & cuftodiet me in fua potentia. i, & 00l 12. Et erunt accepta opera mea, & d.ifponampopul;um tuum ju fte, & ero dignus fedium patris mer. jl tua, oterit ícire confilium Dei? aut *I&ie xtelledbum I5. * Quis enim hominum p quis poterit cozitare, quid ve lt Deus? 40.13. te pro- Rom- 14. Cogitaiones enim fnortalium timidee , & incer hominul videntice noftrae. j rE tabituf. 15. Corpus enim, quod corr un&pi tur, aggravat animam , 2* 260 f. * Ti t fenfum multa cogitantem: rP & terre.na inhabitado deprimi r16. Et Mecsmpz. laboret. W reflo atl« Can-[i:mm;ztü:.) Perfe(tus. ) Miht adfit ,. :&'inïä g- Dixifli.) Voluifti , imperafti adjuvet. : dicerels II. Sebrie.) Ziofpov6g , juxta pre- enis fur, In monte [4ntfo.) Mlonte Moria. qum idoneis lIe civitate babitatzonis tm4.) In Je- Ícriptum . rcétg rationis ,. moderate , rufalem , quam tibi clegifti, ut in difcrete , ne modus excedatur , aut neem 47601- ea habitares , & haberes templum, menfura. ; fim fapiat ; ag alitde & altare- I2. Diffonam.) Gubernabo, regam. S/militudinem tabernacu', €27.) Quod Sedium.) Kegio throno a patre ac- ) Eschulte Cepto. um - £emplum factum eít ad fimilitudinem sabernaculi , quod per Moyfem fiezt I3. Quis enzm bominum poterit Be-) Sizniücnt ( jufiifti. Argumentatura neceffitate fapientig. " lc()hli]ient Conffliem De&. ) Voluntatom Dei , urig D 9- E: fecumf.«zpiwtid £ua,) Scilicet coinmu- 'ï;)l'æpdf avit. tabernaculum., nam fjsAj idem aliqua»do eft, quod ;uillis otis mgicatus eft enim Befeleclt Spiritus ETA Se"/ï q0'icyvolumtasyaut wolitio, Dei ; fapientia ; & intelligentia , & I4. Timida.) V elquia cogitate res , via r non fuccedunt, ut putabant , « op- fcientia, ut opus perficeret , ^ E:'md.. lr tabant , vel quia hoc experti , fegnius, Id läciïäat.) Scilicet. fapientia. & timidius deliberant, & decernunt- jies d ( ! j Jecerit providentit. ) Em as j lt« Direllsz.) ReQtum, juftum , volun- a f tati tug're&i(fiung. confentaneum. £ncyoiur , fallaces opiniones, adinvene l Juäta l*gc IO. Sede magniï',w'z"ï;iS.) A 'nà ,S,prfys tiones, con/lia noftra. . : I$. Corpus enim, quod corratmpt ur, Oi£uc, « rhrono giorias | j 392 LIBRI 'SAPIENTIJE 1 .*Abha 16. Et difficile zeftimamus, quae in terra funt, & qua in ] aicidii frate profpe&u funt, invenimus cum labore. 'QUæ'.auæ.m in cóe- 4 * Yropt lis tunt, -quis inveftigabit ? " | rm fapienti 17. Senfum au:em.tuum qu is fciet, nifi tu. dederis fapien- e, * Hax tiam, & miferis Spiritum fan&tum tuum de altiffimis. [ lifent, (in 18. Et fic corre&tze fint femitae eorum, qui funt in terris, "MHfiliis miferico & quee tibi placent, didicerint homines ? . 6* Hac- defcendente rg. Nam per fapientiam fanati funt , cluic(qmque' Placqef?ht ". UibUs. tibi? Domine , a principio. - deferta tert CAPUT'X.H incredibilis 'Commencïatur [eþientiag 'quo'd fervaverit : & a. malis liberavverit (1) Nquit Adam, Noe, Zibrabam, Lot, Sfacob, Sfofepb, Mewy[on, per ? Ab lat. ) iif ) C ael de xEgypto duxit per Mare ru ? guf;in filios. Ifr demerfis in eo. «Egyptüs. ,lmmz-? 1 xui Cyf. L] . n fa.) vehemegr, & "..Ge,;, I. vEc illum , qui primus* formatus eft a Deo pater orbis cum Deus al [ I- 27' terrarum , cum folus effet creatus, cuftodivit, 10n refpicerer * Gen., ?. * Et eduxit illum a:deli&o fu Per tham ln o, & dedit illi, virtutem AModorróy 2. 7. continendi omgia. d. ^ Ab i ffaticidigi/ibzu Coesscmcnaemn Dejerit. )2 aggravat animam, 6c. Corruptibilis Et qu& tibi placegr.) Alius ejusdem d 102 €odemi te effe&us docere homines omnia vit corporis nexus cum animo incorrup- confilia ,. &.opera referre ad volun- t gentre, . f .tibili magnum affert adyi'nt:elligeändum Gen- 4- Q'?). il impcdimentum. .- tatem Dei. mech occilum Terreza inBubitatio. ) I:6 órg G'xü'voä, ( Didicerint.) -E'äxäc(xägo*ccr, dotii j. Pïüpfgr , zerrexum tabersz aculmántelligit Cörpus feat , erudiei funt. lera pofter eji Seninm.) N8» zatelleilzm, menteme. co-e& R . Mulsa. cogitantem. ) ïïuhuþyww'&c IQ. Sanati funt.) V'ciouoay , falvi ) 00, p f«e: fent . x à Cum At i mentem plenam. cu arum , qug animum iluyii diftrahunt 4 fixa, & conítsnti medi- ..I' Satuvit, ), c tatione , ita ut Ízpius dcmittere fe uj prä'.:ïzzs formatus eff. ) Adg- s. mum intelligit. CMlemp;ggäe cogatur ad inferiora , & viliora ob- lipit. Voct, jecta. Cuflodivir.) Quamdiu folus fuit fïþe temptibile J 16. Dificile eflumamns, ffc.). Si dif- fcmina, cuftoditus eft in innocentia ficile cognoícimus hxc obvia , & Tlque areim per fapientiam , & gratiam. Fntr ab aj vicina , quanto diflicilius rémota a 9. Eduxit illuim a delito.) Beneficio V8 quaad r fenfibus. ejusdem fapieztis per poenitentiam Atcendam aq Efimazus) E VZ ;ca';/ Og Ey £2 ginamär, ET conje&ur: afíequimur. liberátus eft a peccato-. Vlo foffca Jufin,) Y 17- Sen[mm.) BeAäv , confilium , las Virtutem . conzincadi omuia. ) Yc d Ga&em(m:'w das:atem. xpaTUOaLámá»TO»,Vims, & tacultatem 15- E ffe, ) &E*ff:: &us fapientiz, dominandi omnibus , & gubernandi m Verbum ; Hl 0 ( qua juvante mores corrkguntur. univeifum gcrnusþ humanum. L UCONUPDUSCY X 5 —äï)- *Gen. E que in 3. * Ab hac, üt receffit injuftus in ira fua, per iràm 2x 3. 7. micidii fraternitas deperiit. tem Inog- deleret terram , fanavit ite. ' Gen. " 4. * Propter quod , cum aqua rum fapientia, per contemptibile lignum juftum gubernans. * en le;ris fipiet M Is .*Hec&!1 n confeníu(1) nequitiae cum fe nationes extu- ». 95 liffent . ícivit juftum, & confervavit fine querela Deo, & in *Gen- II. 2- tin teris, filiis mifericordiam fortem cuftodivit. - 6. * Hac jüítum a pereuntibus impiis liBeravit fugientem; *Gen. placuerint 19.I7. defcendente igne in Pentapolim. D Quibus in teftimonium nequ; tiæ- fumigabuhda conftat deferta terra, & incerto tempore fruCtus habentes arbores, & * incredibilis animaé memori a ftans fgmentum falis. e ueraunit 8.'5;- "(1) Nequitig. z edir. Sixz. legstar : fuperbia. Mafon, trr . AHb bac. ) Sapientia. s* Iz cozftn[fu nequitie. ) Significat lojufeu:. ) Cain, qui ita appellatur confenfum, turrim ædiä;are aggre- iriis dientium, Genet. II. 3 - xaT £EX n &a fa.) .Irat'u.s eft. enim Cain Couruliffezt. ) JgSyy G'U(yX'USEIVT&Ng vehementer, & concidit vultu: ejus, cum fe gentes congregaflent, conjun- pater us xiffent , commifcuiffent, eonfpirat- cum Deus ad ipfum , & -munye ta ejus "fent ad «dificandam turrim. non refpiceret. . Ji, virtutem Per ifam bomicid fraterni deþeriif.) Scivit juffum.) Agnovit, five pro- bavit juftum, telligit Abraham. A AQoxróveg cu»amceAero Supdis , S£ze querela Deo.) Inculpatum apud fraticidialibus: depertit feroritus. 3. À Ab ' Deperitt. ) ZuanoNero , frml periit: Deum, & in quo Deus non haberet, us ejusdem non eodem tempore, fed fiimili mor- quod reprehenderet ; omnia vit tis genere, fcilicet violento ; nam I fülhii mifertcordia. ) E'x)-T60»s jre ad volur- Gen. 4. 23 indicatur ilpfum a La- GnNaxyxo»oig 10 xvupov e,Q)v'?xgc'gs, £m filis mech occifum fuiffe. V ile ibi di&a, vilceribus fortem euffodivit , eum Íci- £2 y df 4. Proprer quem.) Cain, cujus fce- licet confirmaado, ne vifcera ejus lera pofteri ejus imitabantur: in Grz- ita filii amore tanzerentur , ut illi par- ceret, & ab imperato facrificio abfti- '459/,0' n /;z/'w CO;CP!, äïä, propter qzzoa'. D J ) Tempore neret. : Cum Aqua ac lc,re: rervam. * diluvii. 6. Jufum. ) Lot ïntenigit. Sazavit. ) Sa!vzwi;, 80 G65. Pereuntibus inpiis. ) Sodomitis in- $) Contempiébile lignum. ) Axcam intel- cendio pereuntibus. licit. Vocat,ut aliqui volunt , con- Fugientem. ) Cladem urbis : temptibile lignum , vej quod INoe ; fol;wfuitün'e bricando contemne- Pentapolim.) Quinque civitates So- filiique arcam fa domam, Gomorrham, Adama , Sebo- m n ianCenm rentur ab aliis , & ftulti haberentur; * vel quia ad tantam fuftinen dam;,-& im, & Sepor. , Bef'leüfio arcendam aquarum eæï)u-vionem nullo 9. d zeflisionimm neq?litia;, &$c.) Di- vina vindicta punite vifitur ufque l;ænitenïiäm pa&o fufficere videretur. - uffum,) Noe, ad.hanc diem fumigans, & deferta Gauberazans. ) Kv Bspvaäda&a. Propri- tefra , quz igne de colo miífo con- Zi!t: ) I.GX; flagravit. z al um verbum regiminis. navalis, COREEBE, Bii. gum'Cam. Menocb. TiIV, : gubemdü.ï* w j 594 LIBRI SAPIENTIZE 8. Sapientiam enim praetereuntes, non tantum in hoc lapfi funt, ut ignorarent bona, fed & infipientize fuze reliquerunt quoniam : hominibus memoriam n*l , Ut in his, qüae peccaverunt, nec la- tere potuiffent. ribus libe 9. Sapientia autem hos, qui fe obfervant , a doloribus u.* E liberavit. Tceptrum. ^Gen. Io.* Haecautem rofugum irze fratris juftum deduþx'ityper vias Thebant, - 28- 5- re€tas, & oftendit 1 li regnum Dei, & dedit illi-fcientiam San- . dedicili c 1* " (orum: honeitt ; j Rotg illius, avit illum in l;boriblls, & complevi; labores Aovit 2 n 1I. In fraude circum : 16, lat ftum fecit illum. venientium illum aifujt illij & hone- tendos ir .fedu&oribu; tutavit I2. Cuftodivit illum ab *inimicis, &a ?. Bti illum, - — Gu a Incerto tempore 6/c.. AreNéo 1 éopeug Seientiam Saztlorum.;) Rerum fan- funt intälligï xapmoQop&y»ra pvrá, Imperfelis tem- &arum , que fpectant ad. Ecclefiam - qui receden etiam Efau ; peflatibus frutlus. ferentes. planta , in- L tum militantem , tumtriumphantem : tr, — Adde tempeftivos. velfcientiam , qux convenit Sanctis, dncredibilis 4kimæ.) Id eft incredula. fanctosque facit, ut eft peculiare do- 1305,. Quos Statuam fialis intelligit , incredule chimitarum uxoris Liot monumefitum. num Spiritus fan&i: vel de Ángelis ! 0. fed eos vifis in fcala , ceterifque fcale mys Frgmentum.) ZyrNq, columna ,. ffa- fteriis. * Ve] fcientia Sanfctorum -Tunt auft ? $f214. idem eft, ac fcientia loci fancti, ubi M 3). 3. Grtamen 9. Sapiemtiams enim pratereuntes. ) Deus coli vellet eo. tempore , unde llapooóca»reg, qui fapientiam con- loco nomen Bethel , id eít Domus um Ange tempferunt , vel ab ejus femitis ex- Dei , Genef. 28. 17.. & 31. 13. E 00 prey Orbitarunt. Sententia verficuli eft, Y3 Pend; Honeflavit il'um im laboribus ) E'vnc- €05 , qui fapientiam fpernunt, & po- piqo'ty dvroy €» uoxSoig , locupleravit im Rd g ag nam hanc fuftinere , quod ejus di- erumnis, velper erümnas , & duros 3f Detator gnitatem non percipiant , quod amen- auay'rmg 4 tie fue infamem , & indelebilem re- labores , qui narrantur in Genefi cap, i 290 .30- f 31. OM linqu;mt: memoriatn. Coraplevit labores. illius. ) E,wky'.äw gcitabamy | 9« Qui fe obfervant.) Colentes , ad- 15, Gengf mirantes , venerantes ipfam; Grece TS& mOvsg dur& , id eft labores Jacob tatores iny in pafcendis gregibus foceri fotu enim eft, Sepamévorrsg. multiplici locupletavit.. ül occide 1O. Profugum sra fratris.) ln&elligic . Wtcatoribs Jacob iram Efau fugientem. — Vide II. I» fraude circumvenientium il- pþccatmn r lum.) Vy» nNors£fe uG yucor ( u2« enef. 27. 44. & feq. TO), £m aVaritia opprimentium eum , It initoce Per vias re&a:.) Quz tendebant in itüm Atter Mefopotamiam, quo ille ibat. Alii vel pravalentium ei , wel cum per ava- Omini f ritiam opprimeretur , Ícilicet a focero de femitis rectis morum accipiunt. Laban, quí, ut Italicedicimus , $24- bf VUe4p Offendit H/A regnum Dei.) Exhibita V& Cütceren Va sh gli avvantaggi, e fzwe.ïva foper - 4 S"PIru; vifione fcale ad colum pertingentis, chierie Al| genero. Genef. 23. 12. & feq. 12. Jpimicis , & /Eirlnäariäu:.) Pof- 93 prafyi : prings 4 ^ CAPÜUT.x 595 Toc hpfi | -illum,—& certamen forte dedit illij ut vinceret, & íciret, Tiquerunt quoniam omnium potentior eft fapientia. t) fiec la' 13. * Hzec venditum juftum non dereliquit, fed a peccato- *Gen, ribus liberavit eum : defcenditque cum illo in foveam, 37-28 doloribus | 14- * Et in vinculis non dereliquit illum, donec afferret illi "Gen. fceptrum regni, & potentiam adverfus eos, qui eum depri- 41. 4: é&or (it'per Vias mebant, & mendaces oftendit, qui maculaverunt illum, & Xtlam Sar- dedit 1ill1 claritatem szeternam. T 1t labotes . I5. * Haec populum juftum , & femen fine querela, libe- Exod. * I. I2- ravit a nationibus , quce illum deprimebant. I6. Intravit in animam fervi Dei j &hone- ; & ftetit contra reges hqr— rendos in portentis, & fignis. uä tptavit 17. Et reddidit jufüs merc edem laborum fuorum, & dedu- illum, - gio g —— » p x xit illos funtin Berom fan- telllig—i Laban ,V & cogfäa:i eju;s, Qui eum deprimebanz)) Qui eum de- | Ecdleftam qui recedentem perfequebantur , vel prefierant, fratres fcilicet, Putipha- etiam Efau, qui redeunti infidiaba- rem , & uxorem , & eos ; qui male pmphantem : tur, Adde Chananzos , & Phere- eum in carcere tractabant 'enit Sandtis, . vinci?n. zxos, quos Jacob poft cladem Si- do , cedendo , &c. yculiare do- chimitarum timebat valde , Genef. 34. - Macula'verunt eum.) AcCufaverunc, de Angelis 30. fed eos terror Dei invafit, & non infamarunt. * e [cily iy* | Santorum funt aufi perfequi rtcedentes , ibid. Claritatez &tefnam.) Gloriam ,& cap. 35. 5- fplendorem /Egyptiacg prefefturz , 4 fani, ubi Certamen fore.) Intelligit luctam cüjus memoria erít cterna. pote , untt l e& DomüS cum Angelo, Gen. 32. 24. in qua IS. Peprlum juffum.) Populum Ifrae- ]acob pravaluit. liticum , quem ex /E gypti- fervit-uee ;3[. P. 13. Vendttum juffum.) Joeph. Ge- liberavit. jhut.) E,äï?" nef. 37* 28. J"funm.) Nih*il tale merentem. lgcu[l.ltf/l*vif m 4 pectatoribus.) Grece eft , ?£ Seme?? ffne querela.). Ixreprehenfibi- j , & daos & pT/aG, & pecearo , quod aliqui in- le , inculpatum , quod nulla fuper- terpretantur de peccato , ad quod fo- ftitione maculatum erat in !Egypto, J Qencü ap licitabatur Jofeph ab uxore Putipha- Nd:ianiäus.) ]Egyptiis. . E'W/.()wz ris, Genef; 39. num. 7. Vel per pec- 16. Infravir.) Sapientia. abores JAco eatores intelligit fratres Jofeph, il- Sirvi Dei.) Moyfis. focari f a luin occidere molientes , & poftea Stezz£ contra., anercatoribus vendentes. ) In Greco eft, Zyrzcv, Vel per veffitit, enintti if peccatum intelligitur culpa , cujus, Reges horrendos. ) Rex unus fuit licet innocens, reus factus fuerat, ni- Pharao , contra quem ftetit Moyfes, r ^ mirum attentati adulterii cum uxore gentint liil domini fui. fed Regum nomine intelliguntur yn jet ^ 4 &tiam principes Pharaonis , coram In foveam.) M cl cifternam veterem, quibus editz funt plaga. [[à etd foceto , " vel carcerem in /Egypto. Horrendos.) Qo[JspSg, terrsbiles , 22 hcf:ï)üä ! 14. Scepirumregni.) NNam toti /Egy- tenzes , fervos. fuem qur^ pto przfuit dignitate , & poteftate 17. Mercedem laborum fuorum.) n Primus a -ege*. j j) P* telligit compedfatlionem copiofam * ^ 595 LIBRI SAPIENTIE x1» illos in via mirabili, & fuit illis in veiamento diei, &m ;*SLe L fun luce flellarum per nó&tem. 4**1! Exod 18. * Tisnftulit illos per mare rubrum, & tranfvexit illos 7 14.22 pfäs aqu'ä m mm,am petra 3 Pfíal. & r :9. Inimicos autem illorum: demerfitin mare, & ab alti.u- "7?" dine inferorum eduxit illos. *"Ideo juftrtulerunt fpolia im- feCtione p Exod piorum, a n 12.35 20. Et decantaverunt, Pomme nomen fan&&m tuum, & & Derh Exod. viétricem manum tuam 1audaverunt pariderz * quoniam fa- ? Nm fioguinem 15. 9. pientia aperuit o os mutorum , & linguas mfantlum fecit di- fertas. » L $Qu tum. ded CAPUT XL 0. Oite Sapientia filios ljrael per defertum deduxit , devitlis inimicis , fuo$ exalta datique e petra aquis : puuitis autem multzplzcz flagello idolola- " 1. Cur iris. ZKgyptiis : cum tamen Deus , omnuiun querens jJalutem Clphnan j longatimiter. toleret pecmtares ut refipi[cant quos Icati impi umfuerjäs folo fuo nutu continuo per- tsss t tss dere po[et. Cü?! 7 t c*ntld exit opera eorum in manibts prophetee fanti. j Dlr 4. Iter fecerunt per deferta, quae non habltabantur 10d.17, g. & in locis defertis fecerunt cafas. - 3 ^ L * SLe- mtb " 4. Gilierus mercedis pro laboribus præcentxs, qug fundo alveo maus, & ad littus edu— üm. 20, à facta eft, cum va(a , & fupellectilem — &is , qux interpretatio communior Veniie; fti pxetmfdm E*Egvptlorum abftulerunt eft Latinorum interpctum. anit S, Cura Hebrei Exod. 3. 21. 22. &c. 12. 34- $poliz.) Aigyptiorum. AU0 , iehwe Ce wia mirabid, $c.) Per trhare iXu- 290. Deæmtzve/um Uo) Canticüm — $ Prgue brum, & defertum,mdu&a nube, cu- Moyfis,quod habemus Exod. 1s. T. jus velaménto in die protegerentur Pariter..) oy.oSuzua.äw, 470 anigo ? e entumd k.& ab zftu, & noctu fplendore ignis ,ce- uno ore. UHL 'L'MU i nebras dhcumendo Intellwnt colum- teis l:euc x Qs mautorum.) Qul prius prze tlmo- nam ignis, & nubis , de. qua vide re loqui non audebant. Vethl fUrt ( Exod. 13 2I. LGg»m: mfantwm ) im ericorum , g'f Lm f!mt i canebant l]Ub lö illo Ia luce fellarum. ) Intelhgït llluml- vel puerorum , qgi & ' IP le t Is Iqu nationem ignis, * qui. vicem ftella- cum xehquls t fant rum de nodte fulgentium implebat. Irexit,) Euo3cvo' , prol"pere da- (Id 18. Nzzéam.) Multam. I.D Ia 4ig , , xit, bona duxit via , fecit, e('lmpï [ I9. 4b altitzudine inf erarum edzxst ut exitus fclices haberent eorum [tn j lm Hilos.) Ex fa9sc d/jvaocv &»t/)pac'ocy opera. D UJEO ant, &urSC, tX lprofkmi;mte aby [f e&zzll;refï'- de wanibus prophere.) Per prophe- 6 C'lm H ZIS git 3llos quod aliqui de /E yptiorum tam , fcilicet Nioyfcm. m xlE'eit 'cadavcribus ad littora eje p 1s intelli- 2. Cajas.) vaag ; !abemamlas, fen- H u fOïldu gunt, aliide Hebrzis liberatis e pro- Rüintre ( l d DASPIDSE AXI 5 6 V iei. & it 3. * Stetertunt contra hoftes, & de inimicis ^e vin idi cave Exod runt. 17.12. x* Vexit 1ll 4 Sitierunt, & invocaverunt te , & data eft illis aqua de Num. 20.IlH petra altuixma, & requies fitis de la ,zde duro. ab slti.u- 5. Per quae enim poenas paáffi funt inimici illorum , a de- fpolia im- fe&tione potus fui, & in eis, cum abundarent filii Ifrael, lz- taci funt : 5 Pet hæc, cum illis deeffent , bene cum illis a&um eft. tuum, & joniam fa- 7. Nam pro fonte quidem Iempnerm fluminis, humanum | fecit di anguinem ded;fti injuftis, $. Qui cum minuerentur in tradu&tione infantium occifo- rum, dedifti iilis abundantem aquam infpera:e, 9. Oftendens per fitim , quae tunc fuit, quemadmodum f ATC tuos exaltares, & adverfarios illorum riecares. Jlp ibl Io. Cum cnim tentati funt, & quidem cum mifericordia di- ; Jl fuphnam accipientes , fc1erunt, quemadmodum cum ira ju- dicati impii tormenta paterentür. u Efff3 II. Hos e 3 Con.ra boffes) Pugnam intelli- 7. Fonte q,ud»'m fempiterzi /iumm;s ) t contra Ámalech in. Raphtdim, Ilgüs de»w»as, finte perenm. u E xod. 17. 9. * Amoxrhæos, Bafa- Humanum fanguinem,) Et memo- 3bantut mc AS.4- rata plaga fanguinis, Eixod. 7. 17. * Ste. SMEC Smer:.mt) Vids: E xod. 17.2.& Num. 20.à g. HI CU mmucrentur, B) Cau- ( littus edu fa exprimitur , ob quam pla'va illa . Communtor Regsies f!zf) Ín Grzco efï: : M,ua, fanguinig /Egyptii puniti fünt , fanitas, curatio , remedium , confo- [ , latio , 1ehw*er1um fitim paífi, quia nimirum Hebrzorum mafculos aquis fuffocarant, per qu& $. Perqauaenim //æ;ms £af 7 fant, Erc. ) enim quis pecc&t, per hec & torque- ) Canticim Sententia eft : tur. EW« in €o , in quo pumtl funt JEgyptii, in. eodem cum He- Cum minterentur.) FEgvptu fcilicet, brzis l)enc actum elfk. A gyptii fiti multis fiti pereuntibus. e corum in [ïm- T præ tlmo vexati funt , cum aqu In traduti;one infantium occiforum.) guinem 1 funt converfz. Exod. 7.20. Is E?xfyxov YQymioxTOVS OT acypi a 06 , & potus illos deficeret : contra V-.IO in correptiozem , fiveredargurtzonem 1mn- l qperitori v 1 ciadiant hm rxis large a Domino fuppedita: fanticidialis praceptz. lP tx funtin deferto, Dedz,!: illis abundantem aquam.) Hew Cuia abttzida: ent fllii Ifrael) Non in brzis in deferto. y gfpaete v VU tCCnf, defcïto percufia petra, fed in Aigy- Infberate.) dN on enim Hebrzi dun.— pto ; nam aquas ipfi puras letantes taxat defpexaveranc , & murmuraye- bibebant. rant, fed nonnihil etiam Aaron , & 6. Cum i.lis deeffenr.) H ebrgis fci 11 Moyfes fubdubitaverat. Vide, quc pa PTOPhe cet in defeito. dixi INum. 20. n. I2. . Bese czm ds aüum eff) Divino 9. Necarés.) Eno'?xao'.cg, m/hgdft, nmfll! munere fuppeditatis aquis O. Temiats funt.). Per fitim vexati, E. 598 LIBRI SAPIEN'fI.E 1ir. Hos quídem tamquam pater monens. probafti : illos au- ]. : No tem tamquam durus rex interrogans condemnatli. *l ereavit ot 12. Abfentes enim, & praefentes fimiliter torquebantur. - maltitudà 13. Duplex enim illos acceperat taedium, & gemitus cum ? 1 Au memoria praeteritorum. 1 vem jgni. 14. Cum enim audirent per fua tormenta bene fecum agi, tendas ab commemorati funt Dominum, admirantes in finem exitus. f 20, U 1€. Quem enim in expofitione prava projectum deriferunt, féd & afx in finem eventus mirati funt, non fimiliter juftis (1) fitientes. at. Sed *Infra y 16. Pro cogitationibus autem infenfatis iniquitatis illorum , J palti ab ip quod quidam-errantes colebant mutos ferpentes , & beftias : - fed omnia 12.24. f p rvacuas, immififti illis multitudinem mutorum animalium ?. Mu in vindictam : ^ tut brachi 17. Ut fcirent eccat quis, per hec & 3. Qu orquetur. » Quia per ao I$. ;Nqn otbis terra (1) Sitentes. ;z edir. Si&f. /eg'it-ur faciens. fcendit in | Et quidem cum mifericordia difcsphs- ipfi afflidi ; punitique fuerant, vi- Mproeaecae t nam accipientes) Quafi dicat : quam delicet in aqua fedante fitim illorum, tamen: vexationem , mifericorditer , & in /Egypto, & poftea in deferto. Ürbem tertag & in illorum bonum permifit Deus. Secum.) ld eft cum . Hebrzis. orbis. Seieruzt.) Ex iis, qux ipfi paffi Commemorati [um: Dominum. ) «o- effent. Sovro r8 xvpíov , fenferunt, depre- Et materja Id eft ('zformj judicati impíi.) Nexati JEgyptii. henderunt, cognoverunt potentiam . lt ; nam ar Tormenta paterentur.) Sitis extremz & Domini.. illos necantis. Admirantes in fnem exitui) Quafi MQUAS 3 terr]. II. He: quidem.) Scilicet Hebreos. dicat : quem tandem finem , & exi- Vatil , t dici tum habuiffent res Hebrzorum. &t vertut L Interrogans.) * Kavraduao» é£gra- infta. &'ag, id ell damnaros zorfefes. I5. Qzem.) Moyfem. lm expofitiome prava.) Cum in flu- 9. Nnj ce 12. Abfentes enizs, 6c.) Sive ab He- r cuata, mine expofitus eft ,. ut aquis fuffos carctur. Ia fu. breis /Egyptii recederent , neque fe eum illis mifcerent , five cum illis Vide Exod. 5. x |Deiiferunt.) Contempferunt /Egyp- Funi , verfarentur , fiti fimiliter vexabantur t Mu J86 w llasteg ; d /.33. Duplex, &c.) Duplici nomine Non ffrailiter juffi fitzentes.) INon ali- dolore , ac triflitia affezti funt /Egyp- quantum fitientes, ut Hebrzi , fed pità. fümidu, tii, ubi acceperunt mirabile , divi- graviflime , ufque ad mortem. 1 QUO nO&äl* ! ïcmiium D fl'i iumque fitis remedium in deferto I6. Cogstatsontbss autem zn[enfatis.) Hebrzis datum, .fimul ue ad inemo- Intelligit errorem idololatrie /gyp- 3 hitm, Quile fiam revocarunt , quafh ipfos quon- tiorum. & QU ye dam dure vexaffet fitis, cin He- Maros férpentes.) A hoxqa É prerdl, fer- Clépitams niä & | Qatus » Qu brei nullam paterentur. pénszes razione carentes, 14. Cwm enim audrrent, & e.) Id eft Supervatuas)) E'ureNà , vviles. BI A&gyptii cum audirent ea in ré Mutorsm animalium.) | Ratione.ca- - Orts Peü'fex i beneficio affe&tos Hebrzos, in qua rentium; nam etiam hic eft, ZAéqe», 20. L*'[")' 4.) 21 lu Shir i * CAPUT X 599 : jllos au .. 18. Non enim impoffibilis erat omnipotens manus tua, quse *Lev. $ Creavit orbem terrarum ex materia inviía, * immittere illis 'Zg-ï:. anr. ' | multitudinem urforum , aut audaces leones, IKCUS CU . L] I9. Aut novi generis ira plenasautignotasbeftias, aut vapo- ICS'IE*H'; rem ignium fpirantes, aut fumi odorem proferentes? aut hor- 8. aT. Xcüm api, rendas ab oculis fcintillas emittentes. exitus, B 20. Quarum non folum leefura poterat illos -Cxt;erminare, :riferunt, íéd & afpettus per timorem occidere. fitientes, 21. Sed & finehisuno fpiritu poterant occidi perfec iitionem j illorum, paífi ab ipfis faCtis fuis, & difperíi per fpiritum virtutis tuze: & beftias fed omnia in menfura, & numero, & pondere difpo(tuifti. inimalium 22. Multum enim valere, tibi foli fupererat femper, & vir- tuti brachii tui quis refiftet ? t hac 23. Quoniam tamquam momentum ftaterze , f'ïcdeft ante te 15 Non orbis terrarum , & tam quam gutta rpris antelucani, qus&e de- M fcendit in terram, 24. Sed gerant, Vi« TaRpersncne m illorum, Y9. Impoffibilis.) Impot;ans. lice ficimus , ;» w foffo, in un ffato , n deferto, Orbem terrarum.) Res, & fpecies uno flatu. breis. y. orbis. , Perficutionem pafTi ab. ipfis fattis [nss.) jnim. ) $0 Ex materia invifa.) Grece d. oD OS, Y'mo TZG Óbupg Qu x Styr6g, ab nltione ünt , depre- id- eft ;zform; , inornata , incompo- a, impulfi , agitati. t potentiam ita ; nam antequam Deus fepararet AL ipfís f'atlis fuis.) Propter ata, & j€ccata. aquas a terris , Terra eraz manis , € "tru.) Quaf vacua , utdicitur Genef. T. nu. 2. vel Differff.) ia ts , agitati tàn- m, & aF wt vertunt LXX. zzvifiéilis, €& 12com- quam ve.tilabro. zorum. £? zL a. Per. fpiritum virtutzis tu&.) Per fpiri- 19. Novi gengris.) Nieoxrig 86 , nowi- tum validum , &-s,'r'ehementem ir& Oa in - fger creatas. tua vindicis. Ira plenas.) Feroces. ïquis fuffos .Sed omnia in men[ura,c.) Senten- Fuui odorem proferemtes, ) Bpousg tia eft, fed iram moderatus es certa eï;mt E Myxopuiysg xam»S , fonizus fugn "ven- £ilaaíes , id eft exhalantes cum ftre- quadam ratione, atque propor ;ione,l & xquitate utens. ;.) Non ali« pitu fumidum vaporem. : Bpouoc , febl'æi n quod nofter vertit oZór 6 , fignificat 22. Multum enim valere.) Malde jortem. fremitum , fragorem , ingentem fo- poife, viribus pollere. , infeth nitum, qualem venti , vel maris un- Tib foli fupererat. famper.) 'Yibi foli de edunt , vel concuffa terra , vel femper adefít abunde. atrig ngW' crepitans ignis. Odorem vertit Vul- uU Q3- Tauquam momentum ji;zfere.) at P*TGTM gatus , quod horrendis hifce beftiis & halitus P'om$ fignificare videtur hoc Joco etiam fotida exhalatio , minimum . aliquem. fcrupum , aut n [2 oris pe['tifer addendus videretur. 20. Lefwra.) BAaf3q , lafío. granum , quod in alteram,lancem immitti folet , cum aurificis ftatera d a ,ryü)h ( 9. Une Spiritu-) E»imévuari, Yta- 31iquid examinatur. rÁ 600 LIBRI SAPIENTIJXE ! i y 24. Sed mifereris omnium , quia omnia potes ; & difümq; D 4, Quot las peccata hominum propter poenitentiam. . . & facrifi.ci; n 25. Diligis enim omnia, qu& füunt, & ni bil odifti eorum, s. Rfl meftore vi quae fecifti : nec enim odiens aliquid confüituifti, aut.fecifti. ' 26. Quomodo autem pofiet aliquid permanere, nifi tu vo- medio fact. $ Etau luiffes? ^ aut quod a te vocatumnon eflet, confervaretur ? 27. Parcis autem omnibus : volusft pe : fluoniam tua funt , Dominp : qui amas animas. ». Ut di ^ * 'CAPUTimL qua tibi o $. Sed Q teceffores Oflendit , quanta clementia , C? longanimitaté Deus carripuerz;t narent. peccatores terre fantie incolas , mon [ubito eos delens ; cum mon illos tantum , fed €&? omnes nationes , nulli illata injuria : tam- (I) À met fur fg v quam folus omnium Dominus. perdere polJet ; bac videlicet erga 11205 in'tellig inimicos clementia, ele&hos Juos de fé , [uaque bonitate bene qui ante H. Ancoloerunt, fperare f'aciens, eo/que a peccatis revoocans. us exbor I Quam bonus, & £&uavis elft, Dominqe ,þfpi'ritus tuus propter eon Tmox. in omnibus. b Prr mj 2. Ideoque eos, qui errant, ex partibus corripis, & de qui- eptra ventficj bus peccant, admones, & alloqueris, ut reli&ta malitia, ere- hiufa.) À dant in :e Domine. * * tà, facr'ilega ^ Deut 3. * lllos enim antiquos inh 5 Filiru, abitatores ter/ræ fan&æ tuæ/, Dümentio - 9.2. quos exhorruifti, 2.2 , arum , quæ 15.19. 4. Quo.-— Cll necabay, Velcebantur La 24. Ouia o;»m-uïz /;ctes.) Sane mifef Y DlOsus, E fuavi:.) Sic etiam Da- nem forbel; retur, qui non ulciicitur, cum faci- vid aM - delezs 3 ,rec?zz: Do- 4 nj $, 1e. poffit. minus. PÍal. 24. num. 8. Vorüots f Diffimslas?) Non ftatim punis, fed In ossibus.) ln omnibus rebus, ma- parentes àtti xime in hominibus, e'xpe&.as , ut agant peenitentium. tafm 'in pænis, Derdere voh 25. Nec enim 04ICHs, 65'4) Quaft di- j j quam in premiis. € P v 6 0 tuo, il u erï.-z?it.) Täg faf)aw;w'.rw. tl habirsb. cat : fiodiffes , non fecities. á T&6 , cadentes , labentes Íc. in peccata. fan d. j DIT 26. uod 4 te wocatwm mom effet. ) Partibus corrtpts.) Kar' oN Quod 3 te creatum non effet, & 703': pfu- Bv ft'nfu ]latim welfemfm corripis. £v "enjo f d confervatum 4 quod a te non jubere- L:Mmo;z»es ; c 4(/cqz:eris. ) 3 Tvro/u(u.w'- W Tunmen tur permanere, & durare. 6x9y yB9tTfÓGQ, D mewioiiam revocan- Qum 1);-æpm Q7. Parcis eutem ogntbus, &c.) Deus do inflituis , admones , caftigas, .& t d &ntllim c» hominibus parcit , quia amator eft increpas. , A!f&üre:l * Credant 1m- te.) Tibi contidant , animarum , que ipfius funt , ut re- & confidendo obediant. recemiwi f qu'm omnia , nec decet patrém- 10 [nto; familias prodigere res pretiofiores. . 9- Ios euim antiquos, &c,) Chana- n —(;ä & 601 CAPUT XIL. & duf ä 4. Quoniam odibilia opera tibi faciebant per medicamina & facrificia injufta, - f eorum: ^5. Et filtorum fuorum necatores fine mifericordiä3 & CO* yut feeilti, meftores vifcerum hominum , & devofatore nifi tu vo« s fanguinis (1) : medio facramento tuo, 2 e 'aretur? 6. Et au&tores parentes ani marum inauxiliatarum, perdere Donite; voluifti per manus parentum noítrorum. 1. Ut dignam perciperent peregrinationem puerorum Dei, quae tibi omnium charior eft terra. 8. Sed & his tamquam hominibus pepercifti; & mifiíti an- atrriptenii teceffores exercitus tui vefpas , ut illos paulatim extermi- , CU R0B narent. 9. Non Irit : ll (1) A medio Sacramento tuo. z edit. Sixt. bac werba defuut, fed legun- fur Pe vver[u fexto poff vocem voluitti. ia a &ores 5 nam duffyryg antiquiore fi- neos iitelligit,: aliofque populos, qui ante Hebreos terram fanctam gnificatione eum fignificat, qui pro- ;zte lo incoluerunt. pria manufe , vel alium occidit , ] quem álio vocabulo Greci Zvro yeipac Quos exborruiff.) Odio habuifti iritus tUUS propter eorum fcelera , de quibus appellant. ítaque cum Vulgatus dicit inox. auttores , fubintellige cedis. Animarum inauxtilsatarum.) Auxilio 4. Per medimmz'nzz.)'E,:ocyu Qæg,.caus:ä-v., deftitutarum. & d qu epera venefictorum , 6 malefrcsorum. lejuffWa.) A»oorsg, impia , * cruen- BPerdere volurffi.) Ne. impi;l facra jliuay (re , ta , facrilega ,. non facra. ibi celebrarentur , aut in loco illo proximo , .ubi tuum locaturus eras qdue tU. S. Filiorum fuorum. necarores , o ) altared: Enumeratio criminum gentium il- larum , quae genere quodam facrifi- V.t dignam, &c.) In. Greco eft £j d£la» dnomía) Q £qraa Oes maidw» j QUOI' cii necabant proprios filios, eorum / vefcebantur vifceribus , & fangui- 4 mapàcoh macoy Tripier&T4 rj hoc nem forbebant. efl, u rerra que apud :e omnium ma- sic eriam D A medio Sacramento tua..) Id eftde- xime erat honorata , Vel omnium erat & auctores ,5 ellar De- voratores fanguinis , pretiofffffma , acciperer colomtam dignam Parentes animarum inauxiliatarum pueris Dei , vel coleniam puerorum Z).usrebus;m;- Dei digmam fe , id eft acciperet di- perdere voluifti a medio Sacramen- m i pa^ to tuo, id efta terra , quam Chana- gnam fe coloniam conftantem pue- nxi habitabant , que facra erat , & ris , five fervis , & cultoribus Dei. fanéta ; quia populo fanc&to deftina- fc in percith Perciperent) Janfenius legendum ta : vel fenfus eft , perdidifti 2 facra- Contendit , perciperez , ut. concordet T o:hi(yüï:' n mento :40, id eft e medio fuftulifti, cum voce zerra. ur facramentis , ( facrificiis tuis lo- Jn Peregrinationem.) Nmowmiay , cole- j ia geuicae cum preparares purgatum ab impiis Ziam. , gentilium ceremonlis. .. : c:afïi'g?*ü 6. Auttores.) Alvüe iT4G, Que vox in Puerorum. Dei.) Servorum Dei. recentiori fignificatione accipitur a 9. Vefpas.) De veris vefpis, five Latino Interprete , cum vertit a4- crabronibus. Chananszis infeftis in- Bibl. cum Com. Menocb. T. IV, Ggg8g. ? r, f/(ft ) Chu? i 602 LIBRI SAPIENTI/XXE -9. Non quia impotens eras in bello fubjicere impios juftis, j Vitt aut beftiis f2evis, aut verbo duro fimul exterminare. T ieonfumm Exod. 10. * Sed partibus judicans dabas locum poenitentize, non Ó i. Tu 15:59- ignorans , quoniam nequam eft natio eorum, & naturalis ma- as O - . litiaipforum, & 4 P cum volli ruim in perpetuum. quoniam non poterat mutari cogitatio illo- 16 D L 11. Semen enim erat maledi&um ab initio : nec timens ali- oportet j quem, veniam dabas peccatis illorum. füüs: quo ifti? aut ;luis ftabit con- 20 S1e 12. Quis enim dicet tibi: Quid fec tra judicium tuum ? aut quis in confpe&u tuo veniet vindex Curm tanta- iniquorum hominum ? at quis tibi imputabit, fi perierint qua pofíe nationes, quas tu fecifti? 91 Cur 1 Petr 13. Non enim eft alius Deus quam tu , * cui cura eft de rentibus j 5 7. omnibus, ut oftendas, quoniam non injuíte judicas judicium. tifionum I4. Neque rex, neque tyrannus in confpectu tuo inquirent 22. Qu de his, quos perdidifti. Ij. Cum ergo fis juftus, jufte omnia difponis : ipfum quo- "" que, qui non debet puniri, condemnare, exteru .m acílimas ( Cruci. a tua virtute. 1. Virtute txeree , & 16. Virtus enim tua juftitize initiium eft, & ob hoc quod Dui mn o omnium Doninus es , omnibus te parcere facis. li wirtuit I 70 Vir" - [otentiam p tellizendum efï ; vide Exod, 23. og. 12. Quis tibs zmputabit !) Quis ti- Qul /t 5 eut. 7. QO. bi crimini , aut vitio dabit? Aolatraram, Panlatim extermiiz.zzrmt.) Paulatim, Ig. Uf oflendas, 6c.) Id eft fed ut Tuaduis, üt otium fe corrige ndi , atut immi- oftendas , * cui oftendas. tanquam - Ied zrguis pu nentem cladem efï ugiendi haberent. fuperiori , aut pari. : 1 8' Dümim 9. Ferbo,) Imperio. I$. Éxteroum.) Alienum, £0 g gj d j)otentia. MP D Simul) Grece eft o £v , ad unutm P 77 'uirtz:te.) À tua n omnes eodem temporis momento.- 16. Virtus enim tua.) l '8 xv5 robar, 4qWTAte, voy potentia. ratione, Io. Parribus.) Kara fpays» , pan- 74ffitia initium cf.) 'Tunc fe exe- Glmmg. , latim, per partes , fenfim. rit virtus , & potentia tua , cüm Qflägg, CHm fædic;m:.) Puniens. exigit juftitia. Potentia tua initium müitum tiob capit fe orodendi , cum juftitia id Diboi; : Nen ignorams.) ld-eft, licet non N ignorares. exigit. erum quia dpy5 non fo- TA'aMf enim Naturalis malitia.) Ev,u $uToG $ x«- lum fignificat zitiwz , fed etiam *VOn. Duris f principarum , fenfus effe poteft: po- Ti2 fnpolis * . infitg , & valde radicata. tentiam vim fuam juftitia moderari, Ip perpetuum.) Omnino mutari non rit ' & quog poterat , quia obftinata erat in malo. ut-nihil plus faciat , quam prefcri- POPPOQrtUm bat ipfa juftitia. TAU evade II. Nee temens, c.) Et licet ne- Ob Loc quod omnuium Dominut- es.) minem timeres , adeo indulgenter tua lg. Pe; tlj Rebus enim fuis dominir libenter. Uthentis. bonitate ducus cum illis agebas, parcunt, x "F«mqff, | | CAPUT XIL 605 id los ts | 17 Virtutem enimoftendis tu, qui non crederiseffe in virtute o confummatus, & horum, quite nefciunt, audaciam traducis. i, m 18. Tu autem dominator virtutis, cum tranquillitate judi- üralis m- cas, & cum magna reverentia difponis nos: fubeft enim tibi: Itatio. il cum volueris, poffe. r9. Docuifti autem populum tuum per tal ia -öpera,' quoniam timehs il oportet juftum effe, & humanum, & bonece fpei fecifti filios tuos: quoniam judicans das locum in peccatis poenitentiae. ['abit cort. 20. Si enim inimicos fervorum tuorum, & debitos morti, iet vindex cum tanta cruciafti attentione, (1) dans tempus, & locum, per perierint quae poffent mutari a malitia. L] 21. Cum quanta diligentia j udicaft filios tuos, :(iuorum pa- ura eft de rentibus juramenta, & conventiones dedifti bonarum pro- miífionum ? judicium. Inquirett 22. Cum ergo das nobis diícipiinam, iinimi,cos noftros mul- Gggg2 tipliciter L yfim quo- (1) Cruciafli attentione. 7z edzz. Sixr, ,ïggitur : cruciaftiattentione & liberafli. n altinas 17. Virtutezm.) Potentiam cogeris clementis , &M humanitatis fuavitate exerere , & oftendere. temperare. loc quod Qui non credis.) Ab impiis, Er bone fpes fectfls fílios tuos, &c.) dp wirtute. con[ummatus, ) Nim. & Et ad bonam fpem erexifti filios IT Vit- potentiam perfectam habere. tuos : quod fi deliquerint , eofque Qui t nejéiunt-) infidelium ,. ido- penituerit , illos denuo recipies , & !) Quis ti- lolatrarum. gratiz tux pafticipes facies. ibit? Traducis. ) E,'gekäfyxæzg, confutas, 20. luimicos fervorum tuorum.) Cha- [d eft fed ut red rguis .punis.. naà. €«os, las g;mqumlr 198. Demznator virtutis)) Mo'ncde» Debitos zmorti,) Mlorte dignos, lo'qJog qui deminaris fortitudimi. -"ttentiont.) Circumfpectione, pre- (ftli Cum tranquillitate W'y érieixtlu , m otentià. aquitare, non fummo jure, cum mo- meditatione, quafi' cavens , ne mo- | deratione. dum excederes in penis. 6/*(57'7 LP QI. Cws quanta diligentia , Efc. ) um magna reuerentia.) Mera moAZG Quam folicita , exquifita & accura- "unc fe &t QuóSg, cwm malta parcitate, id € . |. tU3 cim multum nobis parcens ta diligentia exiftimandus es judicaffe flios tuos ? ltalice diceremus , Coz tga initum Dijponis.) Kegis, gubernas. quanto rignardo , rifpetto » o rifpar* n jufti ! Subeft enim tibi , cum-volueris po[fe.) * mon 0. iNon punis ftatim peccata , nec me- 9210, À fod eum D ortum ]Mreniiäm jeramenta , &o) rito fupplicio; quia id potes , quan- Quorum majoribus tanta , tam fan- goredt: F* do, & quomodo vis , & cum fue- j m räf.h rit opportunum tibique placuerit , &e promififti , pata, & conventa am Pwkw nullus evadet potentiam tuam. firmans juramento. 22. Cgm ergo das nobis .di.üiplinam.) I9. Per £alia opera.) Facilita!:is, & amin t j clementiz. Hyazg & T4ldfuQy , mos £rgo erudiens, ;j ib inftituens , caftigans , quafi dicat ; ju/äumqþ, & bumanum-) Juftitiam 604 LIBRI^ SAPIENTIJ- H tipiciter flagellas, ut bonitatem tuam cogitemus judicantes : & cum de nobis judicatur, fperemus mifericordiam tuam, | »]/d.ni quii 23. Unde & illis, qui in vita fua infenfate, & injufte vixe- Jotius ( runt, per haec, que&e coluerunt, dedifti fumma tormenta. Supra '24. * Etenim in erroris via diutius erraverunt, deos aefti- (u 1116.maptes haec, quae in animalibus funt fupervacua, infantium 1 V A 1. 23 : infenfatorum more viventes. 25. Propter hoc tamquam puer fci is infenfatis, judicium i.r;xde- rifum dedifti. 4 spotuerunt 46. Qui autem ludibriis, & incr te$ agnovi epationibus non fant cor- retti, ignum Dei judicium experti funt. 4, * Se 2:1. In quibus enim patientes indignabantur, (1) per hzec quos gyrum fte putabant deos, in ipfis cum exterminarentur videntes, illum, Tebores o quem olim negabant fe noffe, verum Deum agnoverunt: pro- ?. Quo quanto hi pter quod & finis condemnationis eorum veniet fuper 1llos. * CAPUT nerator h: at RR RB 4 A: (1) In quibus enim patientes indignabanzur : z ediz. Six£. legitur ; in his enim, qua& patiebantur, moleíte ferebant ; in quibus autem patientes - 1b illis, i indignabantur &c. j Àm: hoc eft difcrimen. inter ju(tos Deo intelligit tormenta-per viles beftiolas lerpotert ss charos, & inter horum inimicos iím- iis inflicta, qui eafdem beftiolas co- ios , quod cum primos moderatis lebant tanquam numina. Colebant modi : vidr; b Chananxi Beelzebub , id eft Dezz nàtii, & c eus caíliger verberibus fecundos acrius flagellat. mulcarum , ideo mufcis , five crabro- hr diih;, ij lU: Lomttateez tuam , €fc. ) UB nibus vexati funt. YG U veyat Ccum cura cogiteinus , perpenda- OA. lu errorisvia dgutius evraverunt.-) f:n, u e& m lllquam, " '1:nus , folicite judicantes, bonitatem Proceflit horum idololatriá , & fu- tuám , Hoc eft , ut expendentes cum perftitio longius , quam ceterorum, £2 Ctfeygi jüdicio bonitatem tuam , foliciti fi- qui cultum deferebant rebus majoris $ TeS [e ext inus .ne nimium illa* excidams. U 2777 Vergy cujufdam pretii , ut foli , fteliis ele- Vel fenfus eft, ut cum de aliis judi- men*is. bant f vnr, camius , & illos punimus , faciamus Diautinus.) Brf[cl.xpd,fe?pov, longins. Fif]l.f fp"th hoc modefte, Dei fequentes exem- Supervacua. ) Maipa » inbonorata , 8 perfedo; plum erga ncs. vilia. TU Vetr Et cum de mobis judicatur. ) Kpwóo- .28. Judicium.) »Punitionem. ermïe rece&ä' p.5yol d$ jauditati autezz ,. cum alii de In derifum. ) NMelut puerilibus , & nj ) nobis fententiam ferunt. ridiculis poeris punivifti. Qui Speremaus.) Yapoa Qouejuey , exptllemas, 26. Ludibrus , EY imerepatiónibus. ) DC m 23. Infen[ate.) BZ» &Qpoow»1 Gesc, Quibus non profuitpér animalia il- hg j quæ , n fíultitia vits, idololatriam, & alia la viliora , ut per vefpas , vel cra- Oritg Y^ T9 peccata adinittendo. brones admonitio ,. & punitio. Per béc ,. que coluersz.-) Per eas Dignum Dei judicium.) Graviorem, m, qf!i f/f 1 ipfas res, quas coluerünt. & qualem meriti fuerant ponam. ; E Dedifli [nzsma tormenta. ) In Gre- 27. In quibus enim. patientes , Efe.) ^ lpey, co eft tantum £//ac«yoag, torfiffs : Ozdo, & fenfus ve.rborum eft hujuf- f COlEbant' TOOWPOUUT XHL | 605 adicntes ;." (UUA O POUCUTPOSXIBE ) (uam, jufte vixe- Vani quidem funt, qui ex creaturis Deum non agnofcentes : ipfas -potius creaturas pro. diis. coluerunt ; at illi.longe fFultiores ,. qui JPmena. deos zli- opus artificis Deum dicunt , ab infenjato idolo futura i AMantium 2nierrogantes. 4 1. V/ Ani autem fünt omnes homines , in quibus non fübeft Rom. Tüm in d(ï- " Y fcientia Dei , & de his, quse videntur bona , non ': 18 [ potuerunt intelligere eum, qui eft, neque oper ibus attenden- f or- ] tes agnoverunt, quis effet artifex : 2. * Sed aut ignem , aut fpiritum, aut citatum aerem, aut *Deut rhacqs | gyrum ftellarum, aut nimiam aquam, aut folem, & lunam, 19 78 es illun, | re&tores orbis terrarum deos putaverunt. runt: pro. 3. Quorum fi fpecie dele&tati, deos putaverunt : fciant, oper.1llos. quanto his dominator eorum fpeciofior eft : fpeciei enim ge- CAPUT ] nerator haec omnia conftituit. '...--— Aut fi virtutem, & opera eorum mirati funt, intelligant 'fgifur : jn his tem patientes. ab illis, quoniam ,' qui hzec fecit, fortior eft illis: $. A magnitudine enim fpeciei, & creaturae, cognofcibili- 6.Sed jetiis | ter poterit creator horum videri: GPEE3$ befliolas co- , Colebut modi: videszes , five fentientes Cha-. Spiritum. Ylyssna. ) Vi'detur ven- "r nangi, & cognofcentes in his rebus, tum fignificare, quem pro Deo cul- iz qüibus, id eft , per quas patzeztes, tum teftatur etiam Seneca 4. natural. fie i zd e(t, vexati, & affliti, /odignabax- quaft. cap. 17. st ienttt) fur , id eft moleftc ferebant, per £sc , Citatum atrem.) "Y axmyoy dcpa, aerem Ü inquam, quos putabznt Deos, im zpfis celerem,& mobilem,quem fubJunonis ia , eum exterminarentur , id eft, per ip- nomine tanquam numen adorabant. | ceterorum, fas res fe exterminari viderent ; 4270- Gyrum . ['ellarum. ) . Orbem ftellis ebus majonté werunt verum Deumy, quem olim nega- infignem, colum ftellatum. , ftellis * &ant fe noffe. Nymiam aquam.) Bíaiy ;f»'&oe , vios Finis condemmationis. ) Extrema ; lentam aquam, copiofam maris aduam, Jngine feu perfeCta condemnatio , quia his fluctibus , & tempeftatibus violenter , inhontdly malis vexati nihilominus a tam craffo agitatam,. quam hethyris nomine, errore recedere noluerunt. aut N eptunt colebant. ^5 mem. " 4doi.) Maraii, falr. av $pecie.) Pulchritudinis. yerilibus « & Qiubns non fubcff.) Ideftineft. Specici entm «gen.erzztor,) Autor puL chritudinis. De bhis, qua vwideutar bona. ) Ex f m'aniä'm:) bonis, que videntur , ex vifibilibus ( 4 Vertutem, £5 opera. ) Grece vo- animala I* bonis, &x rà» ópept»e» dya9oy, ces Uyap.6 . ( Ey£pryeiz. potentiam ; j ve di* Euz, qui efl. ) Deum, qui'de fe five facultatem , & efficientiam, five P upiti efficacitatem fignificant. Grav jorett) ! ilïf(; d.ixit j Lga fum qui fam , Exod. For:;o. ) Potentior , & majore F 2. ngem. ) Quem Vulcani nomi- agendi vi przditus, !!imæ!ï É 'a- J uf —ne colebant. 5: d mogniuudine enim. (pecies ,. & j 4 606 LIBRI SAP[ENTIHE | 6. Sed tamen adhuc in his minor eft querela. Et hi enim , Meliqui — fortaffe errant, Deum quaerentes, & volentes invenire. abutatur : ^Rom », * Etenim cum in operibus illius converfentur, inqui- 15 Btrelit 1. 2 runt, & perfuafum habent, quoniam bona funt, quse vi- curmum, & dentur. taterm 1uan, 8. Iterum autem nec his debet ignofci. pulet WMud m 9. Si enim tantum potuerunt fcire, ut poffent zeftimare 14, Ait al facculum: quomodo hujus Dominum non facilius invenerunt, fubrica, &ru 1o. Infelices autem funt, & inter mortuos fpes illorum eft, L] macuam , q| quiappellaverunt deos opera manuum hominum, aurum, & 1 Erfaci argentum, artis inventionem, & fimilitudines animalium, aut * illud , & cor lapidem inutilem opus manus antiquae. 16. Ne forl * 1faie 4 11. * Autíi quis artifex faber de filva lignum re&tum fe- po:eft adju 412- cuerit, & hujus do&te eradat omnem corticem, & arte fua trutt. ] IO' 90 ufus, di,ligenter.fabrice;t vas utile in converfationem vitse, 1 Et de 12. R?Ii— tum factesis ] anma ef: creature, ) Vin «yàp pteyfS86 »ta2oyrig Si tantum valuerunt ingenio, ut ob 18. Et pte xTricATOys Ex magna enim. pulehritu- fcuritate naturx involuta perciperent, dize creat urAvnn. Senfus vulgate & coleflium corporum proprietates, Vità rogat m editionis eft , ex ipíls creaturis, A& & motum. 19 Pt pre earum pulchritudine. Eflimare ) Ziroyáeadomi, conjetiu- videtur hoc verbo indica- € dCquiren Cognofcibiliter. ) A,VCC)KOIW(WS 3 ler va capere proportsonem . per analogiam. re, non penitus exactam de. rebus petit ab eg, etiam naturalibus haberi fcientiam. 6. Minmor efl guerela. ) Minorem Sacalus. hus a xeprehenfionem merentur, qui folem, ficat. ) þTc*v dià»a, mundum figni- lunam &c. coluerunt. BEU Quomodo bujus Dom;num, €'c. ) Po- BU CxCitan Errant? Dtum quareures, [2] c.) Ve- tuiffent faciliore , & breviore opera : ll. »iam aliquam merentur ; quod De- 13 Qud ad um fibi propofuerint inquirendum , illorum auctorem, & gubernatorem & in rerum perveftigatione defixi , intelligentia confequi , cum animad- Wnet hoc verterent, nec exillere temere, aut o&epdendam, rerumque naturalium capti pulchritu- OHEHE C dine, ac vi, illis ipfis rebus divini- per fe, nec poffe confervari absque tatem tribuerint, quibus nihil me- principio, & primaria caufa, fub cu- MiQuale j o lius valebant intueri. jus ditione, arbitrio cuncta fint , t bonos ufi; & aqua omnia pendeant. Portiefigg D7 9. Comverfentur.) acptQojtyoi oc- M s n0djy cupando fe in cognitione, & eorum O. Jmter omortuos jpes illrum) eff.) "gm ufu. Inter mortuos cenfendi: & quorum totofa. 9. Jrerum autem. &c. ) Quamvis Vel] fenfus eft: " qu!tutt defperata fit falus. quidam ex parte minus reprehendendi habent fiduciam in fimulacris nihil ' a("ymb Otto &UT videantur rerum nobilium, ac utili- agere v alentibus. ÜOpus manumus aniiqua. ) Veneratio- abét, um cultores, adHuc tamen gravi cul- pà non vacant, nec veniam erroris nem enim majorem apud idololatras P if 1 Q"Eplret merentur. conciliabat operis antiquitas. [j Wieg, h Q. 55 enim mnmng poruerunt. fcire. ) 11. Jp. conver[ationem.) 1n ufum. It lüueen CAPUT XiH. 605 Pt hi m 12. Reliquiis autem e enire, abutatur : jus operis adxpræparationem efcae t, Ingui« ; QUe v 13. Et reliquum horund, quod ad nullos eft, ufus faciat Ii'gnum curvum, & verticibus plenum, fculpat diligenter per vacui- tatem fuam , & per fcientiam fuze artis figuret illud , & affi- milet illud imagini hominis. t eeftimyre WVenerünt, 14. Aut alicui ex animalibus illud comparet , perliniens rubrica; & rubicundum faciens fuco colorem illius, & omnem llorum eff, maculam , qua in illo eft, perliniens : üurum, & I5. Et faciat ei dignam habitati « alium, aut illud , & confirmans ferro, onem, & ip pariete ponens 16. Ne forte cadat: profpiciens illi , fciens, quoniam non re&tum íe po:eft adju k arte f ! vare fe : imago enim eft, & opus eft illi adjuto- rium. l Vitæj p Mi- 17. Et de fubftantia fua, 4& de filiis füis, & de nuptiis vo- tum faciens inquirit. Non erubefcit lóqui cum illo, qui fine — o m anima eft : enio, Ut oh. I8. Et pro fanitate quidem infirmum deprecatur, & pro i perciperent, proprietates, vita rogat mor:uum, & in adiutorium inutilem invocat: 19. Et pro itinere petit ab eo, qui ambulare non poteft, & de ac )u , cnjetie irendo, & de operando, & de omnium rerum eventu 'erbo indicte petit jb m de rebus j eo, qui in omnibus eft inutilis. Íeientiam. CAPUT undom fiptie 12. d Præparat;an?m efca. ) Ad Fuco.) Fucus in genere eft omnis ignem excitandum , ut CO quantur 'I, ö'c' ) PO. Cibi. f^c*s, herba marina Color adulterinus , eft etiam Qjxog, viore optra inducens. qrubeum colorem ubernatorem 13. Quod ad nulos ufus facit.) Per- tinet hoc ad idoli vilitatem magis Perlmiens) Et COlOlf'e illo cegäns, m animade oftendendam. ne appareat, temere , dl - Lignum curvum.) Zuoktäri, tortuofams vari absqie IS. Habztationem.) O'Óqua : vidg- wfa, be (ue inzquale , flexuofum, diftortum, & tur intelligere ediculam lieneam, in ad bonos ufus artis ineptum. qua idolum includatur, vel bafim. Cun&ä lnt', Vorticibus plenum. ) O o C'ujemtQu- t' x0c , zodis 4gn4tis f Cozffrthans ferra.) Scabiliens, & fir- lum Ó ) nodaoium. ?*'ermm ; vel ramis riafis, ne decidat. 16. Profpiciens.) Providens. & quorum .Per. wvacuaitatem [nam. ) E; S"rrz(us'- fenfus &* At/& &elas dvr8 , fedulo, & accurate Non potefé adjwuare , f& &T2 ) Si ca- Jacris nilt in otio ; cum tempus vacuum dat, non poteft fe erigere, fed alie- habét. fio indiget auxilio. Vencrätïü' eum iliam. (d4. Comparer.) Simile faciat trun- 17. De folfhantia fos.) De divittis, idololats & re familiari, neg otiatione quzftuo- ts Perlipiens rulrica. fa, &c. 1p ufü rem inducens, » Rubeum colo- Votnm fAciens. ) mpoetvyop.siog orans. 608 LIBRI-.SAPTIEN TI,JE ! « Bentd COA PiU-T -- XIV, g "u Utz'?i&'inmentio tnavis , qua etiamtempore diluvii femen bumanum hipfam, & c ! : aütem Cuim — Jfervatum efl ; idolum autem maledi&tum eff cum Juo f'abricatore, C quod fuerit ia*'ol()mm', idololatrieque exordium , ac E Simil ' 1o, Eten progrefjus , item. que mala ex idololatria . fyentà pati procedant. 1r. Prop .T Terum alius navigare cogitans, & per feros Hu&us,'iter, quoniam ci fem antm D facere incipiens, ligno portante fe, fragilis lignum in- " [um. vocat. - 15. Tnit . 2. lllud: enim cupiditas acquirendi excogitavit, & artifex L] adinvettio Exo4, Iapientia fabricavit fua. 1422. ^3. lua autem , Pater, providentia gubernat : * quoniam LI E Bd vt a dedifti & in mar ] V1 am, & inter fluétus femitam firmilfimam, $per wrlis t 4« Oftendens, quoniam potens es ex omnibus falvare, etiam ertrt, & po fi fine arte (1) aliquis adeat mare. . . Qandi penus . Sed ut non eflent vacua fapienti d& tuae opera :x proptär d vatim, 4 hoc etiam & exiguo ligno credunt homines animas fuas, * Gen. tranfeuntes mare per ratem liberati funt : Suu, ) N 6. * Sed & ab initio cum perirent fuperbi gigantes, fpes or- - Sehen natj 6. 4. alia proles f 77 - bis terrarum ad ratem confugiens, remifit faeculo femen na- Ietur genus tivitatis, quze manu tua erat gubernata. D r cam intelligi rate.— 7. Ben;ï Iémis, qgn (1) Arte. i» ediz. Sixt. legizur agebatur, I»guirit.) Confulit, & quid fa&o Dedifis , €&' in mari viam, &8c.) Re- fpicit hiftoriam tranfitus maris Ku- ]. Deedid -opus fiz, inquirit. ittüm funm bri, Exod. 14. 22. X. Terum.) Id eft prsterea , quafi 4. * Sime arte.) lgnarus nandi. Aimodum 4 dicat : videre eft aliam homi- S. Sed ut mom effezt, 6&/c. ) Voluit num dementiam. Deus non folum potentiam fuam de- Qibus juft —ilf!'(JuAcm .hOU * Fragilius lignum. $mvocat.) Neptu- clarare, liberando fine navi, pericu- (per 77525 num, aut alios marinos ex ligno. lofum iter per aquás conficientes, fed 2. Illsd.) Navigium intelligit. fapientiam etiam manifeftare, ratio- OItim qqter nem docendo mavis conficiende ,. & euM ille Jrtifex fapientta fabricavit. fua. ) regendz, ut fe, depofito metu, hg- t x «t ana] Azxtifex fua fapientia fabricavit illud : mines mari committerent, Ticitus eft. non enim artifex eft epitheton fapi- entig. Vacua.) A'pyZ, otiofa. g. Tw4 autem , pater , 6c.) Ne Exignuo liguo.) Navis fcilicet. PU £f a D LOI i ipfa quidem ars navigandi fatis eft nimas [uas. ) Seipfos, & vitam li -tälnen : ad eximendos homines a periculis uam. maris, fed divina requiritur provi- 6. 4b initio. ) 'Tempore Noe. L 9 Unijge Cum perirent, 6«. ) Aquis diluvii. JH. cum Cl degf;ia, qua cun&ta gubernantur. CA'PUTxN. 609 7. Benedictum eft enim lignum, per quod fit juftitia. 8. * Per manus autem quod^fit idolum, maledi&tum elt & *Pft. t Doyagdyn ipfum, & qui fecit iliud : quia ille quidem operatus eft: illud 133-4- arüc 3 füriutor, autem cum effet fragile, deus cognominatus eft. M, d -^9. Similiter autem odio fünt Deo, impius, & impietas ejus. ^ ? j 10, Etenim, quod faftum eft, cum ill O. qui fecit, tor- menta patietur. 1I. Propter hoc & in idolis nationunf non erit refpe&us : ftuQtus iter quoniam creaturee Dei in odium fa&tze funt, & in tentatio- ligntm in- nem animabus hoi minum & in mufcjpulam pedib/us infipien- tium. 12. Initium 'enimïo-ïmicationis eft exquifitio idolorum , & , artifex faäïnveh"tio ilorum corruptio vitze eft: * quoniam 15. Ne- itmilimam , Sres or&zs *'tfr;;;zrm'n.) l:i,' 'ql'ü fup?:if- jäþ,;g;, ) Qualis 'eft idoli fabrica- vare, etium tor. erant, & per quos fpes erat propá- :"gglndï genus humanum. Et ;wþiem's.. ) Quadlis cernitu Efin dH vattm.) Ad arcam Noe. fuperftitiofo opere idoli. j :x propiet as fs5 Remzfft. ) N'eAeinty , meliquit. 3XO. Quod factaz cff. ) Idolum. r Toymenta patiertr. ) In ignem mit- Saculo. ) Mundo. tetür, quo torqueretur idólum, fido- Semen nativitæti.c.) .F'roflem-6 ex qua es, fpes ot- loris, & fenfus effet capax. femen no- alia proles fufciperetur, & propaga- II. Jz 4delis mattonum mom eriR wt- xetur genus hüumanum., joe8dws. ) Non parcetur idolis, vl Qu manu tuanerut pgulernata. )*AI— 10n erit, qui 1dola refpiciat, colat. —— ,. Dene- cam intelligit, que& non velis , non * deodium fatie t Jn21.) Converfe funt remis, :mon alia humana induftria ab impïiis i2 aAbomisatzonem , àn Gaxco agebatur. eft , eic BàtAvqiua. i/lm, .8)(') !?e- 7. Beneditlum '.ef engm, . ) AXrca lp tentationem. ) El 'Uxäväxka, 22 yg maris Aue curfüm fuum tenuit , nec periclitata feandialum , in offendiculum : damon eft, quia Deus illi benedixit, quem- enim laqueos, « tendiculas incautis us nandi. admodum .aliis navibus benedicit , ponit, eos per creaturarum dulcedi- Éf Vohuit quibus jufte utitur, fciJicet ad-ufum nem illiciendo. tiam fuamde aliquem honeftum. lp mufcipslam. ) E -fvrcïuy.*'äxav-, qua n»"lVia Pmäu 9. Permannus astemy quod frz sdolum.) Idolum autem :manu fatt:m. vox laqueum , five decipulam figni- aficientés 1.e( ficat, que humi defigitur. Mufci- feftare , 10* Quia 3ile quidem operarus eff. ) Ar- pule nomen commode exprimit da- tifex eft analeditus , quia idolum fa. tentem àün creaturis illicem delecta- bricatus eft. tionem. to ed o nti Allud aptem , €c.) Ipfum -etiam idc- 3129. Forsicationi:. ) Idololatriz ,, lum eft :maledictum , «& «execrabilc., qu& :eft fornicatio , immo adulterium 4 u filic D ia, cum [fit ex fragili :materia , quoddam , :quo Deus deferitur. 08 & " eus' taimmen :appe'llzït ur. Exquifizto. ) EXmfois , - 9. Grnizbiter. ) Eque. ivveniio. Xcogifatro ) Bibl. cum Com, Megoch. T. IF. Q fe NOC' ; Hhhh iil« 'quiS EVA 610 ÉTIRRI-SAPLEENTIJX 13. Neque enim'/erant ab initio, neque erunt in perpetuum. eum, qi 14. Supervacuitas enim hominum haec adinvenit in;orbem deum & terrarum : & ideo brevis illorum finis eft inventus. g. E fetbu , à 15. Acerbo enim lu&tu dolens pater, cito fibi rapti fili fe- cit imaginem , & illum, qui tunc quafi homo mortuus fuerat, nomen l nunc tamquam deum colere coe Ea pit, & cqnf*cituit inter fervos Q E fuos facra, & facrificia. & in m 16. Deinde interveniente tempore, convalefcente iniqua T02]à pacé confuetudine, hic error tamquam lex cuítoditus eft, & tyrau- 35 *j norum imperio colebantur figmenta, ficia facie 17. Et hos quos in palam homines honorare non poterant, 14 Ne propter hoc, quod longe effent, e longinquo figura eorum fed alitis : allata, evidentem imaginem regis, quem honorare volebant, flat fecerunt : ut illum , qui aberat, tamquam præfentem»co'lg- as, Ft rent fua folitudine. tum & fit 18. Provexit autem ad horum culturam, & hos qui igno- tumo)tüs rabant, artifices eximia diligentia. . . : 46 D f9. Illie enim volens placere ilh, qui fe affumpfit, elabó- Ymatati ravit arte fua , ut fimilitadinem in melius figuraret. * Ipudicit iS 40.' Multitudó autem hominum abduécta per fpeciem Q per 14 1 K i m m - 5 & 2« I turis, Corrzptio ej? v4i4. ) 'Cofrulacig pre- Inter fervos. ) T?T ditis, ; j tteróig , fub- Nmm,) j cipue fignificat ea vitia, qu& magis 90. Ef goy abhorrent abhumana nitura, eamque 17. Et hos , €fc. ) Altera h&c- eft uffceret, deterius pervertunt, & quodammodo idololatriz caufa. ? * -Corrumpnnt. In palam.) Coram. £» ov ' Ifaen;,l E tig, 13. 4b :mitio.) Ante diluvium, Evidentem. ). Vupays wifibilem, e;?.« *TW) 5 la ob recentem adhuc memoriam ;r.ea- 243 AU. tionis. Celerent [ua filieitudine. ) Koxax£- &deo infgi T pacatum Erunt.) Permanebunt; nam idolo- vecti did casógg, adularentur ff* diofe. eütientcg, latria aliquando exterminabitur. 0. Prowet.4 O& ) Imperitos ad idolorum culturam incitavit eximia 2y. Oif 14. Saþerwdrgim:.) Kevooo£u pro- Pinteiu, g« p inamems glürmm. artificis diligentia in idolis elaboran- x z C'r , facriü Et ideo brevis , &c.) Quia idolola- dis. tria levem caufam habuit, hoc eft, 109. Qui fe affumpfir.) Conduxit ad ts 'OCÍS, ]u ut lcenn'us ] vanam gloriam , ideo tam levi ,nixa opus faciendum. T 4l /7]0, fundamento , perpetuo durare non lo melini.) Quam poffet pulcher- poteft. : rime, & maxime ad vivurn. 171)4?245 ex 4!1'2 Pm« finis inve- 20. 4bdutia.) Attracta , illeta. j 4".07"! 4 Es efl imventus. ) 24' 9 ifam. nietur ,. vel fermo eft de aliquibus Per (peciem operis.) P - ropter o.peyrïls peculiaribus idolis, & eorum cultu , pulchricudinem. N(que u Pti nte tempns. ) ?Il, üt ait l qui jam dudum obfolevit. | IITjc E)N'cy;s; Panle 'eatem ee. ] 15.1 Qeaff bomo,) Quippe thmo. MT CAPUT. XIV. 61 "Tpetum, eum, qui ante tempus tamquam homo honoratus fuerat, nunc In;otbem deum aeftimaverunt. - g1. Et heec fuit vitee humanse deceptio : quoniam, aut af- jt f fe- fe&ui , aut regibus defervientes homines, incommunicabile lus füema nomen lapidibus, & lignis impofuerunt, L er fervos 22. Et non qu'ecerat erraíffe eos circa Dei fc1ent1am fed & in magno viventes inícientisde bello, tot, & tam magna ite iniqua mala pacem appellant. , &tyt 25. * Aut enim filios fuos facrlficantes, aut obfcura facri- *Deut I8.IO. ficia facientes, aut infanise plenas vigilias habentes, Jerem potetan 24 Neque vitam, neque nuptias mundas jam cuftodiunt, ira eorüm 2746 fed alius alium per 3invidiam occidit, aut adulterans contri- volebani ítat : tem CO 25. Ft omnia commifta funt , fanguis , hom1c1d1um fur- tum & fictio, corruptio, & infidelitas, turbatio, & perjurlum, qm ] 81 tumultüs bonorum ; 26. Dei 1mmemmatlo, animarum inquina:io , nat1v1tatls e;abo 1mmuaaïm, nuptiarum inconftaniia, 1nordmat10 moechia, & impudicitize. am O"'P"* Hhhh 2 27. In, eam, r €—" * O1.. Ineommumc.46:/e 4 Scilicet crea- Pc'r M'wdmm. ( on(w, /huem in- turis. f dias. . Nomen. ) Dei. Adulterans.) Uxorem alterius: 'WHIM 22. Et non fffecerat,) Pro quafl non 25. Oa commszzz jämf ) VIarrna a hac &l futticeret. C& criminum omnis gcnens COHu- D Infcientia bello.) "lenebris ignoran- vies. t!æ. y l Corruptio.) V ide dicta fupra num. 12. fwf filen, * qot, Ó tam magmz, &'c, ) Statum Turbatio, ) VZpaxos , turultas , adeo infelicem bonum, tranquillum, turbe. Ixo?x" fentientes. & pacatum exiftimant, fua mala non Tuonlteus 5anorum ) 6ópuf?og &xyaSev; *izmr f/:dfoff £onarum rerum perturbatio, & confufto s [m )ar co» 4 23 Ol[cura — facrificia. ) Kpud)ta vel bonorum hominum vexatio, & puceia, occulta, clmdcftma, fe- in bonos tumultus exciratus. facrificia in arcanis ; & fecre- 15 t]gmof'lll Creta , 25. Immemamno,) Oblivio: tis locis, lucis, antris, &c. celebrata, dnimarum imquinatio, ) Mitium gu- ut licentius vacetur libidini, &c le, & luxurig , quz fcda fum:, & Condusit i obfcæna, In[anis plemas, €fc.) Im. Greco eft in[anas ex aliis legabus, fem vitibus co- Natzwt.zm.) Generationis fcnllcec ff pulclt sme[[ariomes agemres , wel agitamtes. pcr vitium contra n'ttumm, Aliqui n!m natjvitatem pro fetu aecipiunt, ac i IHG&A 24. Vitam. ) WMite honeftatem, Neque nuprias mundas. ) Cum ta- prole, que fupponatur, cum quis Pw gpeh men, ut ait D. Paulus ad Hebr. 15. alienas uxores aggrediens, prolem 4 debeat elfet eoummbsum) — bonorabele reddit incertam Mj h h s52 0mnibus, CY thronus SpHHACHIAUATS Nubptiarmm imeonflautia. ) Ya 615 LLÉSRI SAPIENTMQ 27. Infandorum enim idolorum cul * tura, omnis mali c:a-u fa eft, & initium & finis. i i 28. Aut enim dum letantur, infaniunt: aut certe yätici- | rf QUjur nantur falfa, aut vivunt injufte, aut pejerant cito, 29. Dum enim confidunt in idolis, quae fine anima fünt, male jurantes noceri fe non fperant.' 30o. Utraque ergo illis evenient digne, quoniam male fen- ferunt de Deo, attendentes idolis, & N]:uAraver'unt injufte ) in Ti dolo contemnentes juftitiam. - pet tüat 31. Nonenim (1) juratorum virtus, fed peccantium te fumus ambulat femper injuftorum praevaricationem. poena þer- ? Nof & virtute 4, Non * excopitt (v CAPUT fculpia p € $ Cu ; (1) Juratorum. £ ediz. Sixz. legirur : iüfantïum, thortug j &Taií , romfufio, inordimatie , imtom- Male.) Fal fo. ffanra uuptiarum , ut cum uxorum Noceri fe mon fgerant. ) Nocumen- communio indmncitur, vcl cum facile, tum non timent : Deorum fuorum eereeee inanimatorum iram non reformidant, & fine caufa. uxores folvuntur ,. & l A lni: dirimuntur matrimorila. 30. Utraque ergo, M Verficali * Mechie.) Adulterii. fententia eft: impii duabus de caufis s M feraj-) ' Lapsdicitze.) lgaafcivim. C penas dabunt, vero Deo illas exigen- « 5&1, ( -1/0 Qmnis t?alz cau[z eft. ) Nam ut Altera eft, quia illo neclcéto tum in dià docet. D. Paulus, Rom. 1. 24. Ido- coluerunt idola. Altera, quia juris- D. que f lorum cultores zradidit Denus iz deffde- jurandi religionem injufte perfrege- via cordis eorwm, im immunditiam , ut runt, & fraudulenter. Licet ehim in Dipore; contumedi: afficiant covpora funa, &c. idolis verum numen non inlit , ta- 2. Btni illis divini- Cau[2 , initium, $ figis.) Id eft cau- men cum per errorem Viletur f fa, ut appellatur , totalis. ' Vel di- tatem tribuerent, ex confcientia, ut tibus lo Citur, 6 f»i;, quia etiam pro illici- vocant €rronea , rei erant perjurii, tarum Ccu ili$ nec . 1 piditatum — fucceílu grates Vide Auguflinum epift. 134. & 5a- C nt, nec ] diis agebantur. betur 22. quaít.. 1. /cap. ever. anif. .29. Duwm, lzfentur , 3I. Nez enimjuratormm "virtus, &$c.) zn[aninnt. | ) DRUS, W'vopaivóuzyo: Qiapt£seci, effufe, €Y ul- NNon potentia eorum , per quos quis i! petcaver fT modum latantur , €$ infantmunt. juravit. Sententia eft: dabunt pz- 'l0n€ cuji . Vaticinantur ng/k. ) Quafi numine nas non idolis. eas repetentibus , que t651.fl vg correpti éffent, pro divinis, aut pro- nullam vim habent, &c. li allicer phetis fe venditant. Sed peccantsum pena, 65c. ) Sed ut- Tl um Pejerant cite. ) Deorum nomen te- trix peccatorum juftitia prave fat&to- Wlverfae mere interponendo , & facile jura- rüm penas ab injuftis T Cüàm menta concipiendo. tit. femper expe- : 3- N(l 19.W . 99. Cenufidunt in : Peramiulat,) Puniens : in Grzeco 3tnndo. lunt. 16!0!?!5 ) 1dola co- Corf e'R: e'm'gs'pxwm"-, imoadit infefta. e * ACLAVP UJT.- XM. 615 fali cavfa 'Có APLUSBSALVA te vatici- Fox iäeiium Juavitatem , .& m-if.'erz'cordiaili Dei 607727nehdaäiäziin : eujus gratia ab idololatria funt fervati, mire quoque [ab- ima fünt, * N Íannat Vidolomm aríifices ac cultores. male fen- 1. T U autem Deus nofter, fuavis, & verus es ; patiens, & trufte , in in mifericordia difponens omnia,' 2. Etenim fi peccaverimus, tui fumus, fcientes magnitudi- nem tüam, & fi non peccaverimus, fcimus, quoplam apud porm per te fumus compu:ati. 3. Nofie enim te, con futamata jufti ia eft, & fcire juftitiam, & virtutem tuam, radix eft immortalitatis, .4. Non enim in errorem induxit nos hominum mala artis excogitatio, nec umbra pi&turae labor fine fru&u ,. effugies cAMT -'FJ' fculpta per varios colores , 5. Cujus afpectus infenfato dat concupifcentiam, & diligit e anima. mortuse ;3n.aginis effigiem fin 6, Malo-. N ocutiiéti um fnorum Hhhh »3 , rc'formi:L-.nrt c)t ,wfïne 'Dei- | cognit-icA)n;e' nülla eft » Verficuli I Saafvz:/) | Bemgnus, bencfïcus: u OU od perfeda juftitia. ,ug' d Cl&lï.GS J itiam, 6 i rtutem.) ln Greco j 67'1,::54) 'T'um in effentia, que non illasesigen- eft fia, quemadmodum idolorum ; eft unica vox, TO xp«rog porentiam. lo néglctio tum in dicis, & promiflis, & mi- Radix efü mmortalitatis. ) Princi- s quin ;Uïis' nis, quz fallacia non funt. pium, fide enim inchoatur vita ster- le perf:-ege- D:;iþonem,.) Gubernans. na, quia eft prima difpofitio ad ju- jcer ehim if ftificationem. 9. Btesim ff peccaverimm: B. ) n inilt , & Midetur fenfus pendere ex anteceden- 4. d errorem.) In idelolatriam. illig diviti- Idola cultoribus Mala artis excogitatio. ) ntelligit 1f0i80fi3. ' M tibus hoc modo fuis nec male facere poffunt , 11 pec- artem inventricem ; & excogitatri- Ant Pmälm. cent, nec bene, fia peccatis abftine- cem idolorum. g ant. 'Tu autem , qui verus es Umira piclarz. ) PiQurg umbris, queh DEUS, bonus, & vpotens , nos & coloribus corpora exprimentis, . & j 'v"f[w, g(.' fi peccaverimus, pcr potentiam , ra- idola ad humanam conformantis figu- er quos Qu5 tione cujus tui fumus , puhire po- ram. dabont. p** tes ;.fl vero non peccaverimus , va- Labor frne. frttin. ) Qui labor inu« o 4 t 3ntibü3i qui les afficere beneficiis, nosque in eo- tilis Y rum numero habere, & computare, Effigies fculpta, & ) Eis»; c'tiXe 98v Ged y ) faflo adverfus quos tuam illam benignio- fpecies , e[jïg;cs) jfgum maculata colori- óus wvariis. grave rem curam, providentiamque oftendis: gmper ep* :B. Na]ä-enim te.) Ut par e&, te &. Infenfato. ) A,/g)goo':v, 22[enfatis, amando. ftultis, imprudentibus. d Gri? Con[ummata. L) Perfecta, quafï di- Dat concupifcentiam. ) Vxcitat. ad inff]f h E 614 LIBRI SAPI-E.NTleä ,U. i 6. Malorum amatores (1) digni funt, qui fpem habent in tali- 54 ünimatn . bus, & qui faciunt illos, & qui diligunt, & qui colunt. . tilem. 7. * Sed & figulus mollem terram premens, laboriofe fin- Rom. 1. & 9. 2r. £it ad ufus noflros unum quodque vas , & jde eodem luto AÉ verfotiot fingit, quae munda fünt in unum vafa, & fimiliter, quae his — comque t funt contraria: horum autem vaforum quis fit ufus, judex y.H ett figulus. materia f S. Et cum labore vano deum fingit de eodem luto, ille, 1. 0t qui paulo ante de terra factus fuerat, & poft pufillum reducit m füpe fe, unde acceptus eft , repetitus animae. debitum, quam hg- bebat. 15. Qu * quibus 9. Sed cura eft illi , non quia labo-räturus»e&, nec quoniam brevis illi vita eft, fed concertatur aurificibus, & argentariis: 165 ad pe fed & serarios imitatur , neque di & giloriam preetert , quoniam res pipri ad a fupervacuas fingit. Io. Cinis eft enim cor ejus, & terra fupervacua fpes illius, 16. B & luto vilior vita ejus. LR RLT s ais 1r, Quo- IT. lgmn (1) Digni funt. I»z edir. Sixr. legitur digni funt. morte. L et Deum, turpem amoreui; nam reperti funt, Ov àri BeaxvrsNÉé Gfoy € X sec qu.a, 12. thjf.f!z qui idolorum ftatuas obfcene, t niam "witam Agit parum quafhuolam d Tantes, oj piterque adamaverint. nam /Jpzxvr£Nig , idem eft, ac, ex;- honiaes, ( 6. Malorum 4matores, ) Hi amato- gi proventu:: non cogitat fe tenu- ribusinfifte res idolorum, qus mala funt. em , & anguftam vicam agere coa- . tes tm f Digs: funt,€7.) Hac pena digni &um in tam vili opificio. ftrarum ag funt, ut fuam in idolis locent fpem Cencertatür.) of Wuysírai, cone £t inanem , infrugiferam, perniciofam. tendit , pugnat , certat. : ltalice di- Illos. Gu 67[4 ) Prokill.a, vel ill-os, fcilicet ceremus , f4 4 compttenza. 7 MU UIAT DGOS'- Gloriam prafert. ) Ao£ay Ayéirai , nWndimas d ghoriam effe exiflimat. 14 7. Qge munda fzzzt m oufmm vafa. ) la vt v&»xaS9apày £ eqoy ÓSAa ox£vy Res fapervacaas. ) K488qNa $. fmpe- I3. $ni, vafa deftinata , ut ferviant in ufum ff«ras , xes adulterinas, & falfas. inimadyer purum, & mundum. . 10. Cimis eff enim cor æjtes.) Mirum g. Ilc. ) Figulus. -& fuf'lï ( non eft, ficàlibus ex rebus figulus CL ia Reducit /E*u) SOIVitur» gloriam ancupetur, quia luteus, & dl* , cum chetitus anima deäit,zm.) R'ep-etente cinereus eft totus, nec füpra ea, que liee, [) morte illi creditam animam. manibus tra&at, hoc eft, ar gilla.m» , £ 40 tili o 9. Chra eff illi , non qui4 laboratu- & Iutum affurgit. Ttqua off vasefl , 6/c. ) INon curat laborem, Terra fupervacua.) Vg £yreNectpa (0g I4. Ony, quem 'modici qu&ítus caufa fubit,- $tÀ4)g; &uTO , id eft, terra wilier. fpes 109 1 ftudio provectus emulandi nobiliores z !iz:s, Noftre Vulgatz fenfas effe fïec Arantur artifices, auriflIces, argentarios, &ra- poteft, fpesillius non fe attollit fu- : .Pecie;ä | xios, qui & ipfi idola fabricant. per terram füpervacuam, id eft inuti- C infgis Wee quomiam brevis Hl5 vita eft. ) C-mfu » EEX CAPUT XV. 615 nt m tal rr. Quoniam ignoravit, qui fe finxit, & qui infpiravit ill1 lunt animam , qua opeï*aïur sUM qm infufflavit ei fpnltum Vi- rto(e frn talem. dem lu 123. Sed & æ—fnmaverunt mfum effe vitam noftram, & con- verfationem vitae compofitam ad lucrum, & oportere unde- IS 5 fudex cumque etiam ex malo acquirere. 13. Hicenim fcn, fe fuper omnes delinquere, qui ex terree lt ]le, materia fragilia vafa, & fculptilia fingit. n reducit 14. Omnes enim infipientes, & infelices fupra modum ani- ince fuperbi, funt inimici populi tui, & imperantes illi: juam ha I5. Quoniam omnia idola natïonum deos seftimaverunt, * quibus neque oculorum ufus eft ad videndum, neque na- * Pfat. jooniam ïGMI*l S res ad percipiendum fpiritum , neque aures ad audiendum, 1135 niam 165 neque digiti manuum ad traCtandum, fed & pedes eorum 16. pigri ad ambulandum, |lrus, f6 Homo enim fecit illos: & qui fpiritum mutuatus eft, is- ünmt [ d yr, Quo M enxd II. ,lrmomwt, au;]ä ffnxit. ) Scili- nere differit de'infipientia , & infe- cet Deum licitate omnium hoftium populi Dei; 19, Lufumejäfvttam/zogrn/ä) Igno- qui cuncta idola gentium )eos effe d qUs rantes, ob quem finem creati effent putaverunt. Vel fenfus eft , fed q:m[fuofam FE homines, & quibus ftudiis, & ope- illi defipiunt, qui opera illius plurls jt fe ten ribus infiftere debcient, nec reputan- faciunt , quam ipfe artifex. tes rem ferio agi , & acionum no- acere C02 ftrarum nobis. I&thf]Cln reddendam Supra modum anima fuperbi. ) ldeft plus quam valeant, aut poflint fu- ira, o eíte. pexbl Sic lfa. 16.6. de Moab. dici- Co,z'ver/x'zt;oncm vite. ) lo fioy tur. ]alice dl Superbza 6,1!! G arrogantia ejus, TTv i p oy É XEpÀY, , Uib cjk quafc E&5 mdzgnat;o ejus þ/u: quam fart;furlc nundinas 4d lucrte2 captandum campm 4- p In Gr&co eft, r4Aa»tg imip j ,,:ynm, f4$. Vvxde wqmís , erifert plus. quam. anima m I3. $c7.) ld eft facile fcire , & énfantis ; pueri enim putant ftaruas falfus animadvertere potuiffet. . vivere juxta illud Lucilii Se faper omnes- detmquere ) Se cra- Mirom viter peccare , & minus excufal nl m Hz pucr; Infantes credznz figua iB fi(mlll* em/;uz abeza efle , cum nullo negotio poffet intel- |utels ligere, Deum illum non effe, nec FVzvere ; & effe bomines. n a q pro tali ponendum , quem ex luto,ut La&antius loco hoc poete citato ad-: aglv reliqua officinz fus vafa, finxiffet. dit: zz ego. mulo :mprudmttorcs effe du - I4. Ommues enim imfipientes.) ln Grz- co ; Hls enim fimulaera homsnes Pumnt jrect co eft , emzes autem, &c. non enim E[E Dbi deos. vilir ? Imperantes ili.) Kxf.a&vageuc'awsg declarantur precedentia, fed poftquam 9,1(13 e in fpeciej. quorumdam infipientiam , dvry ,.qui potentia oppreferumt eum. tt()lht T & infelicitatem explicavit, lignarii 16. J//os..) Deos. eR u ui [piritum mautuatus: eff.) Homo, Ícil. argentarii ; &Sguh, jam in ge- 616 LIBRISAPIENTIJXE finxit 1llos. . Nemo rgn'im- übi fimilem homo poterit -deum fingere. . 7 17. Cum enim fit mortalis, mortuum fingit manibus iniquis, yptii Melior enim eft ipfe his, quos colit, quiaipfe quidem vixit, Coptrui cum effet mortalis, illi autem numquam. Jerponte 4 18. Sed & animalia miferrima colunt : Infenfata enim com- , li parata his, illis funt deteriora. 19. Sed nec afpettu aliquis. ex his animalibu s bona pot&ft confpicere, Effugerunt autem Dei bïaudem ; & -bgnedi&iü- nem ejus. * 3 * L2 2 ii i * quibus- qui fl—)'iricum-,,& animam quafi mü- exiftimet ; nàm turpia funt, & £eda fiporem, *uo habet, & in morte redditurus eft. & noxia, &c. Vel fententia e(i: Sib; femilem. V;ivent:en'l. animalia, que&coluntur, turpia effe. ^. Utl Jlis offen 17. Mertuum. ) Mitam, & fenfum Bena potefó comfpictre. ) Vanquam nhon hàabentem. bona, & pulchra, qnaíi dicat :. ne- dVerteren zMelior.) Excellentior. mo ex reli u i$ animalibus illoruvà d verunt eft Cum e[fez mortalis. )' Cum *effet ho- . " "afpectu dele atur , adeo funt turpias . 4 Opor 3mo. & horribilia. dg.Mnimalia miferrima.) Zàa Z x9eaà, Effugerunt antem Dei laudem, & £e- Intentum oftendere ledio d:gni/fima, viliffima, turpiifima; weditionem.) gyptii mufcas , vet- & hominibus infefta, ut mufcz funt, mes, & alia ex putri nafcentia cole- antur, ferpentes, & crocodili. Porro fen- bant; hec aütem benedictionem , fus verficuli, alioqui valde ditficilis, quam Deus commmniter aliis animas — n hic imihi effe videtur, ex fuperiori libus impertivit Genef. 1. 22. adepta pendens: fipuli, & alii opifices ido- non funt, cum initio creata non fint; la fingunt, qu& ipfis artificibus, vi- fed poftea ex putri extiterint. Íta I quzcr ! Cantacüzenus. hi, i liora funt, & quànquam etiam ani- Alii de ferpente in- Pccatum, inalia quiedam viliffima, turpilfima , telligunt, cui in affuto illo Ev de- & odio digniffima colunt, tamen ad- ceptore malcdixit. lta Janfenius, Per lj f fa ) ld huc infenfata idola animalibus ilis Emsn, Sa, & alii. Lorinus putat, fiulilu tor'mez funt déteriora 4 mnam animalia illa €xntQuyoy, effugéranr, idem fignifica- vitarn participant , cüjus idola peni- re4 quod effzgzveruzr, dt fentus fit: Muüitüü:inæ tüus fünt expertia. H Ipg ltaque cum dici- turpia illa antmalia, que idololatre tur, Zz[ezfata énim, acci jxiéadum 'eft colebant, laudem, & benedi&ionermy, 3 n quiä; pro, zwfez[zta tamem. V Vel fenfus que vero Deo debetur, 'effugaverunt, Votmento s eft , inente, & fenfu'carentia, id eft Iaj dipyf, id eft ademerunt , & fuftulerunt; reliqua animalia, fi coinparentur cüra 'fuamqu'e fententiam 'ex 'eo -con-'fïl'm'at:—; CW"P "frent, his, qux idololatrz 'colunt, apparebit quod id,'quod habemus hujus libri llOd opmm ) hzc idololitrarüin Cap. I* n. S. Spiritus enta [autlus dr- ". H Tiora effe. j deteriora , & vi- Jeiplinse effugier fidsm, Gryiece ofvEsran rölg?m('tïgz Ig. Sedmec afpetlu, &fc. ) Nec ta- 9)Aoy a&tive- accipi poffit , effegabit 0tt A'Umero 4nen qia dixi animalia illa eife me- fidum ; vide ipfum Lorinum latius de Jioraidolis;ea quis bona,&;pulchra effe M hoc difputantein. 2 ll g ,'ä;; n hm C, C'ABUT XVL 617 ent deum 1 QUAP?BTXVE l5 iniquis, | .Hi'gyþ?iis» ob idololatriam digna pa[fis , Hebrei efmm 4 Deo ac- em Vixit, ceperunt : cafligati tamen aliquantum mor[u ferpentum ,. ere&lo Jerpente eeneo [anati [unt a Deos. impii vero morte. confumpti per nim Comt- locuf?has , mulcas , ignemque grandini miflum : cum illi accepto manna latiati fint ,. C? yna poteit cosjfortati : gnedi&io-w Ropter hzec, & per his fimilia paffi funt digne tormenta, I-.P & per multitudinem beftiarum exterminati funt. 2. Pro quibus tormentis bene difpofuifti populum tuum , Ua Dpam EEE . Num. * quibus dedifti concupifcentiam dele&tamenti fuij novum " ant, & fedo 163 ütentia. elt ) faporem , eícam parans eis ortygometram : 4. Ut illi quidem concupifcentes efcam propter ea, qua 'turpize 6 Tanquim illis oftenfa, & miffa funt: etiam a neceffaria concupifcentia dicit : - averterentur: Hi autem. in brevi inopes fati, verunt efcam. x novamf gufta- ibus illoruai Tunt turpits 4. Oportebat enim illis fine excufatione quidem fupervenire tdeti y l interitum . exercentibus tyrannidem : his autem tantum ifcas , Vf* oflendere ,. quemadmodum inimici eorum extermina. (centia o bantur, 18di&i6€€m 1 $. * Et- h aliis anim? j. 22, al jta r0n nty . Roprter bac. ) Aud $TO ; proprer Coneupiftentes efcam.) Famelici. terint Í boc , id eft propter idololatrie Ea4.) Animalia, ut mufcas, & ra- peccatum.: nas, & fimilia , que cibos illorum ferpente 1 contaminabant, J Eve * Per bis f£milia pAfB. [unt digne tormen l ;mfeni'lS, 14. ) - M opo/es éxoNác9uoa» , id eft 44 neceffaria ca;zm;ifääniid.) Efca Jfeoaalibus tormentis crzctati funt. concupita. 'lanta. erat. mufcarum , qrinas at ranarum, &c. fcditas; ut etiam in e fï;,'m* odl Multitudinem Lbefliashgs, €c. ) Mide jc fenlus H* £3p. .II. n- IO. fumma fame JEgyptii cibum capere ; idololit 2. Pro quibus rormentis.) Quorum non poffent. tormentorum loco, H autem. ) Mebrzi, yulitiontm Bene difpofi:fti.) Beneficio affecifti. Ip brevw: ina/pe; fa«tt;. ) Paulo ante fulerant Cencupi[centiam deleilament;i. ) ld , deficientibus cibis, quos optabánt. Ü mnflf thd h quod optarunt , ut. delectarent gu- libgi ftum. Hiftoriam habes Num. 11.31. Novau £Uf wverunt e]E;zm.) Ornygo- ; 'hnjus metras, hoc eft, coturnices. :" J .;1/!&155 s fb Ortygometram.) Quid fit, diximus 4* Size excufz Hone.) A naoniTqToy, ce 095 d7 loco NNumeérorum citato , hoc eít, inevitabifem. coturnicem grandiorem. .f il eruciabaztur, Exter.inabantpur. ) EBacatorro , i la,:lü: 5- Ill 7;41.:16;7;. ) ægyptii- Bib. cum Comn. Menoch. T. IF. liii ^ 618 EIBEISAPIENTIISE 1 H Num. $. * Ftenim cum illis fupervenit fzeva beftiarum ira, more 21. 6. fibus perverforum colubrorum exterminabantur. P cum exi mat, q 6. Sed non in perpetuum ira tua permanfit ; fed ad cor- reptionem in brevi turbati funt, fignum habentes falutis ad ]. X* 16 *. commemorationem mandati legis tuae. u tur i 7. Qui enim converfus eft, non per hoc quod videbat, fa- nabatur, fed perte omnium falvatorem. viis petf 1. Q 8. in hac autem oftendift i inimicis noftris, quia tu es, qui liberas ab omni malo. * guit, plu Exod. 9. * Illos enim locuftarum, & mufcarum occiderunt mor- 1. Qu IOC. 4. fus, & non eít inventa fanitasanimze illorum Durerent 8- 24. quia digni erafit ab hujufmodi exterminari. videntes Apoc. Io..Filios autem tuos nec draconum venenatorum vicerunt tionem. s dentes : mifericordia enim tua adveniens fanabat illos. 19. Bt atdefceb II. In memoria enim fermonum tuorum examinabantur, 20, * ] & velociter falvabantur, ne in altam incidentes oblivionem, non peffent tuo uti adjutorio. - & paratu deledame . 12. Etenim neque herba, neque malagm a fahavitþos ; fed tuus, Domine, fermo, qui fanat omnia. 2150b * Deut 13. * 'Tu es enim, Domine, qui vitee, & mortis habes po- 22.39. teftatem [ ;«& deducisv ad portas mortis & reducis: d . I Reg. T (1) Par 14 quo Semit, ) 'Tob. i3. » [2) $. II« ) Hebrzis. T. Exier ferpentem refpectabant, ut fanitatem t vt Morfrbus ,. c. ) Wide Hiftoriam adipifcereutur. Num. II. Nom per hoc quod "widebat , &fc. ) '16. Nj Quafi dicat, non inerat ferpenti vis E»:;»o.vg derái Extermindädxtur. ) A15$$81'4)0v1'0 ; 1- teibnebantur. naturalis , que fanitatem tribueret. entm i o 6. Nonom perpetuum.) Non usque II. la memoria enim [ermonum tuo- grundines, ( ad omnium interitum. rum examinabastur.) Ut divinorum Virane ngi In brevi.) Ad breve tempus. præcentorum tuoruin diutius recor- Erperign, Signam babentes falutis.) Serpentem darentur. C Hnigmis &neum intelligit. Examinabantur. ) E'yexeyr iC ovro, Yi Valtj, A commæmamtianebz.) Ut fic. mo- pungebantur, mordebantur: quod Vul- ür, nerentur Dei preceptis obedire, & gatus dixit, examimabantur , ngifi.. I/iil(!&v [7 non murmurare , & conquex'-i. cat , probabantur, exercebantur. Quitur d " 7. Qui enim tomverfus ef]. ) Nel de Nom poffemt tuo mt: Acþ'utoriä.) Red- fnim, & oi refipifcentia , & penitentia pote derent fe indignos, & incapaces au- YWodo cosf xilii tui. intelligi 5 vel de converfione, conje- Wt d. ! &uque oculorum ad ferpentem €ne- I2. Malagma.) Fomentum vim ha- 1 M um., Pofterior fenfus magis eft con- béns molliendi, & dolorem mitigandi. fa. f Sin fentaneus verbis fequentibus ; & fi Ma'?xæcyua, du) TS /u,:æ?w'aaæw, quod ahdun atj non dubitandum pcnituiffe illos, qui eft mo/ire. PU m öAPUTV XVI. 619 t f& o^ I4. Homo autem occidit quidäm per malitiam 3 ('I) & cum exierit fpiritus , non revertetur, nec revocabit ani- ( ad cor« mam, quae recepta eft : falutis ad 1. Sed tuam manum e . ffugere impomBile eft. dinem bra- Exod- 16. * Negantes enl m te noffe impii, per fortitu debat, fi- chii tui flagellati funt : novis aquis, & grandinibus, & plu- 9- ?5 viis perfecutionem paífi, & per 1gnem confumpti. ty e$, qui 17. Quod enim mirabile erat, in aqua, quae omnia extin- guit, plus ignis valebat : vindex eft enim orbis juftorum. erunt tote 18. Quodam enim tempore manfuetabatur ignis, ne com- burerentur, quae ad impios miffa erant animalia : fed ut ipfi digni eraft videntes fícirent ; , quoniam Dei judicio patiuntur perfecu- tionem. n vicerunt llos. 19. Et quodam tempore in aqua fupra virtutem ignis, ex- jn2bantu?, ardefcebat ündique, ut iniquae terrae nationem exterminaret. 20. * Pro quibus angelorum efca nutrivifti populum tuum, blivionem, xod. & paratum panem de coelo praeftitifti illis fine labore, omne 16.14. t en, fed dele&amentum in fe habentem, & omnis faporis fuavitatem. m 21. Subftantiam enimtuam & dulcedinemtuam; quam in filios ;; . s habes po- Iii'i 2 habes, Pía. Ea 7725 Joan. (1) Per malitiam. Is ediz. Sixe, legitwr : per malitiam animam fuam. p4. Hotuo Serme. ) Juffio. mi,nec ignem in illa quidquam valuiffe, ó. g1. gt I4. Exierjz.) E. corpore. quamdiu Deus voluit. Hoc autem t fanitatem Qu« recepta eff. ) ln aliam vitam. licet fcriptam non habeatur in xo- do, tamen per manus verifimile eft delat ; Ü ) 16. Nevis aquis , 6T grandinibus. ) auctorem hujus libri accepiffe. EävO'lg oäwo'ïg, peregrmis'þ[;:viis ; fato ferpenti i enim in /Egypto decidebant pluvie, IQ. Supra wirtutem . ignis exardefce- j tribuerets bar. ) Áqua illum extinguere non va- grandines , &c. Italice diceremus, coz lente. m MH ifrane þ;'aggie. Je divinorum E* per igntm confiumpti.) Nam grando, 20. Pro quz"äu.r.) Id eft quorum lo- Wiotius T0* co, five, e contrario. & ignis mixta ferebantur, Exod. 9. 24« Angelorum efca. ) ]Ita di&um eft 7Ty I7. Valtbar. ) Poterat, operaba- manna, quia Angelorum minifterio T 4'" * tur. ur: qua n factum, & adeo delicatum, ut non fitt Vindex efl emim orbis jufforum.) Lo- alio cibo Angeli videantur ufuri, fi ur, quitur de mundo elementari ; ignis quo iis vefcendüm foret. cehantub enim, & omnia elementa quodam- De celo. ) Quia nimirum ex aere, .'"[0;'/'01 )R modo confpirabant ad ultionem fu- quod fepe in facris Scripturis ccelum ipcpit mendaim de inimicis populi Dei. dicitur, decidebat. OQI. Sabflantia enim tua. ) Vocat; h 39. Man[uetabatur 192nis. ) Manfue7 ntumvim db fcebat. Significat ranas, & mufcas; fübítantiam manna , cibum fC'ilicet [j g l aliaque animalia in ultionem E L ilum, quem novo miraculo Deus LUE fubfftere faciebat. ptiis immiffa non potuille igne confu- ^ 6 Ll o L'IBïRI SAPIENTIE habes, oftendebas: & deferviens uniufcujufque voluntati, ad 44 U quod quifque volebat, conver:ebatur. * Íolem at 29 T xod. 94. * Nixautem, & glacies fuftinebant vim ignis, & non 9. 24- tabefcebant : ut fcirent, quoniam fru&tus inimicorum exter- & cifper minabat ignis ardens in grandine , & pluvia corufcans. 25. Hic autem iterum, ut nutrirentur jufli; etiam fuse vir- tutis oblitus eft. Enpti 24. Creatura enim tibi Fa&tori deferviens , exardefcit in i tormentum aglverfus injuftos : & 1enior fit ad benefacienduxn- pro his, qui in te confidunt. .25. Propter hoc & tunc omniumtransfigurata, omnia nutrici gratiae tuae deferviebat, ad voluntatem eorum, qui ate ( 1) defi- derabant. Tünt. *Deut - 06. Ut fcirent filii tuij quos dilexifti, Domine, *- quoniam gT äïat.th non nativitatis fru&tus pafcunt homines, fed fernto tuus hos; n'fitiOni f quiin te crediderint, confervat.- 3 4 4. i n 27. Quod enim ab igne non poterat exterm Querunt. inari, v&atii*n ab exiguo radio fqlis-calefa&um tabeícebat : ? Eti og. Ut Oblhvior 1 (-f ) Deüjderabant. In edit. Sixt. legitar ; defiderati funt. Cum adn Quam in filios babes. ) Quam erga uod hic , eceztra ,. f gnificare exi- fideles tuos exerces. 4 imo. hn volsz?a- 9. 4j Deferviens "uniufcujnsque 24. Exzirde]?:i! :2 formentuwa. ) /Ad H,6c.) Quem enim faporem cibi torquendum excandefcit.. Ws mar quis expetebat, eum in manna expe- Lenior ft9) A'ytrea , vwim fuam re- gratiaram riebatur, hujusque fuavitatis paiti- myirtit, v. ; 29' !flgr, cipes erant omnes, flve jufti eifent, 25. lp oemnia trnng?gqaram.x ) Scili- ACaL « grat five peccatores. cet varios fapores accipiens manna. bene Gilg a 10 fontem 99. Nix autem, 8 glacies.) Manna Gratia ins.) Providentie tus be- intelligit, cujus natura parum differre nign&. videbatur a natura nivis, & glaciei. us a tfe defiderabant. ) Peculiarem Byitrni aliquem . faporem. In Grzco . eft, fOneretg, . Sane Exod. 16. j4. dicitur /manna Vitur, apparuiffe in folitudine , 75 ffmilra- xpog Tj vGy Otoui»ey S£N401) , que dinem prusma, Vel intclligit gran- vertere poflis , juxta indigentium , 4tta fü,be vel juxta orantium , five precantium ^H p dinem , que in /Egyptios ferebatur, voluntatem ; nam rec9u; ,. & indi- quz licet igni admixta defcenderet , non tamen folyebatur. gere fignificat , & orare. * Ayfndïh 26. Natroitatis frudus.) Id eft , e Nonm rabefcebast, ) Non liquefie- terra nati. bant, non folvebantur. Ernttus inimicorum.) Vructus , qui Sermo tzus.) Julfio , & -voluhcas hij 1)ln tua. ulti i in agris /Egyptiorum erant. 27. AL exigka radio f2ls, ) Exod. 23. Hic antem.) lgnis. 16. 21. dicitur, quo cupm folimca- Cuï fij Lerum.) lm Greco eft, «; Iuiffet , manna. liqueffebat.. "if ] Al yy f« s ii CAPUT '.i:VI. & XVIL 621 Ti d 48. 'Ut notum omnibus eífet, quoniam oportet praevenire folem ad benedi&tionem tuam, & ad orientem lucis te adorare. & non 29. Ingrati enim fpes tamquam hibernalis X glacies tabefcet, 'Tl eXET- & difperiet tamquam aqua fupervacua. .fuæ vit- CAPBUT XVIL. * de(cit in Egyþ;ii triduanas pa[fi [unt imvincibiles tenobras cum incredibil "lenduim Hmere, C? borrore : reliqua orbis parte illu- * Jirata himine. a nütrici Agna fünt enim judicia tuaj. Domine, & inenarrabilia I.M (1)def- verba Fua: prOPter,hoc difciplinatee animee errave- runt. quoniam 2. * Dum enim perfuafum habent iniqui poffe dominari Exod. us hos, nationi fan£tee vinculis tenebrarum , &,longse no&tis compe- 10.23. did , inclufi fub te&tis, fugitivi per tatim ab cuerunt. petuæ providentiæ, jà- 3. Et dum putant fe latere in obfcuris þeccatis, tenebrofo | g, Tt tbutamntapsc h oblivionis velamento difperífi funt , paventes horrende , & cum admiratione nimia perturbati, 165;;1'& tii- 4, Neque MVE RP liiig. OS. Md benedillzonmem tugm. Id eft Vinculis tenebrarum.^) "Mincula hzc', W j M munus manng acciplendum , vel ad & compedes denfitatem tenebrarum gratiarum actionem pro manna. JEgyptiarum indicant , quas palpa- p jum r 29. Inprat? enim ]þes, fjc) Quafi biles. appellat facer textus, Exod. IO. 2f1. " dicat: gratie Deo agende funt pro In Greco oj exórsc , n manni beneficiis acceptis , qui fecus facit, captrvi tenebrarum , qui propter te- fibi fontem pracludit gratiarum, quas nebras in publicum proedire non au- p t i fruftra fperat fe accepturum. debant. — i P;culiareru Hybernalis. glacies. ) Glacies hyeme p Fugstivi perpe-tþ pia'v:"nlentiz.. ) Gteco. 9 concreta, qua vereliquefcit , & fol- tDusgadeg mpovoíag exnles a. providentia situr. divina , quz perpetuo homines per MH s que 4qua [upevvacua. ) folem illuminat. Jirentiu!l « 5 44H24 zutlis. fyärap rïxpngo; à gepintium 3- Et dumputant fe latere^) INaySdyti ) & ind cdp yoppr CoyrtG , id eft quia putabant l I. &enarmäil;.c verbatua.) Kes, quas fe larere. 7 fapientiffimo confilio tuo facis. Caufa alia affertur , pro- ;Ideüae pter quam 4JEgyptii tenebras pafli Indi[ciplindta anime, G c. )/Imperiti, funt. & ftulti illa non intelligentes. lm ob[curis peecatis. ) In pecca- tis. fecretis in tenebris commiflis. Q. Dwm enim perfuajum | habent. ) Cum fibi perfuaderent. Qui tenebras qu&rebant ad occul- 7 ) D Iniqui.) A&'gvptios intelligit. tanda peccata , invenerunt tenebras um / i Nationi [aníta.) Genti Hebreorum. iifdem puniendis. 623 LI-BRI SAPIENTIJ 4. Neque enim, qua continebat illos fpelunca, fine timore - Na cuítodiebat : quoniam fonitus defcendens perturbabat illos , ainimalu & períons triftes illis apparentes pavorem illis preeftabant. peribant negante: s, Etignis quidem nulla vis poterat illis lumen praebere, nec fiderum limpidze flammze illuminare poterant illam notctem i. C€ horrendam. L demnzfi 6. Apparebat autem illis fubitaneus ignis, timore plenus: fcientia. & timore perculfi illius, quae non videbatur, faciei, seftima- uN bant deteriora effe , quae videbantur: 12, E Exod. 7. * Et magicee artis appofiti e putat ii rant derifus, & fapientise glq- 7. 22. ride correptio cum contumelia. 15, Il 9. 7- g. Illi enim, qui promittebant timores, & perturbationes ms &a expellere fe ab anima languente, hi cum derifu pleni timore Ormien ETA r t d;lan guebant : 9. Nam (D)h " T fima 4- Que continebat iilos.) In qua la- 94 Nlh/ Tenebrofo oblivionis velamento di[per- tebant. bat,) Tatel f'fimt-', peéventes , &tc. Mel quïa te- a, x nebrzg ille eos ab invicem feparabant,; Perfong.) Larva, fpe&rzt.' ita ut unus alterius curam gerere exhibuera Zrifes) Aliquid amplius eft ia ttiam(i pl non poílet , fed unufquifque quafi F&CO , &pnióWTog xaTiO mpocemog tetrebant. alterius oblitus effet : vel quia a Dei erifiibus maeda vultibus. €urareje&i erant , quia veluti eorum Trang; oblitus , noá vifitabat eos lumine 6. Dereriora ejfe , qua 'vidz*äa::tnr.) percurrepa fcilicet , quam effenr. colefti , ficut reliquos homines , ut ' 7 Mdg'ic& ärtiä.) Cui multum fi- ante Mag( tenebrz ililze dicantur velamentum dere , & tribuere foloba tbris ver oblivionis divinz , quemadmodum » nt. JEgy- Perilag ptii. CUI', uf precedenti verficulo dixit , €os ji- Appofti 'ehzrz"t'.) Kattstipyro jä;eäanï, Vrentur, cuiffe exules a divina providentia : nec ülilum habebant ufum. vel cexte ( qàe maxime fimplex, & A(fg;sz "Derijus. ) E'unatquaca , Judibria , genuina mihi videtur explicatio ) j IO CH,(»; &erebrico[um oblivionis "velumentum, vel vAfétgik. uceft in Grzco, 4$sey£c A9 46 mapa- Er fapientkt , gloria, &2.) Senfus «ft, AU Ut a »uNouj.as, nihil eft aliud, quam zeze- & fuitcontumeliofa correptio ja&aa- 74 efe ye dra lethea , id eft cenebre denfiffimz. tie maleficorum , qua. gloriabantur, Datifib Sic etiam in libro Job. mentio fit quafi fapientes effent. Corripuitenim m p x0cyti , cap. 2I. num. 33. vulgarienim eorum jactantiam Deus, & redarguit, Ts nec fimpliciter redarguit; fed cum in- ? um «vi illius phrafi ufi funt interpretes, 1X licet nec cocytum crederent , nec Le- igni €orum contumelia, « vitu pe- d wf *hes flavium, qu&e Poetarüm fabulis rlo. Woleft: indu&& funt'o 08. Ab aninsa 741;3 Pyy, - Henfe. j N 90' SO G . I)j DT Cum f,;ämir,it;bnä nimia þe"rturädti.) *æg;jalfd??ïö. Ko) D0ARac ) $xrepacoóutyoi , fpe- Hj cum derifz, &c. ) In Grsco eft, ua-ru:cye/)xaogow guNCsia) dy0Ccuy ridi* proq TOditio | 'ä"" s ifis s phantafesatibus cfæmr- üxifior :&4 £ fe €nlo zimore Áaborabust. im lütione | H CAPU T XVIL 624 6 timore 9..Nam etfi nihil illos ex monfltris perturbabat : tranfitu xt illos, sanimalium, & ferpentium fibilatione commoti , tremebundi abant, peribant: & aerem, quem nulla ratione quis effugere poffet, Fébbete, negantes fe videre. ( 1)) nottem Io. Cum fit enim timida nequitia, dat teftimonium con- demnationis : femper enim preefumit fseeva perturbata con- plenus; Ícientia. eetima- tr. Nihil enim eft timor nifi proditid cogitationis auxiliorum. 12, Et dum ab iütus minor eft expe&tatio , majorem com- ii glo- putat infcientiam ejus caufze, de qua tormentum praeftat. - 13. Illi autem, qui impotentem vere no&tem, & ab infi- "bationes mis, & ab aluffimis inferis fupervenientem, eumdem fomnum j timore dormientes , I4. Ali- cammans ) Nam (1) In edit. Sixt. adduntur fequentia : Frequenter enim praoccupant pefe — d fima redarguente confcientia. 9. Nibu illos ex mon/fris Pertur&d— &io confiliorum , mediorumque ne In qui l &af.) Intelligit prodigia a Moyfe pa- cogitationem de iis fufcipiat , que trata , ad qux e Magi interritos juvare poffent. h Vel fenfus eft : I9. Er dum ab intus minor e exhibuerunt. expes u di etiamfi phaneafmata illa abfuiffent, &4170.). Grece , £9099t» 0* Soarroy | 7(11065710;; terrebant fatis tranfitus animalium. 2 mpoc Soxa. Exiftimo fenfum eífe: Tran[itus animalium. ) Quz fubinde & gum in fe minus fit malum , quod ideantur.) percurrebant , obiterque tranfibant expectatur , aut timetur. ante Magos , ut & ante alios in te- Majorem compnutat, 6/c.) Majus effe nebris verfantes. wltum f exiftimat malum illud adhuc inexplo- Ant J) Peribant.) Maxime commoveban- ratum., quod cormentum , & crucia- tur, ut fibi quodammodo perire vi- tum allaturum eft. derentur. -AX- ; jathn, 13. Impotentem "vere nmoilem.) Negantes fe videre. ) Negantes fe yaTO) yoxT& , id eft, xard dóvvaroy ferre poffe. »Ó«Ta , fempore immpctentis illius mocite, Myllrit y Vocatur impotens , tum quia redde- IO. Cs frt entom timida nequitia. ) Nam utait Seneca epift.. 97. 7u2 fce- bat /Egyptos. impotentes ad agen- veofts &l lera effe po[funt , fecura mom po[funt. dum ; tum quia vitari non poterat , tio Jatat Dat jeflimonium condemmnationis.) Se- uec illuftrari ; tum quia ex impoten- tis Plutonis receffibus , ubi mere )riabanmrï ipfam px*opriox teftimonio condem- ipuitenim nans. tenebre , proficifcebatur, . Vide fe- Peíumir BAnticipata opinione , quentia. j cumi vel przfagitione fufpicatur gravia, laufonis , €& altiffimis. ) Sunt fynd- &vinpe & molefta. nymà , id eft profundiffimis. — In II. Proditéo cogiizzt!onis 4nxiliar14m.) Graeco eít, £ Zowars &?9 uuxe , Dici- Nir85) ITpodooía rG» &mo 78 Noyiep 8 [20993- ex mporentis ipferni receffréus. uarGy , ld eft, nihil eft timor , nifi tur autem infernus impotens , quod proditio ; deflitutio , five defectio nulla ibi fit utilis alicujus operis jyrgco ?R) auxiliorum a ratione , five ratioci- faciendi facultas. jra 1 natione proficifcentium. Vel abje- E.-asfid:m fomnum dormim»tcs. ) Omr;es 623 LIBRI SAPIENTILIJXE 14- Ahquando monftrorum exagitabantur timore, ahquando animze deficiebant tradu&tione : fubitaneus enim illis , & ins Hibrei | fperatus timor fupervenerat. ldu - 15. Deinde fi quifquam ex illis de01d1Fet, cufcodlebatur in äl diiotte carcere fine ferro reclufus. 16. Si autem rufticus quis erat , aut paftor, aut agri labo- rum operarius praeoccupatus effet , ineffugibilem fufunebat neceffitatem. And 17. Una enim catena tenebrarum omnes erant colhgatl. Cet Sive fpiritus fibilans, aut inter fpilfos arborum ramos avium fonus fuavis, aut vis aquae decurrentis nimium, & mfi ex 18. Autfonus validus praecipitatarum pe:rarum, amluden- 2 B agebant : tium animalium curfus invifus, aut mugientium valida beftia- * Pr rum vox, aut refonans de altiffimis montibus Echo, deficien- buernt ] tes faciebant illos prae timore. 1g. Omnisenim orbis terrarum limpido illuminabatur Iu- ftibiti mine, & non impeditis operibus continebatur. 4 Dit bnrum,. 20. Soh:, autem illis fuperpofita erat gravis nox, imago te- nebrarum , quze füperventura illis erat. Ipfi ergo fibi erant piebat in N graviores tenebris. CAPUT expofito dinem fj ao valida, male , & terroribus perturbato fom- Avium fonus fucvis.) Moftis, ac ho dormiebant. Vel per fomnum trepidis nihil accidit ";jucundum intelligit impotentiam ahqmd in te- F2 E 4q2!£ decurrenrzs zimium. ) nebris illis agendi. Pu93pog v&m*og "top£vog.&ys [Bt a. ryt bnens, . 14 Aaina defiiebant tradutlzone. ) Ü cencentus, aqua euntis vi, cum im- nf wXAg mapsNooyro mpodoca, 4721?72(! breoi dm]'ol"vcäzmtur dc.fe&zanc five pradttzam petu, & violenter currentis. Adeo Hü*um. etiam ea , quz alioqui volupcatem lpfl nimirum anima pre timore fe" afferre folent, 1Efryptus timerem in- Áudidggt ipfam deftituente. cutiebant. Quia g, I$. Dec:dzjz*t) I'nnoxe confterna- tunr He tus. 18. Lmzmtzum animalium , ($c. ) llis malis Cuffodiebantur in carcere, Bc. ) Ex eo GoiprGyTGy) , ldfr'lwenmum & bantur E loco , in quo jacebat, fe commovere faltantium animalium curfus &repz- tum aliquem ciens , ipfis animalibus 2, Ldf & non poterat , nec audebat , non mi- non'" vifts. Lf(l Eä;mn nus, quam fi-carcere conclufüs te- Bfer diffa neretur. 19. Lizmpide. ) Cldro Veptis , 16. Praocctpatus.) "l'enebris depre- Coziinebarsr ) Occupabacur henfus , & circumfufus. )« Prosie Neceffizatem.-) Ibi manendi , ubi QO. liiis ). [Egyptis. "Q ten eum occupaverant tenebre , & timor. Superventura. ) WMidetur Interpres 1 Imi, Vi4 17. Spiritus fibilans.) prlu.a c'upi Z'oy, refpexiffe vocem , »oex , & cum illa Wt lf ventus wel ewra frbilans. participiuin, fzperventara , junxiffe- Bll CAPU T XVIHI. 625 iliuando f CAPUT -XVIIL Hz/aäræi*l'uce gaudent , & ducatum columna igm's- accipiunt ; oc- lebatur in eiduntur. omnia ZEgypti primogenita ab Zngelo : -Hebrai in fe- ditione Core iram Dei provocant, fed in medio thcendii libe- agl —labo- rantur ,. offerente. laron incenum , €9 pro - faltinebat multitudine. deprecante. 1.€ An&ïs autem tuis maxima erat lux, & horum quidem vo- Exod: colltgati 105 avium cem audiebant, fed figuram non videbant. Et quia non 1923 & ipfi eadem paffi erant, magnificabant te: ut lnden- 2. Et qui ante- lafi erant, quia non ledebantur , gratias . da beftia- agebant: & ut effet differentia, donum petebant. Exod. deficien- 3. * Propter quod ignis ardentem columnam ducem ha- 14.24. buerunt ignotze vlze; & folem fine laefura boni hoípitii prae- Pfàl. ftitifti j 77-14- batur ]u li carere luce , & pati carcerem tene- & Io4 4. Digni quidem il brarum , qui inclufos cuftodiebant filios tuos, per quos inci- 39- mago te- (lb erant piebat incorruptum legis lumen fzeculo dari. . * Cum cozitarent juftorum occidere in fantes: & * uno Exod. I.16, ^ : expofito filio, & liberato, in tradu&ionem illorum , multitu- CAPUT dinem filiorum ! 20: 0. / valida. abftulilli, & * pariter illos perdidifti. in aqua Exod. lo[ts , & .6. Dlla 14.27. ndum. a. ) Boni bofpitii. ) Defertum intelligit, 1. Vnilis amtem tuis. j cum n breorum. ) Populo -AH-e'- in quo a Domino bene habiti funt; Hormum. Hebrzorum. & nubis obumbratione in eftu, illu- ti$. At minatione ignis per no&em , &cibe ioluptaten Audiebant.) fEgyptii. manne de cclo demiífo , &.C" imerem it Quia non. 65 ipf ,. &c. Laudabant A Deum Hebrzi , quia fe videbant ab 4 Milj. Y [&e r Z0d yptii-'.. illis: malis. immunes , quibus vexa- laciufos. eu; litbant fflios: tu05. ) Ex 'ium,ff ] JEgvpto difcedere non permittentes, jtium , bantur /gyptii- & fanquam mancipi: . cuftodientes. Q. Laf erant-) Ab ZEgyptiïs.,, darz. ) H,//u. S)Rxä fus r Ledebantur.) Scilicet. amplius. Ikciþieälzf' Es yriimali us Effer differentia. ) V t differrent ab ex od u y ltalice: phrafi . plane re- fpondet , qua dicimus, eveve darfr, JEgyptiis , quos Dominus. flagella- debebat dari, futurum erat, ut dare- bat. tur. MT g. Propter quod..) ASS' ày.. Vice $ & loco: tenebrarum. Saeulo.-) MIundo- Jgnaz*æ vi. ) ïn"dEfertüæ «. Jufsesm ocidere infantesy He- brecrum, propofito edicto , utquid« ^ [nrerpres Sine la[ura. ) Innocuum. ^ T w Bi&l, cum. Com, Menoch.. T,. IV. Kkkk. d d 625 LIBRI SAPIENTIE 6. Tlla ni nox ant Paj C VU Z ^ewnita ml ett d &)du £* anþv ibus noftris, ut vere II. * * II * 9 Cien i 5 ,v S : 5j ramentis crediderunt, animaequiores elfent. EM C a popul 7. Suícepta eit autem a populo tuo fanit . É as quidem juftgrum, . $ injuftorum aytem exterminatio. bebant i 9. Sicut enim laefifti adverfarios : fic & nos " provocans ma— Clebant. — M gnificafti. illorum 9. Abfconfe enim facrificabant jufti pueri bonorum , & ju- r.Jx fütizje legem in concordia difpofuerunt: fimiliter: & bona, vero pf & mala recepturos juftos, patri jam decantantes laudes. - ondero 10. Refonabat autem inconveniens inimicorum vox, & küe- 14 bilis audiebatgr planétus quratorum infantium. :in füo a II.*Si— 1& 0i fedibus, quid effet maf&uli fexus,in flumen pro- tum de Chaganitide populo danda habemus, Genef. 22. 16. - flivit, jiceretar. 15 5 Uzo expofito.) Moyfem intelligit. J Sufcepta efü... [;mita:.) Prop)lïl- lus tuus . falutem confecutus eít, & flanst In tradutlionem illorum. ) /Egypto- lans in. quemadmodum /Egyptii exitium ex- rum fig /Aeyxo» i redargutrogem , perti. m utícilicet mirabilibus , & portentis 9. Provoc ans.) Ad tui cultum , & ab ipfo patratis redarguti , & in po- amoretn. ils, & nam vexati Ifraelitas dimitterent. 18 E Magnifcafti.) Muneribus magnis, AUf oulifti.) Occidendo /Egyptiorum illuftribufque beneficiis affeci(ti riebatur primogenitos. 9. Sacrifrcabanr. ) Agnum Pafcha- In aqua valida. ) Maris Rubri. ]em, Exod. 12. 29. ————— 6. 4 patribns noflris. ) Quibus fa- 4 3uf;.) Hebrai. Y N &a elt promiffio terre Chanaam , Pueri bonorum.) Vlioeg cc'(yacSrzv - motitor qui licet fortaffe precife noctem Pralgi, illam ignoraverint , id tamen, quod lii bonorum parentum , 'fan&orum fcï- ei nocte geítum eft , Deo revelan- licet Patriarcharum. pritmorei I5. De. te cognoverunt : fcivit & Moyfes, cui juíitia legem in concordia difpo[ue- Deus precepit , ut nomine fuo dice- ruzt.) Statuerunt unanimiter legem, -Mhil cred ret Phaáraoni : EMiss mems primogeni- quam illis daturus. erat Domi- p æmgiam nus , fervare. Vel ftatuerunt. bona, £us Ifrael , dixit fib;: dimitte fflium :gPoPma'e; um , ut ferviat mibi , & noluiffs di- & mala eque toleraré, parati ad pro- FOMW mittere eum: ecce ego interfictam frlium fpera , & adverfa. 1Y. Oay Exodi 22. Patrum jam decantantes Laudes.) tua duum primo genitum , Ipfos Patriarchas celebrando. Vel Sciverunt etiam Moyfe prxdicente, Exttrgiyi Exodi 11. 4. fenfus elt , ipfos decantaffe laudes a pernitioje, | Vere.). A'opaNog feeure , certo, in- patribus acceptas , & illis quafl per- (. manus traditas. - 16 df dubitate. Va at : Quibns jeramentis. ) Quam fideli- IO. lecomvenitus.) Confufa , dovg- Quod ferip. bus, ut videntes , uam fideliter $evog , mom cen[ona, inconcinna , in- condita. E Atlone An( praftaret Deus , qux promiferat , Ploratorum 1nfantium. Quos ex- a.f?f"f 4d juramento confirmaverat , bono, terminator Angelus occiderat. OQuitur Q & fidenti apimo effent. Juramcn- * Wodüm fci - € A P »U T XVHL 627 $, Ut vete rr. * Simili autem poena fervus cum domino affli&us ett , Éxod. res elfent. juftorum, & popularis homo regi fimilia paffus. , I 2,?9 * 12. Sim iliter ergo omnes uno nomine mortis mortuos ha- bebant innumerabiles. . Nec enim ad fepeliendum vivi fuffi- ciebant: quoniani uno momento , qu OC ma- N ce erat ptæclarior natio illorum , exterminata eft. * m, £jv dentes propter ven&ücia, tunc & bon, 15. De omnibus enim non cre vero primum cum fuit exterminiu des. m primogenitorum : fpo- . ponderunt populum Dei effe. ox, & fe. 14. Cum enim quietum filentium contineret omnia , & nox - in füo curfu medium iter haberet , 1.* $- 1s. Omnipotens fermo tuus, exiliens de ceelo a regalibus — m d fedibus, durus debellgtor in mediam exterminii terram pro- Yopulo qanda K 6 filivit, 16. 3 ladius acutus infïmulatum imperium tuum portans, 7778 ) POP"' fecutus, elt , . & ftans replevit omnia morte, & u(íque ad ccelum attingebat & ftans in terra. ii exitiüm et« i". Tunc continuo vifus fomniorum malorum t ] irbaverunt j caltum , & ilos, & timores fupervenerunt infperati. 18. Etalius alibi projettus femivivus , propter quam mo- ibus magniy at mortis. affecilti riebatur , ;aufam demonftrab Kkkk 2 Ig. . Vi- num pafctu 12. Nomine.) Genere, fcilicet pri- gno , ac potente g*igante- ; qui, cum mogenitorum interfectorum. men inter' nubes conderet. pedibus terrg infifteret , caput ta- zif Praclerior z4tio.) Soboles , id eft infloruim L primogeniti. I7. Tunc.) Antequam primogenita interficerentur. I3. De omnibus emim non eredentes.) adid JIM' à Nihil credentes, quia a veneficis, & lios. j Qui paulo poft occidendi jiter gt praftigiatoribus decipiebantur. erarnt. Crediderim. etiam . reliquos, 9l qui in mari rubro erant perituri. n Spoponderunt popelum Dei eje.-) tue at of "KYuohóqno as , confeffi [unt. Isfperati.) inopinati, inexpettati, Parïiti d j d5. Ozmipotens fermo tuus.) Jufio quorum nulla apparebat caufa. judts) tua.. 19. Semivivs:. ) Visinflictiab An- " Extermini ferram. ) O'M'Sp/ug :yzïg, gelo mali non ftatim eos*videtur Pernitiaffe, perdiza y exirialis terra. ult Jaudeó confeciffe , & plene occidifie , for- pe 16. leffpetletum.) [X yomougirOy , 007 taffe ut occiforum dolor major effet; ] ]lis qllafl .fimul;zmm , &on frium , fed etficax ,& & parentum etíam , qui in filiorum . quod ferio , fine mora , & tergiver- nece torquebantur. ' nfufä ] u i fatione Angeli capeffiverunt.. Propter quam , 6$c.) Strages illa conciti U;,'Eïue 4d c&lum attingebat , ffa.)- morientium fatis oftendebat divinam effe ultionem , & non ex caufa na- yof (X Loquitur de Àngelo poetico prope- turali provenire. occldera:' ;ngaum fchemate ; tanquiin: de ma- 628 LIBRISAPIENTIXE 10. Vifiones enim ,.quae illos turbaverunt , heec praemo- as H nebant, ne infcii, quare mala patiebantur, perirent. . grat enir uítos tentatio mortis, & com- 20. Tetigit autem tunc & J motio in eremo fa£ta eit multitudinis : fed non diu permanüt ]i ira tua. 16.46 1,a. deprebari' pro po- Num. ar. * Properans enim homo fine quere Mpi pulis, proferens fervituti s fuse fcutum orationem, & per in- ] füp cenfum deprecationem allegaris, reftitit irae , & finem 1mpo- 2 Pra fuit neceffitati, oftendens quoniam tuus eft famulus. mifitlent 24. Vicitautem turbas, non in virtute corporis, nec arma- tura potentiae, fed verbo illum, qui fe vexabat, fubjecit,. ju- flfïenþ 1l ramenta paremtum , & teftamentum commenorans. EEE epranectaegre Ient fuper alterutrum p 23. Cum enim jam acervatim cecidif mortui, & interftitit, & amputavit impetum, & divifit illam, indutum p deferibit, quzae ad vivos ducebat, viam. Vdie pod Exod. 24. * In vefte enim poderi s, quam habebat, totus erat or- 29. 6 et , qug : bis terrarum : & parentum m agnalia in quatuof ordinibus la- t hac Po: Inus , Exg idum erant fculpta, & magni ficentia tua in diademate capi;is tem ]u v illius fculpta erat. Nentum fi Bansis 2;. His intEum ; E Cum reliq: I9. Vifiones , €/c.) Qu miferis hif- Nere/]ït::ti'. ) Yi evwopz , calami- ce Egyptiis objiciebantur in fomnis, tati , que& ideo necellitas dicitur , hyacintkin quia a populo vitari non poterat. proprium erant ejusmodi , ut per ea monftra- tinmabula retur , quznam effet caufa tantz cla- Tuus eff fztmulzzs.) Legitime electus 1S ad facrum minifterium , & tibi cha- , Tüfm er QO. Tetigit. ) Afligit. rus. tetram def 22. Turbas.) Vurbationém illam, - Tuenc.) Poftextinctos /Egyptiorum aerem, & primogenitos, immo cum jam lfrae- feu plagam populum turbantem. QUi cow litz defertum effent ingreffi. Verbo.) Oratione , precatione, OE punic lll , qui fe vexabant. ) Vel Àn- a Tentatio sortis. ) Plaga wortis. tintinal WVide hiftoriam Num. 16. gelum exterminatorem intelligit , vel lvt terra Commotio.) Opaücig fratizo , clades. ignem ab eo immiffum. iementori Juramenta Parentum, &c. ) Promif- u9 funt : OI. Hoeme jfime querela. ) - Aaron. Modum , quo fedata eft. ira Dei, fiones olim patribus fa&tas , & jura- divini habes Num. I6. 43. & fequentibus. mento confirmatas commemorahns , vafa penc Sevitstis [ue — fcutum. ) I (aLG qu fi non parceret , videtur Deus folvere , & irrita facere, (0 Herom Aemrspyíag omho) , proprea. minnifterti Ib. 5. An arma. Perrexit enim ad populum 23. InterfHitir. ) Interpofuit fe: Aitig 1 (. cum thuribulo , & ftans in media "nputavit. ) Reprefhit. Divift eam.) Et flamme recta ad P'/.U Tum 10, multitudine , que vaftabatur incén- 8 nomim: dio , & offerens thymiama, ac cef- vivos abfumendos properantis im- favit plaga. -- petum , & curfum intercidit. pa. K O,u.z'O':Zg , ferens , ad- 24. lm veffe enim poderis. ) Signifi- li "Allegans. ) : de E hat duæm», G mittens, cat Aarpnem Pontificali fuo cultu od : F 629 CAPUT XIX c ptimo- 25. His autem ceffit, qui exrärminabat, & hszec extimuit: t erat enim fola tentatio irae fufficiens. , & com- GAPU T XX permanit De interitu. ZEgyptiorum, € Hebreorum liberatione. d pro po- Mpiis autem ufque in noviffimum Hn; mifericordia ita & peri I. E jem impo« fupervenit. - 9. Praefciebat enim & futura illoru m:quoniam cum ipfi per- ]s nec arme mififfent, ut fe educerent, & cum magna folicitudine preemi- fiffent illos, confequebantur il los poenitentise a€tus. btl U R. o« Adhuc p , K(kk3 A jlteruttam - indutum prodiiffe ; quem breviter Magnifrcentiay &c.) Nïagnïtudo, & vifit 11lam, majeítas. Intell igit laminam auream, defcribit. Vefte 'Poderisþ ) Neftis voOwp4c illa que diademati P ontificis , five ca- Q5-erat of- eft , qu& ad »edes ufque demittitur: pitis integumento €rat affuta, dequa de hac Ponti ; cis vefte aliquid dixi- eodem cap. 1. Éxod. n. 36. dinibus ld- yite capitis mus , Exod. 28. 36. Significatur au- Erant [euipta.) ln ea fculpte erant tem per veftem poderis duplex indu- he voces, fazctztas: Jehova. Vide di- imentum fummi facerdotis, alterum (ta loco citato. pÓ M. Ws linteum , quod erat ili commune 25. His aurem ceffrt. &ve. ) Magna cum reliquis facerdotibus 5 alterum vis religiof perfone, facri habitus, TR sl hyacinthinum ; quod erat Pontificis iïga.;' diciti y & pie orationis. n )Olemt- proprium , in cujus fine erant tin- Qui exterminabat. ) Angelus. tinnabula, & malogranata. Tentatio ira-J nápa Opyüg experzen- 50'iti me eledtus tja irs , five indignationis. ï & ubi i Totus erat orbis /termm'm.) Byffus &ionem, | terram defignat ; hyacinthinus color Sauffcieus.) Ad populi corre llam ! aerem , & colum ; purpura mare , 4piis.) ÉEgyptiis. ;ione'm Í Iijs grbantem quia conchilii fucatur colore , co- Ll/'que p no*uij?mum.) quue recatiofe lor puniceus ignem ; mala punica ; in finem , ufque ad extremum. e & tintinabula fulgura , tonitruaque, Supervenit.) E'aéqu » smforz , n- )l five terram. etiam , & aquam, 3 i ;:Clligitu M elementorum confouantiam ; aurum, cubuit. ] Prajciebat enim & futura illorum.) Pr()mi[' uo funt intexta , vitalem calorem, Praenoverat enim , quo patto per- d) divini fenfus providentiam uni- manfuri effent in animi pervicacia , I&ZS 1 &pre Hoc fere mo- nnmemonn j verfa penetrantem. & impenitentia. do Hieronymus epift.128. & Jofephus 2. Ut fe edttcerent.) Ut abirent ex idetur ) lib. 3. Antiq. cap. 8. vel I1. AEgypto, Hebrzi fcilicet. i Parrum magnalia. ) mar£pcy OUou ao [uit Cunm m»zgkzz'jälicimdine, &) - Ur- ] patrim. gleria , five decora. Intelli- ferunt enim eos , ut exirent , Exod- lt git nomina duodecim Patriarcharum H 15&3 ad totidem rationalis gemmis infcul- 12. a1. 0p eram.'ls Cozje uebantur, Oc. " Pofteà cum epcitl Pt'd. lz illos fa C 1 lem' D) uatuor ordinibus lapidum. ) Ni- i penituiffet, in fcrvictlt.eln lerti ) j de Exod. 28. num. 17. & deinceps. revocare conabantur. j i yo ? LIBRI SAPIENTIJ/E 630 yni exal *Exo. .* Adhuc enim inter manus haben:es luctum , & déplo- ]| 1llos | 14. * rantes ad monumenta mortuorum , aliam fibi affumpferunt 1o. Me cogitationem inícientiae: & quos rogantes projecerant, hos l i [ illorum f tamquan fugitivos perfequebantur. eduxit te 4. Ducebat enim illos ad hunc finem digna neceffitas: & tudiaem ! horum quae acciderant, commemorationem amittebant , ut u*N ^. quae deerant tormentis , repleret punitio: L cum addu s. Et populus quidem tuus mirabili tranfiret, illi autem RUE novam mortem invenirent. ter', . tygometr: . 6. Omnis enim creatura ad fuum genus ab initio refigura- fne illis, batur, deferviens tuis praeceptis, ut pueri tui cuftodirentur illaefi. num: joft D. E 7 'am nubes ca'ftra eorum obumbrabat , &-ex aqua, qua alil quide ante erat, terra arida apparuit, & in Mari rubro via fine im- 105 hofpi pedimento, & campus germinans de profundo nimio. 14 Et. $. Per quem omnis natio tranfivit, quae tegebatur tua ma- 1 nu , videntes tua mirabilia, & monftra. erat: quc 9. Tamquam enim equi depaverunt efcam , & tamquam agni LR I0. I j; Pro gatj, * (« deter manus käämtc: lu-f?unf.) mata , factaque fixerat. Vel di- Cum lu(ctus recens effet. citur creaturam ia fua genera re- ettorum .. dri yoig . Cogitarionem in[cientis.) Imprudens formatam, quia jam multa in ZEgy- TüUS . 55 [uo, &onfilium. pto contra naturam contigerant, Projecerant.) E.xire feftinato compu- alliet vert lerant. 7. Terra arida apparur. ) ln imo mari Rubro , per quod tranfibant « G'Mtumm 4- d hune fnem.) Adhunc exitum lfraelitz. Digna ncceffitas. ) NNeceflitas fub- 4viu,) | eundz peonz juxta inevitabile de- ! Cumpus germinans.) Quafi cam- &5 ü cr pus herbifer , & floridus. crctuin Dei gravitatem peccati in- . ELT ultam abire nolentis. De profundo nimio ) ln maxima t SUIU,& TU t Comacmorationem.) Nfemoriam. illa profunditate. In Greco eft, x I2. I; 4l x?xw.kuog fjiais , ex temþe/l'ate, vel fia- lj U Ur u deerant , Ee.)- Ut reliquas &ibus violentis ; quafi dicat Fia- cruciatuum peenas perfolverent. M POfiUS 1 &. Tranfever.) Mare Rubrum-* us , & tempeftas verfa. eft illis in , Mttet Newam mortem.) St»o» S4yuTO» , meo- campurm herbis , & foribus am«a- CXdfloge num. wupm Omortis geuus. ittiniffas x Ó Omnis eznim creatura .. refrgura- 9. ANatic.) Hebrzorum populus. N f (. batur.) Sententia eft : univerfam pro- A/f-:'nffja.) Prodigia. d rnen j pemodum creaturam , in fuo quam- 0. Depavernun:t eféum.) E'»Spä&;äm, Nonenris que genere,, & natura permanentem PAf fent , Ícilicet. manna. ana AEUEQrm ita in Hebrgeorum gratiam effe tranf- bene habiti , & pafti funt a Deo Oiknfo m , mutataim , diving voluntati fubfer- In * anna illis dante , quam bene cura- viendo , utrurfus videri poffet a Deo ri folent a dominis equi nobiles , Po Vin & generofi. pemïüribug reforinata , a quo in pf'ixxcïpio for- E CAPUT XIX. 63I agni exultaver & déph- illos. i unt; magnificántes te : Domi*ne,ïqui liberafti trpferunt 10. Memores enim erant äd'huc.eörum, qua in.incolatu iant, hos illorum fa&ta fuerant, quemadmodum pro natione animalium fs & eduxit terra muícas , & pro pifcibus eru£&avit fluvius multi- tudinem ranarum. Dant , ut 1r * Noviffime aütem viderunt novam creaturam avium , XExo. cum addu&ti concupifcentia poftulaverunt efcas epulationis. 16.13. 1li autem utr. -12 In allocutione enim defiderii afcendit illis de mari or- LE3I. efigun- tygometra: & vexationes peccatoribus fupervenerunt , non Supr. fine illis, quae ante fa&ta erant, argumentis per vim fulmi- ; 16- 20' odirentur num: jufte enim patiebantur fecundum fuas nequitias. 13. Etenim deteftabiliorem inhofpitalitatem inftituerunt : quà, que alii quidem igno:os non recipiebant advenas , | alii autem bo- | fine 1 nos hofpites 1n fervitutem redigebant. 10 14. Et non folum haec, fed al ius quidam refpe&us illorum jr t2 mo- erat: quoniam inviti recipiebantþextraneos. 15. Qui tamquari agl IO. I» izcolatw. ) . /Mgypti. fulminurm. Dici ergo poteít , eos — À Pro zatione animalium.) loco per- per fomnium fibi vifos effé fulmi- Vd d fe&orum &c. VXel animalium , ' Grzce eft, nibus de c«lo tangi, | genea I &yTi e&y£o'teog ( nov. [talice dicere- fermo eft de fulminibus , que Deus j ia d- mus z[mogo d; produrre animal; , qux in ipfos ejaculabatur, antequam ma- ri Rubro abforberen migerant. fcilicet perfe&a fint. T:ur. Vide Exod. il n imo II. Viderunt. Hebrzi. 14. 24. M - d ganfiont Creaturam.) &y£7'1y , generationem. Secuzodum fnas mequitiAs f Ut eo- "tvium.) Coturnices intelligit. Vi- rum fícelera merebantur. ede dicta c.16 n. 2. I3. Etenim, Gc.) Comparatio in- qui o i Efias epulationis.) ld eft delicatas ftituitur inter /Egyptios, & Sodo- z'ääo'lu&*i'a *rpvg)ïig , üut eft in. Graco. mitas in crimine inhofpitalitatis. [y m I2. le allecutiome enim de[iderii. ) Dereftabilioren, &c.) Gravius con- at d Es zupauvSiíay , d com[olattonem , tra hofpitalitatem peccabant ZEgy- ft, V* fcu potius mitigationem. ptii , quam Sodomite , quod' /Ezy- cdr [11 O rtygometra. )N ide fup. cap. 16.n.2. ptii male tractaverint de fe tam be- Crt ll Ij in ne meritos ; Sodoiite vero inhu- Vexatioges.) Supplicia , & ponas immilfas intelligit /Igyptiis. mani quidem fuerint , fïd adverfus Nom ffae sls qu& ante f4&a erant incognitos. n POPulu : I4. E* mon folum lmc.) Non .folum argumentis) Puto intelligendum de ] argumentis , & premonítrationibus hoc inter Sodomitas , & Z/Egyptios S',;Ww futurorum malorum per fomnum difcrimen intercedit. V«l potius, & oftenforum , de quibus vifis , non folum propterea puniti funt. ! E yä[/:"; d) T'dlm —fupra ; funt ? De cap. I8. 17* Sed & alius quidam . refpetius emt.,) g bene ^ Per vim fulminum. ) Vexationes Grece, &A' 116 émiox.m4 EO T& u- j 0008 ? peccatoribus fupervenerunt per vim TO», id eft, fedfi Viügacio erit, - " 652 LDBR SAPI.ENLTIE E^ ao F OAM r5. Qui autem cum leetitia receperunt hos , qui eisdetm ufi Vexavet erant jufüitiis , (zeviffimis afflixerunt doloribus. qua Tac * en, 16. * Percuffi funt autem coecitate: ficut illi in foribus ju- bus enif L 19.1I. ftij cum fubi taneis cooperti effent tenebris, unufquifque tran- fü, n lens eis fi:um oftii fui quaerebat. MAl i 17. In fe enim elementa dum convertuatur, ficut in or a- Qo, À [ no qualitatis fonus immutatur, & omnia fuum fonum cufíto- li, qud diunt: unde aeftimari ex ipfo vifu certo poteltt. enti . tetji tumburtrent 18. Agreftia enim in aquatica convertebantur: & quaecum- : erant. anii que er ant natantia ,- in terram tranfibant. ig. lgnis in aqua valebat fupra fuam virtutem: & aqua ex- tiqguen(tis na-uree oblivifcebatur. m m io..; Flam- N - utíane erit, qua fcelera vindicen- Sicur in organo.) Qomtp d aNrg- tur, alia ctiam de caufa ponas lIuent. eit, tanguam im pfalterio , tanquam ) Scilicet Sodotnitz, Quonutam Eviti. in aliquo: mufico inftrumento lfonus z IS. Qm/ autem cum latitia , €$c. ) v mutatur. ui cum letitia in Qz::zz;]*.l'zztis fonus imm utatur.)^ Sonus AEgypti vero , q ex varietate modulationis aliud, & M ..fuam regionem , & fua te&a admi- miferant Hebrxos. aliud nomen fortitur. Ei[dem . .. juflizsis. ) ZEquali jure, .Er ommia fuum fomum cufodiumt. ) INam acuta acutum , gravia gravem & iifdem civilibus legibus. S"'Ul—',./,f;mis ajla Xerzmt, 56) Ql'Pd dd femper edunt , licet qualitas foni Cene EH' [ mutetur, & modo Jeta canantur , magnam. perfidiim , & crudelitatem modo triftia, &c. Videtur fimilitu- fCleen »ertinet. Senfus verficuli talis vi- detur : fi Sodomorurm cives penam do inftituta ad - oftendendum omnia e amp ln parere divine, omnipotenti , ac fa- Tün, & sravem meruere duritie in hofpites pientiffimz voluntati. ignotos ; quanto hi mijorem duritie traditi f l tànta in notos , & receptos , & in "Unsde «flimari,G6) In Greco clae €ivitatem . accitos ? rius hec habentur, &usp jgi» 6mdea J6. Peceuffü iumt aurem cecttate. ) &4 TZG TOY (yäfyOvo/va oJeeg a,xt?;/fä'g, fri fKgyptii , offufis omni ex parte id eft , 2uod ex 15 , qma. atla, funt., Mu perfoici. poteft... 6r tenebris. 74, md!nd 4 SJ;L fft i:l!i. Sodomitz nimirum. I8. 4greflia.) wteocia, terreffria, "Wide hiftoriam Genef. Ig. LI- loquitur de jumentis Hebrzorum per LL UNPUA mare trgnfeuntibus. !"ddxm f " Ifag "0'"1& JIravfizim.) Angreffum. Narastía igm tevram franfibant. ) Of zi quirebat.) Loquitur de Pifces iatelligit in terrim ejctos, u"df "n nam: Sodomitz domus li n [4) (, F. yptiis cuin aquz in fa-ngu-ïnem c.onverfæ Heris a ) " .oth oftiunnon inv*eïxicbant; Agy- funt, vel ranas, quz ex aquis exili- t t ptii vero propriarum «dium. runt. entes doimos Hï.gypt'zorum; inva,feff fdlg;ap Eg. deje euium dum-eiesasenta comuere Vlyj, £uxtur. ) Ut cum aer prius clarus, Ig. lgsis £a 4qua.) Ignis.grandini & ;pf obícurus. redditur , & tenebrofus, admixtus, qui in aquis pluviis, & T2j * [umc aut alia hujüsmodi fit mutatio, grandine non extinguebatur. CA PUT XE. / $33 ao. Flamms e contrario corruptibilium animalium non isdetn uff vexaverunt carnes coambulantium , nec diffolvebant illam, quz facile diffolvebatur ficut glacies,bonam efcam. In omni- onbys j bus enim magnificafti populum tuum,. Domine, & honora- [que trat- : fti, &-non def gexifti in omg—i tempore, & in omni loco aíti- t 1 orpa- ftens e;is. , 20. Nom vexaverunt carnes.) Lloc Coambulantinm., ) inter Hamm-a? um culto. eft, quod fupra c. 16. Ig. Quodam incedentiu.m. enim tempore man[uetabatur ignis, me Bonam e[cam. ) Manna. Vide eomburtrentur , qua ad impio mi[[a cap. I6. n. 22. æupm quæcum. erant aninala. Vide ibi diéta. n ;aqua G- IN ECCLESIASTICUM Qo.; Fla- ? 8 '31/56)&'7'4* o, tanquam .JESU FILII SIRACH pento jonius pDPaOrSOGUs atur.) 'Soms Ultorum nobis, & magnorum , per legem , & pmpxhe:w nis alind, tas, aliosque, qui fecuti funt illos,, fapientia demon- Ítrata eft : in quibus oportet laudare Tírael do&trince, 1 W/;gd;'zmt. ) & fapientise caufa: quia non folumipfos loquentes ne- ;ï&lVia gïllveïïæ nalitas lol ceffe eft effe Deritos , fed etiam extraneos poffe, & dicentes, " canafitul s & fcribentes do&tiífimos fieri. Avus mceus Jefus, poftquam leur frmiitr fe amplius dedit ad diligentiam le&tionislegis, & propheta- endum. 0mpe yenti, 4 rum , & aliorum librorum , qui nobis a parentibus noftris tradiü funt: voluit & ipfe fcribere aliquid horum ,.quze ad a Greco C* F^ a f) t u jui? llrorum nobis , &£7c.). Clare ex Qu fecuti funt idos.) Do&Gores 4 4 17 ff* CA Greco fic vertas czm l- & peritos legis. t4, magnacue uobis per legem , & pro- phetas , 4!;0!75!8, qut eo$ fecuri fmmr, Leoquentes, J In Grgco eft, d- Íid ) if vuiyee xoyr & legentes, fed fenfus poteft [egjræ()ïum P' zraditA füt , 0 que "serito l.quql'es Ifrae- effe idem , quafi dicar non fo- litas nomime eruditionis, 6 faprentia, frant / ) G o unde nom [folum . ipfé leüores poíFmr lum ex &Hehbreorum libris profici- Ifá J j u unt loquentes fcilicet Hebraice , & p ea Q* s dotli evadere , fed f fipt Fudsoff , exiam hzclegere valentes, fed alii etiam ab exteris tdm dicendo, quam (eribendosnti- his accipientes. am G gt des effe oucant, avtis men: curz fe mulreum 1 3qüb dediffet le&ioni- legis, €f propbetarum, Gc Neceffe eff effe yum V ya' ;grito:e ) r':'vs&afg voleir £f ipfe altquid borum feribere , &5c. ficri- peritos. epani Bsbí. cum Com. Menack, Tosu. Iy. Ll ofb -5 pia yuh ul 634 LIBRI ECCLESLASTZ PROLOG. do&trinam & fapientiam pertinent, ut defiderantes difcere, & illorum periti fieri magis, magisque a:tendant animo, & con- f firmentur ad legitimam vitam. Hortor itaque venire vos cum benevolentia, & attentiori ftudio le&tionem facere, & veniam habere in illis, in quibus videmur fequentes imaginem fa- Saþz'änf/'d ienti2 , deficere in verborum compofitione. Nam defi- ft trigin ciunt & verba Hebraica , quando fuerint translata ad alteram Non autem folum hsec , fed &.ipía lex , & pro- a Hl linguam. phéete , caeteraque aliórum librorum, non parvam habent dif- M [ ferentjam, quando inter fe dicuntur. Nam in o&tavo, & tri- gefimo anno temporibus Ptolemaei Evergetis regis, poftquam perveni in /£gyptum, & cum multum temporis ibi fuiffem, in- M veni ibi libros relictos , non parvsee, neque contemnende doétrinze. ltaque bonum, & neceffarium putavi, & ipfe ali- Ü quam addere diligentiam, & laborem interpretandi librum quis din iftum: & multa vigilia attuli do&rinam in fpatio temporis , ad profundu ila, quae ad finem ducunt, librum.iftum dare , & illis, qui volunt animum intendere, & difcere , quemadmodum opor- . Sapi 4 Pa teat inflituere mores . fuerint vitam agere. , qui fecundum legem Domini 'PTOPO- ti& ab 'EöciE- L J r It MNIS ilt defideramtes dzfjäere ,« c; ) Cl-are In c&avo , ä;' trigeffmo anno, ) Neb lec ab&ram Jb fic Vatabl. zzde flediofi, €f qui fe bis loquitur de anno ztatis fuz , vel de dediffzt , multo majprem ad legsime anno trigefimo octavo poft fcriptum QU dicunt vrvezdum profetium facerent. hoc volumen Ecclefiaftici, vel a liber- "Teitg, gf Veniam dare. tate Judxis data per Ptolomzum Phi- MUS conven Veniam lz/aäere. ) We g, ZUgkyyouapy 8 . ladelphum. 'Vide Jofephum 12. an- la quibus widemmR fequemtes smagi- tiq. cap. 2. at - f uem , &c. ) Grzca clare, Ignafcitc 287 Ever getis. Qus vox .libefalem, & pus j &ut £s5 fíc , ubl "videamur, cum $m tnterpre- L 2. z it beneficum fignificat. fabione elaboraUimus , quarumdam di- lLrveni ibi Lbros. ) Grece eft, Zc- E 1 v P 3' !TZ'U."/JZ'( ionum vim nom e[fe affecutz. Sequi pon» ,"id eft, exemplar , alii legunt It ïeüïeJncï imaginem fapientiz eft iconari expri- éjodv», "wiaticum , ali dgoepu5», id 2[51.1 mmjü , mere eam f[apientiam , que clarius eft, eccaffonez. Qb ep. elucet in autographo. "ddere. diligentiam. ) Afferreh , ad- i W'üim*;i:lf; - Naz dtfciu?)t.) Grece, ix lc03vya- hibere diligentiam. 4 Prig, ;; p8, non idem valent, non eamdem Multa vigilta attuli doBrizam.) Miul- D vim habent: igt ld iEn' tam vigilian , & ftudium adhibui. m a, later fe dicunfur.) In propria lin- Iz fpatiotemporis. ) Quo in /Egypto rgx*um at gua, quafidicat , autographa Hebrai- fui. ca multum differunt a. Gracis, Lati- Srcides o Ad illay que ad finem dumnt.) Ut quitoy o uis , in qu& convertuntur. h&c pracepta, & documenta ederem: l ^ . G. " E ä*eä * u 635 : cete, d i ? & con- 'OS Cur ECCLESIASTICUS. » veniam CAPUT PRIMU M. nem f- m deft- Saþz'ämfz'a incomþïeiaeüþbilis,' C? inecreaturis relucens , aZr eter- no originem a folo Deo omnipetente trabit, quam dat. diligentibus, alteram & pro- ac limentibus ipfum ; nam timor Domini ,. qui bic multipliciter yent dif- commendatur , non folum fapientiam , fed &? reliquas Jecum )) & tfi- affert voirtules ; fimplici autem corde ad Deum oftquam accedendum eff. Mnis fapientia a Domino Deo eft, & cum illo fuit fem- mnenda 1 per, & eft ante zevum. & jpfe jli- I.O z | Jibrum 2. Arenam maris, & pluvise guttas , & dies fzeculi ï uis din'imeravit? al itudinem coeli, & latitudinem terrae, & poris, & profundum abyffi quis dimen'us eft? ilis, qui 3. Sapientiam Dei praecedentem omnía quis inveftigavit? jm opot- 4. Prior omnium creac a eit fapient?a, & intelle&tus pruden- j propo- tise ab geevo. LÀ LHI z s. Fons EbcLE- M&IS fapientia , €&te. ) Intciligi ixrics, id. eft ereovir, quafi idem vf"c d T ereavit , quod | paffediz. Sapientia hec debent de fapientia, ut nng' ) vtþ ab(trahit ab increata , & creata. lta- vero creata prior omnium creata eft, U? , ye d Qque dicuntur aliqua, quz magis in- quia ab initio feculi , & temporis Yf feriptum eam cum Angelis condidir. * Vel creatz, aliqua vero, que creatz po- creata eflprior , ( abavo, quia creari i,velali T slus conveniunt. ymeum £ d* Jnte amum.) Ante fzculum, q-uafï decreta €ft ab &terno. Sapientia eti- um 12 M* dicat : fapientia eft ante omne tem- ma increata, quz fecundum. humani- , tatem creata eft intempore, ab zter- pus , & ut loquitur $. Paul. ad T'it. iberalem, & 1. 2. ente femptra [ecularia. no cenita eft fecundum divinitatem. 3- Izvefligrvit. Grxce imveff ' igd.äit, r iteledus prudestia. ) Ec pru- g d d His fenzentüis alludit ad 1fa, 40. I2. dens intelligentia, Intellectus pru- dentig idem eft cum fapientia, fed ii Jeg A,?Zui;f mmfus cjj? p,-;giiïö AGHAS . &S'c. Siracides. reni eamdem — variis. effert ipqh ! Job. 58. 4. - Uif eras, 7;:4172::'0 Poneägm " fusdamenta terra , [4 dicendi formulis. 4b avwo. ) Db omini &ternitate, ve Mfre s i 4. Prior omium creata eff [apieneia-) Dicit fapientiam creatam,; id eft pof- ab omni tempore imaginario ; fuit ;'Wl- ) Mul feffam a Deo, id. eft apud Deum in enim ab sterno fapientia increata in rerum matura extitiffe, & fub&ätiiï'e, Deo formaliter, creat: v2ro eminen- ter, objective , exemplariter, & ef- ) i IEgyPCO Siracides enim fequitur Septuaginta, j [j quiProv. g. 22. pro Deminas pe[fediz me, fi cienter, five ut in caufa exemplari, PUL ) üthabent Hebrza, &nofler, vertunt & etliciente. n educ 636 LIBRI ECCLESIASTICI u. Ti s. Fons fapientiae verbum Dei in excelfis , & ingreffus il- lius mandata seterna. 23 exült: 6. Radix fapientiee, cui revelata eft, & aftutias illius qui s ; 14 Ti agnovit? EE a E ERISER 1 e | dom, d | nTi 7. Diíciplina fapientive cui revelata eft, & manifefta? & mültiplicationem ingreffus illius quis intellexit ? E füntoni g. Unus eft altiffimus Creator omnipotens, & rex potens , 14 Dil &.metuendus nimis, fedens fuper thronum ilius , & domi- r | EU nans Deus. fione, & . 9. Ipfe creavit illam in fpi;*itu fan&to, & v-i—dit , & dinume- 16.* ] ravit, & menfus eft. in vulvac 1o. Et effudit illam fuper omnia opera fua, & fuper omnem jü&iSä & | carnem fecundum datum fuum , & prebuit illam diligenti- bus fe. - '——-———. IL Timor IT. Ti 5. Fons [fupientie verbum Dei m ex- p'ræcädenti. Difciplina fapientie ett tio , E lg celfés. ) Quafi dicat Verbum Dei ipfa ordinata Sapientie methodus, etus e . difpofitio , & ratio, qua cuncta fa- excelfi in cclis excelfis habitans eft Affert tlo fons fapientiz. pienter conftituit. Multiplicatio in- Y Tiog Inp excelfis.) N el eft epithetum Dei, greffus multiplicitas eft. viarim, & modorum ejus. ' eüimonm vel fapientiz, queterrena noneft, fed coaleftis. 8. Super thbromum illius. ) Id eft, fu- E'f lmgirud Jpgref[es iBiws.) ^ Grmce wo;æ/az per thronum . fuum Grece áyTr8, ma- fculini, non cvr£g, tceminini. duric, greffus , "wvie,. femite. Senfus tlipi de qi eft: vie, & rationes,' juxta quas fa- 9. Ipfe creavit illam im Spiritu fan- QUi timent pientia in gubernandis creaturis pro- &o.) Videntur hec dici de fapientia creata, quam cum creaturis, Ange- T* Ti cedit, funt fixe , & perpetue inftar extremi;.) [ mandatorum zternorum. Vel fen- lis v. g. creavit in Spiritu fan&o , fus eft ; via ad fapientiam funt man- hoc eft cum Spiritu fan&o, & etiam fom.'s ftt f ex amore, qui tribuitur Spiritui Intellie i data zternum duratura : quare totam hanc fententiam aliqui fic vertunt : fan&o, non autem propter commo- &t p]o Fons fapientie fermo Dei celfifimus eft ; dum fuum, cum ipíe nulla re opus Difünäionis habeat. Si locum hunc accipias de & aditus [empiterna ejus pracepta. : Bfüediccmr 6. Radix [apientía. ) Syrus vertit Sapientia increata , 77 Spirize fanülo, fibus, Säne intellige, cuzz Spzritu [z5cfo , quem una lem'ir?i,. fs. radices, Arabicus fumdamenra. cum Filio produxit.; procedit enim Cui revelata eff.) Quafi dicat : ne- ^ !4' D*')Hm a Patre, & Filio. :/4.) [ mo fapientie originem, rationes, IO. Et effudit illam fuper omnia modos cognofcit , quia radix fapien- i tiz eft Deus; quem nemo perfecte ra [&4.) Quainillis elacet. &ibu, 4 Secundum datum [uum.) Prout fci- Qüigbu $ fe intelligit. licet cuique eam dare , & communi- "Aflutias.) In bonum capit Siraci- care voluerit. cognofbendäm ' Ín Greco eft , Dj des, ut ctiam LXX. in Proverbiis. xard T4y Ó90:5 &vrS Mledici 36()'w vo lünc 7. Di[Eiþlz'nal fapientia , 65c.) Idem ViüOHEm cant, quantum cuique fumere opus dicit aliis verbis , quod dixit verfu elt. M: "fritir, b ] C()nlm C A-PU-T- I 637 fhus i- É i1. Timor Domini gloria, & gloria'tio,& laetitia;, & coro- na exultationis. s quis . q2. Timor Domini dele&tabit cor, & dabit lgetitiam , & gäul ium, &longitudinem dierum. f* & 13. Timenti dominum bene erit in extremis ; & in die de- fun&Gionis fuse benedicetur. 14. Dile&tio Dei honorabilis fapientia. ' domi- 1j$. Quibus autem apparuerit in vifu, diligunt eam' in vi- jone, & in agnitione magnalium fuorum. jnume- * Pfat. 16. * Initium fapientize, timor Domini, & cum fidelibus IiO.1O. in vulva concreatus eft, cum ele&ti l omnem s foeminis graditur; &cumt Prov. jufts, & fidelibus agnofcitur. I. 7 [igent EM Y 9. iO. Wasetsum. | 1. Ti —ÀÀ—— Timot II. Tzzer Dom:ni gloria , & glof1'4; d6. Imitsum fapientie timor Domini.) yentis eli U0 , Ó5 letifia , E coroma exulraticnis. ) Eadem fententia habetur Pfal. 110. v. nethodus, Senfus eft : timor Domini conciliat, Io. Prov. J. 7. ubiinitium in Hebrzo cun&a le- & affert gloriam, Iztitiam , &c. eft. ryu w refeirb, Grsce dpyz, que Jicatio it- 12. Trzer Dominmi delellabit cor. ) voces, & principium, X principatum jarim, & T'eftimonio prafertim bonz confcien- fignificant, & fenfus effe poteít: ti- tiz. mor Domini initium eft, & primi- Vi effe Et longitudinem.dierum. ) $Syrus v;- tie. fapientiz vel timor Dei , at- dyra, t tam aternam Nertit, poteft etiam in- que rceligio, &c. in virtutibus mo* jl« telligi de diuturnitate hujus vitz, ralibus principatum tenet; vel timor rita. M quam,timentibus fe largiturDóminus. Dei primus fapientim cffecus eft, Cum fdelibus 1m "vulva comcreatus e fapienzlä- 15. Timenti Dominum beut erit im i MF extremi.) Syrus, Qui tbmet Demm eff. ) Quafi dicat plerique fideles u fantiy bonus ff fimis ejus. etiam in utero accipiunt a. Deo do- le extiremis ergo ) & ct.l;lm. intellige in. morte, judicio divino , num quoddam, quo ad piecatem pro- , Spirizul & xterna gloria. clives funt. Sic de fe dicebat Job " commo- Defuntlionis.) Mlortis. Ccap. 31. AIS.. zb z'izfzmtizz erevir me- la 1 oj Benedicetur. ) A Deo, &ab homi- cum miferatio , 6 de utero matris egre[fa accipits nibus. Sane Chriílus dicet : Vezite tþl UZOCCH/. Vel fenfus eft: timor Dei ita adhzret fidclibus, ac fi in utero ji [a9 benedidz, G. matris illis effet concreatus, . quem um cedit eim 14. Dile(;o Dei Lbomorabilis fapiem- Er cum elellis feminis, &fc. ) Cum Ba.) donor Derpreclara eff fapiBatia, eximiis fomninis fidelibus graditur , ut alit vertunt. amia P ut etiam cum viris , utrosque comi- IS. Qwuióbus autem apparuerit in 1:,?17;.) tàns , & ded 1cens per viam manda- Quibus fe. videndam torum Dei. Aliqui legunt fezzzz5, prott . cognofcendam. præb.uerit y od d COmmum cum in Grzco fit oxspporrog , & favet Diligunt eam n wz]fonq.) Per folam Syrus , qui habet : cum femine eorsm rao a 1 h('[ avlflv hanc vi(ionem amore illiuscapiuntur. conflitutaeft mifericordia ejus, & Ara- juf In agnitione K magnalium — fuoram. ) bicus qui vertit : ewz femine bonorum met O IMagnificorum fcilicet operum ejus. excellentia tdlins. LLBRIECCLESLIASTICI ? 658 1v7c Ti mor Domini, fcientice religibütas. L 24 X |. detur: ( 18. Religiofi tas cuftodiet, & juftificabit cor; ucuüditaterh ; atque gaudium dabit. L] LI 9 s L i9. Limenti Dominum b»enke erit, & in diebus confumma : longevi tionis illius benedicetur. *f Ín ao. Plenitudo fapientia* [25: exe s illius. eft ti—mfzre Deum, & pleunitudo a frué&ti M. Ti 2T. mnem domum illius implebit e generationibus, & re- 20. Na ceptacula a thefauris illius. | Cundia er replens pacem , & fa- 22. Corona fapientiae timor Domini, 29. Uf lutis fructum : - Jucundits 3o. Bo & dinumei*avit eam: utraque au:em funt & labia n dona Dei. 24 Scien- Lt T des Sapienutia anima ]ftfh Vel etiam x——— Ur eum juflis , & ffdelibus agnofeitur. ) fermo eft de domo materiali, & fru- Vatablus , aptd jufes, & fídeles wifttur. 24. (,5;77'9[ Gibus temporalibus, nam Deum, & tores, &dif, 17. Tiosor Domini [cieutia re/z'giajït,u.)- regnum ejus quzrentibus etiam hac 1 imbris m 'eTimor Domini eft fcientiz, id eft, Ífciens, prudens , & vera religio, & adjiciuntur , Matth. 6. 13. BIUL. Copiar Implebita gencm:ianiäus. ) Fructibus eftia j q-uam pietas, five pius Dei cultus. fcilicet , qui & generantur a fapientia. taliee r Ig. Relgiofgas cuflodiet , jufifrcabit N Et receptacula 73 tbe[auris Hlus. ) intelledus p eor , 6c.) Alii vertunt : faedtzras an- Eftrepetitio prioris hemiftichii, & Orum, £cm cor incolume, juftumque reddez , 8 fenfus idem, aliis verbis expreffus. Testytju, eidez jucundiratem afferet , & ganzsum. 02.. Cirona [apieutie fisor Damini.,) am;/c&m,,'m J Sunthzec fimilia iis, que dixerat 1 'Timor Domini vocatur corona, quod Véttünt, IHI.& I2. Ig. Zrment; Dominmm bemé erit, & timentes Dleum corona fapientiz ex- . 28 Mdj ornetj, Magnum eruditionis orna- piéntis, zm diebus aa;zjitmmatiani: iMliss Lbenedi- Tmentum pietas. .Rf'mi (jus ]p dicezur.) &Repetit, & inculcat, ver- Replezs pacem. ) Grzce, germinmans, nga.fvo':g lo 4 bis parum mmutatis , que)fï dixerat fu- ayaxS N . Pax Hebr. non tantum "T lonpity PI'R ne 13- * pacem figaificat, fed etiam omne QO. Plez: f2do ]Zzp[entia eft timere De- Ixerat l D) zÀ. ) Sicut inchoatus amor eft in- bonum complectitur. ?D. Iytojug Saluris. ) Grace, öf-:/zst':cg, fänifat:ïr. anh& fé choata fapientia, ità perfedus eft confumunata , & perfc&a fapientia; Q Er w'dif, & digumeravit eam.) IOfa j HVC lls nihil enim aliud eft vere fapere, Dixerat. fupra neminem dinumerafle, ) on io& i aut vidifle fapientiam preter unum liS h 01 quam Deum timere, & pie colere, Deum, nunc dicit ex Dei beneficio RL27713 per&jti « rtvereri. Pienitedo /rutlibus illius. ) Id: cft ple- etiam timorem Dei videre, & dinume- l I;VU;L nitido iructuum fapientie caumulat rare fapientiam hoc eft fapientie ra- Siv " tiones, & opera faltem ex parte. Qttod t uod a tinentes D'eum, vel uteft in Grzco, "Dntat i eos zzebriat, id eft, faturat, replet. lliraque attem [unt dona Dei. ) "Ti- tithori p Ati&n Cütie QI. Omwunm domum illius.) Animam morícilicet, & fapientia, velpax;& f fciicet ; nam ut dicitux Sap. 7. 5e- $p falus, dequibus vexficulo p,rïæcedent.i.. "VGQ"F/: t - CAP DTL 550 24. Scientiam , & intelle&um prudentice fapientia compar- Iitem, tietur: & gloriam tenentiurm- fe exaltat. 25. Radix fapientide eft timere Dominum : & rami illius fümmo- longsevi, 26. In the fauris fapientite infelle'&us, & Íícientiae religibij-— itudo a tas: execratio autem peccatoribus fapientia. . 97. 'Timor Domini expellit peccatum. $ &t 28. Nam, qui fine timore eft, non po terit juftificari : ira- cundia enim animofitatis illius: fubverfio illius eft. n, & 29. Ufque in te mpus fuftinebit patierfs, & poftea redditio jucunditatis. s em fünt I 30. Bonus fenfus ufque in te mpus an condet verba : illius , & labia multorum enarrabunt fenfum illius. " Sciet- 31. In thefauris fapientiee fignificatio difciplinee. —ÀÁ— LT 32 Execra- d 'Vel etiat li, &i 24. ('cm;;zrtiettzr.) Inter ho's audi- dy9e Qu.oówc, vir irm;undu:, & qui pre | o & tores, & difcipulos Grzce :£au/2ei5, iracundia , aut verbis, aut factis inju- rius eft in alios, hic fane nifi mores etiam hac in imbris morem immifit , quod ma- gnam copiam fignificat. Porro fci- mutct, juftificari non poterit, id eft . Trsdtibus entia, quam largitur fapientia, for- juftus non erit. H lracumdia enmim amt mofftatts , &c. ) ! fapienti? taffe eft cognitio credendorum, ficut Grece, zam ruimam 6j creat spfeus ad p d lliut. ) intelletus prudentiw cognitio agen- dorum. iram) proclivitas ; namruit in contu- niftici, & Tenentium fe. ) Poffidentium ,. & melias , maledictiones , blafphemi- exprel as as, &c. Jf Doniu. amplettentium [e gloriam extollit , ut alii vertunt. Qg. lsque sm tempus fufiimebiz patz- :oronas quoe 25. Radix j?zpi:ntia.) Init*ium- fa- ens.) Usque dum aflictionis , reique ayienz , ; adverfe impreflio tranfeat. uonis 0* pientiz. Rams ejus [ongfe ',vi.)- Grzce , p eon- E£ pofca redditso juc:&nd&at&s.) Cum p£otumig lozgevitas. Dat enim timor fcilicet fefe aperiet ferenitas, nubibus ó ([;'mifmnj j moleítiarum difcuflis. Vir lenis ad noïl tanum Dei longitudinem dierum, ut fupra dixerat n. I2. Vide ibi dicta. e tempus perferet injurias, fed.poüeæ eium O 26. Iptellettus.) Intelligen:ia. illi gaudium o rietur ex patientia. Scientia religiofitas. ) Scientia reli- 3o. Bemas femfus. ) Mir fenfatus , Mib 2 fl"J.(;, (('j"h ' iofa , five religio fciens, && pru- & prudens, vir cordatus. u u j ens, non ignorans , & errans , qua- dg tempus. ) Opportunum. d, nlm?f ii lis fuperftitio. V'erba 4llius. ) N exba fua fibi impe- unum Execratio.) Res execrabiles. rabit, ne loquatur, cum potius ta- yrate figo cendum eft. Da ben* Q7. Timer Domimi expelliz,peccatum-) & duumte Sive quod : jam admiffum eft, five Er labia multorum , €fc. ) E hinc )lemæ I quod tentat intrare. Prafertim vero laudem a multis feret , quafi fenfa- faj tus, ex l;dïü timorimpatientie, murmuris, &ira- ,,Detï cundie, & fimilium expellit, dequi- 3t. $ igniffcatio dileipline.) In Greco bus pergit verfu fequenti. eít ,,þar:tba./a fezentite Parabole ab. d $s h)aï; p p qent 28. Qwui fine tiuere eff, &c.) Grce; Hebr. vocantur fententie graves, aþ- ! Á 640 LIBRI ECCLESIASTICI 32. Execratio autem peccatori, cultura D'ei. 23. Eilis concupifcens fapientiam , conferva Juftltlam, & J fere Deus præbeb1t illam tibi. & quocï shentes t 44. Sapientia enim , & difciplina timor Domini: beneplacitum eft illi. * fs & manífvetudo ,. & adlmulebït thefauros 1111us 35. Fides, 36. Ne fis incredibilis timori Domini : & ne acueiïems ad l IU ïllum duplici corde. n 41. Ne fueris hypocrita in confpe&u hominum , & non fcandalxzerls in labiis tuis. ?. Dp füfcipe v 48. Attende in illis ; ne forte cadas, & adducas animae (* Gonis, tuae inhonorationem. ; uf 39. Et vevelet Deus abíconía tua, & in medlo fynagogse elidat te. Qt crefcat 40. Quoniam accefï'fu maligne ad Domin um , & cor tuum 4 Ümn CAPUT lote fuítii plenum eft dolo, & fallacia. tentia fic fe habet, 4 dnxti o 95 $0i ditx, dotte, pmdemes, que vitam, & . mores m(äruum: Has tanquam xuprs £ydei)g Gv , Ne timore Dei. ( id eft A jnfhm gemmas habet fapientia in thefauris preceptis Dei) /fs zzo£fequens ff foxte fum egtus füezis, Woh egeüdte abduci ab datorm officio. Pupanrs , 32. Execratio.) Kes execrabilis, ven.) Pa | Ct::ttzr:t Dei. ) Qeoosfitia , ut in "Accefferis ad. eum, ) Timorem fci- Greco, relrgio, piezas, Des euttes. licet Domini, & confequenter ad ip- nendam, & fum Dominum. 2. Deprz f ^0 'ï:)n Conferva juflitiam. ) . Grgce, enim animj iyroAdg, precepta , Dei mandata. Dæplzcz COrde.) Non fincere, fed fi&e , cum bypocmf'ï. Vel partim Wa mvruenze :m S.æ')zentzz emm € difezplima. ) w d IY Supplu, cfï timor Domml, Cconnexa fidens ; .parrim diffidens. COI' tuum, H Y 37- Nefuer:: ,g)i)afr/la, £&c. ) Vir- fcilicet cum timore Domini , ex quo letis oritur juftitia, & mandatorum obfer- tutem, & pietatem, quam non habes 23 7- vatio. pre te ferens. Quod beneplacitumeft i. ) Quod Scandalizeris im laliis tuis. )- IMen- M Häge] tiendo, & fan&ltapm fimulando, lVifgg ]e plicet'! Domino. fer ape , l 35. Eides.) Fidelitas , qus facit , offendiculum tibi ipfi objiciens, & Mine Duyj; ut fideliter preftemus ofncia , que ruinam conciltans. flfllïlz AF Dec , proxiinis, & nobis debemus. 39. 9itende in iiljs. ) Quid fcxhcct tionum reg Maufuerudo. ) Que potiffimum in loqndns ; quid labiis profetas, quid patione cernitur, ut fcilicet &equo pfOL()qu aris. E Qu tenta animo feramus adverfa. nnma fu. ) Tibi. Cipiat teth f 'UEr [ mæ[l(& Mimpiebiz thefauras illius. )) Qui fci- dnkenoratéonem.) Probrum, dede- 71? j( [/7 & manífuetudi- cus. Qu licet habet fidem, f licat . nem. 309. Im medio Sy;fmgagæ. ) Mdn'næ " Clpltes 4 multitudinis. pote Obdu Incredibilis. ) M àmei9ong eft in Greco, se [/£s rebel/;$, contumax, Ehdat te. ) Dejiciat, profternat te. Pertmhata q inobcdiens. inGreco tota hxc fen- 40* Alzzlz'mc ) Ficte , ac dolofe. : 0b U&a eü Ai l t ( OCAPUT-H: 641 itam, & CAPUT H JDeo jär*vimrzb flet in juflitia,. Dei timore , €? pd!iem*ia : E : & qui mentes «ero Deum credant , fidantque in illum, & maximos binc. frh&us accipient : xe autem incredulis , &? impatientibus : os illius. ^ celferis ad ejrectus quoque divcini timoris explicantur. 1. [.Mii accedens ad fervitutem Dei, fta in juftitia, &,timöre, Matth ,& m & praepara animam tuam ad tentationem. 2. Deprime cor tuum, & fuftine : inclina autem tuam, & L im cas anima fufcipe verba intelle&us ; & ne feftines in tempore obdu- 3: !7 €tionis. fynagore 3. Suftine fuftentationes Dei : conj ungere Deo, & fuftine; ut crefcat in novifífimo vita tua. ; cor toum 4. Omne, quid tibi applicitum fuerit , accipe : & in do- CAPUT lore fuftine'? & in humilitatg tua patientiam habe : wj 5. * Quo- - a. (L88 I. N juffitia.) QObfervatione rüm cornere. In Grzco eft, Zoa«- 'Ea:;fm/,ï, od datorum Dei. (man- qiosydc , zedutlionis, rllationis, cam fci- hilte abducl a Prapara anmimass tuam ad tentatio- licet in te fertur, aut immittiturten- - nem.) Para te ad tentationem fufti- tatio. Timorem 1c- nendam, & fuperandam. 3. Suffine fuflentationes Dei. ) Ex- quenier alit- 2. Deprime cor tuum. ) Mumilitas pe&a expectationes Dei, quibus fci- enim animique demiflio magnum con- licet expectatur auxilium a. Deo ; fu- ; fincetts fd tra ingruentem tentationem remedi- mitur enim fuftentatio pro expecta- yd puom um eft. In Grzco eft, Z9vyo», drrige, In faffen- tione, ut ad Rom. 5. 16. cor tuum, ad normam fcilicet divinz A fatione Dei ad offen[ionem jufitie ejus. .ff;ï g[') V';F' legis. Gozjungere Deo,) Gr&ce xoAkcu9ni, Er fuféine. ) Grece xapripue'o» fole- m 102 hii copglutinare per arctiffumum orationis, ra4, flagella fcilicet a Deo immiffa , affectus, & adhzfionis conftantis j hii Y Mar / & divine. legis difficultates. Firili- vinculuim. n fimulab d'J q zer age , 69 confortetur cor ?5um, €y jhfine Domine, dicitur Pfalm. 25. 14. Et füffine. ) Grece w9 dmogÜg, me ohjicit defcifas, ne xecedas , ne tentationis Ipclina aurem tuam , &c.) Aliudten- impetu divellaris. tationum remedium afFertur , ut fcili- | Quid fciiet €et qui tentatur, prohis auribus ex- Ur crefcat im nmoviffimo "vita tua. Pïofeï?*s' q cipiat re&ta fuadentium monita , quzx Utin fine tentationis crefcat latitia tua in prefens , & poftea xternum verba intellctlus appellat. j Et ue feffines in tempore obdutlionis,) audium ; hzc enim vitez nomine de- f brüm: Quuafi dicat: ne tua impatientia te fignantur. 4('0" pr&cipites , confilium capiendo tem- 4« Ormne , quod . tibi applicitum . fue- )g&w )M pore obductionis, cum ícilicet mens ri. ) Quidquid fhali acciderit, & a perturbata quafi quibusdam nebulis Deo immiflum, & applicitum tibi ('t rfjïf obdu&a eft, & velata, ne poílit ve- fuerit. IP k] Joie Q Bibl. cum Com. Menocb. T. IV. — Mmmm & - LIHBRKI: ECOLES LASTICI 42 15 * $3p. 5. * Quoniam in igne probatur aurum, & argentum: ho- non pt 3. 6. mines vero recept abiles 1n camino humlhadoms, 16. ! 6. Crede Deo, & recuperabit te: & dirige viam tuam, & quetu l fpera in illum : Serva timorem ilius, & in illo veterafce. . Metuentes Dominum füttinete mifericordiam ejus: & non I?. I J Ü dmfieqcatxs ab illo, ne cadatis. N lllius : 8. Qui timetis Domlnum , eredite 1lli : & non evacuabltur merces veflra. I)( d; ^ Qui.timetis Dominum, fperate in illum , & in oble&ta- tlonem veniet vobis mlferlcordla ao( 10. Qui timetis Dominum, diligite illum : & i ummabun- confpet tur corda . veftra. o[(; rr. Refpicite filii nationes hominum : & fcitote , quia nul- n ) lus fperav1t in Domino, & confufus eft, LL L * Pfal: I2. 1 thamu * Quis enim permanüt in manda:is ejus, & dereli&tus 39. I- eft? aut quis invocavit eum, & defpexit illum? - 23. i daJH I3. Quoniam pius, & mifericors eft De: IS, & remittet in die tribulationis peccata« & prote&tor eft ommbus exqmren- — tibus fe in veritate. Liiis f llN)m 14. Vae duplici corde & labiis fceleftis, & manibus ma- lefacxentlbus & peccatorl * terram mgredlen i duabus viis. M:m:äu 7[.-(]?5/!// al Ijo Væ Tfïm;æh PC IH Xrt de d Acetpe.) A'oufyeg ASza , libenter fu- In oolcarionez) wenmiet wvobis mi- Tünc idem feipe habent Grezca. ferzcordia.) Mlifericordia Dei, quam eï(ïg d JPhC Et im bunilitare tnapatientiam babe. ) fperaftis , vos obledabit , cum rem tempoubu. Cum fcilicet de-xcerls, afllizeris ,.ad fperatam, hoc eft, falutem przfen- bu Culyl a; humilem ftatüm redl geris. Græc,e eft, teimn, & «ternam hrrrletur » dA&ypuaur: rantinootec 08 y.axpos.)- Io. Il!ummaäunmr corda vefira. ) pls,t [th]] Plls "l ddm quag50» , hoc eft , murarionem bumiliatio- Lumine non tam cognitionis , quam Cüm Cath B Iu [Ongdüzm.»er ftras. confolationis, & zaudu, juxta illud o5« Receptibiles. ) Grace 3&1470:, ac- lfa. 59. Oriezur i tenebris lux zua, 68 md Um: C IS Via't cept; ,. & grati Deo. tenebra tua erunt ffcnt meridies, &5 re- Thillis &« 6. Crede Deo.) Confide. quiem dabit.ribi Domimus femper , & pide a ll Rectperabir te.) Grece avw?wJ;enu Unplebit [plendoribus animam. tuam. lg It. Narz0zes (Uflt, 1105 f'fcipiet te, & reftituet te in priftinum bomznum ) Graece gl ) üt Petr ftatum, efficiet, ut priorem ftatuimn re- ap X« cycvug, .mz*zquas generationes. cuperes j curam tui (Tcrec 13. lm die tribulationis. ) Pceniten- D ] s"fm. tiz Ícilicet , Vetersfce.) Con fenefce. cum quis fe propterea [ [",(0![( 7- Suffznete mzfrtäard;dm ) Expe- affligit , quod peccaverit. &ate mifericordiam, I veritare.) Mere, & fincere. i lncrgd Dtes » Ing] 8. Credite, ) Confidite I4- Daplici corde.) Fi&is, hypocri- BHt Y etbun Non evacuabitur merces veffra.) Non tis , dolofis pietatem fimulantlbus amittetis mercedem. cum fint impli. !dj 'HWS OHERatem CAPUT l]. 643 um : ho :5'.1 V difiolutis corde, qüi non credunt Deo : & ideo non protegentur ab eo. üm, & 16. V& his, qui perdiderunt fuftinentiam, & qui derelii rafcg. querunt.vias re&tas , & diverterunt in vias pravas. : &non 17. Et quid facient, cum infpicere coeperit Dorminus? 19 . Qui timent- Dominum , non erunt incredibiles verbo coabitur illius & * qui diligunt illum , confervabunt viam illius. * joan ' I9 . Qui timent Dominum, inquirent, quae bene placita funt 14 23- - oblech- | €i : & qui diligunt eum, replebuntur legeSWfpfius. 20. Qui timent Dominum ; pr o parabunt corda fua , & in confpettu illius fané&tificabunt animas fuas.* mihabun- ' 21. Qui timent Dominum , cuftodiunt mandata ill ius, & 1. patientiam habebunt uíque ad infpe&tionem illius quia nü 22. Dicentes: Si poenitentiam non e gerimus , incidemus in manus Domini, & non in manus hominum. lerelithus 23. Secundum enim magnitudinem ipfius , fic & mifericor- omittet t dia illips cum ipfo eft. Mmmm 23 CAPUT exq!.lifen- Labiis fceleffii. ) Mlendacibus , ac * I9. Replebumtar lege iþfzzx.) Eam impits. pline inquirent, cognofcent, exequen- jipus T tur. Makfiäus malefactearztus. ) OXSpei TApeiA.tyeac , manibus remi/Fis, prgris. 20. Praparabunt.corda fia ; ) Com- Ij e Terram ineredienti duabus viis. ) Di- ponént animz fuz ftatum , cogitatio- / xerat de duplicitate cordis, & oris, nes , defideria, actiones, & mores , uc Uef 'Wþl) ml' nunc idem notat in operibus. 1ili eos conforment legi , ac voluntati Dei. ergo duplici via'ingrediuntur, qui fe a, qum r temporibus, locis, & perfonis, qui- Santlificabunt animas [mas.) Grzce , » cuim bumilabunt amtmmas jäms. Hec enimn icm Pfæfe"' bufcum argunt, accommodantes mo- fubmilfio , & reverentia eft przpara- do pietatem fimulant, modo cum im- tio ad Dei dona excipienda. Eadem püs gradiuntar. Tales funt, qui i, sj eft fanctitas anime , & fanctificatio ;ionis ! qj..nm cum Catholicis Catholici perfonam Dei, qua fcilicet Deus fumma reve- induunt, cum hzrericis haretici. NU jiu I5. Vs diffolutis corde, 62c.) M & xe- rentia fanttificatur, & colitur. jj n f yji' OI. Usque a infpeti;omem. ) Vifita- uiliti, « U, mifíis, & tepidis, qui molliter, & te- tionem illius, donec fcilicet ipfe beni- pide adhzrent Deo, nec illi planecon- j [empt fidunt; hos enim Deus permittitmer- eno vultu nosrefpiciat, & a malis libe- um f0 gi , ut Petrum in fluctibus. ret, vel usque ad infpe&ionem , id eft ) Gract usque ad judicinm. geri "I6. Suffineniiam. ) Grece parien- j :g! t'iam. 22. lp mazas Domini, 69 mom inma- Boniti 17. Jafpicere.) Inquirere, judicare. nus bominum.) In Dei ultrices manus; !'[C' Pmpte ;'ea uge ut potentiores funt, ita acrius I8. Imeredibiles. ) íncreduli, ditfi- dentes , inobedientes; hocenim figni- puniunt, prafersim poft hanc vitam. t: (mcefc' ficat verbum Gracum Zzc9 $o 861 d Seanzdum enim ma gnimdinem &.130 hypOC r Vias :lliss. ) Dei legem, virtuten*lm " ejus , 65c. ) Sententia eft; jufti, & pii, ümulansibus ] honeftateimn. ut fupra dictum eft, patientiam habe- 644 LIBRI ECCLESIASTICI CAPUT 11I. €, Qu die ora: Honor parentum multiplicem Dei meretur. benedictionem , C? in- j Q bonoratio. maledicfionem , madefha -animi laudatur. contra. curiofi- Obedit p Watem , C& cor durum, nequam, &? füperbum vituperatur, $ Qu tis (erv laudato japiente , &5* eleemofynam tribuente. y *l lii fapientiae, ecclefia juftorum : & natio illórum , obe- I.FI trem tuu dieniia, &,dile&tio. 1o. Ul 2. Judicium patris audite filii : & fic facite, ut falvi fitis. tllius in i 3. Deus enim hgnoravit patrem infiliis: & judicium mairis I* B exquirens, firmavit in filios. tem mati 4. Qui diligit Deum, exorabit pro peccatis, & continebit fe ab illis, & in oratione dierum exaudietur. p ploria, 5. Et licut qui thefau .uam. : rizat, ita & qui honorificat matrem 1 Gl p .6. Qui filii pate bunt, preparabunt, & fanctificabunt .. Deus enim bunoqurit patrem im corda fua, ia eo fpes omnes fuas de- ffliis. ) Quafi dicat : ideo obedien- CTEE figent ; non nefcii mifericordiam ma- dum parenti, quia Deus fuum hono- (t) Àb gnitudini illiuus parem, ac propterea rem , jus, & imperium in parentes infinitam effíe. tranfcripfit, jubens filiis, ut paren- fum, &m tes quafi i)ei Vicarios colant. pouit. 6 us Y. K, DGi fmpienuti& , Gfe. ) Sapïe;mes, Et judicium matris exquirens frmavit qui fapientie ftudent , qui fa- 12 ffíiss.): Confirmavit matris jus, au- Dt0 pietite , pientie dogmata avide hauriunt, im- Goritatem , preceptum apud filios, Cündititem Rüturg, & bibunt, amant, & exequuntur. Hi illudque exquirit, hoc eft, fevere exi- funt Ecclefia id eft, cetus, & con- git, fervarique vult, & contumaces ? Qu Cvregatio juftorum, quafi dicat: vere punit. Irem, )H fapientes funt jufti. iZerium ; 4- Qui dihgm Dewm.) Parentes he- Ef natio illorum: obedientia, &f dile- norando: quare Grzca, & Syrus ha- Qui refrita &7o.) Genus, profapia, & indoles eo- bent, qui bonorat parem. itü affii rum eft obedientia, & dilectio, quafi Exerabi;t pro peccat;s. ) Expiabit dicat : tales plane addicti funt, toti- peccata. qi p nebit. Veniam peccatorum obti- Telrireraro : ue vacant , & ftudent obedientiz , Deus enim honorem parenti- ODedlentiim dilectioni, ut ex ea profeminati cife bus delatum fibi exhibitum putat, & videantur. Vel fenfus eft: & fru- in eos , qui in parentes pii funt , & 8 Qud!l. i &us eorum obedientia, &c. — Vide Sap. ipfe eft indulgens. 5 & ob 1. I4. n oratione dierg . ) Oratione -(llld- 2. Judscium patris. ) Sentexitia;n, tidiana. Vel eft hypillage , pro 9 P T preceptum, prefcriptum, in diebzs orationis, u Aperits, i. num. 6. t. hoc eode;n cap. àc vitia.mïe ür [ahv; fftis.) Ut prxfentem, & xternam falutem confequi poffitis, S. Sicut qui thefaurizat , ita, 6 qui Io, Bmfdl' Alludit ad illud Deut. 5. 16. Ur lezgo benorifcat matrem [uam. ) Hunc hono- L ) lv fnem di Ie —'viwsi:emgare, & £ene fit eibs. rem, quafi ingentem bonorum ope- t U SXtrem 4i C APUT Iit. 645 c. Qui honorat patrem fuum, jucundabitur in filiis : & in die ora:ionis fuce exaudietur. T 7. Qui honorat patrem fuüum, vita vivet lon düritf- B giore : & .quiä Obedit patri, refriverabit ma:rem. tes : & quafi domi- a, 8. Qui time: Dominum, honorat. paren nis ferviet his, qui fe genuerunt. Exod 9. * In opere, & fermone, & omni patientia honora pa- trem tuum , " 25.I2 Deut Io. Ut fuperven iat tibi benedi&tio ( 1 ab eo, & benedi&tio :c 16. i fitis illius in novi'fimo maneat. - i fba:ris iMatt, rr.* Benedi&tio patris firmat do mos filiorum: .ma;ledi&io au- IS. 4- Marc. ontinebit tem matris eradicat fundamenta. 7.) IO' 12. Ne glorieris in contumelia patris tui: nonenim ereft tibi Ephef gloria, fed confufio. e t matterm nis ex ,*horiore patfis fui, & dedecus äeäj 13. Gloria enim homt * 27.2"'. filii pater fine honore: i * Mmmm 3 I4. Fili! 49. 2 ; Mim. i leo Obf.dien' fuum hono- (1) Ab €o. z» edir. S;;xt. legztur: a Deo. ip parentes rum, & meritorum tþef aurum fibi re- tio judici reddenda di&orum, fa&o- , u paste onit. rumque. » lant. 6. gacundabirur 8 0823 Ts d II. Firmat domos.) Facit, ut filius p frnutw'f pro pietate in. parentes rependente ju- prole, & fimilia, eaq»e divite, ho- trís ju, at cunditatem ex filiis rrobis & egregiis norata, & fpendida dotetur , deco- nature , & gratig dotibus inftructis. retur, & perdauret. Maleditlie "vero matris. ) Pari jure . fevere eti 7. Qui obedit patri , refrigerabit ma- - contumacs trem. ) Hac enim ipfà obedicntia re- & patris. Eradicar fundamenta, 6c. ) Easdem frizerium przítat matri , üt contra, domos funditus evertit.. parentes he ui refractarius. eft. patri , randi tri- & 9j lu- d itia atficit matrem. . Vel fenfus eft: I2. Ne g!ari&ri: j2 contumelia patris £44.) Quod aliquando infipientes filii qui patri obedit , conabitur matrem | Expiäbiï. refrigerare ; nam eo matris reitiperio faciunt, qui fi juflis psrentum reftite- ;at(]ïl!m 0 btl« obedientiam parenti preftabit. rint, jugumque coniregerint, verba " etiam arrogantia , && contumeliofa orem p!* g. Quaff dominis.) Precipuus enim in parentes protulerint, cum zqua- :um puf.clf ! parentum cultus in obedientia confi- L libus gloriantur, quafi egregium pa- ii fuat, * ftit, & obfequio: traffent facinus, & ftrenue fe geiif- 1 9. Patientia. ) Ut fcilicet. patris fent. )ratione qU lus s afperitas, imperium , mores difficiles, Noem eff enim tib: glowvüa ejus cb)zfu- oQan ac vitia .toï.erentur. ffo. ) ' Apud enim . cordatos , & fa- ce IO. Benedi(lio il/ius $a. noviffimo ma- pientes dedecus eít refractirium effe T I^ qllf xea2t.) Divinus favor usque ad vite parentt , & multo ina gis contume- finem d'uret, teque profejuatur, nec liofum in. ill im. Huoc ho in extrema illa hora dcferat, cum ra- hgn()l um OP 13 G/or(':z euim bLbomini ex bouore 646 LIB RI.ECO JLES 4«ASTICI A 14. Fili! fufcipe feneCtam patris tul, & non contriftes eum in vita illius : vilere. ! ] I5. Et fi defecerit fenfu, veniam da, & ne fpernas eum ! 44. 1 in Vlrtute tua : eleemoiyna emm pams non erit in obli- pluriou vione. * "T 16. Nam pro peccato ma:ris rfïfwue turt b1 bonum, )5 M in die tribulationis Vantate 17. Et in jufitia zedificábitur tibi, & commemoi ab1 ur tul & üCL.* in fereno i "18:) folventur C peccata tüa. ticül IS. uam malae famse eft, qui d81 elinquit patrem & eft . C malediétus a Deo, qui exafperat matrem. VU5 Cot( 1g. Fili! in manfuetudine opera tua perfice, & fuper ho- L minum gloriam diligeris. Hebrai di *Phil. 20. * Quanto magnus es, humilia te in ommbus, & coram perantta. v 2.3. Deo invenies gratiam: altiora Q 91. Qudmam magna potenüa Dei fohus » -& ab humilibus 0j N ptote honoratur. : *Prov 22 o Dicellarmn * Altiora te ne quaefieris , & fortiora te ne fcrutatus Qca S,u 25-27- fueris : fed quee praecepit tibi Deus, illa cogita femper, & in F?TJ pluribus operibus ejus ne fueris curiofus. Curioft as 23. Non 4m dili Ed pavaeg - Patr::fül ) ProVemc fcilicet , & cer- beri tui multiplicabuntur, & bene 2* P/J/t nitür. p 94?/(/& di&tionibus replebuntur I4. Sufcrpe fem&am ) Grece &»riNaf8 Comuemorabitur f2:.) Deus erit. tui "8 mult «djwva, fubleva memor, velipfa pietas in parentes türales j IS. $7 pt.lm noü def'ecerit fenþ: ) Grece memoriam tui quodam modo retri- €v»toi» ,. eztellectu , mnentis$ vigore , cabit Deo , ut tibi benefaciat. " &reye prudentla fapientia. Clpatemu. 18. 8uam male fama eff. ) Grece: A Ctvacus Veniam da) rlo]erx, ne culpes , GG /J)Aao*g)r/uog » tanquam älafpbemus M N ne fubfannes. ef , execrabilis , infamis eft. -lp virttte &4. ) Eo quod videa- fenld, elt ris tibi viribus mentis , & corporis I9 Swuper hominum gloriamt ) Prse- ï q'ïæ al ter gloriam , & honorem benevo- prævalere. lentmm etiam tibi conciliabis. tet Eleemofyea enim patris mom erit im QO. QQuamro magnus es. ) Quanco : C&dx oeblivioze. ) Pietas , benevolentia , & It flon PO] Deus es imajor.. mifericordia patri exhibita. Invenies gratiam.) Deus enim fu- 6 S!l/þ& illius' recordabitur , ut fcilicét pro perbis refiftit , humlhbus vero dat ea bona répendat. * WPWJ i gratlam 16 Pro ptocato HAITIS ) Tolelato, oI. Quanmm magna patemm Dezs bus c. impatientia , jurgiis , morofítate. folius , &'c.) Quia Deus eft fumma Cem, cxe*lentEs 17. I juffitia edifrcabitur tibi. ) Pro celfitudo , propterea fumma erga juftitia , & pietate exhibita adifica- eum' exhibenda humilitas. Ui Vij bitur tibi domus , familia tua ,' li- 22, Fertiera ft ne feretatus fueris,) ttd ü) 11T ls mente TOE OAPU. fl 647 ts eum 23. i*ïoh eü enim ti vilere oculis tuis. bi neceffarium, eq, quae abfcv:ondita fant, Tias 6um 24. In fupervacuis rebus noli fcrutari multipliciter) & in ip Obli- pluribus operibus ejus non eris curiofus. . l & 25. Plurima enim fuper fenfum hominum oftenfa funt ti 3;i. IR xulstionis 26. Multos quoque fupplantavit fufpicio illorüm j & in vanitate detinuit fenfus illorum. folventut * 27. Cor durum habebit male in noviffimo : J& qui amat pe- ricalum , in illo peribit. m:&eft 28. Cor ingrediens duas v1as, non habebit -fucceiï'us : & pra- vus corde in illis fcagdalizabitur.- fuper ho- .99. Cor Hebrei difficiliora , & captum fu- illi detenti funt, dum eas mordicus. perantia vocant fortiora , duriora , tuentur. & coram altiora, profuadtora. 27. Cor durum mafe babelit, Gc. ) homilibus 23. Non eff emim tibi mece[ffarium.) adeo non eft Cor durum opponit tum manfuetu- Liptote., feu miofís dini , & humilitati , quam cominen- neceffarium , ut etiam fit noxiam.: davitnum. Ig.& 20.tum obeüientiz, ! fcrütatus Q4. Scrurari — multplicirer. ) Grece quam filiis commendavit. num. 2. & per, n m mtorpyuis, elltautem arteiteyiía , feq. Itaque cor durum eft cor fuper- euriofitas, faperflua anxietas, & que- bum , & obflinatum. Dicitur male dam diligentie redundantia , & fu- habere in noviifimo , quia tand*m g N pervacua Opero 1tas. fuperbia , pertinacia , & inobedien- / 25. Plurima enim V/;zlþef fenfum bomi- tia multa importaat incommoda, & , & bue nwn oflewfa [unt tibi. ) Quuaft dicaf : tindemi maiximum malum zterna Deus multas res natuiales & fuperna- damnationis- Jes erit t turales, necefluias, & utiles, quz ca- in. parentes ptum noftrum fuperant, nobis often- Qui amat periculum , peribit 1m ilio.) modo relit Qui pericula non cavent, ncc fe ab dit, & revelavit, utillis ingenium oc- ef&CiRt- cuparemus: hocergoagamus, necad iis removent, quamvis fe putent fe- fupervacua fruftra , curiofe, inutili- curos$ ,tandem in iis pereunt ; qui : Gract enim multüm návigant , fere nau- ;17"' Hflþbmw ter , & noxie tranfcendimus. Vel fenfus ett multa homini oftenfa ef- fragium tandem faciunt , & qui fre- ; &l quenter in bello verfantur, hoftium ais p fe , que aliquo modo pe:rcipiat , pe- telis fere cadunt , & fic de aliis hu- nitus autem illa, illorumque caufas, n Deem & effectus , & affe jusmodi ; naum ut ait Senecain Her- jliabis étiones cognofcre- cule furente. .Quem fape rran[it cafüs, re non pollit. h ) Quanto 26. Suiplamtavit.) Decepit , ever- aliquando . iavenir, Idem judicium de tit. ys enim ft- peccandi periculis. dat Sufpici illortm, E$c. ) Opinioneþs, 99. Cor ingrediek: dua$ "UViAs mom & fufpiciones , quibus tanquam re- babebit /?»tcce[:zs. : ) Ile ingreditur bus certis adhzeferunt , nimium fibi duas'viis , qui tendit in duo con- ])0 f(ztidl Dui ^ umina credentes. traria ,^ & Deo fervire vult , & dia- | á ä &i ag Et in vapitate detinuit [enfns ildaorum.) bolo , divinz legi obfequi , & mun- (amma Et falfis, mendacibusque opinioni- di. Non haábeat autem hi. fucceffum, -t:;mf f i bus mentes corum ümbait ,. quibus quia neutri fatisfaciunt. ;4' - 'LIBaRIv ECCLESIA*STICIä 648 ?9. Cor nequam gravabitur in dolorib . s & pe;cator adji- ciet ad peccandum. - ' Ál Qj 40. Synagogae fuper borlim non erit fanitas4 fruþtex enim — B hujat d peccati eradicabitur in illis, & non intelligetur. 31. Cor fapientis intelligitur in fapientia , & auris bona au- E n | ht diet cum omni concupi(centia fapientiam. 32. Sapiens cor, & intelligibile abftinebit fe a peccatis, & in operibus jufüitiae fuccefius habebit. E . J »Dan- 33. * i1gnem ardentem exünguit aqua, & eleemofyäg refi- [; 4- 24 ftit peccatis: 5 3. Ài 3 4. Et Deus pro . fpe&tor eft ejus, qui reddit grafiam: memi- nit ejus i n pofterum, & in tempore cafus fui inveniet firma- - pauperc m mentum, Ttanti, CAPUT & W Et pravus corde Jfcandalizabstur 12 a. lo fapientia.) Audienda fcilicet, Cem tu illii)) Et qui re&taam viam non in- legenda, meditanda , opere exercenda. $. Àl fitit, fed pravo & obliquo corde mo- Aurts bona. ) Qus cordi bono , & do hanc vult tenere, modo illam , in docili fervit. In. Greco eft ,^ x« ïeh'nqua viis illis fcandálizabitur , hoc eft , $g dxpouTS EmiÜuMla coDS , É6 aurisan- 6. Ma impinget , offendet, corrust. ditoris ) ld eft auris attenta ) defrde- tüt dept 29. Cor nequam.) Durum; eftenim rium ej? fapimtis. Animat magi- * Cb in Greco oxAqedy cor perrza , ob- ftrum difcipuli attentio. firmatum in malo. &ero hu Cums omzi cencupifcentia,) - A vidi- Gravaliter s2 deloribus)) Quia. fua tate , excipiet avidiffime fapientiam. bosnn s N nequitia , duritia , & obftinatione thefaurizat fibi iram Dei , juxta il- 32. Intclligibile.) Intelligens. I Iä [2 lud ad Rom. 2. g. Secundum. autem Succef[us babebiz,) Nam juxta illud 1 duritiam tuam , E5 ippeuitens cor tuum Pfalm. I. 3. Omzia quacunque faciet molym, Y r!ae/kmfizas :Hbi igrameim die iv4. £r? fperabuntur. m()fynam ' Et peccator adjicie ad peccandum.) 33- Eleemofyna reftflit peccatis.) Nam Et 0(!4[0.* Peccatum enim alidüd trahit pecca- mijertcordes — mi[ericordiam | confequen- foe N tum, & propter habitum pravum !ur.)' IMatth. 5. 7- ttim Tj €erefcit ad illud inclinatio. " d d'UCïtg-c 24. Deus profpetlor eff. Deus provi- 2O. Symagoga fuperlorum non erit. [a- videt , & de omnibus profpicit. um /if en; niias,) Cotus fuperborum dithcile fa- Ttr faties D natur. 'To /zsitz:, Grace eft izc16, Quj reddit gratiam.) Qui benefa- fanmatio , curatio , medela. cit: CQ Cü»)W Meminit ejus 17 .poferum. ) Elee- t6p; , (/1-;,: Frgtex enim peccati radicabttur 42 - 'peäatig,»,: Js.) Noxia enim hac planta peccati mofynz fcilicet, ut eam fuo tempo- D Ánjy, per pravos habitus altas radices agit, re remuneretur. ut facile extirpari non poffit. l]oveniet fermamentum.).. Quafi di- m ) "" mney, E? mon imtelligetur.) Non adverte- cat : fi eleemofynarius in adverfa h« ) 01 tur, quia dum perturbationibus no- labatur , fulciet eum Dominus , ro- ftis cedimus, & illis paremus, ha- borabit , eripet, « in priftinum fta- tum reftituet., lmlmfencgr bitum contrahimus non advertentes. :6[ m ( L2 — CUUPU.'P I.&rü 649 itor d C APU T I tex enim 4d opera mifericordia , €» Japientiam tnultipliciter bortatür ; bujus oflendens utilitates : confuf 10 bona , €? mala : mon occul- bona 2 tanda Japientia , nec. "verilati contr a(lzcendum : pro ju[litia cer- tandum : «erbo tuo opus relpondeat ; fis bumanus erga cextis, & Jubditos , &? non avarus, * li4 eleemofynam pauperis ne defraudes, & oculos tuos Tob. fyta refi FI ne tranfvertas a paupere, 4 7 2. Animam efurientem ne defpexeris: & non exafperes m: tnettil« firma pauperem in inopia fua. 3. Cor inopis ne affüxeris, & non protrahas datum angu- CAPUT itianti. Bu n 4. Rogationem contnbulau ne abjicias: & non avertas fa- enda fcilicet, ciem tuam ab egeno, 'e exercenü s. Ab inope ne avertas oculos tuos propter iram : & non ji bono, & relinquas quaerentibus tibi retro maledicere. o d et od fjamm 6. Maledicentis enim tibi in amaritudine ammæ, exaudie- tur deprecatio illius : exaudiet autem eum, qui fecit illum. tenfa ] dffde nat m 7. Congregationi pauperum effabilem te facito, & presby- tero hum:ha animam tuam, & magnato humilia caput tuum. 4) Ayldl g. De- É famennam. l. ]ligens: Iiz e!cemo/jn;zm þm.:pens 2e dee 3. Datum. ) Ii.eemofynam. am]aml d frandes.) ) Id eft pauperem elee- Angufanti,) Ei, qui in anguftiis mofyna. Vox defrazdes fignificat elee- verfatur. um l a mofynam pauperi ex charitate deberi. 4» Contribulati.) Mli&ti, p"tuperw Er oculos 2405 ne frag[vertas a pau- 75 Prapz'er Iram. ) Per iram , Vel qis) MT ews* ) Ne averferis paupe;es Sic propter iram: intelligitur de ira pau- 77 tll gqum etiam Tobias filio pr&cipiebat : ANo- lz «vertere facsem tuam ab ullo. paupt- peris , ne fcilicet exafpemtu , & ti- bi iratus malum tibi a Deo precetur. Deas proVt , f& enium fít 4 ut gec & te averta- Inteligi etiam poteft de ira Dei. fur f:taes Damm:, T Ob . In Grz- co eít , ,&/77 Waq)shæua'm, m pra!ra/m.r Ef zom rclmgzm.r) Occafiouem fci- Qui b* eculos ;ndigentis ; longa nimirum ex- Jicet. Quarentibus , 8cJ) Pauperibus elee- p ) J « pe&atlonc pecltæ eleemofynz. mofynam poftulantibus. Q. Anuesam ejunentem ze de/þexc- (go t ri:.) Grece ,uq hum yo me contriftes. Tibi retro zaledicere. j Secreto " E; non exa[peres. pauperem 1m iuupia poft tergum tuum. -) u [ di- jl fwa. ) Non addas afllictionem affli- v? Presbytero ) Seniori. &o , malum , quo premitur , tua -Magnato. ) Viro primario, utqie&yr, Ummm ! f immifericordia exafperando. ut efï: in Grzco. pmümm Bibl. cum Com., Menzoch. T. IF. Nnnn 650 LIBRI ECCLESIASTICI 8. Declina pauperi fine triftitia aurem tuam, & redde de- 1. Q bitum tuum, & reíponde illi pacifica in manfuetudine. diligunt 9. Libera eum, qui injuriam p E L atitur de- manu fuperbi-z & 16. Q non acide feras in anima tua, permanee Io. In judicando efto pupillis mifgricors ut pater, &—pro p. 8 viro matri lllorum. tione cre 11. Et eris tu velut filius Altiffimi obediens, & miferebitur 15 Qu tui magis quam mater. eligit eun 12. Sapientia filiis fuis vitam in 19 Tit fpirat : & fuícipit inquireïlf tes fe, & praeibit in via juftitiae. illum: & 13. Et qui illam diligit, diligit vitam, &qui vigil tentet eur averint ad illam, comple&tentur placorem ejus. Tetsartoes at 14. Qui tenuerint illam, vitam haereditabunt , & quo in- I'So 0£/ä7h trqibit, benedicet Deus. vient Deo, : 15. Qui If. duj a &* Declina. ) Inclina. Á m [2] Fitam Pm[pirat)) Vitam gratiz, illi ? Grac: Redde delitum tuum. ) Eleemofy.— & gloriz , que eft vita fupernatura- Tulcalit ä n« , afífabilitatis , facilitatis in au- lis , beata, & «terna. b hic, & diendo ; five aliud quodcumque de- Safcipit taquirentes fe.) In. fuam fi- & pro mod bitum , cujufmodi illud eft , quod poterit judic dem , ac tutelam recipit. operariis pauperibus pro exhibito o- &t , Qul j pere reddendum eft. Er préitit in via juffitia.) Qua(ïf.te : Qu intye; Paciffea.) Cum pace , & manífue- ccm praterens , oftendenfque , quid lt , & do tudine.. juftum fic & fanctum, quid injuftuni, & impium , ad recta , & juftà. ca- Permane]], - Nom acide feras 5 anima tua.) C'ityirt| er Non fit cibi t&dio.hoc preftare , ne peffenda excitans , (& a. prayis de- fis piger, lentus, aut tardus ad eum texrens , & avertens, QU&l i 4 atens, liberandum. Vel non egre feras , I3. Qui* wi gïl/l'veriifit ad ddlam.) Qui I^. $i ge aut indigneris pr Opter incommodum foliciti fuerint in ea quzxrenda. eliter adh &uum. In Grecoe j 42 ousyopox a n Crediderit. Placorem , €c. ) Placiditatem , fua- & T& wofytiy G , meli effe trepidus , vitatem , jucunditatem , & letitiam HMditqu ub:; tbi judicandum eff , id eft, noli fapientig ; hxc enim figniticat Grz- H4 Der prati accufatoris injufti. potentiam exti- cum £vjpcc'Uyq. Fa per elor mefcere , fed ex legibus judica. I4. Vitam hareditabunt.) Prafen- H UE j Io. Papills mufericors ,. (5c.) Judi- Ifu:, ifc.) : cis eft pupillos ita ab injuria defen- tem Ífepe longevam , & futuram .CH L dere , ac fi pater illorum effet ; & femper eternam, Pro szinGre- co eft, à9£c», gloriam ; wia enim ad VeDiogo N viduas defendere ad eum modum, gloriam perennem eft fapientia. Entrat, quo illas earum mariti , fi viverent, ; lmitati ! fa ) . tuerentur. Quo.) Quocumque. ADientiam | II. Eterzs, 67c.) Sumitur pro ZZc;ree. Introibit.) AMliqui clarius legunt , æreditate t Miferebitur 1j magis , quam. mater.) emntroiburt ; non fapientia fed qui te- [] IT Non modo te ut filium curabit , nuerint eam, & illis Pezedicet. Dens Inlä', fed erit tibi matre indulgentior,, & profpera cun&a concedens , fed fen- NTW WT, ) 4 biagdior. tentia eft eadem. Wiyue : df CA UT IV 6351 edde de- 13. Qui ferviunt ei, obfequentes erunt fan&o, & eos, qui ne diligunt illam, diligit Deus. pedi; 16. Qui audit illam, judicabi t gentes, & qui intuetur illam, À permanebit confidens. t, &Kpro 17. Si crediderit eij haereditabit illam, & erunt ín confirma- tione creaturae illius. iferebitur i 18. Quoniam in tentatione ambulat cum eo, & in primis eligit eum. inquirenf 19. Timorem, & tmetum 5' & probationem inducet fuper illum: & cruciabit illum in tribulatione do&trinze fuze, donec sverint ad - tentet cum in cogitatiOnibus fuis, & credat animze illius. lNinrn.n 2.: T Ls MU & quo it- Is. O£fe vient Deo. quentes erdnt jknäa.—)' S?þ- eo 1n primis , Nel , m principio: qua- ag Qu fi dicat , fapientiv , & Deus , qui eft —— —— 16 Dur andi? Mlam. ) Giuicobedis prima fapientia ; fui ftudiofum initio ili ? Grzce enim eft, Zraxéc»: duris & afperis exercet. Sapientise Fitam gratie, Judicabir gentes.) Futurum js4zca- etiam initia dura funt : radices amas fupermititie &t, hic, & alibi fepe accipiendum r£ ; fructus fvaves, eft pro modo poteritiali , quafi dicat: Etdg primus elegiz eu"m.) In prin-s ) n fuim f poterit judicare , a cipio , quafi dicat fapientit , & K, eft ; qui judicet. ptus ; dignufque Deus qui eft prima fapientia fui ftu- 7 ) Qulü f.le Qus intuetur. ilam.) Ut illam. au« diofum , & difcipulum folet initio gnfque ; quld diat , & do&trinam illius excipiat. per tentationes, & afpera queque pro- aid injulm, Permanebtt confrdens.) Grace xava- bare, & perhec probatum fibi eligere & juüi l« exq»e0ti menoISOS , babitabit fecurus , tanquam fe dignum, cui fe infinuet , j puyis de quafi in afy lo 'fub fapienti& tutela quem erudiat, & fuis*thefauris ditet. Jatens.. Ig. Tzmorem , E$ metum, 65 70o- ;d llldwl) Qm I7. Sicrediderit ei)) Si firmiter , & bationem iuducet fuper Hlum.) Mox il- fideliter adhaferit ei , fi fe illi plàne la probationez) non eft in textu Gre- »Euærenda. crediderit. co , fed addita eft ab Interprete ma- iditatém, fit Hareditabit illam.) lum inhac vis joris explicationis gratia. Senfus eft: ,& Jetitium ta per gratiam , tum potius in futu- fapientia fuos difcipulos probat , & ïgniïiüli [ xa per glorïam. explorat per timorem , & meétum ad E£ erunt im confrmätime creatura if probationem , qui fcilicet fit proba- tio illorum.- Kus, Óc. ) Grace xai $ w«rac yéoti & fuurim &i yExtu &UTS , CY z5 poffejfiene ffue Cruciabit idlem im tribulatione do- *æ&ifm ia Gu derentione ( Sapientiz fcilicet) eruzz driaa fua.) Grece £ mwiÓle dvrs , generationes ipfms V'ilii enim parentes id eft, z. difciplina , vel caffigatione . vià enim d fapi,ellciïf unitati , fapientes & ipfi erunt, & f*«. Sapientia enim five Ethica Chri- fapientiam poflidebunt ad fe quaáfi ftiana ca&igac ^ & refecát motus hzreditate tranfimnitffam. ire , fuperbie , gule, concupifcen- d9. zm zentatzone ambulet cum €9.) tiz , atque ita erudiendo nos cru- ais Jeguit ciat. i fl i In Grzco eft, ór: Jiecpuupuéscs mopé- pent iff! z etru! uT &uTS E mpGiTOIM , id eft quia À cogitationibus fuis.) Qrmce &) dens ; od n ebque , difterie , dmre ambular . cum Qxeispuuciy évrás, id eít , i» ju/if- L'IBRI-ECCELSIASTIiICI 652 ac. Et firmabit illum, & iter addt &4. ". Ne1 laetificabit illum. - 1cet dire&um ad illum, 20. NeC or. Et denudabit abfconía fua illij & thefaurizabit fuper ] ss fapient illum fcientiam, & intellettum juftitiae. a5 In li tis, & dot 25. Si autem oberraverit, derelinquet eum, & tradet eum án manus inimicl fui. — jutiuee. ; 23. Fili, conferva tempus, & devita a malo. j 9. Nof [ dacio inen 24. Pro anima tua ne confundaris dicere verum, $5. Eftenim confufio adducens peccatum, & eft confufio j Non adducens gloriam, & gratiam. te omni hc 26. Ne accipias faciem adverfus faciem tuam, nec adverfus y. N tra um animam tuam mendacjüm. 27.36 DTUTGEEU u i catiomibus [uis , in legibus himirum ruinam f[fuam. Velquo ilum rapit COnttà am) fuis , ut exploret, & cognofcat , an peccatum fuum. Peccatum enim ad- e lum , fe illis per omnia fubjiciat , licet mo- miffum aliis peccatis viam fternit, ruinznp. leftiam aliquam afferant, & in exitium fempiternum inducit, Et credat anima. ) Confidat illius -27. Ne f 13. FRb confzrva tempus.y Obferva des, conftantie , & tuto ei dogmara fua tempus, occafionem fcilicet , oppor- lr culi h communicari poffe 'exiftimet. tunitatem 5 eft enim in Gr&co xcupt y. 20. Ef firmabit 1/lu 5.) [Jam proba- catum aüq!. 24. Pro anima fuA me confuudaris 20. Net 1 tum, & exploratum , ftabili , & firmo dicere werum. ) Ut vitam ferves , virtutis , pacifque ftatu collocabit. ne verearis verum proloqui ut v. g. püonis , n Et :er adducet direüum ad - cum fides profitenda eft. Vel verum hi fetiüptr Ium,) Quafi dicat : Faciet viam ex- dicas, ut animam tuam ferves a pec- ti effe pote peditiorem fublaris difficultatibus, cato, & pona peccati. Non 45[;0 qua ipfa fapientia redeat ad illum. 2S. ER enim confizfo adducens p€c4 ) core þo) [ Grzece eft, ab ma» tm«a»gíü xaT CAIH. 7 Pudor fcilicet vitiofus , mum et e fu9say mpóg durOy, id eft , && rurfus de quo fuperiori verficulo. Cum eam red;bit wella d slum. Dixerat enim Et efl ccenfuffe adducens glorzam. ) & proxim num. I$. fapientiam initio oblique Cum fcilicet aliquem pudet pecca- ambulare cum difcipulo fuo , ut il- re , aut peccaffe , aut eo Chriftiang ET. ti£, ) Qu lum probet : hic vero ait eamdem ad perfectionis non pervenifle , quo de- matio, $ jam probatum redta redire, buifler. Latéfecabit dllum.) Prefentia fua. 26. Ne accipias faciem aduer[us fa- dO&ïinæ * veïba i elr. Dezeudabit 46j2*onf4.) Arcana ezem tuam. ) . Id eft , adverfus te xevelabit , patefaciet. ipfum , ut fcilicet pre perfong po- ifo. dog tentis reverentia mentiaris , aut ta- t eft ; Thefaurizalit.) Abunde , & quafi & in g thefauro ditabit illum. ceas veritatem ; quam cloqui ne- 22. 5j* autem oberraverit , derelin- ceffarium eft. — Accipere faciem eft lenfari af timere , aut revereri faciem , aut N ditur quet exz. Si nimirum defecerit , & Wimentu a via fapientiz , & juftitiz exciderit. perfonam ; utrumque énim fignifi- du manus intmics fu. ) Grmce £&ig Cat TO mpóoc'emoy. Vel fenfus e(t: "ütum , la XSipeg "T0 &uTS , im manus cafus noli caiquam homini ita morem ge- COtfentor /[*i : finet. eum ferri in cafum , & rere , ut ftibi inde periculum crees [ CAPUT IV. 65 dilus, & 27. Ne reverearis proximum tuum in cafu fuo, 28. Nec retineas verbum in tempore falutis. labit fupr Non abícon- das fapientiam tuam in decore fuo. 29. Inlingua enim fapientia dignofci tur, & feh*fus, & fcien- tradet eun tia; & doGtrina in verbo fenfati, & firmamentum in operibus juftitiae. jo. Non contradicas verbo veritatis ullo m . odo? & de ihen.—v dacio ineruditionis tuze confundere. ;& cotfufto 31. Non confundaris confiteri , peccata tga, & ne ftlbjiciaS' te omni homini pro peccato. v adverlüs f 32. Noli refiftere contra gciem potentis, nec con.eris.cori- tra ictum fluvii, mecept Em 5 27. Ne Nnnn h 3.3 . Pro ) illum gpit contra animam tuam, id 'eft contra- confundere. ) De meudac&ö fcilicet um enim ad- indifciplinate , imprudenter , & te- te ipfum , tuo malo, & ad tuam riam flernit, ruinam. mere prolato confundere , nec illud um inducit, Q7. Ne rewirtaris. ) Ne reformi- tueri velis. i Obferya des. 51. Nen eonfnndaris confterz pecca- licet , oppore. In ca[a [n0. ) Cum cadit in. pec- z4Ííz4. ) Sunt enim , qui fe nun- OTRCO XljE - quam erraffe , aut-imprudenter egiffe catum aliquod. confiteri velint. : enmjuidani QQ. Nec retineas verbum, ) Corre- tam ferves , Et ne fuäjicid! te omni bomini pro pecc- ptionis , inftru&ionis , confilit. £ato,) Quafi dicat: aliud tamen extre- oqui ut Yf . Vel verum ln tempore falutis. ) Cum illi fglu- murm devita, utdum pertinax effe non ferves a e- ti. effe potes. vis, nimium te. dejicias , & cujusli- Non abfcondas [apientiam tuam in de- bet hominis fine dele&u fententiam uidnem p core fzo. ) Cum pulchrum , & deco- fequaris, cum te quafi peccantem t vitiolüs , rum eft eam promere , quod fit, monere yolunt, & tux vite rati- cum eam promi pofcit Dei gloria, ones juxta fenfum , & voluntatem ulo. * In 07772 ) & proximorum falus. fuamte accommodare cupiunt, udet petct- QQ. Et firmamentum in operibus juþ*ïi; Greco eft, u$ jmoppeows dy9peme popo ctavrày , me fubjicias te cutquam 9 Chailtiang £ij£, ) Quafi dicat: optima confir- Je, quo de matio , & perfuafio fapientie ,. & ffulte. . Axiftophanes bene initio Plu- do&ring -eft ea , qu& fit non per ti , rem duram effe ait , 2$A0» quvec9at zapeQporSyrog dy9pems , firvam effe o verba , fed per opera juftitiz , ab adverfus t ipfo docente facta. Vel fenten- in[anicntis bomimis. tia eft , in operibus juflitie , hoc 32. Nel; refrffere contra facrem pb— ;afonz [0 i, * i - eft in judicis , & deliberationibus feniis, 0. ) five princeps fit, five fenfati alicujus , ac prudentis homi- multitudo populi, quia non magis dogii nf nis di&um plurimum valere , & fir- illi potes refiftere, quam adverfo - fiaem f mamentum addere ad fulciendam ju- "f&f , aut curfu fluminis rapide decurrentis ob- flitiam , ideoque non effe diffimu- niti. in Greco eft, j5 ^4fag jm ägm 2 landa , quz vera funt , & rationi T eoseoToy Owe8 , me accipias per(onam P feus &i* confentanea. ! morem ge- dyzafis. Nihilinjuftum facias in ejus $0. Dc mendacie imermditionss tua graciam. Á ylium cred ^ 654 LIBRI ECCIESDASTICI 43. Pro juftitia agonizare pro anima tua, & ufque ad mor- 4 N tem certa pro juftitia, & 1 Deus expugnabit pro te inimli'cos n tuos. v À proptei 34: Noli citatus effe in lingua tua: & inuti lis, & remiffus 1. in operibus tuis. L fimus € 4$. Noli effe ficut leo in domo tua; evertens domefticos ; tuos, & opprimens fubje&tos tibi. peccatu 36. Non fit 6 B dum colle€ta. porretta manus tua afdaccipi(endum, & ad dan- peccato: 3*j CATBT.VV 10 pecc ANon permanendum in peccato ob confidentiam diccitiarum , ju'vm- $. No tulis , fortitudinis , aut mifericordie Domini , ne fis vagus , fed in diem firmus , & manfuelus. in ia Domini , €? cordatus in 9,9u dilperd verbis , tie fis füfurro, aut bilinguis. o 1. NTOli attendere ad poffeffiones iniquas, & ne dixeris: Eft tibi ia« mihi fufficiens vita: nihil enim proderit in tempoï*e IL X yindi&æ, & obdu&ignis. 2. Ne kviam, f ) r m r 33. Projuffitia agonizatt prh. anima nus quam fi ea vidiffet , qu« hario- 2 Ne j latur. f44. ) Agonizare , id eft certa om- compi/(m nes vires exerendo , ut animam tuam I. 7JOli attendere ad poffeffrones . ini- lis tibi tà ferves , juftitiam fervando W. d , [07 , & tuen- q&4s. ) iNoli fidere, autgau- mültum dere divitiis male partis. Porro 3 4. Noli citatus .eJ'e z dmgua tua. ) uxlibet divitie appellari poffunt t'iliis , t In Grzco triplex eft le&io ; nam Vul- d XI8 gatus nofter legit , TayUg , velox , ivitie iniquitatis , vel quia invidz y HU funt, & fallaces ; vel quia iniqui- ihctie fe citazus , alii habent TeXY)6 , derus, tatis illecebrz , vel quia frequenter afper , alii Sgcw'üg andax , temerarius, malis artibus quzfitz juxta vulgatum volui , N idetur melior noftralectio; nam fic illid dictum 00zi$ dives aut fmi- e 7'['9' : conítat antithefis inter citum in lin- vtl quis , Aut iniqui bares ,. vel tandem gua, & remiffum in opere. quia iniqui ; & impii putant eas fo- Y Cmt E 35. Sécur leo im dome fua. ) Cla-— las effe divitias ; non enim norunt Yox if ( mans , fzviens in fubditos. [ ; Qui divinas, atque coleftes. WU alion Evertems domefficos us , & op- Suffctens vita. ) Qu& futficiunt ad rimens fuljedlos tibj. ) Pro omnibus viCtum , cultum , alimenta. üeä,ïlexerim j àfce verbis in Greco tantum eft, la tempore "vinditle , && obdutlionis.) 4ht. gys (ta ) l QarTuOicOx0TOy £? TOl olxéveag G's. Mortis fcilicet , cum de iniquis vin- il dicitur $avre«cioccxontis , qui ; dicta fumitur a Deo , & omnia ob- impune ) que imaginationi fux objiciuntur, ducta funt , & claufa , nec ulla fpes 4' ffl 4 ea tanquam certa fibi perfuadet fuf- evadendi manus omnipotentis. tis, f : Vi- picionibus Ífuis credendo, :jon mi- de fupfa cap. 2. 2 gmv it&te f V Dty, CAPUT:'V 655 : d mor- [2) -- Ne fequaris in fortitudine tua concupifcentiam cordis tui: Tüümioos 3. Et ne dixeris : Quomodo potui? aut quis me fubjiciet ! remiltus propter fatta mea? Deus enim vindicans vindicabit. 4. Ne dixeris : Peccavi, & quid mihi accidittrifte? — AI - tif- fimus enim eft patiens redditor. ymefticos s. De propitiato peccato nol i effe fine metu, neque adjicias peccatum fuper peccatum. X 'ad din- 6. Et ne dicas: Miferatio Domini magna eft, multitudinis peccatorum meorum miferebitur. 1. * Mifericordia enim , & ira ab illo cito »proximant,A & *Prow T ra ETO in. peccatores refpicit ira illius. !, fintt- 8. Non tardes converti ad Dominum, & ne differas de die in diem. B us , fud 9. Subito enim veni u 1f et ira ilius, & in tempore vindictee . difperdet te. 1o. * Noli anxius effe in d *Prow ivitiis injuftis, nonenim proderunt xeris: Et tibi in die obduttionis & vindictee. : II 4. 2g. | tempore ir. Nonventiles te in otmnem ventum, & non easin omnem viam, fic.enim omnis peccator probatur in duplici lingua. j Ne — 12 Eüg Q.VNe fequaris im — fortitudine | 1ua Gloffa , & alii putant legendum , j q fhario- concuptfcen'tidm cordz$ £ui. ) Ne ve- de propitzatu peccatz. , cum in Grzco lis tibi tantum licere , quantum po- fit , O FEDNaepRS p &oflog iv , tes, Vel , quod idem fere eft, ne quafi fenfus fit , Ze — peccazorum. pro- ff i multum confe&eris concupifcentias UE at gau- pitiatione facieuda , ne fis abfaue cura, t Qrro tuas , ut illis pareas ,. & obfequa- & folicitudine ; fed non minus com- XI1S. modum fenfum exhibet noftra ver- Jari poffpnt lJ 3 Et me dixeris , quommodo potui? uia Xm'!(s.æ fio, que '£A«cpo» accepit pro jam g inqui Eticere fcilicet , & confequi, quod fatta propitiatione : zezzo, enim fezz, j frequemer volü , & con:cupivi. In Graco dignufne fit amore , vel od;o , ut di- elt Ti Rs Qv»egéuc'ti , quis mihi do- citur cap. 9. I. libri-Ecclefiaflis; & ya vulgitm xinalitur jv 4 ul 1ni E5 legem imponct ? Syrus ut remiífa fit culpa , pena timeri yd randen wettit : quz5 portens st ego ? vel ctiam poteft , que luenda fit. vox ifta fceleftorum exprimit affe- - O7. Cito. proximant. ) C ito aderunt; gtant &5 iv eniim goru €tus , qui dolent , fi quando obla- brevis enim .eft vite curfus;, quan- tam aliquam peccandi occafionem a tumvis longafit , & diuturna. üeg]exerint. M Et m peccatores wefpicit. ) Peccato- ufficinnt T fuäjl'cict proptev f;45'24 In Graco eft , entà dur o quis me res 15€f-ït ira illius. [ iwzif-] "mta ? ) Cur non pecco,cum poflim XATTGUC , rt ;efée? , quod pons impune ? diuturnitatem: f L egnificat. einiis 4. Efl patiens redditer. ) Longani- r omrit 0 IO. Nolj anxius effe , &c.) Eftidem nec yli fpes mis, fed qui tarditatem — fupplicii verficulus hic cum primo hujus ca- & ec ravitate compenfet. pitis , eademque fententia. rentió* $- Depropitiato peccato, ) Janfenius, ID Now ventiles te in ommem Véne 656 LIBRI EC(SLESIANSTI'CI avidÜ M,.L:. 12. Eito firmus in via Domini, & in veritate fenfus tui; & f ícientia, & profequatur te verbum pacis, & juftitiee. & inhq Ib 13. Eíto manfuetus ad audiendum (1) verbum, ut int gas: & cum fapientia proferas refponfum verum. 14. Si eft tibi intelle&us, refponde proximo : f in autem; T Prosim fit manus tua fuper os tuum , ne capiaris in verbo indifcipli- nato, & confundaris. : Ál : (l 1s. Honor, & gloria in fermone fenfati, lingua vero im- t):jfjt prudentis fubverfio eft ipfius. . * . (f 16. Non appelleris in. vita tua fufurro) & Hngüa tua ne capiaris, & confundaris. I7. Super f & de- urem enim eíft conquïg'-, & poenitentia, notatio J N C verBum Dei. (I) värbuæ. in edit. Szxt. l;o(;gi;ur Catot in; ?4m.) Noli te agitare ; accommoda- dat , quid dicatur bene, percipere non 4,*N re ad omnem. hominum , terttatio- poteft. .M ulgatus legit mpaJg mam- t for te feetus , nanc in Greco eft , r«yics num , & cupiditatum ventum. ^ Eti Et zón eas im ómmem viam. ) Idem velox. Efto velox ad audiendum , tardus ad refpondendum. T $ velu fignificatur, quod proxime explicato hemiftichio. I4..5i eff tb imtelletius, ) 5b , aut de Sic empim omuis peccator *p'raädtur iz de quibus interrogaris , quibus inter amicos difputatur in- Ij. fy | duplics lingua. ) t pro varietate fi vero ea ci- fmile | perfonarum nunc affirmet, nunc ne- telligis ; refponde ; xim tui ptum tuum fuperant, fapienter tace, get ; nunc laudet , nunc vituperet, .ne ftultum aliquid proloquaris , & VU , fit & I2. lz via Demin;. ) Mia Domini te ridendum alus. propines. Violabilis, elt recta fides , & operatio. Juftamqe E£ in veritate fén[us. ) ln veraani- V6ro & [ I*u Agys Té nïzcyf]g xpz/f*röv ; 2 mifententia, & vero -prudentiæ judi- cucyvr & $. ts , [jb Cio. Ribus jull £ faientia.) Sententim fcilicet, & dut duc aliquid füentio me/i:i;.r " «nut . file. ] 70y / judicii certitudine. Ut eft in veteri verbo. *5 Et i;f;yoþ?um*nr te verbnm Päci: 3 & 16. ANez äþpelleris fufurro.. ) Sufar- tult &j ldüï juffitie.) EX conftantia mentis , & ET dmic judicii fequitur conftantia oris, to eft, qui occulte maledicendo , fermonis. Sententia ergo elt, fit & alterius didta deferendo , odium &t Confen verbum tuum unum, unitorme, ve- in alium , & diffenfionem molitur. UET Et lingua fuane capiaris , Q con- £ Détiore (s rum , pacificum , & juftum ; nàm bilinguis hominis verbum eft duplex, jfeedaris. ) Fere/ enim — fufurronis difforme , falfum, ideoque turbu- duplieitas , falfitas , & fallacia de- i MP"'tjw lentum , & ad lites , & difcordias Ü prehenditur , exploditür , odio ha- &. fufurro fibi infamiam maltti Cconcitindas idoneum. Detur , bita & fuæ 13. Efa msziæ?us ad andregdum conciliat. i hæred werbum , ut intelligas.) Quai enim lo- miniz. i 17 Denotat20 P&:wa, ) Nota ig.'ng'. gu-elnti parentes aures non accommo- G APUT V.&VIL 657 a amcor o EOE NI 37 T r E PLILT P VU PUR u5 tu, & not2no penima füper bilinguem : rüfurráiori 2 4utCil OUlULll & inimicitia) & contumelia. üt oteli- 18. Juftifica pufillum, & magnum fimiliter. C.APUT YVrL n autem'7 indifcg Proximz' dile&ionem. repellunt improperium , invidia , ac. ferati- a5 : quam juoant dulcedo im "erbis , & pacifica comver[atio : | veto i« multiplices [unt amici ; [od verus amicus -non poteft fatis e[timari : quantum diligenda, ? confercanda fit fapientia : qu&erenda - J Q ne » efl prudentium [ocietas ,. C? [ervanda Dei pracepta. i, &de- tiotatio —-—-.i- I.'NTOli fieri pro amico inimicus proximo ; improperium enim, & contumeliam malus haereditabit, & omnis pec- cator invidus, & bilinguis. - ercipete non 2. * Non te extollas in cogitatione animze tuze velut taurus : Rom. x 12.16. t arf)a;y '/IM.n- ne forte elidatur virtus tua per ftultitiam ? Cpl, .mX'JQ 3. Et foliatua comedat, & fru&tus tuos perdat, & relinqua- hilip qudjendum y 2. 3- n r s velut lignum aridum in eremo. 4. Anima &;Ut ) Si Hl, Ibj aut . 0£ 19. J«ffzfica pufillum ,. &Y magnum hzreditabit peccator invidus , dilputatur TE faniliter , Cc. ) Fama cujuslibet pro- & bilinguis, qui ex invidia, « ximitui , five magnus fit, five par- j vero & h lingae intemperantia clam amico apienter. HCh & vus , fit tibi quafi facra , & in- detrahit , ei que nocet, Cum dicitur, Gloqun*iï 1 violabilis. .Ne potentem laudes , €$ ommis peccator , illud & fignificat juftumque pronunties. , pauperem pincs- vero & eum 4 quo nihil tibi ti- przfertim , fic Marci 16. 7. Dicite dzjezpslis , &f Petro , id eft prafertim Petro. Ts KICSI'TTW HU mes , libere carpas , fed cum om- yt nibus juftitiam cole. d o Non te extollas , fäc;l'lm ,petli;!! j extollas éfc. ) Ne te » 1. .A JOL: freri pro amico mzmicus pro- per cogitationem anime , xime. ) Sufurrando & oc- id eft animofitatis tux , 'ut putes te culte ei detrahendo ,. ac. nocendo , omnia poffe inftar tauri , qui ce- Y Guiüt ex amico inimicum facere. Sunt teras pecudes fugat, fternit & /W 5 t Lllcmc endo» h&c confentanea ,. & congruentia exapitat ; quia ficut taurus cornu- rcnd ) odium cum iis , quz dixerat extremo fu- peta ligatur ab àrmentorum magi- jiau: periore capite de fufurrone , cum ftris , ftabulo concluditur , aut xlem m Q u etiam( OCCiditur : ita virtus at quo nectenda. aut potius ftulta feroci tua , fufortots Improperium enim , €f contumeliam : tas elidetur, . falac Ja w &:. ) Omnis malus, velut juftam & frangetur. OUA malitig fug fortem , &.penam de- 3. Et folia fua comedat , & ) fib ii 31 bitam hzreditabit probrum , & con- Similitudine frondofe arhoris idem tumeliam , fed praefertim. eàmdem docet , q Oooo uod fu?)eriore verf. Vi- Bibl. cum Cem. Memcä. T. lV. LIBRÍI ÉCCLÉESIASTICI 658 ao H2 4. Anima enim nequam difperdet, qui fe habet, & in gau- in die net& dium inimicis dat illum , & deducet in fortem impiorum. $. Verbum dulce multiplicat amicos, & mitigat inimicos; & in dome & lingua eucharis in bono homine abundat. p. $i 6. Multi pacifici fint tibi, & confiliarius fit tibi un us de fe, unanim mille. de eufn ,& neä . À 7. Si poffides amicum , in tentatione poffi i, Anii facile credas ei. q. Eft enim amicus fecundum tempus fuum, & non perma- dnvenit th nebit in die tribulationis. 1. A d wüicitàm : & eit deratio u 9. Et eft amicus, qui convertitur a 16. Àm & rixam, & convicia denudabit. amicus, qui odium 10. Eft d. & gt detur hifce duobus verfibus allufum 6. Ml þ;zcifc;i fizt £b ) QCunm p ad hiftoriam Nabuchodonofor , qui multis pa cifice vivas , imo cum om- X Erit i nibus, In Greco textu n on eft vox fuperbiens in feram mutatus elt, ?, que pacificos fignificat ; (lantem am cujus etiam everfio arboris allego- elenyonow conciliand:e licet us m. ria Danieli oftenfa eft , ejus pro- eos fcilicet , qui. paci ft, phetie cap. 4 ftudent ; fed € ft £;gqytvorrto id e squales in pace viventes aut degentes; & que permiä dnbma enim mequam — di[perdet , tuos liber qui fi babet , 6c. ) Anima nequam, fenfus eft, quem dixi. . 6 b mens improba , exitio erit ci , qui em€ /c Ig fentatione poffide eum.) Prius eam habet. eum tenta , & proba , deinde expc- . &i ft cora cundia , ] Et im gaudism. inimictss dat lum.) rimentis probatam amicitiam junge. abfconderi Qui lztantur ejus malis , & infortu- Vox , poffide , idem valet , ac para, niis. libere a quære. prerea il Et dedueet £m fürtem . impiorum. ) 8. Secundam temþztsv funm , &6 ) charioren Quorum mores imitatus eft, co- Cum fcilieet ex amico fe cominodi fnem — QU rumdem pcenis plectatur. aliquid decerpere poffe confidit ; nam Greca t A. Lingua eucbaris. ) Lingua gra- ut ait ille : Vsdgns. azneitias utiltate - fequemte tiofa ; hoc enim fignificat vox Gra- prebat. unt; fic ca £vyzeig , quam hic retiner. Inter- Amicus , qui comvertitue ad Ini- L. /Wfllf [7 pres , lingàa eloquens , diferta. micitiam. ) Ob levem caufam ; funt ;n die [ la &euo bemint abundat. ) juxta enim aliqui adeo morofi, & dcli- Vulgatam noftram fenfus effe po- C?'if t;zna teft , multum yproficere linguam gra- cati , ut. qualibet offenfiuncula com- frduciali: moveantur » bi ag tiam , & eloquentiam cum probita- dantc & -ab amico difce- f ltnj]; te , illiusque opinione , conjunctam. * Hujusmodi enim lingua 2442* , hoc Qui 0 dium , 6 rixam , & vupi UiA ö'!lfac denudalit.) Mel qu& inter vos , dum 13 4 eft, abunde , & largiter fert, fru- efletis amici , nata fünt , per qua t prüc &um. Ín Greco eft , y^eoco tvxa- l ami eis a SU»ti £vngooioen , hoc eit , foluta eít amicitia , vel quxe cum lingma gratioja multiplicat affabiles aliis quidem i Yterceílerunt, fed cum Wm « amico pro amicitia confidenter , fed QUi ex compellationes ,. falutationes fcilicet , Wt v & humanitatis fignificatione plenos fortaffe parum prudenter; comunu- Íermones. nicay €Tas. n l QCUANSPSUCT. . VL 659 &ont. ro. Eft autem amicus focius menfe, & non permanebït lorum in die neceffitatis. Ti | 1r. Amicus fi permanferit fixus , erit tibi quafï coæquaus, & in domefticis tuis fiducialiter 8get : l us de -12. Si humiliaverit fe contra te; & a facie tua abfcondent fe unanimem habebis amicitiam bonam. i, ( ne 13 Ab inimicis tuis feparare, & ab amicis tuis attende. 14. Amicus fidelis, protectio fortis: qui autem invenit illum, n pertta- invenit thefaurum. 15. Amico fideli nulla eft comparatio, & non'eft digna pon- vt &t deratio auri, & argenti contra bonitatem fidei illius. t 16. Amlcus fidelis medicamentum vita2e, & immortalita- 10 Hl tis: & qui metuunt Dominum, invenient illum EGet|Ré PUrUQ UE Oooo 3 . ) " IT Qu1 o cum om xeurduu , fegmem , vel zegmmentum 02 ef vox II, Erz£ tibi quaff caæqualt:) Con- Áipnifit ; ftantem amicum ut «qualem tracta, ferte , pr&fidium , protedio. oncilaade licet fis major ; nam amicitia aut Qui autem moentt illum.) In Gre- Ideo- €o-elt ,2 suewv . quod eft partla- i ldhw squales invenit ; aut facit. ut etiam gentés N ue permltte P ut inter domefticos Plllxïl prætentl temporls , tuos libere agat. eft prætentl illud , orveuit . thefau- I2. $; bumiliaverit fe cantm te:6f6:) Yum . 6upt Sna'au()uv qm) PI: I$ nde eqp' Si fe coram te ex modeftia, vere- 15. Nul/a e/! comparatio. ) Gr&gce cundia , reverentia fubmiferit , aut Sx sg:v avT.A?x?xacylua , "02 efü permu- um junge abfconderit , non aufus fuerit tecum fuijs , aut comsaHiatio , qu& fcilicet T digna fit , Nihil ei libere agere , &c. non tamen pro- aut æqualls. pterea illum defpicias , fed potius compar&rl poteft , ut &quivalens. )U (f ) chariorem illum habeto ; & unani- Ca/ztnt 6omf4te/n fei zllzm) Que comaodi fnem cum illo tuere amicitiam. conferri poffit cum pretio fidei ip- idit ; um Greca tam verficulum hunc , quam 1us d fequentem , de fito amico accipi- 16. Amicus fidelis medicamentum vi- unt; fic enim habent : Ef amucus £. ) Nam fidelis ainicus tam in " 44' n fücius menfarum ,. 65 nom pevmanelit COIPOI'IS " qu1m animi &gritudini- n hmu :g die neceffetatus tua : t £5 dn bonis £uss bus amico adeft, 1llumque opere , erit tanquam tu , €$ i2 domeflicis tuis & confilio juvat. & ddi- yla com- Jfducialiter aget ( nimium fcilicet fi- Ef lmmort:tltt:zfu.) Sic Prov. 13 4 ] L'Hcf bi arrogans in domo, & bonis alienis) lzgua plamäzhs appellatur/zgnæm 7U£- f buniltatus : fueris , erit confra te, £A uia nimirum amicus ope , & "u 4 facte tua ab|condez f?. prefertim.confilio falutaria fugge- d jm 1'5 L dnimucis tuis feparare s -&e.) rendo amici vitam facit diuturnio- »4 Ut prudentlæ eft cavere inimicos , rem , aut a perxcuhs avertendo,au: ner (lu j ita amicis nimium non con de;e detergendo merores ,' qui terminum nam & falf amici funt aliqui , & vite contractiorem faciunt , aut a fed cif qul ex animo amarunt ahqudndo rmnu- vitiis deterrendo , per que& immor- jr , I fata voluntate inimici fiunt. cont m talitatem illam , beatamque vitam I4. Proreciso fortis, ) Grece oxémq atnittimus. á 660 LIPBRICOCLESGLIASTIO! 17. Quitimet Deum, zeque habebitamicitiam bonam : quo- 2j niam fecundum illum erit amicus illius. n0on ett L. IS. Fili! a juventute tua exci fiet ufq canos invenies fapientiam. * pe 'doärinam, & uïfqüe ad 24- l 19. Quafi is qui arat, & feminat, accede ad eam , & fuftine Clas C0 . bonos fructus illius. a 20. In opere enim 1 - |Mitus co pfius exiguum laborabis, & cito edes de generationibus illius, ? $ 21. Quam afpera eft nimium fa pientia indo&tis hominibus, tis viac non permanebit in illa excors. * It 22. Quafi lapidis virtus tua coní probatio erit in illis, & non demo- rabuntur projicere illam. - g m as 23. Sa- fu videt jusmodi l 17. Qui timet D.zum.) Qui pi germ'inent; crefcant, & -maturefdant; funt, jufti , ac timentes Deum, àut jaciend ita fapientim ftudiofi patienter ferre Contentio conftintem , ac fidelem amicitiam debent, fi ea non tam cito provenit, probationi cum Deo colunt , idque illis retri- aut fructus fuos producit fimilem buit Dominus , ut quando ipfi fi- fententiam habes quisque f Jacob.. 5'. 7. Ecce bit, & erp deles amici funt Deo , ita, & quos 4grifalnl, U[. ipfi habent armicos inter homines , 5 20« Gro edes de generationbus illius,)) 23 Sani m eþ 6]1 eos experiantur fideles , & in amore Hoc plus habent fapientig. fru&us, cIs manife perfeverante S. quam ii, qui ex terra percipiuntur ab 3100 oflen Quoniam [ecundum illum erit. ami- agricolis, quod bi non nifi fero col- " ens 4llius. ) Ut fe ipfe cum Deo gef- liguntur , fapientia vero (ítatim aii- tüm apud . qufi g, ferit , talem erga fe amicum expe- quos edit, licet perfectos, & confum- rietur. Palactus putat fenfum ef- matos non nifi poft 1 ongum tempus, lg'tne y fed fe, unumquemque cum paribus , & ut dictum eít n. r7. & 19. t hoc i AClehtig q ejusdem ingenii, & ftudii amicitias 21. Indothis bominibus. ) Infipienti- copulare , & ex uno amico de altero bus , imprudentibus, qui non ratio- Timum f compari conjecturam prudenter capi Autem ]io nem, fed concupifcentiam fequun- tur. gnaa, ( poffe , & intelligi , qualis fis. 15. Ly'que ad camos zmvenies f)zpïen- Nonm permanebit im slla egccoi.r.) Non jl ed tiam.) Senfus eft, cum canus , & ecundom. patientur eagzexcordes, utvertit Syrus, p'entia ma fenex fueris, tunc tandem fapien- QZ. Owafi lapidis "virtus probatio evit tiam inyenies, Vel femper, & usque : £. ) Lapidis virtus eft illius 494 , trte ) ad fenectutem proficere poteris in fortitudo, & gravitas. quod i. Senfus ergo fapientia. Vel fapientia , quam in- eft: quemadmodum ignavus, aut qui ODicuris ; veneris , te ufque ad canos, & fe- infirmis eft viribus, cum lapidem mo- YO tl nectutem comitabitur , tibi adbzre- vere tentat, fl gravis fit , animum RUL Ícet, nunquam te deferet. Priori tem defpondet , ab incopto defiftit, ita D Quamd explicationi videntur favere, que fe- qui ditficultates in paranda fapientia J )u quu ntur. AQté Qs I9. Quaf is, qui arat, 67c.) Quem- €06 experitur , abjicit eam. — Grzce eft ; ArSog Oi ao lag 10 xupóc &cus T lapiene admodum agricole patienter expe- $m durG., ffeut lapis probatsonis fortis , 4 quod f« MT &a.nt , dum femiga terris commilffa id eft gravis, er;t fuper ipfo. — Allu. » Qu Thattus. SCOAOP UUE Vï. 66t : que. 23. Sapientia enim do&trinze fecundum nomen eft ejus, & non eft multis manifefta, quibus autem cognita eft, perma- ue i * net ufque ad confpettum Dei. 24. Audi, fili! & accipe confilium intelle&us, & ne abji- fuftine cias confilium meum. 25. Injice pedem tuum in com to edes illius colluim tuum: pgdes illius, -&.in torques 26. Subjice humerum tuum, & porta illam, & ne acedie- minibus, ris viaculis ejus. 21. In omni animo tuo accede ad illam , & in omni virtute n demo- tua conferva vias ejus. Oooo 5 28. Inve- 1 fum videtur ad difcos, aut alios hu- dicas: o quantum laboris, & doloris eft sss 3. Saf jusmodi lapides, de quibus movendis, exhauriendum in paranda fapientia. aturedcant, aut jaciendis inter juvenes, aut viros Nec obítat, quod prima litera vocis eater ferre contentio exoritur, qui propttrea chociza , fit Chet, non Aleph, nam hz 0 prnvenit, ?robationis dicuntur, quia illis unus- duz litere funt afpirationes , que fa- : fimulem quisque fuas, aliorumque' yires pro- cile interfe commeant, & mutantur. N lt bat, & explorat. Vide Zachar. 12. 5. Áddi poteft fortaffe vocem Q53m chocma , alludere ad ryYr] eeoc , qu& 23. Sapientia enim dotirima fecundum ïaziäu:';lli:t:,) somen eff cjus.) EX obfcura, & pau- di&io fpinam afperrimam fignificas, jg frodus, cis manifefta , ut ejus nominis ety- quafi fapientia difficultatum fpinis :cipiumurab imon oftendit. Id verum eft non tan- obfita fit, & vallata. Janfenius fa- sft fero col- tum apud Grecos, apud quos vo$/a; ca- cile fic explicat : Sapzezt;a efd fecun- quaü» Zoq):'a dicitur a tenebris, dum momem ejus, hoc eft, vcrum eft, 1 & confu:n- ligine, fed etiam apud H:brzos. Pa- quod- de fapientia dici, & prsdicari tet hoc in aliquibus fapientie , aut folet eam rem arduam efífe, & ;üm gempus, | fcientie nominibus in Jingua illa. ditficilem, & magno labore, ftudio , * [nfpeat Primum fit t25y £m Arabum ( eft ac fudore parari. ji ion Ltio- autem lingua Arabica Hebraicz co- 24. Confilium 1ntelleus. ) Confili- jm fequun-' nata, & quafi illius dialedus ) cu- um fapiens, & prudens. jus radix.eft, t35y ba«lam , Ab[condir, 25. Torques.) Numcellas, vincula ,. 6:1'5(77-(' ) NW-" Secundum t—»v3535 agm , magia, fa- uibus collum includitur ; hoc enim i enificat vox Greea xA^ios. Hone- ;V&ICiC Syrus. pientia magis recondita a radice 3353 j M&dfllü ffi: haga , meditari, dijquirere 5 fermtari , ftiffimum vero eft effe fapientiz man- jus uod facinius in rebus abfconditis, cipium , illiusquefervitus. non puden- obfcuris , ditficilibus. "Tertium da, fed optanda. Vulgatus bene Geplus etg? avuS, ax qu "355 n talnud , dotrina, cujus vocis dixit torques ; vincula enim. collum ) apide m !0* radix 4595 /«ma4, aliquibus affinita- torquent. tem quamdam habere vifa. eft cum 26. Porta.) Quidquid in paranda fr, anim to5y Palam , ab[condi: , de qua paulo fapientia grave eft, & onerofum. ; qdifit, 1 ante diximus. uyia lp Quartum, & precipu- Ne acedteris,) INe acedia, triftitia, um fapientie nomen e 1255n cboc- impatientia afficiaris propter vincula - Gn& & m« quod fimile eft, & aliud Dnamw illius. Vide fupra cap. 4. n. 9. iryus * It5 27. Virtute. ) Grec atj echma, que due voces fignificant EY J tentia, vi, robore. e 3vva;u.e:, po- ] i[f"' , O quantum ! —val heu quantum ! quafi a 662, LIBRI ECCLESIASTICI y. E 28. Invefliga illam, & manife&abitur tibi, 4& continens fa- tum illiu » &us ne derelinquas eam : a, * ( 29. In noviffimis enim invenies req uiem in ea, & ;onver— datais' i tetur tibi in obleCtationem. 30. Eterunt tibi comped es ejus in prote&iohem fortitudi- concupi nis, & bafes virtutis, & torques ill ius in ftolam gloriae. & vincula illius aligatura 31. Decor enim vitee eft in illa, falutaris. Afinend tija;, 32. Stola glorize indues eam, & coronam gratulationis fa- j in db perpones tibi. 33; Fii, B attenderis mihi ; ifces : & fi accommodaveris fnii: u animum tuum, fapiens eris. joratie 44. Si inclinaveris aurem tuam, exciPies do&——rinam: &f | dilexeris audire, fapiens eris. [] * Ínfr. byterorum pruden L tium fta, & fa- 35. * In multitudine pres 9. 9 pientiee illorum ex corde con] ungere: üt omnem narratio- li & proverbia laudis non € ffugiant a te. ï.NO » nem Dei poffis .';mdire3 a5 I i Fili 45, ) Grece£qoxpa- a Gencibuä & ornabantur tanquam t5 e2 n 28. Continens f4& Tijg eyevopuevog compos illius fatius, illam populus Deo, & fapientis dicatus. i Nol adeptus. 22. Stelam gloria imdmes eum. ) Id Gram hor eft, indueris fapientia quafi ftola glo- 2 Invenies requiem im e4. ) '"lan- ri. ? dem erit tíbi fuavis, & placide iu. ea Coromam gratzlationis. ) — Grece 36' Evig, quiefces , licet prius moleftiam ali- dyaNNdquuroGy exultationis, qu& fci- Cto, id ell u am creet, de qua paulo ante di- licet te prz gaudio exilire faciat, quam àd ilum axc à uln. cum fueris confecutus, tibi gratule- 3 Cogiïa 30. Bafes vvirtutis. ) Roboris, hoc ris, & gaudeas in finu tuo. Dc'i, ffg.) l eft, robuftas. Quafi dicat : firmna- 223. Si atrenderis mibz.) $i me au- 0 dicitgr bunt tuos pedes, & greflus, ut folide diveris, & confiliis meis obtemperave- bafes columnas illis innixas. fege £ nes xis, quod idem fequenti hemiftichio Dálit iij 31« Deror enim vite. ) Vitw hone- repetitur, G. ff accomntodaveris , &c. Aplentiam 35- Pre:!gterarum prudentium.*) Se- ftamentum, B gj Alligatura falutaris, ) Qualem me- niorum fapientum ; neque enim fenes Wt eain dici vulnerato , aut laxato meémbro omnes prudentes funt, PïOf*.C!t n tm Sfta. ) Merfare. Dotiundg d adhibent:; In Greco . eft, xAecgua Narratiomem Det B ócxisDiyoy. — Filea ex byacintho. Quod .) De rebus divi- nis, aut de facris Literis , aliisque 0/1 1 fortaffe nobilitatis, aut publici mu- ut tor- ad religionem, & componendos ino- neris infigne fuit, aut certe; us ques corporis ornamentum. Videtur res fpectantibus. [ 805 le etiam allufum ad vittas hyacinthinas , Proverbta laudis.) Hapo:,u/m o« ICet pænæ ctec , 4dagia, € preverbia fecita , & juas in fimbriis veftium geftare ]u- doti a. "Videtur noftler Interpres le- 2-. .Dift ; d'e deos juffit Dominus N. 15. 38. ex 29 üquies ilis. enim lfraelite diguofcebantur giffe , «»teeec. * iQtum et UA PVU' T Vi & VII. 663 tinens fj« 56. - Et fi videris fenfatum , evigila ad eum , & gradus oltio- rum illius exterat pes tuus. E * Pfat. ; Convet. 31. * Cogitatum tuum habe 1 n preeceptis Dei, & in man- datis illius maxime aíffiduus efto ; & ipfe dabit tibi cor, & 1. 2' fdrtitudi- concupiícentia fapientiae dabitur tibi. i, CAPUT Vib alligstuta "iflinendum a. smalis : vetantur. ambitio, prajumptio , pufillani- atio2is fü- milas, mendacium , voerbofitas coram presbyteris , & pralum- ptio in oblationibus : laus agriculture , bona mulieris , & fervoi modavens frugi : parentes filios erudiant , & filias elocent: f bonorent m: &f parentes : Deus , ac facerdotes ipfius bouorandi : ad opera mifericordie bortatur, €? ad memoriam noviJ- h, &f * fimorum., y narratio- 1j | Oli facere mala, & non te apprehendent. grant 2 te 3. Difcede.ab iniquo, & deficient mala abs te. Y E 3. Fili! non femines mala in fulcis injuftitiee ; & non me- od yr tanquam tes ea in feptuplum. . 12 dicitas. 4- Noli querere a Domi yn'o ducatum, neque a rege cathe-.- 4 tl ) dram honoris. xaft ha glO' s.* Non Grsce 35. Evigila lad eum.) Priuno dilu- Deftcient mala abs te. ) IMulta vita- culo, id eít ftudiofe, & aflidue perge bis mala, incommoda, pericula, ji, qua V ad illum audiendum., » damna. » faciat, quam , tibi grae- . Cogitatum tuum habe 12 preceptis 3. Nen femines mala in fnualezs imiuftz- , Dei , ($c.) Hoc eft , quod dee viro ju- i«. ) Ager nofter eft cor noftrum, j fto dicitur Pfalm. r. num. 2 P ld E£ £ ac voluntas noftra, quam tunc ful- &j me U lege ejus meditabitur die ac no&te. cis injuftitiz exaramus , cum illi im- obtemperave- ; hemilticlo Dabit 1b5 cor,) :Mentem cordatam, primimus malos habitus; tunc femi- fapientiam conftantem, &c. namus, cum prava defideria iis quo- |aerit, 0 Et concupifcentia f apiemria dabitur £ii-) dammodo injicimus. Jentiums ) 9** Quanto eaim quis magis in fapientia Queenim d Metes ea im fe/;tnflum.) Qui:iäicio- proficit, tanto plus illius perfe&ius rüm prava mefífis facile admodum potiunda defiderio accenditur. fuccrefcit, & ponarum etiam, que culpam fubfequuntur, magnum fecum TT NG Ol facere mala.) Peccata, que $. proventum affert ; pro exigua enim etif disq funt mala culpz. dele&atione , doloris plurimum re- ?onelldos " Et nonm fe 4Ppreb€ndmt. ) Mala fci- penditur. licet ponz. m lt n 2. Difcede ab iniquo.) Momine, v«l 4. Ducatum.y Vrincipatum. Carhedram. bonoris, ) Magiftratus, "ia f[;'M ! p ab iniquitate , ab eo fcilicet , quod : Jatejre iniquum eft. dignitatum infignia, Reip. admini- 664 LiBda ECCiEgiA*STICI T l-og. - * Non te juftifices antcle.DeHm, 'quo.näang agnitor cordis — - u i E Deus , o.2. ipfe eft: & penes regeui noii veiie videri fapiens. : fcipiet. Pt:l. 6. Noli quaerere fieri judex ; nifi valeas virtute irrumpere D. N 122.2: E ] iniquitates : ne forte extimeícas faciem potentis , & «ponas enim qt dalum in ( 1 ) aequitate tua.: g. 7. fcan 1 N Luca& 4. Non pecces in multitudinem civitatis, nec te immittas in amie 18:11- in populum. u. N *Infr. $. * Neque a liges duplicia peccata : nec e-nimfin uno eris illius 20 12.)7. 1 mmunis, AT E 9. Noli e(fe pufillanimis in animo tuo. tion Iter 10. Exorare, & facere eleemofynam ne defpicias.- 16. X In multitudine . munerum meorum refpiciet ab Alatf 1I. kNe dicas : Deus, 1. X -Z 1) ZEquitate. [z ed;r. Srxt. legitur : agilitate. - Y« K ne Jure eni m öfïenduntur civäs, ftrationem, &c. qui enim ifta petunt, Bo preterquam quod ambitiofi funt, alio- cum femper aliqui fint, aut etiam rum etiam odiis , & oblocutionibus multi a fcelere integri, & virtutis cul- mpii, j tores, quos aut verbo perítringi, aut — expofiti funt, & ma gno feï onere gra- alia ratione violari nefas fit. vant confcientis. num. D B. Nog :e juflifrces ante I)enmr,—ffc.) Ne re immittas im populum. ) Cum tem fugienc * Affert caufam , cur a Deo ducatus fcilicet concitatus eft, & furit. Po- jam monet poftulandus non fit, quia fcilicez, qui pulus ut irritandus non eft, ita ab Cum anime a Deo poftulat, fe juftum, & ido- inritato cavendum, h&e dolorem , & aieccata pe neum adillud munus profitetur. Quis furorem in caput tuum effundat. autem hoc facere audeat coram Deo; eteus, ( 8. Neque Aallges: duplicia peceata, ) D. N qui occulta noftra vitia novit , & cu- Peccatis privati peccata magiftratus tuäinc.) Ia jus oculos nihil latent? cumulando. WVel, fi femel per im- fm.ld Y angu Penes Regem-uoli velle viders fapiens.) prudentiam, aut aliquam animi per- Ef] mäm, Quod-ambitiofi faciunt, qui honoris turbationem lapfus es , cave, ne ite- Quafi dic cathedras fapientibus debitas ambiunt, rum àd Sumdem lapidem impingas ; erit enim fecundus error lortis hum quorum fapientia , quam jactant, ex- pej(?r priore, US fhorey perimento tentata , exigua, aut nulla & magis noxius. 15. Aran interdum apparet cum eorum dede- Nec enim im umo eri$ Yowmumis.) Ne eoncihnare. core, & ignominiz nota. gemines culpam, quia geminabis & 14 Ony, 6 - . derumpere inmiquitates, ) Gr&ce ponam ; nullum enim - peccatum a fers Thend ££ pau , tollere,profijgare , exrirpare. " pona immune effe poteft. lu (]f lo Ponas [camdalum im &quitate . ua. ) 9. Nol effe pufillamsmais £m amzmo zuo. ) etim dicit 'Tibi ipfi querendo magiftratum im- $1 peccafti, faltem in excutiendo pec- U$ enim e pedimentunt objicias, quod te ab &qui- Ccato, & a te amoliendo fortis efto, non pufillanimis, non remiffus. Wtudinem l. tate , & juflitia avertat, & declinare faciat. 10. Exorare , 65 factre eftémofymaus !5 N'/ü ! 7. Nop pecces in multitudisep civi- ze defpicias.) Precibus enim, & elec- G &t r £at45.) Cavendum Judici, magiftratui, mofynis propitiatur Numen, & .redi-« . "m 1 DEeCa ne totam in fe civitatem irritet , often- inuntur peccata. Qut Chnü dendo v: g. malam fe de omnibus ha- II. d2 multutudine munerut. ) Sa- 2l i /€ m bere olvinionem? aut alia fimili ratio- crificiorum , vicimarum , oblatio» 6 cumc L] e CAPU Tl Vlï, 665 ot codrs Deus, & offerente me Deo gltifïïmo mune;*a- mea fu- Ícipiet. Ifümpere * 12. Non irri deas homin—em* in amaritudine animse : * eft l.Reg B & kponas enim qui humiliat, & exaltat, circumfpettor Deus. 15. Noli amare mendacium adverfum - inmittas fra,trem tuum : neque in amicum fimiliter facias, .i4. Noli velle mentiri omne men " dacium : affiduitas enim fi Uno eris ilius non eft bona, 15. Noli verbofus effe in mu! titudine þresbyterdrum ;& non lteres veroum in oratione tua. ' & rufticationem creaïanï 16. Non oderis laboriofa opera, 1 tefpiciet ab Altitffimo. ^ Deus, a À 17. Non te reputes in multitudine indifciplinatorum. 18. Memento irze, quoniam non tardabit. * * untu CIvéS, 1g. Humilia valde fpiritum tuurm : quoniam vi ndicta k(.:'amis. , At ean impii, ignis & vermis, 20. 'Nolt Lvirtutis cule - flringi, ait hit. num. Dixeratfapiens pufillanimita- fAH! CHÍm , gn-odx im omultilaguio fu2 ex- audzantur. !5[3!/*711 ) Cum tem fugiendam verficulis fuperioribus, Clamandum ergo potius « furit. Q jam monet, ne nimium confidamus affe&u, quam voce, cavendaque fu- cum animo noftro dicentes, etiamfi tilis battologia, prefertim ex in(fide- ) et; itia dolorem , & apeccata peccatis addidero, tamen fa- litate, ut fi quis, exiftimaret Deum JEondat. cnficiis, & muneribus ea expiabo. fic melius poftulata noftra percipere. 129. Nem irrideas bominem im amari- Alio iui laudabilis Ecclefie confuetu- ia fetun , magiltraus tudinc. ) ln affictione, dolore , mé&- do, & ufus fidilium , qui ex abun- ftitia, anguftiis. dantia devotionis , & ad excitandum qmd pa im g anmi p£* Eff enim, qui bumilist, 5 exaltat, &c.) fpiritum easdem preces repetunt, Quafi dicat memor fortunz, & (16. Rufficationem. ). Agriculturam. cave, ne It Creatam ab ditiffmoe.) X Deoin- em impinzäs :) fortis bumane, & viciffitudinum, qui- bus mortales fünt obnoxii. flitutam, zu/t enim Deus bominem, & o prore i3. «drare mendacium. ) Fabrf,ca.re pufeit eum im paradifo wvouptaris, m €oncinunare. operaretar , &Y enflodsret il/m. Genef. 'mmll"if ] ) : 14. Omme mendacium,) Nullum pro- 9s d. | eminabi feras mendacium. 17. Nonm te reputes. ) Gx&ce mpogAo- à 'peccaeum à ) J Noa. eft £oza. ) Ef Migfïs*, mínus qi£S, computes, annutneres , afíocies , 7 enim dicitur, quam fignificatur. Sen- adjungas , vel computari, annume- wl',, gim !) fus enim eft, effe valde:nalam con- rarive permittas. scotiendo p fuetudinem, affiduitatemque mentien- Idifciplinatorum, €&c. ) Mel ut. in di. Grecóe & . peceatortum. fïu: I9. Memenzto ma.) Vindicte fcili- p5. Non ieres vevium im ovatiene.) ,, eiim f Grace £» wpoocox? in oratione , qua cct PCCC?(COL'LHD. entm Deum precaris. Hoc cft, quod do- 19. Findilla carvis tmpii, ignis , 6f OCrantes jnety &T cuit Chriftuas Matth.. 6. ^. vermis.) Misdex ira Dei in carnem zolite muitum . losui , fieut. Erhbmed j pu- peccatoris fzviet per ignem , & ver- ynert ol J : Bibl. cum Com. Mcfcacb.. T. , PQPP- 666 LIBI.(I ECCLESIASTIGI , Fil 20. Noli praevaricari in amicum pecuniam differentem, ne- que fratrem chariffimum 'auro fpreveris. hilarem f 17 Ti 21. Noli difcedere a muliere feníata, & bona, quam for- titus es in timore Domini: gratia enim verecundia il da illam. h us- -fuper aurum, : 30, M * Liev. 25. * Non la das fervum in veritate o cias illa pärantem,r neque mer- 19.13: cenarium dantem animam fuam. a. * ] liviícaris. 23. Servus feníatus fit tibi dile&tus quafi anima tua, nQn defraudes illum libertate, neque inopem derelinquas illum. 3». Me & tetribue | 24. Pecora tibi funt? attende illis : & fi funt utilia, pet- 3r. In i feverent apud te. 25. Eilii tibi funt ? fanctifica erudi illdsg & curva illqs a pueritia 52. In illorum, fitos ejus m 26. Fi- mes. H Periculum tam ande evadit In veritate. ) Fideliter. humilitas, qua fe quis D eo, & legi- Mercenarium dantem animam [uam-) dotes, & bus ejus fubjicit. . Setibi totam impendentem, & qui fe ho 20. Nol: prevaricari in amicum pecu- nunquam vitx difcrimini tua cgufa *6, Sera Am'am dzfcnntem.) Differre LatipiS objicit, Tetotis Omf nonnumquam eft in varias partes fer- :93. Libertate. ) Debita ex pr æ fcr m E n of re, diftrahere, avertere. Senfusérgo 155.) Vt f commodus noftre Vulgatæ editionis pto legis, fuo tempore debita. — Vide Iuxod. 21. 2. ? Teà levitae effe poteft : ne offendaris, fi amicus Neque inopem derelinquas illum. ) 27 Trade tuus pecunias, aut lucrum a te aver- CUm ad nujy tat, prefertim fi malis artibus non Juxta legem Deuter. 15. 13. in quadi- Grande oj raffetur. Grzca correcta Vaticana Citur: qwem libertate donaveris , me- quaquam 'vacuum . abire patteris y fed da- T lecwens. abent: nj dAu£4c QiNov £vexes. ddia- bis Viaticmm. 28. Mulie $0gs, nemmutes amicum propter rem adía- T?cls muj pheram , indifferentemm , qualis eft pe- 24. Pecora. ) -K'rv;mk, que vox catl €unia. Vel per rem indifferentem omnia animantia terreflria praterho- Videntur aue Setutdu, intelligit rem parvi momenti, quam minem comprehendic. five habeas , five illa careas parum tem hic proprie fignificari animan- refert. Et huic interpretationi fa- tia, quorum opera utimur, ut equi, PSGII, MAL IT vest , qu& fcquuntur: neque fratrem boves, cameli. 0dij] ) ( ebariffrgum aurofpreveris, quafi dicat: At tende illis.) énicémrS advà, vifita fatem tenax fis amicitie, nec ulla res five * M infq:; Mla, infpice. impm bos, parva fit, five magna , & pretiofa, Et ff fune utilia, perfevtrent Apud te.) 1 C'edg ut aurum, amicum a te divellat. x tïadas fe * QI. Gratzaenim verecundia 1llis fewper Alioqui fi inutilia faéta fint, aut ven- Aurem.) $i mulier fenfata fit, & ve- de illa, aut macta, & in cibum, ufum- aliql.um odil P que familiz converte. Vplcatus £ recunda , pluris eam facito , quarma cOmmuniüm aurium. 2$. Curva illos.) Doma , illorum 22. Nen l&a'a:fe?"vüm.) Ne aingas cervicem curva, ut parere condifcant, OtGalle dle &' 39. G('Tm't;, J nimium, duriter tractando, aut labo- & ut bonum contrahant habitum per- t Bütandp 1 ribus atterendo. petuo manífurum. tido toltray 667 C ATRU T Vi : 26. Filiae tibi funt? ferva cor niem, te- pus illarum, & non oftendas hilarem faciem tuam ad illas. quam fot 27. Trade filiam i , & grande opus feceris, & hominix,fenfato da illam. lhus«»fuper .28. Mulier fi eft tibi fecundum animam tuam, non proji- cias illam: & odibili non credas te. In toto corde tuo eque aet- 29. * Honora patrem tu *'lTob liviícaris. i um & gemitus matris tus&e ne ob- Y 4. 3' D m yas 1llum. 30. Memento, quoniam nifi per illos natus non fuiffes; & tilia, pet« retribue illis, quomodo & illi tibi. 31. In tota anima tua time Dominum, & facerdotes illius " fanctifica. ? puerita .32. In omni virtute tua dilige eum, qui te fecit: & mini- ?6. Fi-. ftros ejus ne derelinquas. *Deut u-"'*/ 35. * Honora Deum ex tota anima tua, & honorific a fac;r« m brachiis. 12.19- dgtes, & propurga te cu aimm f ) Pppp 2 34- pa em W qui 3€ g t Qu 26. Serva ?arþus ZLerum. ) Longe 50. Rertribue . zlis , uo ;odo Y iil remotis omnibus morum corruptelis. £ibi. ) Quemadmodum ipfi tibi bona du präfcri- Et non offlendas bilarem faciem . ad tribuerunt, ita tu illis bona ,viciilim s3l/as.) Ut feveritate vuleus, & timo- repende. qbip, Vile re a levitate coerceantur. 31- Santlifea. ) Grace Sauuat't fu- fjice, admirare, hoc eft, reverere. |Q7. Trade frliam.) Nuptui fcilicet tiat lum ) cum ad nubiles annos pervenerit. 32- Emm, quite fecit. ) Creatorem 1j inqude Grande opus feceris. ) k-[ngenti te cu- tuum. hais y ra levaveris. Miniffros ejuy ne derrli;eqzm:. ) Sa- aieriss f u 29. Mulier.) Uxor, yvr?,que vox cerdotes ejus primitiis, decimis, ob- Grecis muliere m & uxorem - figni- lationibus ale , & fuftenta. ug VOf ficat. 33- Propurga te cum brachbits.) Quafi ! ho- Secundum . animam tuam. ) Qualem dicat, oblationibus brachiorum , id Iriä 2121 Videntur 3* anima tuà, id eft, ut defideras. eft, quas brachiis ; & manibus tuis Ne projicias illam.) Dato libello re- offers, purga, & expia peccata tua. fcuri animat- yudii. : lta Rabanus, Lyra, Palacius. Vei fenfus eft : purga peccata tua olfe- OdiLil.) Ob pervicaciam, garruli- tatem , infuaves mores, aut etiam rendo brachia déxtra , id eít armos improbos. dextros victimarum ; hi eaim fimul Non credas te.Y Grgce éx9og eeavrov, cüm pectufculo ex victima derveban- tur facerdoti in facrificio pacifico, ul mzï"») ne tradas te ipfum in maritum. $Si aüt aut yet aliquam odibilem effe noveris , aut Levit. 7. 31. & licet facrificium pa- j fufpicatus fueris, illam in thori t'i cificum primario non purgaret pec- putm eommunionem non aflumas, o cata , fcd tantam offerretur pro pace, Pibus ilorit forcsffe illectus. id eft incolumitate, & falute d ;mus, )orm Q9. Gemttus matris tud. ) Quos in vel &eip. comitanter tamen, & fecun- rec ond lfcmt, te geftando in utero, lactando, edu- dario offerebatur.quoque pro purga- pin g* ; h cando toleravit. tione peccatorum ; pacem enim cum 668 LIBRI ECCLESIASTICI *Lev, 44.Da illis partem, * ficut mandatum eft tibi, primitiar.um; ] . tibus : $. . & purgationis: & de negligentia tua purga te cum paucis. INum. 9. « Datum brachiorum tuorum , & facrificium fantifica- 18-15: tionis offeres Domino , & initia fan&orum. lettio 36. Et pauperi porrige manum tuam ficiatur proþi— | p » ut per ingie tiatio, & benedi&tio tua. 57. Gratia dad in co , ; nfpeCtu omnis viventis, & mortuo non prohibeas gratiam. Y t 48. * Non t d "Deo, & falutem habere non poffu nus, cunque facrificiuia votivum rei Deo : nifl habeamus ejus gratiam^ gratiam promijilione fan&tificatz , & confe- autem habere nequim crate. f , us , niü.a- pecca- tis purgemur. E£ initia fantlorum.) Gr&ece inao- 34. Da illis partem . .. . primitia- x9» éeyieo» , primitias [auttorum. Ubi nota illud /ziloruz neutrum effe, non Yum.) * $ub primitiis ,etiam deciimas intellige. maículinum , quafi dicat, rerum fan- r.N( Sicut mandatum . eft tiöi.) Levit. 2. &arum. Sermo eít , vel de décimis 2l r I — [e) n decim:rum przceptis, Deut. I4. 22- Num. IS. I5. Vel de eonfth Ef purgdt'iom'.:.) Vel intelligit victi- Vide dicta Deut. 12. 17. mas pro purzatione leprofi, menftrua- donis, & oblationibus pro templo, ho hoc eft pro ejus fartis tectis, ornatu, ad cop. tz, autaliaratione immundi, lege vete- ri preceptas, ut vult fJanfenius, velin- vafis, fupelle Cili, panibus, oleo, &c. 4 N telligit. portionem vi&imarum, qu* Nam /az&um , vel in plurali /22da lus j pro purgatione peccati offerebantur. templum , five tabernaculum dicitur fanctitatem. £t De uegligentia tua.) Deli&o igno- ob eximiam ejus $KX ranter, imprudenter, aut peroblivio- Hebrzi omnia dona, & oblationes, t iOqu tem admiffo. que Deo offeruntur, primitias 'a p- Parga te cum pancis.) Paucis pr£- pillant. Gr.riia" rH fentibus , ut aperiens peccatum tuum Non facerdotibus tantum benefaci- '36. Et pauperi porrige manum tuam.) -U5 ttfam coram paucis , melius confulas fams tueg nec illos fcandalizes. Alii 70 endum , il'is d:ndo primitias, &c, t .emgfyn fed communibus etiam pauperibus 33 Etc paucis explicant de paucitate vicima- Ui Cum rum, quafi diceres : paucis victimis, largiendum. & fumptibus te purga, fi pauper es, Ut perfeciatur.) Perfe&a fit, &ab- hb' K]m' foluta. 39 l; í nec habes multa, & magna , que offeras. Sic Rabanus, janfenius, Propitiario.) Qua tibi Deum pro- ' b.t I$ wt h Eman. Sà. E pitium reddis. liretis "n Et beneditlio tua.) Beneficentia, li- p À Datum. brachiorum . tuorsem. ) mïch Armorum fcilicet dexterorum , qui beralitas, largitas tua. E. facerdoti debebantur, ut dixi n. 33. 37. Gratta. dati in conlpeclu. omnis X PT Sacrificium fantificartonis.) NMelin- viventi;,) Quafi dicat : datum, five tellisit holocauftum', quod tot;m donum gratum eft omni viveuti. | Li- IA]Eft f ce 7 inctificatur Domino, vel facrificia, beralitas homines gratiofos facit nom H, quz offerebant Hebrzi, cum fein Na- tantum apud eos , qui acceperunt, ) Cg ? (zll zar&os ad tempus , vel perpetuo con- fed etiam apud alios. It g ER mprtuo nom probibeas gratiam. ) Btiye fecrabant, & fancüficabant, vcl quod- ! Op CAPUT VIFI. & VIlf. 3** 609 tIatm, 38. * Non defis plcrantlbug in confolatione , & cum lugen- *Rom p iCl5 tibus ambula. 2:15. fanofia- 9- * Non te pigeat vifitare infirmum: ex his enlm in dile- Matth le&uore firmaberis. 25.36. tU propte 40. In omnibus operibus tuis memorare novüïima tua, & in æuernum non peccabïs Ortuo Q01. * CAPUT VIE INon contendendum cum . potente ,. locuplete , imgz/ato , indotfo : g.* Not "-- st0n de[piciendus paenitens , nec fenex : de moríuo inimico ne gau- vum rei Deo deas : audiendi feniores arguendi peccatores , & contumeliofi : & conie- cum audacez cum feuerari: [pondert contra judicem : (irece onte cum exiraneo. bt iracundo : cum f atuis : iorum um effe, od On li-iges cum homine potente, ne forte incidas in ma- it, rerum [4lle "N nus 1L1us je] de decimis 2. * Non contendas cum viro locuplete, ne forte contra te Matth * Deut, 14 22 conftituat htem tibi. 25.25- " Vg d o temploy 3. * Multos enim perdidit aurum , & argentum, & uíque *iInfra * ad cor regum extendit, & convertit. 3r. cettis, OrDAt ibus,oltos 4. Non litiges cum homine linguato, & non flrues in ig in Jurlt [5 illius ligna, ,cujum dicitue s. Non communices homini indo&to, ne male de progenie Ritatem. t obhcmn»*: tua loquatur : Pppp 3 6, Ne Pumlms ap*. Gratid tua , beneücentxa , & liberali- tiis teftes, aut, judices iniquos pecu- e mmm nin. ) tas etiam ad mortuos porrig:tur per niis contra te fubornet, & efáciat, m beneïäCl C elzemofynas, & facrificia, &c. utin co: 1cmnam tlbl pa.rtem incli- Hmlt 135; g. Etczmlzagcnzzäm ;mzäu!a; Flen- nent pofito auri pondere ad eum mo- paupen ü dum cuim f entibus, ut inonet S. Pau- dum, quo bilances in eam inclinan- Jus Rom. I2. II- tutr pcutem, quz ln&j()l'l pondele glll- ii f K 39. J» diletlione firmaberis. ) Ama- vata eít. h(.no ut habent Gr&ca, éazu9404 , 3. Ef zsque 4d cor Regum extendit. ) diligeris. Suam fcilicet vim, & efficacitatem. u bl Deum Pm 4O. Novwiffma tua. ) Quz te infine Er convertit.) lnfleGit, mucac ut joncfictnth manent, mortem, judicium, &ternas juftitiam deferaut. ponas, aut gloriam 4. Et uon fIrnes in agnem tllius ligna.) Hl amnis ] [M(P (ive Silitiges cum linguato, perinde fa- p ; du I- NE forte 15cidas £2 manus . alii- c1s, ac 4 lxgna igni fuggeræs, ma-. 25 9 &6 ) Ne fuccumbas 1us enim excicatur " incendium contene j Vi ycit 1 thnUIH. jtio108 Q. Confiituat litem tibi. ) Grece, ze ePeUlnt j fcrfe ca»zä:nmt comira fe pa,;dm ne te Mu &. Homimi mda&o ) Grece Zàma- gravet, opprimat potentia, & divi- P :uTc , id eft indsjcipiinato. d ) mms í 670 LIBRIECCLESIASTICI I)n A VaCor.v - 6. Ne defpicias hominem avertentem fe a peccato, * neque 2. 6. óimproperesei: memento,quoniam omnes in correptione fumus. ti, ql Galat. 16. 7. * Ne fpernas hominem in fua fenectute, »etenilln exquo- tis, qt 19.32. . 8. Noli de mo rtuo inimico tuo gaudere; íciens quonäaQn N juftum omnes morimur , & in gaudium ( 1 ) nolumus venire. *Supr 9. * Ne defpicias narrationem presb 1$. ! yterorum fapicntum, f i 6. 31. & 1n proverbiis eorum converfare. ro. Ab ipfis enim difces fapientiam, & do&trinam intelle- cum ftu 11 Gus, & fervire magnatis fine querela. * 11. Noh te praetereat narratio feniorum : ip ex n fi enim didice- runt a patribus fuis. & ub r 1o ( 12. Quoniam ab ipfis difces intelle&t . um, & in tempore ne- ceffitatis dare refponfum. . diligen 153. Non incendas carbones peccatorum arguens eos, & ne 2-[.(( incendaris flamma ignis peccatorum illorum. pinet, 14. Nec contra faciem ft ; es Ncontumelioü , ne fed eat quafi s infidiator ori tuo. 15. * Noli Tat tibi | (r) Nolumus. I» ediz. Six£. legizur: volumus. , ——— Ne male de progemie rua loqmatur,. ) minum mores formantur, quz fre- ) C INe fi quod dedecus eft , aut macula quenter in fuis fermonibus ufurpant Jurgati generis tui , ille tibi objiciat. fenes. 6. Neque improperes c. ) Peccata Io Dotrinam intelle&as,). Pruden- Ne /M'c NC ipfe( fcilicet prius admiffa, quorum illum tiam , qua quis intelligenter, id eft occaftone modo panitet, & a quibus avertit fe. prudenter cum quibuslibet verfetur, Al milum In correpétome. ) ln peccato, pro- & munia fua peragat. ISI F(P] pter quod & nos ipfi corripere debe- Magnaatis.) Principibu z $5 l)l'bgeri- Qs efim mus, & ab aliis corripi meremur. bus aliquand 7. Etenim ex uobis fenefcuni.) Quafi Sipe querela.) Grece fuuzode, fa- dicit : fenes prodeunt ex nobis, funt- ciliter , dextre, & cum 61:0)*/1'0;-/ ceilu. profpero fue- 16. $uj que noftre «tatis, & cctus comple- VIE6S tuas mentum, & perfectio; quxz modo ti- 12. Intcl[ää?um.) Prudentiam. bi in fene aliquo videntur defpicien- Dare relponfiana. ) u [77 da, aut ridenda, eadem illa tibi, nifi um , fapiens. Apcufn , congru- ? enir t ipfi t pr&morlaris, cOntia gere poftunt cum 13. Noen *immdgz: cariones beccato- | Íenueris. rum , 6c. ) Peccatorem, qui abftrahi Ü N 9. Et m gaudinm molumus wenire.) temre j]] l omnino non vult a peccito, ne ar- Qn eauf, fEgre ferimus , fl de morte noftraalii guas, ne tua correptio fir quafi fla- MQue eni gaude;mt. tus fufcitins fopitum ignem, & car- Q. Presbyrerorum. ) Senum. bones accendens. Qualibet v Ip Proverbiis eórum conver[are.) Pro- COPüoYeri Et me igcendaris lasima, &c.) Ne ld. C verbia vocantur adagia, apologi, fi- ab illo irato , & excandefcente lgda- mülitudines, apophthegmata , fenten- T$ I4. Ne.eontra f'ctem | ffes contume- A"'(.- jent tig, & alia -hujusmodi,rquibus ho- t g, CA P UÜT, VIII 671 m * Nuh foenerari homini fortiori te [] e * neque I5. quod fi foenerave- *Infra e fumus, ris , quafi perditum habe. 1 29- 4 l X n0- LJ 16. Non fpondeas fuper virtutem tuam e quod fi fpoponde- ris, quafi reftituens cogi:a. quomam 17. Non judices contra )udlcem quoniam fecundum quod o juftum eft judicat. Jlentgnty 18. * Curh audace non easin via, ne forte gravet mala fua *Gen. in te : ipfe enim fecundum voluntatem fuam vadlt, & fimul 4- 8 intelle« cum fítultitia illius peries. I9. * Cum iracundo non facias rixam , & cum audace non *Prov n didice eas in defertum : quoniam quafi nhil eft ante illum fanguis, 2224 D] & ubi non cft deutorlum elidet te. nore ne 2o. Cum fatuis confilium non habeas : non enim poterunt diligere, nifi quae eis placent. y, & 1 21. Coram extraneo ne facias confilium, nefc1s emm, quld pariet. quafi -22. Non omni homini cor tuum manifefles : ne forte infe- — d H Noli rat tibi gratiam falfam , & convicietur tibi. CAPUT [ , Quz fie Ljoff.) Contra faciem ftare eft rixari , tuque tanquam illius comes quafi cul- ; ufarpant JU r(ïdrl ltalice dicimus, cozzrzffare. p& particeps pene cum illo fubjiciaris. Ne jedeat 7ü4þ mf'dmtar ori tuo. ) Secundum wvoluntatem /imm vadit. ) Sequitur cupiditates, & temeritatem ) Proden- Ne ipfe omnia tua verba obfervans, yter, ld e& occafionem quzrat te in verbo aliquo fuam, quete, & illum perdent. t verlitar, ad malum fenfum detorto capiendi. IQ. Noz eas :2 de[ertum. ) Ne te 143 Feznerar:. ) Mutuo dare. Fo- folum opprimat ; quam hoc verum jj, procert nus enim in bonam partem aCClPltur fit, fatis oftendit. Abelis exemplum ahqu ando in Scnptum. a Caino occifi. " Forttori te. ) Potentiori. 20. Noz ezim poter. dili gere, niff g u,, h qua Ms placemt. ) Ti ua fcilicet ; fg 19 ]U 16. Super vertutem IUA. ) Supra vires tuas. periculofa , damnofa ; quod habe- $£ /Popandm 55, queaft reflituens cogita.) mus in Vulgata dz4gere, in Gregco ntiam. Szpe enim fit, ut fide juffores folve- cfÉai! AoqQ», quod fïgmfïc&t/är- n congru re ipfi cogántur. vare þcremm, fed nofter legit c£e£ai, 17. Nez jadices contra Iudlccm ) Ne QUOd eft dl!lgere " Pemz i temere illum quafi injuftum judices, QI. Coram» extraneo ne f/'cm: conft- qui ; abftrihi [um.) Grece eft, xovrróy , id eft /z- tO, fie at- cum caufam latz fententiz ignores ; eretum , vel occultandum. ; qufi f neque enim quisquam prudmter de qualibet re fententiam fert, nifi omnia Nf/ä;; entms qnuid parter. ) N'efcis, £t y Kar CO anOVen , & edottus fuerit. quid ex vifis, vel auditis a te , tan- ;gc ) NC 18. Cem :mm!:tce.) 'lemerario , au- uam ex concepto fe.:ine apud fe ma- daci feroci. chinabitur , & tandem fuo tempore [cente ll Ne jorte gravet mala [ua im te edet in tuam perniciem. INe in te, vel in alios iajurius fit , 22. izferat tibà gratiam falfam. ) let mflllm LYBBI-ECCLESTIASTICI 672 B CAPUDT IX jn plate 9* Q uam fit prudenter cum mulieribus agendum , €? quam fit focie- fpicias [a$,. & affe&ius earum viris periculofa : amicus antiquus fervoan- . Q Pn dus : peccatoris gloria non zelanda : abfis ab bomine poteflatem I cupiícen occidendi babente : cum [apientibus tra&landum : & ro. 0. Deus pre oculis babendus. conculc 1. On z2eles mulierem finus tui, ne oftendat fuper te maa- Il 3 fünt: ct .* litiam do&rine nequarm. ?. Non des mulieri poteftatem animae tuze, ne ingrediatur 1 cun ef in virtüte tua, & confundaris. - ltivolam, ne forte igci!das in . Ne refpicias mulierem mu COT tum laqueos illius. HX 4. Cum faltatrice ne æfïïdüus fis : nec audias illam, ne forte erit flmil: pereas tn efficacia illius. . * * *Gen. s. * Virginem ne con 3 fpici'a-s;, ne forte fcandalizeris in de- Is 6 e pl core illius. y *Prov 6. * Ne des fornicariis anim am tuam in ulïo, ne perdas te, * dub ) quio , aec: 5. 2:- & haereditatem tugm. 57. Noh Ne jesds, | yat corpug, Benevolentiam fictam oftendat. Xel dendum eft, fi fub poteftate fit- uxo- &if ate ris fua. at gratiam falfam appeHat gratiam. ma- jam, quafi dicat pro bona gratia, 3. Mz;/ier'emmä!tiwi,zm.) Quzmul- Ef baredi, tos vult, ama(ios fcilicet ; merctri- trlcts petu qu: illi cor aperis, malam gratiam repüfid;it. cem, & ut eft in Grzco, ävwg;ïo— Er comcitietur tibi. ) Reponat pro p H ' 7- A'Oli('iï gratia contumeliam, aut convitium ; 4- Czm /Zzl!atrt ce. ) Greca habent, curiOütäS d. cum canstatrice. Ssepe exdem mulie- ac.de'fe obm uafür, & quz Hslgis * res & cantatrices, & faltatrices funt 54 & in fo intender. damnet, cgrpat » rideat, Ne affidaus fs. ) Eft Liptote, five 9. Malia I 1 55 Miofis. Senfus enim eft, eas fuge, V Ü zeles multerem ffw;f fu. ) & averfare. Nee fis zclotypus uxoris tüz. Seciem 4 At offendat faper te malittam dottri- In effiacia i/lins. ) ?v'ïägnam enim Alieam, Y x& nequam. ) Ne fcilicet te decipiat, hibent illecebram faltationes, can- jariti e[h vsneno perimat£, aliterve noceat, vel tusque mulierum , quod fatis patet * entis Aduleer 7^ certe adio liabeat, & utatüur doctrina exemiplo Herodis, qui faltatricis po- 9A frierm nequam, quam vetule veuefics, & flulati caput amputavit $. Joauni "hteng, lenz jave»culas docent. P Baptifta. .IO' L pu Poreflatem aWima tue, Gc. ) Ne $. Scandaltzeris, ) .vIn ruinam lu- tm vilius, gïermisms uxofrenm p;)teüate'm exerce- xuris& traharis; Pf potef ) re , üut ipfa, que fubdita effe debet, 6. Foratcarits.) Meretricibus. Gre- dominetur anime tu$. id eft tibi. ce stopyatg. E rOnfä&fäddl'i::) Marito- enim pu- Aaimam tam.) 'Ye ïpfum. CAPUT IX. 675 — " t* . Noli cireumfpicere in vicis civ N itatis , nec oberraveris in plateis illius. T 9. * Averte faciem tuam a mu - * Gen, ; liere compta**, & ne circum feroan- fpicias fpeciem alienam. L34 5 f p ffatas 9. Propter 'eciem mulieris multi perierunt, & ex hoc con * * Q.Reg cupifcentia quafi ignis exardeícit.. " IO. Omnis mul ier; quáe eft fornicariav,. quafi ftercus in via llxäätä conculcabitur. '5- 285 r te f« 11. Speciem mulieris alienze multi admirafi , reprobi fa&ti funt : colloquium enim illius quafi ignis exardefcit. redatut 12. Cum aliena muliere ne fedeas omn cum ea fuper cubitum. ino, nec occumbas L .i13. Et non alterceris cum 1 llä iti vino, ne forte declinet gcidas n cor tuum in illam, & fanguine tuo labaris in perditionem. 14. Ne derelin ié fotie quas amicum antiquum : novus enim non erit ür;piluis illi. $ inde " ï So' Vi- de ullo. ) Nec äfpe&u, nec collo- Exar de[cir. ) Exurit. ordas (6, quio , nec alia ulla. confuetudine. I2. Cum aliena.) Que fcilicet ma- trimonio juncta eft.. " TXTOIII Ne perdas te.") Ghula fornicatio ener- — d yat corpus, famam maculat, confci- - Nec accumbas eum ta f'aper embitum.) entiam &terne damnationis ream fa- Suadet, ne vir affideat uxori alterius, i f u cit. przfertim in menfa, in eodem leQu- .Er bareditatem 1s5:05.) Quiamere- lo recumbendo in finu illius, autvice ; Que mi- trices pecuniarum , omniumque bo- verfa, quia omnis hujusmodi conta- í memj*' norum inexplebiles voragines funt. €us, & vicinitas habet. illecebram. 2 ä.ï-ol,g;)i-'c(,n F 9. Nolicircumfhicere,65c.) Hacenim 13. Neon alterceris cum illa 12 vino. PA curiofttas damnum afferet, f1 contin- Ad propinationes invitando , & hau- æcä fabeh cat te in formofam mulierem oculos ftum largiorem vini, cum illa garri- jem milie intendere. . itric fodt, endo, jocando, &c.) *in Grzco eft, $. Maliere. compta. ) Grece for- u ouufSoNoxozt 4o 1G 6T uT Ey 017 iptote v fre 1 meí2. — . v - eft autem c'vyu/JoNoxonti) edere de fyas- h es iï .ïge ! Spectt'm alienam. ) Puïchfitudinem Lols. .Ne des fymbola ad inftrien- dum cum illa convivium, neve cum alienam. - Mulieris enim pulchritudo illa conviveris. * n jnariti eft, non illam cupide afpici- MR cut 3 entis adulteri. Sangnine 120 labarts $2 perditionem.) ais p 9. Derierunt.) Grace én^avgtüuoa , Ne fanguine tuo luas, quz pec- i u onics P9- errdvergnut. caveris , marito illius injurias fuas, . 6 J 10. Qusft flereus inviay680.) Quid aut fufpiciones injuriz vindicante. enim vilius, de IQq. Non.erit iL /imili;, &c. ) Ve- grat li fPicabiliusqug fcorto l effe poteft ? tus enim. magis cognitus eft, & plus iI. Reprobi.) Improbi. illifidere poffumus. cibus o EBibhcocenm GCom. Menoch. T. IF. Qqqq: us .v ?fum- 674 LIBRI ECCLESLASTICI rs. Vinum novum, amicus novus : veterafcet, & cum fua- a. Tr vitate bibes illud. ; puli in Í * fud. 16. * Non zeles gloriam &' opes peccatoris buim, 9. 4. .: non' enim - oReg. íÍcis, quae futura fit illius fubverfio. L . L) j T IS.IOJ -17. Non placeat tibi injuria inju ftorum, ífciens quoniam - tarius n 4 ufque ad inferos non placebit impius. L 18. Longe abetfto ab homine pote ftatem häbenïe OcCidendi, & non fufpicaberis timorem mortis. : Saþiþm í 19. Et fi acceíferis ad illum, noli aliq t forte auferat vitam tuam. uid committere ,ne frati jup 20. Communionem mortis fcito: quoniam in mediolaqueo- a n rum ingredieris, & fuper dolentium arma ambulabis. 2I. Secundum virtutem tuam cave te a proximo gunfos 0b .tuo, & fpiian cum fapientibus, & prudentibus traéta. 22. Viri jufti i fint tibi convivae, & in. timore Dei fit tibi gloriatio , Udex 23. Et in fen fu fit tibi cogi tgtus Dei, & omnis enárratio ] f tua in praeceptis Altiffimi. 24, . In : 2 * Se qualis ret Is. Peterafcet , && cumi[uavitate Li- Qo. Commumiomem mortis feito.. ) 2* bes :l/ud. ). Part ratione cum diu- Azere cum principe aut tyranno abitabun| turno tempore amicum probaveris, idem* eft, ac communicare , & ver- non folum tibi jucundus erit , fed fari Ccum morte. 4 lnm taoit n te etiam utilis ; dere enim illi pote- Super dolentium arma ambulas. ) ris, & arcana pectoris tui cum illo Inter dolentium ; hoc eft, iratorum tuto communicare , &c. 5 arma ambulas : quare mihil facili:s, 16. Noz zeles gloriam , &c. ) N *e (1) Potg uod dicitur in quam ut armis illis pereas. In Gre- invideas, hoc eft, co eft, éw' &xaAEro» nüNtOG , per ri- 24- Iïl 14j Pfal. 36. Nei emulari ia malignauti- mas murerum urbis, quod periculofif- Wuntyr, fimüm eft, ne fcilicet impetatis ar- tuür pmpter d£afemae. bus , neque zcldjvelriïc facie)?täs ini4ui- mis , & telis eorum , qui inferne lus , quæ ml JMlius fubverfro. ) Grece wurag ocpi, urbem obfident , quem fenfuüm ex- Cetunt, uis finis enim , aut. exitus , quz- hibere mihi videtur nofter Interpres h / m.f"s [ que futura fit ultima quafi fabule cum ait füper dolentium ArvÉA 4m- ànlas. qU At i pars » neícis. * B e dyientia 17. Injuria i njuftorum ,K &c.) t-ll?ällh 2I. Ceve te 4 prax'z'».za— £40. ) Ne* 25. TF?';: jläil fcilicet injufti inferunt. A i IALITPT Duoniam ufque ad inferos nva. pla- fcilicet. nimium illi fidas. cebit impius. ) Non perpetuo , non 23. I fenfm frt ib cogit&tu.r Dei.) Ibi ab illo a Cum prudentia , & fapientia de Deo ufque ad mortem fibi , aut tibi pla- AMnam ACCE cebit impius ; erit enim rerum cata- cogita, ne cogitatio tua fit erronea, ftrophe , & mutatio in deterius. abífona , abfurda , Deo indigna, aut [j m?hzrm " Ig. Ab bomine poteffatem habente oc- 'à veritate abhorrens. : '/T(G'Kc'rqg , l$ ? Detulon Enarratto tua. ) Sermones tui. a';ä;[,; €riy cidendi.)]Principe , aut tyranno. CATUT)IX-& X 075 m fua- .24. In manu artificum opera laudabuntur, & princeps po- puli in fapientia fermonis fuij in fenfu vero fenlorum ver- 1 Cnm bum. 25. Terribilis eft-in civitate fua homo hnguofus ; & teme- dOn1aTt rarius in veibo fuo odibilis erit.: OO APUT X dendi, Sapiens index , utilis : infipiens , permczofus : rectorem fubditi [ if6, f wnttautur : omnia in manu Dei e injurie oblivifcendum : dete- ffatio Juperbie , ii jjuflitie , contumelie , avaritie : bomo brevis laqueo- vite pofl] moriem «ermis : difte[Jus a "Do caufa efl fuperbie : tuo, & gentes ob [uperbiam a Deo perdita : leus timoris Dei : nonm de- [piciendus pauper juffus , mec dives peccator. bonorandus : 3 anima in manfuetudine Jervanda nátfato Udex fapiens Judlcabltpopu]um fuum, & principatus fen- fati ftabilis erit. * Secundum judicem populi, fic & miniftri ejus: &*Prov — à 24 Ino quahs reétor eft civitatis, tales & inhabitantes in ea. 29.I2. 41 [2'/10 ) 3. * Rex infipiens perdet populum fuum: & C1V1tates in- 3.Reg gt tyranmo habitabuntur per fenfum ( 1) potentium. 22.13. e, & Va 4. In manu Dei poteftas terrae : & utilem re&orem fufci- tabit in tempus fuper illam. amulas. ) * l iratorum Qqqqa^ s. In lhll facils (I) Potentlum. Im edit. Srxt. /egttur prudentium [n ure 24. lm manu arttifrcum opera lauda- fe provocat , omnium meretur odi- c0)k1 PH'? [ &untur. ) Opera mechanica laudan- um,. ericulol [ mpetatis d tur propter artificuin eruditas ma- nus; quz illa elaborarunt, & perfe- . 1 Udex jäpzem.) Princeps fapiens: 1miane cerunt. R Principis enim munus precie fenfom €* In fenfu, 8c.) E verba feniorum tpl Intcrpm laudant.r , cuin prudentia funt , & puum eft judicare, 17 Anma i fapientia. jwdicabit ) Græce TEU , erue diez. 25. Ter: zbilrs cfl ;2 civitarte [ma bo- Stabilis erit. ) Grgce veraqquéyn, i )NC. zmo ünguolus. ) iNemo enim eft, qui ordlnatm' , compofitus. fibi ab illo non timeat, ae tortc con- j Q. Becundum judicem bopuls. ) Qua- 9gfmfllf d ) famam Jlaceret. figatur dicterio, aut. maledicto, aut les Principes ; talis populus ; hic entid d. pe enim ad exemplum Principum , & Tememrws :5 vverbe. ) Gr&ce ma]orum compomtur. , i ermone meontrüc , pracéps , effufus , effra- 3. Seafmm.) Prudentiam. j mdlgüaa u nis , petulans. 4. dn tempms. ) Opporcuno tempo- Od;b:/:: erit.) Ochum omnium-in re lones ul 676 LIBREI-'ECCIZEISSTASTICI ^. Bre 5. In manu Dei 1 profperitas hominis, & ,fupe*r faciem Ícribae imponet honorem fuum. - ? et, & * Lev. 6. Omnis injuriae proximi ne memin eris,* & nih"i;l ag,as in r Cun 19.13- operibus injurize. ; beftas, & 7. Odibilis coram Deo eft &i horninibos dupethis jue 1,. Init crabilis omnis iniquitas gentium. 15 Quc *Dan. niam inti 8. * Regnum a gente in gentem transfertur prcpter inju- 4. 14- ftitias,. & 1injurias, & contumelias, & diverfos dolos. . adimplebit 9. Avaro autem nihil eft fceleftius. z Quid. fuperbit terra; & cinis ? " CEXSUURÉSS r URGEENC ER 10. Nihil e ft Liniquius, quam amare þecuniam, hic eninb,' gnificantur , & animam fuam venalem habet : lentet exerce 5 quoniam in vita fua proj'ecii':t jufmodt exit intima fua. non folent, 1I. Omnhis : Languor p potentatus brevis vita. Languor prolixior gra- * vat medicum. Ut morbus | vat , [ic diut n I2. Bz*eä rincipe imp (1) Profperitas. -Iv edit. Sixt. legitur : poteftas. qui medici ii gravis, 8. Inmannm Dei profpevitas bominis.) í ce eít y AY O TEOQU , "24gt5 ex 'ex, quod I2. Breve; Ut fcilicet. hunc potius , quam il- magis leges , & jura violet. dic.fu.) Des lum Principem faciat , Quid fuperbtt terra , &f cinise ) Cut cito exinit, cipatu removeat. '-aut a Prin- divitiz ad fuperbiam parantur, cum pus Reipub Et. fuper factem . feriba : seponet - bo- nihil aliud fit homo, quam terra , & itxilli ; norem fumm. ) ld eít viro 'fapienti cinis ? Vd etiam f honorem Principatus , & guberna- lo. Jaimam fuam venalem /mäc»t,) latur, Qqui- ^ionis imponet. Nam vel fapientes Exiguo enim accepto pretió mortis Quo$ -morbo Principes funt , vel Principibus ad- periculo fe cxponit, & damnationis lant- Huic funt , ut confiliarii , & eorum pru- etiam «ternez. Tales funt milites qui breyi dentia imperia gubernantur. Scriba gladiatores ,. & ficarii , ad fccelera "IV , Ciyil apud Hebrzos 4535 fopher idem eft, patranda exiguo aliquo pretio au- atüm j a€ fapiens , & doctus in lege. thorati. Wgnüm . ve 6. Omnis injuri4 proxems ne memt- Prajecit IEIIBA j;m. ) Periculovlfe Svertut H geris, &c. ) Gr&ce pj ppiíovg ,. cui exponit, ut vifcera ejus difcerpin- lttius vive bene Latina refpondent ; nam y5vig us aut ierro trajiciantur. Vel I3 Serp, Grzcis eft ira diutvrna, & memor. fimpliciter projeeze imtima fua^, idem a, Woe In operibus Pajurie.) Per injuriam. € ; ac perdPi fe. Dicitur autem 7. Iniquitas gentium. ) Hominum. "ts cadoy. 12 oUita f"4 projicere anmimam j.pa;n 3 tür 8. Diverfos dolos.) Grece xexuara quia cum vivusfit, vegetus, & be- d OUNia , pecumias dolofzs ne valens, atque adeo a mortis pe- lo , ac fraude partas. , hoc eft, do- 76 4 Dei, ) riculo remotus, ipfe tamen ultro af';("ï, ug Q. -4Xaro autem nibtl eff fceleffius.) mortem accerfit , & fefe in pericu-, eipatum . f Quia nullum fcelus non fuadet ava- lum ,. jrboxisdvso ritia, & habendz pecunisz cupiditas; immittit. g,-ut Grzci vocant, p Vulg, hinc enim. ufurz , raping , facrile- II. Omuis potentatus brevis "Vif4.) yertit gia, homicidia, perjuria, &c. Grz- NOmine potentatus ea imperia fi- » ve 09' 3- I(77 CAPUT X 677 Yer faiem 12. Brevem languorem preecidit Arhedicus : fic & rex hodie eit, & cras morietur. . hil agasin 13. Cum enim mori éetur homo , haereditabit ferpäntes, & beflias, & verthes. LI ia) & CX&- I4. Initium füperbiee homi nis, apoftatare a Deo : | 15. Quoniam ab eo, qui fecit illum, receffit cor ejus, quo- ypter iv niam initium omnis peccati eft fuperbia : qui tenuerit ma.mg 03, , fubvertet eum in finem. bit terti, ,adimplebit;ir x;naledi&i-s, & 160 PTO' Qqqq 3 ac fecum principatus. Senfus ergo hic enim, gnificantur , que potenter , & vio- lenter exercentur, & tyrannice ; hu- erit : apoftatare a Deo , & nolle ei Q prosc jufmodi enim im fubjici fumma fuperbia eft ,^ extre- non folent. peria diuturna. giï'e ma fuperbie linea , & gradus , qui ]ixlo? gre Lanmguor prolixior gravat medicum.) inter reliquos quafi. principatum ob- Ut morbus prolixus medicum gra- tineat. ; n. Bie vat , fic diuturna Reip. afüictio fub IS. dpitium ommis peccati efb [nper- rincipe impotenter dominante Deo, 4ia. ) Quafi dicat : Apoftafia , & —— À receffus a Deo , qux eft Zexy5 , id qui medici inftar habet , moleíta eft, : & gravis. eft principatus , & precipua fpecies I2. Brevem languo ;eä þræcidit me- fuperbig, eít graviffimumn peccatum; (er t qui iolet. dicus.) Deus tyrannum ex humanis quia ipfa fuperbia fummum pecca- cito eximit, ne diuturnitate imperii tum € , & imitium , ac quidam f unii! ) t plus Reipubl. incommodet , atque peccati principatu:. uamquam rantur , cu.? etiam verum eít, fuperbiam initium ia ilius — brevem languor'em facit. jam te'rr?. Ti Vel etiam brevis languor ille appel- effe omnis peccati ; in omni enim pecc ato qu&dam ineft generalis fu- 74:'87» h;fä"fl. ) Á latur, qui. egrotum cito conficit, etid mott quos morbos medict acutos appel- perbia ; qua fe homo , ut debet. , lant. Huic morbo fimiles tyranni , divinis legibus non fubjicit.. Vel di- [ damnations citur initium peccati, quia primi paren- - funt ii qui brevi temporis fpatio pecunia al fccla cives , civibus civitates exhauriunt, tes,dum fuperbe appetunt effe ficutDii, & ftatum. Reipabl. cum primum ad peccato fuperbiz hominum primi pec- carunt ; & ante hos angeli fuper- regnüm venerunt, peffundant , & Vel evertunt, Hos potiífimum Dominus bia .& ipfi elati peccaverunt. Parcob f - fuperbia omnis peccati initium eft; us dicen J diutius vivere non init. uia fuperbus in omnia peccata pro- J id I3. Serpentes $ & beffias , €6 vwer- antat. z65,) Hsc enim animalia in fepul- labi aptus eft , & proclivis, 2 /I'NIL, i[ (,m Oui tenuerit sllam. ) Qv fe ab il- Jicitür ii chris cadavera mortuorum depafcun- tur. la agi, & regi permiferit. qnith. ;Z)j j ,ï';li/l'/n j .14.: Initizm f erbta r'a;amini.; -dpofi;tta- Adimplebitur malediclis , &c.) Grz- ii , V 0U Grzce-eft , cahabent, s££u/2e4e& 3* Nveyaa , fic- 1 aortis ]* re 4 Deo.) lo Leium ut imírem abominationem emittez, Eix d('X,"i : q ug yvox initiüm , aut prin- gamel ü. tro fignificat , nofterque Inter- quo apparet, noftrum Vulgatumlo- jpinprcna cipatum qui non de maledictis , quibus ca- pres* ulgate etiam cum principa- Gl'?Ci vocanty tum fignificat ,. »nitinm , aliquando ftigatur fuperbus ) quanquam etiam vertit^, vel priscipium , fic Pfalm. hoc illi accidit ) fed de maledictis, þr('!)l' ; i í D ) idem eft injuriis , omnifque genceris abomi- [ le I09g. 3. fecum princtpium , l imperia 678 LIBRI ECCLESIASTICI 16. Propterea exhonoravit Dominus conventus malorum, vt Mag 152 or 1llo. & deftruxit eos ufque in finem, 17. Sedes ducum fuperborum deürumt Deus, & federe 18* X * fecit mites pro eis. fciplinatus 18. Radices gentium fuperbarum arefecit Deus, & plantavm Ta0ltUf. * humiles ex ipfis gentibus. g. Nol r9. Terras gentium evertit Dominus, & perdidit eas ufque i 1n (empt ad fundamen:um. .* M 20. Arefecit ex 1püs, & difperdidit eos , & ceffare fecit quam qui memoriam eorum a terra. jr. Fili: norem fea 21. Memoriam fuperborum perdidit Deus, & rehqmt me- moriam humilium feníu. $. Pe« 22, Non eft creata hominibus fuperbia, n neque 1racund1a honorifica nationi muierum. VWumerrrktadner . 23. Semen hominum honorabitur hoc, quod timet Deum: Y Man femen autem hoc exhonorabitur, quod præterlt mandata P r : f Domini. Ioceres , P 24. In medio fratrum re&tor illorum in honore & qui tlment 9r. Hemdes Dominum , erunt in oculis illius. bmfïe Princir ET 25. Gloria divitum , honoratorum , & pauperum , timor sb ttcipilus Dei eft: I) Et ttg WA 26. Noli defpicere hominem ]u('tum pauperem ; & noli ma- . Quam: gnificare virum peccatorem divitem. pnncups at QunEE 21 Ma-— * Qui.tim -.b Sc*nfm nationibus , quibus , & os fuperbl 21-Haniliuss fenín. ) Qui alta & redundat , & vita univerfa.*. ekperlenuam fublimia de fe non fentiunt , fed Ller; fe: "Ui I6. Exboneravit Dominus $ 8[- ) fpiritu humiles funt. emlam EU Greca habent, mao:2o£acs , quafi di- 22. Nozm ef? ereata /gumz[täm /;sper- catur : paradoxo , infolito , & mira- Tbenter adni bili modo dehone& ivit. &4. ) Non convenit , nec debetur Er 'Wr i"d hominibus fuperbia , & .ferocia , '"/'ïüraän [7 Con'ventu:.) in Greco nunc eft, fcd potius belluis; homines enim hu- ! AIYO CQw Paaycg, id eft zzdutliones , m'!lo- inani e&e debent. * rum fcxhcec. INofter videtur legiffe, Nationi muliersm.) Mulieribus ls COrdatc 8 Vycuoyc ya. €. prehenfi " 17. Mi:es. )Humlles. Q4. lp med:o fratrum retor torum Ig. Planravie bumiles ex . spfér gen- £2 bozore, 660.). Quemadmodum pn- b m/hffi D 5bas. ) Alias gentes humiles fubíti- mogenitus , ut natu grandior, ita T bune £uit: till' ! mfcms prerogativis potior eft inter fratres, lmprud cO. JMdréfecit ex spffs. ) Ipfas arete- quos regit , & a quibus przcipue I$ C0 cittantum , defolavit. Sane Sodo- honoratur ; itaqui timent Dominum, Ye fuo 29 Noji ex bonorum ab illo precipuum confe- xJ: )Gïæc: rTorum regionem igne immiflo non ! *eyo o arefecit tantum , fed etiam redegit quuntur 5 Dd in cmeres. In eculis ibiu:,) Apud illum. FW u * CAP.UT X. 679 fhalorum , 27. Magnus eft judex, & potens eft xn honore: & non eft ma or illo, qui timet Deum. ? & federe 28. * Servo fenfía:o liberi fervient: * & vir prudens, & di- *Prov fciplinatus non murmurabit correptus, & infcius non hono- :7. 2 l pläntavit rabitur. ; 2.IXeg 12.13- 29. Noli extollere te in faciend O opere tuo ,' & noli cun&a- " uíque ti in tempore angufítize. : * 30. Melior eft, qui opera tur'9 & abündat in omnibus , *Prov ffare feat quam qui gloriatur, & eget pane.- 12' g. 31. Fili in manfvetudine ferva animam tuam * : ; & da illi ho- eliguit me- norem fecundum meritum fuum. 32. Peccantem in animam fuam quis jufti ficabit? & quis ; itacondia hono?ificabit exhonorantem. animam fuam? CHSeneeser P 330 P&E-* tet Deuum: 27. Magzu:. ) In QGreco eft, virum talia facere , etiam tempore j mandatà neceilitatis. ltalice diceremus : 22072 p£yigd»tg : funt. autem . Megiftines Proceres , Primates. Sic Marci 6. Z vergognare , ne ti ritirave da fere qui timent 21. Herodes' dicitur ccnam exhi- 1 fatts tuol . : : buiffe Principibus, & "T'ribunis, &c. Er noli cuntlari 1n tempore angufhia.) 70 Priacipióus inGreco elt róig ueeug - ( pX So£afs, ne glerieris , ne de gloria, m tjmof £ 1y. aut honore folicitus fis. Italice op- Ef nom /mzjor idlo , ul tii;zet Donm: - time ad fenfum fapientis vertere- & noll i j ! m.) Quaimvis fit idex , potens, mus : oz i/iztre / "7 pantiglia del£ princeps, at major eo efle non po- onore m zempo di vanggfie , € di nt- te : qui timet. Deum. c'eftxi. : f 3] Mi 3o. G —--""/ 28. Senfzto. ) Prudenti , fapienti, loriatur. »» Accipienda .hec Q yi al s& experientiam rerum habenti vox, ut n. fuper. explicata eft. fentiünt , !t f Liberi fervient.) ^ Quia ejus pru- 31. Serva. ) Grece eft; 9o£acor , dentiam agnofcentes , confilia ipfius bonora. Nec gloriam & honorem libenter admittunt. gl f ita quzras , ut aliis przferri velis in (GER Wir prudens ,E5 difctplimatus mom cónfeflibus , & aliis hujusmodi con- pec debetur apurmurabit correptus.) Liberi , etiam- ventibus; necrurfuín nimium te de- & ferocit, jnes enim li fi fervo. conditione fuperiores fe cf- mittas , ut locum tuag. dignitati de- fe intelligant , tamen a fervo pruden- bitum non tuearis, modeérate tamen, ti, & cordato moniti, aut etiam re- & cum mafuetudine. Hoc enim eft, J'lieriue prehenfi , non egre ferent. uod:dicit Grecus textus ; [m az- , rl 'WNW,A Er in[cius mon bonorabitur. ) Hono- / metudime Lhomore animam tuam 1 : dmodum p rem hunc , qui fervo fapienti defer- eft te ipfum. tur , infcius, id eft ipnarus , & 532. Peccaztem in animam fuam quis yandior , I^ ^ imprudens confequi non poteft. inter TrtteS, juflifieabit!) Prima hzc pars verfi- pos picte 20. No& extollere te 12 f actendo ope- culi explicanda eft ex fecunda ; qux xe tuo. ) Greceeít, p eopis momodi fic fe habet:' Qs bonorificabit exbo- o TO ä'(ncyov o6'&. Sententia efít : ne cau- norantem antmam fuam ? fententia j m cont as nectas , quo minus agas opus bene cob&ret cum fuperiori verfi- tuum ,. quafi te non deceat nobilem il culo. Siïþcu te nimium dejicis , & [j 680 LIBEÍIUECUCUERSIMSTICLI $3. Pauper gl,öriatur per difciplinam ; & timorem fuum , r Malt vit diadem & eit homo qui honorificatur propter fubftantiam fuam. 34. Qui autem gloriatur in paupertate, quanto magis in fub- 6* Mu fünt i ma ftantia? & qui gloriatur in fubftantia, paupertatem vereatur. *. Prius GATPUTLT, Ah 3pterrogavt ]ä*itu em» 9.* Pri Sapientia bumiliati ;» ex fpecie |nemo. judicandus 3 de v bonore non &loriandum ; de re interrogandum ante judicium 5 mom dio fermon 9. De ea cumulanda temporalia , mec in ilis fidendum, aut gloriandum ; Clo Peccan bona , C? mala a Deo: & bonorum , &? malorum memor fis ; in domum non quivis inducendus , C ab sufidiis | . Plli, 20n eris i dolofi. caxoendum. prehendes; *(Sen. Apientia humiliati exaltabit caput illius, & in medio ma- Birhnsecocas Inlyjstge: 41-40- « gnatorum confedere illum faciet. , Dan. eximig alicuj 6 a. Non laudes virum in fpecie fua, neque fp x eïr—nias homi- T29) nem in viíu fuo. I die hii Joan. 70 18' 3. Brevis in volatilibus eft apis , * & ipitium duï'cOr»ixs habet Quem homoren fru&us illius. Mirdilis , ljUS W& ma *AG. 4. * In veftitu ne g lorieris umquam, nec in die honoris t mirabilia f 12.21. tui extollaris ; quoniam mirabilia opera Altiffimi folius, & 22 lroifa. ) G dbetur , ' "u gloriofa ; &' aþfconfg, & invifa opera illius. s. Multi éxtulit , ajfuy *t20 non effeo non in loco tuo te fervas, quiä pro pertatem . "vereatur, ) Quia fi divi- honore - tuo folicitus erit , cum nul- tiarum jacturam fecerit, nulla fuper- gnjtatunuinü | erit caufa , propter quam honore- 14 occulta f lus tibi fit te potior ? Hoc ergo eft, sur. Oneïïxfüma 0 quod dicitur obfcurius : peccezzem i2 Otdinem v animam f[nam: quis juffifiabit? : 53- Glorzaraur. t F FJüsiban.) Humilis ; efi' enim S' Mll/f l h r boznoratzur. jj Græfg do Z év di ?. ) Subire. Crmce, rume;8; qui enim fa- TMTUD, Qu Pper di/l'iplinam.) Pro i)ates mores, pientes funt , etiam fi alioqui humi- aut prop:er do&rinam. li loco nati , tamen. ad magiftratus, AL TE CEr rimorem funm. ) 'Vimorem Dei, & infulas evehuntur , & inter pro- Tf ceres collocantur. Unqu;».m fufpic vel modeftiam , quaft dicat : pauper À (t?i'arüm do&us, & modeftus, & in alios re- 2. Ia fpecie. ) In forma ;« Pul- verens honoratur. chritudine. LU 77 ; fClhc Subflantiam fnag.) Divitias. In wifzm fuo. ) Ob afpectum fuum, Itono 34 !]O[ Tünt* $4 24 Z antem glariatur 4n pauper- fi forte corpore fit deformi , & fa- 7' Priy, fuay fafe j Wmnta R dgus g fubflantia ?:) cie defpicabili. )c 4 Qui cum pauper fit', ^ honore affici- 3. loitium. ) Grxce dpX9 , j)rim-z'- WEW :äfho*',»b i peorus. Vide di&ta c. IO. n. I4. tur, quanto majorem confequeretur Cerri;e jufe, loriam , fi dives effet ? 4..In veflitu ne glorieris unquam. ) Etiamfi infignia - magi&ratus , aut * i. Er qui gloriatur ï,i"* Jebffantia , pan- LUR C Co"l. ) (CAP UT Xl ; d at fom, Jat s. Multi tyranni federunt'in.throno,.»& infüfpig;bili's porïa4 3 vit diadema. fis n (ib- 6. * Multi potentes oppreffi funt valide, & gloriofi traditi j Re , ereat, funt in manus alterorum. IS.g. E 7. Priusquam interroges, ne vituperes q K uemquam: '& cum 6 E. interrogaveris corripe jufte. n hi & 9. * Priufquam audias , ne re e- * Prov: fpondeas verþumf &inm : lcitm; w dio fermonum ne adjicias loqui. , 13.13. . 9. De ea re, quz te non mo luriann; cio Peccantium ne confiftas. le&at, ne certe ris: & in judi- ngnorþ : — 0. Fili, ne in multis fint a&tus tui: & * fi dives fueris 1Tim: li non eris immunis a deli£to: fi enim fecutus fue ris; non ap- 6- 9- | prehendes: & non effugies, fl»präecur?eris. II. 1*- E& e Tediot- Ed eximiz alicujus. dignitatis circumfe- mum. poteris eam , fi non placuerit- e'rnas hot- rdS. damnare. . ltalice diceremus , pozzaz In die honoris. ) Cum novum ali cenfurare , € quatificare quella perfo- "Ay, 0 Qella cofa. coris hàxt quem honorem adcptus es. J Mir(zäilid opeca At ffims fäl/:;!Q 9. Ne adjicsas loqnui.) Loqüentis Cujus uti imajeftas , ita. opera pla- fermonem interrumpendo. die hontis ne mirabilia fiint , & fufpicienda. 9. Ne certeris.) Ne certa. j folius, Et im judicio peccamtium, ne conf- devifa.) Grgce , xevsT& , tantum "habetur , quod nofter duplici voce féas. ) Eorüm , qui aliena. fatta ad extulit , ebfcozfa, & 12vifa. IMlonet ipfos nihil pertinentia inquirunt cu- d y ergo non effegloriandum propter di- riofe , & temere judicant. * Ve] ia Domini con- fententia eft : f1 videris omnia con- Quia fljtlivi- gnitatum infignia, ;, null uf* filia occulta funt , ï frequenter qui tra jus ; ac leges agi , ftude a. tali qum houft" honeftiffima occupaverunt loca , in confeffu te fubtrahere. ordinem rediguntur. IO. N* $m mmultis ffut. atius tug.) Ne S. Mzult: £yranni jäaler)mt iz fbro inultis negotiis impliceris. jllis ! ' eft .mm 45.) Subintellige , qui ab illo ex- , Er ff dives fucris , nom eris t»ysmu- 3. qui gt* ciderunt. Greca habent, £s 53&29)8;, x£8 2 — Gelitlo, )x Grzce eft, £Zy yae ;5 folo, humi, in pavimento, w?an*L'vy;g , ff mulriplicaveris negotia, ag t d ; magiünms, Infefpicabilis , €&c.) GQuem . nullus & curás.. Nofter videtur legiffe, unquam fufpicatus fuiffet. mAsTíovc ff drves -fueris , quod , &ins p 6. Alterorsm. ) E vtoe» , aliorum etiam. verum eft; facile enim , qui boflium , fcilicet fuorum , & qui eos divites funt, aut fieri volunt, in- orttd & Pul. regno , & nonnunquam vita fpolia- cidunt in laqueum diaboli, 1. "T'im. fullmv runt.* 3. 7.. Greca enim , ut nunc habent , ,fpedn 7. Prisfquam interroges. ) Grece; ad eumdem fenfum trahi poffunt ; le Uffm' ) nami «cA.9vysoSou ,. -eft multiplicari : & tai mel» FieriowQ, primiquam explorave- Prmc' r;IS. qui vero ditantur, commode dici 2 T - Coi*rz'þejæ/?e. ) Tóre émiTÁuA, re poíffunt multiplicari. o 1 bene cognita , & explórata tum de- ; entm fecutus fueris , mon appre- LA i rIr nmtus 3 Bi44. cnin Com.,Menoch, Tom. IF. 4 682 LIBRI.EC ACLES SFASTICI o Etf KEccl. 1;. * Eft homo laborans, & feil:mans, & dolens impius , ^9: & tanto magis non abündabit. que t, &tf 12. Eft homo marcidus egens recuperatlone y plus deüæ a1. Sta ii te mandatt ciens virtute, & abundans paupertate: - * Job. 13. Et * oculus Dei refpexit illum in bono, & erexit eum p Ne t in Deo, & 4719 ab humilitate ipfius, & exaltavit caput GJUS : & mirati funt in 1110 muli, & honoraverunt Deum.. q.Facile * Job. '14. * Bona & mala, vita & mors., paupertas, & hon &as 14, Dene ?- I€: a Deo fufit. * veloci proc 15. Sapientia, & dlfc1p11na, & fcientia legis apud Deum, aNe hoc bona Dile&io;.& vis? bonorum apud ipfum. 16. Error, & tenebrae peccatoribus concreata funt : qm 6. Nedic autem exultant in mahs -confenefcunt in malo. ?5. * ln ] 17. Datio Dei permanet iuftis, & profe&us xlhus fucceifus thalorum n habebxt in eeternum. $. Quon IS. Eft, qui locupletatur parce agendo ; & hæc eft pars Wücuique f mercedis illius. Luce I9. In eo , quod dicit: * Inveni requiem m1h1 , & nunc ——————— 192. 40 T&m P 19: manducabo de bonis meis folus ; Dportynitas t 20. Et 2]. 0ta "n Lendes.) Quuafi dicat: divitie divino .Honeféas.) Splendida fortuna. 0f r — potius munere , quam noftra paran- I5. dpud DLenum.) Scilicet funt , F/lmmt;m ln tur induftria. . Itaque .etiamfi illas ac promde ab illo petenda, & illa, [EHS,;m fueris fecutus , tamen non. affeque- cui vult , tribuit. tent]à ergo e& ris, nifl tibi eas deftinaverit Deus. Diletlio, ) Charitatis , vel dile&io l mt oj Er nom cffugses , ff pracucurreris. ) fapientie, & difciplinz. Vrüt gratm H Vi« äanorum.) Fontes bonorum , Eas enim Deus tibi etiam non quz- 0 renti ,. & quodammodo fugxencx in- qui ad nos veniunt, ab illo manant. geret. 16. Peccatoribus concreata funt. ) lr ill COlltg 1lI. Feffizan:.) Divitias parare. Peccatum enim fequuntur. converfare Dolegs ) . uod dives non fit. Canfme]&unt D Nam quo qUOd agh 12. Homo marcidus.) Grece »oS9o06, quis gaudet , illud abjicere non tu- H DP ere 14 languidus , torpidas , de[es, igmavmus. dcc "")Et conj Egens recuperarione ) Reparatione , . Datio Dej, ) Dona Dei.. tibug , üæt,l feu re&auratmne familiz, & anno- ng. Pc; nm,zet]njiu.) Piis , xellfflofïs dvctfiíc;, ut eft in Graco. 2 Nf mdï( Defrciens virtute.) Viribus, & ro- Profellus illiu.) Grgce eft ,fvSoxía, rum) Græce bore. " "'f) [/4 /Wldf l quafi dicat : beneplacitum Def, aut 13. Re/þex;t lum i2 bono.) Utei tavor Dei fucceffum habebit ftabilem, At j [ benedicat , & benefaciat , & diuturnum. Wa m&lt t Mirati fumt im illo. ) 1À eft illum. I4. Bona , & mala. ) Non culps, I8. Er hac efl pars. mercedis illius.) etnmü Vldea lata, & triftia, profpe- Et bunc folum con[equitur frutlum pre fed penz , ;) Ho;n-/] 7A rA« adverfa premto f&o , ut aliqui vertunt, Q * tnim CAP.U.T'X. 683 20. Et nefcitj q /impius, uod tempus preeteriet, & mors appropin- quet, & relinquat omnia aliis, & morietur. 21. Sta in teftamento tuo, & in illo collo lus ddf. . quere, *& iþn 0pg4 re mandatorum tuorum veterafce. 'exit eum 22. Ne manferis in operibus peccatorum. Conäde autem i füntin in Deo, & mane in loco tuo. 23.Facile eft enim in oculis Dei fub ito hdneüare.;;auperem. honettas 24. Benedictio Dei in mercedem jufti feftinat, & 1n hora " veloci proceffus illius fru&tificat. i Deum. 2$.Ne dicas: Quid eft mihi opus, & quae erunt mihi ex hoc bona. unt , qui 26. Ne dicas, Sufficiens mihi fum: & quid ex hoc peffimabor? 27. * In die bonorum ne immemor fis malorum: & in die *Infr. malorum ne immemor fis bonorum . - fücceta 19.25. 28. Quoniam facile eft coram Deo in die o M bitus retribugre c eft pis unicuique fecundum vias fuas. Rrrr 2 * 290 Ma' ', & nux QO. Tempsus prateriet.) Grece ua:gäg, 24. Is mercedem juffs f?/;ndf.,) epportzenitas irvuendi quafitis bonis. - 20. & Ut fcilicet cito ejus opera juftitiz, & 29I. $t« £m teflamento fuo , €$c. ) pietatis merita mercede compenfet. fortuti. Vox Greca OiaSX«« , ut Latina ze- Et in hora veloci, ) Et velociter. flamentum , in facris Scripturis fepe Proceffus. ) G olicet ftta tll fcdus , aut pactum fignificat. Sen- zeditize. ; rgce, s,f)Aocyl'a , &e- dà, tentia ergo eft, fi quod. pactum ini- Frutliffcat. ) Fru&üm fti, aut obligationem fufcepifti , dem affert boni operis. ; & m?rce- .yd dito verbi gratia ftatui vite tu& adjun- 25. Qwid ef nibi epus ? Midetur 's bonorum , Gam , in ea perfevera , & con&ans - haec efíe vox pauperis animum de- ) LHO mï,"m' €ito fpondentis. Senfus eft, quid eft mei im ill collegn e;e.) Grace ópsi , opus ( ita enim clarius ex Greco ver- geita [f | converfare ,' affiduus efto , agens , n tere poffis ) cur vivo ? que ex hoc y Nam ( quod. agis. tempore , & deince ps. bona mihi Ef opere maudatorzum tza,ru)n vefte- expectanda funt ? cere 100 li r«[ce,) Ex confenefce infiftens ope- 26. Suffciens mib: fwem.) Sunt he À ribus,, quz tibi ftatus vite tuz , aut fuperborum voces. Senfus eft: ni- J Dei. di muneris fufcepti ratio prefcribit. hii deeft mihiad confummatam fe- À g,T gioüs 92. Ne manuferis £n, opersbsus Deccato- licitatem. rum.) Grece uy 94v : f fs xis, melazsdes. a&f € Ze admire- Ex hec peffrmabor. ) D*cinceps vel ex nunc mala patiar. Grece. eft, " jd, at Mane in lco fuó. ) Pergä. in vitz Amó . T& yU» xuxeSiouui. ;ebigfïzbilc'"' tuz inflituto , ne commovearis , 27. lm die Lonorwum , €c. ) Sunt etiam(i videas impios.profpere age- re : enim rerum frcquertes viciífitudines, 77 illius-) & a paupertate ad divitias , & ab 9- Heneflare pauperem, ) Ditare ; his rurfum ad paupertatem facilis , ff P cranfitus. gt Grafce enim eft wï.sr/ofm. 584 LIBRI .ECCLESIASTICIX 29 Malitia horae oblivionem facit luxuriee magnae, & iri fine hominis denudatio operum illius. iducat füp 3o. Ante mortem ne laudes Y Adm niam in filiis fuis agnofcitur vir.. hominem quet*hguam 2 qt?q- & abalienab .,81. Non omnem hominem inducas in domumn tuam: mul- tae enim funt infidiee dolofi.- - k : 32. Sicut enim eruétant praecordia foetentium, & ficut per- Duitfatiends ix inducitur. in caveam;"& ut: caprea in laqueum : fic & cor fuperborum, & ficut profpe&tor videns cafuni proximi fui. ^. a ej 4 23 3 ? Bona enim in mala convertens infidiatur , & in -elefl&is imponet maculam. E 34. A Ícintilla una augetur ignis, & ab uno dol ofo augä- t. T bene tur fanguis: homo vero peccator fanguini infidiatur: tusm E 35. At- EJ * Benef i0n 2b 1pfo 29. Mdzi:;;/;m.) Brevis, &ho- ita corda fuperborum fu raria afflidtio, Grece x«xoocgc. juria , injufta. perba " in- 3. Non el Oblivionen fact luxurie magne. ) Sicmr perdix inducitur im CAVE ATH . ThofYnas noy Grzce revf5c , deliciarum, volupta- 6c. ) Quemadmodum perdices , co- Caores, ( tumque quantumvis magnarum ob- lumbzg , anates , & alia hujusmodi livionem inducit ; quod femper ve- animalia , quibus venatores utuntur *'—-——.—-—— rum eft ; in extrema autem vit& ho- ad alias ejusdem generis aves capien- ra veriffimum. . das inducuntur in . caveam , aut in re- Senguit, ao Ip fime bominis demudatio ope ;.'um zl- tia , & videntur eo delate cum ce- Sengumi inf €et Yitg, Hss. ) Aliqui delicias fe&antur , & teris fimpliciter , & fine dolo , ac in die bonorum parum ^ memores ma- proinde ejufdem infortunii partici- 35 Pdfifin, lorum paupertatem non timent , & pes , cum tamen fecus fit ; & quod Itig O , fioceng divites paifim M/Janatiune, quia laute vivunt., cafu factum videtur , artificium fit , imiam, cenfentur. Horum opera tandein & dolus ita fuperbi , impii, ac denudantur cum illis mortuis xre dolofi homines amicitiam fimulant, 36- Admit:e : alieno diffolvendo , infurgentibus & ex zrumnis tuis dolorem, interim tüam induc T creditoribus filii , aut hxredes. pares tamen //cu? profpettor, fpeculator fcili- Alienigegag, " nonfunt. Vel fenfuseft: in die mor- cet vident, & rident calamitatem tuam. tis denudari opera noftra, & ad exa- g. Bena enim im mala comvertens.) ( à vera relis I li, men a Deo fummo judice vocari , 'Abutens humilitate , & fimplicitate türb3bit «s ut unicuique retribuat juxta vias, & tua , & qu& facis, aut dicis in pe- operationes fuas , ut dixit n. 28. jorem partem interpretans. i turbig » Qui o. Ne laudes.) Gr&ce u5 paxaoit 6 Atnabjs j 4. Im eleldis PEmponet maculam. ) Lau- ne beatum , aut felicem predices. dabilibus , élegibilibus , probandis- te tri$ pofleto p fliis. fuis agmofeitur wir. In filiis que ; Grece enim cigerixóig, maculam ( ä*'[?)efe[ü miferis , aut felicibus, divitibus, vel afperget-, obloquendo , & calumni- Bat , * ,j pauperibus. Ex hoc patet, qua fue- " ando, & que facis damnando : 73 ll pe ri& pater prudentia. maculamin Graco eft pepnoy id eftvi- tur 32. Sicur emim erullant pracordia tuperium , reprehenfionem. * Wue [b M fetetitium, 66c.) Quemadmodum ebrii 34. Delefo. ) Superbo impio , eo * quod inc ut d crapule fctidos anhelitus exhalant, fcilicet , quem ha&enus defcripüt- fmptu! etvüt,q e 585 CAPUT XIL & XIl e,tin 35. Aftende tibi a pei*tiferog'fabricat enim mala: n"e forte inducat fuüper te fübíannationem in perpetuum. 3 i, qU-- 36. Admitte ad te alienigenam, & fubvertet te- in turbinäg &*abalicnabit te a tuis propriis. im: ml CAPUE E .AILI. ficut per- J Bencfaciendum juflo ; impil «vero, C? peccatores. mon jïtjäipiendi ; fic & eor difficile eff amicos ab inimicis: disnofcere , nec inimicis um- m fu. , quantumnvis amicitiam m elets quam fidendum ! jJnnulent. kofo QU bene feceris, fcito, cui fece eris, & erit gratia in bonis [ LSI tuis multa. 35. At: 2. Benefac jufto , & invenies retributionem magnam : & fi — Ó Ó non ab ipfo , certe a Domino. iperba ,', l 3. Non eft enim ei bene, qui affiduus eft in malis, & elee- TETUTUD mofynas non danti: quoniam , & Altiffimus odio habet pec- odices , C nitentibus. catores , & mifertus eft pos 4. * Da à hojasmot erfr 3 ores utuntur ayts capitte 3. Non ef enim' bene e: , / «qui A[fr- Sanguts.)Sanguinis effüin;& cedes. n, at in Sangsimi imfdiatur. ) Alieng fcili- duus eft 12 malis, Oc.) Sententia eft: ag cam de Ccet vitz. bene fac jufto, non autem peccatori, e dOIO , quia non bene , id eft :nale , immo 35. Pefif?ra.) Kaxg eys äaffo , ma- wnii putic- litiofo , nocente. peffime erit ei, qui affidue peccat, E qzmd Subf:mml'ianem,? Vituperium, in- peccatum amat , ideoque non cogitat vtificiui UL famiamm. de posnitentia, & eleemofyna , qua fe ; 1mpu ,« 36. Admitte ad fe. ) In domum ad penitentiam | difponat , & pec- yn fimulini tuam induc 5 eft in Graeco £vorug'ov. cata redimat : quafi dicat : peccato- em, intenïn ri peffime erit, fi in peccatis hereat, soulator [al- Alenigegam. ) VPratertim. eum , & obdurefcat ; ut quid ergo tali ho- qui a vera religione alienus eft. vitatém a mini benefacias , qui fibi , aliis , & 9n :an'l)??'!lfff'/ lp turbine. ) Inftar turbinis , con7 Deo , quod in fe eft, peffime facit? t fimplicit? turbabit te. Gragce eít. £ "raeayx?, Cur des eleemofynam ei , qui aliis in turbis , quàs concitabit. ; dias n p* eleemofynam negat , nec curat elee- Aliemabit te a £uis propriis, ) E.xuet mofyna peccata fua expiare? Non ulatt ) [ te tuis poltefiionibus. vetat fapiens mifericordiam in ma- rob mdl: lum ,-cum revera eget , fed docet 3. QV £ene feceris , feito. cui feceris. ) non eíle conterendum beneficium in- :O,lu'a qma : cni f Vide , cui des, quantum indi- cilim geat, que perfone conditio , &c. debitum , & liberale in peccatorem. ut nimirum liberalitas ratione rega- Sane-fi fecus facias , illius fupetbiam i fovebis , & furenti arma , quibus ouor 1 qdit tur , utque liberalitati tue fis gra- g tia , quod tunc accidit , cum res, ad fuam, & aliorum perniciem aþu- prout decet, fic , & juxta rationis pra- tatur , fuppeditabis. ynpto s ft : deap fcriptum. 686 LIBRIECCESIASTICI 3. N0 G * Da mifericordi ,. & ne fufcipias peccatorem: & im- tuam, n€ ! 1o, Plis & peccatorxbus reddet v1nd1&am, cuftodlens eos in diem vindi&tae. dram tuam : . Da bono, & non receperis peccatorem. nibus meis 6. Benefac humili , & non dederis impio: prohibe panes n. Qu illi dari,.ne in ipfis potenuor te fit: omnibus qu 7. Nam duplicia mala invenies in omnibus bonis, qusecun- 10 inigüo, que feceris illi: quoniam, & Altií ïimus odio habet peccatores, 1. Uni ] & impiis reddet vindictam. n0n fupport 8. Non agnofcetur in bonis amlcus, & non abfcondetur in i*f malis 1n1micus. iatur, t 9. In benis viri, inimici 1111us in tt'lihtla &in malitia il- 16. In oc lius , amicus agnitus eft pus, 'non f Io. Non credas inimico tuo in aeternum: ficut enim æxa- 1. Etfii mentum seruginat nequitia illius : 18. In oc Ir. Et fi humiliatus vadat curvus , adjice ánimum tuum, faffodiet pla & cuftodi te ab 1ilo. * I2. Non Lostesenssees RE 4. Mifericorde, 66c.) Grazcé, 800'8,35:, 9. In bonis.) Dum res profpcre lu- pio, miferscordi. unt T. Ner flatu Suféipias.) Juves, foveas, protegas. Ia malis )In alvcríis, & triftibus elt, ne fhatua converfus inft Er dmphis , 6c. ) Particula ,. &, eft Q. Iu bozis Viri, Gc. ) Cum enim dojiciens locur EkegCCICl P q[lld 1mpm. res fecundas inimicorum vident, ta- Reddet 'vmdcham) Altlalmus , Íce- befcunt invidia que confitat le -t dlius)lnrebus adverfis. teram tüum , lera eorum vindicando , nec impu- Cathedra tua t nita dimittendo. Ayeicss Agnátius eff.) Qul amico adeft ("uforl/ens eos i2 dreza 'vtndz&æ. )Eos in utraque t ;rtuna. folus oCctpet, tantifper vivere finens , donec (fta- IO. Noz credas imimuco fuo im eter- micu , etiamf conlors honori tutum peeng tempus adfuerit. aum.) Non facile credas inimico tuo, 5. Nenreceperzs. )| dem, quod fupe- etiamfi reconciliatus tibi videatur, ltero exclufo riore verficulo dictum eft, ze fufespias. & amicitiam fimulet. que. obttebir 6. Humili. ) Abjecto, afilicto, in- Sicuf ensm arAmentum, 4rugtnat ne- It (onogjl, digenti. quiti4 ilhws:. ) firamenta funt vafa CIetlS , & doje, Probile panes sli dari.) Beneficium Ccx &re &ruginat , cum rubiginem n0n . adhlyyeris in.eum conferri , aut eleemoiymm quaimdari., concrahen« v:rcfmc Ita- Ij uj ANe z zp/:': patem*zar £e f . l'xe lice dicimus , f Z/ verderame. Íta &ntün qn int auctus, aut ditatus béneficia tuo ^ accidit in mile , aut fimulate farta i amicitia , iterum offenfiones pullu- 35 illis more illo contra te utatur, te ipfo 'm&us lt, Volen pot:ent:xor lant & odia, ficut &rugo in xra- lii fünt üt mento, quamvis bene terfum videa- 7. Duplicia. ) Multiplicia , 1deo- tur, & politum. al &i cmdmm n q' ué quanto plus ei benefeceris , tan- ind Itcom to plus incommodi ab illo recxpms II. Vadar curvas..) Quafi tibi fup- KC pot il hCnt plex. vel duplex malum dicitur , quia be- VU lus neficium perditur , & per illud ma. Aajuce animum tuum. ) Adverte , lus potentior efficitur. cave, Italice dicimus, /f4 i» eervelle. Tillcetue p and »veld« , 1 CA?P. U T:. XII. 687 m: &im- r2. Non flatuas illum penes te , nec fedeat' ad dexteram 0s indiem tuam, ne forte converfus in locum tuum , inquirat cathe- dram tuam: & in noviffimo agnoícas verba mea, & in fermo- nibus meis ftimuleris. " hibe pants 13. Quis miferebitur incantato rta fe.rpe'nte percuf*fo, & omnibus qui appropiant beftiis? & fic, qui comitatur cum vi- ; quacun ro iniquo, & obvolutus eft in peccatis ejus. JeCCatorGS, 14. Una hora tecumi permanebit: fi autem declinaveris, non fupportabit. yndebur t 15. * In labiis füis indulcat inimicus: & in corde fuo ïinfi- * Jer. diatur, ut fübvertat te in foveam. 41. 6. malitia 1- 16. In oculis fuis lacrymatur inimicus: & fi invenerit tem- pus,'non fatiabitur fanguine. . 'enim æf*a- 17. Etfii ncurrerint tibi ma ld. invenies eum illic pfiorema 18. In oculis fuis lacrymatur inimicus, & quafi vadjuvans um tuurt, l 1^. N fufïodiet plantas tuas. | I9. Ca- — —— À ; srofþbre - 2. Non flatuas illum, 6 c.j Sententia 14.' Declinwverä.) A. felicitate, fi eft, ne ftatuas illum penes te , ne excideris a divitiis , honoribus. , & eriftibs. converfus infurgat contra te , teque Non [upportabit. ) INon perfevera- ) Cim enim dejiciens lo cumtuum occupet, in eo- bit : Gr«ce eft xae7:970 1. 3 vident, t que coníiftat. INec fedeat ad dex- teram tu:im , ne converfus in te IS. Izdulcat.) Dulcia loquitur. ejus advadh cathedra tua te deturbet , eamque 16. Lacrymatur. ) Quafi tuis con- i amico a folus occupet. Monet ergo, ne ini- dolens malis. . Fi&is lacrymis. Pro- micus, etiamíi amicitiam fimulet , verbium eft, Crocodili lacrymz, Sunt j dyo in d aliqui , qui ut ait ille: confors honoris , & gradus fiat , quia s inimico t0y altero. exclufo illum invadec, foluf- Ur flerent , oculos erudiere fuos. ibi videatur , que obtinebit. Invenerit tempus. ) Gr&ce xaieov , acm/ionem. In [ermonibus meis flimuleris.) Cru- Non fatialitur [anguine.) Hoftiliter j At T cieris , & doleas, quod monitis meis a funt. v non adhibueris fidem. tecum. 3get , nec defi(tet , donec gin ub ineæ fanguinem tuum crudelicer effuderi t. : 13. Qujs m f rabirsr, €&c.). Ut fe- I7. Lrvenies e"um zl/c pr:orem.) ilb ^ u entum incantatori nemo miferetur, Ut tibi noceat , & malum , quod denames i ab illis mordeatur , quiaillos quz- ! fmujate du pateris, exafperet, & gravius faciat. rit, & volens tractat: ita qui mo- 19. Quafi adjmvans fuffodiet plantas fione p niti funt , ut pericula caveant, mi- yupo in 8* fericordiam. non merentur , fi in tuas. ) Grece eft, onoc xác*, quod n üm vide.l' bene vertas , £zpediez , imbsbebs?. pe- aliquod incommodum , quod cave- des & plantas tuas , ne Pr(gred;kri;, re potuiflent , incurrant. 4mt etium up ovuas , OyuQtw» enim af ib OLvclutus. cff.) Admifcetur, com- apud Grecos eft aliquando . idem , mifcetur peccatis illis , vel appro- quod inhibeo curfum , aut progrei- Adsett i fum. ii at bando ; vel -di'fïitnulgndo. 688 LIBRI ECCLESIASTICI - ler & m 19. Capüt fuum movebit, & plaudet manu ; & multa fufur- rans commutabit vultum fuum. wtte, & , Homi CAPUT XIIL 1o. Attet Periculofa funt confortia cum fuperbo , divite, &? þotentzore dzh- p No) am fedu ge Deum , ac proximum : non comvenit diviti cum paupere, . & boc defpecto ille bonoratur. 1. Adi e advocabi *9up Ui tetlgerltplcem inquinabitur ab ea, * & qui commu- 1 Nem lw 'q nicaverit fuyerbo, induet fuperbiam. 2. Pondus fuper fe tollet , f& &a5 I 0 qui honeftiori fe commumcat. 1 Ner Et ditiori te ne focius fuerls. verbis illiu: 3. Quid communicabit cacabus ad ollam ? uando enim fe dens intetri colhfermt confringetur. 4 Dives injufte egit, & fremet; pauper autem láefus tace- Veguusecsesmee ts bit. tt oppipare co $. Silargitus fueris, affumet te: & fi non habuens dere- ut pudeat te te linquet te. que ideo illu phura prodigas 6. Si habes, convivet tecum, & evacuabit te, & ipfe non Dii, aut ter, dolebit fuper te. ConVvio, 3 t 7. Si neceffarius illi fuens, fupplantabit te, & fubridens dlceremus, i fpem dabit , narrans tibi bona, & dicet : de opus eft tibi? Cdput 77 iens: en f 8. Et cOnfundet te in ClblS fuis, .donec te exinaniat bls, & Á ter, mécum de ]an m E P tendere volait 0. Hiniljaye 19. ('zzptzt fiuim ma*ueä:r, eg p!r:/- per ahquxs, aut tenuis ,. fi commu" Et txbel, p det maAmu. ) Qul geü:us- fünt euua nicet fere noxam accxplc. tantis. 4« Fremer.) Quafi ipfe Violatus fit. Potlus Toanu b - Ti diyitis tulans, Suferrani,) Garrens, & fibi gra- 5. ffumet te. ) Ad tuam amiciti- am, & familiaritatem, IO Sfdu&m Comritttabiz vultum [uum. ) Trfti- 64 Car-'w'veu) Convxvamtur. tie, quam fimulabat perforia depoftta. Non dolcbit fuper 10,) "Tibi compa- D6 romiffoy Winilteyr, & " E T 4ui commz/*'cd'vert—f j;tpefäa ) tiehs, quod tua prodigas , exiftimans P'is &qup (e q Sic qui fuperbi, aut impii con- fibi illum honorem de)en, illafque füetudine delc& abitur, &c. delicias, quas illi apponis, teipfum, T. Nj f Q. Pondzs þper fé fellez, ) Qm & opes tuas exhauriens. ibi filfo Der ditiori, poténtiori, nobiliori commu- 7- $1 neceffavins 4l) fueris.) Sx tua a fapl Aitiam mml*m ue nicat, cutü . illo agendo, verfando , opera opus habuerit. colloquendo , &c. gravamen, multi- Supblantabi? te.) Decipiet te vul:u mmmn fpn. plex fubit, de quo ftatim. hilari,, blandisque verbis. j WJI 14 y de commmunicabit cacabus ad ol- Narr 4ns tb bosa. ) Enamerans be- Nf lam 2 (Quemadmodum . oHa fictilis, ferre, neficia, qux paratus eft in te con- quaü at b] m hunium zxreo cacabo vicina , facile 1 ema lHe t frangitur; fic diviti, ac potenti paw- 9. Confundet. in.cibii ftm.) Adeo lil « (fh (j z | CAPUT kXtI 689 nulta fufor- ter:.& in noviffimo deridebit te : & poftea vidäns derelin- quet te, & caput fuum movebit ad te. g. Humiliare Deo, & expe&ta manus ejus. *ntioref lii iO. Attende, ne fedu£tus in ftultitiam humilieris. . Ir. Noli eífe humilis in fa titiam feducaris. pientia tua, ne humiliatus in ftul- popen, I2. Advocatus L é a potentiore difcede: ex hoc enin; magis te advocabit. qui com n I3. Ne improbusr fis, ne impingaris: & ne longe fis ab eo, ne eas in oblivionem. ommuricy, I4. Ne retineas ex aequo loqui cum illo: nec credas multis verbis illius , ex multa enim loquela tentabit te : & fubri- 1ido enäm f dens interrogabit te de abfconditis tuis. Jafüs tac- !5. Im-.' te oppipare convivio aliqüo excipiet; feth ; injuftitiam , üno verbo, in pec- ueris, dre ut pudeat te tenuis apparatus tui, at- catum aliquod inducat. que ideo illum reinvitans , multo I2. D;fcede. ) Kefugias illo ire, & plura prodigas , quam prius. & ipfe no1 cum ivéris, paucis te expedias , ita Bi5, «nut ter. ) Secundo, vel tertio etiam Prov. 25. I7- Subtrabe pedezs convivio, a te illi exhibito: Italice tuum. de domo proximi £ui, ne forte fa- & fubndens diceremus, ;/» due, o tre volre. fíatus odersz fe. * pus ef tibi! Caput fusn. movebit. ad te. ) Quafi 15. Ne immprobus ffs.) Importunus.l dicens: en ítultum hominem , qui 3ni'&t biS) &- mecum de lautitiis . & divitiis con- Ne I'fmpi;zgaris, j Ne. extrudaris , : ne tendere voluit. —ejiCiariSl sss | ter,k Nt eas in oblivionem, &c.) Nam fi g. Huniliare Deo.)Supplexilli fa&us. Et expella manus ejus. ) lt deillius infreqnens nimium fis, tui oblivifce- T f commy potius manu bona expecta, quam de tur. Vulgo dicitur ad aulam pari- ter, ut ad iguem neque. accedendum ;fïxfloïatus'üï' manu divitis, de quo ha&enus di- | tuam amiciti é&um. nimis, neque nimis abícedendum, Io. Seduflus $n /?z;lti/iam;) Vana 1 quis nec uri velit, nec fxigere. " jjabitur. fpe promifforum ejas lactatus. I4. Ne rezzneas ex 4quo logui.) . Ne ) Tibi comp* Humiüeris c.) . IMi fupplicans, & fuftineas, nec audeas cum Principe -n' Toan$ plus &quo te dejiciens. agere , & loqui tanquam equalis, 33, ?Mhl Vel ne retineas, ne diu moreris illum beri, Lf II. NoL effe hbumilis 2 f'apientsa tua.) yoris, eiplarm 'Tibi falfo perfasdens demitflionem il- retinens , & ab aliis negotiis impe- $i lam fapientiam efIc. Vctat vitiofam; diens, alloquendo illum quafi «qua- lis, aut multum farailiaris, audaécter, urit.) Si';ai nimiimque demiffionem , ut etiam & inverecunde. gimiam fpem in divitis beneficentia. Ne bumtiliazus 12 fPulsitiam [educarts.) Ne credas multis verbisslltus.) Blan- ecipit t 29 bis Ne fi te nimium demilffe fubjeceris , dis, humanisque fermonibus, quibus [ipumerans bt & uafi arbitrio illius te plane per- te Jactat. gü in t eom xniferis, ille te in ftultitiam , erro- Tentabit te,) Ut fecreta eliciat. SSSS BiHM. cum Com, Menoeb. Tom. IV. 'Ift/.!') Adfz) 590 LIBRI;.ECCLESIAST I CI 24Ef1 15. Immitis animus illius confervæblt verba tua & non par t10 (ivitis p cet de malitia, & de vinculis. DW /16. Cave tibi , & attende. dlhgenter audxtu: tuo: quoniam cum fuübverfione tua ambulas. auen Cu a5 Dit 417. Audiens vero illa quafi.in fomnis: V]de & vigi labis; 18. Omni vita tua dlhge Deum & mvoca xlium in fa*me & jofitican tua 7. Huni feniate, & I9. Omne animal dlllglt ümzle fibl "T fic & omnis homo proximum.fibi. »$. Dive 20. Omnis caro ad fïmllem fïbl conjungetur, & omnis homo vfquead m fimili.(ui. fociabitur.: : 9. Paup U2 sl commumcab1t lupus agno ahquando ; 4ic- pea:Cator fendert, fi Jufïo W«R U'.u OH 2Cor. 22. * Qua communlcatlo fan&o ad canem ? aut quæ pars t fiequitin 6. 14- diviti ad pauperem ? in ma 23. Venatio Ieoms, onagerm eremo flc & pafcua dlvnum funt pauperes. -————...- 24 Et Sie & pzzfme 15. Confervabzt verbatua. ) Verba tua Quemadmodum 1.zpls, & agnis. non Sic divites y perpendet , & ex illis fufpiciones elt amicitia, aut focietas , xca nec ja- 4 Situt. al quas de te. habet, fovebit, & augebi ftis ; & peccatoribus. Particula, .f f tilitas, ) Sm Ef 05 paraet de malitta, 6f Jinculi. ) tatem, fic di Et non abftinebit cibi m Jeficere, & .1emmomnus frequenter. fervu: in S(.ri pturas 28« Cumpior in carcerem etmm, & in vincula con- ,m Santlo bomini.) In Greco nunc ting jicere. eft óaiyw byæme , & fenfus . e(t ; ut Confrinatu, 16. Anditui tu0. ) Quid audms, quid communicatio. effe non-poteft hvænæ lio, & amili fcilicet roget princeps, & quo ne. ad canem , cum fint. rion folum .di- Honili ) ] Cun fzzä*ue;/'ane £ua ambnuias. ) In ver(i generis animalia, fed inter fe 26 Dl'blfl [ everfionis penculo verfaris. inimica; ita inter divitem pauperi in- 1t*.) Diviti I7. Quafr 1n [omnts vide, E vigila- fcítum, & ipfum pauperem focietas, plens LMICG &is. ) In Greco eft CA hæc andias . & communicatio efle non pot«ctt. lp 9105 q. i- fo;zna Ífzo0. evzg;/a Quafi dicat : NoPceL interpres non legit j2/&, fed cilicet Wüm cum hzc audis , cum mtetromrls, &yíe , vel aliquid fmule, &- fenfüs Ontm fenfr tibi cave, illi efto fimilis, qui in eft : nou poteít effe communicatio Vi dj fomnis videt grave aliquod malum, hoiminis fancti cum cane, id eít cum Ts . ao flii aut periculum, ideoque ftatim |fo- immundo, iniquo, & impio. gh L Peï /y, mnum difcutit. Pars.) Communicatio , focictas. 30 bon t 18. I» falure ta.) Ut cte falvet, ut Vulgatus Interpres vidéter. fcripfiffe mülta dixit | ab illo falus tibi contingat. p«x, non autem pars, cum in Graco pr() ?'lupcj 20. Omnis caro. ) Omne animal. üt 5[()/),/' Ü nazs lvo;nofmtlz/äufacmättur ) Quafi 22. Vezgatio leonis onager :2 eremo. ) dicat : Qiuemadmodum leones in defertis ve- ttem ol lm | potentiores declinans cum x- ag effe dlvm qualibus verfabitur. nantur afinos ülveüres , & illis pa- Gti libe $ QI. $; cammumicabit impus , Ghe. ) fcuntur, at bue ['nt | ^CAPUT:*XIL 6gr V topar. 244 Et fic abominatio eft fuperbo humilitas: fic & execra- tio divitis pauper. - Quónam 25. Dives commotus confirmatur ab Jamicis -fuis : humilis autem cum ceciderit j expelletur & a notis. Irilabis. 26. Diviti decepto multi recuperatores, locutus eft füperba: Q in (ute & jufBificaverunt illum. üs eft 27. Hurmilis deceptus eft , infuper & arguitur: locut V hqzno fenfate, & non eft datus ei locus. 28. Dives locutus eft, & omnes tacuerunt, & verbum illius tnis homo ufque ad nübes perducent. 29. Pauper locutus eft, & dicunt : Quis eft hie? & fi of- ickpevccaïor fenderit, fubvertent illum. 3o. Bona eft fubítantia, cui eft peccatum in cdnfcientia: l quæ pats & nequifiima paupertàs in ore impii. * a1. Cor hominis immutat faciem 1 Hiusg five in bonag five in mala. u di?iäum SssSSs 2 32. Vetti- 3. E WOVESSAD UR TEMGORGT Sic fj' þ;z]ziu.e d;ï"i/»ituln; ]l*u)r þdzþere:.) : vero in ore ilmpii;P id eü—,- in im'pviio folvente. linguam in oblocutiones , & agois. n n » Sic divites pauperes devorant. g, ità n& Jl- 24. Sicut abomimatio efl fiperbo bu- detractiones , blafphemias , & alia Particula, f militas.)) Sicut fuperbus odit humili- hujusmodi , rem eífe nequiffimam, tatem, fic dives paupertatem, cum "bona externa defint, & inter- a. fervit. in 2$- Commmotus. ) E " Iu&gahs , nu- nus étiam fru&us paupertatis, qux a Greco utc fins. animum humilem , & emiffum fa- Couftrzmatur ab umicit füeis. ) Confi- cere debet. Vel fenfu eft : in ore us el . ut otefthyeng lio,; & auxilio juvatur. impli, nequi!?imäefc paupertas, quia n fo]um d Haunmilis,) Pauper, vilis , abjectus. illam pauper rem peífimam , & ne- 26. Drviti decepto mulii vecuperato- quiffimam effe dicit eft peflima ex , fad inter fe Íententia pauperis. " paupcri ill z65.) Diviti ftultum aliquid , & infi- yem focietts piens locuto , in- errorem. aliquem 51. Cer bozizis immutat faciem, Gc.) lapfo:non /defunt veceperarores , qui In facie enim eminent figna triftitiz, 00n po.tc! 1 fcilicet illüm tueantur , & verba ad t oabiy 1* Iztitiz , vereCugdiæ, & pro animi , & fenfus bonum. fenfum trahant, Grece . eít; difpofitione,in facie apparent pertur- 7zoAMci &vTIM m TOÉZ. Italice. dicere- bationum note. . Vel fenfus eft : :ommunicxscio InuS : z07 "amucauo molti , che feé « u- cor bonum & fanum bonam faciem ; il et cum m [ glmna. per— Inf. facit, quafi dicat, interior bona va- 30« Bena eff fulflantia , Efcz ) Quia Ietudo fe prodit in colore externo fa« !' 1 (()Cifns- imulta.dixit fapiens contra divitias; cie1; nambene yalentis facies fuccu- x feipll & pro padpertate ;:ne quis exiftima- lénta ;, hilaris,. male valentis maci- j f r ret diyitias ex fe nialas-, aut pauper- lenta, & triftis, & coloris non. boni. | tatem folam juftum facere , docet bo- Srve £m-bona , fFue. ?2 mala.) Sive 7 gen.) nas effe divitias, fi confcientiam pec- ad hilaritatem five ad triftitiam ; five , defertis V cati labe non maculant , & fi.boris bonum, five malum 'colorei inäu« g il artibus fint quafite ; paupcrtatem cens. * 662. LIBRI ECCLESIASTICI « Qui f 32. Veftigium cordis boni, & faciem bonam ditficile inve- nies, & cum labore. dabitur in QUAP OU T Y 6 Quf e[ malitize Beatus qui non e[1 verbo lapfus ; avaro, & liuido pefm'ciafæ di- ; Rf vilie , C de utriusque milertis:. de Jub/lantia benef aciendum an- noviffimo t le thoriem, qua non tardat : de bominis fragilitate : beatus $. Nequ Japientie , €? juffitie fludiafus defpiciens ; * infr, 9. Infati 39.17. i. FP Eatus vir, qui non eft lapfus verbo ex ore fuo, & non bitur, doft eít ftimulatus in triftitia deli&ti. 1o. Ocul . 4. Felix, qui non habuit animi fui triltitiam: & non exci- dit a fpe fua. digens, &: . 1. Fili, 3. Viro cup! do, & tenaci fine ratione ef fübi*tant.ia,.& ho- nes offer. mini livido, ad quid aurum? 4. Qui acervat ex animo fuo injufte, aliis congregät, &in 1. Mem bonis illtus alius luxuriabitur. ReRI ER EC ss $. Qui Lloxuriabity $d f 32. Vefigium cordsis boni , 6$. faezem tzs bilar;': s adoqui rtcomdita Jefre/&n. £ozam difficile imvenies.) Noftre Vul- dere laborio[a cogttatsonis eft. Altridus , iny gate editionis fenfus effe poteft; non I. G aj lw [477 gþlf?:'mu!ams. y Qui non pun- bentfius ? qr facile inveniri cor bonum in fapien- gitur confcientia criminis alj- * Dicredd) tia fciicet inveftiganda occupatum, cujus admifli; quz peccanztem hilari, meditationique divinarum rerum, & fedato animo . effé non finit. ttndig, faciem bonam ; nam meditatio fre- WIOpat ag uens carnis eft aflli&io. Favent Q. dummi (s triffitiam.) Ex dili&i & malt tradt fcilicet confcientia : eft enim repeti- Greca, qug fecundum hujus fenten- tio ejus, quod dixerat n. 1. m,iquis D fame tiam partem ita efferunt, xa/ tveseug Cs , übi i xupa[joNo) dYaNoyicuoi utrd xomxS : Er non excidi? 4 [pe füua. ) Beatus, 7' I!"W 4tift quem non condemnat anima de pecca- £$ inveniio parabelarum — cogitatioaes to, ideoque non excidit a fpe, id eft, 4, 'U('"(*;U, D fwent labortofz. ) M el etiam fenfus effe 8 AUWF in " potcft, diflidium fere effe inter cor- non perdit fpem,nec de falute defperat. Cm) verm oris formam , & ientem — bonam. 3. Fire eupido,8c. ) Fruftra avarus UE V " habet divitias , cum illis non utatur, c] tandem fenfus eft vcftigium cor- Ftali aslmo. dis boni, quod eft facies bona, diffi- & fibi, aliisque illarum ufum invi- rfCUndig, &C cile eft 1nvenire; omnes enim fere deat. ÍÁn Grzco eft uixeoAoóe ; ille * Nayan autem eft: guxeoAoqoc, qui fordide eft tentationes, mentis turbatioses & tri- gnus e& 0cu] bulationes habent. Itaque 106 € avarus, adeo ut ne parvum quidem .Hl KVtrieg, exegeticum , & ponitur pro ;4 ef. erogare fuftineat, fedininutiffimarum ldiro. n In Greco prima pars hujus fententix rerum rationem exigat a fuis. Homzni qllOdammOdG fic fe habet: Peffzgiwm cordis im. bonis. cayl. - Jivide. ) Invido , ut expli- PRDertitor (v &qaSdig sm rebus fecundis) eff vul- e i[ic;ls 4j In: hilaris : 'ligurina totam fenten- 4- Qu acervar ex. animo fue.) Te- im, q'.l àm d tiam fic ex Graeco interpretantur. fraudans animam fuim, & geniüm Pt f Vefiigsum: cordes. rebus. fecumdis ej? vat- fuum. 2* P barte. . CAPUT XIV. 693 Wcile ue. s. Qui fibi nequam eft , cui alii bonus erit? " * & non jucun- dabitur in bonis fuis. , 6. Qui fib i invidet, nihil eft illo nequius , & haec redditio eít malitiae illius. erticiyt d- 7. Et fi bene fecerit, ignoranter , & non volens facit: & in (ren um d noviffimo manifeftat malitiam fuam. ^: Dulit $. Nequam eft oculus lividi: & avertens faciem fuam, & defpiciens. animam fuam, g. Infatiabilis oculus cupi di in parte iniquitatis: non fatia- U & nm bitur, donec confümat arefaciens animam fuam. Io. Oculus malus ad mala: & non fatiabitur pane, fed in- [ n0n exc- digens , & in triftitia erit füper menfam fuam: 1r. Fili, fi habes, benefac tecum, & Deo dignas oblatio- ntiay & ho- * nes otner. 12. Memor efto , quoniam mors non tardat , & teftamen- ept, Cit SsSS 5 tum j Qu Lexuriabitur. ) Deliciabitur. eft oculus avari in ea parte, vel por- 08. Qui fibi meguam «f. ) Avarus tione ópum, & rerum , quas inique ii J:frek?n- aftrictus , invidus. appetit, Vel non eft contentus parte i. Cui slij bonus eri? ?. 1n quem erit iniqua, quam fcilicet inique. acquifi- Qui non pur- beneficus ? cui dabit ? vit, vel quz iniqua eft, quia major à criminis ali« 6. Hacreddit;o fl malitieipfius-) Ypfe- ea, quzaliis obtigit. Greca habent: captem hilar evar: oculms mon impletur parte. met malitiz , & peccato fuo congruam n finit. irrogat panam , feipfum wacerans, 10. Oculus malus ad snala. ) Oculus ?. EX d.*]l&l & male tractans in victu, veftitu, & malignus , & invidus avari ad. mala t eniti repete reliquis , fame, fiti, frigoreque con- intentus eft , & ad ufuras, & alia o T. ficiens , fibi ipfe tortor, & carnifex. lucra injufta. j ) D . dgnoranier.) Grwce Suixà», non Et nonm fktiaäifur pane, fed indigens.) «dvertens, non fentiens. Aliilegunt Quia licet famem fentiat, non tamen nin de p tantum comedit, quantum opus ha- [ afpe, [(4210 $y Nomw im merore , Ó irifistia , quod lucs defpert ctiam verum eft. bet, ut pécuniis parcat. Et non voleus. ) Nou fponte, & li- In tri/?itia erit f'per menfam fa. ) Fruflra avan berali animo , fed vel metu, vel ve- Vel quia feipfum cibo non fatiat , Jis non utàtüh recundia, &c. F vel quia dolet , quod tam multa do- f meftici abfumant. - s uom iv w,t 9. Nequam tfb ec sIns lividi. ) Mali-k o gnus eft oculus avari L II. Si baíes, beme fac tecum.) $i yi fordide Et «vertens faciem. ) Abrïno'pe, & habes divitias, illis utere ad commo- m gl dum tuuin. " indigo, neillius videat egetatem, j quodammodo cogatur dare ad illius E Dco dignasoblatienes offer.) Non 4 fs paupertatem fublevandam. ut avari faciunt, qui deterrima offe- ,do, u d ph- Defpiciens apimam [uam.) Mitam fu- runt. x am , quam cibis traudat, & medica- I2. Teflamentum i»;ferorum.) De- j j ) shentis, fi fumptuofi fint. cretum mortis. 1j g 9. In f;zrte iaiqwitdtis.) Infaciabilis Demonfiratum eff tibi, ) . Grsca ha- ge?iüm L 694 LIBRI BX 9 CLESIASTICI tum inferorum:quia demonftratum eft tibi : teftamentum enim T A hujus mundi morte morietur.. ni5, & fang * Sup. 20. Omn Í 13. *- Ante mortem benefac amico tuo; & fecundum vires tuas exporrigens da pauperi, Operatür "'ob. ,l- 14. Non defrauderis a.die bono, & partxcuïa boni donl non »pn Rto Láce te praetereat. llad, honc 16. 9. 1$s«4Nonne aliis relinques dolcnes ,& labores tuos in divi- Be fione fortis? fina fua m 16. Da, & accipe, & jufítifica animam tvam. nem Del, r7. Ante obitum tuum operare juflitiam: quoniam non eft 22 Qm tis fms 1ntel apud inferos invenire cibum. *Ifaie 19. * Omnis caro ficut foenum vetelafceL & ficut folium viis illius.cc o- 6. fru&tificans. in arbore viridi. 19. Alia 24 Qui ] acob 1. IO: bent fefamentum imferovzim nom eff l6. Da, & accipe. ) Da aïue lax"t- 45 Quir ]s ügens 1.Pet. offenfum tib: , ignoras multumme , endo, & accipe ex tuis in ufum,y L. 24- an parum diftet decretum , & tempus commodum tuum convertendo. quiefcent ir mortis. Nofter legit affn*mmve, 26. Statu Et jufliffca auimam tuam. ) QGr&ce , quafi dicat : non dubitas. te. moritu- € fantlifrea Aninmam-tuam; du entm mmabïtm* rum , cum hoc. quotidiana . demon- opes jufte, mifericorditer," & fanéte ftret experientia ; itaque ad benefa- «7 Pw expendxs, per hanc juftitiam , & mi^ ciendum fis alacery & promptus, cum fericordiam fanítificas animam tu- — —— €]us tequie ex hoc mundo auferre non potlis bo- ain. fa, qu& habes. üem, nim jp I7. Operare ]u/htmm.) Omne ge- Quidant (ant., Teflamentum enim laujü.r mundt morte nus boni operis, ac riominatim bene- morietar, ) GQuicunque in hoc mundo ficentizin; & eleemofynam, quæ j&- 19 Caymis & vivunt, huic fubjacent decreto, & 0/6'7 t 0 fententiz , morfe morietzr. ftitia no:mumqua.m Appellatur in Séri M*»dm et. pturà, ut cum dicitür ii Pfalm: ILI. T5 E»parrlgen.r ) Manum benefa- 9. D,gäer/:t dedif lþ:mper;äus j ]u/h- & tiireori gb (tricem. fia ejus manmet im [aculum jkculz , ubi lvitur I4. Noz dcfrduderu a die bana ) Ne Op-ris us a pro juftitía Grzcus habet £Aeguoe óyr- propter avaritiam te:pfum dpimudes 2]. Orgg n honeíta Voluptdtc Noz eff' Apzzd' mfl:ra: £rvenire c':äam ) atictunt, Ef ]547"!161//4 bomt dani mon 16 prarer- Quia quz. hic non abfumis ,. tecum u "f?'fmmr ad inferos, vel iu fepuh.ïnum ferre & ) Gr&ca habent : & pars boui de- non potéris; ibi enim neque editur ,. eCfabitur N fíderzi , id eft rei defiderabilis, & ju- Vel fenfus eft : bo- Ug Sulieío cund&, soz ze prarerear, propter ava- neque btb:tur 13;10 3 Pïc ritiam. fcilicet ; eft enim repetitio nis operibus infifte , quia. poft mor- tem non eft amplius meritis augendis «2 C;rf 'þ prioris. hemiftichii. Poteft etiam Omi p rlfcllmj bozaz diei; & boni doni nomineocca- locus; ut congruat. hec fententia cum 2 ,th tie; fio bene ageadi íintelligi. Chufti monito ,. Jo«m. 6. 27.. Opera- "mininuom czänm, qui £erit s : fed qua . per- ')llti 15. Labore:, €8 deleres tuos, ) : Di- " 4j "Qd vitias labore, & dolore partas. UIIRUÉ qu o Vitams &fetuams quam fius m IHMS L diviffone fortis. ) Quas hercdes Dominis daä;t volir. p M,-H MD[FI fortibus divident, vel quasalee ludo 9. FoLum frutiificaus.) Gyece Sonv quens & [ dilapidabunt. gfï/l?l $4195 $ Fratiifcan:, id eff, ext $s CCAPUT XIv. 695 QOU en'im 19. Alia gemerantur; & alia abjieiuritur: fic generatio car- um vires nis, & fanguinis, alia finitur, & alia nafcitur.. à : .20. Omne opus corruptibile . din Iüne:.deüciet: : & qu?i'illud ni dotinon operatur, ibit cum illo. 2r Et omhe opüus electu * n? J uaïücabltur:& qui operatur 105 3t (iri- illud, hónorabitur in illo, 22. * Beatus vir, qui'in fapientid' mörabïtur, & qui in ju- *Pfäi, fütia fua med i I. 2 nem Dei itabiïqr ; & in fenfu cogi.abit :gircumfpeïï';tio- D m nonet .,.23; Qui excogitat. vias illius in; corde fuo , & in abfcondi- icut foh ; tis fuis 1ntelligens, vadens poft ill ^ am quafi inve'i'tigätog:?,,& in viis illius.confiftens. L * ; $ j : 10. Ài )er] f d .24; Quirefpk * itp 'eneftras illius, & in januis illius audlens : .285. Qui requiefcit juxta domum illius, & in parietibus il- Da aliis lt ; in ufm, « lius figens palum ftatuet cafülam fuam ad manus illius , & re- 'extendo. quiefcent in cafula illius bona per aevum. É i. ) Ofid 26. Statuet filios fuos fub tegmine illius) & fub ramis ejus p; du trim ger»f ög fan;ï? ^27. Protegetur fub tegmine illius a fefvore , &in gloria liiam, & av CAPUT -gninam t ejus requiefcet. ftens; nam ipfa etiam folia partus dn» viis illins comfjffen:. ) Infiftens me f* Qquidanr funt, & fructus arboris. illius viis, donec illam affequatur. dminatim beli UIg. Caris,6 fanguinit.y Hominum. 24. Qui rfjþfcit per f'enefrä: Hlius , iat, qui J* 20: Omne opus: corruptibile , Efc. ) &r.): Cum fcilicet ad fapientie «des yilatar u o Sententia eft: omneopus putrefcens, pervenerit, &- fores , ac feneílras j Pflav 1f & marcori obnoxium tandem perit, claufas invenerit; per rimas feneftra- .Eïl.äiffy jtl !: & folvitur , quemadmodum: etiam rum , ac portarum introfpiciet, & g f 9 op?ris illius artifex tandem interit. ad audiendum aures applicabit, pre "m EVAW['LW Vl QOI. Ozzae defiderio perveniendi ad fapientiam; f € D inctum. opus eleham. ) jä&um,& qua: intue latet. yyenire um famig , te07 uflifcabitur.) Juftum, & fanftum :95. Requiefcár. ): Diverfatur. jdnm fae declarabitur & in hac vita, Figens palum , t$c..) Ut de illo ta- pü v editut s tremo judicio. : .&'-þ'in exe bernaculum fuum fufpendat. neque 12 jlo.) Propter illud. nius € f:be ZA manus illius.) juxta illam. 29 C!rr;gmjþeffl'ünfm De;. ) Deéum Boma per «vmm. ) Bona xternum omuia circumfpicere, & contemplari. duratura. ujri gt 6 o3:cwr excogitat.) Pertractat . anis 06. Sub regmine illius.) Metaphora :fentemiac-um mo, àac reputat. * 6v Q?' 0,767'4' L defumpta ab umbraculis arborum, Pf'r" In abfconditis fuis. éntelligens. ) - . Ax- ^ 27- A fervore.) .b gítu. 7 /,/ j cana illius perpendens. , A j Quafi imvcflzgator.) N eftigia perfe- In glria ejes '7'equiefäef. ) Arbor * enim hxc fuis floribus, foliis, ac fru- quens , & fapientiam , &ibus ei decus afferet, & glqriam. inveniens. | Fl.uam quzrit, j u di at - LIBGXd.bCcCCeChgSRASTICI 696 ". Homin C.A. P. U.T5 Xy. futi obviab Deatus, qui in timore Dei aptat fe ad [apientiam , quam /z;ulti ; enim abella & mendaces nen alfequentur : peccata. Deo-non funt. adferibenda, g Vi j ces Inveniet Jed bomini , quia ab illo conditus eff. libero arbutrio , propofi- .. tis preceptis , que Jervare poterat : Dei oculis Gionem De : : 0. Non el omnia nuda funt. I0, üon T. Ui timet Deum, faciet bona: & qui continens eft ju- Dei dilabit ! ftitiae , apprehendet illam.. bit eam illi. 2. Et obviavit illi quafi mater h onorificata, & quafi mulier "U. Nont a virginitate fufcipiet illum. L CerIs. * Joa. 4. Cibabit illum pane vi te., & intelle&us, * & a(lluaxfa- 4- 10. n. Non« pientize falutaris p : otabit illum: & firmabitut in illo) & non el homines i fle&tetur: I3, Omn 4. Et continebit illum , & non confund etur : & exalrvtablft erit amabile illum apud proximos fuos: « etos ejus, & adimplebit il- $. Et in medio Ecclefize apper! Bo p r m lum fpiritu fapientia, ó. intelle&tus, & ftola glorice veftiet ilum. ; €t.) Copiom thelanri coacg 6. Jucunditatem, &exultationem thefaurizabit fuper illum, At , ut nom & & nomine aeterno haereditabit illum. Tennem famam 76 HO" türam, Quafl h 7. Oävlabw R*-*»ä! continens efl , &4c.)) Qui cotüis ad elegantiam , & cop.iam variatur ebviam illum d tnetaphora, I.Q .pos eftjuftitiz, qui juftuseft; $. lg, ) c oc enim fignificat vox Grzca £« Fermabszar $n illo, &c. ) Cibo illo, S::ccfllætm hab * ;ch'i,?g. ac potu confirmatus non flectetur ad "t ad igf 4 malum , v«l ad falfum. tiam.- ;pre]sezzdef :'/lnm. ) id eft, fapien- 4« Coftinebir. illums , &fe. ) Fulciet eum ii ag illim, ne in aliquod malum ruat, 9' Läz;.f. ) b: 2. Mfsz*homnfmæ. )' Sponfa prg- Pt]f[iïmïiji cipua; qu& eft materfamilias ; olim quod illi incommodum , & dedecus z Veràt, n ( 4 enim plures habere uxores licebat. aíferat, 10, 0j Mulier a virginitate.) Uxor virgo pud proximos fz0:. ) Merti .etiam '»mäm duca, Poete G poflet: /apra proximos fues ; in Graeco P?hw ) J)ü! tdi rgci vocant , ')(Sglï- ) MJ ba àjy ci?*xoxcva enim efï, waf& 'rä'g m^q6ísg &UTS. f'r]hj lþ iln $. Gbabit illum.. j Cibos mínueim (5. lu medje Eccleffa aperiez o5 cjus, ) tóncidendo rmore nutricis, & in os tin concione opulum doceat, Inibitane ) g " Ecclefis do&or fit. - mari:*lï [ littie inferendo ; hoc eft enim du 0 hi s quod hic- habemus. Seola glorsa Ueffser Hllusn. ) Ingen— Watà illza p Paue vita, E$ intelltigs.) Cibo vi- tem ei gloriam, & celebritatem famz s "re f irur, tàm, & fapientiam afferente. conciliando, & gloriofis infignibus daua fAprentiai ) Ídem eft aqua fa- doctoratus exornando. .'4,3:'67;1 s frzi,; ' i ul id p ens ef pientiz, quod panis illteneüllS-, fed 6. J«cunditatem ; ä' exultationem , làüs ) M T a C CABET XV. 697 7. Homines ftulti non apprehendent illam, & homines fen- fati obviabunt illij homines ftulti non vidébunt eam: longe n fl z enim abeft a fuperbia, & dolo. adjribenl, 9. Viri mendaces non erunt illius memores: & viii vera , lpmpo'ü. ; ces invenientur in illa, & fucceffum habebunt ufque ad infpe- li r Gionem Dei. 9. Non eft fpeciofa laus in ore peccatoris. 10. Quoniam a Beo profe&ta eíft fapientia : fapientiae enim as eft j Dei adftabit laus, & in ore fid eli abundabit, &Domin*ator da- bit eam illt. 2 pafi mler II. Non dixeris: per Deum abe N ft;yqþuæ enim odit, ne fe- & aque- ceris. I2. Non dicas: Ille me implan avit: non enim /lnecefi"arii funt illo, & ton ei homines impii. : 1 I3. Omne execramentv m erroris odit. Dominus , & non & exaliit f erit amabile timentibus eum. I4. Deus fimplebi il m —— — — — orie veloet &c.) Copiofum gaudium , ad inftar lnrcre fdeli abundabit. ) Copiofe? thefauri coacervabit fuper illum, ac & eloquenter fapientiam laudabit is; faciet , ut nomen xternum, id eft, pe- qui faptens efta Deo, quippe quirem uper illunt rennem fainam nunquam intermori- non ignotam celebrat. turam, qu-;tfi hzreditatem con ?.)cqu:lcur. Dominai:or dabit eama illi. ) Laudem pasetninpisurritth 74 HOJ : 7. Obviabunt £/.) lavenient cam, fcilicet fapientiz, ut pro dignitate il- ebviam illam habebuat. lami commendet, & e D xtollat. pam yarittr 8. lilins. ) Sapientis. Il. ANo» 4ixeiis : per Deum dlvc/ll.) Succelum babebunt. ) Profcient. Per Dcum ftat, quominus fapiens .) Ciboillo, ll;-yrge A4d z'.:«.;&ä-efizo?zem Dez. ) - Donec fim, & probus. eum facie ad faciem aipiciant. Qua emiss odit, me fectrts. ) Quafi 9. Lass. ) Deifcilicet, & fapientig. dicat Deus odit infipientiam , & 6; ) Fllkiet malum ruat, Peccatoris.) &Xui in peccatis perfe- péccatum : itaque eo pratextu, quod W: dedecus vcrat, nec feab illis patitur abftrahi. Deus te nolit eiie, aut non faciac bo- lo. Suosiam 2 Dco profetka ef j;z- num, ne facias peccatum, quod ipfe Veti dtim pieniia.). duafi dicat : ncmo rite po- Odit; neque enim tua excuíatio erit u i"GfæW telt , aut debet laudare, & predicare idonea. Vel f«nfus eít : non eít fapientiam , nifi mifius, doctus, & mirum , fi abeít fapicntia, quandoqui- :40'/8 g!z:/*ïö'- infpiratus a. Deo: Deus autem or- i 6 r dem facis, qu& Deus odit. dinarie mittit, nec docet peccatores. I2. Me im,ülunuvit. ) Dcccpit- jm doceatl ; Erzo hi non debent. eam. predicare , Non enim) ueteffarii fuut.) &ft Li- juxta illad Prov. 25. ptote, fcu Miofis, adco non funt ne- f g 7. i/ndh'cens eft um) famr i2 ore ffuttorum parabola. cceflarii, aut optabiles, ut etiam illos brtid Sapientia enios Dei adfeabzt Lasas. ) Ei, Oderit, & mirum quaztum avexfctur. f m fr nibu I3. Execramentum, ) Xbominatio- qui fapiens eft a Dco, competit vera netut - laus, othciumque laudaadi. [ I""'MW j Tttt ln gr&co eít^ p36w ',/.,u.a ; B?öz'. ctn Com.Megnoch. Tom. IF. 698 LUBSRI ECCDÉSTASTICÓH. 14'. Deus ab initio conftituit hominem , & reliquit illum in nianu confilii fui. 15. Adjecit mandata & praecepta fua. Ni exuli *Mat 16. * Si volueris mandata fervare , confervabunt te, & in «ria m i I6.17 : perpetuum fidem placitam facere. Joa.8 gnitiot 17. Appofuit tibi aquam, & ignem ; ad quod volueris por- aR 22 rige manum tuam. er I8. * Ante hominem vita & mors, bonum & malum: quod E J &r. g. x LÀ 'N le& placuerit ei, dabi:ur illi. LI I9. Quoniam multa fapientia Dei, & forti 4. NOon. dens omnes fine intermifífione. sin potentia, V1- Tuiti, * PL 20. * Oculi Domini ad timentes eum, & ipfe agnofcit om- XI6; » . Mdlic H nem operam hominis. impil, ebr. 41 21. Nemini mandavit impie agere, & nemini dedit fpatium 4 Et U peccandi. pios, 22. Non enim concu piícit mgltitudi'nem filiorum infide- s. Abur eretur, lium, & inutiliu.m. 6. Muli àüris mea, ?. *d01 incredibili 0. *.No qui deftrut " iib " CAPUT | —— N omnem rem fcdam, cujuswbdi eft ido- Ut magna fapientia Dei elucet in * Mr o lolatria, perjurium , adulterium, &c. homine creando liberi arbitrii compo- Nenm erit amabile timentibus eum. ) te ; ita ejus potentia in lis, qui aber- f af iNon probatur peccatum Dei culto- ranta recta juflitie via, puniendis. V& Vepen ribus. mOü Worg i( Nemo ergo putet fe pofle evadere 14. Reliquit ewm in manm confihi potentis manus, necillius oculos fu- NC re:['ptxfri fz- ) Dedit illi liberum arbitrium fui. gere, aut fallere ; ipfe enim perpe- m indoftra 16. Si volueris mandata [ervare, Gc-) tuo ómnes videt, & quomodo fege- Ui g il Si volueris perpetuo fervare fidem rant, contemplatur. U te puta. Deo placitam, fervándo ejus manda- 20. d timentes eum,) Ut fcilicet i -Ab ino ta, hec fides, five fidelitas tua vi- illi$ faveat : 2Ql. Sbatiuge pecmkdi. Y^ Grece. eft 14 ) Piee : ciffim perpetuo confervabit te. ('lentetar 17. 4quam , & ignem.) Bonum, & a y601y , lzcenttam , impuutiatem. TC lt eaof malum, vitam , & mortem, ut di- 22. Nog ezim concupi[ctt, 6c.) Eadem citur n. fequenti. Videqua diximus fententia cum ea, quam habes v. I2. ttibus qef. at ! GWC() Jofue 24. 15. fed aliis verbis expreffa. Non concu- lmm 19. Queniam multa. [apientia Dei. ) pifcit, imo odio habet, & execratur. tpol $0i yer C ATUL XVI 699 lum in CATPUT sV Non exultandum in filiis impiis : de ira Dei in malos , & mzferz- e, &in cordia in bonos: magna funt. operum mifericordia merzm Dei co- gmtzom ac ]udzcm nemo [e potef? Jubtrabere , cujus opera UeTis pot Junt ab bomine infcrutabilia. um: quud E jucunderis in filiis impiis, fi multiplicentur : nec ob- L] N le&eris fuper ipfos, fi non eft tímor Dei in illis. tenida , Vl« 2. Non credas vitge 1:lorum & ne refpexeris in labores eo- r um nofcit om« . Melior eft enlm unus timens Deum, quam mllle filii Jmpu dit fpa 4. Et uflle eft mori fine filiis , .quam relinquere filios im- pios. r m infide Abuno fenfato 1nhab1tab1tur paurla, tribus impiorum de- fcretu 1 6. Multa talia vidit oculus meus3 & fortiora ho1 um audwlt auris mea. * In fynagoga peccantlum exardebit ignis , & in gente * !nfr. 21.10. incr edxbï i exardefcet ira. 8. *.Non exoraverunt pro peccatis fuis antiqui glgantes, *Gen. qui deftru&li funt confidentes fuce virtud. Tftt ) 9Et CAPUT —— À trie, & defolationem attulerunt. i elucet. ! n credas vita illorum. ) Eti- bl*l'l compO A7 am(iju.renes (int, aut robu- 6. Feroia.) Majora, & graviora. fli, & vegeti ; inultos enim hujus- His 1ajora ex hiftoricis didici. jis, qui X* l" gjends modi mors inopinata rapere folet. thD(*o 7. $ynagoga. ) Cthu ; Congrega- Ne refpexeris in labores eorum.) Eti iB ocnfo:ïu /| Exardelt?. £gnis.) Divinz ultionis. --amfi induftrii fint , & laborioft , non Genre increditzii u incædula, ino- enim PefPe tibi in illis placeas , ne ideo vali- omodf? k g" dum te puta. bediente, rebelli. | Ut fc [CEE S. -b ouno fenfato inbabirabitur pa- Exardefcet ira. ) Dei fcelera undl- £ri4. ) Fiet, ut inhabitetur, & fre- canti*. quentetur ; .ficat. e converfo HH])H 9- Nonz exorAUerWat, u lmph— funt in caufa, ut eorum patria, & cabilis Deus prifcis "lädhtlbus fuit, er enm tribus defeiatur, & 4efolezwr , ut eft qui ob potentmm fuam Ptultim ab fe) Ead*m in Graco Sic filii Jacob in multi- eo defecerunt.' Fortatfe g!g intes ; habe T tudinem immenfam excreverunt: Pen- oraverunt Deum, c'm jam fe dilu- Noü conct* vio oppmm viderent. tapoleos vero habitatores exitiuim pa- & atl e Pb " 9] LIBRI ECCILESLESII [ 16,.M 9. Et non pepercit (1) peregrinationi Lot, & execratus eft eos pra fuperbia verbi illorum. fn0m07 r. l Io. Non mi(ertus eft illis, gentem totam perdens, & ex- mea In t tollentem fe in peccatis fuis.. Num 1r. * Et ficut fexcenta millia peditum, qui corgrega i funt 15 K 14.23- & 25. im duritia cordis fuil: & fi unus fuiffet cervicatus, mirum fi term, & fuiífet immunis: 1. Mi 51. I2. Mfencordla enim . & ira eft cum illo Potens exora- fpexerit 9. E m tio, & effundens iram : telletut 13 Secundum mifericordiam fuam , fic correptlo illius ho- minem fecundum opera fua judicat. M. E oculus v 14. Non effugiet in rapina peccator , & non retardablt fuf- ferentia mifericordiam facientis. 22. N Rom. 15. Omnis mifericordia faciet locüm * unicuique fecundum uftitie 2. 6 num eft meritum operum fuüorum , & fecundum intellettum peregri- naiionis ipfius. confumn 16. Non — I6. Ec (1) Peregrinationi Lot ;z EZzr. Sixr. legstur pezegrmacxom illorum Po£ens exorai10 , jundem imram. ) quaü u 9. Peregrizatiozi Lor.) Sodomz, & Càtà 01 ( reliquis civitatibus, que fuerunt lo- Eadem fententia, qua prioris hemi- cus, in quo peregrinatus eft Lot, id ftichii. Ut mifericors eft, & exora- Ir. Qu bilis; ita juftus , & in fcclefto: iram :mmmf,; z cft in quo peregrinus habitavit. Pre [uperbia verbi illormm.) Quuia ïïundens 'TO potms exdr;tt;o, 1n Grz- Ti parg 1 fuperbe locuti funt contra Deum, & co eft , 9wg 4g EglAaO'FLLUV, princeps tibus conf 4O0t. I8. hn Nam etiam fuperbiam fuiffe plamt: 0ntm, ex parte caufam excidii Sodome, do- 13. Seceudum mifericordiam | [uam , ) De cet E»zechiel 16. 49. &7. ) Eadem inculcatur fententia aliis verbis, -X U$ feveren II. Sexeemta millia pedztu;r J He- brzorum in deferto. Correptio. ) Caftigatio, punitio. Voftcuti Qu: comgregats fznt ip duritia cordis [9 Ma fuz ) 14. Non q?:rgmf, ö)r ) Quemadmo- Qui murmuraverunt, & fedi- dum raptores , & cetcri peccatores lur. ) ) tiofe egerunt. duri , & contumaces , non effagient dexteram vindicem Dei ; & poteys Deo, & Moyü inobedientes, & rebel- Qtt3, les. ita fufferentia , id eft patientia , ex- — pe&atio mueru.mdxs, & jufti non re- Cervicatus. ) Cervicofus , Grazce tardabit, hoc eít, non diu expectabit 29. I & '4N9 eoT ed x Nog. Sententia efít: i bencfa&m um fuorum mercedem. pto d'"mt Deus multitudini univerfze fexcento- 15. Faciet locum.) Locum, fedem Ia [nne rum millium , qui pluris funt, non E /mme pepercit ; quanto minus uni alicut five inferiorem, five fupenorem 0 f»] lt cervicofo, & . inobedienti pepercif- Secundum intelletlum pt*;enrm.atzom: ; p fet, aut parcetï :iu.) juxta fapientiam , pietatem , 12. szerwordm enum &Y ira ef cum ren"lonem ceterabque v1rt:utes, qU"l- WR W 21 l. 4llo. ) Ut eft fumme mxfencom, ità rum actus, dum in hac vita peregri- 031qms etiam fumme juftus fcelerum vindex. naretur , exercuxc — L.j nj ( 1€q1 * CAXPUT XWL "oI ectatus eft 16. Non dicas: A Deo abfcondar, & ex fuümmo quis mei moemorabhitur ? - IT. ln populo magno non agnofcar: quae eft enim anima T5 &ex. mea in tam immenfa creatura ?: Tpo3 fint 18. Ecce coelum , & coeli coelorum, abyffus, & univerfa , Irum ( terra, & quse in eis funt, in confpe&tu illius commovebuntur. 19. Montes fimul, & colles, & fundamenta terrae: cum con- €D$ CX0Id- fpexerit illa Deus, tremore concutientur. 2o0. Et in omnibus.his infenfatum eft cor, & omne cor in- 0 lius ho- telligitur ab illo. 21. Et vias illius qui intelligit & procellam, quam nec oculus videbit hominis? Yabit fut- 22. Nam plurima illius opera funt in abíconfis: fed opera fecondum juíftitiee ejus quis enuntiabit ? aut quis fuftinebit ? Longe e- m peregtt nim eft teffamentum a quibusdam, & interrogatio omnium in confummatione eft. L 16. Non Tttta Qui —— PL s illorum. 16. Ex fummo.) De calo fcilicet, Procellam , &c. ) Procella eft ven- quafi Deus fingulorum homixum pec- tus cum impetu irruens ; qui aliquau- uadent imm.) Cata non curet. do repente adeft improvifus , & cu- yioris hemie 17. Qu eff entm antma mea in tam jus caufam cognofcere non poffumus, [f & aoree immen[a creatura, ) Quota ergo homi- juxta illud Job. 39. 25. Qsis dedi (cdellos iram num pars fum , fi cum omnibus gen- vebementiffimo inmbri curfum, 6 viam ii Y UTR tibus confzrar ? fonaati togitrii? Sic vie Domini igno- -[z).o:-v, primy: Ig. I» confpetiu sliius commovebum- tx nobis funt, &e. & quafi ingruens fur.) Deus omnüia videt , & omzai- —procella juffu Dei vindicta fertur in pl j m bus prefens adeft, & ideo omnes illi- peccatores, Procelle caufa, & na- fenteflti4 ais us reyerentia, & metu commoveri, turalatet, opera apparent , arbores & concuti debent. everfz, dejecta faxa, & tecta, com- » lluniüo' moti amnes & mare ; fic & Deus 19. Moentes, ($e. fremore canrcutien'- Quemad Lur. ) Defcriptio diving majeftatis, nobis per fe incogni.twfs, per opera i pecottre apparet. & potentix , fic de fuo Jove cecinit 1il jicnDets Poeta. 22. Quis fuflineliz ? ) Quis tole- ydiena , €* Nautà tremefecit Olympum. rare poterit: cut non Te« 29. (Infenf»ztzm ef? cor. ) Hominum eQuabi Tef£amentum. ) Divina dex, illius- du em pro dignitate non zftimantium, que que obfervatio. Sic Pfal. 77. 10. di- dicta funt. citür - zem cuflodierunt teffamentum fb Ef ommecor z';zfel/igl'tu'r ab i!la.) A cum , D^o fcilicet. Homines non intelli- Déi, & im lege ejus molmerumt ambu- lare. paio gunt; Dews enim pervidet, fcruta- [/) p $ jgiitti! tur, & penetrat. Igterrogatio.). Kxamen , inquifitio Grece é£éraoic. ! pfeämm, qu 2I, Vias i/liu:.) Rationes , & mo- jtatesv dos, quos Deus in agendo, & ope- In 'coxn/kmmatione.) In extremo ju- rando fequitur. dicio, in morte. qa m : LIBRI ECCLESIASTEICI o. Dof 23. Qui minoratur corde, cogitat inania, & vir 1mprudens & errans, cogitat ftulta. bonis ftis 24. Audi me , fili; & difce difciplinam fenfus, &i in Verbxs jL Àn ineis a ttende in cmde tuo. ipltus, & 25. : dicam in sequitate difciplinam, & fcrutabor enarrare fapxentlam & in verbis meis attende in corde iuo , & dico in zequita e fpm »us virtutes , quas pofuit Deus in opela fua ab Crattio r initio , & in veritaté enuntio fcientiam e;us. órupofta 25. En judicio Dei opera ejus ab mmo & ab mihtuflone füdores f ipforum diftinxit partes illorum, & initia 'eorum in gentibus iEl fuis. 27. Ornavit in seternum opera illorum , nec efurierunt , nec laboravcrunt, & non deftiterunt ab operlbus fuis. 28. Unusquifque proximum íÍibi non anguftiabit ufque in us ceternum. fen 29 Non fis incredibilis verbo illius Et jte 2c. Poft T | um ^ Wm 23. Qui. minoratur corde. ) Stultus, ap. II 2I omnia m meufnra, €$ nu- teffatem ei 7erO, VecOrS', excors. f pondere di fpa/ia/:zz. 4. Bofu Inania.) Nugas, & vanitates fa. Iitiz. ) Grace uexcu, þrwczpatus, us e(t bef culi. principes , & precipue mundi, par- $.* r 24 Difciplinam [en[us. ) DO&rlnam, tes, Íol , aftra , coeli , vel doimi- que te fenfatum, ac fapientem fta- Rla —-———— Ciat. ÉN [9 P -d lz gentibus fuis,) Generibus ,' quia 0 PM !*,g In æymmte ) Grzce efï, (aSlu. &5 fecit , ut quodlibet aftrum, & cc- at ) Duob l id eft pondere , ad &quum. rationis lum fuum haberet genus , naturam , Qelos inffci pon: h M us appenfam, & matura confi- & ofiicia. m()tum 3 propu.,tdtem , teüo die " deratione Imratam &. perpenfam. Vel zz gemtióus, hoc. eft, Angelis, Wt conyer Italice diceremus, agözzælata qui ccleftes orbes, & afia regant, In aquiiste Jprritus. ) Cum zquo, Dintts , qnir & jufto mentis examine. & moveant, & in aliquas terias QI 0'?2721: ^ partes, & gentes dominentur. Df"l'ficlavz F IMEes, QUs ;;oj dr o Deusin opera —,/. Ornzavit opera iliorum.) Or- — ./2"4 ab ini:ij0. ) . Ejnarro eximias vütutes, dotes, & attributa, quein dinavit ; nam etiam hoc fignificat qud ul&umf Greca vox &xocg.q6t. 1) €vlue tem operibus Deiab ipfa mundi creatione elucent 28- Nom angufiiabit. ) Militia coli dnie jmm la veritate emuntio.) Grmce eft ordine procedit , nec fe coleftes illi il conjy ipedu milites vicinitate premunt , aut invi- de viyi C £y af((upæa . €&m exatla dzlzge/;ttd WS* 26. Iz ]fm/ca Dez. ) Nlaano ]udx- cem anguftias faciunt. , Qm cio, & fapicntià ; nam ut habcmus 29. Nom fís meredibilis verbo. idlius, Jïcu W»Jaf quia vcrba Dei fant.- Vel qu: ando lis, que tibi dico, fidem accommoda; quidem coli , & aftra fervant oidi- & tu, ut par eft, divinz VOCl au- 4'""'471114 0 &es fuos ; & faciunt veibum 6;us ; diens efto. Perfcus 2 qnd, Itf f'ey t [ CATPU T XUSXVIE. 703 Tyrudens 340. Poft hzc Deus in terram refpexit, & 1mp1ev1t illam bonis ftis. L n ve) 31. Animam autem omnis vitalis denuntiavit ante faciem lphus, & in ipía iterum reverfio.illorum. T Cnarram & dico in CAPUT XVII. €rà iU2 2D Creatio primorum parentum , dowque ipfis collata ,. ac precepta propofita : diflintlio generis bumani in varias naiwnes quibus [litutiote reCores prapofuit, illo[que , & ipforum opera univer[a þerþemo n gentibu wiuelur : virtus eleemW;zæ : exbortatur peccatores ad fürierun ponitentiam, dum Jani-funt , propofita Dei mifericordia. I uíque Gen Eus creavit de terra hommem & fecundum * imagi- QH "D nem fuam fecit illum. & m 2. Et iterum convertit illum in ipfam, & fecundum fe ve- zc, Pol füvit illum virtute. --—-'-' . Numerum dierum, & tempus dedit illi) & dedit 1 11 po- teftatem eorum, quze funt füper terram. ,tr/;lf.., ia 4. Pofuit timorem illius fuper omnem carnem , & domina- J, tus eft beftiarum, & volatilium. !WW/H;;! confilium , & lïd"uï p 5. * Creavit ex ipfo adjutorium fimile fibi *(Gen. ïlüw ]in- 2 Iï')r go. Pof) hac Beus im terram re[pe 2 Ecundum fé. ) | Grgce eft, fecuz- enbus , 5 trum CX E x;t.) Duobus primis diebus mundi dum 15fos , id eft fecunduim eo- Dd I, colos inftituit , ordinavit , ornavit; rum naturam , & conditionem. 34 tertio die ad terre ornatum curam Viriute.) Fortitudine , & robore, , & 00 fuam convertit , eamque implevit i Angal^y tum Corpons , tum anunt. Indui, at if plantis , animalibus. &c. aut veftiri virtute dicitur m»tïphora " 31. Omnis vitats.) Omnis vivens. facre Scripturge familiari. Sic Pf. un Dewmcm'wt Ante faczem zpfizs. ) 92. E. habemus ;. Domzn,z: rcg,m'vzt nentul ) v Aperte indicavit , & jugiter indicat, decorem indutus ef , indutus efl. Domi- quod di&tum eft, fcilicet, Deum im- 94 nus fortitudinem & preciaxit fc. pleviile terram boms fuls nre f;zczem :Pfus.) Terrz fc1hcec, Nwnerum dierum,0c) Certuna 12 gii quoddam , ac definitum vitz fpatium. V [ U in confpetu ejus , in cujus fuperfi- 4- szore/n illius, £yc.) Ut animan- cie vivit. Grzcus textus habet i«4- tiaomniatimerent hominem, & qua- l h yi Avis , cum nofter Vulgatus legerit fi dominum revererentur. Vlde (.Je- emexaNvse. Sententia Graci texþus, ut nunc fe habet neL, I. 9. 0. 1 rua eft hujusmodi : 2UIMAAHÍIA O7IMLS generi! 0?671!67'2!72[];- S. JAdjutorium.) Evam uxorem perfciem terra 4- 6 in eapudem: unum- Difciplina intelleftus veplewit eot. ) r; YV quodque revertitur Replevit eos fapientia, - 704 LIBBI ECCLESIASIXILGI j *l linguam, & oculos, & aures, & cor dedit illis excogi:andi, & diíciplina intelle&us replevit illos. : r H 16. & 6. Creavi: illis fcientiam fpiritus, fenfa implevit cor illo- ocul eus rum, & mala, & bona oftendit illis. 7. Pofuit oculum fuum fuper cor da illorum , oftendere T. No & omnes ilis magnalia operum fuorum , 8. U: nomen fanétificarionis collaudent : & gl oriar] in './mi- 9. *] rabilibus illius, ut magnalia enarrent operum ejus. gratiam h i fl 9. Addidit illis difciplinam , & legem vitee heereditavit illos. / tinicutqut tes terra. 10. Teffamentum seternum c'on&ituit cum'-jl]is, & juftidam, & judicia fua oftendit illis. 20. o deficient ir, Et magnalia honori s ejus vidit oculus ill orum, & hono- rem vocis audierunt aures illorum j & dixit illis : Atte 3l Co nditve ab omni iniquo. 22. Pre I2. Et mandavti: ill is ünicuique de proximo fuo., n s 13 . Vie illorum coram ipäfo funt femper, non fupt abíconfae (t) Sipt ab oculis ipfius. - Ij It g Ifg In þit reLrem, [ s bnt fuos P tur, 6. Scientiam Spiritu.) Scientiam Hæredi;f:zvit ;llos.) Legem illis tra- I B p rerum fpiritualium ,cognitionem Dei, didit qua(i opulentim hezreditatem. hn 4 j Deu: Augclorum , virtutum, gratiz , glo- IO. Teffamentum &ternum.) Pactum riw. 'l'alis fcientia eft fides, fapien- perpetuum , quo promifitfe daturum terram promiílam , fi eum colerent; Tatlititum tia & 'Iheologia, & fcientia mores u p & conformandi ad rationis pr&fcriptum, & legem ejus servarent. 16 E a, &legis Dei. Juféstiam ,€c.) Leges ceremonia- Senfi.) Sapientia. les , & judiciales. »encqentiahui 30 Mala & bona offendit e;:'.) IMala cul- II. Magnalia hbomoris ejus) Majeüa— Y Noz A p&,«&ponsz; bona virtutis, & gloriz. tem Dei legislatoris in monte Sina. at D g. Ocu'um [uu».) Favorem , provi- Honerem vocis.) Majeftatem, & ut dentiam, illuftrationem. habent Greca gíorizm vocis ejus. le 9. Nomenm fanüificazzonis.) Nomen Ztttendite ab ompni z'niquo.) Hzcenim & exmo 1Yfa fanttum , fanctificatione, & laude di- eft fumma , & compendium fecundæ t Ocülo gnuimn. tabulz decalogi. Cum modmn Glo. zar , €$c. ) Poffunt enim homi- I2. De proximo fuo.) Ne nocerent tit fcn nes, & apud fideles & apud infide- illi, aut jus ejus violarent , fed dili- Per ; cia divini- les gloriari propter bene gerent. & e& quaf tus accepta. /49. Va illorum coram ipfo, &c.) Sen- Obün t : T -9- Difeipiinam.) Mit& bene tranfi- tentia eft, Dcum data lege non ab- T 61 g duxiffe fe ab eorum cura, fed illis gende in(titutionem. r4t !4m Legem'wiie.) Íntelligitlegem datam adtuife , advigiluffe , & obfervadie; qu*ïm m)er l per Moytem. quoinodo legem fervaxent. -Ugmc C APUTY XVIE 795 Coglcauf, 14. * In unamquamque gentem przepofuit re&orem: Rom. 1:. Et pars De1 , Iírael facta eft manifetta. I3: fe t cor il 16. Et omnia opera ilorum velut fol in confpettu Dei, & oculi eius fine intermifTione infpicientes in viis eorum. & oftenden 'I7. Non funt abfconía teftamenta per iniquitatcm illorum, & omnes iniquita:es eorum in confpectu Dei. jan in mr- 1g. * Ele:mofyna viri quafi ( 1) fignaculum cum ipfo , & *Infra gratiam hominis quafi pupillam confervabit : 29.16. æröditavit 19. * Et poftea refurget, & retribuet illis retributionem, w unicuique in caput ipforum, & convertet in interiores par- 25.35. juftidat, tes terrae. N fmavit 20. Poenitentibus autem dedit viam juftitiae, & confi deficientes fuftinere, & deftinavit iliis for:em veritatis. , & hom- Attendite 21. Convertere ad Dominum, & relinque peccata tua. cula. 22. Precare ante faciem Domini, & minue offendi 23. Re- ;.t abíconfa Gr) Signgculum. lp edit. Sixt. legitur : facculus. I4. Iz uzamquamque gentem prepo- Quaff pupillam eon[ervabst.) lHius eus meinor érit, & tanquam rem i In' fiiz retlorem. ) Quzlibet gentes ha- chariffimam confervabit. —^ bent fuos Principes, a quibus regan- r tur. I 4 Et pars Dei IHrael fatla eff manr- ex 19Q Er poffea re/urget.)-DeuS* vin- jrem illis t** hereditattrt fef s Deus vero oftendit fe velle peculiari cura per feipfum populum catorum. Rerribnet illis.) Sceleftis pernas pec- zwfl-) Pa&um fs daturum lfraeliticum regere , 1ta ut ffraelef- Comvertet $m jattriores partes terra-) fet pars, & hareditcas Dei. Ad iaferos detrudet. I6. Er omnia opera ilorums, &c. ) Dt Sententia hujus verficuli explicata eft 2O. Dedit viam j?t/zzitiä, ) Grzca $ n' 13' habent : pezizrtezribus concedit .reditum, T Majeüä' 17. Nonfzwt AE,Qonfä teflamenta,5c.) nimirum ad fe , & ad juftitiam. Pacta Dei cum ifrael non funt abo- Defecientes.) Puillanimes: l qmonte S[f]ä: lita per Ifraelitarum peccata. Su/Pnere. [Latem &u 18. anþþfz'gnawlum C22 i'/q/'a.) ERt tionem. ) Ut fe;rre- pofhnt tenta- j ( elecmofyna res Deo grata, & illi an- ) Heccnim Sortezs veritatis.) Sortem verita- te oculos perpetuo obverfantur ad dum fccanis eum modum , quo annulus fignato- ti , hoc eftjuítitiz , & virtuti debi- rius femper eft in manibus , &ante tam. Veritss enim in Scriptura non Ne nOcerent oculos ejus , qui illum 5o'fidet. femel juftitiam , & omne otficium j di g, Vel eft quafi fynorapha figillo Dei virtutis fignificat. obfigaata , ut ftato tempore merce- 22. Minue offendi-ula.) Peccata, & ófc ) & dem €1 rependat. j nf l peccatorum occafiones ; hzc enim kb "Grariam bomini:.) ElJeemofynam, omnia bene dicuntur seóexouua , tue ü quam liberali 4nimo dat homo, eft in Grzeco, Uuuu Bi&. cum Com. Mmacþ T.2 17 n f " o6 LISÉTIECOCLESTASTICI . Vit 23. Revertere ad Dominum , & avertere ab injuftitia tua, & nimis odito execrationem. mines tef 24. Et cognofíce juftitias, & judicia Dei,.& fta in forte propofitionis, & orationis altiffimi Dei. I * Pfal. 25..In partes vade fzculi fantti, * cum vivis, & dantibus Dei n 6. 6. confeflionem Deo. * ELTC- illum sl 26. Non demoreris in errore impiorum, ant e mortem con- ho d 58-19. fitere. A mortuo quafi nihil, perit confeffio, 241. Confiteberis vivens, vivus, & fanus, confiteberis, & laudabis Deum, & gloriaberis in miferacionibus illius. 28. Quam magna mifericordia Domini, & propitiatio illius convertentibus ad fe. [ 29. Nec enim omnia poffunt effe in hominibus, quoniam 2. Quis non eft immortalis filius hominis, & in vanitate malitide pla- ^. Quis cuerunt. 4. Virtt ,. 30. Quid lucidiüs fole? &hic deficiet. Aut quid nequfus quis adjici & Non: excogitavit caro, ,& fanguis ? & hoc arguetur : - 31- Vir" gnalia Dei 6. Cum 23: Nimus od;ro.) Nalde ; maxime 26. In errore impiorum.) Qui Deum odio habeto. non agnofcunt , nec laudant. Verit, ope Execrationem.) Peccatum , quod . dante- mortem confitere. ) Dum es in execratione di vivis exerce te divinis laudibus. M gnum eft, quodque Deus execratur, 4 mortuo quaft uibit perm confefffo.) B . edipfín q.g 24. Juflitias, &c.) Legem , & man- À mortuo tanquam qui nihil eft id eft non e, f non exiftit , non eft in rerum natura, Mi, Q iata, qux przfcribunt, quod juftum eft, & fecundum que judicium fe- perit confeifio , hoc eft, laus Dei pmïum ] qui rendum eft. utilis, & meritoria , quae fcilicet IläS C'irnis A éta in [orte propofftionis.) Yn forte ducat in partes feculi fandti. li()fæ flàtütg tibi propofita in vocatione tua. fe ad Deum convertunt. 29. Cosveitentibus ad. fe.) üs., qui E: h" AF ?i Et orationis alti/figos Dei. ) Deum- Wonietur - 29. Nec enim omumia pofufzt effe ia bo- que ora, ut juxta propofitum voca- aminibus.) NonÍfunt hominesomni- Cillitats hia tionis tug bene vivere poilis. 0UO Immy 25. Ip partes vade (eculi [antli.) S&- mode perfecti. Quoniam mom efl iummortalis filius.) 3»1' Virt;f, culum fanétum eft feculum illud, de Nec immutabilis , fed infirmus, & M0v cg p quo ífaias loquitur c.:9. 6. cum Chri- multis omais generis malis obno- Ítum appellat Pazrezm fwreri facutt. xius. Tm cer TeCe eft ; Monet ergo Sapiens ponitentem, ut Et i2 wanitate malitia placuerunt. ) licet Mrorun in partem , conditionem vadat fe- Ec illi maliti:e vanitas placet , quia culi fan&i , incipiens laudare Deum 36, qui fis hic, ut illic perpetuo fit a beatis. fenlus , & cognutatio bumans cordis m malum. prona f[unt. ab adolejceztia f?ä- Cum "vivis.) Efft enim colum terra : Genef. $. 21. lm;!! P yiventium. Sic Df 39. Qu Incidius fole,&c. ) Quid Wt du iaj Coefe/fesem. ) Laudegn-. luce folis clarius ? at etiam hec per 8O . qu CAPUT XVH. & XVIIL 707 ulitia tta, 41. Virtutem altitudinis coeli ipfe confpicit, & omnes ho- mines terra, & cinis. am fote CAPUOT: EVET & dantibus Dei magnalia bomini inlcrutabilia : bominis miferia, &? Dei erga illum mileratio : proximo miferendum : . quomodo infirmus [e ba- Jttem o Lbere debeat : quomodo fit orandum : confiderandum .Dei keberis) U |judicium , C? a propriis concupi[centiis difcedendum. |]us tiatio 1us Ui vix)it in aeternum, creavit omnia fimul. Deus folüs *Gen. I.«Q juftificabitur, & manet invi&£tus rex in zeternum. b d i quoniam 2. Quis fufficit enarrare opera illius ? nalitia pl ^ OO- Quis enim inveftigabit magnalia ejus? 4. Virtutem autem marnitudinis ejus quis enuntiabit? aut id nequms quis adjiciet enarrare mifericordiam ejus ? s. Non eft minuere, neq D ue adjicere, nec eft invenire ma- 3]. Vir' gnalia Dei. / 6. Cum confummaverithomo , tunc incipiet, & cum quie- ) Qui Deum verit, operabitur. dant. Uuuu^ Dun 6 it 7. Quid Ggssmuiene us jundibys- L eclipfiin. dcficit. ita ergo nirüm tes cum addit : zoz eff 43 faciat bo- erit ( [/] fei;a. nihilcüidä non eft, fi peccator, quo nihil eft num .num eff u[gue ad unum. géruim natulà nequius , & ad prava magis pro- J«483 Abitur. ) penfum , quippe fequitur fuggeitio- apparebit. '.Ju(ïuseüæ & juftus (, hus a nes curnis , concupifcentie , ( vi- qué fcilit s Lzrvidu;.) Jjuftus, perfetus , ím- ,[;m&i- tiofz nature , deficiat. mortalis , immutabilis, & omnium Dominus. ) hs Et boc arguetur. ) Condemnabitun .« Nom eff uminutre, meque adjicere,) [ & punietur ; quod dicitur , neimbe- ) tt;i:! fJf W.' cillitatis humanx 'exg*ufatio*ne- putet Adeo Dei perfecta funt opera , ut il- lis addi nihil poflit , neque detrahi. jomig o homo immuneiu fe futurum a pena 6. C'umeconj;tmma'v'eri't boxo.) Cum 3r- Virretem alitedigis cmli ipfe. "m ;ïlinf«) fuerit fcrutatus. quantrm potuerit , magnalia Dei eoz|picit, €fc.) Sol deficit cum altitu- j iofmas dinem coali perlu(tret , & virtutes. Tuncincmpier.) Ádeo multum fuper- . gudis 000* « Grzce eft: óvvapuy ) exercitum . fci- erit, quod cognofcst , ut perinde fity licet.aftrorum ; quanto magis homi- ]uitt tl« ) ac (1 nihil cogitando progreffus effet. nes, qui funt terra , & cinis?- €wuz quicverit. ) Cum a fcmtamto- j . c"onq.uieverit:';- u 4 60l ff ! ? Aporiabirar. ) Ancéps erit , & in- I"SI zi.) Pariter, nullo excepto. jile t* u r Sic PfiIm. 13. 3- dicitur : ezz- certus, * obftupefcet, fcilicet fe cam. Q.id nes declimaverunz fcmul , nullo fcilicet multa omififfe &mopéü» pro obftu- J E) excepto , quod ftatim. explicat. Pfal- per pefcere lmbcmus 1. Machab. 3. 3t. u hse 408 LIBRI ECOLESIASTICI 16. Not 7. Quid eft homo, & quee eft gratia illius?. & quid eft - yam datt bonum , aut quid nequam illius ? 3* P f31, 9. * Numerus dierum hominum, ut mu ltum centui: anhi : . No cum homi $9.10. quafi gutta aquae maris deputa:i funt, & üicut calculus arense, fic exigui anni in die &vi. $. Stu befcere fa 9. Propter hoc patiens eft Deus in illis & effundit fuper eos mifericordiam fuam. 19. Al 1o. Vidit praefumptionem cordis eorum, quoniam mala eft, ris, difce 20. Ànt & cognovit fübverfionem illorum, quoniam nequam eft. intetTopa 11. Ideo adimplevit propitiationem fuam in ill yi's, & oftendit fem. eis viam aequitatis. 12. Miferatio hominis circa proximum fuum: mifericordia ar. Ào autem Dei fuper omnem carnem. oftende 9 *j 13. Qui mifericordiam habet, docet, & erudit quafi paftor gregem fuum. ad morte 14. Miferetur (:) excipientis doCtrinam miferationis & 23 Àn quafi hon qui feftinat in judiciis ejus. rs. Fili! in bonis non d es querelam, & in omni dajo non Rn des triftitiam verbi mali. 16. Non 16 lfïon- Quifi dica (1) Exciþientis. lm edit. Sixt. legitur excipiens. qum mun ntis of Q 9. Que eff gratia ilins ?.) Grzce r Viam equitatis.) Legem dando.' &l Xeci ufas y utilitas. i Qui mtfericordiam /mäet.) Deus Quid eff bonum , aut quid nequam il- fcilicet mifericors. PUCTA ll!rag ttumque Iius ? - Quid boni , aut mali inferri I4. Evcipiemtis doürinam miferatia- jutus tam poteft. »i5.) Admittentis , & fervantis do- beneäm 9. Quaff gutta aqua maris.) Si cum T$ Atri &rinam , & przce pta mifcricox'diæ ; &ternitate conferantur, quod expli- & in . eam proni. eXptobran cat, cum fubdit, zz 4;e ev;. Daty ; Q. Propter boc, ) Propter imbecilli- Feflinat 1m judicus ejus. | ) Qui fo- Pa u tatem humanam , miferias, & xvi licite curat , qui fatagit , ut judicia, brevitatem, * & legem Domini fervet. *ere dat. Td6€ /("grl Pariens eff.) Deus fcilicet. I5. Iz äonz':f) Beneficiis. p*tis d 10. Prefmmptionem. ) Superbiam , Non des querelam. ) INe addas re- tmhic , hl« elationem. prehenfionem , aut exprobratio- I9. P Subverfronem ) Perditionem , ex- nem. quid. ]to cidium , interitum , Grece xerac qo- Ig emini dato.) Græce doc'ti bencficio, Dtþg. $i. Lar gittone. tiones : Nequam &.) Miferanda , & lugu- tue Qxam( Noz des triflitiam verli mali.) Quo- bris, ut in tragadiis eft cataftrophe. rumdam enim beneficiorum gratiam, tg tüg , II. Ideo 4dz'm;[c'vit; 6'7.) Paniten- filentium , aut loquendi tarditas, ut refpo:-jdea vultus feveritas ; aut a : 20. A'Zt( tibus plene propitiatus , & placatus fpexrum verbum €1t, corrumpit. s ) ql l * CAPUTSG XVII. 709 i'!qnid W. 16. Nonne ardorem refrigerabit *ros? fic& verbum melius quam datum. Itü:.: a IT Nonneecce ver bum fuper datum bonum ? fed'utïaquä lus Afeng, cum homine juftificato. 18. Stultus acriter improperabit, & datus indifciplinati ta- É adit fgp« befcere facit ociulos. I9. Ante judicium para juftitiam tibi, & antequam loqua- n mala el, ris, difce. n eft. 20. Ante languorem adhibe medicinam , * & ante judicium 1.Cor II.IS- ( oftendi interroga teipfum , & in confpettu Dei invenies propitiatio- nem. lYericordi ar. Ante languorem humilia te, & in tempore infirmitatis oftende converfíationem tuam. 22. * Non impediaris orare femper, & ne verearis ufque Ls usf pafa ad mortem juttificari: quoniam merces Dei manet in aeternum. ? er üons & 23. Ante orationem praepara animam tuam , ! & noli effe z. ,", quafi homo, qui tentat Deum: | däþo 101 Uuuu 3 24. * Me- x mentis vim morbi imminentis ante- 16. Not* 16. Nonnue ardorem refrigerabit ros? J — d Qvafi dicat potiora funt verba , vertunt. uam munera , & verborum huma- 2I. Humiliate.) l'emperantie exer- citatione , & jejunio; Hebreis enim nitas eft quafi ros herbis in magno m dando.' zítu. eít familiaris dicendi modus : 1Hu- I7. Utraque. cum Lomine juffificato.) miliare animam in jejumio. th.; Deut Converf[ationem.) Grece émig eopi», Utrumque préftabit vir bonus , & juftus ,tam fcilicet beneficium , quam comverfronem , peccatorum peniten- um mijeatir beneficio adjun(ftam. humanitatem. tiam, & morum emendationem ; fen- fervantis ( Ig. Aeriter improperabit, 6 c.) Odiofe fus vulgatz noftre lectionis elfe po- mifericordit, exprobrans amico. teft : oftende patientiam , animi de- Darzs ifidf]äiþlimzti. ) Grzce eft miffionem , squanimitatem , &c. * Qu fo- facxdys invidi, avari, qui bona fua Ex his enim apparet, quam bonum habitum —contraxerit fanus is ; qui P ut ]Udl:ia, xgre dat. J Tabe[cere facit. oculos. . Dum pau- nunc ægrotat. eris indigentis fpem fruftratur, 22. Nom impediaris orart femper'. ) 'Il$« ? Remove omnia orationis impedimen- trahit , ludit. Ve addas 7 I9. Para jufitizm zibi. ) Reputa $ ta , ita ut cum orandum eft, femper expwþ;atio- uid pro tua caufa di&urus fis. orare poffis. Difc.) 'use caufe juftitiam , &xa- Ne verearis,) Ne ullo vitiofo pu- Infti- a lh tiones , quibus illa nititur, dore impediaris femper in virtutis ,. & tue examen privatüm caufz, aut vi- juftitiz via proficere; & illius a&ibus Quo te tug, te exerctrc. 4 ut fcias : quid adïobje&a jm GLU refpondeas. 23. ïfgaft' bomo , qui fentat Deum.) t ïdtha 20. Zate lamguorem, (1c.) Imitare me- Is enim tentat Deum , qui impara- pum yeum dicos , qui prefervantibus medica- tus ad orandum accedens, nonrea, 7I1o LIBRI ECCLESIASTICI *Supe 24. * Memento irse in die confummationis, & tempus re- LN 1 19. tributionis in converfatione ( 1) faciei. eft commt * Supr 25. * Memento paupertatis in tempore abundantice, & ne- j N 11 27- ceffitatum paupertatis 1n die divitiarum. -t'l'bï gühil i .26. A mane ufque ad vefperam immutabitur tempus, & hac omnia citata in oculis Dei.- diebus delicto- 21. Homo fapiens in omnibus metuit, & in * ]o un, rum attentet ab inertia. itiquitdtt 29. Omnis aftutus agnofcit fapientiam , & invenienti eam iti dabit confeffionem. 29. Seníati in verbis, & ipfi fapien ter egerunt, & intelle- xerunt veritatem , & juftitiam, & (2) impleveruqt., prover- L ( Met bia, & judicia. - d Rom. 40. * Poft concupifcentias tuas non eas, & a voluntate tua 2* 38 6. 1 avertere. - & I atguent f 31. Si preeftes animse tuze conc l4 j up.ifc.en.tias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis. pE 3" 2 * Ne 32. Non o mojdicis, jnd (1 ) F aciel. Iz edir. Sixf. legitur : fácies. türbis immi pul xribusquz (2) Impleverunt. £z e4iz. Sixz. legitur : imploraverunt. Affdua t qua par' eft, reverentia orat , aut in- 27. Iz diebus deliäaräü attender 4b m Cum digna , & inutilia poftulat, aut Dei ipértia. ) Cum fibi peccati alicujus partes , Det ] potentiam oftendit, cum necefic non confcius fuerit , excutiet. inertiam , l5 dnteva eft. ponitentie , & aliis virtutum officiis mïllt.l pecca Q4- be die raqifitmm;z;*ianir. ) Me- infiftet. * Íin Graco eft Zzó. m^zpus- ICVerlusit mnento venture ir& in die extremo Afiag a'ctlpa. " Yunc etiam, cum ma- TU Ti judicii , ceum vita pr&fens, & mundi lorum exemplorum ingens erit feges, UWl .O eurfus confummabitur. ; à peccando abftinebit. Üte ao ( Ia comver[atione faciezs.) Grece eft, 28. Affurus. ) Sapiens. læ. fünt qy zm averffone vulzus , cum ícilicet Deus Dabi co.nfej'ianem. ) Laudabit il- à lq ';:ld Cibl ab impiis vultium avertet ; & ad Iuin.: ? &ternos cruciatus amandábit. V toftnine bppleverunt proverbia. ) 'anquam 946 pot. 25. Memento paupertatis, Gc. ) in- imbrem , aut pluviam eituderunt. ( Vélementi. terim dum vivis , & otio abundas Grece ayeufoeuo'ay. Sapientes fen- & bene vd promi| agendi opportunitas non tentias & precepta magna copia pro- 4 4 Convivi deeft , reconde tibi thefaurum bono- tulerunt. ruim operunr , qui tem 3o- 4 voluntate tt2.) Ab eo,quod e,git h T. porf:e futuro 1 U.(); ) j 1iäi paupertatem. fublevet, optat voluntas tua & defiderium tuum. !0 àcci Q5. .4 mane z(ïbgue ad væfpe?.»zm. ) F a- 3l- C'amupz-'/cmtim fjm.) id quod illu in pi cile, & eodem die. Dicimus lta- concupifcit. Vtbig Jny luce $? dela matume al ferz:. Fac;et te tz gaudium inimicis turs. ) I5 108 abí , Qata,) Citato curiu pratervolan- Male te multabit , ex quo gaudeant pic r inimici tui. W Cywi 33' hÜ f; CAPUT XVIII & XIX. "II 'empus re. 532. Ne oble&teris in turbis, nec in modicis : affidua enim eft commi(ítio illorum. " s Iiæ., &« 3. Ne fueris mediocris in contentione ex foenore, & elt tibi nihil in facculo: eris enim invidus v.toe tuae. empus, ( CAP ET. E us delido. De vino, luxuria ,x loquacitate , cito credente , gaudenze fuper Yenti. eatt iniquitate, odiente correptionem , exultante in malitia , difcretiote in verbis fervanda , correpiione , fitha bumilitate, €? laude tacentis. & mtelle. it proret I. Perarius ebriofus non locupletabitur, & qui fpernit mo- x dica, paulatim decidet. untate tU 2. * Vinum, & mulieres ápoftatare faciunt fapientes, & "'Gen. 19 ^ arguent fenfatos : , fäcie.t te B 3. Et 3.Reg II. 1. sst $N 32. Nen oletleris im turbis , mec 12 per Haä ( mediocrem interpres pro modiczs. ) Ne tantillum quidem te nbola ad con- m vivium conferendo. paupere accepit ) fyt Grca- habent, turbis immifceas , feditionibus , po- puluibusque tumultibus. M5 quiov mrexós evpl QNOXOT G « AIhidua enim efl comuiffo illorum. ) Le contemtione.) ld eft $» o'up./ïo?x'?y i attendet db Nam cum excitantur, collidunt fe contributione ad epulas. In his etiam partes , necfine periculo poteris: il- fere contentio aliqua , & zinulatio cati ahcujus Jis admifcetur. t inettiam , intervenire. Vel fignficatur acom officii$ multa peccata committi. n Greco Ex famore.) Accepta a. focneratore hic verfus ita fehabet,u4 £voears $i pecunia. i vippt n, Cum má TOA T ov u 96 o orq9 36 mvufToN E: eft tbl mibil s. fzeculo. ) Facile ; erit gt* &vTjg , Ne deleleris zaultis deliciis , enim marfupium vacuum facies. zec earums [ymbole Allsgerts. Symbo- Erís enim imvidus vite tut. ) levi- dus, Grece eft ,. éniosNog dnfidiaror , le funt convivia, in quibus quilibet ali(I* iid ciborum, aut pecuniæ, confert, quafi dicat, male confules vite tug audabit i ut iaftruántur epulge. Sententia ergo italice diceremus : faras; fraduzore & te ffeffo. Taiquan eífle poteft ; ne alligeris fymþolis j vehementi fcilicet animi propenfione, On locuplezzbitar. ) ÍImmo ad elfudeunt. vel promilflione pecuniz conferende I.N paupermtem redivzetur eit )ienf€5 en' ad convivium: noíter Interpres non Miofis ; minus enim dicitur , quam j opia p lezit ?» revo?, im deücis , fed 8y fignificatur. q)ppA , £m turóa , & vulgata hec le- Ert qui fpernit , 6$e.) Particula , & Lb & quod &io accipi poteft/de conviviis, fi 2 n tuulti eít caufalis , quia fcilicet qui fper- ilud , ;; tarbis , intelligamus de nit modica opzra , && lucrum qti- '/f l.d quo turbis conviviorum , quz tere ab il- dianum , qaf(i facilis illius fit jacta- lis non abfunt , przfertim ubi multi fuat convive&. ra, paulatim ia paupekr'tatem deci- det. o £ ( 9. Apeflatare.) Deficezre a. fapien- 35 ANe fzær:'f med'io";-i:; ) Ne pau- M - - i 712 LIBRI ECCLESIASTICI 3. Et qui fe jungit fornicariis , erit nequam : putredo , & $, Amic tibi delictu z vermes hacreditabunt illum , & extolletur in exemplum majus, & tolletur de numero anima ejus. z j. Audii * of 4. * Qui credit cito, levis corde eft, & minorabitür, & catum odie 10. Audi 9. 15. qui delinquit in animam fuam , infuper habebitur. C 22. 5. Qui gaudet iniquitate, denotabitur, & qui odit corre- tut n te 7& 11l ^ ptionem , minuetur vita: & qui odit loquacita.em , extingzlit IÀ malitiam. dofantis. 6. ui peccat in animam fuam, i poehitebit: & qui jucunda- 12. Sagiti tur in malitia, denotabitur, s 7. Ne iteres verbum, nequam , & durua, & non minora Non feci - beris. j 14, Cott 84- Ami- ne forte 1te tia. fun. zz(aper babere accipitur pro con- - Nam ferazicatio , 69 vinum , 6 B. daio, ( ebrietas auferumt cor. Ofee 4. Yr. temnere. Ín Grecotantum ell zupue- Arguene. fen[atos.) .Reprehenfione , peNíotr peccabir., proaufcue , nibus aperire & redargutione dignos facient, $- Denotabitur. ) Vitupembi—tur * enim loquad 3- Pautredo , 6$ vermes, 50.) Quia condeimnnaabitur. luxuria conciliantur morbi , & mors Mrnuetur wita.) Quia peccata pec- Dentlarg. celerius advenit, mire hoc conve- catis addet , que ilum in exihum. Ctà. volumu: nit in morbum illum , qui vagts li- trahent., mus Verfic bidines fequitur , & ab italis Galli- Extimguit malitiam.) Fonmitem 1lli ehabet: i t €us anpelllacur. fubtrahendo , ipfam fcilicet loqua- "ts É nj Ex:oiletur.) Die medio tolletur. citatem. Veles, Sente lLeexemplum majus. ) in aliorum 6. Qus peceat sm animam /imm) Se- culpa ( quia exemplum infigne , &- quod alios ipfum ledendo , quod omnes pec- Oftitià, « €ommovere , & percellere poflit. Ccantes faciunt. peccitum af doauna eju;. Vita illius. Peasiteóit.) Mature fi fapit , alio- Unc fefam 4- Cito credir.) Quidlibet cuilibet. qui fera, & inutilis pocnitentia. hum lh. ( Denotabitur.) . Nituperabitur , con- Minorabitur. ) Mlinuetur tum fa- ari p teft ; m, pientia , tuimm exiftimatione apud demnabitur. g. Verbum mequam , & a'æsr';am.) Ira- altos ; nam levis habebitur , & im- 9. C"ffwliæ Px;w.icns, cundum , contumeliofum , minax. ET Qui delinquit. im amimam fmam. ) Non mineraberit.) Nec in honore, 410 .. &ide Qui peccat contra. feipfum , & ani- nec in quiete, nec in amicitia , nec *Gta frilic mam íuam, quamleviter decipi per- in ceteris bonis, fi nimium non ite- 0. res , fed ut decet , excufes , retra- mittit, & multorum malorum pe- du dfen riculo exponit. (tes , damnes. Vl potius 70 zreres. 1€ palam a | lofüper habebitur.) Hiowo nihili ha- fignificat , que audiuntur in. proxi- mum jacata verba contumelig , aut NLOEUES bebitur , qui fruftra fic & quafi fu- I hdbere pranumeririns, zellpris iputi € pondu:, detractionis , non effe iteranda , hoc Tuabit qu juxta illud Horatianum , 465 ssme;ns eft., aliorum auribus iogerenda , ) n iterum inculcat tertnet j?affu.«, &f frsges ;an]ïlm*ere nat:. ln l. quod pr&ceptum Ottm num. Io. Ícquenti. fæt 'pfg"bzzga L. de relig. & fump. Plä WWICg ! us l CAPU' D XIX. 713 ido, & 8. Amico, & inimico noli narrare fenfum tuum : & fi efc Jkuln n a JL37 T ? 6 tibi delittum, noli* denudare. nbitur. & g. Audiet enim te, & cuftodiet te, & quafi defendens pec- catum odiet te, & fic aderit tibi femper.. 10. Audifti verbum adver(us proximum tuum ? commoria- odit core tur in te, fidens, quomam non te dirumpet. , Gitngul II À fame verbi parturit fatuus, tamquam gemitus partus infantis. jücund 12. Sagitta infixa femori car nis, fic verbum in corde ftulti. p Corupe amicum, ne forte non intellexerit, & dicat: "Lev. n m Non feci : aut fi fecerit, ne iterum addat facere. Ig.I7. Matth 14. Corripe pro*amum, ne forte non dixerit, & f1 dixerit A ne forte iteret, ? IS.I15 Lucz —— — I5. Cot- 17. 3. pitur pro 0i Q. dmco, &f smumico 65:) Noli Sic aderit tibi femper. ) Simulate tum e& uUL delectu otm- amuicus promxfcue , & íine nibus aperire animi tui fenfus.; hoc IO. Commoriatur t2 fe. ) Silentio ioperabitur y enim loquacis eft, & imprudentis. preme, necomnino cum aliis com- munfca Denudare.) Aperire ; nam que ta- l VCCC&E& ye Nen te dirumpet.) Non propterea m in exlium Cita volumus, nemini dicere debe- rumper iS. mus Verficulus hic in Greco ita fe habet 42 amico t$ 1-7imiuco me nar- II. 4 faeie dieda ) Propter audi- Fonitem il tum verbum. ccilicet qua res , €5. nifé fit. 1104 peccatum ,. ne re- Papturit fatuus.) Qui lingue fuz veles. Sententia eft : fi potes fine culpa ( quia fcilicet nec ex officio , potens non eft, & quafi fgtum cor- um fium 5 dis fui continere non poteít , fed ] omss ]** & juftitia , nec ex charitate teneris) geftit in lucem proferre. peceacum alienum non apperms ;nec hunc fenfum noftra verfio refpuit ; lenquam gemitus partus mfmztzs ) f fapit Sinülis mulieribus partui vicinis , nam illud , f zb eft delitbum , expli- quarum uterum adeo.gravat infans , cari poteü fi alterius xofti deli- enbitur , (f ftum. re ut illum omnino cogantgr effunde- 9. Cuffodiet te. ) G1æce & OvAataTO I2. lzffva femori carmis.) Alte in- ] JWW) Iv €t, 4 fe fibs cavtbit , ne uod in XàÀ , ym , mmh utpste in parte , qlæ carnis 3 homote « alios , eadem & in ipfum pecces , mültum habet , ideoque etiam dolo- &t fecreta fcilicef, & tacenda. proden- * res magnos facit , « gemitus ciet, amlci lld n do. & climores ; ut vulneratus filere 'mum non l ptra" &tdf dcfämlms peccatum, 6. ) Non non poffit. (cuie jtre te palam arguet quafi detractorem , I13- Ne forte mon mrel[exerzt) Non us T cogngvcrit , qus de. illo ja&antur. x i P QXF immo ut expifcetur arcana, juftam 1 : j te habere querelarum caufam affi- lterum. addat facere.) Porro pergat mmhd mabit ; in animo tamen fuo con- peccue , & ad eumdem lapidem of— Ifcf tn 1 j temnet , & odio habebit ut detra- tenuere ; gt nd4 at étorem I4- Ne foerte non dixerit.) Quia fieri m Dibl. cups Com. Menoch. T. IV. NXXX 714 LIBRI ECCLESIASTICI n FA 15- Corripe amicum : fzepe enim fit commiffio. 16. Et non omni verbo credas: eft, quilabitur lingua, fed 2 À tem. F non ex animo. * Jac fant dolo 17. * Quis eft enim, qui non deliquerit in lingua fua? Cor- 3) ripe proximum , antequam commineris. u () r 19. Et dalocum timori Altiffimi: quia omnis fapientia timor elt, quii Dei, & in illa ignoratum timere Deum, & in omni fapientia difpofitio * legis. 5 E nerit tem 19. Et non eft fapient ia nequitize difciplina : & non eft co- gitatus peccatorum prudentia. 26, Ex tur fenfat 20. Eit nequitia, & in ipfa execratio: & eft infipiens, qui minuitur fapientia. 7 Àm .41. Melior eft homo, qui minuitur fapientia, & deficiens 25 enunt fenífu in- timore 28. Ef , quam qui abundat fenfu, & tranfgreditur Cium, qu legem Altiffimi. L J elt pru ïl poteft , ut non dixerit, & equum eft, 18. Da lecum timori Altij?mi.) (Qui ut ab ipfo innocentiam ejus cggno- hanc lenitatem precipit. Ls N fcas , & fi dixerit , monendus elt , Quia omuis. fapientia, 6c,) Quia fci- licet timor Dei eft omnis, id eft tota, (I)Infd ne rurfus idem peccet. jultus. I5. Sape emim fit commiffo. ) Pec- plena, ac perfecta fapientia pra&tica, Greca ha- & in illa fapientia viciffim quidquid 22. Ef fl cati fcilicet perpetratio. docetur , eít , tzzere Deum , quia bent. dia/o0NZ, calummia , fenfusque id Senp aof idem cum prima pa:te fuperioris ver- omnis fapientia eít Z//poffr;o legis. id time refpos, ficuli. eft, difponit fapientem itd fervan-'-! Mone amicum , qui fi non dam legem. péccavit , faltem hoc referet com- I Et non eft [apientia nequitia di- Erfbfa in; modi , ut fea calumnia impacta pur- hii eft get. Videtur nofter proJiz/20^) , le- fcipina.)) Falfa, & politica malorum hominum prudentia, que mala agere 2. Qui ; giffe cvu/3oA , fymbola, Itaque fepe docet , & proximum circumvenire, àt Candide fit commilfio , feu fymbola aliquibus, qutr, q vel etiam multis de eodem mnale lo- multum abeft a fapientia , & pru- uentibus, & varios defectus , & pec- dentia , licet illam mentiatur. ægl (ïgq)gþq Cogitatus peccatorum. ) 1nventa, & ; Ü f jtrs cata illi atfinzentibus ; eosque in coni- hn Nw mune conferentibus quafi jucundi imachinationes peccatorum. 12 jdicii | fermonis , ut convivii argüumentum. 20. Eff nequitia, $g. ) Eft potius malitia , calliditas , & execrabilis X Violenter Y6. Labitar lingua , fid nom ex . ani- aftutia , & multum falluntur , qui Q fayet c mo.) Lingua mentem pr«vertente , fibiimponunt , & pro illa fapientiam f 1 Eu nec animo nocendi, aut detrahendi. veram non fectantur. ? "Pnific 2I. Melioreff, €$c. ) Sententia eít , h 17. Antequam commintris.) Preftat Nj enim blande ad officium revocare fatius effe illa falfa prudentia carere, Qàttum ( amicum , quam afperitate fermonis, quz divinas leges temerat, quam il- Amlmþ aut minis. Sic S. Paulus ad Galat. lam quzrere, aut nancifci. u 6. 1. ait : Infrm'te bu 7 Iusmodi 1n jþäri- In timore.) Dei fcilicet , qui timor Filzg(,t nf " fu /mitatj:. divinz legis obfervationem fuadet. j j 4/ imula CA p o E XIVX. 715 * 25, Eft folertia certa, & ipfa iniqua. ngu, fed 23. Et eit, qui emittit verbum certum enarrans veri- tatem. Eit, qui nequiter humiliat fe, & interiora ejus plena fu? Qw funt dolo. ^ 24. C1) Et eft, qui fe nimium fubmittit a multahumilitate, & ntia timot eft, qui inclinat faciem.fuam , & fingit fe non videre, quod ; dipofitio ignoratum eft : 25. Et f ab imbecillitate virium vetetur peccare : fi inve- on ef o« : nerit tempus malefaciendi, malefaciet. 26. Ex vifu cognofcitur vir, & ab occurfu faciei cognofci- tur feníatus. ylens, qui :27. Amittué corporis, & rifus dentium, & ingreffus homi- eficiets nis enuntiant de illo. * 28. Eft correptio mendax in ira contumel nfgrediwï iofi, & &ft judi- cium, quod non probatur effe bonum, & eft tacens, & ipfe q, H ',..-'- eit pru ens. XXXX2 VUJ;/W-) QUi CAPUT * i Qul (Ij In edit. Sixt. ad "voctme , id eft totày juitus. N & efl, 2u4 z 'vejrfu 24. & orgïui'l'it, addttaur ; ntia pradich jim quidquf 22. Ef folertia certa ) Grece mav- afïtuce ; fieCc ea animadvertere , que Seyía &xpiboo , malitia perfetla 5 op- Dum , QUi ab aliis nefciuntur , vel que alii te- oftqa legit time refpondet ei, quod dicimus Ita- &a, & ignorata volunt. lice ; malzzia ffua. o06. 4b 0cc;zrjkfaciei.). À. faciein- 1 :1/1 frvate - Et ipfz iniqua.) Solertia hgc mala nimirum eft. oculos. curréente , a vultu , qui i.ncurrit in ; utjiitt d tica malorm 23. Qui epnttit verbum certum, &e.) Q7. mitlus , &'c.) Sententia eft, Qui candides, vere ; & fincere 1o- ex veftitu, rifu , inceffu hominis de In Greco eft,xa; quitur, & agit. ilius moribus, & ingenio conjectu- itia y : Pïü' £ci Qiae otptrydon TS &xpyai xeiua , ram capi pofíe. ytlatul fj eff qui pervenit , ut emunttet f[enten- Q8. Cerreptio mendax. ) Indecora, & ?147. NNotat eorum verfotiam, qvi ut eft in Grzeco. ]nvent in judiciis leges falfo interpretantur, In ira contumcliof. ) Cum per iram mmä& pacius & violenter ad eum fenfum trahunt, quis contumeliagnque alium- corri- qui favet caufz ipforum iniqus. pit, virtutemque vitio docere cona- & gxecrabmb: tur, antor , U Qui nequiter buriliar fé.) Voce, ge- ftu, fignificatione reverentiz. 'ndiciim , quod non probatur , effe ba- Il'a [apieüti*m 24«m.) Quia prgceps , &ab ira pro- 24. Nimwm feé (ubmitts,) Mirum fectum, & nonnunquzm falfum , ac Sent a eb quantum fe fubmittit. mendax. dentia & ero A multa bumilitare, Y Quam fimu- Et efl tacens , 6c.) Eft; qui pruden- t qmm lat. ter alterius errata tacitus tranfmit- fet Fizget f2 mos widere, quod ignbmmm tat , cum fcilicet opportunus ncn eft ut qmot ef. ) Simulat fe alios non obfervare an! yadee correptioni locus. E - / 16 LEIBRKITI PCCLESREASTECI e E E C AyPCU-TC XX y L ( ot 3n detrime JDe correptione, æ.cawepz,*i penitentia : de tacente , C? loquate: 1o, E de dono [apientis , & fatui : de falfa promi[Fone, &? mendacio: tributio du 1. Ht . de fapiente , qui placet magnatis : de donis non acci- levabit cap piendis , & Japientia abfcondita. I. D. Eft, Uam bonum eft arguere, quam irafcij & conüt;entem jn feptuplt B in oratione non prohibere' * Infra Iarh : 15 apie 2. * Concupiífcentia fpadonis devirginabit juvencu fatuórum e 9921 — 4, Sic qui facit per vim judicium iniquum. 14. Dati 4. Quam bonum eft, correptum manifeftare poenitentiam ! fic enim effugies voluntarium peccatum. feptemplic L 1f Exig $. Efb tacens, qui invenitur fapiens, & eft. odi bilis , qm illius 108 procax eft ad loquendum. 16. Hod 6. Eft tacens non habens fenfum loquelæ; & eft tacens L hüyufmodi, fciens tempus aptum. 7. Homo fapiens tacebit ufque ad tempus : lafcivus autem, L RE judicandi, & & imprudens non fervabunt tempus.: cipendi, 8. Qui multis utitur verbis, leedet animam fuaxn? & qui po- p Pmæj]b to male vive teflatem fibi fumit injufte, odietu.r. r 9. Eft cedunt , & a S. Odibilis. ) Odium enim meren- Irveiio, & i. ()114m bonum. )( Quagto melius detrimentum -& tur, & provocant temere, & proca- Qnorum qale Arguere. ) Humaniter corripere. citer loquentes. Cic. 1. de Offic. 10- D.;[um Iafci.) Occulte fovendo in pectore Nec vero tanquam m po[feffBonem . [uam venerit , excludat alios P EJ fed cum re- Qs altori a virüs iracundiz. Ciplàs coum Et confitentem. ) Agnofcentem )Q liquis sm rebus , 1um & lermone commu- damnantem id , in quo peccavit con- i s viciffitudinem imiquam putet. ET tra te. C/ff/t! Tétri 6. Non babens fonfum loquele.) Qui B t comp, dm oratiomenon pro/yi&cre.) Pdtienter, loqui nefcit , qui fuam infacundiam Ir. Ef* n & humaniter audire, dum fe, & pec- novit, qui ne parum prudenter ali- $ t enim , catum fuum excufat , autillius ve- quid effutiat, fibi timet. tatis D ho niam petit. Tempus aptum.) Opportunum ad]lo- tünag fuas ü Q. Concupifcentia -/l'vlkdanis, 6c.) Sen- quendum. Uf?ïatio Jlor tentiae(t: Quemadmodum Eunuchi, 7. Lafcivus.) Procax, nugatof*,in- BUb vin quibus virginum cuftodia credita eft, ipiens, in rgco eft Aamigág, qu dipnitai. aliquando ipfis. virginibus vitium in- vox jactatorem , mendacem ,. teme- Nünüta ef. d ferunt , ita iniqui judices , juftitie prodenti cuftodes corrumpunt juftitiam. rarium , nugatorem fignificat. 4 apl g. Qui poreflatem febi fumiz injuffe.) P b lt 4. Voluntarium peccatum-) Nam vo- 908 4 müm luntarie non peccat , qui per veram Ut velit loquendo , docendo, impe- Vltias » Vitm penitentiam ferio peccata detefíta- rando , fibi, non fubditis dominari. Vel qui fibi jus male affumit alios EU ihque s tur , fed pocius imbecillitate humana. * * B 4 ) qul * p QG APU TY XX 4 17 s. Eft proceffio in mal in detrimentum, is viro indifciplinato, & eft inventio ? hrun: 10. Eft datum, quod non eft utile, & eft datum , cujus re- Wehdati: tributio duplex. «tl« 1r. Eft propter gloriam minoratio, & eft qui ab humilitate levabit caput. E 1fitentem 12. Eft, qui multa redimat modico pretio, & reftituens ea r in feptuplum. jam 13. Sapiens in verbis feipfum am » bilem facit: gratize autem fatuórum effundentur. 14. Datus infipientis non erit utilis tibi : oculi enim illius Nitentam ! feptemplices funt. 1$. Exigua dabit, & multa improperabit, & apertio oris li, qi illius inflammatio eft. : 16. Hodie foeneratur quis, & cras expetit: odibilis eft homo o[E tacens hujufmodi. L] A XxXxX )s autem, 17 Fzï judicandi, & eorum dicta , aut facta Sententia eft, avaros ut pecunie par- cant, viliffima , & deterrima que- ca?pendi. & qui po- Q. Procefffo 1 malis.) Cum fcelera- que ad domus neceffitates comparare, to male vivendi res tamen bene fuc- qu& cum ufum , ad quem comparan- cedunt ,. & ad votum fluunt. tur non impleant , aut etiam noxia ; H Ed Inmvenio, ($c.) Res inventa, que fint, ac proinde fubinde illa abjicere, epim meren detrimentum affert. Profperitas ma- & alia. comparare. neceffe fit, feptu- re, &proct- 5 onorum malorum caula. plo ples pecuniz infumunt, aut per- dunt, quam liberales. ltalox:um pa- ;, de 0fo 10. Datum , quod non eft utile.) Mu- rcmia eft : [fonem f"w nus altzri datum ex quo nullum per- cbi pin (pende , manco fgd cum re cipias coimmodum , ut cum confer- fpende. tur in ingratum. I3. Gratie autem fatuorum effunden- 77 cami 7 P;ml. Cujus retributio duplex. ) Cujus lar- zur.) Vel verba, que lepide proferre ga fit compenfatio. fe putant, vel beneficia, qu malre yatli.) Qui II. EfÉ propter gloriam minoratio ) collocant. infacmlä'bm.i I4- Datss.) Munus, datio. gudenter 91* Sunt enim ; qui confequendz digui- tatis, aut honefti muneris gratia tor- Oculi emim ilims feptemplices funt. ) ) tunas fuas imminuant. Vel eft mi- Illud enim fpe&ant, ut feptuplo plus i 'umrm adlo- noratio propter gloriam , quia ma- accipiant, quam dant. giftratus virum oftendit, & occafione IS. Mmlta smproperabir. ) Odiofa mgitn dignitatis, quam funt confecuti , im- beneficentie fue commeimoratione, minuta eft de illorum probitate , aut quafi tu ingratus erga illum fueris. r te Inflamzsatio eff.) lram in audiente icetl prudentia apud cives exiftimatio. []IHCat Ab bueilitate . levabit. caput. )*'Ad excitat : quis enim patienter ferat honefta munia produ&us , & ad di- ftulti dantis jactantiam ? &c. Grzxca umit 197 habent, Jperzi? os fummm "velut praco. gdo, 1f* vitias , virtute pauperi , & humili 16. Fezeratur. ) Miutuo dat, aut d/omm?l'l' utruinque conciliante. d I2. Ef,qui multa redimat ,| &c. ) commodat. ffomt 718 LIBRIECCLESLIASTICI 17. Fatuo non erit amicus , & non erit gratia bonis illius : »6. Opp. 18. Qui enim edunt panem illius, falfae linguse funt. Quo- indifciplit: 1. Poti ties, & quanti irridebunt eum ? autem amb .19. Neque enim, quod habendum erat, direCto fenfu di- ia * 28. Mor ftribuit: fimiliter & quod non erat habendum. illorum cu 20. Lapfus falise linguce, quafi qui in pavimento cadens : fic cafus malorum feftinanter veniet. 4 20 Sapi' 41. Homo acharis placebit ma quafi fabula vana, in ore indifcipli»natorum. affidua erit. 30-. QUI | 22. Ex ore fatui reprobabitur parabola: non enim dicit & qui opa illam in tempore (uo. frapnatis, jL * X 23. Eft, qui vetatur péccare prce inopia, & in requie fua Á ftimulabitur. " fhutus n oi 24. Eft, qui perdet animam fuam prse confufione, & ab 3.* i E Uttifque imprudenti períona perdet eam : perfonæ autem acceptionef perdet fe. 3*. Meli 25. Eft, qui prae confufione pro mittit amico, & lucratus qui aþfconc eft eum inimicum gratis. 26. Op4 Ducct fugie 18- Felfa lingua jimt) Ad adulan- Homo infulfus , ineptüs , illepidus , dum compofitg, & illius jactantix fatuus ( hoc enim fignificat vox a ya« concinentes, i, quam retinuit Interpres ) omni- Irridéb;znz eum. ) Commemorantes, bus accidit ingratus, & moleftus, pe- t. DIl pa quz ille de fc magnifice, & gleriofe rinde ac narratio aliqua fabulx infi- ! pteca pradicavit. Vel quod ftultefua pro- pientis, & intempeftivz, qua fapien- degerit, que explicatio melius cum tes dele&tari non poflunt. luratg; fequentibus cohzret. 02. Parabola. ) Senténtia gtavis, Wi Qum pay -19. Dirello fenfu.) Prudenter, & feria, acuta & fapiens. Wttere ttn d. inloco beneficia conferens. 23. Inrequie fua f'iimlabirur.) Cru- ifitr N Szmiliter, & qued non erat baöendzm.) ciabitur, & dolebir, quod a peccato 20. Üj Nefcit, quando parcendum, aut non paupertate prohibeatur. feac füetg parcendum fit pecuniis, & rebus fuis. 24. Perdet anomam fuam. ) Per- $ probrqm wf 20. Quefí qui iz pavimento cadens. ) dit fe, 2 Potgoy In pavimento fcilicet folarii domus Pra canfufanea ) Vit ii pudore. fam | j -Tür pe càadens, & deorfum cafudelatus ; hic Ab imprudenti perfóna perdet eam.) enpi, Y D enim cafus eft improvifus, & lethi- Propter imprudentis alicujus poftula- Tenday dety fer effe folet. In Grzco eft, 0Aíc35- tum aliquid iniquum poftulantis, cui Drotetvig, refi(tere non audet. p.u dnàd ÉOdpscsy lapfus a pavimento, tém f tili Notum eft in PalefRina tecta fuiffe Perfona autem acceptione, ) Reveren- türbar ; f jana, & in eis ambulare, & diver- tia intempeftiva. üntm f im fari folitos Hebrzos. Senfus ergo 28. Caæfufone. ) . Vitiofo pudore, Oi efít: adulatores , mendaces , & hu- Multi fünt , quos. liberales facit frontis N ag jusmodi impxzovifo, & graviter ruent. infermita: , ait Seneca 1. 2. de bencf, BI Dotes $ ff 21. Homoe acharis quaft f abitla vana-) Cap. Iv 4 Ofrumu $ d CCAPUT XX. & XXL lov (19 ss : 26. Opprobrium nequam in homine mendacium , & in orc indifciplinatorum affidue. erit. L Quq- ul 23. Potior fur quam affid itas virl menda-cis,w perdäitioxiem autem ambo hzereditabunt. fenfu (* 28. Mores hominum mendacium fine honore, & confufio Cadens: ilorum cum ipfis fine intermiffione. 20. Sapiens in verbis producet feipfum , & homo prudens natorum placebit magnatis, * .3c. Qui operatur terram fuarh-, inaltabit acervum frugum, m diait qui operatur juítitiam, ipíe exaltabitur: qui vero placet magnatis, effugiet iniquitatem. oculos j'udiïcurn , & quafi Exod. equie (ü 3r. * Xenia, & dona excoecant p mutus in ore avertit correptiones eorum. * Deut. TE 42. * Sapientia abícon(a, & thefaurus invifus : quze utilitas. 16.1g. in utrifque ? » *Infra cceptiort 41.17. 33. Melior eft, qui celat infipientiam *'.fuänlu , quam homo , r luctatui tiam fuam. qui aþfc.o.ndit fapien CATUT XAL o6. Op ,,..--"- Docet fugiendum peccatum : primum in. genere , deinde ín. [Decie , lpids, produ&lis ariis peccatis. cat vox 4 res ) omir li peccafti? non adjicias iterum: fed & de priftinis de- noleltus, p* precare, ut tibi dimittantur. fabulg Wi - 2. Quafi Lucratus efü eum tnimicum gratis.) 99. Size benore. ) Viles , & con- : QQuia cum paulo poft advertit fe pro- temptibiles. ;1tia gfavis, mittere non debuiffe, & refilire velit, 29.. Productt feipfum.) Seipfum pro- irafcitur is, cui fuerat facta promiffio. movet apud Principes fapienter lo- Jinn.) G- M 96. Opprobrimza nequam. ) Grace ? quendo. pouoc To»qe 9g , macula vituperium, & 30. Inaltabit aceruum frugum. ) Al- probrum peffimum. tum faciet, multas fruges colligendo. 'udm, ) Pef' 27. Potjor fur , &c. ) Minus noxius; Effugiet iniquitarem. ) $i fapit, ut charior fit principi, & ne peccet. In nam l. fur pecunias, mendax famam f; pudore eripit. H. Fur ex egeftate furatur, Grzeco eít, ££iN4oeroa, placabit, pro eydtt UP mendax detra&or ex petulantia, & quo legendum crediderim ?$:A«oerau, :ujllS p 1 protervia. IiI. Mendax totam in- effugabzt ,. iniquitatem. - Vel fen- tulatit Ó cui terdum familiam, aut Remptib. con- fus eft, etiam fi quid peccaverit, fa- IV. uia licet turbat, non ita fur. cile penam effugiet. J fevet unum furtum uno mendacio pejus effe 31I. Margs.) Grgce, $ipóc, quod ffit, at non affiduitate mentiendi. id fignificat, quod ori inferitur, ne udore; V. Furi pecunias credere prudenter loqui quis polfit. , front! :fn j bene j J non potes, mendaci vero nulla in re 52. Thefaumrus imvi[us. ) Abfcon- ? ditus , .occultus ; incognitus. Poffumus fidere. 720 LLBREXd ECCLESTIASTICA- 1.* 2. Quafi a facie colubrifuge peccata, & fi accefferis ad illa, fufcipient te. illorum 1 1. Via 3. Dentes leonis , dentes ejus, -interficientes animas ho- minum. N inferi, & 4. Quafi rhomphza bis acuta omnis iniquitas, plagse illius r. Qu non eít fanitas. ( 14. Coi .$. Objurgatio , & inju rise annull.abunt fubftantiam, & do- 14 No mus, quae nimis locuples eft, annullabitur fuperbia: fic fub- s Ef ftantia fuperbi eradicabitur. eft fenfus: 6. Deprecatio pauperis ex ore ufque ad aures ejus perve- 16, Sek niet, & judicium feftinato adveniet illi. filium illit A4. Quijodit correptionem, veftigium eft pec 1". Cor Fätoï*is , & qui 10n tenel timet Deum, convertetur ad cor fuum. ? 8. Notus a longe potens lingua audaci 1. Ver & fenfatus -fcit labi fe ab ipfo. B &ad fe ul 9. Qui aedificat domum fuam imp jicit illud endiis alienis, quafi .qui colligit lapides fuos in hyeme. Io. * Stup- Ls E 2. ( accefferis ;;d illa, fnfcipient 1e.) cum voce judicium, x,g.jua 'a'u.frä-, jüu- (1) Sipie dicium. ejus, fcilicet Dei. Interpres legit, 2:feros , fnfce- m Aytne.) ln ( pient , nunc habemus à5£evai , morde- 4 . Veffigiusz eff peccatoris.) In Gre- buzt : fenfus idem ; ferpentes enim co e(t, ;z vefligio peccatoris, vie fcili- f)'fmem, hvel tnordendo eos fufcipiunt , qui ad il- cet peccatorum , & eorum veftigiis itiportuno t infiftit. Adeumdem fenfum trahi po- ghcitur, n ? los accedunt. 4. Romphaa bis acuta. ) Gladius ex teft Vulgata, fi dicamus, veftigium icit,ideoque : utraque parte fecans. Gr&ci appel- latinis fepe idem effe, quod fiznum. omum ftri ltaque odiffe correptionem , fignum *5 youa Tuf lant ó/pojo», ut hoc eft loco. procunbente . Obiurgatio.) Gr&ce xaramNqqyuoc eft, Aliquem jam per viam, & vefti- oljurgatio fevera, faperba, acris qu& gia peccatorum incedere. 1Cat2 ln qapp Comvertetur ad cor fuumi, ) Ex cor- IO. &uszd animum quodammodo obftupefacit. reptione proficiens.. Aunullabunt fuiflantiam. ) Guiaqui Sjaquga rixas amant ; & in alios injurii fünt, 9. Notus « longe.) Notus gtiam lis, Cütotum, verbis eos acribus, aut contumelio- qui lónge abfunt. TL Crmyl, Porens lizgua audacs. ) Qui linguse lislbus $ fis accipientes , fibi etiam caveent neceffe eft, armatos fecum habeant ad fue petulantie alios impetere folet. Jucünh, & , propulfandam leforum — vindictam , Lali fe 45 ibfo. ) lum declinare , tit ad st : multum etiam expendant in judiciis , & fe ab illo fubtrahere. Greca ha- 27 CU,*: l /.7;'6 quz contra illos exercentur. bent, £» r& 6Xi09aliey «oTOy , cum Tuttur fen Villg fur apnullabitur [upecbia. ) Superbia pío lbitur. quod. fic interpretatur, f i 3 Rtidim, eam perdet. fcit, novit eum, qua fcilicet fit lu- ) T Xod lcæ iij Ex ore usque Ad aures ejus perve- bricitate, & labilitate lingue ; ideoque 12 niet, ) Dei fcilict. illum vitat, quz inteipretatio cum fun, judicium.) Mindi&ta judicis Dei. fenfu, quem exhibet Vulgata noftra Tüoris [ Jel editio, confentit. Ol)lnu m() d I/. ) In bonum, & favorem pau- peris. In Greco tamen conjungitur I&/ [,mc Q. Quaff qui coligit. lapides | fwos. m C ANPOUCODOXXL 701 sadilla, 1o. * Stuppa colletta fynagoga peccantium, & confummatio *Supr 15. 7. illorum flamma 1gnis. imäs l- tr. Via peccantium complanata l apidibus, & in fine illorum inferi, & tenebre , & poenae. 1 u lllius 12. Qui cuftodit juftitiam ,' cont inebit fenfüm ejus. I3. Confummatio timoris Dei , fapientia, & fenfus. , & do- 14. Non erudietur, qui non eft fapiens in bono. fic füb- Is. Eft autem ( 1 ) fapientia, quae abundat in maloj & non : eft fenfus, ubi eft amaritudo. s petve. 16. Scientia fapientis tamquam inundatio abund -abit, & con- filium illius, ficut fons vitee permanet. j & qu 17. Cor fatui quafi vas confrattum , & omnem fapientiam non tenebit. fci lab 18. Verbum fapiens quodcumque audierit, fciens laudabit, & ad fe adjiciet: audivit luxuriofus, & difplicebit illi & pro- uf qu jici.e*t illud poft dorfum fuum. o..* Stup- 19. Nat- p '» (/:'JTä j jü' (r) Sapientia Iz e4;j. Sixz. legz;t,zr infipientia. byeme.) 1n Greco e(t, àic yeiudya , i fapientiam, & intelligentiam, adeo- .) In Grg« , Vife fClü' byemen , hyeme fcilicet edificaturus, que ipfa eft vera fapientia. y velligiis importuno tempore, cum calx con- I4. Noz erudietur , €$c. ) Sapientia glaciatur , nec cum lapidibus coale- non eruditur, nec ejug eft capax, qui m trahi po- non eft fapiens ,. avSe«os , - affutes , , yeltigium fcit,ideoque fibi potiusruinam, quam domum ftruit. Complutenfis habet, félers , in bono quzrendo , & -inve&i- od fignum. & xou« T&QUc. £m tumulum fcpultura, gando. "T f]gnum procumbente fcilicet domo male xdi- IS. Sapientia.) Prava aftutia. ,& yelli ficata in caput domini fui. Quas abundar n malo.) Cogitando IOo. Sruppa colleia. ) Ad ignem. fcil. & faciendo, folérs ad malum. j Ex Q Sjmagega peccamtism. ) QCoctus pec- Non efü foufms , ubi efh amaritudo, ) catorum. Non eft fapientia, ubi eft peccatum, , eriam ii II. Complamata læp;nzfam.) Ampla ; quod eft »z4ix germinans fel ? Deut. lapidibus ftrata , complanata , &c. 29. 18. Vel ubi funt animi pertur- Qui fingue jucunda , & grata fenfibus, fed du- bationes, quibus qui agitantur, 4ma- cit ad exitium. ro funt animo, ut loquitur Scriptura, | qechunre « I2, Contimebit fen[um ejus.) . Afe- 1, Reg.22. 2. ibi fapientia non eft. — (uact D quetur fenfum ejus; ejus fcilicet in- 16. lunndatio.) Gre&ceelt d/mviam. ( Ju-riu ! telligentiam, & mentem. Greceenim Fons vite. ) Fons vivus , qui eft r étataE s eft, x«rexparíi TS Éyyoquarog avTS; perennis. fic lr legis fcilicet , »ou.s. I8-. Scéws. ) Sciens, prudens-, fen- Jct fatus. 5 l£ ideoq 13. Genfumatio, $c.) Perfectio ti- :etatiO C ytt moris Dei, qu& confiftit in perfecta d fe adjicier.) Sibi applicabit, fibi obfervatione legis Dei, parit vcéram recondet. g " Bidl. cuzz Com. ]Vmwb. EZIE. ib P , VVyyy 722 LIBRI' ECCLEASïAS'TICI 19 Narratio fatui quafi farcina in via : nam in labiis fenfati 49 In invenietur gratia. 9s illor 20. Os prudentis quaeritur in ecclefi . q. D tabunt in cordibus fuis. 1 a, & verba illius cogi- fuam, o1. Tamquam domus ext erminata , fic fatuo :fapientia,. & 3 j t Ícientia infznfati inenarrabilia verba. odietut, fatus hoi 22. Compedes in pedibus, ftulto de&rina, & quafi vincula manuum fuper manum dextram. 23. Fatuus in rifu exaltat vocem fuam : vir autem fapiens D ltid vix tacite ridebit. i lueu, 24. Ornamentum aureum prudenti chiale in brachio dextro. ï--do&rina, & quaf) bra- Q1 4 25. Pes fatui facilis in domum proximi, & bomo peritus confundetur a períona potentis. . N hnp 26. Stultus a fenettra refpiciet 1 n domum : vir autem- eru- 1 per * ditus foris ftabit. ^. De tiperit et 27. S:ltitia hominis aufcultare per oftium, & prudens gra- vabi:ur contumelia. 3. Con 28. Labia imprudentium ftulta narrabunt: verba autem pra- emingra dentium , ftatera ponderabun-ur. 29. la ocinvism o PDradig, Aexerio[us.) Qui deliciis, non fa- tur, quo minus juxta ftultitiam faam, Ideo m fibi i pientie ftudet. Grece, a'v:wf.x?,xäy ; quam amat, operari poffit. "i, & i deltciis mmdalgens. peccatorum eft illa vox, Pfalm. 2. 5 Diframp;zmm vincula eorum; €$ PWJ dliena dih. Q19. Qu A Aff farcina in via.) Moleft '21 " à 29' In D77 eft, & gravis. ciamus a nobts jugum ip[orum, iU inogd 2O0. O5 prudentis quaritur 12 Ecc'effa.) 23. Exalrat vecem [mam.) Widens In confiliis, & deliberationibus pru- cum cichinnis , immodefíle , & in- Qd ec / tra'rk', Í iplen dentes quzruntur , qui ditficilia ne- .ma quæ Q gotia expediant. Ridebit.) WMleididoa, fubridebit. Cogztabzmt, ) Auditores illa perpen- QS. Facelzs in domum proxims. ) Fa- I5 éXámen . D. D. dentes ; &.ra,tiqnnm allatarum effica- cile ingreditur domum alienam. 3ial *lidir ij citatem. 1 Homo perirus.) Gysce eft, mo^sna- 29I. Ta2quam domus extermimata fic e06 mulre& experientit. $ D0n qes HU dn f fatuo fapientia. ) Incondite enins, & Confundetur a per[oma potentis.) Re- Qua c 157 inordinate loquitur fatuus, etiamfi verebitur potentes, nec ficile illo- alioquin qug dicit, bona fint. rum domos ingredietur. LéntIa d SN Sctentia infen[ati imenarrabtltaverba.) 26. A fenefira vefpiciet im/ domum. ) Wüniaton. In Grzco eft, /zveffzgabilia , quorum Si alioqui ingredi non poffit, ut fus QUi etisn i feriem ,. & ordinem retexere nemo fatisfaciat curiofitati. he jl. Cj 75 poffit. Italice diceremus , zox» bazno 27. Stultitia.) Grxce, dimaidtvo (a , D*Ccari )d fieg - né capo , nà coda. imperitia , xufticitas, incivilitas. ) m 1 . 92. Compedes, 65c. ) ! Idcirco ftultus Auféultare per ofliun. ) ut oculos, t )d ipfuln fapientiam odio habet , quia quafi fic aures applicare, ut qux domi alie- Meo " ? manj compedibus, & manicis illa impedi- n fiunt? cognofcat. .flls, ö qu A audi CAPU T XXL & XXIL : 723 niti 49. In ore fatuorum cor i*Hörum, & in corde fapientium os illorum. cog — 3o. Dum maledicit im fuam. pius diabolung, maledicit ipfg animam " 31. Sufurro coinquinabit animam fuam , & in omrnibus odietur, & qui cum eo manferit, odiofus erit : tacitus & -fen- (cula fatus honorabitur. C ATPOUT XKIT Q De lapidatione pigri : filio indifciplinato , filiaque fatua , mufica |brà- in lu&u, docente fatuum , mortuo plerando : cum ffulto non lo- quendum : de corde flulti , ac thmidi: de fervand : fide ontus cum amice , €» oris cufTodia. N lapide luteo lapidotus eft piger, & omnes loquentur fu- - C É *ä v L per afpernationem illius. 4. De flercore boum la pidatus eft piger, & omnis, qui te- Á tigerit eum, excutiet manus. $ ?fa -4. Confufio patris eft de filio indifciplinat —o : filia autem in | pri- deminoratione üet. ais Yyyy 2 4. Filia E Pradezs gravabttur contumelia. ) tacitus habet , nec aliorum auribus n faun, Quam fibi irrogari putat ftulti impu- ihgerit. [deo dentia, & importunitate obfervantis Adpide luteo lapidatus. eff piger.) Iu 2' 3' aliena dicta, vel fa&ta. I-L Appetitus eft luto, loco lapi- j W.!'ij 20. Im ere fartuorum cor illorum. dis, cui expofitioni favet verficulus Guia inconfulte, & inconfiderate, fequens , vel lapide ]uto. coinquina- )MJ ns quidquid cogitant, effutiunt ; econ- to, quem fenfum exhibent Greca, &n trario fapientes os habest in corde, que habent M94& xeóaAeguíre. Sen- quia qux os proloqui geftit, ad cor- tentia eft, pigrum contemnitanquam 7 dis examen revocant. rem Vilem, quod hemiftichium fe- "x 30. Dum maledicit smpius diabolum, quens oftendit, cujus fententia eft, m maledicit 1pfe animam [nam. ) Diabo- omnes fermonibus fuis illum afp?r- $0 M f lus non accipitur hic pro demone, nari. fed in fua primaria fignificatione, 2. De. flercore boum , &c.) Eadem Y n qua cal mniatorem fignificat. Sen- 15) fen:entia, quz veificuli fuperioris. dl ! 1"0 tentia eft: impius cum execratur ca- Bovini potius flercoris ft mentio, jumniatores , feipfum execratur , quam equini , vel quia illud eft ad dom n) quia etiam ipfe ex eorum numero eft. inquinandum aptius , vel quia lenti y at 31. Coinqüinabit AZimam jkam.) E animalis ,. ac proindg pigrum refe- be peccati,' & infamia ;pud homi- rentis. m nes; nam dum alios vult dedecora- Excutiet Thwanus. ) Omnes enim pi- re , fe ipfum dedecorat. 4$. grum averfantur, & a fe abjiciunt. ocilo: Cum eo manferiz. ) M erfatus fuerit. 3. Cenfuffo.) Dedecus. m d i Tacitus , 65 fenfarus homorabitur. ) Indifciplinato. ) inorato. | Stulto , vel male Qui qux agclivit ; prudenter apud fe * 7 ) Ll 4 LIBRI *ECCLES,IASTIC! 4. Filia prudens hrreditas.viro fuo.; nam quae confundit, 14 CU in contumeliam fit genitoris. ] abieris, $. Patrem , & virum confundit audax , & ab impiis non mi- 15, Sef norabitur : ab utrifque autem inhonorabitur. quinaberi 6. Mufica inlu&tu importuna nartzatio: fla A 16. De gella , & do&riqæ in omni tempore fapientia. Dens nf glutinat teftïa-m. 1. Qui docet fatuum , quafi qui con 1. Süp $. Qui narrat verbum nonaudienti, quafi qui excitat dor- men quam mientem de gravi fomno. 1.* À 9. Cum dormiente loquitur, qui enarrat ftulto fapientiam, quam hom & in fine narrationis dicit: Quis eft hic? 19, Lor *Infra 20n diffol 1o. * Supra mortuum plora, defecit enim Iux ejus, & fupra d 38-16- fatuum plora, deficit enim fenfus. fi. 1ir. Modicüm plora fupra mortuum , quoniam requievit. 1o. Cori 12. Nequiffimi enim nequiffima vita fuper mortem fatui- vabitur. *Gen. 13. * Lu&tus mortui feptem dies: fatui autem & impi a. Sieu 59.10- omnes dies vitze illorum. li COntIa 14. C'urh. — m de,äzi-nomtiane fet.) Minoris fiet, In omni tempore fapientia.) Semper (1) Pát. . opportane, & fapienter adhibetur. eritque contemptibilis, ut nemo eain velit habere uxorem. Vel demino- Ümret dje n Quaff qui conglutinat. feflam. ) ratio damnum fignificat, quod parenti Vafa. enim teftacea rurfum congluti- bus Deum o affert filia male moraza, in fama fci- narl, & coalefcere non. poflunt. En szjl 7:;:' excitat. dorimienzem | de tiä m-ala aCCer Wicec, & fortunis ; plus enim dotis IS' fa. ft dandum, utaliidefe&tus pecunia com- famno gravi. ) Ut enim hic lethargo €we illum. penfentur , vel ipfa veftibus, & opprefius, ftitim in fomnum relabi- €orporis cultu caufa erit parenti ma- tur, neC audit , que dicuntur , ita ll tty nl ? J ille.. '. tt5 tibi t mj gni fumptus. 4q. Filea prudens.) Mirgo prudens. 9. Dicit. ) Stukus fcilicet. Wüetur. 15 mo]eltie " Hareditas viro fzmo. ) Perinde eft Quis eff hic ? ) Quis eft, qui me Csl viro fuo utilis, ac fiilli obv , e-fiiiï' et excitar ? quid vult ? *tim ípgiig f hareditas. Yo, Supfta mortuum plora, 6c.) Sen- Que confun di?. ) Quäe ita. fe gerit, tentia eft, deplorandos (tultos quafi "u ii » Qut ut dedecus afferat. * mortuoS., quia fenfu, & fapientia de- quDd eOS a(k]m( in 1 A"Ofl 4f£. ! la contsmelizm fft gþnitaris.-) Eft flituti funt; quz eft animz vita. aHiIc; étis, probxo parenti fuo. Grzco eít 42v xAZuso» , levius plora &. Andax. ) Inverecunda. / fuper mortuo, quam fuper ftulto. I/ Skþer li ; Onetofns f 4b impiis mon munorabiter, ) lmpiis 12. Nequi/f/imi emim nequilfima vite s10n cedet; par eric impiis in. inyere- feper mortem fatus, Deploranda eft d al cundia, luxuria., aliisque hujusmodi plus vita. fceleffa fatui , quam ejus VT f'ne vitiis. la l PDilunt mors, qu& illum in peccando —POIITO: 6. Mufica in lutim importuma narra- pergere prohibet. - A?c;l m £10. ) Intem I3. Sepreza dies. ) 'Yot enim diebus quod dicit: Écentur. peftive ;xi&i.bus- lzta mi- / f H mortuis jufta fp?zebxia perfolvebantur. t &i E CAPUT XXII.: 725 fundt, 14. Cum ftult o me fnultu1n'quuaris ; & cum infenfato ne abieris, fion mx 15. Serva te ab illo, ut no n moleüigm hä*beas, & non coin- quinaberis peccato illius. doQrin 16. Defle&e ab illo; & invenies requiem , & non acedia- beris in ftultitia illius. - 17. Super plumbum quid gravabit itaä:dor- ur? & quod illi a'liuä-no- men quam fatuus ? 18. * Arenam, & falem, & maffam ferri facilius eft ferre, *Prov 27. 3- Yentit, quam hominem imprudentem, & fatuum, & impium. 19. Loramentum ligneum colligatum in fundamento sedificii & füpo non diffolvetur: fic & COf conürmatum in Cogitatione con- filii. yevit. 20. Cogitatus fen fati in omni tempore Väl metu norn d:ep:ra— fatui: vabitur. & impi a1. Sicut ( 1)) pali in excelfis, & ceementa fine —i:mapenfa po- permanebunt: th fita ;ontr'a faciem venti non Yyyy5 T ) Semp (1) Pah. m ediz. Saxt. legitur : palem. 4 dhibetur. Omnes dies vite ilorum. ) Semper I9. Loramentum.) Grece ;f,'c;cc"s-ræcfrgg 20 enim deplorandi illorum mores, qui- lizswm, quod ad continendos parie- y cong]itie bus Deum offendunt, & fibi ingen- tes in miedio ftructurz. ponitur. yloat. tia mala accerífunt. JXd$-. Servare ab H[e.) MI Ip cogitatione confili. ) lm confilio qientem d gfm vita; prudenti , & fapienti, vel fapienti jc Jechatgo ave ilum. deliberatione ,. & cogitatione de re um 1 Ht non molcfiiam baleas. ) Ne ftul- propofita. tus tibi fit moleftus, vel ne particeps n , v 20. Mer4.) Potentium, aut'alia hu- fis oleftiz , qua ftultis ab aliis ex- jusmodi perturbatione animi.. ceb hibetur. Cozaguimaberis Pecc:zï;*o- ls; lmpiü Aom depravabitur. ) Non diffolve- f, qui "* enim: fociis. fuis femper aliquid. a i iri- tur, nec corrumpsetur , fed fismus perfiftec. . $c.) o« cant imaili, aut certe in difczimen ali- 1- Sreut: pali ) Grgce yaouxsg , idi i yltos 19* l quod eos adducunt. 16. Nom 4red('4.äcri: : ) Txdio non eft. p3li, quibus vites fulciuntur, pe- j p " afficieris.. damenta loatini vocant, ftatumina. 1] vt ]guins PW 17. Super plumbu, 8c.) Gravis eft, Cementa fine impenf2.) Lapides ru- s od & onerofus fatuus, ut. plumbuin: dées temere ofiti4 & non e€o , quo 7 'Wt Quod aliud slli nomen, quam fatuns??) debuit, artificio , ut ii faciunt, qui uj parcunt impenfis: quip x *plOïJn da * Idem: fant , & eodem: nominé: appcl- pe nontantum: eju» lJari poílunt: calcis addunt quantum eft neceffe, aut qam 38 Adremam: , &f f'slem , 65. ) Hoc lapides non:dolant, utoportuit; hiec ando ]U* enim funt cementa , *lapides fcilicet: eft, quod:dicitur Prov. 27. 3. Grave emmdlebw eff faxum, &5 onerofa arenas [cd cor fauiti non cxíÍt, ut cum aliis adaptari pof- s 2roque gmvior,-y fint. [O Ivabïnzuf "726 LIBRI"ÉC6EÓEESIASTICI 22. Sic & cor timidum in *^, Àttt »cogltatione :it'ul-;i contra impetunt timoris non refiftet. & ante fan 23. Sicüt cor trepidum in cogitatione fatui, omni texhpore jl Àmi non metüet, fic & qui in preeceptis Dei permanet femper. abícondam 24. Pungens oculum 32 Ornr profert fenfum. : deducit lgcrymas, & qui pungit cor, m* ) 25. Mittens lapidem in volatilia , dejiciet illa: fic & qui gnaculumc convitiatur amico, ditfolvit amicitiam. ine? 26. Ad amicum etfíi produxeris gladium, non defperes : eft enim regreffus ad amicum. 27. Si aperueris os trifte, non timeas : eft enim C*oncordä- Orgti) ,sz»v« tio : excepto convitio, & improperio, &fuperbia, & myfte- furató «j ri revel amicus. aüione, & plvaga dolofa inl his omnibus effagiet lt feun] ; 28. Fidem po ffi - £0fb ide cum amico in paupertate iili'qu; ut & in bonis illius laeteris. 29. In tempore tribulationis illius permane illiiüldelis; ut & in hæreditate illius ;ohæres fis .. Lj YOmin 30. Ánte L mei Va 1. Quis : 22. Cor timidum in cogztatsone féulei) tium , : Cor, quod &ultum.timidis cogitatio- 10 u8. aut dedeculs-f, Grzce elt Z5- 11€0 doftri nibus concutit. Kint mibhj, Superbia.) Qua fe quis fuper ami- 23. Omni tempore nom metuet. ) 'Yi- cum extoliit, eum déprimendo , aut met humana terriculamenta ; ad ea fpernendo. Hoc enim folvit amiciti- x vero, qu& timorem merito incutere am, que aut pares invenit, aut facit. (I ) ln lllis deberent, cujusmodi eft culpa, & po- Myfferii vevtlatiene.) Arcani reve- na, quz illam confeqpicur, non com-. " latione, ü.go. IMM.' Tmmovetur. /thle Sic € qui , 6c. ) Sic ex adverfo, Plega Wolofa. ) Cum quis ex infidiis: faguj; & fraudulenter amicum lzdit. yuln £, ui permanet in preceptis divinis, ea Effagiet amicus.)) Ítà enim fereufu- 3l Avs q í [^ ilicet timet, que timenda funt. venit, ut hifce de caufíis folvatur Ícim ! etl'ämfl 24. Profer: fenum. ) Proritat pun- amicitia , quamvis hoc non fit per 1?14[,, Tibi e &t animum, dolorem facit, & acuit petuum. ; , AUCUS Daye ad vindi&z defiderium. [ 5 talice dicg— remusS, fa che ff rifenta. E Q8. Fidem poffide. ) Fidem ferva.v' Cülum incide 1 aliquog : 25. Dejiciet. illa. ) Avolare fa 'cic ; Ia bonis illius lezeris. ) Mtilioris il- T Difignes in Grzco enim eft, Zm«ooof?8. lius fortung fis particeps. 27. Convitie. ) Probro deftinato, did OMIiIS y' 29. Ut &$ 54 hareditate illius cobares 4 Ut & deliberato in bonum nomen, & fé. ) Eft idem, quod fuperiori dictum ()xh v qu dignitatem amici jato, eamque ma- eft verficulo , ut nimirum 1 amico Citig Ml d[m culans, vel auferens. melior fortuna arriferit , bonorum , ) C*'Wblc uz illà obvenerin t &v Lbopreperio.) GQuo aliquid exprobra- 2 t? & tu particeps lu tur, five ingratitudo , five aliud vi- : 4$. V UM Ms ^ CAPU m i XXIL & XXIIK. 727 mpetom 'm Ante ignem camini vapor, & fumus ignis inaltatur : fic & ante fanguinem maleditta, & contumeliae, & minze. ! tempre 31. Amicum falutare non confundar, a facie illius non me mper. abfcondam : & fi mala mihi evenerint per illum 5 fuiïin/ebo'. Dpit eir, 32. Omnis , qui audiet, cavebit fe ab eo. * Pfal :33- * Quis dabit ori meo cuftodiam, & fuper labia mea fi- c &qu gnaculum certum, ut non cadam ab ipfis, & lingua mea perdat 140.3 me? à otes ; elt CAPUT XX oncorda- Oratio &d-verfus Juperbiam , gulam , &? luxuriam : coæy&ez*ää& & nyle- jurandi vitanda , C indifciplinatus fermo afferens improperium: , effogiet dub genera im peccato abundantie , C? tertium adducens iram : confutatio bominis ad. peccandum f& bortantis : de peccatis ,u&n in adulterio conturrentibus , & laude innoris Domini. ls; ut & 1. [ yOmine pater, & dominator vitee meae, vne der-elinqu.as so. Atte me in confilio eorum : nec finas me cadere (1) in illis. — d . .2. Quis fuperponit in cogitatu meo flagella , & 1n corde 'ac i meo do£trinam fíapientiae, ut ignorationibus eorum non par- * : [nper ami- Cant mihi, & non appareant deliéta eorum, a t mendo , u vit amicti- & "1) ln illis. Jz edit. Sixt. legitur : .3n illa äxprobgatione. i, aut facit |rcand reve . 9o. Inatatar.) n altum fe attok- audierit mihi propter illum mala eve- lit niffe, fibi ab eo cavet, non tamen Ante fanguetnem.) Ante cxdes, aut 1a10vebor ab amnicitia € T vulnera. l alibus exc-n?- |gdit. plis. 3l. Nen ceonfundar. ) Non är-uhe- 33- Signacu L certuh. ) Grezce , im fere u fcam, etiamfi pauper fa&us fit. o'pg»aqn'&æ wavägryov g CAMIMM ,. 6 pre- fis fv dens. Mala mihi evenerint per illum. ) $i gon ftt t* amicus pauper factus fit, aut in peri- "4b ipfés. ) Per. ipfa labia fcilicet. . culum inciderit , ideoque incommo- rum.) Fatuorum , & impio- dum aliquod illius caufa fit fuftinen- I. Ea jgm ferv rum, de quibus multus fermo Meu()l'lli il dum, patienter feram, & tortiter. praceffit. 3f o Umuls , qui audiet.) Qu funra je bi, corruere, perdi. Cadere iz illis.) Per ea coynfilia la- [ j Jjjy cohert! dicta funt, quanta nimirum fint com- llaf doctri- ! s didum moda veri amici, & conftantis ami- 2. Flagella. ) Sic appe o citiz, cavebit ab illo, fcilicet ab ami- nam fapientig , quia quafi flagello fu- m ( amico co ledendo , convicio , improperio , gat fatuitatem , & ftultitiam. Petit bonorm « fuperbia, myíterii revelatione , &c. ergo , ut cogitationes dirigantur fa- ; p Mel fenfus 'eft: » etiamfi quicumque pientia ,* & f1 aliquando defle&ant a LIBAI ECIGCLESIASTICI 728 1. Sicul * Etne adincrefcant ignoranti2e .mese? , & mul*mhcentur deh&a mea, & peccata mea abundent, & 1nc1dam in confpe&u tur: fico adverfariorum meorum, & gaudeat fuüper me inimicus meus? purgabitur 9. Vif 4. Domine pater, & Deus vitee mew, ne derehnquas me in Cogitatu illorum. det 4 domo 5. Extollentiam oculorum meorum ne dederis mihi, & omne . Etfi .defiderium averte a me. fi diffimula 6, Aufer a me ventris- concuprcent:as, & concubltus con- 1. Rf Wr enim fe cupifcentia2e, ne apprehendant me, & animo irreverenti : & infrunito ne tradas me. i. Ef d heeredi 7. Do&trinam oris audite , filii : & qui cuftodïerlt illam, non perietlabiis, nec fcanda izabitur in operibus nequitfimis. Opease iib [ 8. In vanitate fua apprehenditur peccator , & prerbus, & Non tes f maledicus fcandalizabitur in illis. imfunig a pe Exod 9.* Turationi non affueícat os tuum, mulsi'enim cafusin illa. & temere uf 20- 7. ro. Nominatio vero Dei non fit aíffidua in ore tuo, & no- T. Ioferyog, iMatth minibus San&orum non admlfcearls nim feryi in 32: quoniam non eris immu- nis ab e1s. " Crumine adm II. Sicut 4 lvre u vibicibus in Noninan; re&o tramite , caftigentur, & revo- Feftum frummm vocat prudentem; 4 Btccalo go; centur flagello do&rinz fapientisz. itaque infrunitus erit imprudens. f0 purus non Ignoratienibus eorum. ) Iln ignora- 7- Delüliimasa 0y24$. ) -Qux aglt de tione cordis, & cogitatus, cum per ore moderando. 12. N dj llfa 2 pie, domu ignorantiam cogitatio, & cor.a reca Non- periet labiis. ) Non peribit pro- h iitn ; i viaà exciderint. pter libia. Non parcamz snihe. ) Flawella nimi- Nec [mnd;z!zzalz/tw ) Nec impin- 'a 8 fm?: tum. c'et. tum tj lmp De['&"m Ill Delitia eorum. ) Co"ltatlome, & In opertäm neq,ufm;: ) . In glaVIf- cordis. fimis oris peccatis,, qualia funt per- " s Wm" 4U C()rïïg'ög e 9. "dincrefcanr.) Crefcant. jurium , calumnig, blafphemis, &c. IIilmllidvmt Àncidam £m con[pem adwerfartorum 8. In vanitate.) Gr&ce eft iz ful- txerir. meorum. ) lta cadam, ut adverfarü fitia, id eft in Pcultxïoqulo fuo. mei lapfu, & ruina mea Ixtentur. Apprehenditur. ) Comprehenditur , Delznqu,; d " Jï&n M A. T2 cogtatn sllorum. ) Peccatorum, ve] deprehenditur, H )ecc:l verbi gratia, fuperbie, libidinis, &c. Scandalizabitur. ) lmpinget. tüm 5. Extollemtiam oculerum, ) Elatio- In illis.) Per la , labia fua fcili- ibus e-xpxmo cet. ) d Uw;y nem animi, quz fe prodit per oculos Aufa, elatos , & faftu plenos , fic Pfdlm 9. . Mzlti enim cefzs. ) Lapfus ; fa- 10O. 5. dicitur : Juper£o oculo && if a- cile enim qui habitum jurandi contra- d ] 24'/90451 L OC Jufïe & tabili cordé, cum hoc uon edebam. xit, labitur in juramentum. Defiderium.) Concupifcentiam. IO. Nomipibss Santlorum.) Cujusli- 6. Anima irreverenti, ) Græce eft bet rei fancte. 1ug, ) N d'ffrdft & ycuot impudenti Non admifcearis.) Ea non ufurpes, zfrunite.) lmprudenti. Cato apud ut ureéverentiam cayeas 0 C. CAPUT XxiI A-G( Pl 9 bhcentur IT. Sicüt fervus interrogatus affidue, a Iix;orc non m ^ i inui- onfpqtu tur: fic.omnis jurans, & nominans , in toto a peccato non s meus: purgabitur. * Iquis ne- 12. Vir multum jura ns impleþitur iniquitate, & non diíce- det a domo illius plaga. T .13. Et fi fruftraverit, deliétum illius fu per.ipfum erit, & fi diffimulaverit, delinquit dupliciter: jltüs COf« I4. Et fi in vacuum Juraverit, non jufltificabitur : replebi- renti, & &ur enim retributione domus illius.- * 15. Eft & alia loquela contraria morti, non inveniatur in 1*in Tlat, haereditate Jacob. * 3quiüïmis. 1 16. Ete- erbus, & us A Ril d i« ) Nón éris IS. Coutraria morti.) Greca non E Vüsi i. immunis à peccato ; ei irreverenter, habent &yrimteiE N éyu, id eft ve- & temere ufurpans. fita, induta, amitla, que fcilicetlo- P & n TI. Interrogzztu:.) Tortus; folent quela mortem fecum affert. NO&gr rjs ]0nmt- crimine admiffto. enim fervi in tortura exafninax*i de ( legit zvremaoa[3t/3Nouéyg, utetiamnum 3 legunt nonnuli codices, & iderm eft 44 livore nom minuitur. ) N erberib i quod, eppoffta, autex altera parte re- rr. Sicut & vibicibus impletur. --,..—-- fpozdess , quz fcilicet cum morte con- Nominass.) Deum, aut fancta. ferri poffit , & ut Greci. loquuntur, pruden:fimi 44 peccato non purgabitur.) . A pecca- illius fit. Zyr/c eopoc : fed quaenam eft vorudets. to purus non erit. hec loquela morte círcumami(&ta ? us apit v 12. Noz difcedet a domo illins plaga.) Puto effe blafphemiam , quam qui lp fe, & domus ejus plagis divinitus protuliffet , otani ex parte lapidato- in vild ictam immiilis atceretur. | peribitpw' ribus circimdatus jactu lapidum. occi- 13. & fruffraveri. ) Si juramen- debatur, Levit. 24. 14. & illorum Nec impit tum non impleverit. cumulo quafi vefticbatur. Crede- Delitlum, iliu:, &c. ) Pona delii. rem huc refpexiffe Nonnum cap. Io. In gï&&'if' Si dufimuiasverzz.) 51 nimirum illud fue paraphra(is in Joannem, cum ait jia font p** corrigere , & explare neglexerit, & 0fea'ct merpütrri xaTaxoveci yira- diflimulaverit. Grzce eft üvrsg.'ä?, 'de- hemiz, * viy VE z lapidea occultent tunica, (LLoqui- e d üexerir. tur de Chrifto, quem Judei u£. blas- 0 fuo. Delinquit dupliciter.) Primo fallen- phemum fublatis lapidibus interfice- ditut 9' do , & juramentum non implendo. :prchen re parabant. ) nifi fimili phrafi ufum ]l. peccatum hoc non expiando lega- viderem Homerum Iliad. 5. verfu' 57. libus expiationibus, Lev. 5. n. 4. Adcivoy ao xvréya : Vfgu:& fd* I4- lz vacutun.) ''emere, inaniter, Lapideam indutffes tunicam, &fc. " 1 fine caufa. « quem verofimilius eft Paraphraften Non. juffiffcabitur.) Non cen febitur 1 illum imitari voluiffe, .Adde ob- Laplt ; ft- in hoc jufte, & r te egMte. . fcure locutum fapientem , & de indu- taf! jj cont" Replebirur enim retriGutione domus id- ftria noluifle blafphemiam nominare , Jius. ) Hoc eft, quod dixit n. 12. ad majorem fcilicet illius deteftatio- ;) oip Non difcedet a domo il/ius plaga. nem , & horrorem fignificandum. * gon U^* BiHl. owm Com.Menoch. Toz. I ZuAL j 739. LIBTI E'CCLESIASTICI 16. Etenim a mifericordibus omnia haeec auferentur, & in 44 Hon deli£tis non volutabuntur. tranígredi 17. Indiíciplinatae lo . 15 * 0 quelze non affaefcat os tuum: eft enim mnens n 4 in illa verbum peccati. 18. Memento patris, & matris tude, in medio enim magna- 1h. Tet P -& nemoci torum confiftis: 19: Ne forte oblivifcatur te Deus in con fpettu illorum, & fum n0n f affiduitate tua infatuatus, improperium patiaris, & maluiífes 47 Et n non naíci, & diem nativitatis tuze maledicas. . - L . quoniam e oReg. 20. * Homo affuetus in verbis improperi, ! & oculi hc 16, 7. » n olmnibus dieï bus fuis non erudietur.- 98. Et 21. Duo genera abundant in p Cidiores f 'ec catis, & tErtilim 'adcït'lcit iram, & perditionem. mum, & p abfcondit: 22. Anima calida quafi ignis ardens, non eitinguetur , do- nec aliquid glutiat : 29. Dor 23. Ét homo néquam in ore carnis fuze non definet, donec agnita : fic incendat ignem. 3o. Hic ; 24. Ho-,, Tus füpabit Malaifes nom na[ci, ). Doloris tui Nonm imventatur im /;dredit';zte j.acoä.) nE Non fit in populo Ifrael tale fcelus. inpatiens, & dedecoris. 16. .4 mülericordibus. ) À piis, & 20. 4ffuetus im verbis improperin ) Í Wtarigi, Qui habisum contraxit aliis imprope- Pt 9. thia]s religiofis J eft enim Grece &mà £vot- In vt tagg; fio». randi, aut conviciandi. dn delitlis mom volutabuntur. ) Pec- Nen erudietur.) |ta enim fere, fit, explendo apye cüpilcentig, catis hujusmodi non involventur. ut qui diurius vitio alicui affüvig, FUL, i2 ere, Qu 17 erbum peccati. ) Peccatum. ab illo abftrahi non polfit. Verbum enim Hebraica phrafi quam- Qj. AMbundant i2 peccatis. ) Peccata Allevoria fa. libet rem fignificat. 9ec tlceya multiplicant. ( àd mj IQ. Iu medio enim magnatorum confi- Tertium adducit iram , t$c. ) "Tex- fHis. ) Cum federis inter proceres ad tium hzc duo fuperans , acrem Dei 24 Ümyj; ; dignitates, & magiftratus provettus, Ti Quas ne diffimules noffe te patrem, aut ma- iram, vindictam, & perditionem pro- tVe pulchris vocat. trem etiamfi tenues fint , & abje&i. o2. Mnima calida, ) Homo libidine L " fäf 1;?12011 n 19. In,conüeäu sllorum.) Dum ver- eftuans. N faris inter magmates, aut unus ex il- Vtánspred ieng Non extinguetur. ) Ardor ille; & à Dem Vitæ lis es. impetus, Ajyïdkitdtg .tud infatnatus. ) Affidui- Donec 4 stdo grid tate confuetudinis cum proceribus, ex Ljquid gIutiat.) Donec con- t t AUE QUi Yapa: ceptum animo turpe defiderium li- 1 f VOttig mif. quo fuperbiam concipiens infatueris. quo modo e&fectum det. Hoc ergo Ü DInproperium patiaris. ) Permittat verficulo de primo libidinis gradu Rdgulte Deus, ut'quis te aliquo afficiat de- rïmf.' j gr decore, aut etiam hoc ipfum impro- agitur, de iis fcilicet, qui cogitatio- 'Comfm,,em : ne, & de(ideriis impuris peccant. ïmlmo ;u " perent college tui, aut alii, quod ge- 20 Huj"WDa nere fis hrumilis, & fuperbus mente. 25. Ha?tzo nequa)n.? Grace eft 710',9?09 " &dulte T timet C.APUT:XXHIH. 731 Wt n 24. Homini fornicario omnis panis dulcis, non fatigabitur tranfgrediens ufque ad finem. L * : eft eum 25, * Omnis homo, qui tran fgreditur le&um fuum, conte- *Ifaïa& 29.15. mnens in animam fuam , & dicens: Quis me videt. - m fapti: 26. Tenebrs circamdant me, & parietes cooperiunt me, P & nemocircumfpicit me : quem vereor?, d lorüm, & rum non memorabitur Altiffimus, eli&omm meo- ' maluies 27. Et non intelligit , quoniam omnia vi det oculus illius, uoniam expellit a fe timorem Dei hujufmodi hominis timor, nibus die; & oculi hominunt timentes illum. 58. Et non cognovit, quoniam oculi Domini multo plus lu- J addycit cidiores funt fuper folem , circumfpicientes omnes vias homi- num;, & profundum abyífij & hominum corda intuentes in ptr, d- abfconditas partes. L 29. Domino enim Deo, ante quam crearentür, omnia,funt yt, donez. agnita: fic & poft perfettum reipicit omnia. 3o. Hic in plateis civitatis vindicabitur, & quafi pullus equi- 14. Ho- ' ass nus fugabitur : & ubi non fperavit, ap—prehendemr. d I o AR f 1. E ———XÀ Dolotis Qtüi non autemra Deo, ideoque tenebras? ! ,',,,P'ro;frii. ] famie:arig:, fed nofter legit 0407« -equam, malnus. noétem captat. ylis imprope dm ore carmis fu)e z0on dejinet. ) In Er ochli hominmm timentes dlome.) explendo appetitu carnis, id eft con- Idem dicit, & inculcat, quafi dieat , Dici- & oculi adulteri , qui funt oculi hu- sim fert,ft, cupifcentiz, & libidinis fuz. t av tur, i» ere, quia de appetitu carnis fub mani & nihil fe fupra homines attol- Jlit. allegorig famis. cujusdam verba facit. lentes, nec Deum fpectantes. tzzez- Donec incendat 1sgntm.) Ín amafía , zes il:wm , id eft, timent homines , li ) Pa funt timentes homines, Grzca ha- quain ad milum folicitat. 24. Omnis panis dulcis.) Fameattus bent, ««j ógSaANuo! &y9geney Ó Qóldog t,df- ) Ta- libidinis quaslibet appétit mulieres , &)TS , €$ oculs iyaminszrmt £iesor i|. TE acrem pa Jíns. slitionem p* five pulchras, five deformes. Nom fatigabitur frausgrediems uigue 20. Pef? perfetium. ) Poftquam fa- «d fmen.) NNon ceffibit a peccato (&ta funt. jon Jj 50. ia platets civitatis vindicalitur.) transgrediens divinam legem usque 63& ad finem vitz. Ha&tenus fapiens de Per Judices publica pona punietur ior ! ! fecundo gradu libidinis, eorum fcili- eccàtum fecreto admiífum. cet, qui vagam Venexem fequuntur, Swafi pullus equinm.) Videtur allu- & fcortis mifcentur. dere ad id, quod legimus apud Jere- € ferom 9 ergo QS. Tvransgredutmr [e&um /24:&17. s miam $5. 8. Llnmquisque 4d: suxoren Adulter. proximi fui biauiebat. ib radu Contemuens im animam fuem.) n Fugabitur.) Perculfus in. fugam fe gitatio^ jj C2 animo /uo. dabit, T d 27. Hujusmodi bominis tizor. ) Quo Non fperavit.) Sufpicatus non eft; " [ e& ug adulter timet videri ab hominibus; In Græc»o enim eft &y igeoqe. ] 32 LIBRI ECCLESIASTICI 31. Et erit dedecus omnibus , eo gluod non intellexerit ti- morem Domini. E *Lev. dupietiid 20.IOo. 2. * Sic & mulier omnis relinquens virum fuum, & Ratucnä hareditatem ex alieno matrimonio. Deut. .MJ 2 [o) Lodd 22:5 33. Primo enim in lege Altifhmi incredibilis . Afuit : fecundo: in Vl rum faum deliquit : tertio in adulterio fornicata eft, & r Mpie ex alio viro filios ftatuit fibi. & - 34. Haec in ecclefiam adducetur, & in filios ejus refpicictur. ?. Etir 3:. Noh tradent filii ejus radices, & rami ejus non * Vdabpnt virtutis il fructum. ^ Etin 36. Dere linquet in maledi&tum memoriam ejus, & dedecus - admirabin illius non delebitur, 4 E 37. Et agnofcent, qui derelicti funt, quoniam nihil melius tedictos b el. q uam timor Dei : & nihil dulcius, quam refpicer.e! in 3. Ego mandatis Domini. Teatüram 58. Gloria magna eft fequ i Dominum, longitudo enim die- 6. Eeo rum aífumetur ab eo. tebula te l CAPUT 7- Ego D'übis, aL: Eri dedecws ommibus. ) Sibi, 34- 4» Eccleffana 4dducemr.) In co- $. Gyty adultere. ejus marito , & utriusque tum, & congregationem populi. in flottib propinquis. Ia filios ejus refpicietur.) Grace émi- , 32- SZAICOLS harcditz;tcm. ). Suftinens exom) €cui , an[betlso , inquifitio , ut —— heredem fpurium ex eo conceptum, fcilicet a legitimis fpurii fecernantur, u i altertus feming tatrimonio jun- infamia notentur , & ab hzreditate [b ï/1/)1'671;,'4 4 us eft. * excludantur. Canda f &L CID. T, m 33- Incredibilis. ) Ynobedien; fuit. 35. Ne» fradent fs ejus 74:11'0:?.) Grzce enim eft 5zc/940. Filii ejus non erunt longevi , necra- T4Cdes yer Dy i virum f[uum deliquit.) Ynjuria il- dicabitur eorum familia, & profapia. ipfim üefe ] dem datam fal- Tonem lIm lam' afficiendo, & Vide Sap. 4. 3. ] IOWI'(), : lendo. ^ Rami ejus nou dabunrfrutiam,) Filii dn adulterio formicata effl. ). Grwce ejus liberos non pro o 0O ignent. Ld!la.'/-.bif 4 ieil)fam ! M £y soeytig Fuoryév9q, eduterio conffu- 36. Derel;nquent in maleditlum me- 1 (]m,'m' DCI prara eff , id eft cum adultero uxorem moriam ejus.) Mjus memoris maledi- habente fornicata eft: itaque adulteri cetur. n0n d Waner lo 3 2. ]z Eqle l etiam uxori injuriam fecit, quod eft ftites funt. 7- Qui dereliti Junz.) Qui fuper« fidli üm, textium illius peccatum. Guamquam ctiam dici poteft, tertium . peccatum 38. Lenmgitudo ením ditrum djhmek- h thfeg, £ur ab eo0,) Nel fenfus eft 44 eo, qui fentie " ? efle in feipíam , cum mechum ad- mittit. fequitur Dominum , affumi , id efk c0ïznn exerc Filios fatuir.) lnjuria fuit in filios accipi longitudinem dierum , vel 44 ln ^ 3 ænllf,'g,!; fuos legitimos, quibus fratrem .non eo , 1d eft a Deo provenire , & aoci- del m v legitigum fuperinduxit, qui cum illis pi lon xitudinem dierum , qua fequen- T ul Itgg tibus D Otnh?um tribuitur. E UT hereditatea diyidac. t lat € A:.P-U E , jXXIV. 73 3 XetIt £ CAPUT. XXIV. flatuens Saþæntm multiplices /ims laudes, G originem deferibit , & mir ad fui amplexum invitat , omnia Jue dotirine /þlen— fecundo dore illufiraus.. ;el. & pientia laudabit animam fuam, & in Deo honorabitu SA & in medio populi fui gloriabitur. lpm eum ?. Et in ecclefiis Altiffimi aperiet os fuum, & in confpectu 1 d00u wrtuas illius gloriabitur : E 3. Et in medio populi fui exaltabitur, & in plenitudine fan&a dedecus .xdmïrabltur. 4. Et in multitudine ele&orum habeblt laudem, & inter be- ] melius nedictos benedicetur, dicens: yicete n 5. Ego ex ore Altifftmi prodivi , prlmogemta ante omnem »reaturam. m die 6. Ego feciin coelis, ut oriretur lumen indeficiens, & ficut nebula tem omnem terram: 7. Ego in altiffimis habitavi , & thronus meus in columna CAPUT r nubis. )In ( 8. Gyrum coeli circuivi fola, & profundum abyiïi penetravi, opuh in fluCtibus maris ambulavi: * 9. Et (]yæ p df Z 2A* 3 squiftit , Ut Admirabitu: Admirationi erit, fue lg(, 1nant Ih "'A;zenmz &'c.) Quomodo expli- b hereditate canda fit VOX , Sapicntia , di&um fpicietur. eft cap. I. numero I. Íntroducit Si- s. Ex ore Alti Ti prodévs.) Ex men- te. Dei velut verbum mentis prodivi, ,,4; fadit. ) racides per Profopopociam Sapientiam g, I n ipfam defe loquentem ; in quo Salo- gemta ante omnem creaturam , ldeO" monem imitatur , qui:idem facit que pumogemta & prol fijie Proverb. 9. 6. Ego feci im celis , wf oriretur. in- men indeficiens ) Lux,c u initio mune M&W.x Fl Laudabit animam [nam. ) Laudabit di creata eft, & au d ment feipfata , fed ;/» Domiuse, id eft ad a quarto die , Domini Dei au&oris fui honorem , cum fol fd&us eft, ; um ?v non ad inanem fui gloriam. Sicut nebulatexi omnem terram.) HOC r m al 2. Iz Ecc[ef:s Alziffmi.) In coetlbus eft , quod dicitur primo capite Gen. Y qui fopet fidelium. Teneäræ erant fuper f aciem 4!)3f In con[petlu virtatis. ) Id eft po- tentie , & Inïjeüdtlb divinz. XMel 7. m altiffimss.) In cclo Ájenum /^ Thronus metsiu columna nubis-) Deu eü /l! £, coram exercitu cceleftium. nubibus infidere non infrequenter di- Plenitudine [antla. ) Multitudine dïuml j | ä fanéta Ecclefis ; pleno., & copiofo citur in Scripturis , juxta illud : Qu Wle[" m a ponas nubem afcenfum tuum. Pfal. 103.3. Ilfv * fidelium cctu , quem verfu fequenti nemlzitudinem ele&or.sm . 6 beneditlos 9. Circuivi fola.) M ox fela excludit que « äPQ»ndC naturas creatas; nam fine illarum ope fl« LIBRT ECCLESIASII Í 7394 9. Et in omni terra fteti & in omni populo, ". E fimiliter t io. Etin omni gente primatum habui, 1r. Et omnium excellentium , & humilium corda virtute 16 Ett hzereditas calcavi: &in his omnibus requ1em quafivi, & in hæred:tate Domin! morabor. 1. Qua 12. Tunc proecepit, & dixit mihi Creator omnium : & qui 10 monte ! creavit me , requievit in tabernaculo meo , 1g. Qua1 tofie in Je 13. Et dixit mihi: in Jacob inhabita, & in iirael hæredl- tare, & in ele&tis meis mxtte&radlces. 19. Qua Prov 14. * Ab initio, & ante fcecula creata fum , & uíque ad fum juxta ?: futurum (zeculum non definam, & in habitatione fan&ta ceram Em umeettt ipfo miniftravi. E feos miniftr r5. Et JESASS tot€s obivi , obtuli ; ; hoc- ccdlum divina fapientia circuivit , for- fopopeiam velut miniftram Del , ut U?'Tc iQ 48 , mavit $ ornavnque ejus juffa exequatur. p T5 /n $oy — Prefundum . abyff. ) Frofundlmmd- Requievit.) AGive accipiendum eft IN u'lculum rum aquarum VOI'&"'IHES'; quæ hmdo pro requmfcerc fecit, requiem dedit, WOnte iog carere videntur; a/JUO'a"Gd' enim Grz- ut. oftendunt Græca ; que. habent Sic Virgi- Cv , brmite cis idem eft , quod fine fundo. XG TET GUC'E TíP €x4»0Qy M* J'lu$ tantum 9. Et smoorhi terra ffeti. ). Svabili- lius. canic. Dnàculum, tatem ei d'mdo. Er mutata fuos reqmemm flami- ] c; m'ztm / IO. Jg emmi geute primatum habui.) zmA cnrfus. »lon m ( Nam omnis poteftas hominum a Deo id ePc y requiefcere fecerunt. 'T'/f/w dilefh, eft. . n jacob. ) In. populo lfraeli- tl(.O QIIMFMM II. Owmmnium excellemtism $ 6 bugi- IIZ 767H];tl€m linm corda virtute calcaus. ) Nam ói&- ]z lrael bereditare)) Mareditatem, nes tam parvi, quam magni divine & poltfeffionem accipe. Sit Itraet d m CWlt'ife] hzreditas , &m (l[lïmw fapientie fubjacent. & pof"s.üto tua. D. Popu 0 fty I onuibss reauæm qmef v; In otm- In e/eäï;: meis.) Populo 1frael ele- pibis regtombus G Gennbus »in [59] Wultis g. d Mirteradices.) Ut ftabili dluturna- M "d Fdffg J quibus dixi me dominart , & princi- tidian fum : patum, tenere , quafivi locum , & que poiïe!ïuone popalum hunc poffi- populum; in quo proprie requiefce- deas, eumque päurnms bencficiis or- P DAIS s nes. æ:ed,m 4 /z rem peramorem , & gratiam , qui- que mei cultor effet. 14. 4b Ínif0 G ante /katld) Ab in üt id o In baredirate Dosust. ) In poþulO &terno ante omnia fecula, & tem- qu 1 ra(hcav fideh , ui eft peculium , lhizreditas, pora. f ICC(: De id Appellat Scriptura z & Ecclefia Dorini. quod erat ante tempora ; hoc ö: NUJ 1); " Mor aber. ) Moxari geftio , defidero. autem erat eternitas. trnjnj ],m, di I2. 7« pr æ(e[m E5 dixit mibi &rea- E; s[que ad futurum [ecnlum non de- mlfpdn S por ammw»z 65' . , Kxplicat Sapientia, ffnam.) Sicut xterna fum a parte an- Cät quod iam 111: fuum munus , & de fe teriori , ita & a parte pofteriori. uitur quafi de perfo- na diftincta a ipfa poetice lo b: In-babitatione fantla, ) Ín taberna- ( Exqæad £O , cuin tamen i1t culo; & templo " Llägmo )! ipfe Deus. Facm erco fe per Pro- Minifravi. ) Sacra fninifteria per 11 60 eni iüo CAPU T XXIV. 73 is. Et fic in Sion firmata fum , & in civitate fan&ificata fimiliter requievi, & in Jerufalem poteftas mea, h virtue 16. Et radieavi in populo honorificato, & in parte Dei mei cereditat haereditas illius, & in plenitudine Santtorum detentio mca. in monte Sion: 17. Quafi cedrus exaltata fum in Libano, & quafi cypreflus »: kqui 18. Quafi palma exalta ta fum in Cades, & qüaü plantatio ] heredi- rofse in Jericho : f .19. Quafi oliva: P eciofa1n campis, & quaüäpïata-nus exaltata uíque ad fum juxta aqugm in plateis, la cenum | 20. Sicüt m&os miniftros Levitas , &' Sacer- ( r : procere , & fpeciofæ proveniunt : ss UODrMeUs dotes obivi , Deoque vera Sacrificia comparat fe Sapientia cedro , quia obtuli ; hoc enim fignificat Grecum hzc irbor inter czmteras altitudine ram Dei, w eminet, recta e(t , & enodis, folida, £ AciT Spoyxe « IS. la Sioz ffrmata fum. ) Per ta- &. corruptionem non fentit , fructi- Sipiendum d bernaculum, *& templum, quod in fera eff, & odorata, & medica etiam yiem delit »monte $ion per Salomonem «difi- facultate predita. Non eft hec ar- u hibent cayr , Brmiterque. collocavi , cum bor ea;, quam Cedrum in Italia vul- Sic Vi prius tantum haberem mobile taber- go appellamus , fed alterius cujufdam naculum. generis. Vade Plin. 1. 13. c. 3 0. Qierm funr I civitate fantlifrcata.) Jerufal&m , , Cypreffus.) Qus inter pulcherrimas & Sion: in Grzco nunc eft, ga- arbores numeratur , cum femper pul- g. ziv diletha ; nofter Interpres legit chre comata fit , & virens & vim ia 4 yYv. pio lindi etiam medicam habeat ex Plin. l. 24- In Jeru[alem.potcflas mea. ) In hac c. $. & odorata. Fereditatem, enim civitatetam Pontificiam , quam 18. Quaff palma exaltata [mm 12 Ca- i Ifrael Regiam dignitatem collocavi. des.) Jud&a palmis abundat , fed in 16. Populo bonorificato.) Populo Ifrael deferto Sin , quod alio nomine di- äïfrael de multis beneficiis a me ornato. &um eft Cades , excellebant palmeta, Et ig parte Dei mej.) Virmata , & & palme, porro palma excellit ro- pili diuturme radicata fum * in populo fideli , qui bore, coma , duratione , nifu in fu- g hunc poe eft pars , portio , & hzreditas Dei. perna , &qualitate , & fructu. benefici o* Haredizas iins^ TO lims , refer- Plantatio rofe s2 Tericho.) Rofa re- tur ad Deum , quafi dicat : pars Dei, gina florum, & Veris purpura , odo- 12 æ[i/[d) A in qua radicavi , eft hereditas illius ris fuaviffimi , & ad medicamenta IJ & tetii fcilicet. Dei. In Graco eft, 2£y ueei- utilis. Ín Jericho pulchrior prove- at m i xveís xNgpovouíag duTCO , im parte nit , quam in aliis Judzz partibus. emPOra J Domini bereditatis illizs. 19. Oliva fpeciofa.) Fixcellit oliva Plenitudine Sanilorum.) Pleno, ma- fronde femper virenti , & maxime gnoque cetu Ifraelis Deo fan&ifi- ,culur " cato, fru&u , ex quo oleum exprimitur, " 3p£lf€ g at* cujus ufus quotidianus hominibus eft, g(ieriOïï- 17. Exaltata [um.) Excrevi. admodumque neceífarius. In Liíbano.) Kefertur ad. cedrum ; Et quaft platanus. ) Platanus a là- ') P I 1 tabema in.eo enim monte Cedri kadmodum titadine dicitur , quam Grzci nA&- 736 - LEIBRI.PE,CCLESIASTIC'I 20. Sicüt cinnamomum, & balfamum aromatizans odorem ) Mp má frut dedi: quafi myrrha ele&ta dedi fuavitatem odoris.- 2t. Et quafi ftorax, & galbanus, & ungula, & gutta; & 24 Ego quafi Libanus non incifüs vaporavi habitationem meam, & tis, & fin ; 25 Inm quafi balfamum non miftum odor meus. 22. Ego quafi terebinthus extendi ramos meos, & rami mäi vite, &v 46. Trai honor'is , & gratiee, nerationiii r2 - 423. kEgo; 17. Spir ratus arboris ejusdem nominis, cu- va»og , appellant; lata enim habet fo- arbor füper mel. lia, & ramos late explicat ; jus meminit Plin. lib. '12. cap. 17. ?0. Mer ulcherima eft , umbramque in zftu Diofcor. lib. 1. cap. 79. m Galbanus.) B d ft lacryma , v .el,rsfï- 29. Qui gratiflimam prebet, hac figent Juxta aquam. ) Qiuamn amat, & qua naà odorata fiuticis, qus in Syria fe- E indiget , ut tot ramos , & folia nu- triat. rula dicitur , de qua Plin. L Iz.lcap. s. Qui Thes UOUI I plateis.) In latis , & fpatiofis ilngnln. ) Grece £ eft operculum locis. conchylii- purpurz operculo fimile , 3 Qu quod reperiturin iis Judez paludibus, « 2o. Cimzamomum. ) Dicitur quafi [ sss caüna Amomi , & nurmeratur inter que Nardum ferunt , itaque & odo- preftantiffima aromata , adeo, ut ve- res fuaviflimos afllat , quoniam con- 2 dudf: chylia nardo vefcuntur. lta Dio- Comendam seres finxerint illud in nido Pheni- fcor. lib. Ó hd Cap. ÍO. trüdus, cis nafci , tefte Plin. I2. c. I9. Balfamum-)1n Grzco eft, Zea4AaS0c Gui/4,) Eftidem, quod ftacte , de K potto $a qua dictum n. 20. quitar frd &pep.droy , id eft, A[palathus. aroma- FCUS. Et porro Afpalathus arbu- Libanus:.) Aiffayog aliquando ngi- 24, ucy, ftum quoddam odoratum, cujus me- ficat thus, quod tamen fre qx;l,ex.;t;ius Quod etiam . dicitur ^u/3ayer6g. minit Plin. L I2. c. 24. & Diofco- ln » Quod rides lib. I. cap. rg. Nofter. Interpres Noz imeifus.) Ex arbore noninci- à üpi, & Báxc«go» legit, de quo videri poteft fa fponte exfudans. Vide Plin. Lib. I2. cap. I4. Tlmorl $ Plin. l. 12. cap. 25. "Pheophraft. in t 76 hift. plantarum lib, g.cap. 6. de bal- Vaporavi babitatiogem meam. ) Po- famo conftat inter aromata excel- pulum Hzbreum , in quo habitatio- Seuf, j j fuaviflimo do- lére , itaque vocatur aremazizazs , id nem mihi delegi , Q&' Gmfig eft aromaticum, fragrans , & fuavi- &ring , & legis mez odore replevi. Q ter olens. il i . rha a.rbu&um ell , Bal[amuz uom miftum.) Purum , me- fatti & Myrs ba. ) Myr rum; fincerum. tis cujus meminit Plin. lib. 12. cap. I5, Vrj "A g cortex illius bis in anno inciditur,, 22. Terebintéu:. ) Qu arbor ma- ena eft in Syria tefte Plinio lib. 13. dinis ) pis indeque manat myrrhz liquor : ex eo- cap. 6. ex quo etiam optima & te- dem cortice , antequam incidatur , nuiffima refina funditur; ut idem af- "J( Aä(iz. exfudat fta&te , qua fic dicitur. 4«o E"I,U-C( ferit lib. I4. cap. 20. f&X ( & den ÜT cS cd?ty , fcilicet a ftillando , & eft pars nobilior, purior , & fincerior M Rami meibcnoris J5 gratia ) Quiara- r kp] "u myrrh &. mi ipfi. pulchri funt & late fufi; & quia fub illorum umbra requiefcerg 2i. Qaafi fforax.) Storax .eft la- Ti í éryma , five refina , & fuccus odoe- honorem affext , & gratiam. pitit ib lfumc | CAPUT XXV. YSY 5 od r&m 23. Ego quafi vitis fru&tificavi fuavitatem odoris, & flores ; mei fruttus honoris, & honefttacis. quita & 24. Ego mater pulchrae dile&tionis. , & timOrliS -,'& agnitiof meam, ( nis, & fancte fpei. 25. In me gratia omnis vi . v , & veritatis : in me omnis fpes [ Tami mel vit2e, & virtutis. 26. '(Tranfite ad me omnes a , qui concupifcitis me, & a ge- 4j D nerationibus meis implemini [ rv 27. Spiritus enim meus fuper mel dulcis; & haereditas mea nominis, Q- fuper mel, & favum : K T2. &àp. I 28. Memoria mea in generationes fzeculorum. . , .- n 1j VKGI n 29. Qui edunt me , adhuc efurient : & qui bibun'; me, ad v in Syrif uc fiuent. it« ]. I2 Q] :50. Qui audit me, non confunde B tur : & qui gperäntux* in fEopercilun 1065 non peccabunt. «culo fimilt ; 51. Qui elucidant me; vitam seternam habebunt. lez pahzdibu&, . 32. Hsec tique & odo- uoníam cor« a. (Qfga.fi 'vrt'ti.r frutlifeaw;.) Vitem per legis doctrinam , & opera mira- commendant odor , cum florefcit, bilia. fpirantem fuavem apud homi- y, du D & frudus , cum maturus pendet. F]o- nés odorém quo modo , & apicn- a9d flade,dé res porro Papientie , ut in vite , fe- tie I2. I. dicitur: O quam [muav:s efé quitur fructus honoris , & glorix. Domine [piritns us , quod de Spiri- quando figni- Q4. Pulchra | diletiioni:. ) Kz^js , tu fancto accipiendum cft; cum etiam quod etiam vertere poílis 5oma di/e- ipfi Spiritui fan&o dici poilit: 9 Do- 1 frquentills mine, quam fuavss eff. [pirsrus iUus. ita &ios;5, quod epithetum additum, ut Janfenius. bore non ittie a turpi , & inhonefta diftinguatur. d plin. i Hareditas med.) .-Poiïefïïo fapien- cet. Timoris, 0 agnitionis. ) Dei fcili- ti, quam ipfa fuis afleclis commu- nicát. gun. ) P* Szztle jþei.)'Quä bona ccleftia Dco nixi fperemus. 28. Memoria.) Grece eft uyuucovyoy, UO habitatio^ quod memoriale potius fignificat. mvimmo " Q5. Gratia omenis UVia, Cf veritatis.) Hoc autem mcmoriale eft lex a Sa- xdore repler Quafi dicat : per me obtinct&romnis gratii, & quz in apnitione verita- pientia Divina fidelibus reli&ta , id- ) Porum, 9 que in perpetuam polieffioncm. tis , & quz in via ad illam fita eft. Vir.5iis.) Migoris , roboris 20. Qu: edunt me , adbne ejurient.) ]g d tudinis, prazfidii. * ,qu*ti- Saptentia enim cibus eft. nunquam I 3 Íaftidium | afferens. títma Í 26. 4 generationibus meis. ) Grece -2 ^5 ? «no xtyy4uaro» , a fructibus , qui O. Nez canflmd'etur.) Nihil turpe t idem 4 ex umc generaatur. 4 agit, cujus illum pudere debeat. 27. oprttus enim meus. ) -Sapientiak Qui opesAmtur in me,) | Qui mihi'na- Jl ) Qu tribuit fiui fpiritum , -ficut fapra tri- vant operim. [itc 99 (; & bütà eít ei asima. Signigc-.tt a4utem gl. Qs encdant me. ) Interpretes qut nomi;e fpiritus fuam naturaui de ie [eqme méi , qui alios erudiunt ad fapien- mwï* Aaadada B,dl. cam Cam Mem?:ä. T. AF 8 LIBRI TUCCAT WESTASIIC ^2. Hac omnià hber vitae ,& teflamentum Al»läüil, & 5 Q Gehon 1f agnitio veritatis. 9 33. Legem mandavit Moyfes in preceptis juflitiarum » & haereditatem domui Jacob, & Ifrael promiffiones. ihgabl 34. Pofuit David puero fuo excitare regem ex ipfo fortiffi- 39. À mum, & in throno honoris feden:em in fempiternum. 1n 30 ffo J *Gen. * Qui implet quafi Phifon faplentlam & ficut Tigfisin qo. H 2. II. dlebus novorum 4 Ep * ]of fuvius D 36. Qui adimplet quafi E uphrates fenfum p^ 8 muhlph—- 3: I5: cat- quaü ïordams in tempore metfis. q. D 37- QUI prati mel has r tiam ; nam ut hábemus Dan 12- 5 Meffiam , ut patet ex Grsco textu , Qui doti; füerist , /u!ge/:uf* uf [þ/e;z- in quo principium verficuli efto dor ffrmamenti , U qui 4djy/i1ïzzm era- 70 ; quod eft nominativi cafus; pientiam diunt saultos * qzzzzf ff ella z;z þcrpetum* nam fi Regem Chriftum referret , 4 [4/1] aternitAtes. dicendum effet m,uw?xwra , ut nota- tat idem | vit Janfenius. 32. Liber wits. ) Hxc omnia con- ff u tinet , vel praeftat liber legis divinz, Quaff Phifon. ) Qui eft Ganges , uf hl[)cns ü^e] & Scriptura facra, per quam veritas 'vide ibi di&ta, m Gt diximus Gen. 2. II. ;f awnofcutm .« pa&t , & fodera a Dicitur autem quafi Phifon imple- eum d] il H Deo cum hominibus inita ; promit- thinib us 1Ul fionesque fa&s lfracli. re fapientiam , id eft, plenam con- D6 inde n ] tinere fapientiam item plenam da- le;zmennmz Alt;jfmz ) Pacta Dei re , docere , effundere , ut Phlfon, gfffGaüj cum hominibus. de dia Q five Ganges, quem multorum' flu- 33- In praceptzs ]p;/zszmram.) Pre- ininum aquis augeri, & exuberare af- * hn die Vif cepta jufta. fïmant - 1l5 füm a In barcditatem domus J4co5.) Utlex, Sieut Tigris i dielus nowarum) Ti- gns mq lemn aq'us ln die novoruin,- InG 38 Qn j & precepta haeceffent quedam qua- eft, dum nove frvnes vere ado- UC &i fi hereditas Ifraeli. W g ale lefcun: , liquore: fcilicet- nlvmm táz f Ez lfrael prom:,fone: j Eidemque be:centvu'n in montibus , ex quibus Ifraeli promitt v eoToO t ea lex multa bona, mQ * DOn p decurrit, quod & alis fluviis ufu- k WMlie . gademque pxæf,caret venire folet. 3,7 Pajwt Conftituit ; ac promi- tetidere, p 1t7, 36. Qui adimplet qrrzthuþnr.ezte.r ftu- lC corréf » P COpmfnn intelligentiam , pru- ff?][!'ere N Puerofz;a ervo.) Servo fuo. dentiam ( fdplentlam e:&u.xdlt ut $r 7 Wrruqu Excitare Regem e*e. ) Sermo eft de aquas Eüphrates. enlus eff Meflia , qui cum hzc fcriberet Sa- P'Pntmm . Qui multiplicat.). Aquas fcilicet. piens, expectabatur. ^ Quaff- Tordauis 19 tempore meï; , l/!f; ?hio) Im thromo bonotis.) Alii vertunt, Quo. tempore copmfinre aquarum 2n falza majeftaris. agmine fluit. Eadem incremesnti am C if 35. Qui Gmplet.) Relativum qz re- chufa Jordani eft , que T'igri , nimi- MUetes Qu of fertur ad Deum, cujus paulo ante me- rum liquor folucarum nivium. Vi- 111 minerat, non autem ad . Chriftum de di&a Jofue c. 3. n. 15.- ) 4 gj CAPUT XXIV. , 739 dimi, & 37. Qui -m,ittit: difciplinam ficut lucem , & affiflens quai'ï 2 Gehon in die vindemize. anm, « 48. Qui perficit primus vfc'ire ipfam, & infirmior non inve- fügabit eam. Yo fottiff 49. A marienim abund ym, in abyffo magna. avit cogitatio ejus, & confilium illius [ t Tietisin 40. Ego fapientia effudi flumina. * P 41. Ego quafi trames aqua 1 mmenií e de fluvio, ego | .qiuaü ' 1 jj mui ii pïx* fluvius Dioryx, & ficu: aqusedu£tus exivi de paradifo. 42. Dixi: Rigabo hortum meum plaptationuxrrul, & inebriabo Q prati mei flru&umi MRU . Aaaaa "g' 43: ET ( co textli, Cogztatio ejus. ) Conftlium 5 & erficuli. d 37; Mirtit :Aiijäi;:/?imm.) Slazl-rgit fa- inativi Cilliy pientiam. providentia , juxta illud Rom. rr. AIFrflens.) TO affiffens ]anfe-xïiuspu- 33. 0 izitedo divitiarum fapientis , o referrit, T0 , u Dd* tat idem fignificare , quod fimplex GT fclentia Dei , quam incomprehenfrhi- fffess , ut fenfus fit : fiftens, & ex- ha C"[unt judicia. ejus , €9 inveffigabi- hibens luzem fapientiz. Sed facilis les vie gjus. : öanges LY étiam €rt explicatió , Ífi fenfus fit vide bt tb 4b sbfomagna)) Pre magna.ac Deum aííiiftere hoc eft, adeffe ho- protündtiiitma aquarum voragine. Mion imp minibus fua fapientia ; illaque. om- 49. Effudi flumina. ) 'Yam corpo- yenam. Con* nes inde haurire volestes implere. ralia , && propria, quam Ípiritnalia m plepam ( Quafr Geoz.) Geon rf Nilus. Vi- ö:( metdp ïzoxica fapientiz ; aprïïden- : 1ut Phifonv de dicta Gen. 2. 1. Xm-* T tiz aultorm H AI. Quaff trames. ) Quafi. canalis la die viw-;'emi.z.) ;';Q tempore Ni- exibuare? " lus fuum accipit i: creqientzm. aquam e fuvio' derivans. Commo- de hec explicantur de fapientia crea- novü"""') Ti 58- €m perfici: primus feire z;/,':w) ti , ( creaturis communuicata'pre- die novort In Gizco ett » S GUDET£AEC p Ó 7v TOG fertim. £delibus. r »G»a: AvT5» id eft primus , acutif- s Va i De fL/v1o.)1mmenfo divinzSapientiz. at nirum ', 1 linus ; qui perfpicacifitmo eft inge- Fz;a:p'iz,;s Díoryx.) Flavius per alveum nio , non potuit eam fapientiim per- M a. ex uibüs manutra tum decurrens. Mediolanenfes fe&e noííe , & inteliigentia compre- 1» ,üuvii:* ili hendere. Phrafis Grzca noftra ita- appellant, Nzvie. Grece Auepv£ dimo lice correfi TS QicpU:TE£y , a todiendo. .;';71- ondet: zonm pote //zir d' iz- Agquadutlus.) Idem , quod trames;& J/ W? Min zeudere. N J fluvius A. H 2 pf'.l' ofter interpreslezit , non » Jioryx. i igentiam 3 " 8 e'wyeréNeaty , fed 9« evyeréAsos, , G 442- Rigabe bortum meum p!dnmtio- m e ffoadit; ! fenfus eft , Deum perfecte noflc Ta- num.) Hortum fuum Sapientia vocat pientiam. - cotum fidelium , vel animam jufti, üas [m t Et izfrusdor mom imucftigabit eam. ) Prati mei frullum. ) 1n Greco eft m ) Sententia totius verficulieft , fapi.n- Táj) vpacidy Ti» Owmaíu» , Arto/am - e ,ü(*f , qum tiam nec ingeaiofos ,& acutos , nec Jffam. - Olitoxes$ horti planitiem in va- Í p hcbetes , ac tardos fuo marte con- rias diftinguunt areolis, quas mpaciag nrml? (xi&cl vocant. Prati fructum yocat ; Tigr Vi fequi poffe. 39- 44 mari.) Pre tnari. j iv ft;u'&um ferentes arboxes. BU 749 LIBRI.ECCLESITIASTICI 43. Et ecce fattus eft mihi trames abunaans, & fluvius meus 4 Pt tuum, & appropinquavit ad mare : 44. Quoniam do£trinam quaü antelucanum illumino omni- $, Qua um bus, & enarrabo illàm ufque ad longinquum. neQute 6. Qua -4$. Penetrabo omnes inferiores partes terrze, & mfpmlam omnes dormientes, & illuminabo omnes fperan: es in Domino. gnofcere | 46.. Adhuc do&rinam quafi prophetiam effundum, & relin- Qua quam illam quserentibus fapientiam, & non definam in proge- & confilit nies illorum ufque in aevum fan&tum. $. Core *Infra 47. * Videte, quoniam non foli mihi laboravi, fed ommbus 9. Nov 3:18- exquirentibus veritatem. eam in Ti I0. Ho CATPIT Xxv verfionen Jria, que& Domino placent, & tria, que odit : nvem znjujþz- [ wbzlza : laus timoris Dei ; mulieris neguam mira dete[latio : & Droite mulzere initium pe(cmfz , & mortis : mulieris dominium poténtes , ( non fereudum. ullius ope i em hahent N tribus placitum eft fpiritui meo, quæ fünt probata co- Tortune hg : Ut tncomt ram Deo, & hominibus: 2. Concordia fratrum, & amor prox morum & vir & mu- àvertant in i, A lier bene fibi confentlente mhüpnum .e| 3. Fres fpecies odmt anima mea, & aggravor valde animae at prnmpw llorum:; l»lu m 4. Pau- $ 4 &l( g*lh) 6 ) aliqui fatyi 43. 4dhwndans. ) Multis tumens 46 Aa'/mc dotir zmzm,ïr ) H æc verba fs quld aquis, accipi poflunt , vel ut,a fapientia di- pientie P "ppropinquavit . ad mare.) "Tlrames a, vel nt a Symcule hujus libri ille, five fluvius Dioryx, de quo auctore, n&menn fi 6 ï!*dlf; dictum eft , adeo excrevit , ut jam Quafi prophetiam. ) Quafi oraculd, tebus y imaris qumdam fpeciem exH:be at- & arcana fapientiz. Clire, 44- "ntelucanum.) Grsece eft 029 00», Noz defigam.) Non cetfabo useren- quz vox diluculum fiznificat. Sen- tes me falut aribus monitis ini/truere, h Prefïy(,, fus eft g mf en do&rinam dftexo tanquam Ufque ia «vun fm(*um ) Ufque ad conftl !lium . lucem matutinam aurorz. fzculum futurum , ubi Deum viden- 7 Gt/mæ Enarralo illam ufque ad longmaqumn.) tibus inftructio hec ngxenclæ necef- Woie faria amplius non erit. j lwlzo; Et in longinquas oras , externas fci- &t Atem , licet regiones , &in longinquum tem- 3. Res fpeczes.) Tria hominum ge- Tàhtur & pus, unde Syrus habet : & relmgm.zm nera. eam n generationes. Pultas. degravor valde anm« zllorzmz) Eo- g, ! Thent m fa AS. Ongnes dormientes.) Mortuos fci- rum vitam , & mores quue admo- r14 ] licet, dum fero. UM UC AVPOUOE - XXV. 74X Vl teus 4. Pauperem fuperbum: divitem mendacem : fenem fa- - : tuum, & infenfatum. : . $, Quas in juventute tua n O ïino Offiie on congre'.gaü-i',, quömodo in fe- nectute tua invenies? z infpician 6. Quam fpeciofum ca nitiei j.udi-cium - &- prCSbyteris co- n Domino. gnofcere confilium! f , & 1ein- 7. Quam .glvile&us, Lin proge & confilium ! peciofa vgteranis fapientia, & gloriofis int 8. Corona fenum mu Ita perifia,' & gloria illorum-timor Deti. 'd, ormibus 9. Novem infufpicabilia cordis magnificavi,. & decimum di- ^ cam in lingua hominibus, d Io. Homo, qui jucun Y atur in filiis, ViVGl?S-, & videns fub- um-. Ve-rüonem inimicorum fuor ol i:dufpi4 Aaaaa 3 — 11.?Bea-'- L. N ïtf]ïatio :H D ' 4. Divitem meudacem.) Divites , & in Græcb enim eft , x« XW* » £loria- u potentes , qüi neminem timent, nec [2 ullius ope indigent, non ita occato- 0. Igzjü/þimäz'!i; cordis.) Qux nemo nem habent mentiendi , ut tenuioris tanti facienda effe fufpicetur in cor- fortune- homines , qui ut fe excufent, de fuo , ut revera facienda fant. For- ;tebata (0« aüt incommodum aliquod imminens taffe n/o&er interpres legit in Gr&co, avertant,in mendacio prafidium qu&- dyvmovó4T4, non autem ut nunc ha- i& m runt. Adde commáni exiftimatione betur, ómo»vo,uaTa , que VOX fenfa, magnum .eile viri divitis ,^ potentis , cogitationes , fufpiciones fignificat. (de animé aut principis dehoneftamentum men- Dicam 19 lingaa bomsnibus. ) Con- dacium.: tenta voce palam omnibus enuntia- &. Qua in jmventute tua mon congre- l Dau- bo, & quantum potero , hominibus gafi, $c.) Propterea in fenettute commendabo. / aliqui fatui funt, aut p arum pruden- IO. Homo, qui jucundatur $m filiss.) tes , quia, cum juvenes effent , fa- 3 f veta Hoc eft primum ex decem propofitis; yentia C pientig , & doctring prefidia, & or- ingensenim gaudium eft parenti mul- c de hü jos 1 namenta fibi non quefiverunt. * 6. Judicism.) Pofle. bene judicare, tos habere filios , & bene moratos. &irebus propo Vivens , €f videns fubverffonem sni- ul oracilhy ciare. Qtis fapienter pronun- micorum fuorsm.) Hiclocus , & alii Pre(Zyteris. ) Senibus. hujusmodi accipiendus eft. de inimi- (fibo queret- ] ' Cognofcere confilism.) Polte fanum cis infidelibus. '"Talis affettus Davi- u $ iti yüeres confilium , & falutare fuggerere. dis Pfalm: 136. n. $9. Filia DBabylonis VL g. Gloriofís. ) Gruce eft, oedoac q.8- mifera 5 beatus , quiteneäit, &5 all;- ; 'Cum vidön' »oig , homoratis , Qqui Ícilicet propter de parvulos funs ad petram. Nelde gïemïæ necoe &tatem , aut publica munera hono- quibufcunque inimicis ; neque eniim »eccatum eít gaudere , non quidem rantur , & funt. in pretio. j Coroza [fenum. ) Decus ,. & orna- inimici clade, aut morte, fed eo bo- mentum fenettutis. no,quod inde mihi fequitur , viribus f i[lgrtml-) m* G/oria illorum.) Id, in quo gloriari ilius , quibus me inpífle vexabat , debent, &.quodammodo fejactare: — attritis. ii&ique l 442 LIBRII'ECCLEESIASTIC'I j M *þInfra 1ir. * Beatus, qui habitat cum muliere fenfata, * & qüijlin. 45 NO 4 26. . gua füa non eft lapfus, & qui non fervivit indignis fe. *Supr- 'r5, Beatus, qui invenit am » )j Et - il L icum verum, & qui engrrat vju,y- & dracon 19-16 : ftitiam auri audienti. E ui invenit fapientiäm d " uN Jac. I5. Quam magnus, q fcie/ntia-m ! Qs fed non eft fuper timentem Dominum: tum foum dio ptoXi 314. Timor Dei fuper omnia fe fuperpofuit. 15. Beatus homo , cui donatum eit habere timorem- Dei-x: *5 In qui tenet illum , cui alfimi * . . . » labitur ? 26. Br C * I6. Timor Dei initium lile&ionis ejus: fideiautem initium Catorüm : ?. Sic agglutinandum . eft ei. . 3 * I7. Omnis plaga tri lingasta ftitia co.rdis-* eft: & omnis malitia, ng- quitia mulieris. u 18. Et omnem plagam , & non pla gam' Viaebit cordis: muberem 19. Et omnem nequitiam , "& non nequitiam mulieris: 29. Mi itium - 20. Et omnem obduétum, & non obdu :f unrobedier UT m ern. a. Ef d 21 D 0;.';;H [ diext delit Pcila , & moatror. -()m-lem plagam * XI. Qw /mäimi cum mzzlzer;e fenfata.) andic:ativa Qui cordatim hàbet uxorem, malin , quam plagam cordis, id elt Vindicat & macrorem. 4 Noz efflap[us. ) .1n peccatum ali- Oznis malitia , &e. ) Omne genus propria , & quod , periculum , aut damnum. di&&m de; malorum in malitia, & nequitia imu- 9«2- No ( Indignis fe. ) Vilori fa. , wt vertit lieris continetur. Omnem malitiam, Syrus. cil uäri. Sel quam malitiam mulierum pati ma- i Renüm hib I2. Oui enarrant juflitians auri au- lim. dzezti. ) Qui dif(..'i pulos habf.—; doci- 18. Ozuem plagam , 6 uon plagam , 23 S:tpc;- les , & obfequentes. Ro foyet g &c.) Sententia horum trium verficu- &t Qu I4. Superpo[uir.) Super omnia emi- lorum eft: Cedo quam'vis ])/.z'zgzz.æ, zodo nct. non plagam animi ; $ quamuts malitiam, tumeliüg p 16. T?zmor Dei iniiums dileflionis P,cobit, modo ne malitiam mulierss ; 0edo quem- bilius eft ejus. ) Paulatim enim a timore pro- vis tmpetmum , modo ge smpetum odyo fla-—r gredinmr ad amotem, Chzzites enim grantium . 5 6 uliomem mndeemugue , ,Q"ï' lmmu?, 2:0ds Z€ ab inimicis. | ]lta vertunt ACIém ejus cum» augetur , feras zittit rimorem. dta aC [æv » out 4 18: Biblia 'Ligurina. Fidei autem tnitium agglutimandum eft Videbit,) Patienter feret,.' 'tacitusrvi- ljer dl af debit & filens. Vit p &.) Grzcà habent: fFzZes aziem; imi- tiess c«fé aggintimatiomis : ejus princi- :90. Onmnem cbduttum. ) Greca vox € Oäcæmtg D ium fcilicet adherendi Deo. Sen- énac«*yg hocloco fignificat impetum ) Cs QME fuc f us Vulpyatz eft , timori & charitati malorum ingruentium , quibus invol- fidem tanquam initium, & fundamen- vimur. Quod fortaífle exprimerc vo- "'X?ar/ tum reliquorum bonorum, ac doóno- luit-nofter Interpres , cumeódz&ws di- I 25. ] [/7 i' ; rum adjungendam elie, xit quodvis adverlum potius, quam n 17- Omnisplaga.) Summa, maxima, adverfum il iïicethrü runt, p lztg:n ab iis, q'u/iþ nos 046- Cinis fuis. acerbiffimaque plaga efc cordlis trifti- 77 ; CSXIeTD E XV " 74 3 & qilin Et omnem vdea'*n & non vindictam inimicorum. ] E . Non eft caput nequius fuper capnt colubri: aT Tl * Commorari le eoni, * Prov 23 Et non eftira fuper iram mulieris. & draconimagis piac eblt, quamhabltme cum moliere nequam. 21-19. 1 H entiam. 24. Nequxtla mulieris immutat faciem ejus: & obcoecat vul- in me- tum fuum tamquam ürfus: & quafi iaccum oüendit dio proximorum ejus. tem D 25. Ingemuit vir ejus, & audiens fufpïrawt modlcum 26. Brevis omnis malitia fuper mahtlam muhems, fors pec- Th IU catorum cadat fuper illam. 27. Sicut afcenfus arenofus in pedibus veteram, fic mulier &t lingu atá homini quieto. 28. * Ne refpicias in muliéris fpeciem , & non concuplfcas*fnfra Kdis: 42 e mulierem in fpecie, 16115' 29. Mau isira, & irreverentia, & confufio magna. lienti jUm: 3o. Mu- j M lis uxoribus incidat mentio, aut alius f.- l. QOwnem viadicLiem, £$c.) Vin- dicat delicta juftitie pars illa, que hujusmodi fermo mifceatur , qui'do- vindicativa, cujus$ minifler eft Judex: mefticum malum in memoriam revo- em pligam xdis, id € Vindicat etiam inimicus auctoritate cet. propria , & cum fzvitia. Haánc vin- Sufpiravit modicum. ) Dolorem fu- Omwe gymls dicdtam deprecatur fapiens. um prudenter corde premens. fie qama ini- 22. Noz efl caput nequims [uper caput 'o6. B/e'u;s) Mod'ica , exigua. m malitiam colubri.) Serpentes enim incapite ve- Super malitiin.) Compara Itione ma- m pati m nenum hàbent. litig. muliebris. 23- Saper iram mulieris.) Que ani- S0rs pecc;z;or,;m cadat füper iamw.) " P/,z 24 mo tovet odium , & venenati$ verbis Contingat illi maritus nequám , qui ['lu m verici- ledit convic mndo ; jurgando , con- eam , ut merita efít, male accipiat. tumeliis lacerando g Vel hujusmodl mulier fit peccatoris yii m fitiaity Placel;t.) Magis ylacebit ; tolera- alicujus fors, hoc eft, illi uxor ad- bilius eft. jungatur, ut tanro infortunio mdleta- cpd/ à qum. *f!"/z 0410 M Q4- bumutat faczem ejass. ) Deïïormat &orum penas luat. cfT faciem ejus ; nam ex hilari triftem fa- 2 /.Sn uf ;z,ce/zjy;: AF e,eajy $0 c.) z:lue.n- ynitit Y ubi mu- lfd vel uüt Cibiy-ac fcvitn ex Mibütara : admodum fenem £. atigat clivus aliquis lier mali aliquid meditatur ,. folet in 1re.1o£us ; H wer illum afcendendum facie apparere. lit s tamaritum fedatum, & gravem O£cecat.) Obfcurat ; in Greco enim muher furens mtempm antia. elt , oxorsi. 29. Speczem. ). Pulchritudinem, exi- | Gx'&ca yx at i yxtom. &mf faccuna offendit. ) Syrus vor- ftimans palun 1tudmem effe argumen- hz]- lFVO G : nigram.eadm. faciet: fieut .eolor. ci- tum probitatis. y0 Lieu. 29. Mulieris ira , & irrevercntia, 5 " ,,,mcr- &u(al 25. In medio proximorum c;m ) Cum confufre magna. ) lra in quashbec ]i fcilicet verfatur cum proximis, & vi- Leverentm etiam in maritum , €e€X qUO JELUS * q! at cinis fuis. confufio , id eft, dedecus oritur', & de g ( Ingemu:t vir cyu:. ) Si forte de ma- ipnominia, LIBRI ECCLESIASTÍICI 144 », Mult 30 Mulier fi primatum habeat, contraria eft viro fuo. jn pace m 31. Cor humile, & faciestriftis, & plaga (1) ;o.rdi*s, mu- lier nequam. ) Pars bitur viro 32. Manus : debiles, & gen - f ua .diiï'.oluta,. ïnulier, qua non bea:ificat virum fuum. , Div *Gen. vultus 1l 23. * A muliere inidum fg&um eft peccati ;:& per illam 3. 6. oimnes morimur. 50 A tTll um: nec mulieri 6. Dela 34. Non des aquze tuze exitum, nec modic . . Calut nequam veniam prodeundi. . 0. Dolo 3$. S1 non ambulaverlt a d manum tuam , confundet te in i 9.Inm conípe&tu inimicorum. 36. A carnibus tuis abfcinde illam, ne femper te abutatur.- ticans, 105 SiCl "VUATUT XXVÍ E quam : qu Proponit. iciffm laudes. bone mizlieräs, & vituperia mal;ä , 46 illius non zelobype : fili a cu[lodienda , tria timenda : duo contri- antia , €? duo periculofa. 2 4 / lia Ulieris bonae beatus v 5 ir: numerps enim annorum illius fola I. N duplex. Citus, Dury 2. A*MIII- m In p«ce nnA Vit quietum mortis.. LOPETEN (13 Cordis. Jz ediz. Sixt. legi(ur moria;w in þ 35 Amu!ierck.) Ab Eva.. 3 Pa la $0. S; primatum babeat. ) Vel viri ineitia , qui quodammodo uxori fue 24-. Non des aque tue exitum, &c.) Si- h? arft, ) nupfit; vel quia ipfa nobilior , & cut aqua velin vafc, vel in alio cón- €bita timen - ample dotata. ceptabulo conclufa , fi per rimulam Py; f4&isk | Coziraria. ) Molefta ; grävis ;,50& exitum . inveniit, vel paulatim tota Wüm prg, €j:s voluntati , juffisque repugnans. efüiuit , vel fibi latiorem aperit viam, RU boy 31- Cor bumsle ,€fc.). INumerat ma- qua erumpat ; ita mulier, &c. - imáa yni $4 zom ambulavcrit ad. manum la , que uxor nequam marito irro- tuam. ) Nifi illam cuftodieris , apud az'ar Buzile. nifi In d Irj) )Deje&umi, & aflli- te habueris quafi ad manum d(', dICt ] &um. , ductum , & iimperium tuum fuerit fe- mUS, qmü [ Plega cordis. ) Aflli cuta. Sitr yy vulaus in corde. &io(,- & quafi ciet. Confundetf £e.-) Dedecore 1te affi- Jf qua;; 32. Manus debiles , &c. Quia om- &tür hæc ni: virorum alicritas perit , cum ma- 36. at carnibus tHis ab[cinde ilam.) of lam uxorem fe nactos eife memine- À thoro tuo illam fepara fac&o di- runt. ^ Vel mulieris defidio( defcri- vOrtio , ut per veterem legem lice- qllfzrfra' afk | lim , qux (0 bit'r inzenium , Jaborcm omnem-fu- bat , qu& ux.orum rcxpudiul;n permit- pmpom gientis. tebat. C mlbuS Q« nou beatiftcst virsum fuum.) Là- Te aburatur. ) 'Vua patientia, & li g moderatione animni. 7TU piooté , iþl eit q.& mifenup kacit. " CaC AXEOMOT- XXVIL 745 W. ?. Mulier fortis oble&at virum füuum ,. & an*nös vitee illius in pace implebit. 3. Pars bona, mulier bona, in parte timentium Deum da- u n bitur viro pro factis bonis. -4. Divitis autem, & pauperis cor 'bonumg in omni tempore vultus illorum hilaris. gr illäm S. & tribustimuit cor meum, & in quärto facies mea metuit: mulieri 6. Delaturam civitatis, & colle&ionem populi. 7- Calumniam mendacem , fuper mortem omnia gravia. ette o 8.. Dolor cordis, & lu&tus, mulier zelotypa. . .9. In muliere zelot nicans.- ypa Hægellum lingu&e omnibus commu- ibutatufs 1o. Sicut boum jugum , quod movetur, ita, & mulier ne- quam : qui tenet illam, quafi qui apprehendit fcorpionem. , ii 7) . rr. Mulier ebriofa, ira magna: & contumelia, & turpitudo ltl« ilius nor tegetur- ro. Forte 6. Delaturaur civitatis.) Cum fcili- 2. Ulie? fortzs. ) Miulier ftrenua, m iU J folers , prudens. : Italice di- cet quis in civitate male audit , & cimus, Dozza di valore. páflim omnium linguis configitur, & In pace implebit. ) In caufa eft, ut laceratur per calumniam ; hoc enim yn Mu n 9) vir quietum &. tranquillum. evum eft diz304 móNeeg , ut eft in Greco. agat, ut « alibi Scriptura Ioquitur : - Colletlionem populs. ) "Vumultum , & moriatur in fenetiute.bona. feditionem vulgi. Grece. &ewocic 0Y ÀS.« g. Pars bona.) Sors bona. :1130[') Si- ln Parte.) lanquam pars , & forä g. Flagellum lingue. y. Mulier enim debita timentibus [Deum. zelotypa querelis , expoftulationibus, i alio coll* Pro fatlis bouis.) lanquam benefa- &c. maritum fuum agellat. ^ rimullm jlatim £0 orum prg&mium. Omnibus communican:s. ) HMoc enim 4. Cor benum.) Mens hilaris, & ju- eft zelotyparum mulierum ingenium, perit viáill €unda , nimirum propter bonam uxo- ut de fuis fufpicientibus paffim cum &c rem, - 4d m 5. omnibus loquantur; cognatis, vicinis H 4 tribus tirm-;i,t cor meum , €$c amicis, &c. lieris j u In hac dicendi formula eft Hebrai- IO. Siem: boum jugum, quod movetur.) Anum « nl finus,. qualis apud Àmoscap. 1. 3. & Quemadmodum jugum collo bovis m fuerit e YI. Super iribus fcelertbus Dama[ch , 65 non bene herens, fed perpetuo agi- fuper quartum non comvertam eum. NMi- tatum , moleftiam , & dolorem , & yt te Ræ' detur hec phrafis refpondere [talice vulnus bovi jugali facit: ita cum in- nofire , cum dicimus , fozo zre, o ter duos conjuges ; qui idem matri- ipie l) quatiro cofó , che temo affas neque monii aratrum trahunt , non bene T enim , quod Hebraifmo illo quarto convenit , multe exiftumt querelx, m li loco proponitur , femper tribus pre- jurgia , & alia incommoda. ( LUID] Peïmii cedentibus gxavius eft. II. dra - agna. ) Ad magnam iram & Biä/- Cum CW?I. anä(þ' Tt IV. Bbþbb æcienïi& ' 746 LIBRIECCLESIASTICI 12. Fornicatio mulieris in éextollentia oculorum, & in pgl« r 6i ?. 0m pebris illius agnofcetur. *Ihfra I^. * In filia non avertente fe 918 , firma cuftodiam: ne inventjl. 4?-11. occafione utatur fe. fpecies i a. h 14. Ab omni irreverentia 4 æoculorufnejm cave, & he mireris? cies facit fi te neglexerit. 14. Co 15. Sicut viator fitiens, ad fontem os aperiet, &.ab omnmi aqua proxima bibet, & contra omnem palum fedebit, & con- füper pl: tra omnem fagittam aperiet pharetram , donec deficiat. ?. Fu Deiinc 16. Gratia mulieris fedulae dele&tabit virum füum , & offa illius impinguabit. X 35 In Cundiam . 17. Difciplina illius, datum Dei eft. 18, Muhlier fenfata , & ; tacita, non eft immutatio ei*uditæ 26. Vi animza..' temptus: 9. .G*ra- 27. Bt Tavit eum concitat maritu-m & ipfa etiam vi- ccnofa, & impura non abftinet , ita no zíluans iracunda: eft falax adolefcentula, quacunque obla- ta occafione libidini fuse obfequetur.. Contumelia , 6f turpitudo, ) Dede- quis loco Cus fuum ,; in Greco enim € f , - Contra omnem palum fedebit. ) Pro- ccipiat, ftituet fe ad . omnem palum, &angu- Eï!ldilt d ?;O'X,?/*OG'JVW &T g. lüm, & amafios ad fe alliciet. I2. Fornicatio,.) Mores inhonefti. bene mo Contra omnem [agittam aperiet pbare- 19. 6aj In.extollentia oculóram.) AMpparet i.n tram. ) Obviam cuivis telo phare- óculorum igverecu,n*lia vite turpi tram aperiet, prudenter, & fub alle- Dl eratia tudo. Y Mu/(.ü' þz; lg palpebris 4 Is agnäjäcgtur. ) Ex goria coneubitum defcribit. i, . Donuec defrciat)) Feffa potius,& laffa- Didtrata, oculis nimirum pudicane fit, an im- taquam fatiata. l'antus libidinis furor. pudica. modsfh, Nom avtrtente fe.) Non refugiente 16.. Gratia mulieris fednle.) Bmmm, 20- Omm': quod in fedula muliere reperitur. tümyig Tüyr occurfum , afpectum, & collo q giu m : 0»[7'4. illius impinguabit.) Milarem vi- virorum. rum faciet., & fua forte contentum. gener, ; Comingm«) Fivma cuffodiam. ) Diligenfem, & Ut enim animi mcror corpus ema- vigilem adhibe cuftodiam. : .ciat, ita mens hilaris etatem floridam CUndæï Y facit, & corpus impinguat, 2]. Sirgg abutatur. Urater fé. ) Corpore fuo imquice ium fo] ( —I7. Difiplina illius. ) Gtece git., ma & -Ii(] l44 Ab ommi irvrevéremtia oculorum Üugpuu. feientia , prudentia ,. »f-oler- ejus cave, ) Ommnes afpectus illius pa- tia ; C titiam qfe. rum modeftos, aut inverecundos, fu- E& donum Dei. Chritudo Y Datum Dei eft. ) Ténttm q. fpectos habeas. 19. Non eff immutatio, €c. ) $i na- Ne mz';»-eris;fi te neglexerit.) $i fue- &us es uxorem prudentem, & que Aldcrem te 22' SI( er | ris cum ea indulgens., & remiffus, fibi commiffa arcana tacite apud fe ne mireris, fi ad peccandum fiat au- poffit celare, nulla eft res, qua di- dentior. j cnum fit premium &lim uxore tua con- »an( 0 eni ferendum : 40 /»mutario, Grece elt , Ante San&J 15. 44b ommni 44;44 proxima biber. ) dyrd/equa , & id fignificat , qued þefits Ut viator valde fitiens ab aqua etiam : E:) k QAP U: xXVI 74 n pal- Ic. Gratia füpra gratiam, mulier fan&ta, & pudorata. 4-.Omnisautem ponderatio non eft digna continentis animze, 1nvent 41. Sicut fol oriensmundo in altiffimis Dei fic mulieris bonze fpecies in ornamentum domus ejus. fniteris, 22. Lucerna fplendens fuper'can delabrum fan&tum , &fpe- * cies faciei fuper aetatem ftabilem, b omni 23. Colümn:e aures fuper bafes argenteas, & pedes &rmi ; & COu fuper plantas ftabilis mulieris. 24. Fundamenta seterna fuper petram folidam & mandata Dei in corde mulieris fanctz.. . ïgm 25. In duobus contriftatum eft cor meum, & in tertio ira cundia mihi advenit : enudita jens per inopiam, & vir fenfatuä con- 26. Vir bellator d€fiC temptus: »nfgreditur— a jüftitia ad peccatum 1. Gte 4.27. Et qui tra » Deus pa- m nd ravit eum ad rhomphzeam. bffinet , tta 28. Duze 1nqué obla- Bbbbb objequetut. quis loco pretii dat, ut alijuid aliud moderatio animi diu in domo p&rfe- Jir. ) bro- accipiat. verans, ut fcilicet eam regere, ma- rito adeffe, & libcros educare poffit. n &angü' & bene moratz. - Erudita anima. ) Ufcoris fapientis , 23. Columue aures G'c. ) Quemad- Jicret. yrit p 19. Gratia fuper gratiam. ) Multi- modum pretiofe funt, & oculos fua lo phate- plex gratia, cumulus gratiarum. pulchritudine tenent columnz aureg Malier fan&a.) In Greco. eft, me7 * & Tub alle- argenteis bafibus innixe ; ita mulie- Jfrdelis. ris greffus gravis , & modeftus, & .Pudorata. ) Pudens , verecunda', egreffus rarüs, « tantumUflcefl'arius, ;lni:JiSsö( .mï*" modefta. 24. Fundameutaaterna, 60.) Quem- pidinis furof- le.) Bonum 20. Omnis autem ponderatio.) GQuan- admodum fundamenta, que vivo la- peritut. tumvis magnum pidi imponuntur propemodum ster- genti. Pondus auri, vel ar- na fant; ita divina lex in corde mu- Hiluem Yi* Cogtinentis enme.) Catte, vere- lieris fancte firmiter fedet, tanquam corus, &t* cunde, pudentis mulieris. in folido fundamento. OI. Sicut fol oriezs, &fc. ) Quemad- 25. Im duobus contriflatum eff.) NMi- ; Bol mum fol fuo exortu mundum illu- de dicta fupra hoc capite n. 4 Zthræce 6&" ftrat, & hominibus, & animabuslz- 25. Vr bellator deficiens per £nopi- titiam affert ; ita mulieris bone pul- ztmi) Vitio Principis, qui charum il- 1enti3 r Mer chritudo ljux quadam eft, & orna- lum habere debet, & ftipendiis alere, dO gm DCI mentum domus, maritum letum, & Vir fenfatus comtemptus. Q MM pru- ) r 04 alacrem: reddens.. dens,eruditus literis. Grzca vim ha. 6t 29. Super candelabrum[zntüum.) Cin- bent,ipägsg c'uytTO) €Zy axuf5aNo deo, cenm 4 q' : ;id delabrumr nimirum aureum, quod in vir; fapientes , O'c. cum dejpetli fuerint, jtt 91 ü Sanéto erit, id eít , in tabernaculo tanquam rejectamenta viliffima. )9 t33 COf ante Sancta Sanctorum: ó 27. Quis transgreditur, 6&97. ) Quia IAOTE ace P E; [pecies facie [uper atatem ffabi- juftitia, & virtute deficit. ad nequiti- Ü qllü lem.) Sic pulchritudo corporis, & am, « peccatum, ab : 748 LIBRI ECCLE$1ASTICI 28; Duaz fpscies difficiles, & periculofae mihi apparuerunt «. Sic hiominis difficile exuitur negotians a negligentia: & non jui*ti'ücabitur' 6. Va caupo a peccais labiorum; bulation - CAPUT XXVIL. 7. Sic bum ex. Ob z'nopizzm,'- €? amorem divitiarum multi delqufuht:' zfz'güaf Do- $A mini conflanter [ervandus :;tentatio probat eum , qui tentatur ; eft homi Jequenda juffitia ; inconflantia fTulti , €&? modef]ia in verbis 3. $ ervanda ; fecreta amici non revelanda : de an- poderen nuente oculo ,. & infidiofo. piternun 10- V* Ropter inopiam multi deliquerunt, & qui qu&tit lo Fa p pletarl avertit oculum fuum. qui ope zL 2. Sicut in medio compaginis lapi dum 'païus figitur, fic & bus inigl catum. inter medium venditionis , & emptionis ;antgu&i-.abvitur pec- p d 3. Conteretur cum '(.i!e'li-nquenïtze deli&tum. ficut Jui 4. Si non in timore Dom z p vertetur domus tua. ini tenneris te ,-m)ülanner ? cito fub- 8. I IZ s. S.'icüf l-'is N ) —þP/ir;zïUif eum.ad vo. 772 Turina a fi zphaam.) fVïor:ti * c-;s'läac,eci, fupra c 7. 20. lib. 2. iVla- or, & ng cedi eum- deftinavit. chab. c. 1. 35. & alibi. Multi pro- iit, i. duo pter pecuriam, aut propter pecunie 29. Due [pecies. ) Duge res, vcl inopiam peccant: itaque fenfusidem, Turfures : genera hominum. batus voly Neglzeültis. ) Legis divinz; nam ive legas ddiaQoeo» , five Qizpopo»., voluntaten in Grzco eít zquguéAna , qu& pecca- «uverrit .oculzzm]üum. )A div'inet legg, X bong c tum fignificat: magna lucri cupiditas & przícrpto virtutis, efficit, ut divina mercatores aliquan- Q. Sicut £ medio !comlpdginis, &56. ) Ittinete o illes, & do negligant. x Quemadmodum fítipes , circa quem -Cazgpa.) : E In ftitor, .neg'otiatof.' Ka- paries edificatur, omni ex parte lapi- &f far c4Àog proprie ille eft , qui minutim dibus premitur,, ita inter ementes, 7. Sint. vendic xes.efculéntas, aut potulentas. thodum a & vendentes quoddam. certamen eft, 4 peccatis labiorum.) Mlendaciis, & quod decipere fe invicem contrahen- e& "4/71 ftat, perjuriis, que hujusmodi hominibus tes conantur , & ad fe utilitatem tra- It Vetbum valde famiharia funt. here , etiamfi cum peccato conjuncta COtdis oft« todo cud fit, quod eft ad fe ipfum peccatum opter. inapian).,,"ifc. ) Mutlti traheres & illud quodammodo pze- P. dnte I.PR peccant, ut inopiam przfen- mere, illique adhzrefcere. mo'nem ali temn, aut imminentem fugiant , men- ^. Comreretur cusm dc[inquentæ deis- Tfühm'o.' dacis , fraudibus., furto ; fonins m.) Sed delitum ita fibi adhaien- 9' P 0der etiam . vulgando corpus, &c. In tes . peccatores m rpinam fecum tra- 55 emiff Graco eft ydoi dàizQoes, aliqui ta- het. 4 Tezmueris te. 3* Donefte men legunt J«góes ; eft autem 3iz- ) ,Adhæferi—sk timori E $ogoy ch.unia, ut ex aliis Scripturs lo- Dei, & juftitiz. CAPUT XXVIL 749 anwtunt - $. Sicut in percuffura cribri reman . EX ebit pulvis? fic' aporia ificabitur hominis in cogitatu illius. 6. Vafa figuli probat fornax, & h oxiiines; juftos ;entatio tri- bulationis. 7. Sicut rufticatio de | ïigno oftend a it fruK&*um illius, fic ve;*ï bum ex cogitatu cordis hominis. . tini D JH ..&. Ante féermonem non ! audes virum -: heec enim tentätid eft hominum. Vrl -9. Si fequatis juftitiam , apprehendes ill am:& indues quafi , poderem honoris, & inhabitabis cum ea, & proteget te in fem- piternum, & in die agnitionis invenies firmamentum. -xo. Volatilia ad fibi fimilia conveniunt : & veritas ad eos, ent locui qui operantur illam, revertetur. 1II. Leo venationi infidiatür f u, fci emper : fic pve.ccata' operanti- ytur pec bus iniquitates, 12. Homo fan&tus in fía pig:f;tia manet iïcut' fol: nam ftultus ficut Juna mu;at'ur.. Bbbbb4 13; In , Gito fqb- 3. Ifz þencufzþia aribri remanebit pul- lz die agmitiómis. ) ln die judicii, vis, 6c.) Quemadmodum cum cribro cum Dominus de cujusque. bene, aut * Sicut male factis cognofcet.- farina a fürfuribus feparatur, tenui- Cui fir- or, & melior pars per foramina de- Ipvenies fermamentum. ) * Multi gto- fluit, in.cribri vero dorfo remanent 4nüs , & inconcuffus infiftas, & inni- £Arls$. gr pecinie furfures 5 ita cum quis mente pertur- 10. Volatilia , &c. ) Sicut aves ad enfasidetm batus volvit animo, que illi contra : &æ:pg();ï'. woluntatem .acciderunt, &c. lat&, eas, qua funt generis ejusdem , fe |divina lg & bonz cogitationes avolant, quas conferunt ; ita veritas ( practica fci- licet , & moralis, quz eft virtus, retinere opertuiffet ; remanent vero 4 ini! ] f)ff' ) triftes, & animum aporia, id eft, an- juftitia) eos fugit, qui jufti, & vir- guftia fatigantes., & vexantes. tute prediti nonfunt, tanquam diffi- cira que miles fibi , cum quibus fociari non ex parte 131)1' 7. Sicut rufficatio , &c. ) Quemad- O audet ; & ad eos fe confert , qui il- r ementeh modum culturam arboris ( hoc enim 5 lam colunt ; & cum illis commora- certame ^ eft ruflicatio de ligno) fructus indicat ; tur. ; Contr ita verbum quafl fructus, & partus II. Leo venationi imfidiatur, 6$c.) icilitaäcqx :fa- cordis oftendit, quale fit cor, & quo- Sicut leo infirmioribus animalibus ato conJube" modo cultum fuerit. infidiatur, eaque capit, & vorat ; ita jn g. Ante j?rm&ägm. ) Anteq : peccatorum: fuorum dentibus homines JmmOdO Pi'öf monem audias. uamA fer- conficiuntur. Ie " Tentatío: ) probatio. I2. Maner ffcut fol. ) Conftantiam u " Q. Poderem.) Meftem usque ad' pe- fervans , & fibi femper fimilis. f X g des demiffam : veftem. talarem, qu& ; fcum 6 U: [una mutatur. ) " Narius., incon- te honeftet, & omni ex parte foveat, Eu tegat. ftans , -ïmodo hilaris,mpdo triftis, &c. .[eri d 759 LDIBBRL NCGOLETtPIXSILIICI M. N 13. In medio infenfatorum , ferva verbum tempon . m me- dio autem cogitantium aHïduus efto. nu IUdil V p Ul 14. Narratio peccantium odiofa, & rifus illorum in dehc.us J concordat peccati. 15. Loquela multum jurans, horr:püatmnem capiti &atuet, ,. De ] nlch vigs feli & irreverentia ipfius obturatio aurium. 16. Effufio fanguinis in rixa fuperborum, & maledi&io il lIo- j. At Ó rum auditus gravis. ] f( & ;; Upet fc 17. Qui denudat arcana amici, fidem perdlt, & non inve- Riet amicum ad ammum fuum. tet os fuu 18. Dilige'proximum, & conjungere fide cum illo. 7. Mu 02 Q 19. Quod fi denudavens abíconfa 1lhus, non pexfequerls poft eum. laga dol -20. Sicut enim homo qui perdit amicum fuum, fic & qui 29, Et perdit amicitiam proximi fui, dem pro 21. Et ficut, qui dimittit avem de manu fua, fic; derehqm&l peribit n prox1mum tuum, & non eum caples. 30 Fac 22. Non , & no 13 SerUA fveräzm temfart ) Inum« Grave eft audire maledicta , & con- liter enim pxoteltm, audientibüs in- vmm quz ipfi in alios jaciunt. . 2l Nm £ fenfatis, qui ex illo rion proficiunt. Op7. Eudem perdit. . Fidem hlhc. 1 10 Vel fenfus . eft, Maledi ' Cogitatitium.) Borum, qui funt me- efficit ut nemo illi ditabundi ,ac p: oinde etiam prudentes, fidat, & arcana committar illius fidei. Onatio co] INam qUISun fibi metuit, quod altexi maledittüm 14- Odiofz. ) ) Odio digna, quia aut vidit accidere. tionem peccatüm, aut periculum peccati ad- Ad amimum fzum.) Pro voto, & 4 M/ku ducit ; quare in Graco eft teosox0i- defiderio aniri fui, qualem lpfe de-. fopemzo M 0fe/z:ltculnm. fiderat. Nemoó enim cordatus eum eue&, " In deliciis pecmzz ) Sibi énim pec ámicum volet, quem fciat in arcanis It licet de . catores placent in peccatis, & in eo- tegendls fidelemi non effe. A dzng rum nárratione deliciantur. I9. Nen perfequeris poff emm. ). Fu- ]37 &l at 15. Forrzpzlzztzanem cdþ;t: þizttaet ) giet a te, & fruftra eum fequeris, ut W toachísc Horrorem 1ncum:, adeo ut Cdl)lul eri- aimcatiam refarcias , quam revelatio- pantur, quod iis accidit, qui fubito ne fecreti violafti. Afmo €im a inimicum N pavore cohorruerunt. QO. Perds amicum /z'mm. ) Moræ Inlandr. Olturatto aurizm, ) Pie enim aures fublatutmn. QIM! i. irreverentiam jurattis ferre non pof- funt. Perdit Ammzcitiam þraxzmz ) Viola- 4) ]/r [Mr Olim Jüdzi blafphemiam au- tione fecreti ; ut enim mortuus non bi af lens à dientes manus auribus admovebant, revivifcit, ita qui animo 'eft abalie- & illas claudebant fic audtentes fan- nató pfopter non cuftoditum fecre- /ndy /mg, &um Srephanum , quem ipfi blafphe- tum, reconciliari non poteft. — Gra-. va P'feh maífe putabant , comzémgweramt ewres cus textus fic habet : Zf f cjwt.c /mfem 825 AGorum 7. $7. mtf'rj ece rit, A TR amiciltam twl non HP er fty [ 'Wdabxt & 16. Maleditkio illorupa audius gravis.) ;rztcrfec, 2;. CAP U T' XXWQ "51 :inme- ml . Non iïluufm fequaris, quoniam longe abeft : effügit enim : quoniam vulnerata eft anima ejus: quafi caprea de laqueo VT 23. Ultra eunynon poteris colligare. E t maledi&i dura ef* " concordatio : j fate, 44. Denudare autem Yi amiei myfteria , defpeþatio eft animoe i &i E * felicis, * 108 ill f 25. Annuens oculo abricat iniqua, : nemo eum abjiciet: 36. In confpe&tu oculorum tuorum condulcabit os fuum , R jon inve & fuper fermones tuos admirabitur: noviffime autem perver- tet os fuum, & in verbis tuis dabit fcandalum. m. ) 57. Multa odivi, & non cozequavi ei, & Dominus odiet illu ate Vi & vfeque 38. Qui in altum mittet lapidem, fuper caput ejus cad plaga dolofa, dolofi dividet vulnera. 29. Et.qui foveam fodit, incidet in eam : & 'qui ftatuit la- *üc& " pidem proximo, o ffendet -in ed s & qui laqueum alii ponit, xeliquit peribit in illo. LI 3o. Facienti nequ'ïiïïmüm confilium ,. fuper ip-fum:devolvg- | 4 N9t tür, & ngn agnofcet, pnde gdveniat illi lsss 31. Dllu- , &or 1cunt. QI. Nom emm capies. ) Mide dicta faþienter fis locutus, ut adulatores hod fáciunt; 11 idem fauit. 23 Maledi&li eff cozcordat10. ) Con- Pervertet os [aum.) M utabit 0s fu- : nemo illi um ; contraria dicet. cillius fidei. donatio culpzm facilius obtinetur ob maledictum , quam ob arcani 'rcvela- dg "verlis tuis dabit j&dndalgm.) Ex , quod at tionem. » verbis tuis tibi perniciem ftruet. Q7. Multa odivj , &fc. ) Multa pec- 24- Myfleria.) Secret cata: odio habui, fed nullum xzque o voto, & Defperatio, eff anima anfeltcis.) -In- ln iple d felix eft, qui fecretum retexit, defpe- fumaverfatus, atque hoc: imo etiam oidatos eum ret licet de amicitia refarcienda. Doiminus hujusmodi homines detefta- tur. E*t jn arcari Q.S.--A;z;znen: aczglq.) Quafï affenti- ens, & blandiens , cum tamen ma- Q9. Plaga dolofa doleff drvidet wul- e'enm. )f lum machinetur, & dolos paret. gera.). Ut nimirum partim vulneret n fequeris,it Nemo eun aljicict. ) Nullus tanquam eum,qui petitur icu, partim ipfum m revelatio- inimicum réjiciet, adeo callet artem percutientem: qui enim clam, & per - dolum alium fica, aut telo aggredi- fimulandi, & fe pro vero-amico ven- tur, vel feftinatione , vel perturba- j ) Mu dicà ndi. Q6. Íz cmjþe&u oculorum..) Cum ti- tione rimoris etiam feipfum vulnerat. 5 ) Vil 20. Faciemti neïu';jïmum aonfliam.) bi prafens adeft. portuf 007 Condaulcabit os. fumm. ) Condulcabit ; Quo alicui malum machinatur. d abilie in Greco enim eft. gAwxayeT ,. dulcia Non agnofitt , 6c. ) Deus enim illi- verba p)*aferet, us peccatum ulcifcetur , ea ratione, ylitd feffe: j Super fermones . fuos 4 dmirdäifnr. ) & via , quam nunquam fufpic:u ím ; ufen qdih f Jj nl Laudabit, & probabit a te di'&a,quafi' tus eft. /52 LIBRIACCLESLASTICI 31. Hllufio, & improperium fuperborum & vindi&a ficut y Il leo infidiabitur 1lli. i Deo 32. Laqueo peribunt, qui oble&antur cafu Ju&orum do— & M lor autem confumet 11105, antequam moriantur. [2 5 33. Ira, & furor, utraque execrabilia funt, & vir pecca- tor continens erit illorum. M 931 UAXTUIT- XXVIII proxi l 10 À INou appetenda voindi&ka , [ed offenja remittenda : ab ira, ac lite iL H ceffandum : mala lingua , && pericula ipfius, & de tertia lingua : turbabit ( aures Je pzendæ adver[us linguam nequam , orzque TO1CICIaT fremun. imponendum. Ia. S Cündum Deut. ! Ui vindicari vult , a Domino mvenlet vmd1&am & Qum füb 32-35. peccata illius fervans fervabit. Math p. G ?. Relinque proximotuo nocenti te & tunc deprecantl tibi effund 614 Mar " peccata folventur. 14. 3 I. 25 4. Homo homini refervat i iram, & a Deo quaerit medelam. Rom. expuer 4. In hominem fimilem fibi non habet mlferlcordlam, & de afcunty 12.19. peccatis fuis deprecatur ? r r Ipfe $ Gm 31- Illnfro , :mpropermm. ) Quo Peccata zlius Thortalis fervans /ervab;r ) Merog, alus illudunt, & improperant. Deus illius peccata affervabit in me- Infidiabitur ili..) idem eft, quod moria, neimpuniti fint ; merito enim Pj ) ] præcedentl verficulo dixit, sez agmo- qui aliis condonare non vult, mife- Qui g fcet L'- ricordiam a Deo non invenit. Unact i f 32. Laqueo. ) Quuem aliis capiendis 2. Relinque,. Efc ) Dimitte , con- W5 woprtie 11)? pofuerant. dona, Grece ag)' ]mmzt Dolor autem 65c. ) Magno dolore ait Cm iftus : HOC C& quod i c:ms conficientur, ammadvertentes, quam Dimitite,C d:m;.ttem;m. ln m Lac.. 6..37. male iis doli fuccefferint, & quam I 1'61114 gr:ves peenas propterea lIuant. Nocenti te.) '"libi et conftructio COllumm t 33. Continens erit, 6&c. ) Grace eft, ræca. Uelcenei. Pecca- eryugm'm,, compos , partieeps. 3. Quarit medelam ? ) Scribitur l 1125 tores enim , id eít, mali, in iram, cum pun&o interrogationis, quafi di- R, Ut&& & furorem funt proclives. ER : fruftra falucem a Domino que- 9 7 J 14l Catachrefis magis enim ille ab ira ut, aut in morbis fanitatem , /a7:» , DC[ f poffidecur Sic morbum habere dici- ut eft in Græco id'eft, curattonem. mur. chþæ ij Pade, quu 4. Hominem [hmilem fibi. ) . Habet l. lürer llj vindicari vulr, &$c.) Senten- emphafim ; par enim eft nos fragili- Q* tia eft , cupidum ultionis ul- Catlb no(ítre nobis confcios, aliis æque tmgxhbus, ut. nos condonare Pir bete;, tionem expectare debere a Domino. Tütim fufi * &(lm ^ l- D CAPUT XXVIII. 753 Q ficut -& Ipfe cum caro fit, refervat iram, & propitiationcm petit m : d- a Deo : quis exorabit pro deliciis illius ? 6. Memento noviflimorum, & define inimicari. 7. Tabitudo enim, & mors imminent in mandatis ejus. I 9. Memorare timorem Dei , & non irafcaris' proximo. 9. Memorare teftamentum Altiffimi ;« def;pice ignorantiam proximi. l0. Abftine te a lite, & minues peccata.- , &t ]i turbabit amicos 1£1. Homo enim iracundus incendit litem j & vir p'e&*cator UTR micitiam. , & in medio pacem h»abe»ntium,immittet ini- li I2. Secundum enim ligna filvze fic ignis exardefcit: & fe- cundum virtutem hominis, fic iracundia illius erit, & fecun- (dam, & dun fuübftantiam fuam exaltabit iram füam. 13. Certamen feflinatum incendit ignem: & lis feftinans :bami tibi effundit fanguinem : & lingua teftificans adducit mortem. 14. Si fuffiaveris in fcintillam, quafi ignis exardebit : & fi ;edeloim. expueris fu e profi- ;m, & de cifcuntur: per,þi"llam , extinguetgr : utraque ex or Ij. Su- « Tpfe $. Cum caro ft.) Vilis ', fr-.agilis, mortalis. Quemadmodum in magna lignorum /ervdül! ^ ) ftrue, aut magna fylva magnum ex- r'äbic in me- Refervat iram.) 'lenax eft irg. citatur incendium , ita pro modo vir- Peziz.) Audet petere. tutis, id eft potentie, major aut mi- merito enim Quis exorabit pro delitlissllius ? Per- nor exardefcit ira. yult , milt- Venif. tinaci ira fe indignum reddit , cui De- Secundum [ubffantiam,6c.) Divitie us propitietur. mitte , CO* 6. Inipicari.) Define exercere ini- ampliores magis fuperbum 4faciunt, magis iracundum ; ut enim fuper- )C dt, qlïo. micitias, mortis, « aliorum extre- biz, fic iracundie funt fomentum. ! dimdtemith Inoruimm méemor. . Tabitude. ) Gr&ce xancæGoþ:ï, Exaltabit.,) Augebit , majorem fa- ciét. : cgnfhu&iü trefcentis. corruptio corporis poft mortem pu- 13. Certamen fefxzinatum.) Conten- lz mandatis ejus.) Stgppïe, perfeve; tio, & rixa precipitanter ab iracun- Sorbitur ra, ut eft in Greco, £upey &yTOÀ«iC. 'dis concitata. leceudit pguem.) Bilis, & Ch.()ïeræ.x niSJIqM )u Q. Teffamentum . ALrifemi. ) Legem Lis fefftnans.) ldem eft, )Omino qüæ' et. quod ceri m , A0 1 Defice ignarän?iam proximi.) Parvi tamen feftinatum. curiine pende, dilfimula, parce, remitte. Livgua teffzfcans ,€7c. ) Sepe enim ;y Hb Yl. laecendit litem.) Contentionem. quicontra aliquem teftificantur, illum Grzce enim eft uzy. in periculum adducentes, inde ma- s fudi* ) Vir peccator.) Sceleftus, ac nomi- dum. gnum aliquod patiuntur- incommo- i , Aiisst natim fufurro. Onare: I2. Secundum enim ligna [ylfva, &fc.)) 14.. 54 fuffleveris, &c. PA ) EU SCG Sencentiæ Ij4. cum Co;lw. Mezech, T IF. 754 LIBRI ECCLESIASTICI 153. Sufurro, & bilinguis maledi&tus : multos e 2 * mm turba- bit pacem habentes. qu »1 16. Lingua tertia multos commovit , & difperfit illos de 26 cente in gentem. imufto 3 IT. Civitates muratas divitum deftruxit. , & domos magna- Z ä torum effodit. bit n i 18. Virtutes populorum concidit , . & gentes fortes,- diffolvit. lo, & ig. Lingua tertia mulieres viratas ejecit, &- privavit illas 28. $ laboribus fuis. & ori t 20. Qui refpicit illam , non habebit requiem : nec habebit 29 À amicum , in quo requieícat. n facito f .2r| Flagelli plaga livorem facit : plaga autem ljnguæ com- 30. E minuet ' offa, z fpetto i 22. Multi ceciderunt in ore gladii, fed non fic , quafi bilis in 4 qui interierunt per linguam fuàm. ^ [ EEE 23. Beatus , qui tectus efta lingua n equahï ,qui in iracun- (t) lp E diam illius non tranfivit , & q . ui non attraxit jugum illius , 2$. Morj & in vinculis ejus non eft ligatus : E calumniato 24. Jugum enim illius ; jugum ferreum eft: & ifinculufh Wurto, « ilius, vinculum aereum eft: quia fape. Cum Quis c 25. X»Mo.rs TCu$ vexan mortem m eft , fxpe accidere, ut parva conten- dum eas viris fuis exofas facit. Ejecit. ) Domo, Q.& thalamo. fuo y re animum tionis fcintilla in magnum crefcat in- V hurimur cendium , fi pertinax aliquis , aut lin- Laboribus [nis.) Opibus, & rebus gus impoczens fit : ficut e contra, ri- labore , & induftria partis. intathia ad) -90. Qui refpicit. illam.) GQiui aures totim vity xarum femina, vel uno verbo fapi- Tl morg enter, & in tempore prolato elidun- illi, & animum accommodat. tur, ad eum modum, quo ignis fcin- 2t. Plaga.) Percuffio. äc'üiUSqu j tilla, vel fputo poteft extingui. Congminuet offz,) Magnum dolorem . Drferngs, afferet, & robur comminuet, & fran- m fentes 16. Lingna tertta.) Quz inter duos cget. . Dtég repe amicos tertiam fe infert , & difcor- Wa i Py dias inter illos ferit. 22. Mxzlt: rccz'dc;;zmt, &c.) Senten- tia eft , multos fïeqnemï 4 Commovit , €&€ difperftt , &c. ) Con- occidiíTe. gladio, plure-s. lingua turbavit, & proprios lares deferere ^5 25- Pl*;fn coegit, & alias alibi fedes quarere. D. In iracundiam iMlius nen trdrzf- nebit.) No vit.) In furorem, aüt excandefcen- à0t maledic 17. Cheitates, €c ) Ipfas integras tiam ejus non incurrit. àit homiil civitates evertit , & Principum do , Non attraxtt jugum . illius, Efr) Ju- mos fubruit. Perdéntibug. gum illius non fubiit, nec illius vin- Üitinelj, Ig. Vzrtures.) Vires, eäzercitusipfos culis irretitus, & conftri&us eft. concidit. 24. Jugum ferreum, 6c.) Durum, Ottietur fin Biütcienne 19. Viratar. ) Wiriles, viragines ; grave,animum excrucians , & quod l &yägefag. patienter vix ferri poteft. N. ^i 1 * 1 Qocebi CAPUT XXVIII 755 |urba- 2f. Mors illius, mors nequiffima ; &utilis potius infernus, - quam illa. llos de 26. Perfeverantia illius non perm 'anebit 3 | fed obtinebit vias injuftorum : & in flamma fua non comburet juftos. mágna- 57. Qui relinquunt Deum , incident in illam, & exarde- bit in ilis , & non extinguetur, & immittetur 1n illos quafi liforit leo , & quafi pardus leedet illos. * » * - vit las 28. Sepi aures tuas. fpinis, ling uam nequam Anoli audire , & ori tuo facito oftia , & feras. ( 1) habebit 29. Aurum tuum, & argentum tuum confla: & verbis tuis facito ftateram , & fraenos ori tuo rectos. J cöm- 30. Et attende, ne forte labaris in lingua, & cadas in con- fpe&tu inimicorum infi Qigntium tibi : & fit cafus tuus infana- 5 quaü bilis in,'mortem. : D Ccccce 5 CAPUT | jtacut (1) 42 Esit. Sixz. 4(15[4?21*27* bt verba : auriDus tuise incendio illius tutos przítabit. Am-. o8. Moriillizs, $c.) Mors, quam buret fortaffe, fed non comburet. calumniator affert, maledicus, aut fufurro , pejor quavis morte naturali, 27. Bu relinquunt Deuny,6c) Sen- Jinculum tentia eít, eos, qui Deo relicto fe ma- quia fepe infamis eft, & acerba, ut culant fceleribus , obnoxios effe lin- cum quis cálumnia traductu stanquam u reus vexatur a judicibus certe (fi guis maledicorum , qui in pravis ho- — iortem metaphorice fumamus pro minibus amplum inveniunt maledicen- tiz fue.argumentum; hos ergo maledi- |Jarmo. fuoy re animum eicuciante ) diuturnior 3lb ut plurimum eft, quia calumniam paífo ci quafi pardi , aut leones lacerabunt. . infafnia adhzrefcit, quam eluere per 99. Sepé agres, €c. ) IMetaphora | : & rebus fepis, oftii, & ferz, docetei lingus, totam vitam non polfit, cum inte- : Qui qutts rim mors naturalis breviori fpatio, quam nequam vocat, aures non effe faciliusque morientem conficiat. accommodandas, & linguam noftram )dït- eft. ejus- diligenter cuftodien dam. Inferzus. ) Sepulchrum : QO. dUF II & ) Aurum, & ; dolotr dem fententiz priort hemiftichio ex- preffs repetitio, quo d orationis fche- argentum tuum confla, ut ex eo fa- it &fran- ma in Proverbüus , & Ecclefiaítico cias ftateram , qua libres, & expen- N Centeli* frequens , ac fere perpesuum eft. das verbatua, utque ex eis facfms frm- - num ori tuo. j Id 26. Pf:r]ä*verünti;z Mlins nom perma- Redlos.) R eCtum frznam t'u-;w eft, uebiz.) Nondiu calunniatrix lingua, cum nec nüimiüm filemus, nec nimi- aut maledica, &c. permanebit , eo aut hominibus calumniatorem ipfum um loquimur, fed quando, & quan- n tum reéta dictat ratio. ; Pexdenti'bus. $0. Cadas im conípetkn Iglaticorem. ) L J« Obrinelit vias injufforam. ) Exm U;l llins Yif* lnimicis audientibus aliquid impro- (l fortietur finem, quem tandem injufti vide loqtlzlris, ex quo tibi pü*iculum,. (tqs e nancifcuntur , male pereant. aut damnum crees, quod reparare non ) puri: Flemma fme mon comburet juffos. ) poíffis, quodque te in mozxtis difcri- - [;ga & 'qm.)( Non nocebit juftis , quos Deus ab men adducat. LI 756 IV,IKBR&I ECCLESIASTICI C-A PU D UXNXIX. 6 E &t verb: Per mutuum . fübveniendum — proximo , fidesque. mutuanti. [er ". 9dl vanda : & quamquam multi fidem fallant , non tamen ob id cqf- det. dim fandum ab eleemofyna , cujus. laudes. defcribit : fideju[Jori. gra- $. $n lia babenda eff , fidelque fervoanda : in qui 1llum inin bus confiftat tnitium, vite bominis diferit , &? de vagis , .9. t C? ingratis bo[pitibus. beneficio 10, Mul Ui facit mifericordiam ,foehel^atur proximo fuo : & qüi I.Q : gratis tin prevalet manu , mandata fervat. 1t, Ve 2. Foenerare proximo tuo in tempore neceffitatis illius , & eleemofyz iterum redde proximo in tempore fuo. M * 12, Pro 3. Confirma verbum , & fideliter age cum illo: &.i n OITIIü piam ejus tempore invenies , quod tibi neceffarium eft. 1. Per 4. Multi quafi inventionem zeftimaverunt foenus , & prse- . & DOn 35j iliterunt moleftiam his, qui fe adjuverünt. 5. Donecaccipiant ) ofculantur manus dantis Nk— ,&in p-ry'o- miffionibus humiliant Vo;:em fuam. 6- li] Temp 6. Et Telituendum Pjfula, ERE Vmpus redd, yus fgcit- mifericordiam, ) Qui inftruit, fecundum vero eos, qui mu- erha tajj 1.Q mifericors tüo accipiunt, quos monet, ut me- Qte ferre, [ proximum. 4eR )& bAenignus in minerint reddere in tem x debent. pore , -?uod TéDetenten Feneratur proximo [ae.) Mutuodat ^ Miumani gtatis nam fcnus hic in bonam par- 9 Cosfirzma verbum. ) Faüis pre- EMPW VU tem accipitur. Alioqui enim ufure ftando, quod ore pollicitus es. ?rile, ) y dv jure naturz.vetice funt. Vel fenfus Cum ilio, ) Cum eo ,.qui mutuun eft, benevolentiam, quafi fcnus re- dedit. derint. quod àtri, ( portat, & promptam amici volunta- 4. Quaff imventionem eftinaverune 7' y [ tem ad benefacie ndum ;- cum opus f&nmus.). Putant mutuum acceptum 4 ;fur. ) à fuerit. effe quafi rem inventam humi, quam hüc ibfam x Qui prevalet manu.) Qui prorapte, vulgus non exi(timat effe obnoxiam & alacriter manum extendit ad bene- Solidi.) Ts reftitutioni , ideoque non funt folli- mj faciendum indigentibus. citi de refundenda pecunia afntleuan7. IGe ditba w Servat mandata. ) "lam ea, qu& te accepta. * g r funt de eleemofyna danda, quam c«- Prefiterent molefiiam.) Dum gra- Vtn 0 09 [1- tera; magnum enim eft argumentum, vate refticruunt, aut negant fe debe. g, illum legem Domini fervare, qui exi- re, aut minantur repetentibus. ( ACep. - mia eft charitate in indigentes, & eo- «. Donec accipiant , &fc. ) Ut uod 'Careat. ) ruüm neceflitates fublevat. volunt, eblandiantur, fubmilfe agunt, 2. Fenerare.) Mutuum da. voce, geftu corporis, &c. " g, s l Dulla ( AC E Cïll'w l KEt dterum redde , $. ) Primumhe- Iez Fro.-*mjz'aniäm.) Quod fint promi- ii D miftichium hujus verficuli mutuantes pte, & in tempore reddituri, Cutm D fici WHVA'PU T XYXIDY. 757 6. Et in tempore redditionis poftulabit tempus , & loque- Qd s tur verba tedii, & murmurationem , & tempus caufabitur: 7. Si autem potuerit reddere , adveríabitur, folidi vix red- ib idaf det . dimidium , & computabit illud quafi inventionem: lii grà 8. Sin autem fraudabit illum * [ peccunia fua? & poffidebit illum inimicum gratis: . 9. Et convitia , & maledi faérmdar tUl beneficio reddet illi contumeliam. - » & pro honore 9;& 10. Multi non caufía ne : & qu quitiae fcenerati funt , fed fraudari ; | gratis timuerunt., 11. Verumtamen fuper humilem animo illius, & fortior e&xo & pro eleemofyna non trahas illum:: -.12. Propter mandatum affume pauperem : & propter ino- "n omti piam ejus ne dimittas eum vacuum. uum ; 13. Perde pecuniam propter fratrem , & amicum t , &pre & non abícondas illam fub lapide in perditionem. 14. Po- p "Cococ 3 & n pro- 6. In tc 72 pore redditionis.) C-um eft Yo. Melti non caz;g':z nequitie , E5c.) ( H reftituendum. Multi mftuum dare noluerunt, non Poflulabie tempus. ) Prorogari fibi caüfa nequitie , id eft avaritiz, odit; tempus reddendi. vel alterius malitiz, fed quia aliquan- / Verba t«dii.) Quibus oftendat, fe do ab aáccipientibus mutuum , gratis , 0f, qUi Pa gre ferre, quod debitum repetatur , id eft itnmerito decepti funt, timue- get, yt me repetentem accufet« im runt rurfus eodem modo traudari. portunitacis? II. Hwumilem.) Pauperem; aut qui $ | & inhumanitatis. vere reddere tunc no Fa &is præn Tempbus .catt/abitur.) Quod fuerit ... rï poteft ; fïuod fterile, pluvium, bellis impeditum, debet. us e5 quod à dnimo fortior effo. ) Grece paxeo- 1ui mutyun derint. gri, & vites ma.lignc refpon- Supqooy , longanimis efto, ut quamvis gt 7. Si auttn. poruerit reddere, adutr- non ftatim, quod debet, reprefen- fabitur.) Etiamfi fit folvendo,tamen . tare poffit, non tamen illum nimium T acceptlim hoc ipfum negabit. urgeas. humi , qU/7 fe obnojttim Solidi. ) Integri debiti. Pro eleemofgna nom trabas iillzem'.)* Ne Computabit illud quafi imventionem.) expeCtatione benignitatis tu& ilum n fütt foli Vide dicta num. i Q. Sin «utem.). Subintellige, fol- fatiges. vendo non fit. I9. Mandatum.) Legem naturalem, 'L Dum gm' & divinam de beneficentia in paupe- | Fraudabit tllum pecunta fua.) Mitio res. int f (ebe« - fuo faciet , ut creditor pecunia fua ib d "careat. AMfume pauperam. ) S gäg&ük e gmïum , : )Uc qUO ut habent Grzca. laimicum gratis. ) Id eft, creditor jileiquto nulla fua culpa, immo occafione col- 13. Perde pecuniam. )þ*quæ tamen lati beneficii illum habebit. inimi- non perditur, fed optime collocatur. ä. fiot pro" cum, a Da illis mutuum quafi perditurus. LISRIECCLESIASTICI 758 :4. Pone thefaurum tuum in praeceptis Alti : j im»i ., & xpm- Teverent us Y L., derit tibi magis quam aurum. 14. * Conclude eleemo f y u he 4- HI inam in cordfe pauperis , & hzec commovh Sup. pro te exorabit ab omni malo, * p^IS. . 16. Super fcutum potentis , & fupär lanceam. 2 Vi 17. Adverfus inimicum tuum pugnabit. L gentibus 18. Virbonus fidem facit pro proximo f uo: &qui perctïide- 16 P« rit confufionem , lerelinquet fibi. promiiïïm n judici I9. Gratiam fidejufforis ne obl ivifcaris : deditehim pro ;e animam fuam. 27. h attende t 20. Repromifforem-fugit péccator , & immundus. 21, Bona repromifforis fib1 adícribit peccator. 29.5] 22. Et ingratus fenfu derelinquet liberantem fe. um d : 23- .VilgI 20. Me epulee pl lt2 minime falleris, habens pro do- 18. Fidem facir.) Spondet, fideju- nato., A-ätf "feóndas illam fb lapide. ) - More Ez 7162'.-;7*497',11'!!67/-! coufuffontm. dere- VNirbeceetee avarorum , qui pecunias defodiunt. lizquet fibi.) In Greco eft, & qui pa- In perditionem. ) Oicenim,vere per- dorem ami[fe . derclinguer spfum hoec 23. [477 f üdorem : | ditur pecunia, cum eo ufu plane ca- eft; qui pudore non tangitur, amicum reat, ad quem eft inftituta. indigentem relinquet, mec illi opem ftodum fià; 14« Pone rtbe[aurum tuumsin praceptis feret. ltaque lO 4erel/squer fi2? idem 24 Repro eft, ac adeo deftituet, ut pauper fibi A riffmi.) "Lhefaurus tuus fit divinz »ponito Qeqi legis obfervatio ,. & praíertim pr- aliunde 'confulere cogatur. & temerari cepti de fublevanda pauperum egefta- 20. Gratiam Jgdþ/?xfüzi:. ) Benefici- Implez, & um a fidejuffore acceptum. Vitepte; t te. . Vel, Poserbe[asrum fus; , idem Amimam fitam.) Ut accidit in obfi- eft quod eroga thefaurum tuum in Qui feiliet- precepto fervando de eleemofyna dibus; nam fidem fallenteeo, qui de- Uifantur, danda. dit obfides, hi capitis periculum ade- ag Qmos 1 utit. Proderit magis tibi guAmo aurum.) Cümmvi; ,' Utihor erit eleemofyna, quam auri a. Re;iomljärem fegit pecmfor,; & ia illos £ poffeffio. imunutdas. ) Ingratus , & infidelis, D t ere Qge.git, I$. Íe corde pa 5 cum repromifforem, hoc eft, fidejuf- Q i(!i&)mml ? eris.) Im finnu , "ut forem fuum veniéntem videt , fubdu- aliqui etiam legunt. 2$ Cyran, Prþ te exorabit Ab oram; zaalo.) Eee- cit fe, ne eum fidejuffione liberet, nec Qu mmod cogatur , quod debet , exfolvere. ntofynz tuz ad celum afcendent, & 22. Repromifforis.) Fidejufforis. COnfen Deum H eäbrgþggä ggnlibeggt te ab omni "nf malo. Sibi ad[critit.) Sibi ufurpat , cum 20. Teggen éum permittat eo adigi, ut pro fe UE &CCata zel 6 Supen, fa;efum ; p.ofegzti:. ; Ef F;,'ver folvat. lasctar, &c. ) Potentior erit ad de- I prg ir legratus fés[u. ) Animo ingratus. fendendum te ab hoftibus tuis, quaim Grece eft, diyora. N: [Qü,qmr fcuta fortium , & ad profligandos lio- Derelingqnet liberantemfc.) Autcar- 4 neo ftes, quam eoru €ere detentum, aut cum creditoribus, Otia ff vis tela. * mdeim hafcay; & gujgs. J dhj; ) & judicibus confli&antein. ()m,» lt ? CAPUT XX 759 33. WVir repromittit de proximo fuo : & cum petdiderit ) &Fïo reverentiam , derelinquetur ab eo. 24. Repromiíffio nequiffima multos perdidit dirigentes, & commovit illos quafi fluCtus maris. -23. Viros potentes gyrans migrare fecit ,& vagati funt in gentibus alienis. 26. Peccator transgrediens mandatum Domin i , incidet in peräide- promiffionem ne quam :.& qui conatur multa agere , incidet m prot in judicium. 27. Recupera proximum , fecundum virtutem tuam ; & " attende tibi , ne incidas. 28. * Initium vitee hominis , aqua , & | panis ,& Veüimer;- *Infr. H(*.G tum , & domus protegens turpitudinem. :)/'43 29. Melior eft victus pauperis fub tegmine afferum , quam ] Vit IJH hxk'! l epulae fplendidæ in peregre fine domicilio. 3o. Mini- ) um gutri, derte TA 22. Cum perdiderit - veverenttam. ) in fe fufcipiendo opera facienda, veti- yfun : lioc Pudorem : is fcilicet, in cujus com- galia publica, &c. ut faciunt redem- jr, aimicatt c illi ope? modum facta eft fidejuffio. ptores, & publicani.. Q4. Repromijfo megnffoma , &e. ) In judicinm.) Grzce el; Xplatic , 475 g fritot Sponfio nequiffima, id eft imprudens, t P;mp?ï It ju«dicia foxenfia , & lites. h & temeraria infido fada , ideoque 27. Recnuptra.) juva, fubleva. implexa, & noxia multos perdidit Z- - Firtutem.) Grace Oovaum,potentiam, ) Besdfice rigegtes, ( Grece eft, »arsuüvvovrag ) il?ï vires , opes, facultates. » á i obl- qui fcilicet in fuis negotiis feliciter Attende tib3 , me /incidzz:.) Cave, ne; £, q! 4 dirigebantur, quique fua negotia, & dum aliis confulis, & «&os malis eri- fuas domos profpere dirigebant. . gscdum & Commsvit 1los quaft flatbus marts. ) pere conaris, in eadem tu incidas, Quia illos foro cedere, & folum ver- lites , damna rei familiaris ,. carce- ; gttltll j rem, &c. infdi s tere coegit , & jactationibus objecit judiciorum. 28. Initium , 6c.) Grece dpy, id ;Cffv Hfjgjïïf' 25. Gyrans migrare fecir.) In gyrum eft, pracipuum, caput & fumma, quaft ,'idef ! fidw« dicat, caput , & fumma requifitorum quodammodo egit, ut fcilicet modo ad witaim. "H in hanc, modo in illam civitatem fe Jolfit- conferrent. quas Ó panis. ). Cibus, & potus. iflor Domus protegensturpitudinem. ) INon hc 26. Peccator, 6c.) Quem Deus pro- firpaà pter peccata punire volet, eum per- folum actum conjugalem , ut Lyra- ,U j e mittet pro in nus interpretatur , fed alias etiam bere. grz:to, & infido fideju- omnes necefficates. At fuil 'mgï Qui conatur multa 2gere.) Qui mul- 29. Sub tegmine 4]emm. ) in paü- ta negotia fufcipit agenda. Iu Greco pere cafa, fed propria. eft, Jkxuo» & oxyoNafisiac, id eft, fettans In peregre, ) In alieno folo, idomi- c.redi:oribüï' redemptiozes , conducendo fcilicet , & cilio, - p 760 LIBHBRTEC C'LN/6e1ASTICI 4o. Minimum pro magno placeat t1b1 y n 1mprope11um pe- regrmatlonls non audies. Fili 31. Vita nequam hofpitandi de domo in domum : & ubi ho- ft. fpitabitur : non fiducialiter aget j nec aperiet os. 32. Hofpitabitur, & paícet , & potabit ingratos, & ad hzec amara audiet. 32. Tranfi hofpes - & or na menfam & qua& in manu ha- bes , ciba ceeteros. [ . néceffitudine 44. Exi a facie honoris amicorum meorum- | domus mese hofpitio mihi fa&tus eft frater. 35. Gravia heec homini habenti fenfum : Correptio domus, l & improperium fceneratoris. E CA- ïï' lem elt at 1 30. Minimum pro "magno p!dcezzt tz5;.) In-Greco eft, & f 71;14":1/2 4m ATA li Parvis equeac magnis contentus fis. £ua. Cba me. bl quid in mantica. tua Irn;ropurtum peregrinarzionis, ) Nul- viatoria habes efculentum , prome , & mecum , & ceteris communica. lus tibi improperabit, quod peregri- pra nus fis , ut fere ufuvenit , cum qui 34 EX 4 facie bhonoris amicorum externi funt, vocantur peregrini, bar- meorum. ) Cubiculum cede , aut le- bari, inculti, &c. U X(&um amico meo , qui fupervenit ; 31. Vita mgzmm.) Laboriofa, & quem honorifice debco excipere , aut dy mlfera etiam in aliqua . alia domo tibi ho- j Non frductaliter aget,) Aget timide, fpitium quzre. dic & fibi aliquid prz pudore deeffe pa- Neceffitudime dosaus med. ) Neceflitas tietur , quod neceffarium eft, necau- excipiendi domi inee amicos fuper- debit illud petere. vementes C()n'lt me inte ahqudnculum eíte moihcmïum Parcas mihi velim. en! 32. Hofpitabitur. ) Gr&ce eft : 4o- -ltib j:ütna exczpiet. Ho;fvztta mubi fallus eft frater. ) Pro- -Ad bac amara audier.) Cum viciífim pinquus divertit ad me: M l& ipfe hofpitio exceptus non benigne '38. Hemini babenti fe,zjl!m.) 1XOn IN tractabicur , fed contemnetur, &ma- plane ftupido. Yice le habebltur Correptio domms. ) Cum hofpes ab 33- Trauff Lofpes. )EH: imitatio ver- hero domus, apud queni hofpitatur, don borum heri, qui hofpitem domi fuz audit dura. excipit, quafi dicat : adesdum pere- lopreperium feneratoris. )Cum fcilicet €x rine, &c. "u & quimntuo dedit , folicite repetens , am( Ürza munfrzm] Sterne menfam. exprobrat debitori paupertatem , ne- Tib Et qua iu maua babes, ciba ceteros.) gligentiam , ingratitudinein, &c. 61 CAPUT XXX. ( : 1pe C APU XXÀX. bi h- Filii in difcz'plim educandi : €? quam fit. pernicio[um illi L ; indulge- 76 [] corporis fanitas preflat divitiis :. & quam fit noxia , & triflitia , cordis ero jucundutas i a']fu Giefzdcz bomini j P --quam fit utilis. hi Ui diligit fiïiurh"f'uum,* affiduat illi flagella , ut Iæte-O*va Pl idine oftia. tur in noviffimo fuo ,. & non païpe; proximorum - x & 23 2. Qui docet filium füum, laudabitur in illo , & in medio !3 C 10uS, domeíücorum in illo gloriabitur. - J ^5 * Qui docet filium fuum , in zelum mitt CA it inimicum , & *beut in medio amicorum eloriabitur in illo. O. . 4. Mortuus eft pater ejus , & quafi non eft mortuus : fimi- lem enim fibi reliquit poft fe. $. In vita.fua vidit , & laetatus eft in illo : in obitu fuo non eft contriftatus , nec confufus eft coram inimicis. 6. Reliquit enim. defenforem domus contra inimicos , & amicis reddentem gratiam. 7. Pro.animabus filiorum colligabit vulnera fua ! ATH omnem vocem turbabuntur vifcera ejus. , & fupet |cà t g. Equus indomitus evadit durus, & filius remiffus evadet nict praeceps, 9. La- F.it' prm att je JEretgur.) Filius fcilicet cum pa- colligabit "vulnera j?m—, idem eft, ac 1 -LL ternx correptionis fructum per- ruet in vulnera propter filios , ut eos venit: fs lelïl cipiet. defendat. Vulgatus legit zep? ux v jj he Non palpet proximorum offia.) Men- pro animabus , íed in textu Greco e(t dicando oftiatim. zípbXxe», id eft, pater cum filium 2. la iilo.) Propter illum.. firingit. ( id eft virgis cxdit ) tunc ;eüïtas ^ fuper' 3 Ia zelum mittit ini"-zicum.) Invi- maxime ejüs vulnera obligat , nimi- stolum dentia quadam , & zelotypia ftimu- rum quia ejus vitiis medetur. labit. Super ommem "vocem.) Aut famamn veim ) D S. Ín obitu [uo. mon efo contriffatus.) alicujus infortunii, in quod filius in- Letus mortuus eít, quia filium re- ciderit , aut vocem rixantium, filio | Non liquit , qui domum defendendo, &c. fao timens, ne ma le ab aliquo accis ! vices fuas implebit. piatur. . ANec confuíus eff coram imimicis.) Quafi - 8« Jadomitus. ) liquifonum difci- Pes Jb jitüb domus przfidio deftituta relinquctur. plina non eruditus. MP Ad Pro animabus filiorum colligabsr Dauras. ) Calcitro , freno inobe- diens. * alice vulnera fsa. ) Yantus eft parentum ;cehS j amor in filios , ut pro iis fe vulne- Rezziffas. ) Grece &ytiptyoc , fib; refi. ribus exponere non dubitent. Itaque us , difcipline freno carens. ( fit Dpdddd N6 ; Bibi. cum Com. Menogh. T. IV 762 LEPBRRITECCLESPIASTICI 1. ! 9. Lacta filium , & paventem te faciet: ludecum eo, & con- larum triftabit te. 1 10. Non corrideas illi , ne doleas , & in noviffimo obftu- nec od peícent dentes tui. 20.$ 1:. Non des illi poteftatem in juventute ; & ne defpicias Cogitatus illius. fatis *Dan. 2 12. * Curva cervicem ejus in ]uventute , & tunde latera 14. 6 Gens vj ejus , dum infans eft , ne forte induret , & non credot tibi: 2 * & erittibi dolor ammæ. pum I3. Doce filium tuum : & operare in illo , ne in tulpztu- dinem illius offendas. 12 fine qef 14. Melior eft pauper fanus, & fortis viribus , quam dn es imbecillis, & flagellatus malitia. 2. ) 15. Salus anim:e in fanctitate juftitize , melior eft omni au- ertm Q € ate, ro, & argento; & corpus validum , quam cenfus immenfus. SEREPUMe ag 16. Non eft cenfus fuper censum falutis corporis : & non 1. Jo» eft oble&amentum fuper cordis gaudium. ott muli 17. Melior eft mors quam vita amara : & requies ceterna Tit nthi] o pmptnr 8l quam languor perfevemns. 1j Bo- muieam 1l Græco y/À f"fd 0 Pmcep:.) In vitia, & omne dede- Tende latera. ) Flagelhs , virgis. 4Hu8, Non credat.) Nonobediat, in Grs- "of 9. Lada fiüliwn. ) Molliter educa COrg fezl co enim eft, d«e9o» eor. Ut Cderene Paventem te faciet.) Gr&gce . eft éx- I3. Operare : £2 dllo.) Operlbus illum äa,u/sro-u o't, obffupefacier te , adeo Íce- exerce. O"thJIeS j leftus fiet. Stts o IO. Oäfuþcfäent dentes ?4i.) Utenim Ne i turphudmcm lus offendas. ) ""POst m Ne ignominia illius tibi fit otfenfio- Tec tnale ftupor in dentibus relictus eft affe&us ni , alferens etiam tibi dedecus ; ey precedentis cibi dentibus manfí, v.g. incommoda. qmuus ü) uv acerbz , ita dolor animum cx- Ig I.,P 1* crucians, & lacerans effectus eft mol- I4. Flagellatus mrzltt!d ) Qui mor- bis vexatur : ](Q'mr n f' lis , & indulgentis educationis, qui qux a Deo aliqua i mva- Cibus àppo| ergo illum non vult, ab hac abfti- letudine perculius eft, y aut neat. Grgce eft, yougisotig r86 002y* 15. Salus anima £m fanä;m:e ]uþz- &2 00l 40 T46 08 , quod ahqun vertunt , denti- tie.) Bona valetudo cum vu*tucc, ac At ( bus tuss. izfrendeas. fanctitate conjuncta, Don Ill o | II. Ne defpzias eogitazur sIlus. ) n L(hrur Obferva , quz animo deftinat, op- Cenfus immenfns.) Pxovencus amph. tat, vult, molitur. divitiz multz. Wt tn Gl?to 2l V!df)]( I2. Curvacervzcem, &'c.) Sic etiam I7. Requies eterna.) Mors : eft enim teneriores arbufcule fle&untur, in repetitio ejus, quod priori habesur uplens cib quam voluerimus partem , antequam hemiftichio, A tdieo Slml hS f)ad tempore durat& reddancur inflexibi- Langnor per[everans. ) ZEgritudo Viden les. diuturna, $ Vlf(n CAPUT XXX 763 & o 18. Bona abfcondita in ore claufo , quafi appofitiones epu« larum circumpofitae fepulchro. 19. * Quid Dan. | obf proderit libatio idolo ? nec enim manducaþit, w nec odorabit, I4- 6. leficus 20. Sic qui effugatur a Domino, portans mer cedes iniqui- tatis. 21. * Videns oculis , & ingemifcens , * Sáp. e laþer; Gens virginem , & fufpirans. ücuþ fpador comple- QO. Q« dat tibi ^^5 ^ "Prov d o w * "Ef L itiam non des animaetus , & non aflligas temet- I2.25. turpit ipfum in confilio tuo. & I5. 23. Jucunditas cordis haec eft vita hominis , & thefaurus e & 3. fine defe&tione fan&titatis : & exultatio viri eft longaevitas. 17.22- 24. Miferere animge tud&e placens Deo., & contine : con- am div.es grega cor tuum in fanGtitate ejus, & triílitiam longe repcl- omti at e ate. Ddddd 2 nmenfüs :25. * Mul- I9. Bona ab[condita ia ore cl.«z:a'/ä.l ) é&tens , dolet , quod cum fit fecus , :&n*onï €a frui nequeat. Bona multa repofita in divitum pe- :5 detetta nu nihil os juvant, fi os claufum fit 22. lz confflio tto.) 'Tuis confiliis ? propter wgritudinem , aut ftomachi dum tecum anxius deliberas. 23. Ef vita bemmis. ) E/t homini naufeam , quz ilis vefci prohibet. £xx& 1 5 In Grzco eft, Xvputye , 417?;(:?' , falutaris , & caufa , cur diutiu$ vi- «ppefita ori elaufo. vat. lis yugs Er thefaurus [ime defetlione (antfta- "ppofitiones epularum , Gc. ).VCtereS' i, inGre Hebrzi fepulchbris cibos imponebant, ti:.) "Thefaurus indeficiens fan&tita- ut cederent inufum pauperum,quorum tis, quia letitia fan(titatem fovet, 9 ut etiam fan&itas letitiam , quz orationes pro defunitis expectabant. yribus ilum Senfus ergo eft : ut epulis fepulchris non contingit lis , qui peccati alicu- impofitis , mortui non vefcuntur ; fic jus fibi funt confcii. Prsterea lx- ; 0 [71'1.45 titia eftthefaurus fanctitatis , quia fa- f offenio nec male valentes , oblatis cibis , « cit , ut alacriter opera pietatis obea- quibus ftomachus abhorret. Qedecus r mus , Orationes , Jejunia , &c. "lri- 19. Li&atro. ) Vinum , aat alius ftitia vero . e contra , ut. illa timea- liquor in ilHius honorem. fufus » aut mus. , & refugiamus , & ut tentatio- : Qui o cibus appofitus ;. nec enim bibere po- nibus maxime obnoxii fimus. ; ia i teft , aut. comedere. 'Yales funt Exu.tatio viri eff longevitas.) Loeti- ægroti.. tia viri'lïongæviaatem conciliat. m j QO. Guieffugatur a Domino.) Quem Dominus ob fcelera. morbis immifíis Q4. Miferere anPma rua,Cfc.y Par- g r ce tibi ipfi , nec te nimium aftlictes: infeftatur , ó Zxóexopiyog ómO xupís , anxia folicitudine , aut aliis rebus , p ut in Greco, y a quaz meoerorem inducunt ;, nec., quod. 201.. Videns octtlis, & smgemifcensG1c.) avari faciunt , maligne tuis nece[ffi- Cupiens ciborum voluptate frui ,. fed' tatibus provideas .im victu , veftitu, . Mon:e 1 1 epim a medico prohibitus ,. vel a: morbo.. &c. ita tamien , ut memineris te De- aþewf F[ion Similis fpadoni , id eft eunucho,qui um: offendere nom debere , fed. Jl videns. virginem. ,, aut. eam. comple- placere, ideo.qiue etiam continens cfto, ) fg,gritudo 764 LIBRIECCLESIASTICI Cor. 2g. * Multos enim occidit tr '3, ]ib 7: Io. iuao 7 ? ifutia, & non eft utïïitgs in T. quie fua 56. Zelus, & iracundia minwunt dies , & ante temp us 1e- ii Läb( ne&tam adducet cogitatus. f j Q 27. Splendidum cor bonum in epulis eft : epulze enim i ;- confümpt vlius diligenter fiunt. 6*M CAPU TT XXXL fius petd Fágilia- boneflatis : cogitatus pre[cientie : labor divoitis C? pau- "L . lgt qui fe&ar feris : diligens aurum : multi cafus. in auro : laus divitis fiae ma- $. Beg cula : iodefHia in menfa fervanda : laus . fobrietatis , € aurutm f vituperatio gule : laus ufus madici vini , € m vituperatio immodici. jcqus [l 1.WX/Igilia honeftatis tabefaciet carnes, & cogitatus illius au- mitatem p . feret fomnum. tn jediet licitudiaes 2. Cogitatus prefcientiae avertit fenfum , & infirmitas gra- morbis ; a ] vis fobriam facit animam. $ à La- aut. tollun mnum exco & tnoderatus , ut a recta ratione fta- S*J.vJ-Jff.' ,U tutos terminos non tranfilias. tit : £' omne , quod comedt? , offendiz fu- per-corpus ejus , quia fcilicet fuccu- Ts : gve Congrega cor tuum. ) Ne finas cor lentus apparet , & bene coloratus. 3. Labor, tuum mocftitia defluere. Grzce eft, I. Tgilia honeffatis. ) Cum fcilicet piens, qu mapax&Aei Ti xapóra» os, com[olare cor quis admodum vigil eft, & at- üm, & | tuu , quod tamen fempsr faciendum tentus ad divitias comparandas : nain liborat , q in fantlitate ejus , id eft , Dei leges '([6 boncf/ at5 , in Grgco eft, nAsra, Voluerit , divinas fervando. . Allatz hujus ver- & fepe Interpres. pro divitiis hone- A yuper fus explicationi favet ultimus hujus ftatem legit, quia diviti honeftos, Conttaty capitis verficulus. id efthonoratos hoinines reddunt in IHO ü;]tu 2S. Nen efl uzilitas zm slla. ) Immo domo , victu, veftitu, mggi&ratibus, C. 4 h di multum eft noxia, nifi fit de peccatis à n def commiflffis. Cogitatu:.) Anxius , & folicitus ; quantum 26. Zelus. ) Invidia. hoc enim fignificat upizva ; que vox Ut Décupi eft in Greco. Cogitatus.) Anxim cure, & folici- hs f tudines. 9. Cogitatus prefcientia.) C,ogi::atiwo- Cti&m gm1 27. Splendidum cor.) Liberale ,. & nes anxiz , quibus divites avari co- Thendicns, hilare. rum eventibus. gitant affidue de futuris rerum fua- 5S. Nen j Bonum im epulis fm's. ) Bene fe in eit, & Í cibis tra&tat , non muifere, aut avari A*vertitfe;z/um.) Aquiete, & fo. parcentes potius pecuniz , quam fibi. mno , de quo fermo preceflit. injuüus d Epule illius enim diligenter féumt. ) Solriam fecit animam.) Nigilem, & CW [;gm P' Volunt enim epulas. diligenter ap- fomni expertem , eft Metalepfis, & ümitur parari, ut fanitati conferant , & ex- Catachrefts : fobrietas enim, & abfti- Yitis , Q cutiende mecftitiz , de qua hic agi- nentia caufat vigiliam , & egrum fa- g, SU' cit infomnem. in Græco eft , »; ag- : lerendi tur. Hoc hemiifcichimnWSyrug ita ver- : C A PLU T - XXXL 765 ] l l lls n -30 Laboravit dives in congregatione fubftantize , & in.re- quie fua replebitur bonis fuis. mpn à i 4. Lab . oravit pauper in diminutione vi&us, & in fine inogs fit. enim il $. Qui aurum di ligit5 non jufüficabitur: & qui infequitur confumptionem , replebitur ex ea. 6..* Multi dati funt in auri cafu S , & fa€ia eft in fpecie ip- ;fuïï 3 fius perditio illorum. 7. Lignum offenfionis eft aurum facriüicantium : vze illis , & n qui fe&antur illud , & omnis imprudens deperiet in illo. 'Sff li fM 8. Beatus dives, quiinventus eft fine macula: & qui poft /.,0 eravit in pecunia , & thefauris.- aurum non abit, nec fp Ddddd 5 E bemus, dexe» d«pSopd» avrüug 7äX17- pecaqua Bapv &i ümyog , &f smfer- vel modera- illys at mitatem gravem di geret , cGucera: , fed owoxe» 31d$;gov $ToG tam faciet fomnus , quod oftendit fo- czAd4odueerai, id eft diDgens pecuniam, hic babetur diQogo» , pecuniam figni- licitudines animi nocentiores effe mitas gra- morbis ; nam hi fomno minuuntur, ficare notavimus fupra cap. 27. I. aut tolluntur , folicitudo vero fo- Replebitur ex ea. ) Corruptione, yle n mnum excutit. $i pro &ij legas quafi dicat : qui amat rem exitialem, vt , eect , commodus. erit fen- nancifcetur. afit f a fus : gravem morbum eluer fomuzsis. 6. Multi dati funt im anri cafus. ) ilicét fuctt- coloratus. 3- Laborauts: díves, E)'c.) Oftendit fa- In cafus , & ruinas propter aurum. piens, quam difpar fit conditio divi- In Gr&eco eft, o awrum winüi [unt "um Toilicet Dives quidem multi,id eftin carcerem conje&ti ob delt, &at- tum , & pauperum laborat , ut augeat divitias , fed cum fua injuíta facinora. randas : n voluerit , bonis partis frui poteft: Et faila eflim [pecie ipfns pera!itia ell qeri, vitiis hone at pauper ftn*.per cum paupertate sllorum. ) Et fpecies, ac fulgor auri confli&atur ; nec unquam ex rmifero €os perdidit. £ honeltos 7. Lignum offenfents. ) Offendicu- ; redduat U illo ftatu poteft emergere. 4. ln dixinutione villus ) Genium lum , fcandalum , lignum , in quod Mgi&ratibus, fuüm' defraudans , & victum fuum, impingens aliquis cadit. Rabanus explicat de arbore paradifi , quz ruine quantum poteft , tenuiorem faciens , Pala- & foliciti 5 ut pecunio lg fue parcat. caufa primis parentibus fuit. j g quvo Inops fit. ) Adhuc eft inops ,. vel tius vero deidolis, que fepe ex li- etiam gravante fenio , & morbis fit gno fiebant , ut patet Ifa. 44. 13. & ^ (s mendicus. Sap. I2. II. avaritia autem eft qui- "n i co- - dam cultus idolorum ex Apoftolo rerunl u & xen jufliffcabitar.) Immo injuftus erit, & fceleracus. Vel fenfus eft , Cololf. 3. 5. juftus non pronunciabitur , fed. ut Aurum [(acrificantium. ) C aviri ielts & Io injuftus damnabitur , & punietur. tanquam idolo fuo facrificant. ;;e(ïïf- Con[umptionem. ) Kem, qu&e cone Deperier.) V'eribit. v igüem, & " fumitur, & corrumpitur, ut funt di- 9. Nec fperaviz in pecunia &4 thefznris.) Quia ma enum bonum eft divitiis cor tajepis V'ltiz'e " "Grece ; ä*mg)sg ')u:v, 097-7-14[/;1*/'0- e P & a Zzemm. Sufpicatur non nemo non ef- non apponere ; & qui beatitudinis & ZP mm fà pauperum fpiritu particeps eft, licet fe legendum in Grwco , ut nunc h 051715' 766 LIBRI EC'.CCLESIA.S'TICI 9 . Quis eft hic , & ïaudabimps eum ? feciï enim mirabilia 15. Ute in vita fua. cum mani 10. Qui probatus eft in il lo, & perfettus eft , erit illi eloria g. Cd seterna : qui potuit tranfgredi , & non eft transgreffus, facere te offend: mala , & non fecit. AL EX 11. Ideo ftabilita funt bona ilhus in Domino, & eleemofy- das mantr gas illiasenarrabit omnis Ecclefia SanCtorum. 22, Qui 12. Supra menfam magnam fedifti? non aperies fuper illam , in dormie faucem tuam prior. 23 Vig 13. Non dicas : Multa funt , quse fuper illam funt. 44. Son 14. Memento , quoniam malus eft oculus nequam. 15. Nequius oculo quid creatum eft ? Ideo ab omni facie Te, & an 25 Etf fua lacrymabitur , cum viderit. erome, d 16. Ne extendas manum tuam prior , & invidia contamina- mitztem, tus erubefícas. 25, A r7. Ne comprimaris in convivio. Venies ve 18. Intellige , quae funt proxim tui ex te ipfo. .A TIno 19. Utere t5 n0n 0C enim dives fit cenfu , eü'tamen pau- Lachrymis , que totam irrigent fa. per affectu. ciem, uzdam hyperbole. Si- fis viteg g. Feci emim miraliia $m wita [ua-) gnificatur enim tantum avarum nor Mirabile enim . eft unum . aliquem ea immediozriter cruciari, cum videst con- tt08 exhibe- Ípernere , qug pleriqué omnes alii vivas multum comedentes. QO: Cf 4 b 16. Ne extendas mauum tWAm prtoy.) aümirantur , & querunt. Cadif IO. Probatus eff im illo. ) Magnum Ad epulas appofitas. In Greco eft, f, Uüe its tnor fan&titatis experimentum eft , auri & &:c(ïv 8",7. 4 y AAfpe x $vtv xfea. Ne i 22- E;fim'i" dpuniie manum imeam vem.quam ipfe Tious, fulgore tentatum , non fuccubuiffe tentationi. reþexeris. A N ldlm 4l Perfeltus i. ) Invehtus eft perf&— Invidi« contamimatus.) Cuod con- tCltomaehn €us ; vel addita. eft tinget, i convivator, aut invidis ocu-. . illi peþfe&io ex 29 P'igij, auro: repudiato. lis verberet , at verbis fugillet quafi Plütciunr. f 1I. Stabihita frmt Dona i W. Et helluonem, & parum verecundum; ftc bona temporalia , & eterna , quz enini notatus, & quaft macula con- C/Wlem. | ooft hanc vitam illum manent. taminatus erubefces. örtim du&ceg Oinnis Ecclefra fantlorum. ) Univer- T7. Ne comyrimaris 4m cOmUyvi0.) 7 B a, fus fidelium cetus. Greceeft, &4 cv9AJs dvre £v rev- fOtCtietr I2.. Menfam magnam,) Epulis fplen- [ me€ comprimaris cum eo 12 catino. nfruni;o. : dide inftructam. Hloc autem accidit , cum quis ex ea- MECOS I3. Multa femat qua fuper sllam funt.) dem lance cibos fumens , celerius thS, lel rup deoque largius licet. epulari. quam par eft, comedit, & focios non t l4. Ma!ss eff oculus nequam.) Ocu- expectat. l:.4 : 597/1»:;; lus. convivatoris invidi, ægre,ferena rg. 'Int"elliïge y gue j?bzf proximi fusé tis convivas multa abfumere. ex fe ipfo. Qiuafi dicat , ficut difpli- Q * 4fry., 1ll lete : &y I5. Oculo.) Invido fcilice Ccet tibi, fí quis . inurbanus fic , & 10 timi u'n l.01 nimium. audax , dum menfe tue ä-l.f iT b aol fzcie ffea. lachrymsalezur. ) Qnt ülg ln fun "CAPUT XXXL 767 Trirabilra . 19. Utere quafi homo frugi his , qu: tibi appo untur : ne, cum manducas multum , odio habearis. Ill elora oo. Ceffa , ficete prior caufa difcipling : & noli nim us c"q j D6 for- te offendas. 2r. Etfi inmedio multorum fedifii, priorillis ne exten- :Ieemofy- as manum tuam , nec prior poícas bibere. 22. Quam fufficiens eft hominberudito vinum exiguum, & per jam in dormiendo non laborabis ab illo , & non fenties dolorem. 23. Vigilia, cholera , & tortura viro infrunito: lb 24. Somnus fanitatis in homine parco : dormiet ufque ma- ne, & animaillius cum ipfo dele&tabitur. mni face 25. Et fi coattus fueris in edendo multum , furge e medio, evome, & refrigerabit te , & non adduces corpori tuo infir- Qntamiti- tat mi 2222 em. ,& in noväHïmo in- 26. Audi me , ülvi, & ne fpernas me.: venies verba mea. . 21. In omnibus operibus tuis efto velox , & omnis infirmi- 5. Utere tas non occurret tibi. wrgent t 48. Splen- verbole. Wf f;xdet , ita eamdem urbanitatem invi- avarum no2 "a8. Si coatlus fucris.) Aliis convi- m vidit ol à tatus exhibe , quam in aliis requiris, vis te inyitantibus , & urgentibus 2j 20. Ceffa prior.) À comedendo. ad comedendum. Surge e med;o.) In Greco oft, Zéca T ;f'früi'/-) Cana dijciplina.) Ut appareat, quam Grato ^ bene fis moratus , & abftinens. pécomoedy , [urge im medio pomorum , N 22. Erudite. ) Bonis inftituto mo- in fine fcilicet. menfz, cum poma, du ribus. bellariaque apponuntur. Alii legant tifs q!hW j Non laberabis ab 4li0.) Nón grava- pso'onoroy id eft per medium aliorum Quod cor* bit ftomachum, nec fomnum auferet. convivarum , cotumque miniftran- 23. Figii4. ) Quienim nimio cibo tium traníiens. jniidis 0C7 figilr qui! fefarciunt, fomnum capere non pof- unt. 26. Lrventes "verba mta.) Qus ego ecundum dico , experieris vera effe. Cholera.) Aliqui enim cibi, ac prz- mgcllld con fertim dulces in bilem vertuntur. 27. Felox. ) Grece s,vrg)exjgn, ve- Tortura.) Dolor, & modeftia, qua lox, ftrenuus, acer , dexter, folers, 1 gyoit) circumfpe&tus, induftrius , & acutus. torqüetur. 4 Infrunito.) Cirzcus appcllavic'c?vr?w- Et ommis infrmitas nom eccurret t;- j (l a calit go»; inexplebilem , quid fit infruni- &i.) Poteft accipi vox, velox de exer- f qlüs ec et tus , dixi fupra cap. 23. ó. 18 ; Ü jeriut citatione corporis; paucioribus enim 24- Sommuus charitatis.) Somnus fa- morbis ii tentantur, qui corporis mo- x fpros 00* nus, tu pravos difcutiunt humores. Si ve- Et anima 1llius cum ipf2 deletabitur.) í -— fi ro vox gv-rc)äx';jg ,falertcm. fïgl'l»ifïcet, Quiete , & placide dormiet, qui ve- & circumfpectum , fenfus erit, eos, f ro nimium comederunt , f1 dormiant, ui folerter cavent , ne nimio diften- us My Í abfurdis infomniis , & inoleftiis abun- dantur cibo., bene confulere valetu- o P i dant. dini fuz, | 268 -LIB,R[ ECCLESIASTICI ä 28. Splendidum in panibus benedicent labia multorum/, & y.* d teftimonium veritatis illius fidele. tatetl , 29. In nequiffimo pane murmurabit civitas , & teftimonium Y F 3/, Sz nequditiz illius verum eft. * ^ 2o. Diligentes E (1)in vino noli provocare: * multos enim- ex- y* - fas mul terminavit vinum. 39 À 31. Ignis probat ferrum dgrum : fic vinum corda fuperbo- rum arguet in ebrietate potatum. * 40 32. cqua vita hominibus , vinum (1) 1 n fobrietate: fj bi- Virttem bas illud moderate , eris fobrius. At I . Clàs eut 33. Quse vita eft (2) ei, qui minuitur vino? 34. Quid defraudat vitam ? Mors. a5 * X7i. . V id tepet (1) Diligentes. I» Ediz. Stxr. legitur : Delectantes. (2) Im edst. Sixt- hac verba: in fobrietate zez legzztzr. * ? (3) In edir. Sixt. werfa 33. ffc legitur : Qua vita eft, que minuitur vino 99. In panibus.) In cibis, cum fci- Cum ebrietate graves morbos conci- licet domeíticos , & cum opus eft, lisns , aut alia mala adducens , utc externos in cibo fplendide tractat. mortem Holopherni. Teftimonium veritatis lus fidele. ) 3I. desis probet ferrum durum. ) Grzce , u «orupa XAZMo»j6 &urt TC Grzca fic habent, Ferzax probat acem Prrtécsstr n id eft teftimonium , quod illi datur, ferri imotullura , ffe vinum corda £m 3* 2« uod fcilicet fit egregie magnificus, contentione [uperborum. Et fententia [ dele eft , & verum. eft, ficut ignis probat , & facit fer- ïfnil!lo tf "lficat. cor ] l 20. Nequiffimo im paue murmurabi ri temperaturam , cum illud partim 3*3- lfïlïa, eivir4s,) Cum panis eft penuria ma- igni immittitur, partim aquaz immer- Yatüm r giftratuum vitio, autcum panes tan- gitur , f1c corda potatorum yino.ma- Diovonane. tum venales inveniuntur recrementi- didorum,.& fimul calore vini zftu- tii , atri , acetofi , furfuribus ple- antium , cujus temperature fint , ap- 3*9" i qy ni. Vel fenfus eft , civitatem de il- parent. lo male fentire , & loqui , qui ob 32. 4Equa vita, &fc. ) Senfus eft, tCmPeyanreï avaritiam pauperibus , & operariis vinum fobrie fumptum zquabilem , * Otligfis I & commodam homini vitam afferre. Üit infd panem nequiflunum , id eft peffimum apponic. Eris fobrins. ) Cavebis ebrietatem. N UP In Greco verfus hic fe habet z«:7o» &nim. Gr Tefüumonium nequitia ilius werum eff. ) Merito con ucritur populus, Zw"ïä 'C";VWQ ävvsg)w"/rcp £ày viío"g aTO PIBdeni & vere dicit magiftratum gerentem , : Viusue. vite bumana h ebrio i $y u 5Tego d'vr8. aut patrem familias nequam. eife. accommodatum eft , eum remperate bibi- "L Gmpos J oy. lo 3 o. Diligemtes 4m "imo.) Strenuos £V. A s T redde potatores , quosifaias cap. 5. n. 22. 33. w minuitur vigoe.) Qui vino vocat. potentes ad b&bendum "vinsm, caret. Atipg v forte» ad mzfcendum ebrietatem. in Quid defraudat 'vi;fxzm 3 mors.) ?^ CRdis 34- Greco eft, £» ó/io p dxdeige , ze Carere vino, autillo non uti, ut fa- t [O (00'(, affetles firenuitatus oflestationemin mul- ciunt abftemii, morsquzdam eft, quia Snvini i £uve bibendo. C0n aque potüs corpori non ita falubris ^05 HV'O ;ür vitam minuit. Mealtes emis ex/ermind'vi:v'vinzks, J izl' fta Q CAPUS XXXIL . 769 om. & 3;. * Vinum in Jucundltatem creatum eft, & nonin ebrie- *Pál. tatem , ab initio, 103. onim 36. Exültatio anina , &,cm*dm ; vinum moderate potatum. !*: 37. Sanitas eft nnmæ & corpori fobrius potus. ; Cf ex 38. * Vinum multum potatum irritationem, & iram , & rui- »proy nas multas facit. 30* 4 füpetbo 39. Amaritudo animae Vlnum multum potatum. 40. Ebrietatis animofitas , imprudentis ofFenüa mmorars B flbr' U 42 £t utem , & faciens vulnera. 41. In convivio vini non arguas proximum : & non cïefpx- cias eum in jucunditate illius j J * 42. Verba improperii non dicas illi ; & noz premas illum —— naá in repetendo. iuitur vino orbos conc (ucens , W " durut C A- $5 ]'0/4t AC um Hm (/'f.'!lt m 35 7hrmnd;mzem) Ut exhilarando Xon arguas þraxzmum .) Facile eninw Et fentcntià animo deferviret. Vinum enim lz- vino calentes. iram concipiunt , & in tificat cor hominis alios etiam effundunt. & fucit kt- ;I ]ud purm 39.- Pritationezm,) Aliorum copvi- a immca* varüm , quos. vino: calentes verbis In jrucunditate lus Cuux facus hilarior ex largo potu loquitur ine- um &EBO fa* provocant pta , aut facit ridenda. evlæu 30. -dmaritudo anima.j Wioleftia ure fints tOrporis, & animi, vinum enimin- 42« Verha Gmmproperii. ) Probrofo aliquo diéto , ne fcilicet irafcatur,&c.- temperanter potatum craffis, crudis, Senfus d & biliofis humozibus flomachum ,. & Nomu prenaus tilum m mpete:»zda ) In bilem y Saput infeftat. aut ) æqua fa. repetendo debitum. pecuniarium;; vitam 4 qOox atnimofitas . ") Aulacta Q«i ira, debitum: zqualis hauftus.' ?. propina- ; dj Id. enim. Grascis eft Sugpoc. tionibus 111um urgendo:« in Greco flTJ; Imprudeniis offenffo.. Ef ofcemhcu- hdbüt ] nunc. efï, ,m; cmxcqurnq 'alit tametr j p n K guro lum ebno imprudenter agenti. ,. cum: legunt, £» dayr£oti, in occur[m. Ye- fui compos non fit. mulento enimrít occurras,necillum qit lum urpgere nf!i/ [ j dum redders.. Minorans virfutem ) Robun làngui- nec. impellere humanurm: eft:, cum potius deceat vacillantes. illius Eaczens 'vulaerd j Ad 'TiXaS , vulne— greffus regcre' , ne impingat, & fibi ) U ra, & cxdes irritans.- cad ens vulnus faciat, aut membrunr 1l (T"C ,,,, ] mw J AI- m comvivio wiu;. * Ínquo muï- V.el fenfus ef** ft obvius illi 1,1 UI tum vini' bibitur, vcl fïvnphc'ta in factus-fueris. ,. noli ei exprobrdle & j uv dam fj q" convivio . in Grecó: emm eft.éy. e'vi- ER in. memoriam K»VOC?I'G ea , QLIæ Go tà f& ubl 000 la. cit';; aut dixit temulentus» B;H. eam. Com, Mmocb. T IE, * |eeo m LIBRiI/ECCLESIÁASTICI 170 XXXII. * ( CAPUT 10 m s Officium boni retforis ; major natu loquatur ; tacendum , ubi fíon Toerus tfl qui audiat : jucunditas mufice in cotrorvio : adolefcenii tacen- dum : laus taciturnitatis : difiutienda propria domus : laus LE ta Hmoris Domini : peccator. "oitat correptionem., ab/que confilio nibil agendum. H E&orem té pofuerunt? noli extolli, efto in illis quafi unus s tuu: üti 'I.R ex ipfis. 12 ] 2. Curam illorum habe, & fic confide , & omni cura tua uxte explicita recumbe: ! 12 4. Ut laeteris propter illos, & ornamentum gratise accipias coronam , & dignationem confequaris corrogatonis. Ts ,1 H. / .4. Lóquere major natu : dicet enim te. diom p $. Primum verbum diligenti fcientia, & non impedias mu- tia. ficam. 6. Ubi auditus non eft, non effundas fermonem : & impor- 1/7 r fi tune noli extolli in fapientia tua. 3. Gem- fipientea 7. 6 nium ; qüod fympofiarche munere I.R E&orem.) Convivii præüdem; Car Uk fympofiarcham , modiperato- egregie fuceris functus. rem; ficenim Latini vocabant eum, Dignationem . confequaris corrogatio- zis.) ld eft colle&ionis fymbolorutu, qui certam potandi legem, modum- que convivis prefcribebat. & ferculorum,quam faciebant convi- YoC Noli extolli,65c.) INe pre c«teris te vx,uteam quafi tributum fuo modi- C0 efferas, fed potius te aliis eques, licet peratori offerrent. Vocatur ergo Centu. convivali illa poteftate fuperior fts dign.tio corrogatiomis , id eft corro- fs 9. Curam illorum babe.) Ut venien- gatio, quaconviv& dignantur convi- Ümivj; tes humaniter excipiantur, & tra- vio pretectum. &entur, fuis locis collocentur ; ni- laroiss Ó 4. Loquere major matu.) MHoc pre- S * S ;'['?! hilque defiderent. ceptum non fpe&at ad fympofüar- Warigdi S;c cozfíde.) Cum ea omnia , qu& cham , fed ad alios convivas. munus tuum requirit , effe&a dede- 6t elabor. $. Decer ezium te primum verbum. ) fic &c. ris, ut ftatim hoc eodem verficulo Ante alios loqui. Mimf)'m additur. ultis qq ^ 3 . Leteris propter illo:s.) Nidens om- Dilizenti frjenti.»:. ) Grixce ey cïxgt- B& imigqua , àn exacta , & diligenti 9. Proy nibus fatisfa&um , ideoque eos hila- fcientia, vt fcilicet, que dicis , be- tibus fenit riter convivantes. !cis exhibe Ürnamentum . gratia.) Grace ?uxoc- ne intelligas ,- fimulque confideres, an tempori , loco, &c. conveniant. "tedis t píag xáei ; &fenfus commodi flimus exhilarantur , & magnum eft convi- I$ erie. effe poteft, eo quod bene , & ordi- vii condimentum. 10. ] , nate omnia difpofueris , accipias co- ronam. 6. Uli non eft auditus.) Quia fcien? ! inteeg tia non diligitur , Qutre. -Accipias coromam. ) Convivalem a - Annec" fermg fapiens It g, reliquis convivis, quafi in teftimo A admittitur.. r ?ce eft, 77* CAPUT XXXII. *. Gemmula carbunculi in ornamento auri , & comrpara- tio muficorum in convivio vini.. 10 tf 9. Sicut in fabricatione auri fignum eft fmaragdi , fic nu- TT merus mufíicorum injucundo , & modera'o vino. lu 9. Audi tacens , & pro reverentia accedet tibi bona gra- tia. F ] 19. Adolefcens loquere in tua caufa vix. II. Si bis interrogatus fueris , habeat .caput refponfum U s uum. 1i2. In multis efto quafi infcius , & audi tacens fimul, & ia j quarens. 13. In medio magna torum non þræfumas : ubi funt fe- ? accipit Is nes , non multum loquaris I4. Ante grandinem praeibit corufcatio : & ante verecun- diam pr&eibit gratia ; & pro rev erentia accedet tibi bona gra- ;edias mv 1a. 15. Et Eeeee 2 ( impor loportunme moli ex£olli , & u) INoli capita , & fummam brevem redige fermonenm tuum. Summatim verbis fapientem sgere intempellive. P " Gemmtula casbusculi , 6c. ) Ut paucis multa complectere. ichg muncae carbunculus auro illigatus fplendet JY2- ueft infcius.) Quaft nefcius , ita mulicorum concentus & non intelligens , ac proinde parum hilarius. , j; rl conyivium Letius facit. loquens- CoE; 4:20.) Gtgce Z ef , edeyxemits Audi facemy ffmu[, & qu&rens. ) femboloruty. ,iäb:m[ cnnvf' vocuinn ? fonorum , ut fic dicam Ut plurimum tacens , interdum ta- COagmcnt:ir»:io NG com?ofitio , Con- mern , ut docearis , interrogans. m fno mole centus. ltali dicunt , cozcerzo d; zue- 3. ]&-fagnataruïüv) Procerum. gt U ffca. Noz prafuma:^) Ne te illis eques : ;d elt corm Comvivio vizi.) lnconvivio, in quo in Greco enim eft yz. £&ie s. ;nancur convie I4« Praibir-) Comitabitur, prefens largius potari folet. g. S/eat in fabricatione, Gc.) Sicut erit, Aderit. Sicaccipitur illud Pfalm. , Hoc g 99. 15. Mirfericordut, . wveritas pra- fmaragdinum fipillum auro diligen- Quuia feilicet ;d fj(mPO(hï' ter elaborato infertum melius tulget; cedent faeremz tuam. ml'WAs' ic &c. Deus virtutes illas infeparaliles ha- j gerit ) bet comites. Senfus ergo noftri ver- IANemerus m;;ffconzm. ) Harmonia ex multis cantoribus conflata. ficuli eft : ut grandinem (| five ut im s £j ^ l Greco eft zositruum.) comitatur co- xn' mtl 9. Pro rc*'v*erem*ikz.) Quam quxuen- rufcatio ; 1ita verecundiam gratia &i tibus fenioribus , aut cintantibus mu- . j QUP ficis exhibes. « apud eos ,. qui vident verecundum ql 'ïf[i* QUE adolefcentem. Bene tonitruo com- Accedit. Hbi gratia bona.) Gratior il- nvemaflf lis eris. paratur verécundia , qu£ fine timo- l convi IO. J» £ua can[a vix.) Wtiam cum re non eft, & hominem percellit ,ut tonitru, eumque facit aliquando, ut tua intereft , paucis a(;lm'odum lo- quere. Greca loquuntur, ép/gé»rTO? , 4t- j Qu ££ II. Hza beat caput vefponfum tumn. ) fomitum , 65 /zzkpiofzzm-.- Corufcatio- [arme f ni vero confertur gratia ; quia . co- Graf:ce eft, xeQaAaiecor , id eft ad / / 472 LIBRT ECCLESI SITE6 r3. Et hora furgendi non te trices : ;:g ricürré autem prior a. Y in domum tuam , & iihc avocare . & 1llie lud 4 füperbx 16. Et age c« 2 ! onceptiones tuas , & nonin deli&tis, & errbo fuperbo. feGatio 17. Et füper his omnibus benedicito Dominum, qui fecit 24. F te, &inebriantem te ab omnibus bonis fuis. nitebis, 18. Qui timet Dominum , excipiet do£trinam ejus : & qui 2 Íi vigilaverint ad illum , invenient benedictionem. " Cfedas t Ig. Qui quserit legem , replebitur ab ea: & qui infidiof: 26. À agit, fcandalizabitur in ea. — »., 25. In 20. Qui timent Dominum , invenient - ]u dicium juftum , & enim Qo. juftitias quafi Iumen accendent. ET 21. Peccator homo vitabit correptionem , & fecundum Vo- 140 , Q luqtatem fuam inveniet comparationem. 22. Vir faceret, À tuüdem fe rufcatio de fe jucunda eft ,- propter Qui Infidiefe agit.) ln Greco elt, lucis , & fulgoris gratiam, Ó UzOxeinoptyoc ,-qui bypoerita eff , & (icaus pe Ttonts , ( Pro reverentia, ) Qua alios reve- alium fe fimulat ab eo, qui eft, pium ACIünt , reris. verbi gratia, & lecis ftudiofum , cum irreligiofus fit , & impius. & Vd etia I$. Hoera j;;rge)zdi zom te trices,) Scandalizalitur ia ea. Offendet , Cat Tetum Cum tempus eft e convivio furgen- quia ob hypocrifim & violatam le- X COdQmer di , ne moras ne(tas. gemn, quam tantum retinet, cum DCCitOpeg domum aliis videtur, poenas luet. * ationes, & Precerre autem prior im :H47. ) Domum tuam quamprimum QO. l4wvemiert jud;wims — jufium. ) MAmtmodo cc répete. Senfus eft, eos , qui timent. Domi- ]ure agere Y num, facile ex lumine naturali ra- 22 Vip *Illke e&vocere. ) Avoca mentem a feriis , & animum tuum recrea. tionis , vel fupernaturali fidei , aut ls C()nmi( 16. .4ge cowceptioges tu45. ) 'Yuo ex inf(tructione doctorum , &c. co- N LW,W indulge arbitrio , ut fcilicet facias, gnofcere id , quod juftum eft. TX «t "fell que volueris. Et juffitias , €c. ) Juftitie opera ipenrj Ef nom de htlis , E5 beräa feperbo. ) exercebit , qu&e. aliis boni exempli (]eübg : n5 Modo peccatum abfit , & verborum fplendore prxluceant. P« - cumfp iCjet i -4!/ enm»' : fuperbia, v. g- contentio, aut alio- 21. Securdum voluntatem fuam tu- rum irrifio. Veniet comparationtm. ) Grece cwy- NMIPE i'fimf 7. Benedicito Dominum.) Domi- Xéipa , quge vox aliquando . zzerpre- imïblt k| Efllþm Y hbï iüum lauda , illique ratias age. fATIOnem ügnifïcat. Senfus ergo ef- Igebrtantezz ze 4 ; omsuibus bonis fe poífet , peccatores non admittere Poliquim « ü fpis. ) Effufiffime , & largiffime bo- correptionem , fed qu&rere pratex- Ore dhL ü0 nis fuis te ditantem. tus , excufationes ; ( interpretatio- Jiio Opmtu fru 19. Qu vigilaverit ad i//urh.). Vi- nes legis , quam ad fua defideria ac- De gilanter , & follicite orando , & in commodant, ut in fuis peccatis hz- fütm d " » & fcru La,ï lege D«i meditando. rere poffint. Hoc eft , quod Livius füt )*]llu I9. RepleHitur ab ea. ) Locupleta- querebatur de fuo fxculo, quod le- Toe bitur bonis illius. O 4f ges fibi quisque aptas interl?rftando N $ leili CATPUT XXXI 773 DT 22. Vir confilii non difperdet inïell'igenïiam : alienus , & fuperbus non pertimefcet timorem : L ven 23. Etiam poftquam fecit cum eo fipe confilio , & fuis in- E feCtationibus arguetur. Nl 'feci't 24. F F ili , fine confilio nihil facias ; & poft fa&tum non poe- nitebis. : &qu. 25. In via ruinze non eas, & non offendes in lapides : nec credas te vise laboriofae , ne ponas animeetuae fcandalum: nfidiofe 26. A fiistuis cave , & a domefticis tuis attende. 27. In omni opere tuo crede ex fide animee tuce : hoc eft N tun, € enim confervatio mandatorum. 28. Qui credit Deo , attendit mandatis : & qui confidit in dum vo: illo , non minorabitur. P Ecece4 /1. CLA( 0^. Vit , faceret. INoftre Vulgate leio anguftias propter fuas infectationes, eundem fere fenfum exhibebit , fi hoc eft , propter ea , que avide fe- Orsco elhs dicamus peccatores quzrere compa- Gatus eft, & quefivit, & quorum " ff;, & rationes , cum dicunt v. g. hoc alii caufa divinum timorem neglexit. y;elb piom faciunt , cur jubeor ego abfítinere ? QS. lg via rtimé von eas. ) In via, ofuin , cim , & Vel etiam quia e'yxoiua. , fignifi- in qua facile eft cadere, catrerum multarum commixtionem; ruere. : & in preceps ;'0 Fendet , & coagmentationein , fententia erit , iolaram l |Et mon offendes 1 ldþides.) Qui jux- peccatores multas comminifci excu- ta hujusmodi vias effe . folent. l cum à | fationes , & pratextus, eofque quo- Vis labortofz. ) Qualis illaeft, qua dammodo conglobare, ut quod agunt, lapidibus , & offendiculis abundat. L .;;FWI- ) jure agere videantur.. um tus;) Nite tua. t Done 22. Fir cozfii:.) Prudens , qui res Scandalum.) Offendiculum ; totus sacurdt * fuas confilio regit. hic verficulue per allegoriam fignifi- Non difperde. ) Non negliget: cat negotia difficilia, periculo , & 64 d Grzce elt, u5 aapiov, ruing proxima non effe capeffenda. j ei. Iztelligentiam. ) Confiderationem , & deliberationem. Qmnia enitm cir- 26. .4 fíliis 1uis cave , €6c.) Monet fiig ope etiam ibi cavenda pericula , ubt )Oni exem] pl cumfpiciet , & timebit. omhnia tuta effe videntur. Itaque A!ie;zm.)' À confilio. etiam domi , & inter domefticos »em f;[d"l ! Nenm perttme[cet fimorem. ) Ibi non vigilandum. 6r u g timebit , ubi timendum fuiffet. Q7. Crede ex fíde antma tua. ) Se- n 23. Etampofequam ftctt, c.) Etiam 'do ";ffl quere credulitatem anime tuz, id ao poftquam cum €o , hoc eft, cum ti- cft dic&tamen tuz confcientie. ad i more aliquo , temere, & fine con- Hoc efl eniz , 6$c.) Sic enim man- filio operatuseft, & fuboriente etiam Vrcl Præfe data , &-divinam legem fervabis., nerpföt M ferupulo , ne forte illud effet pecca- 28. Qui crediz Deo , 6/c.) Qui cre- tum , adhuc poft fa&tum nomn timet, dit conícientie fue , credit etiam aideria 9 Deo , eccatls fed ferupulum devorat , & fibiomnia juxta cujus legem illa dictat od Livit tuta fingit. facienda ,. & fugienda. $us infetfhztimiäg: 4r(g;æz'*ur. ) be- Nou mumerabiter. ) Detrimentum lo quO«l | meritatis fcilicee' , cum incideriz in non accipiet. 774 LIBRI ECCLE'SIASTI'C[/ CE CA P-UTXXXII fuprafej Laudantur timens. Dominum , &? fapiens : inconflautia þræcor- [ diorum fatui : amicus fubfannator : dies , & tempora a. Deo [unt, Du$ &ni qui €» reliqua omnia, creavit , ac difponit , im cujus manu e[t bo- $À paum c mo , ut lutum in manu figuli : malum contra. bonum : po[Je[fro. 9. Bt t0n in vita , fed in morte. difiribuenda aliis : & ls dies quomodo fervi fint tra&tandi. Io. E fuit in 1, "Imenti Dominum non occurrent mala ,. fed in tentatione Deus illum confervabit , ; liberabit a malis. x terra ?. Sapiens non odit mandata , & juftitias, & non illidetur asss - quafi in procella navis. Ji; v 3. Homo fenfatus credit legi Dei , & lex illi fidelis. Wt puto , cui infixi J.4. Qui interrogationem manifeftat , parabit verbum , & fic fatile illy deprecatus exaudietur , & confervabit difciplinam—?v & tunc quid zota refpondebit. 6. Eguy * Sup. g, * Proecof dia fatui quafi rota carri, & quafi axis ver- * admitttur 2L.17. fatilis cogitatus illius. 6. Equus —— talice dic Si( ö F I. IN rentatioge. ) Dunonis ; vel oracult. Nonmagis euum lex decipiet, cum incurrent um illum mala, quam refponfum per Urim, & 'Thu- tor j E&US mim, quod in rebus magnis Princi- $b nj cujuscunque tandem generis fint. o. Nem'edir.) ld eft, diligit. Eft pes populi confulebant. E AQON Amodum Miofis; minus enim lriz vértitur voce óNoy ,- INum. 27. tteCtioni !dicit'.ïr ; quam 2T. & alibi. trim dum fignificatur. Noa iHüdetur,£7c.) QQuuia amat, & Parabit verbum.) Premeditab —ïtur, & abet; fervat legem non faciet «ternz falu- quid fit di&urus, nec ftatim ad lo- rem 'dbïip'u * lorfo exqt tis naufragium. quendum profiliet. dhi] utili 3. Cred;t leg Des ) "Voeredze, Grece Ef fz'c deprecatus exzzudt'etur.) 'Præ- eft Zuziccor, id eft fideliter verfatur miffa fcilicet oratione , ut confenta- 8 & b] X Yolunta inlege , vel fidelis eft legi, vel fe nea, loco, tempori, &interrogatio- à ïi?qui lo totum legi Dei g :bernandum permit- ni refpondere poffit. tit, & fiduciam , & fpem fuam in , Confervabit. difciplinam. ) In Græcn "mrcjtiæï 1 illo collocat , confidit promiífis , MODlentit eft, civdqe0» naidtiav , collzga dreipls- A quo de ug£ habentur in lege. 721!?71, od ad methodum , ordinem, E: lex 11l fedelis. ) "Ut fcilicet ab & connexionem dicendorum refetri üerat hpie il mala avertat, & bona omnia con- ciliet. poffe videtur, Noftre Vulgate edi- 7' ,6&14)*( tionis fenfus idem effe poteft. — Vel Càufe dt, 4- Dus interrogattonem manifeffat.) fignificatur , virum cordatum ferva- m prece]t Qui interrogationem fibi factam per turum effe difciplinam, ut fcilicet mo- Ti profif aptam -refponüonem manifeftare cu- rate fe gerat, & loquatur. H AUg. pit Prima hujus verficuli pars in «. Qauaff rota carri. ) Ynftabilis eft Tis hoy Q len Greco cohzret cum precedentibus; xai vóRoG &UT G TrICOG, G £ eer u O NO, mens fatui, ut rota carri, que fem- .-! aC )ro per circumagitur & verfatur. M Otnes & x ,'.;!-li fdelis eft frent. interrogatio CAPUTT XXXIL 145 6. .Equus emiffarius j fic & amicus fubfannator , fub omni fuprafedente hinni:. 1 . 1 prer- 7. Quare dies diem füperat, & iterum lux lucem , & an- Do futt, nus annum a fole? n rdio 9. A Domini fcientia feparati funt , fatto fole , & HpI'æCG- pf ptum cuftodiente. n6 . Et immatavit tempota , & d 1 * les feftos ipforum, & inil- lis dies feftos celebraverunt ad horam. 1o. Ex ipfis exaltavit , & magnificavit Deus & ex ipfis po- ernt tiont fuit in numerum dierum. Et omnes homines de folo,: * & *Gen. UVE ex terra ? unde creatus eft Adam. rI. In y Tllidetur Zdxis verfatilis.) Axem Verfatiæl—em, . 4 Domini [cientia fiparati [unt. ) Non cafu , fed diviaa providentia lis ut puto, modiolum rote appellat, cui infixi funt radii rotz. X«l ver- inducta eft varictas hec dierum fefto- p, &f fatile illud appellat, circa quod ali- rum, & profanorum. Fatto fole, &e. ) Poft foiem jam la & u quid rotatur. 6. Equui emiffarius.) Gui ad equas fa&um, & curfum fuum tenentem , iloque naturales dies formantem. admittitur, ut illas gravidas reddat. Divina enim lege pofitiva fabbati 6, Equs ]talice dicimus , o /fa/loze. quietem , & fefta Pafchz, Penteco- n iexdeCïiïi*:' Sic 65 amicus fubfannator, ) A dula- * ftes, &c. jufli funt fervare Hebrai ii , tor, fictus amicus. in lege Moyfis. Sub omzi [nprafedente binzit.) Quem- ] fs PrmCi' admodum equus admiffarius fefforis . dpuentavit tempora, ) VMarie dif- T; p pofuit Deus tempora. direCtioni paret, & obedit frzno, in- Dies feffos celebraverunt ad. baram.) ? Num' 2?' terim dum ab armento equarum lon- Certam, & conítititam, juxta illud ge abeft; cum vero illas videt, feffo- Levitici 25. 32. 4 vefpera mique ad ;elitabittm rem abripit, que non vult, aut illum vefperam celebrabitis fabiata weffra, ü;ltim aL dorfo excutit ; ita fidus amicus cum & fic de aliis feftis, qu& certo auni L nihil utilitatis ; aut voluptatis afful- [z t, & blanditur , amico confentit , teinporerecurrebant, & certaquadam settit ) pe & accommodat, hora incipiebant,. & finiebant. gorfen t voluntati illius . fe Diebus naturali- alioqui leges violat , & perrumpit bus- 10. Ex :pfís. ) ;incerïügatio amicitiz , ut fuis. commodis ferviat. Exaltavit , 6 magnificavit.) Ut ce- In Gre Confentit hic verfus cum fuperiori, lebritate feftorum effent infignes. in quo de f:tui inconítantia locutus Qui nullo " d fuerat fapiens. Im numerum dierum. ) ordin fefto notabiles funt, & tantum funt dorum 7 Jct 7. Ouare dies diem ]:upemt. ) Quid numerus ad explendos, & conficien- od caufe efít, quod una dies, & lux ali- dos menfes, & annos. Vol (d ot am precellat, dies fcilicet feftus di- Et omues Lomines de folo, €&c.) Eft m feïV em profeftum ? apodofis fimilitudinis. Senfus eft: o 1 fic homines omnes de terra e folo fcuicee ER annus annum 4 fo'.) Cum om- j nis lux dierum anni a fole proficifca- fumpta fa&i funt, ex ipfis tamenho- tur, ac proinde fecundum naturam minibus aliquos eligit Dominus , ali- f& gi, qUu dies omnes ejusdem fint rationis. quos vero non eligit. ACUP» 775 LIBBRI ECCLESIASTICI Y5 T ir. In multitudine diíciplinze Dominus feparavit eos ; & im- mutavit vias eorum poft v I2. Ex ipfis benedixit ; & exaltavit & ex ipfis fanCtifica- ; ] vit , &.ad fe applicavit : & ex Ipfis maledixit , & humiliavit, demi & converti tilos a feparaione 1pforum. .* Rom. x ag Qua.fi lutum figuli in manu ipfius, plafmare i lud & Dus exq 9. .2I. difponere. 10 À .14. Omnes vize ejus fecundum difpofitionem ejus: fic homo clefæ P Gü ! in manu illius, qui fe fecit, & red et illi fecundum judicium 20, E fuum. d füper te 15. Contra malum bonum eft, & contra mortem vita : fic ne forte & contra virum juftum peccator. Et fic intuere in omnia a. D opera Altlfhml Duo.contra duo, & unum contra unum - CaTO, x6. AE -' B1 II. Jz maltitudine difeiplina. ) . Sci- I'ï k Gu 1 f. ? iutum frgnit, Gc. ) Quem- li Tianü !' eftix fcilicet, & fdprntxæ fug di- admodum Seulus-ex eodem luto-, & VInZz. ex eadem maífa vafa facit alia in ho- r - Et gunum Imutavit vias illorum.) 'T'umquia norem , alia in contumeliam, ut lo- fecit , ut alii aliam vite rationem fe- quitur D. Paulus ad. Kom. g. 21. ita Tüt entimn rerum, fi querentur, & varios ftitus amplette- ex hominibus Deus ahoq noan eligit, rentur, tiirm maxime QU' alios effe- alios el:(nt. Itüs ;« eit fapientes, & fanctos, alios vero Plefziare.) Formare, & eam, quam I$ in fua. infipientia, & peccatis dere- voluerit fïfrum m inducere. m facri liquit. I4. Ommes via tjus F'czmdum difpo- t Ecdefr I2. Szzrä?þ'av,t ) Separavit, & ut firionem ejus. ) Omnes enim actiones, ptis Mach: fequ.rm .44d fe 4pü7zcd'wf ut effent & plafmationes figuli funt fecundum o Qf 0 populus Dei , ejusque £. umha, &EÉc- ejus dlfpofïtarmem, & beneplacitum, cle LL ut eft in Greco textu , qui habet Teco eft Maledixit, E5 kumhm'v.f ) Ín fua of 'vg/ ELSOXI(LV- vilitate, & abjectione reliquit Sic bomo in manz iligs. ) Sic Deus CRQ fe g(f Cozvertzt Tílos a feparatione zp/arzzm ) par Rï, ï&h(! pro arbitratu fuo alios elegit, alios mc!TO lbhg In Grzco e& *a] dy£c otz» cvr&c dno Don elefïlt. Tümm cáctGc a)ro», id. eft, «uifwr f:t €0$ 4 ellis äat:mzäm, ffve ; (muzzs €ovti. ) (oluod Reddet ill /Z)cum!zzæ judicium füum.) Quod re&tutn eft, & malos vitio fuo ültiple bene de C Jafid Dæm mtellw tür, qm- 1( L' 65 bus CJP&XQ líraelite 1 m eorum re2io- peccantes punit , ut meriti funt- nem 1n;&u*u f'u* 9pey & f Nofter nón legit IS. Coztra malum bonum eff,t$9c. ) -:G&"ff D7 fepn atim m CáO't9j, hf.konjun&mn Caufam affert, cur hec bonorum, & (,6"1' )€- VCGLC'JI Gmw'hCu a utc'nö WOgUG'l(;, malorum, juftorum , & peccatorum Dem meam 8U vinde j//z,mtzc*zem , di fceim*q ; fenfus ta- diftin&io fit in mundo, & Hhanc hu- menidem eLe joteft , hoc eft, Deus jus rei affert rationem , quod in aliis I9. 447 elt comverzsz£ 4llos , hoc r ) Julth, aut, quoque rerum freaeribus hec appareat ])el']orum et alio vertit, yjïcrpz-i: eoS a feparatione oppofítio , fic oppofica funt; vita, f quod & mors, &c. ipfortm, idefta feparata regione (iu a lloicere & Ícorfim ab He bkælb U aliis gem;x- Dzso, 6 Zw. ) Quafi dicat , multa bus agebant. X Mlt[m funt oppofitox um paria. I!-c.tmc . CA T ka;n. TR Cinos )S*) & itn. 16 Et ego noviffimus evigilavi, & quafi qui colligit a poft vindemiatores. An&tifine : 17. In benedictione Dei & ipfe fperavi: & quafi qui vin- miliani, demiat, replevi torcular. 18. * Refpicite, quoniam non mihi foli laboravi, fed omni- 'Supr. bus exquirentibus difciplinam. iilud, & 24.47, 19. Audite me magnates, & omnes popu 'li , & re&ores Ec- fit hbma clefiee auribus percipite. judicium 20. Filio, & mulieri, fratri, & amico non des poteftatem fuper te in vita tua : & non dederis alii poffeffionem tuam: vi: C ne forte poeniteat te, & depreceris pro illis. 1n omtii 21. Dum adhucfuperes, & afpiras, non immutabit te omnis Qnum. caro. 16. M 223. Melius eft enim, ut filii tui te rogent, " quam te 1'gfpicere (;.) Quet- in manus filiorum tuorum. m uto, & $3. Tn - alia i o ER unum comtra unsum.) 'Oppüfïto- euim eft a, quod tum uxorem , fjum, ut lIO' rum enim alttruim pugnat contra al- tum mulierem quamlibet fïgnifïcat. n. 9.21 1 ; 102 eligit, rerum, fic calor frigori eft contra- Des potefóatem fumper te. ) Domus rius ; & humiditati ficcitas, gubern :tionem comimittendo, & mu'- to minus donatione bona tua in eos [ ez?m, quan 16. Noviffsrms evigilavi. ) Omwnes ] ( enim facri libri ve teftamenti an- transferendo. te Ecclefiafticum fcz iE Xti funt, exce- um Af Er depreceris pra 1llis. ) Oporcebic ptis Machabais. enim te fieri fupplicen, & que ne- i ao ceífaria habebis ad victum , aut cul- x fecundam Suafí qui colligit. aemos , 65':.') In opeplacitut Graco eít, ég xaNap.ouevot ,: t cala- tum precibus eblandiri. mos- vel fpicas poff « ep* 7^ m colligezs, mo- aL Dum adbuc faptres , 69 a]piras.) , qm habet defte fe Siracides cum fpicilegis com- Dam vivis , & fpiritum auramque g Det parat , reliquos facros Scriptores cum vitalem hauris. mefforibus, aut vindemiatoribus, quo- Nom £m"mutabit te ommis caro, ) In elegiï : aliOS rum mefífis copiofa eft, hoc eft, uber, Grzco eít, u5 dAdfug etavroó» m4o ) & multiplex doctrina. c«exi , non alienes, vendas te , aut jaim f / libertatem tuam cüicumque etiam con- ]s v 17. iz 'äemdz'c"fione pei.) In divina ope, & favore. jun&iffimo , licet tibi blandiatur, & i fm" tmulta promtittat. Vulgate noftre Quaff qui vindemiat. ) Racematio- fenfus effe poteft, propofitum , & llmffilfg nem meam Deus fuo beneficio in ju- bmotïuï', ftam vindemiam convertit.- confilium tuum non mutes. »eccal rom 22. Te regent. ) Petant a. te rerum ; Junc ï u I9. Audite me magnates, (/c.) $u- tuarutn dominium, & adminiftratio- 0U jin alii períiorum enim, & populi Rectorum nermi,. j eft, quod juftum , & re&um eft co- Refpicere ín mantis.). Quomodo ca- nt» sl&, gnofcere, & alios erudire. J telli folent; quibus aliquid cibi proji- 20. Malieri. ) Uxori ; in Grgco citur , quo alantur. B. cum Com. Menoch. T. IV* FIIT dictti i - " 4 79 LIBRI E'OCLÉSIASTICI 3'[0 , 25. In omnibus operibus tuis preecellens efto. in die confiuimma- . fratrém 24. Ne dederis maculam in gloeria tua. zafti il tionis dierum vitee tuce, & in tempore exitus tui diftribue y. $ haereditatem tuam. 25. Cibaria, & vir 3 : ga2, & onusafino : panis, & difgiplina, & opus fervo. quæras 26. Operatur in difciplina & quarit requiefcere : laxa ma- nus illi, & queerit libertatem. 27. Jugum, & lorum curvant collum duru m, & fervumr Vanitay inclinant operationes affiduze. Qoperttr .28. Servo malevolo tortura, & compedes: mitte illum in fraud operationem, ne vacet : 29. Multam enim malitiam docuit otiofitas. 30. Inopera conítitueeum: fic enim condecet illum.- 'JQAuod fi non obaudierit, curvaillum compedibus, & non amplifices Át fuper omnem carnem ; verum fine judicio nihil facias grave.- $ Al 31.^ 8T 2. Qu 23. Pracelleus.) Gr&gce e&, 071"5(:.2'- Laxa manus illi, t5c.) Remitte ali- Áic & qui cye» , excel/ens, eximius, fuperans, fi- quid de cuftodia, & difciplina, vel laxa compedes, & catenas, quibus Matistienots s ve fuperior, ut fcilicet quod paulo ante dixerat, omnia. domi tuz ex te adítringitur , ftatim enim non tibi & fetvormn pendere velis. gratus erit, quod humaniter illum poribus » 24. Ne dederis maculam,) 'T'e ipfum tractes; fed de fuga cogitabit , qu fe in libertatem afferat. 2 puceadum dehoneftando animo degeteri, & do- ; Sae jmlia me(lticis, filiis , aut uxori permitten- 27. J«gum , & lorum curvant collum 1n ervom. do, ut pro te dominentur. durum, 6c.) Guemadmodum boves, Vettas: (ine Inz d;ze conþmzmationi.r.) Mottis vi- equi, afini, &c. domant:»r jugo in- Ailito, & delicet. jeto, & loris , quibus conftringun- peapenfa. Diflrilue bereditatem ttam.) Difpo- tur, aut verberantur; ita fervi con- ne domui tuz, ut rerum tuarum do- 3- Qu tumaciam domat , & frangit affiduus peafz iug minus. operis labor. 25. Gbaría.) Grace eft, xoerácuara, 28. Malevole, €c.) Gr&ce xaxseq &m.effa : ï: - in bþnQ CQ pabulum Ícilicet focni. malo , fari , v. g. ebriofo, &c. Et onzus affao.) Scilicet conveniunt. Tortura , 6f compedes. ) "Vorquendus U féryiy Panis, & di[ciplimma , €$c. ) ari mo- eft, vel in panam peccatorum, vel do cibus conveniens dandus eft fer- ad veritatem eliciendam., & compe- vis, flagris excipiendi, cum peccant, dibus, & carcere coercendus. Thtüm & curandum , ne otientur. Sermo g0. 15 opera conflitue sllum. ) Coge illum operari, fodere v. g. aut aliud A QU& n : mercenariis. eft de mancipiis , non de famulis Inus lv; Ü hujusmodi laboriofum opus facere. Q6. Operatur t2 difciplima.) vSe:vi, Non amplifices faper amnem carutm. ) P ïmül euæn qui vere funt. animo fervili, verbe- Grecexa fui qTt0910 0 tUO' Y5 &y Wcio'gq O G g. anguine[ Aüine rum tantummodo timore operantur. xi, mom abundes 12 omui carne, nefisni- * Ricet Quarit requic[eere.) Cum urgentis mius urgendo ad opus Jaboriofum, Wt m 1 domini oculos fallere poteft. - & continuum j omnem carnem ; nam St i q CAPUT XXXII & XXXIV. 779 41. * Si efttibi fervus fidelis, fit tibi quafi anima tüa, quafi * Supr fim- . fratrem fic eum tratta: quoniam in fanguine animsee compa- 7: 23- raíti ilum. : : Ntribue 32. Si lzeferis eum injuífle, in fugam convertetur. (ciplita, 33. Et fi extollens diícefferit, quem quaeras, & in qua viz quæras illum , nefcis. Á h ma-' CAPUTYT XXXIV.. fervum Fanitas fomniorum, divoinationum ,. augurii , ;neniacibrzzin* : daus expertorum , beatitudo timentium Deum : oblationes iniquorum., Mi |lüt 3 fraudans pauperem, unus adificans , €? alter. deflruens , fatiens ponitentiam ,. C? mon ab[linens . Quod E 4 peccadis. — mplifico r YX7Ana fpes, & mendacium viro infenfato ; & fomnia ex- A sgnve. | tollunt imprudentes. j*5 2. Quafi qui apprehendit umbram, & perfequitur ventum : Qemite i- fic & qui attendit ad vifa mendacia. N Fffffo 3. Hoc :iplina, vl 4$, qullbus. » non tibi & fervorum. & brutorum.etiam cor- 33- $ ex,fal!em difcelferit.) . In.Grze- yniter ium poribus, cum multum. fatigata. funt, CO eft, «maoac. «modeac , quod. idenv parcendumr eft.. eft, ac fi dixiffet fimpliciter Z« iit, q xää? £sj Size judicio: nibid facias grave.) Ne f"grt- . Yealice. diceremus , Torra: 52., e * yyipt clim in fervum:, quidem: graviter anumad- függlïti,.' veitas: fine judicio ,. illo. fcilicet non Xefiis.) Quialatebras qumret, & du bovéss audito, & re mature examinata, & ot u * tenebrasut lateat fuga',, & quam pri- conftringur perpenfa.. mum fe proripit, ne illum. affequi SL- Queniam 1m [angmine anima com- pofíis.. , fv l- paraff?: ilam..) Periculo vitz, fermo u afiuui enim-effe videtur przcipue. de fervo . F7Lna [pes, & mendzcium viro in- in bello capto. $i vero placeat.,. ne fenfatos). Nána, & mendax eft d T C fenfus nimium fit anguftus;. de omni- bus: fervis accipere , quomodocun- in: fomniis collovant.. fpes;, quam infenfati: .&c imprudentes: Of,ror j 'uelïdus (wïuml Y que:comparati fint. ,. fanguinem pre- Extbllünf'.»): Grece e'ff,v czf;bcvr"*r'sgaäxa'/;ga tium: interpretabimur per metony- & qomp* iniam.. Sic Italico. proverbio- de vwolare faciunz, alatos faciunt, vana en4u5 fpe erigunt. extolluntque. füblimes,. u ) Cott re que magi pretio- emitur ,. dici- dum fibi ex vifis fomaüs divitias,aut: aut d lid mus: M;«coffa iL/amgue; Vel, com- lionores pollicentui.. at parafti eum tibi: in fancuine ,. id eft,,. | ad.fanguinem animxw tuz. ut fcilicet Qv Ad: 7).2/4'»' meudacia; ) Grece eft yen 4rutn ) o 0 fanguinem, & vitam. tuiam foveret', unica.tantum. VOX fwwmwWbg, que n Y 1 & tueretur ,. fanulando tibi, & pro fomnia fignificatz d'o V, fubftan- ;/lf; d fots te,. cum opus fuerit, vitam. &.fan- tivum nomen eft. Senfus verficulii Jaborio guincxn: in rid«if crimen: dando.- eft,, non minus illudi €os , qui. fom- Wmöm i ) . 760 LIBRI ECCLE.SIAS.TICI 3. Hoc fecundum hoc vifio fomniorum : ante faciem homi- fo. multis nis ( 1) fimilitudo hominis. 4. Ab immurido quid mundabitur ? & a mendace quid ve- f*um dicetur ?. abïlllïd; 12. | s. Divinatio erroris, & auguria mendacia : & fomnia male- facientium, vanitas eft. dines. 6. Et ficut parturientis, cor tuum phantafias patitur: mifi I$ . ab Altiffimo fuerit emiffa vifitatio, ne dederisin illis cor tuum: Caufi, 7. Multos enim errare fecerunt fomnia , & exciderunt fpe- VN rantes in l1llis. benedi X 8. Sine mendacio confummabitur verbum legis, & fapientia ,'1'5.8 in ore fidelis complanabitur. (iliren 9. Qui non efttentatus, quid fcit? Vir in mults expertus, 16, ( cctum. quonia cogitabit multa: & qui multa d?dicit, enarrabit intell lO. Qui vf (1) Similitudo hominis. Ie edir. Sixt. legitur : fimilitudo alterius hominis: I$ i aniis fidem accommodant,quam eos,qui tra Dei legem fomniis fuis attendunt, Girme tht ventum perfequerentur, aut umbram. & credunt; ideoque in vanitatem, id lis caffhu: eft in mendacium, & 4. Hoe fecuendum hoc viffo fomntorum.) . fraudeni indpci tiam Tion Vilio fomniorum non eftaliud, quam fe finunt. In myly, reprzfentatio quzdam , qua 4ec eft 6. Er f&ur parturientis , &9c. ) i fom»iis credas mendacibus, multos Terhague /äczndum boc , id eft ; l?oc huic appgret LU T fimile. tibi ingerent timores , & perturba- tos tnte fdciem bominis ffmnlitudo dowis- tiones, que pectus tuum cruci:nt ad H 2is.) Sicut cum ante faciem homi- eum modum, quo partui proxim& Vel fcnfus QU& Caven nis ponitur fpeculum , in quo facies mulieres cruciantur. * (jue mody: ejusdem hominis apparet. eít: quemadmodum pr&gnantes mi- tidt, ras habent imaginationes ( unde & 4. 4b immundo, 6/c.) Quemadmo- Bdj dum immiundusres alias mundare non appetitus abfurdi nafcuntur ) ita & poteft, cum potius illas fit aptus in- qui fomniant. piénter Pï( Q. Sae taendacto confummalitur ver- Io. ]g, quinare ; ita fomnia, cum fint men- &ícic, & dacia, verum docere non poffunt ; b«m legis. ) In tota lege nullum eft üec conje&ores inítruere , qui illa in- mendacium , fed eft plane verax, & li Thiyjlegs / a Deo prima veritate profecta. BOtiis vgrt terpretantur. d 5 Diviuatio erroris. ) Erronea, Er fapientia im ore fidelis complana- 97 lepunt que ab errore proficifcitur , puta a Litur.) Et licet fapientia, que in le- CUO texen du n flt j/l demone, mago, fagis, velafigmen. ge divina, & facris Literis contine- bene Q tis impoftorum, ut cum divini futu- tur, obfcura aliquandO, & perplexa &(Q ra predicunt per infpe&ionem aque, effe vileatur, tamen fi quis illam fre- ql'd d6ce) quenter verfet, oculis legendo, cor- iddum f ionis, aut aeris , &c. -uguria.) Mendacia, cum ex avi- de meditando, & ore facra eloquia um volatu, gemitu, &c. res futurz pronuntiando , faciliorem illam in- veniet, & ad illius arcana intelligen- L: lm i bOn. fiznificari creduntur. da admittetur. Somzia malefacientium, ) Hominum 9. æi nec e/i' £est. 4.*:4:,) Qui nul- II [mþlfn iniquorum , & p(/:rverforum, qui con- TRCC m ld CAPUT XXXIV. 791 motüi- Yo. Qui nofi eft expertus, pauca reccgnofcit: qui autem in multis fatctus eft, multiplicatmalitiam. . quid we- | 1rr. Qui tentatus non eft, qualia fcit? qui implanatus eft, abundabit nequitia. Q male- 12. Mul ta vidi efrandö, & plurimas verborum confuetu- Vd*ines *ur: nifi I3. Aliquoties ufque ad mortem pcriclitatus füm horum ;or tuum: caufa, & liberatus fum gratia Dei. ovunt fpe I4. Spiritus timentium Deum benedicetur : qusritur, & in refpe&tu illius I fapientia 15. Spes enim illorum in falvantem illos, & oculi Dei in diligentes fe. LI expertus, I6. Qui timet Dom! num , nihil tre pidabi*, & non pgvebit: quoniam ipíe eft fpes ejus. o]ledum. Q 1]1 17. Timentis Dominum beata eft anima ejus. riüs homini 18. Ad quem refpicit, & quis eft fortitudo .ejus? F ffff 3 19. * Oculi yis atte n(ïuü.fæ yanitatem, V lis cafibus ja&atus, rerum experien- tiam non habet. tia Nequitig.) Altutia bona, pruden- d undud lIa multis experts. ) In Greco eft, I2. Ferborz;zm can/ägctudz'ne:. ) Re- $ts )Si qenhayquty€ , id. eft 224 msultum pe- rum, hominumque confuetudines, & 5 muultos imnores. ibus , regrinatus eff , & multa vloca pervaga- & perzurba' tus. I3. Herwm caw[a.) Propter peregri- ï'agifaäif ;;wlta.) Multa przvidebit, r—ial:i;onumf difcrimina , latronum, nau- , eucitt 4 rtul PfO-*'i"fä qu& cavenda fint, & varios, multos- iorum, calumniarum, quibus pe- ye] fs que modos fe expediendi facile inve- regrini in alieno folo circumveniun- l niet. tur, &c. P jquuts n Enarralit intelletbum.) De rebus fa- " ( od & . 14« Quaritar.) In Greco nunc eft, intit ) u d pienter pi*onunciabi*c. Z*f'fäTal: viwer, at nofter legit Z'»q TÉ- IO. Pauca recoguojcit. ) Pauca co- ctrai, quaretur a Deco fcilicet , qni :mflhtal' hr V gnofcit, & fcit. fibi fidentes qugrit, ut fervet, & a In multis failus eff.) In multis ne- periculis eripiat. ge gullum 5( In rtpetin 1llins benedicetur, ) Cum ane VP gotüs verfatus eft. Aliqui pro /a- xrofett dn; legunt fatuss, fed fi quid in fa- ccperit illum Deus benigno oculo julj; mf [ cro textu. valgatae. editionis mutan- refpicere, & amni bonorum genere abundabit. ;tia,' (uE n dum fit, malim legi /z/fus, quod I5. Sges enim lorum; $6 ) Quem- as C 0 "i , bene Gr&co mem^aygué; G refpondet, & FT Je quod deceptum, falfum, in errorem admodum qui fuam fpem locaverunt 3 lm inductum fignificat. in Domino , ad illum refpiciunt, & l$ ! ab eo implorant opem , & auxilium; jen 100« Malitiam.) Prudentiam ; fumitur ] ficta doqm ita viciflim Deus illos refpicit, &bo- ! enim in bonam partem , ut aftutia non k norum c()/piam in illos immittit. jcm ) femel in facris Literis. I8. 44 quem refpicit , 69 quis eff for- ?'na, il]te JJigel EE 'Impldn.ztk::" ) * ztibudo 4 þ *,Decepgus*, f.;di;us, j jus ? ) Quem fpe&at, quo ni- Grace nta Mu éy O titur ? certe Deo. H ) Qu : bt é 82 2EIBRI ECCLESIASTICI *Pfäl. 1g. * Oculi Domini fuper timentes eum, pfefte&or' poten- 31 33.16. tide , firmamentum virtutis, t egimen ardoris, & umbrac.ulum : diet D« mieridiant, 9. 3o. ( 20. Deprecati o offenfionis, & adjutorium cafus , exaltans ptotici animam, & illuminans oculos, dans fanitatem ; & vitam, & j benedi&tionem. 2 dem fa 'Prov 21.." Immolantis ex ini C juo oblatio eft maculata , & non quis ex 21.27- funt beneplacitee fubfannationes injuftorum. * 1 . L .223. Dominus folus füftineni DUus. fe in via veri tatis, & ju- [ fütiae. Vr 1 235. * Dona iniquorum non p;.-rorbat Altiffimus , nec refpicit [ AU 15.9.in oblationes iniquorum , nec in'mul titudine facrificiorum Yl CU t eorum propitiabitur peccatis. 24. Qui offert facrificium ex fubítantia pauperum , quafi Wli?l?fl?] buli qui viétimat filium in confpe&u patris fui. as. Panis egentium vita pauperum eít: qui defraudat illum; « liomo fanguinis ett. f ETTT 26. Qui au in füdore panem , quafi qui occidit proxi- l QU] mum fuum. fcedeïe | *Dewt . 27. Qui effundit fanguinem , * & qui fraudem facit merce- 24.14: Dario, fratres funt. j E Drecatio 1 Supra 28. Unus sedificans , & un us deflruens, quid prodeft illis 2-922- nifi labor? 29. Unus 9us 23 — . i9.- Proteitor /)azmtiæ ^ ffc) l cI- Lemolautisex iniquo.) Líx rï;-tpt'is,, Tüàt alius aut alioqui male partis. &or potens, vires fufficiens , & Yuat » Dih borans , tegumentum in ardore ma- Eff maculata,) Hiujusmodi vitjma füptis 1 f lorum , aut tentationum nos circum- quafi polluta Deo difplicet. Wctlficia o fiftentiim ,, & adurentium , & quafi Seb[amationes.) Deum énim irridet, T f umbzraculum in. zftu. meridiano. & parvipendit, qui rem illi ingratam 0 Ctt [ QO. D-eprccafia- af&nfionis.) Evita- offert. inde Perg tio offenfionis , QuAG, dmà mreoomopu- 24- Quafí qui vitlimat filium m 2072- fpedim patris fuj. ) Quod adeo patri 29 ull,gg purog , nt.eft in Greco. POP "A djuterinus cafus. ) Auxilium , ne placere non poteft, ut etiam fummam Gadamus.. s ili dolorem afferat. Exaltazsanimam.) Exigensanimam, 25. Hozeo fa:zgzs;'nis e/i—.. ) Homici- de]j, da eft. y DC m ii eum in :inalum aliquod. prolapfa eft, QUil die, five culpz;, five penz. 26. Iz fudore pantm-) Panem infu- lilnsaiztens ocnlos-) lonorantiampel- dore partum , panem fcilicet , aut AC & llmf . lpfe vi&um pauperum, quem fibi illi Ia- itt lendo, & cclefte lumen, quo diri- allq e gamur, immittendo. boribus , & fudoribus fuis parant. Pmm ln DA Dans [amitatem.) , Mentis, & GOX- 27. Fratres [znt.) Similes, & fere pares. poris.» pauPEr j tlb.e[ Benedilionem. 29- lus «d vf eam s. ;) Quemadmo- p"C&m T. LO | j Omae genus bo- dutu fi unus «dificet , & «dificata di- 3 du CAPUT XXXIV. & XXXV.. 793 f toten- 39. Unus orans, & unu: maledicens: cujus vocem exau- Taculod diet Deus ?. eyaitanis 30. Qui baptizatur a mortuo, & itrum tangit eum , quid. proficit lavatio illius ? ntam, & 31. * Sic home qui jejunat dn peccstis fuis, & iterum ea- 2Petr dem faciens, quid proficit humiliando fe? orationem illius ?- 2-- quis exaudiet ? ;87 & jL' CAPUT XXXV. Verum , C? accepium Deo facrificuum , non. appareas. coram eo c refpict vacuus , primitie , C oblationes bilari animo iribuenda , facrifr- dficiorum. cium injuflum, pauperem lejum : pupilum, €? .viduam lacry- ID , qüaü mantem exaudicit. Dominus , orationes juflorum, C? potiffanum fe bumiliantium audit Deus , liberans ab affligentibus , € cuique reddens. juxta opera fua. l. Ui confervat legem , multiplicat oblationem. jit p* 2. * Sacrificium falutare eft attendere mandatis, & di- 1.Reg Ícedere ab omni iniquitate. * 15.22- Gj merce 3. Et propitiationem litare facri ficii fuper injuftitias, & de- yodelt 1 precatio pro pe;c;tis, recedere ab injuftitia. ais 4. Re- ruatalius , aut ille ipfe, qui extru- purificat fe ab immunditia , quam j.) p f*'PüF* contraxit ob conta(étum . cadaveris. Xerat, nihil proficiunt : ita qui ex aol i raptis eleemolynam facit , aut Deo Vide Num. cap. 19. ubi de purifica- W facrificia offert , licet opus de fe bo- tione agitur, de qua hic eft fermo. jm r num faciat, illud tamen vitiat, & 8I* Sre bomo, qui jejumat , $c.) Qui ; ü adeo corrump ii it, u£ nullum fru&um bonum quidem ;opus facit, illud ex inde percipiat. fe confiderando , fed illius gratiam Mm [ ( 29. Unmus orans.) Et bona alicui a corrumpit aliis peccatis, quz fuper- ]f/ od a jco ? D«o poftulans, pauper fcilicet, cui addit.' a o impius, & aliorum raptor benefecit. Maledicens. ) Ypfe impius, qui Ulriplicat oblatzonem.) Religio- Deum irritat, & contra fe provocat, I.M /l ) H()mm fus eft, & frequenter victi- qua(i dicat pauperes Deum propi- mas offert ad. facrificium. tiant, ipfe vero fibi illum infeftum 2. Attendtre mandatis.) Legem fer- facit, & inimicum. Quemnam Deus vando. [6 audiet, pauperemne orantem, anim- Jf ii 3. Propitsationem litare fievifieti [aper fuis 9 pium in fe iram Dei vindicem pro- injufitias.) Etrecedere ab injuftitia g Ier vocantem ? Orat pro fe dives; at elt facrificare ad propitiationem pec- pauper ab eo fpoliatus ei mala im- catorum obtinendam, easdemque inju- precatur. emadlïl ftitias abolendas, & eft pro p?(;i:atiæ Qu ficdt lie deprecari. [ .2 30. Qui Laprizatur À mormaig .Qüi 784 LIBEIECCOCLESIASTACI L 4. Retribuet gratiam , qui offert fimilaginem , & qui facit " mifericordiam, offert facrificium. Ij * Ter s. * Beneplacitum eft Domino recedere ab iniquitate ; & QUs j I6 deprecatio pro peccatis recedere ab injuftitia. Exod :6.. * Non apparebis ante-confpe&tum Domini vacuus : precit 315* 7. Ha&ec enim omnia propter mandatum Dei fiunt. i 34 loquel *"LDeut 9 Oblatio jufti impinguat altare, & odor fuavitatis eft in confpectu Altiffimi. 18 1 19.16 clamat 9. Sacrificium juft acceptu i m eft, &. memoriam ejus non oblivifcetur Dominus. " 19 j 10. Bono animo gloriam redde Deo: & non minuas primi- exaudit tias manuum tuarum. 19 ( 2 Cot. ir. * In ommi dato hilarem fac vultum tuum , & in exulta- precati tione fan&ifica decimas tuas. àr. ( 'lob i5. Da Aliffimo fecundum datum ejus, & in bono oculo 4-:9 pinquet adinventionem facito manuum tuarum : afpiciat 13. Quoniam Dominus retribuens e ft, & fepties tantum 25, ] t jud reddet tibi. M 14. * Noli Ut contr quodammodo pingue facit. Hinc s. 4- Rerrióuet gratiam , qui cffert ff- & Cundum , milagintm , 6c.) Sicut qui offert fimi- David precatur Pfal. Ig. 4. Holecam- laginem in . facrificium , gratias agit /zl;tm Iuwm pingue j?'fzt. id CR j'lXt Ij Mi Deo pro acceptis beneficiis ; ita qui |Q. Memoriam eju:.) Non ju&i, fed iaboranti:f in proximos mifericors eft, quoddam facrificii ; nam in Grxco eft, duTÀf, quafi facrificium | offert Deo gratiffi- fcilicet Svo'/ag. ü, Cl.ludj iniitm. Vel fententia eft: qui repen- Oemp [ berali. IO. Beno animo.) Alacri', lxto, li- dit gratiam, ficot qui fimilaginem of- At fs ferc; hunc enim fenfum Greca com- Glor;zam redde Dea.) Per oblatio- I5 Ny nes, & facrificia. J 6 modiflime: admittunt , qug habent dyramodid8g x &pm o meon t ot» o'spi- Non. minuas primitias.) Maligne, & Rlze. itte Id du , id eft reddezs gratiam, offerens diminute illas offerendo , quod animi l:*]l!f]g, id jïmil/:m, fordidi e&, & cum Deo illiberaliter aC f "um 6. Nozm z:lþþm'eäi.f', &c. ) Quod eft agentis. Pümi, u legis preceptum , Exod. 23. 15. & II. Í[pomnidato,61c.) Quidquid ot- j&uhï n pia; 34.20. Deut.r. 16. 16. Vide di&ta fers, & Deo donas, hilariter tribuas. .UR e In exultatioue f autlifrca decimas tuas.) Exod. cap. 25. num. I15. on c'" ; 7- Hac enim omnia , 6c.) Ita enim Multum enim gratis accedit facrifi- &lit;te cOl] cio, aut decimarum, & primitiarum 19, ]5 Dominus precipit , locis nimirum oblationi, fi hilariter 4 & animo vo- Tém prostme citatis. ) IEJ V $. Impingmar altare. ) Qui pinguia lenti tribu ntur. Duperic ( I2. 4ecundum datum ejur. ) Secun- h lo offerunt facrificia, & victimas fele- Ti BUUS fut fas, easque cum magno animi fen- dum quod tibi dedit juxta opes tuas. ! Yoct fu, & pietate offerunt, quod maxi- Bozo oculo , €c. ) Lto, && hilari 8 Eïf/än ine Damings expetit ,. « facri&icium OCulO"böL vultu fac oblationem fe- m G * C A P UT XVVN 785 m facit 14. * Noli offerre *nunem prava, non enim fufcmlpt 1l!a, *Tewv. $- Et noli irifpicere facriticium auu&um, quceniam Domi- 22 21- eut. dte & nus judex eft, & * non eft apud illum gloria. puioaw. I5.2I- 16. Non accipiet Dominus perfonam in pauperem, & de- *Deut H precationem 1z2efi exaudiet. 10.17. 17. Non defpiciet preces pupilli : nec viduam , fi effandat 2 Par. Ig. 7- is elt loquelam gemitus. & ex- Job. 18. Nonne lacrymae viduse ad mexillam defcendun 34-19- jUs non clamatio ejus fuper deducentem eas ?. ? . I9. À mam]la enim afcendunt ufquc ad coelum, & Dominus 5 é8- e*(a 1d1tor non dele &abïtur in lilis. Ac*cor ; Dri 0J4 Qm adorat Deàm in oble&atione, fufcipietur, & de- | om g exuli pr ecatio illius ufque ad nubes prop mqaabn. P IIo 21- Oratio humiliantis fe, nubes penetrabit : & donec pro- Gal. n ocl . pinquet, non confolabuur : & non difcedet, donec Altiffimus 2. 6.- u afpiciat. 22. Et Dominus non e]onvabü fed ]ud]Cäblt]UüOS, & fa- * u 5 etr ciet judicium : & Fort iffimus non habebit in 11115 patlentlam, 1 i. T^1 & iiiAlv u Nolt ut contribulet dorfum ipfo LJ 23. Et t Hincs Cundum -quod invenit: manus tua , Dedpucentem eas.) Lacrimis illis, & 1 JMolocat id eft juxta facultates tuas. gemxcmax caufas dancem. fed 14. Mamera prava.) WMitio aliquo IO. Nez dele&abztur £m dülis.) EH: 11] juti, ^* laborantia, qualia funt' animalia co- Mmüs Q e& duf ca, clauda, fcabiofa, quzx vetantur valde illi difplicebunt , & offerri irafcetur, & excandefcet contra eos, Leyit. 22. 22. & fequent. qui fua mjuü;tla illa- eliciunt. jatoy! eut. 15. 2I. Malach. 1. g. QO. I obleílariome ) E230oxía , bone 15. Noi zrjþzcere faerifreinm mju- voluziate , animo hilari, & liberali PCI' Ob atto. Fum.) Grzsce p. 7871' Xt 3ucia P EYS X $ " me intendas , vel' no atiendas /Zm Zfíictos orationes , & oblationes exhibens. Mi Gnü, & Poiïet etiam bonus fenfus elífe inter- Pbjsflo,-id eft ne iniquum inftituas * pumuone üC Tmmutata qm adorat De- : od anm facrificiuin. Qui pie J p h!'ï Donizus Tudex e/l ) Ntmo autem um z2 olled. 1tzolzeff5;;btctu H colet Deum , benevole a D«o reci- 'aufit rapinas faas ad ;uucum deferre. pietur, audietur. lr Nom eff ;zfxuf« Z//" LL 7) gu), 14 pe fóns. ) .mm qiou Non eft quafi homo, qui puxonedl- 2I- Donec propinquet , zon eonfoíabi- u) z£ur Nion admittet confolationem, m gmc it€ commoveatur , aut timeat. u fg((! qüt 16. lz pazuperem. ) Contra paupe- necceffabit, donec ad Deum, evadat, ml & penetret. rem , lzdentem , aut violantem jüs g um i p iuperts, UL &ce enim ef* f?//:/L yS Afpiciar.) Et exaudiat. 17. Legqueiam gemitus.) Nocem ge- 22. Non elongabit.) Non inlongum Gecun mitus, vocem cementem f(') m protrahet, non tardabit. t 0l j t I8g. Exclamatso ejzs. ) Scilicet vidusm. No,z babebit im illis patientiam,) Ut biut Bibl.cum Gom. Mezocb, T. IV. 555 t05 je MOMm 86 LIBRI ECCLESI'IASTICLS 23. Et Gentibus: reddet vindictam , donec tola* plenitudi- ET ncim fuperborum . & fceptra iniquorum contfibulet. fcan cof 24. Donec reddat hominibus fecundum a&tus fuos, & fe- $. UC cundum opera Adae, & fecundum prsefumptionem illius. ett Deis 25. Donec judicet judicium plebis fuse,. & oolectabit jüftos & Tun miíericordia fua. * Go 26. Speciofa mifericordia Deiin tempore tribulationis:quaft 9. Exa nubes pluviae in tempore ficcitatis. :$. Tol GATUT XXXUE 10 Fl billa tua. Super l[rael, & civitatem SFerufalem imvocat Dei :e*nzfe**;;icbmïia-zmx "1E Tni Juper gentes vero. alienas Dei tmorem eju/que manum. ul ipfius plebem ti f5 d I2. Co potentia. glorificetur , ipfeque folus Deus agnoftatur-: cor in 'Lïl!'y eft alius n t.mn , € cor pravum : [Decies mulieris faciem viri exbi- lerat : bong mulieris: po[fefo.. 13, Coi eit Deus ferere noftri, Deus omnium, & refpice nos, & oftende - ficut ab j 1. MI nobis lucem miferationum tuarum. 14 Mif 2. Et immitte timorem tuum fuper Gentes, quae non ex- Qun:& quifierunt te, ut cognofcant, quia. non eft Deus nifi tu, -& enarrent magnalia tua. - À Enumy, 3. Alleva manum tuam fu per Gentes alienas , ut videant Ventifess, potentiam tuam. - 4- Sicut R0 ex muki fe diu patiatur orari, fed ftatim in Et féctnduss prafumprionem ilius. ) M"Z"'FW« oppreffores fuorum iram effundet. Grece éy9vuzuara Tecundum cogita- Ham COntra « dmCn Ut contribulet dor[zm ip[orsm.) Grz- tiones, & vota, & defideria iliius,. 0 €a habent, 4o æec,caizltriveri;?f e[fa. im- Bene autem £y9wuara , Prafumptso- atteþ eutfeyicordism. zes vocantur, quia ante opus malum ? Iür.ow Q3. Gentibus veddez vindidlam.) Pec- lj ni ? mente. præfumumuxï, & prxcipiun- cantes populos puaiet. tur. Aero, i |Phenitudiaem fuperiorum.) Mulitu- 2s. Donec judicet judicium y. Éic. ) Cul ; Ifüm dineminiquorum,'& injufte agentium. T'etia fed ( PIcbi fcilicet, & popülo fuo caufam Sceptra, suiquorum coniibulet. ) Po- adjudicando , & illum a. malis er "- t&] Gïue tentiam iniquorunv conterat, commai- endo. ^ 6 Y guat, & tu nihilum redigat: Rf 25. Speciofa. ) Deecora » g.-ra.r.:r,j exo- ? 24. Et fecundum opera Ada.) Adam ptata. (AQt, feil aliquando nomen proprium eft pro- LUPT p la 3 f[lf IMC i topfafti, aliquando omnibus homini- - Lleva mannv: Üuam, Efc) Eri'ge itt ] bus commune. Hic fecuado hoc.mo- *-- brachium tuum-ad percutien- 1 Tl do accipt videtur, ut ferfus fit, De- dum, & ad immittendas plagas in Ütqc T7/zf um hominibus pcenas repen.dere juxta hoftes. populi tui. Angra | eorum opera mala- Geates 4/ie;zz.f.) Infideles. Jargy; ; tfun, h C À P'L-T T XXXVI ( 97 tutadi- - 4. Sicut enim in confpettu eorum fan&tificatus e S. UY 3 ïn- nobis, ficin confpe?tu noítro magnificsberi I) i n eis, *7 &&e' us 5. Utcognofcant te, ficut & nos cognovimus: quoniam non eR Deus praeter te i?omine. ii L jiftos €. Innova figna, & immuta mirabilia. jafl 7. Glorica manum, & brachium dcxtrum. 15:q 8. Excita furorem, & cffunde iram. e 9. Tolle adverfarium , & afflige inimicum, 1O. Feílina tempus, & memento finis , | ut ena'rfent mira- bilia tua. ET I 1i. In ira flammee devoretur, qui f2] vatur: & qui peffimaat « 1]U plebem tuam , inveniant perditionem. Id ll 17;; (l"' 12. Contere caput principum inimicorum, dicentium : Non ( l- eft alius praeter nos. x e [] 13. Congrega omnestribus Jacob ) ut 'cägnofcnnt, quia non eft Deus nifi tu, ficut ab 1ni:io. & enarrent magnaqïia tua: & haereditabis eos; : oftende 14. Miferere plebi tuae, füper quam invocatum eft nomen fon & . tuum : & Ifrael, * quem cozequafti primogenito tuo. Exod. - ili W. & 1 OgO Is. Mi-4.227 L 4. Eerum. ) WEarum Gentium. Quafidicat: cito adfit liberatio no- : videac ] Janifcafus es in 202::.) Oftenden- ftra. do fanctam mifericordiam tuam Memento ff malis noftris. "is« ) Quem dERina&i SIcut. . nos ex multis inalis libcrafti. / ('L | Ezarrent.) Fideles tui Judzi. Magnificabervis 12 eis) "uam poten- II. a [zlvarsr. ) Grece eit, ;ggm ü vi:"-'s' ? tiam contra illos exercendo, & vin- lm CO 2 aitae dice dextera tua illos flagellis ceden- ó c'eLontyog, id eft qui falvus evafit. iderfn mlïf:r do, & atterendo. Qui ex una clade evafit, incidat in iram flamms furoris tui, ita ut exitium pj 6. Inzova ffgua, j Ede nO.VEt fïgna. . opus maiam lImmuta mirahilia.) Grece eft , d- non pofíiit effugere. Qui Pejz'm;zz't.) Peffime tra&ant. , peptr ^o 6900», id eft alia nova patra mira- culi , immuta vctera in nova, patra I2. Non eff alius prater gos.) $e€ fo- Z fff- ) fimilia fed diverfa ab illis, qua Moy- los homines putant, alios non fecus fuo Cï"m fe,; & Jofue populi ducibus patrafti. tracdant, ac fi pecudes effent. Vel quli er'u)l'* 7. Giorifica emansm , (5 brachism qui Deum .non, agnofcunt , fe ipfos extzumm.) Superbi robur. fuum pre- Deos faciunt. , änat?e d dicant, fcilicet illud Deut. 32.. 97. 13. Cozgrega omnues trihus Jacob. ) Manus ioffra excella , 69 nom. Dominus Eas ab exilio, & captivitate revocans Jfecit bete omata. Contta vero tuDo- in terram fanctam. mine zre- d fice loriam tuam tibi aifere, manu Hareditabis eos.). Immittes in h | , ] yeatien- tua, & & brachio tuo illos conterens. ditatem , & polfeflionem ejusdem g 9. Tole.) De medio. terrz fantz olim promiife patribus , TA e Adverjarium.) Ptolomsum Lagi. & poftea datz. Io. Feffima tempas.) Feftinare fac. 14- $uper quam) ruvocatumas cff nomm 350 788. LIBRI.E.CCLESIASTICI 5 C 15. Miferere civitati fanCtificationis tuce Jeruíalem, civitati regmel tuae. 25 0 16. Reple Sion menairamhbus vcrbzs tuis, & gloria tua fiia populum tuum, 4 5 :7. Dateftimoniüm his, qui ab initio creaturee tuae fünt, concupt & fufcita præchcatlones , quas locuti funt in nom ine tuo pro- 25. 8 pheta priores. cordig: 18. Da mercedem fuftne ntzbus te, ut prophetæ tul flde es. zSQ inveniantur * & exaudi or ationem fervurum tuorum. adjotorn INum. yet Secundum benedictionem Aaron da populo tuo, & di- JU 6. 2 rige nos in viam juftitiee, & fciant omnes, qui habitant terraim mulier, qma tu es Deus,confpecdtor faeculorum. 2$ Q . Omnem eícam manducabn V€IL.€I"3 & eft, cxbus cibo. cumque me.lor. fate m c 21. Fauces contingunt cxbu*n £erov , & cor (1). fenfatum Verba mendacia. lst esacers as fexfatt hoi 23. Cor Tinemmt ( I) Cor.fenfatum.». £z ediz.. Six2.. legztor cor infenfatum 22 Coi & clientes : . fic. dicimus Italice ,. ;£ Traudulenti £uum.) Que tuo nommu vnwmtul, & vocatur populus Dei Ifrael. tale e mia creatura. Dabit t Quem : conquaffz primogenitow fuo. ) Suþzta pradicationes.. Y Effe&a da: ereando. , Amdih ; & tra(ta f'*l ut primogent- antiquorum. prophetarum: promilfa ,. Bery, ) tutn qcldlb L XU 4. 92. P h jiara )nl qu& illi predicantes populo nomine f(.lh" eÉ Net remuntiari j|ibet. z bæ: f/'"tï [)0 2EMILS : tuo polliciti funt, eea ced. vendo , y E;us meus pyimogenitzs Mfrae $7* ö Da mer em. fzj, i genutibus te. 3 ]u5 Gonve IS Sd?öïtjwdfmvz: £224. ) 3'1 'lïiX"- Aerces fuftinentium hoc eft , patien- i«« DT h'nf)ïe coleris , & fdhu.x fCcaris.. ter , & longanimiter expectantium y li ) Fhl& ieqme: fu. ) in qua tem; plum ha- id. eft, quod ipfi expecant, & poftu- Vteq [ fere b'—b D] quaf& propriam domum in qua ldnt , liberatio nimirum ifmehb. * Tibum ACCID xequxefcas ;deles. ) Veraces. dei lt U. fwe 16. Sion.) Vl'emplum;quodin mon- I9. De populstus. ) Qua fcilice* ie defora te Sion era E fitum. v z T KAaron populo tuo. benedixit. INum- H fs , lecemarrabhi $ verbis fmis.) Gzacvl- cap. 6- nüm. 24. DP cord; fis: tuis ,. & xzefp onfis; quibus. diriga- Dicuntur inenar- Coz[pelor [acuforum.) Cuiomniafz- (u l eqtïel tur populus LLl'-a. cula nota funt , & perfpecta. - 24« Sjegi rabilia, quia nanquam plene, & pro Uxoris dignitate explicantur, QO. Ommnem efcam mandaucabit ven- Gþcrzæ EA, ) Ln"ens enim. líraelis zer, Cc.) Venter quemvis cibum ca- Er f'*PfI i [ omvn cloria. eft , qvod folus ex oinnibus pit , cujuslibet cibi capax, eft , non Cltït Vi Gentibus dOm ftüicum haberec . D'ei tamen omnes cibi eque fuaves funt, üp aut falutares Céhtiam Grac ulum. 3. $ e 1/ ?,chfzmormm Az5. ) k eftare ft- 2I. F.czzfce: contimgumt MR f*ra , f")'] Bhcationibus exhibitis tus in nos Uxore Drate 6-. ) Ut guftus difcernit faporem T ban mifericordie , & beneficextig, fering carnis a carnibus altilium ,* Crea£mr& tu£. ) Peculiares fcilicet, & domeíticorum. animalium ; ita Clhäte J t&aäs CAPU'F XXXVL 769 Qviat 22. Cor pravum dabit triftitiam, & homo peritus refiftet 111 . & eft filià meiio 23. Omnem mdfcu um exaglet mulier : ot filia. 24. Species'mulieris exhxlarat faciem viri (m., & fuper o"nnem ke funt eon"uplfcenüam hominis füuperducit defidertum. tL9 pro- Si eft lingua curatloms, eft & mxtwatloms, & miferi- casdm non &Lt vir illius fecundum filios ! ominum. fideles 26. Qui poffidet mulierem bonam ? 1».gh0aL poffeffionem z ad) itorium fecundum illum eft, & columna ut requies, p, & d- & ubi nom eft -27. Ubi non eft fepes ; dlrïpjerF poffeifio.: i i luln mulier, ingemifcet egens. 28. Quis credit ei; qui non habet nidum : & defle&tens "übi- (ibo " eumque obfcuräverlt, quafi fuccin£tus 1atro exiliens de civi- tate in civitatem ? fenfatum GgggB3 CAPUT Bs tgeat o feunfati homines mendacia a veris di- Er mitigatiouis.) $i ex'ï in ea fermo;. m. Cot ftinguunt. & lingua, qus doloremlenire v.leat,. 22. Cor pratum.) N exfutum, fallax, & mocrorem: animi abftergere, [ fraudulentum. Mifericardia.) inm confolandis. mife- It tAllÓs Y Dalit twifhitiam. ) lis moléftiam ris ,. afilictis , egrotantibus.- Eüe&ï d creando. , quibufcum. agit.- Nonm eff-vir n/zz;s f&cændnm f'zas bo- Peritus.) Prudens , fapiens , illius: m;rmm) llius maritus humanam: fe- . piomil licitatem. trantcendit. 10 yomine fcilicet verthms, & *'ïaïl acias: diffol- vende , vel in caput. ,. & pcrntclem 26.- Ipchoat poffefFonem.) Domus , id. eft familie fundamenta jacit; a d g (' ejus- convertendo.. 2" Qs eo 7?24]61'!;'?71 exczlozr*t U Aa']ü; ortum fecundum iliumeft. ) Juxa fï p4£ 11 tx illud. Gen.. 2-.19- Faciamus ez adju- ) mllhn, Hr.) Filie nubies parentum volun- zatem- fere fequuntur ,. & eum in ma- zoriumr frmile /' Gbz. t&POLJ ritum- accipiunt , quermi illis: pater de- E£ columma uf 7'67!&285 j Græf'& ha- [(raeli H deut , five pulcher , auc. fapiens fit,. bent: gv/xng apamwr*sa,b , vel ut aliile- five deformis ,. & infipiens. gunt vcvwmur &0y, columna: dürzwmfþz[" ya fcilit* eieus. ) cuimaritus quieto animo pof« ,:/l fília. melzor fília..) Pulclïnor, & dixit Mi magis'cordata , qunare viro-videndutn: fit inniti , illi fidens , & multa do- mhwencur eft , quam ducat.. meftica negotia conficienda. rclin- Cugi Se yiomnidl - 94. Sgecies mu/terts. ) Pulchritudo: e UXOLIS. , é£non effe];e:,d;c jJSicu£t vinezy aut. a i fepe carentis fructus diripiun- 76!!![1";]! vt Ef /z'tper onmen concupz/äentmm, & ) Pre oinni obje&to concupifcibili in- tüur ; ug res: familiaris dilabitur ; ubi: l i Ckb ul [ citat. viri defiderium ,. & concupi- muler non eft, que illam curet.. 1& CH; nO fcentiam. geus.) Mir fohcao » « auxilioin- fuare [urh Q5. S) eff [Hingue cnratic wi. ) Siin dw f'ï Aäl( * o Gz z5 Qredet es y qm nom baber erh y uxore preter pulchrltu.hne.n fit etiam a lineua blanda, & prudess , que no- nidum.) Quafi dicat,nemo fiditin cone rit curare. mariti , & domefticorum tra&ibus , autpadtis illi, qui ao uxoe alciliui » * molcftias.- re folutus eft., nec doimumm- habet;- mhum ! d * " go LIBRI A^ CLESIAS""ICï C A PUT EXXVH. 7I*x lantibu * Depejïm*zo fíGi amici; wveri amici us oblivifcaris . diféretio in 9. € captaudis confilüis , & cum. quibus conjulas , & quibus te , e Y 1 femi Q À conf lium tuum occultes. : laus fententie viri /aw&z : verbum fe- il $n quam ; quamor ex corde oriuntur : laus viri periti , €? fapien- Io fis : qui fopbiflice loquitur, cdibilis eff, tenta animam tuatn, m 659 Ji fit nequam fion des illi potefTatem : p €venmai fücies crapula. I^ ( Mnis amicus dicet Et ego amicitiam copulavi' : fed eft de juff mxdo d« amicus folo nomine amicus ANonne triftitia me t uf- de veni que ad mortem ? w . L] 2. Sodalis autem, & amicus ad lmmlcmam convertentur, ( operari 3. O paæfumpao nequiffima, unde creata es cooperire ari- dam malitia, & .dolofitate illius! ( 4. Sodali is amico conjucundatur in oble&atlombus, & in fervp p tempore tribulationis adverfarius erit. Con fh $. Sodalis amico condolet cauía ventris, & contra hoftem :/IXN( für acc1plet fcutum. . Non oblivifcaris amici tui in animo tuo, & non immemor Z [2 Jus fis 1111us in opibus tuis, ". Noll $- Onni * Gonflliari E? fw"i(? v tim u Defletlens nbicunque ebfcuravertt. ) fodalis vero hic , qui amicitiz:m vio- Ó Qui enim uxore caret, facile huc il- Javit dep;eï*emu», quod.amicus .non Q Sa; U fit, palam convertitur ad inimicitiam. 1con i hi la luc vagatur , & übi illum non depre- In Grzco ef£: [H107 4 henderit , ibi moratur, cum proprios zonxe doler eff ad zser- lares non habeat , ad quos feftinet, tem w[que , cum focins ,. $ amicus uf- &f Gm"- & ad quos fe recipiat. que ad éintmuciiam comvert gur ? ündt fu it Succintius ) Grace £vf evog, expedi- 3. 0 pmþ-mpna nequifima. ) Grece £«5 vel ad pugnam , vel ad. fugam. eft , c0»qeóy EPSLM/,!«GC , /celerata co- G 0" db ttï 'i qda la L , g:!atio Yelit, Mpzi: aumicus dtcet, &$c. ) Sementxa Unde creata eff , ($c.) O fcelerata eft, multos effe , qui fe ami- Io. J eos aíferant , & dicant.. Talis ego cogitatio, undenam prorepüih ; us Cli)l OH:erd] dolo terram ope: ues ?. II. ffef amicusfum ; cum tamen h£c amicitia $. Cortra boflezm accipzet /Zzpbm; ) Ob Elver nominetenus fit amicitia. nof aimicitiz Nonse trifitia 1nefl u[gue «d mor- Ut amicum tueatur : COmmod :em ? Nonne amicus , folo nomine caufa' , fed ne a enfa amici exclu- hs Caplat datur. cu,,, cum talis effe cognofcitur , creat al- peyi tl teri dolorem tantum , ut mortem €i 6. In opibus tuis.) Cum dives , & Is afferat , vel is duretufque ad mortem; opuléntus fueris. Qu d i nj ]g Tone: tt CAPUT XXXVIL 79I . 7. Noli confiliari cum (») eo, qui tibi infidiatur: & a ze- lantibus te abfconde confilium. ; reli W 8. Omnis confiliarius prodit confilium ;. fed eft confiliarius ; .a P - TE in femetipfo. u - 9. A confilario ferva animam tuam: prius fcito T EL ; quee fit Jap- illus neceffitas, & ipfe enim animo fuo cogitàbit : : 4 ul ]l, 1o. Ne forte mittat füdem in terram, & dicat tibi : 1I. Bona eft via eveniat. - tua: & ftet e contrario videre quid tibi I2. Cum viro ir religiofo tra&a de fan&i»tate', & cum injufco : od eft de juftitia, & cum muliere de his, quae aemulatur : cum ti- 4 neft uf mido de bello, c jm negotiatore de trajeCtione, cum emptore de venditione, cüm viro livido, de gratiis agendis , entuns 13. Cumimpio de pietate, cum inhonefto de honeftate, cum operario agrario: de omni opere.. - rire iti- I4. Cum operario annuali de comfummatione anni, cum S)&w fervo pigro de multa operatione : non attendas his in omni confilio.. n IS. Sed ; hoftenm ( Y) Noli confiliari cum co , qui tibi infidiatur. Is edit.. Sixr. Fanturm legi« £&r : INoli confiliari cum focero tuo,. 9. Zelantibus te..); "Eibi invidenti- injufto: de juftitia, &c: male, & in- mmernor bus. * fipienter facis.- $: Osznis conffliarisus. ) Omnis talis : De em', quaemularur.y De emula-- r Noïl aonfiliarius.. triceillius. Gracé zeeidvric As av T? g. EJ. confiliarius: infemazipfó.y Io pro- De frajellione.)) D6 permutatione.. $ * 3À n vid priam utilitatem: Dicet enim: negotiator ? & fuadebic;. 101 erva AUmamtuam.- ) Cave tibi quod in' rem: fuam illi effe videbitur ,. 4 a confiliario:- non autein: ,. quod:convenit :- vel tra- Seito. qut fit. ilius: neceffrtas. ) Eo je&io' fumitur pro mercium ,. aut pe- m enim diriget fere- confilium ," quod cunmarum: tranfportatione de civitate 4 mifüï il tibi dat ,. ut fuis neceffitatibus con- in- civitatem:: ii fulit. Cam emptore de vendä:ionen.)' Suade-- fhs um Cogitabii.y Qu fcilicet fit neceffi bit enim., ut vili vendas ,. quod.ipfe: [ eciet 4* t:is , qua laboret. ,. & cui profpicere fibi comparare ftudet.. velit. Livide. ) Invido.- IO. Mrrrat? fudem: in. zerva, ) Paret De grati;'y 4geizdt!.) quia/-ïiwidüs O ïþck)"lü tibi offendicalüm, in quod impingas. gratiarum:actionem: invidet , tum ei; ,»:sghï'ff' k II.- S£e£ £z coztrario, gey Cupidä qui bensficium: accepit ne fcilicet obfervet, am incidát im aliquod in- per'gtatiarum actioneur gratiam dan- ?unm commodum , ex. qpo,-.ip,fe—vemolumen* tis fibi: conciliet ,. pluraque impetret; tum capiat: fibique preripiat ; tum el,. qui bene- i, I2. G. viro irreligiofó, &c. ) Eft ficium dedie ; quiainvidet. ejus hiono- jgniüï ex perpetia ironia. ufque ad' verficulum n,«&laudi. Y4: quafi-dicat ,. fi cum irreligiofo de Y4- Gum operario annuali. ; Cunv , dives religione- trattes.,; &. confultes cun operarig. adlannum nnum.conducto.- - n ( 92 Liïï?ï WCCLESïASTILCI 4 15. Sed cum viro I nto affiduu s-efto, 'qucmcum-que cogno- M veris obfervantem tim V m em Dei. ^ | 16. Cujus anima eft fecund um animam tuam : & qui cum dat.)ijt'u1* : titubaveris in tenebris, condolebit tibi, DI de/rac 17. Cor boni confïhiküatu.e tfecuïn : non efte him tibi .alig',d m pluris ilio. rg. Animá viri fantti enuntiat aliquando vera, quam feptem Jaudabi circumfpe&ores fedentes in excelfo ad fpeculandum. 26 Y 19. Et in his omnibus deprecare Alti fideles- ffimum, ut d;Lrig,a: in veritate viam tuam. n 20. Ante oinnia opera verbum verax prae r Cedatf te D '& ante illum 1. N omnem a&tum confilium ftabile. * 21. Verbum nequam immutabit cor: ex quopartesq üatuor rabiles' oriuntur, bonum , & malum , vita & mors: & dominatrix R Eft vir aftutus multorum eruditor, illorum eft atfidua Hingua. erit viy & ani-mæ fuæv'irulu*iiis eft. Wnnsenecasomsenee 52. Vif P Art e -Nom eff enim tibi aliud pluris 'illo.) falicet d De confkmn&ttiank aunsi.j Grece tan- Cor enim fidelius tibi confilium da- tum eft, «ee? evyreNe(ge, de con[um- Cenfentur, smadone, tam operis, quam anni. bit , quam quivis alius ;; & frequen- Donig, ter etiam verius , & certius ; quili- Dicet enim operarius , efle operahec enim par in alium annum rejicienda , & jam bet enim res fuas melius novit ; con- mm, & fa&a effe ea omniá , qux hoc anno fiderat' attentius , quam alienas. Qerat con lÓ* rTO Anina virs- fandla , &c.) Ín Gre- facienda funt, ut labori fe fubtra- tb f hat, & mercedem prius accipiat , co cft: anzmus enim bomtnis plura quan- or fit, 40755 renuntiare fa;'c.t , um fepren quam fllam . meritus fuerit. Vi dfil Non attendas bis m ommi com[rlo. ) fpecutatores cdentes 1m excelfo jþeru/t. CQDmiQm Quafi dicat ironice loquebar; non iteddit ergo rationem ejus , quod di- dnime enim tales confulendi funt. xit numero prxcedenti. 4 & Quuamvis ehim "ls fid : 16. Cujm anima4 ej? fäc:mz!um AHt- P 19.* Ut dirigat ,Ó g. ) dCCre &ut mam tuam, ) Quem amas , & a quo f [ ipientes fimus , & multum COgitds d , /ff;' verimus , divino tamen indigemus ln u]n'n d amaris ; qui &jufdera fpiritus eft, ac I$ tu.; qui ejusdem tecum eft ingenii , lumine , ut. melius confilium ' clige- Cet Ticien gere fciamus.. Qu & genii , tibique conformis. ets E Cus fiiubagveris z,z £enebris. ) Non QO. Znpte omnia opera wverbum vtrax DARU fatis afpiciens , aut. expediens , quod- pracedat. te. ) In Greco eft, zey i W ve mayTOg £geyS Noyyoc, fenfus effe vide- 0j [ nam fequaris confilium in rebus ad- Hitg Verills. tur , ix]ititxltl operis fit ratio. e th 1jusm Ante omuem aum. ) Agte omne ? Onpi 17. Cor Lomi confélis flatue tecum.) Opus. . Non cum aliis tantum confulta, que facienda funt , fed tecum ipfe ratio- Confilium ff apile.) Pr';ldcns, & bene 8 Datiet fundatum. nibus in utramque partem diligenter QUi n examinatis. E enim Hypallage, QI. Verbum neguam.) Malum confi- N ])ientiam f£ lium. cor boni confilii , id] eft , bonum confi- 5** aliqq !im.y eaordigs. Lomutabit cor.) & bonoin malum, | Bij ï(um * ! -CAPUT XXXVII, v3 QO« 22. Vif perituä multos erudivit, & animse fuze fuavis eft. 23. Qui fophiftice loquitur, odibilis eft : in omni re defrau- üi um dabitur. 24. Non eft illi data a Domino gratia,, o mni enim fap*ientï.aü deíraudatus eft. bi .aliqd 2«. Edb fapiens, animae fuæ fapiens : & fru&us fenfüsifllius- feptem. laudabilis. 26. Vir fapiens rplebem fuam erudit, & fru&ï:us fenqu illius rigat fideles funt. * - 27. Vàr fapiens implebitur benedi&ionibus ,& Vi"cïentes & ante illum laudabunt: 28. Vita viri in numero dierum : dies autem Ifrael innume- rabiles funt. quatuor minatrix. B 29. Sapiens in populo haereditabit honorem, & nomen illius *TUdlw l', erit vivens in aeternum. " M. Vit od Partes$ quatuor orinnutnr. ) Qhuatuor nus hominum decipere ftudent , ut yurit vl.llü- ) feipfos aliquando a 5 gnofcere difcant. fcilicet differentis: oppofite , quz re- enfentur.. fülium di- Vel fenfus genuinus eft, um in K inquer Dominatrix illorum, €c. Y Lingua emni re, hoc eft , in negotio, aut enim perfuadendi vim bhabens , bo- quzftione propofita fraudari fapientias u5; quii jovit ; CO num , & vitam affert , f1 faua fug- quam fcilicet'non habet. il jenas« gerat confïl'ia; malum àutem, & mor- 24« Gratía.) Non eft illi a Deo da- terh , fi pravorum confiliorum au- tum , ut gratiam inveniat im oculis ,) Inore- &or fit. hominum , illifque placeat. lura qui Jn. [t? Vir aflutus.) Prudens, & bonorum 25. dnima f[ue fapiens.) INonutille, confiliorum auctor. de ue num.2I. animz fuz inutilis- .clj'g fpmlf. Sæquo j Avnima fua iuutilis eff.) Quia sque Sf"/iff Wins. )i WSap.iïenciæ « « pru- à aliis fuadet, ipfe in caufa fua eadem dEHCïæv facere au£ neféit , *aut non vult. * 26. Frutfus [enfus iWius fideles [mnt.) ymyis egim Veros enim , & folidos fru&us parit um C b plde 29. Jeima fua [a2vis eff ) Nimium indulgens , nec facit , qu« alios do- illius fapientta, non fucatos, & inan- indigermus €et facienda. LI nes ; quales. fophiftarum — funt, qui o^5 m )Chgc' &3* Qus fophiflice. loquitur. ) Grzece populum mnmon erudiunt , fed deci- eft , ó e'opicüpevog &v No«yosg , 1d eft , piunt. gt z;eM!«' Qaz ; verbürs faptentiam offeutat. 29. Vina viri8c.) Wita cwnjv.ïsïvi bet d ond ffe vile Odibilis eff.) Omnibus enim gravis hominis certo quodam , & definitó: j eft hujusmodi jactantia. " dierum numero circumícribitur ; at Ls omni ve deframdaüitur,) Succef- populi Dei fidelis dies funtinnumeri, tä;we a fibus carebit. VeT fenfíus eft : frau- & idcirco fapientis memoria, quz in des patietur ; nemo enim fere eft , Mrael perpetua eft, nunqüam excidet. u & Pa qui norm gaudeat , cum eos,. qut fa- Hanc autem. elfe Joci hujus fenten- tíam , patet ex verficulo fequenti , in pientiam fuam venditant , decipi vi- 4um asl det: aliqui etiam funt , qui hoc ge- quo idein clare repecitur., hlmo Bibl..cum Copz, Ménoch, LT, IF. Hhhhh j ia m 794 LIBRT ECCEES IASTICI ^ 1 30. Fili, in vita tua tenta animam tuam , & fi fuent ne- ) I quam, non des illi poteftatem : ag 4 À :31. Nonenim ómnia omnibus expediunt, & non omni ani- * 10n a ms omne genus placet. [ 55 32. Noli avidus effe in omni epulatlone, & non te effundas 6À fuper omnem efcam. bus f 33. In multis enim efícis erit infir rmtas, & aviditas appro- pinquabit ufque ad choleram. ^. In pigimen 34. Propter crapulam multæ ob*erunt : qui autem abfcmen eit. adjiciet vitam. confüm & D CAPUT XXXVIII 9 *j Domin Lonora medicum ; a Deo data efl bomini medicina ; quomode 10 À egrotus fe babebit erga Deum, &? medicum ; mortuus plomndus * thunda temperandum autem a trz]iztm que mortuo nn prodefl , C? tibi obef? ; [ed memineris te etiam moriturum ; quifque artifex confide- ( X rai ea , in quibus operatur & bi nece[Jarii quidem funt in pnofe Comtutitate, Jed in ea non praeminent, dignitate, tià a [)eg vel fapientia 1 a qi 4 Roj Onora medicum : propter necaffitatem enimillum crea- Yomnerae vit Aluiïïmus. Cis efe j 2. A Deo eft enim omnis medela, & a rege accipiet dona- 3 Erj; tionem. 9s & 1"4420! L 3. Diíci- j Ml lt 30 Tenta . ) Explom ; examina , 3^ Ufque ad choler am.) Nnmus enim juinam fint ejus affe&us, & propen- cibus cruditatem ,,& billem , & alios 6 4l u 1ones VltlofOS humOres creat. hnj . H, lr &t fuerit nequam.) Si ad. malum te 24 A;(]zctct vitam.) Mivet dlutlus' lon xapiat , noxia defiderans. Ceïent i Noz des 1l Potcy?ztte/n & c. ) Coer- m f ce, & a malo prohibe. Omn;z medioum propter necfy Ia IT t em? d £tm.) In Graco eft, meég rag al, Noz omimi animt omme genus pla- efaG Ti iG &vr$, quia illius opera, QD0pate i cez.) ld eft; placere debet. Vel fen- ä? minifterio aliquando indiges , con-. Titüra]os v fus eft, exploranddm proi)en(ïonx.m venientgi honorario fedulitatem ,' & animi noftri, ut ftatum vite pruden- [* d hi labores illius munerare.*. ter elipamus , qua in re alia ftudia, Etenim illum cremvit Aliffmnss.) Dos * p l "(.upatlones aliisplacent ; qmdam minus artis medlcæ author eft. 'iä er enim ad otium literarum .apti funt 3 alii ad res bellicas , &c. 9. 4 Deo eff emum emnis medela. ) 1"'/1(3: ifa, 32. Omi epularioue. ) Ulla epula- herbarum, & aliorum . medicaminum; Tum quia a Deo creatz funt vires Ezl lu ais tione , ut etiam TO ozzzer efcam dici- l'ilem ( cur phrafi Hebráica pro sZem efcam tum quia earum cognitio , & fcien. CAPU T XXXxVII. " 795 Ti h- 3. Difciplina medici exaltabit caput ilius, & in confpettu magnatorum collaudabitur, Ed ii n - 4. Altiffimus creavit de terra medicinam , & vir prude.ns non abhorrebit illam. s. * Nonne a ligno indulcata eft ( 1 ) aqua amara? Exod. fondas 6. Ad agnitionem hominum virtusillorum , & dedit homi- 1525 nibus fcientiam Altiffimus, honorari in mirabilibus fuis. appro- 7. In his curans mitigabit dolorem ; & unguentarius faciet pigmenta fuavitatis, & un&iones conficiet fanitatis, & non bfh'nxer-.s confümmabuntur opera ejus, * 8. Pax enim Dei fuper faciem terrae. 9. *.Fili, in tua infirmitate ne defpiciaste ipfum, fed ora *Ifie Dominum, & ipfe curabit te, 38. 3- q'uomoda TAR 1o. Averte a delicto, & dirige manus, & ab omni del'f&o mundg cor tuum. ,E'i Hhhhh 2 pip De- r (1) 'Nonne a ligno indulcata eft aqua amata, Im edit. Six£. additur : ut co- À Á i . gnoófceretur virtus ejus ab homine. ! ] tia a Deo infita fuit Ade , & pofte- Sanitatis.) Sanitatem afferentis. ris, a quibus eam hauferunt medici. Non eon[ummabuntur opera ejus.) Quuia /IRe(gckccipiefo!mz;zzz'omm,) Largam novi morbi exiftunt , & medici no- jum Cre- remunerationem.' ln aliquibus Gre- cis ePæ, oo£ay ; gloriam. vas medicamentorum mixtiones , & compofitiones excogitant. Ex Gra- - Exaltabit caput i/!im.) A4d tnagnas co hzc fic vertas ; Pugmentarius ex ;i&t donà- opes , & honores evehect. illis., ( herbis , radicibus , agomati- Magnatorum.) Proceram. bus) mzmgme facret , neque abfofverst . Difa 3* Indulcaza eff aqua amara.j Exod. Opzs faum , quim qz"mle late fe diffundat 15. 25 dulcis aura. Nam: quod in Greco Vimius enim 6. Ad apmitionem hominum virtus zl- g , w* doruzs, 6c.) Deus creavit medicamen- g*;g,-;;'m $ p^4*, putant aliqui legen- dum , &uuteía , duleis. aura, fuavis & ta, ut homines virtutes illorum agno- gratus odor. r diutiuï. Ícerent , immo hanc ipfam cognitio- nem , & fcientiam , vel indidit, vel 9. Pax enim Dei füper faciem ter- »e.) Benignitas divina, que in fu- jer tl fW'f' : fugceffis illis Altiffimus, ut per hoc f i s honoraretur in mirábilibus , qua per perficie terr& creavit herbas, ac ftir- naturales medjcæmen:orum facultates pes , & alia. hujufmodi in ufum 1ine- ilius 07 operatur.. dicinz. iiv ulimtöm 1 * 9. In bis.) Per h&c medicamenta , 9. Ne dc[picia& terpfum.) Ne tibi de- vel per hos medicos. fis medicamenta negligendo , & mo:- Unguentarint.) Gxece eft, j pivesós, bis medicinam non faciendo. [:WM ) D 2 ! n of £ Aromatarlus narmacopæus.- Premenia.) rgece [u.-z-'cy,ucc VRLX EBOEEEA , 1o. dverte « deiittio.) Mentem u / ; mfdfl / Szavitatzs. ';)(Lx Quse fuavem odorem volunmtgm tuam. font Y exhalent , & rnares P ac cerebrum. Dirige manus, ) Ad re&am fcilicee edict qifus egrotantis recxeent , & reficiant, operátionem. glönp 07& 795 EIBRIECCLESIASTICI ir Da fuavitatem , & memoriam fimilagfnis; & impingua- IQ * & tril oblationem, & da locum medico.:. - p2. Etenim illum Dominus creavit ; & non difcedat a te, 20. cundi quia op era ejus funt eceffaria, - 2[( 13 F. íft enim tempus, quando in manus illorum incurras: & m 14. Ipfi vero Dominutn deprecabuntur, ut dirigat requiem 2 eorum , & fanitatemri, propter converfationem illorum. - prode 15. Qui delinquitip confpe&u ejus, qui fecit eum, incidet in manus medici. H & quafi dira paffus . hen, 16. Fili,.in mor:uum produc lacrymas, ^ incipe plorare , & fecundum judicium contege 1 .corpug illius, confi & non defpicias fepulturam illius. ». 17. Propter delaturam autem amare .fgr luctum 'illius— uno die, & confolare propter triítitiam. türad 06,. 18. Et fac lu&um fecunduià meritum ejus uno die, Vel dUVO;V " DOVes. þus propter detractionem. t9.* ens 'in Ii. Da fisavitatem.) Suavem facri- bilii vertitur, Prepter reffituendam va- L ficiorum ,odorém , thus thymiama , letudinem , fenfu , quem dedimus: () [U] G &c. que funt grata divinis naribus I5. Ipcidet.) In. Greco eít , funi^ Prvpm faütfimenta. C'ot » incidat, .Medici enim , & mor- turam di Memoriam,) Grece eft, pynuaovig», bi , funt quafi tortores , quibus pro- T. C memoriale , feu monimentum. pter peccata nos vexari vult* Domi- 0ppi ait Similagiïzi:. D Z Simile , fezmo eft nus. inducit 16. Proáuc Vlac'gmas. ) Profer , ef- * .00, In de parte illa fimile , que impofito AE thure Deo cremabatur. Vide di&fi funde lacrymas- Sl W a Levit. 2. 2. Quafí dira peffus. ) Ut fit in rebus olitulins Imbingua oblationem.) Pinguem,*'fele- tia, acerbis , que nobis accidunt. &am , infignem oblationem: afferas. Secundum judicium. Y Ut decet , & Sufn Da locum medico. ) Prater fpiritua- J enim ut poftalat confuetudo recepta. lia prefidia facrificiorum , & oblatio- I7. Propter delaturam. $. Detractio- 0pari fe i num , etiam medico locum da. nem , & oblocutiónem civium tuo- tuebtur i I3. Quando im manus sllorum incur- rum , qui f viderintte propinqui mor- r4:.) Incidas in manus medici sgri- tem leviter ferre , exiftimabunt te Weglioer | tudine aliqua corporis füperveniente. illum odiffe , & nmiorre illius fuiffe Mi ad. U€ta, 14- Jpfé vero.) Sacerdotes. latatum. '. nmare *f fabfit Requitn eorum. ) Qaam in &groto TIS : fer lu&zfm.) .Ede figna dc-)lqo.- l lius l()ng pulfis doloribus facere ftudent medici. Cadum Co z[olare propter triffitiam.) Confo- Propter comver[ationem illorzm.) Sci- valetu- lationem admitte , ne tibi qoceaf: tri- titi iti& an licet ?grotorum , ut a malis ftitia, & mcror. ViVet; f dinibus liberati communi aliorum I9. Seeundum meritum qjm-) Pom- -convi&ui. & confuetudini r-e'ddcm- tori, Q-Ic Inh tur. In. Greco eft, Xd,f;v ä/æ;?;cw'ew:, pa funeris perfon* meritis , & di- M:me tf qnodin bibliis Romanis Flamiinii No- gn'ic;xcvi confentanea fic.- CAPUT XXXVII. 797 þ&ngua | 9. * A triltitia enim feftinat mors, &»cooperit virtutem, *Prov : - I5S-I3. & triftitdia cordis.fle&tit cervicem. Z 170221 L at - 26. In abdu&tione permanettriftitia : & fubftantia inopis fe- " cundum €or ejus. ITT08: 2r. Ne dederis in triftitia cor tuum , fed ;repell;e eam a t?v*: eguiem & memento-noviífimorum , flo, & huic nihil l 22. Noli oblivifci : neque enim eft conver ncidet proderis, & te ipfum pelfimabis. 23. Memor efto judicii mei: fic enim erit & fuuxn?--mihi * E x pufus heri, & tibi hodie. 24. * In requie mortui requ iefcere fac memoriam ejus, & Q.Reg I2.21: g 11iUs, confolare illum in exitu fpiritus fui. 25. (1) Sapieniiafcribzeintempore vacuitatis,é& qui minora- Lhus-nno tur aCtu, fapientiam percipiet : quia fapientia r eplebitur. 26. Qui tenet aratrum , & qui gloriatur in jaculo, ftimulo vgï duo,, boves a $ eitat, & converfatur 1n. qperibus eorum; & en)arr.atio ejus in filiis taurorum. Hhh hh 5 47. Cor fendam w delimis v(ï) Qaþienfia fcribg. Jm Edit. Sixt. legitur : Bapientiam fcribe. fepulture, quatibi per triftitiam ac- » eR D giu'm- Propter detratliosem ) Quam 'delg- cerfis & acceleras. m, m turam dixit num. I7.» 19. Cooper tt virfz;fem.) Obruit $ & 22. ,Conver [io. ) Reditus , Grece uibus pr0 Ém«ayodog , a morte ad vitam. vt Don opprinit vires corporis , & fenium inducit , quo- cervix curvatur. H»ic.) Mortuo. 20. In abdutione permauet tviflitia.) Pejïm;zäis.) peüïme atficies, Proltt ; d $i te a:convi&u aliorum abducas, & 23. Judicii mei.) Sortis , conditio- nis. Sunt verba mortul. fglitudini tradas ,. perrr'lanebit trifti- fin r L tia ^ 24. Reqztiefccre.) Ceffare. duit: Sulbflantia inopis fecumdusm cor ejis.) Con[olare illum.) Wloriturum. Ji decety Si enim*corde fit bono , & hilari , 'Qs. Sapientia firiba ia tempore va- recpih opcri fe impendet , & facultates fuas cuttati:.) Sententia eft ; fapientiam , tuebitut, & augebit : ^(i vero corde &^ [cientiam a literatis hominibus peradto gyim fit mofto, & trifbitia obruatur , opus comparari, £» £uxeipíg o'xoig , 77 negliget boxi-fucceffus. defperatione, opportunitate otij , ut e in Graco ; «pqui O uod enim ille dixit de carminibus: ghmzmü nt t atque àadeo res familiaris male dila- J faue betur. V el fenfus e(t., fubftantiaid Carmiza Fce];mi - fcribfmi: ; éy 01?-* eft fubfiftentia inopis ,. vita nimirum qtmrzmt. illius longior eft , aut contra&tior fe- vérum eft de quolibet genere litera- k g 1 dOl rum. cundum cor ejus ; fi enim curis, & ConfO' triltitia animum exedi patiatur, parum Qui minoratur adu.) Qui active vi- j vivet; fi vero hilariter agat , curfus te íunctiones a fe removet. j ooce j ut vite erit producior. 9Q6. Qui glorzatur 22 jaculo.) Grece 2I. Intriffiiz) riftitie , & mo- eft , £ Xeori x£»res id. eft in hàifta o* rori. 1fjff5') & t ftimulo præfix.a*ï, qua boves pungit, À lcdüs ) -)- Mortis VAM &-regit n ^ M:mfmo- naw;g]ïmamm; LIBRI ECCLESIASTICI 798 21. Corfuum dabit ad verfandos fulcos, & vigilia ejus in fa- -36 $ gina vaccarum , 28. Sic omnis faber, & archite£tus, qui noCtem tamquam y. L fion ttar diem tranfigit, qui fCUlp]t fignaculo fculptilia , & atffiduitas ejus variat pi£turam: corfuum dabit in fimilitudinem pi&turze, 3p. 91 judici & vigilia fua perficiet opus. 29. Sic faber ferrarius fedens juxta incudem & confiderans üdicium 49. 3 opus-ferri: vapor ignis uret carnes ejus, & in calore fornacis concertatur : m opera T€ntes 1 o. Vox mallei innovat aurem ejus, & contra flmlhtudmem val 1S oculus ejus. 31. Cor fuum dabit in confummationem operum , & vi- * d gilia fua ornabit imperfe£&tionem. 32. Sic figulus fedens ad opus füum , convertens' pedibus Titiüg fuis rotam, qui in folicitudine pofitus ei't femper propter opus Ji: b fuum, & in numero eft omnis operatio ejus: D 33. In brachio fuo formabit lutum, & ante pedes fuos cur- vabit virtutem fuam. 34. Cor fuum dabit ut confummet linitionem, & Vlglha füa Ápit Y Pro mundablt ornacem. In] x n labore 1 35. Omnes hi in manibus fms fperaverunt & unufquque D* paran 1n arte fua fapiens eft. * 3/ Nog i 56. Sm Hl Tuooyi 27. Vigiiia illins. ) Omnis cura , & F"tbrl enim , & artifices omnes cre- lt däflnt , t& - ïldm j aur: COgltätIO bro ad exemplar , & typum propofi- À 289. Scu/pltfgndculd /Z'üzlþfl/ld ) Gr&. tum reflectunt oculos , illum fub:nde NChinarun ce eft, qNuppura 9 Deatyi. 'de», Scul- refpiciendo, ne aberrent. Cfeenf' fed] pturas , five celaturas' fee eillor um ; qui- lm Sml 3I. Cor fumm. dabit. im eamf[tmmarto Y bus utimur ad eplüoms , « ália hu- 462:,€7c,) Animur ad opus abfolven-* dinon lal jusmodi obfïgnandm dum applicat, & diligenter ftudetin Net ia Affduttas qus variat pitluram.) lo- mbem otis tus eft in varietate colorum tabulis opere perficiendo , & poliendo. 32. Im numero 'ïlv/? 0214 aperdn per artem picturg inducenda. ejus.) Certum. enim , vaforum nume- In f 771 2717 P pt&uræ) Ut pl&u- ra exprimat , & imitetur, qua vo- rum fibi , aut famulis fuis nglus 3 la luerit. prefcribit, quem perficiant. . r fgenr ) Ms 29. In calore fomaczs eoptertatur, ) 39- «ute. pedes fuos, f$c.) Lurvat fe 1 'ï"üomg Conflictatur. in antériorem partem , (&& vires fuas 20. Inuovat auvem eus. Novis , & exerit ad fubigendum , & formandum ! f?"æ h lutum , & arg;lllamo 3h 103 non ( i tepetitis i&tibus pulfat , & ferit atirem Otatum e;us In Gr&co eft, i, quare 34 L;mtzmem. Qua vafa intus ; Pf!vmm ! d videtur Vulgacus Incerpxes legiffe & foris lnmns & vitteam, illis cru- ftam . inducunt , aut colores, lþdhzg(/(s vex mallei znno*vat aurem ejas. [ pie Wüm fo Contre feussirtudinem vafs wzflm ejus.) 35. du manibus [ms. foeravermut. ) dplendls & CAPUT XXXVIL. & XXXIX, 799 nf2 46. Sine his omnibus non sedificatur civitas. um 7. Etnon inhabitabunt, nec inambulabunt: & in ecclefiam nton tranfilient. : us Lt 38. Super fellam judicis:non fíedebunt , & teftamentu judicii non intelligent : neque palam facient difciplinam , & judicium, & in parabolis non invenientur: etans deprecatio illorum "hiCis 49. Sed creaturam &vi confirmabunt, & in operatione artis, accommodantes animan * d fugmä & conqui- inett rentes in lege Altitfimi. CAPUT. XXXIX. & Vi' Studium Japientis , ipfiusque preclara opera, & 7'207?22'22'5' perpe- iuilas: Deus benedicendus in operibus fuis — cui mibil occultum edibus h: benedictio Dei in bonos , C ira in malos : bonis omnia in rops bonum cedunt, malis ig malum : ad quos punien- 05 CUf* dos, €&P? cetera funt creata. " Apíentiam omnium antiquorum exquiret fapiens, & in ij ts ;'S prophetis vacabit. 2.. Natf- inlabore manuum fuarum ítatuunt Cum enim res omnes fint fragiles , quiqe | Ípem parandi vi&us. & caducg, & multis alterationibus, —87. Nom inbabitabuzt.) ln Graeco eft & corruptionibus ebnoxie , eas opi- p maeonuoSor , id eft juxta. mon ba- fices reparant ,* & fuo artificio re- b;tabust , templum fcilicet , aut cu- ficiunt. Fortaffe etiam explicari pof- mnes Q* riam , aut pretorium , ne ftrepitu fit de procreatione filiorum ,. quaft , propor màchinarum, fuarum aliis moleftiam dicat fapiens , rempublicam artifices T 1ub»n e creent, fedfhos vicos habebunt feor- mechanici non adminiftrant , fed do- fin, in quibus officinas aperiant. mi refident , && quia viles,animz pf Vel,non habitabunt in domo fapientiz. funt , habentur pro proletariis, qui * in hoc reipublice commodant , quod ;abfolven Nec inambulabant.) Mlore nobilium ; fidecin urbem otiofi non perambulabant , populum augent, & pro iis; quos endo. fed in fuis officinis operi affixi erunt. mors abfumit , alios fubftituunt, * À» Ecclefiam.) Curiam , ac fenádtum Deprecatso sMlorum, 616.) Votum, & ,' i 0;;;71,:!;0 m Qu ubi de re publica deliberatur. défiderium illorum eft , ut opera be- 8 Teflamentum iudicii mon itelli- ne fuccedant , & lucrum aliquod in- yis fl de proveniat. It gen:.) Ritus, decreta, leges , & con- ftitutiomes judiciales. Accommodattes animam feam , &e. ) lCm*väf fe / ) Neaque palam facint. difciplmam. ) Sententia eft; opifices toti vacanc ) "I Alios non docebunt , quod profeffo- arti fue ; verum tamen ftato tempo- tormandum res bonarum : àrtium .. faciunt , aut re accommodant animam fuam legi di- ving cognofcende , quatenus faltem privatim , aut in fcholis. 1p parabolis.) Gravibus, & eruditis eorum ftatus exigit. Á j qu fapientum fententiis, & placitis per- I N prophetis.) Grace in prophetris. cipiendis , & examinandis. 'Totam facram Scripturam in- e$ 14 :vmlïïf' ) 39. Creaturam avi eonfrmabunt. ) telligit per fynechoden. LIBRI ECCI.JJ;ASIA,STI;CI 8oo 2. Narrätionäm "VirOrum' nominatorum co . fr -hfefvaþit ,&in teftame verfutias parabolarum fimul introibit. * . n. C 3. Occulta proverbiorum exquiret, & m abíconditis para- : lum non bolarum converfabitur. l3 ,& in confpe&u prz- IN 4. In medio magnatorum miniftrabit fidis apparebit. * * à genera $. In terram ali enigenarum genti'um'pertranücäþ : böng enim * 14 S tiabit ec & mala in hominibus tentabit. 6. Cor fuum tradet ad vigilandum diluculo ad Dominum , i. Si qui fecit 1 llum, & in confpe£&tu Altiffimi deprecabitur. t req ^. Aperiet os fuum in oratione, & pro delictis fuis depre-. 16. À cabitur. * - tus fom. 8. Si enim Do r.In minus magnus voluerit' fg.)ifitu intelligentiäe replebit illum : tofa plan 9.'Et ipfe tamquam imbres mittet e loquia fepientice fuse, & in oratione confitebitur Domino: ass attenta m 10. Et ipfe diriget confilium e * jus, & difgiplinam, & in ab- fconditis fuis coiüfiliabitur. : qua fit De ii pofitu II. Ipfe el Confil ais 9. Narrationem.) Ajquo , eæ&rä— 6 Bosa enim , 65 mala im bominibus Jahitir, fionem , explicationeg, ltaque fapiens zentabit.) Profpera , & adverfa ex- I-I.. P(H],q;fq multus eftin facrorum librorum [tu- perietur ; fic enim. homines per om- Dl'&'lþ!;ïl;z- dio, & eorum inveftigandis. expli- nia tentati prudentiam . colligunt. ham j qua cationibus. 6. Cor [uum trader.) Magno cordis Verfutias.) Grece coopag , argutzas, affe(tu orabit. Iïl .]f*ge fej fur.) Divin involucra , occulte per parabolas tra- 7. Pro delitlis fzoss depPReabitur.) Ut ; Citatigue m dita dgcumenta , && precepta vitz fcilicet amoveat impedimenta fapien- du D inítituende. tiz Turim deleg -9- Jo abfianditis.) Grece ;2 ænigmä- s 9. Tanquam imbres , &e. ) Large , W droitis E & copiofe fapientiam fuam in alio- I2 us ; Corver[abitur.) Merfabitur , occu- rum utilitatem depromet. 1üs Covfitebttur Domino.) Laudabit Do- ?abätur. ^ 13 RJC m In emedso. magnrz; grum . misi Jf ra- minum. gät"zïf"ïg'f;cz Zit.) Alter modus hic éft parande IO. Er :£pfe.) Sapïe;us. Diriget confrlium ejus.) Diriget mo- v?m in téxt fapientie , fcilicet per. experientiam, vwl.,t' Stl&fus in aulis Principum verfando, in qui- . res fuos ad normam , & prefcriptum d f?lfe.t! bus viri prudentia , & ufu rerum fpe- divinz legis , quam in omnibus con- &att agunt , & negotia gravia , & fulit, Sic S. Joanses Baptifta cla- lem &gina. b J Ecc/eþ 4 ] implicata tracint , & expediunt. mabat, Dirigire viam- Da?zin; , Joan. : ddüm. Minificabit.) Non tam fignificat , I. 223. ferviet , quam publica mnia obibit. lz abfconditss fms) E, cc,'f.'ox(:z;þoþ:; d ! 5" ] Si Pn?lïa durS , ( rebus obfeursis ,. & dubiis j hlel'it : Prajfdais. ) MEeysué»s dacis , prafi- li dis, principis ; gubernatoris. cum dabium, & obfcur?m e(t, quid ) : hfgitus Apparchit.) Q'o34otrancon|picierer. juxta divinam legem facicndum fit» 7: ) F hij lt Qj CAPUT XXXIX. Sor &n 1r. Ipfe palarh faciet diíciplinam do&trinze füæ, & in lege teftamenti Domini gloriabitur. pate 12. Collaudabunt multi fapientiam ejus, & ufque in feecu- lum non delebitur. . p Q* 13. Non recedet memor! a ejus, & noymenk ejus requiretur' a generatione in generationem; . . . enim 14. Sapientiam €) bunt gentes, & läudem ejus enun- j us enarlf.a tiabit ecclefia. n 15. Si permanferit nomen , derelinquet plusquam 3 j mi'l'le z & f1 requieverit, proderit illi. 16. Adhuc con depre-- filiabor, ut enarrem : ut furore enim reple- ; tus fum. gentiæ 17. In voce dicit: Obaudite me divini fru&tus , & quafi rofa plantata fuper rivos aquarum fru&ificate. ; [Uæ) 1g. Qu"afï-. attenta meditatione conü'd'er,abie. $ P/ufquam millc;) E vulgo imperi- j torum.. que fit Dei voluntas. Porro illud, feis pofitum eft pro. ej« , fcilicet Si requieverir , proderit ill.) Etiam- j Ipt Dei. fi alios erudire non poffit accifo vite Confeli abitur . ) Aunyonüo erot , meds- termino , non tamen propterea labo- n " bami»iw tabritur. rum ad.Dei gloriam fufceptorum , lverla e* II. Palam facitz.) Kxeret , promet. & prompte ad alios juvandos vo- Difciplinam dotlrina féé ) DoGri- luntatis premio. fruftrabitur. 1 peï ott* 6. J4dhuc confiliabor. ) Adhuc alia [[igunt. . nam , qua inftitutus eft. Jm lege reflamenti Domins g(or!d&i- fuggeram monita , & confilia.. o Qub zur.) Diving legis fcientia , & exer- Uresmarrenr.) Explicando , & enar- citatione gaudebit. Ita de fe.predi- :äimr.) Üt rando , quz mihi dictat fpiritus. a fipee cabat David : 4 w feffemouierum Ut fnvore enimreplerus [um.) Aftuac 1uorum. delelatus fium ,. ffeut im omni- bus. dsvitzis.. enim animus , &ut eft in- libro Job; Lc'll'gö , I2: Nez del ebszur. ) Mlemoria: il"-. plenus fum fermonibus , quos ín au- m in 3ü0' dientium: bonum effundere geítio. Jius. 13. Requiretur.) N ofter enivm le- In Graco eft, àc Qiyoywyía ém*uesSqwo,. ii tamquam femiplena luma . tmpletus. fum- git.urq955 v2 , veléorqotraa : jany Senfus effe videtur, cum primum ef- vero.in textu Graco. eft , é4otrar, fem , ut luna femiplena , nunc divi- ret ( cjvert. Senfus tamen eodem recidit. [ I4. Geztes.) Gentiles , ut. Salomo- no munere , & ftudii affiduizate fa- cipum pientie orbem implevi. Nofter pro: ibus I* nem Kegina. Saba. àuxopapyíe ,. videtur legiffe, uovía, fz- jy di Eccleffa. ) Synagoga , cotus fide- rort , | Vl Oryopw»/a , eodem fenfu- ,Aptl oan liüm; g 15. $i permanfevit. ). Si diu fuper- Y7. i» voce. diesr.) Adii. legunt, i fies fuerit : fi diuturnam vitam illi Wi(")(þu; 2bce dicam , clamabo. öu i b fuexit largitus Omnipotens. Dlvlfalfluäll!) Filii Dei ANomez. ) Eamam , & glor am. J tas.fideles appellat, ; italfmeï m d. q ; ndum n B-f&!- (uä? C?WQ'M??oCkv T!IV' i * $5 É 5 LIBRI ECVCLE»S'IAST-ICI* I8, Quafi Libanus odorem fuavitatis habete: g* 19. Florete flores, quafi lilium, & date odorem, & fron- terma v dete in gratiam , & collaudate .canticum, & benedicite Domi- bus off: num in operibus fuis. yo. B 20. Date nomini ejus magnificentiam , & confitemini illi in & mala. voce labiorum veftrorum, & in canticis labiorum, .& citharis, * & fic dicetis in confeffione : &femui *Gen. 21. * Opera Domini univería bona valde. 1 3 * Ue, d Marc. 22. * In verbo ej us ftetita C 5. H oris illius ficut exceptoria aquarum: juaficut congeries: & in fermon: in mala- T* 34* "iren. 23. Quoniam in praece 9?5 $: 3. noratio in falute ipfius. pto ipfius plaeor fit, & non .efc mi- Tóre fu * 24. Opera omnis carnis coram illo M I abfconditum ab oculis.ejus. , &'non eft quidquan';' farorem 25. A fceculo ufque in f2eculum refpicit,k & nihil eft mira- bile in confpe&tu ejus. () B 46. Non eft dicere: uid efthoc, aut quid eft iffud? omnia Muarum t enim in tempore fuo quaerentur. 27. Benedi&tio illius quafi fluvius inundavit :. Iu pemu *Gen. fitibus de 28. * Quomodo cataclyfmus aridam inebriavit, fic ira ipfius : Iïd tp(l'u 7. '21- Yéntes, q gentes, quae non ex-cluiüelirunt eum, ha&reditabit. ving irg * 29. Quo- E ühy poffe ut eft in Graco. « Fratlificate,) Germï-n afe, þka;äo*are, Minorati. ) Imminutio , defectus. 20. Quo; In falüze £pfius.) Cujus ipfe au&or taley, FE I8. Libass.) 'lhus; hoc enim fi- e1te» Tàris fnd gnificat vox Grzca X/Javog. num. 94. Onmnis carnis. ) Omnium hpmi- Dnt, x rete. IQ. Eorete im gratiarm.) Pulchre flo- L KUTM 25. Mirabile.) Nihil enim illi no- ; Cmitæa 1 Cillaudate canticum, y Canticis lau- yum eft, aut quod . ignoret. Itinerj illor date. .26. Quidefl bot , ant quid eff iffud.) Qo. Date nomini ejus magnificentiam.) Quifnam eít rei hujus ufus , aut æia COf finis ? 'W"ï iïï Gr; Magnificate , celebrate nomen ejus. 5 pectar Confitemini.) Laudate. Ormnia émim $m tempore fua quaren- PéCcatorily 22. Szcut congeries.) Grece 9wuovía, tur. ) In..| Greco eft , omnia enim im t * 4ceruuíi , cumulus , vel cutm divino n[us fuos ereata. [unt : noftre Vulgata fenfus eft: omnia habent ufum fuum $* Sre , juffu congregate funt aque , ut ap- E lm myr pareret arida,Gen.1.vel in mariRubro, requifitum , congruum, & eorum na- Ditticipes & Jordane Hcbrzis tranfeuntibus.. ture confentaneum. " Excebtoria aquarum. ) Conceptacu- 7. Quafé fuvius inumdavit, &fc.) fim [ It l Tét mne, la aquarum : fteterunt aque non fe- Multiplex, & copiofa eft Dei bene- Y5 jf cus , ac fi in fuis finibus, &conce- di&io , que quafi fluyius terram fce- 1 ür in p ptaculis quiefcerent. cundat. |23. Placor ffz. y Grice éudou'a ,bene« Qg. OQuomodo catacly[pmus: aridam ime- COOpegane ür po limus il ä veleutia , placabilitas , favor , &« ériavit, ) Quemadmoudum -diluvium Y us CAP UT XXXIX. 803 29. * Quomodo convettit aquas in ficcitatem , & ficcata eft Exod. x fton. terra: & viae illius viis illorum dire&te funt : fic peccatori- 1421 ! Dotti- bus offenfiones in ira ejus. 3o. Bona bonis creata funt ab initio, 1 il & mala. .—fïcr nequizfïïmis bona, cithars Ai. * Initium neceffarise rei vitte hominum , aqua, i enis, *Supr. & ferrum, fal, lac, & panis fimilagineus, & mel, & botrus 29:28- uvae, & oleum , & veftimentum. fermott 32. Hsec omnia fanétis in bona, | fic & impiis & peccatoribus in mala convertentur. 33. Sunt fpiritus , quiad vindi&am creati funt , & in fu- l þ& tf róre fuo confirmaverunt tormenta fua. gidquat /:34. In tempore confummationis effundent virtutem : & qui fecit jllos ; (1) placabunt, furorem ejus ; I1111 2 eft miti 45. Ignis (1) Placabunt. Jp edir. Srxt. legstur : confundent. |* ormni aquarum terrgm operuit , & homi- féais pofita. eft pro pofïtïvo—neqnmw, num genus paucis cuim Noe. fuper- malis , iniquis. In Greco verficuli ftitibus delevit, ita, € hujus fententia plana eft ; ita enim v fe habet. - dra rpfus gentes bereditabit. ) Bonabonss creata [unt ab ini- n*a ipüus Gentes, qux Deum non exquifierunt, tzo , fic peccatoribus mala. divinz irz, & furoris preda, pabu- 31.- Iuitium neceffaria. vei.) Summa rerum magis viéctui humano neceffa- $, Q* lum, poffeffio, & quafi hereditas fient. 29. uomodo comvertit aquas. n fcri- riarum. rgce doy9 , quafi dicat, T(ïeï&us- fatem. ) Cum fcilicet filii Ifrael per hzc przcipue neceflaria. tP&e autor Simelagineus.) Eox fimila, puriore maris fundum ficco vefligio tranfie- aiom Bo* runt. "Exod. I4. 21. fcilicet tritici farina; panis, enim tri- EL via ilitus "viis illorum divetla. ) Et ticeus eff proprie panis & maxime idóneus hominum cibus. yim i * femitz, quas Deus Ifraelitis aperuit; itineri illorum preparate funt, dire- 32. Hec ommia , c.) Omnia hzc, , complanate , exficcatz. Pxo que hominibus ad vitam utilia funt, :fdc.e/f jfel) viis, in Graco eft, pi/s,- óo icig. illis convertuntur ad perniciem, fibe- ufuï ) a ne illis uti nefciant. Sic peccatoribus. ) lta e contrario peccatoribus difficultates Deus obji- 33- Sumt fpiritus, quiad vindict.am cit, in quas offendunt, & ruunt. creati funt.) Angeh five boni, five a ei" i O. Sic mequi/fimis bona, 5 mala.) mali, qui fünt adminiftratorii fpiri- Ü Y ulgatz Eti«m malibenorum quorumdam funt tus, & cum Deus jubec ; mala mor- ; ufim fuun participes ; nam faeiz Ders orzri folem talibus inferunt. & eorut fnusa [upey bonos, && malos, &c. illos ta- Confrrzmaverunt tormenta [ua.) Con- men manentmala eterna. Etquam- ftanter inferunt flagella ; & tormen- UE $) vis jufti aliquibus malis confli&ten- ta, prout a- Doomino jubentur. a tur in hac^ vita , Omnia tamen illis. 34- In tempore canj?zmmationi;r».) Con« , teram cooperantur in bonum, ut ufurpare fumptionis, finis , interitus, necis , pofiumus illud 1faix ^ .. TO. Dici!ajü- cum fcilicec.Deus malos perdere.,dc- ; aritt " ; » creyit. fo , quouiam benes articula zequzf- " 804 LIBRI ECCþLESI-ASTICï J x 35. Ignis, grando , fames , & mors , omnia heec. ad vin- diétam creata funt : 56. Beftiarum dentes, & fcorpii , & fer - Quupa pentes , & rhomf phaa vindicans in exterminium impios. * 51 -37. In mand atis ejus epulabuntur , & fuper te rfam in ne- viia ff Ceffitatem . prze rient verbum. parabuntur , & in temporibus (uis nonrpræte- alia q.: ! 38. Propterea ab initio confirmatus fum , & confiliatus füm, * * Ger, & cogitavi, & fcripta dimifi. 9- * Omnia opera Domini bona , , L. I fubminiftrabit. & omne opuslhora fua Marc, í ( : 40. Non eft dicere : Hoc illo ne 7: 37 quius 5& : omnia enim in t!*ä Tra: | .tempore fuo comprobabuntur. omnium 41. Et nunc in omni corde 2. Cb ; & ore collaudate, & benedi- cite nomen/ Pomini; petatior 1 $À! (um- in * Ab que ad « PT CAPUT tus ; f 5 Contenti Effundent virmt:em.) Exerent vim, 3 9. .b znuizo co 22 & potentiam fuam. hac fcilicet fententia. z T HLaIUS ; fimz ) In $ Eti Furorem .. placabunz. ) Cum enim Confiliatus [nm.) Gyce. Qeyor9qy , At lgient vindicta de. peccatis fumitur, tunc cogi?4vi , cum animo reputavi, ftatui. 6. M« placatur, & fedatur furor Dei. Et firipta dimifi.) Mnimi, & men- 36. Roemphaa.) Gladius. tis mez decreta, quz fequuntur. Quaft in. Findicans $m exterminium. ) Occi- 30. Hora fea [nbminifirabit.^) Suo dens, & perdens. I 37. lm mandatis ejus epulabuntur.) tempore , cam ópus illis erit, dabit d Q/t/w Num fcorpii, ferpentes, gladius, ut eis, ut opera fua exerant ; ad que in- : inqui. ftituta funt. QGXO)xia. loquitur Mofes in Deuter. cap. 32. mu. 42. devorabit carnes , fi jubeat 4O- Nom eff dicere : hoc illo mequius Matris u Dominus, idque prompte facient, & ef.) Deus nihil fecit nequam , id eft mati fumus malutn , & reprehenfibile tatdem COn( libenter, & quafi epularentur, .& con- bona, & utilia. B fed—omnia vivium agitarent. Quare pro epu/a- ?.- Adiïzvg éuntur , in Grzco eft, £voeayS5soy- $uo tempore campraäaäu;ztur; ) Ita lMücommy, TX , gaudebune , exultabunt. exCog.itag, ( elie tempus docebit, cum fcilicet i]- Dedatione Ip neceffitatem praparabuntur.) Mlala lorum ufus erit, aut neceflitas ea re- WV. hzc, & noxia parata funt,.ut cum quiret. ii vertunt, ezia fuo ttm- ufus, & neceifitas tulerint , ad -ma- pore laudeum snvenient. Dier f " d rf num haberi poflint. 41. Er »u5c.) Nunc igitur. M ? Non praterzent verbum. ) .. Ad un- liber guem id effectum dabunt, quod juffa Omni corde.) loto corde. * Mil [77 [ Potdun a :t'u.erinc.— Nomen Domini,) Dominum. mem &^ CAPUT XEL 80 3 Vifi- CAGPUOT'XEL on- Occupationi magte , jugo gravi , ac variis miferiis bomb obuo- xius ;omnia caduca . 3 r iniqui cum [uis divitiis cito delendi ; laus Q fi- vita fibi fufficientis , voarios binarios commendat , quibus tameti tte- alia anteponit ; laus timoris Domini 5 fac , ne indigeas , tiec in alienam men[am ve[picias , a quo vir. difciplina- sfum, " tu* , C eruditus fe fer'oat. BU Ccupatio magna creata eft omnibus hominibus , & ju- x.fO gum grave fuperfilios Adam , a die exitus de ven- jf i tre matris eorum omnium. — , uíque inxdiem fepulturee , in matrem l enàd"- 2. Cogitationes eort um; & timores cordis adinventio ex- s pe&ationis , & dies finitionis. 3. A refidente fuper fedem gloriofam , ufque ad humilia— tum. in terra , & cinere : intho , & portat coronam ,7 u-f- 4. Ab eo , qui utitur hyac que ad eum , qui operitur lino crudo: furor, zelus, tumul- |PUT tus , fluCtuatio , & timor —— « mortis , iracugdia perfeverans, & Ccontentio. fu. ) I s. Et in tempore refe &ionis in cubili femnus no£tis immu- tat ígientiam ejus. lo j t - 6. Modicum tamquam nihil inurEquie " &-,,ä'b eo in fömhisï quafi in die refpectus. , &mer pe nituls liiii 3 A 7o Con" ) $00 T Cenpatio.) —Negot*ïum, moleftia, Cum vires corpore in ftrato ad quie- g, d inquietudo, xrumng , Grece tem compofito reficiende-funt. u qu?in' & XoN a. Somnus moüis immutat þientidm.) Curg animum lacerant , alternant, Matris eorum.) 'Verre, ex quafor- & modo in hanc fententiam -impel- ij m mati fumus, & in cujus fiaum omnes d jm, ! " tandem condimaur. lunt, modoab illa revocant. Q. Jddimventio expetlationis.) Mala, 6. Modicum tanquam nibilim vequie.) [d om? & incommoda, Modica, & quafi nulla eft reqüies. 1 uz fibi fingit animus; ex(;pgitat, & a invenit, & anxia ex- -4b ec. ) Modico , quo fuit in hr ) It pe&atione ut fibi impendentia refor- requie. fc[ d t midat. Im [ommis quaff i5 dt;e refpectus. ( d ld "Mo ium » Die:fni:ianir. ) Dies obitus. Grece ?/» 4u£ecig e"oniZg id eft, z g. 4 refidente , 6c. ) Quafi dicat, diebus: fpecule , corpore dormit, fed nemo liber eft a di&is moleftiis. fomno parum quieto ad eum moxþ;;m, J 4- Lino crudo. ) N efte rudi ex lino quo vigilibus, & excubitoribus fom- nus obrepit, qui hoftium timore, & je nondum excoécto, neclotione purgato. &. Tempore refcä!iam': £a CHbXd. ) terrore peenz a ducibus, fi obdormi- m $06 LIBRIE€GLESHFÁSTÍOJI . Conturbatus eftin vifu cordis füi : tamquam , qui eva- n ferit in die belli. In tempore falutis fuse exurrexit, & admi- ces m rans ad nullum timorem. * 16. $ 9. Cum omni carne, ab homine ufque ad 'pecu':»; , & füper te ofnité peccatores feptuplum. : *Supr. ".. 9. * Ad hzec mors, fanguis, contentio, & r Z omphæa, op- corda 1 39-35- preífiones , fames, & contritio j & flagella: ' * Gen. 1. Y 10. Super iniquos creata funt haec omnia , * & propter il- invenies 6. 19- Jos fa&tus eft cataclyfmus. 19. F *Infra Ir. * Omnia, quae déterra funt, in terram convertentur, per haec 41.13. * & omnes aqua in mare reverteptur. *Eccl 20. V I2. Omne munus , & iniquitas delebitur, & fides in fæ—' E . 7.* culum ftabit. leCLio f ?L T 13. Subftantice injuftorum ficut fluvius ficcabuntur , & fi- per üita cut tonitruum magnum in pluvia perfonabunt. r4. In aperiendo (1) manus fuas leetabitur : fic praevarica- lm , i tores in confummatione tabefcent. É perfetn, I5. Ne- letábitu, - (1) ln aperiendo manus fuas letabitur. in edit. Sixz. Vlegifür * pius latabitur. I5. ag fcant, infligende exiguam, &timore Nihil enim firmum eft, & ftabile , Aditt j infeftam quietem capiunt. fed terrena folvunturin terram, quem- Cum arbor 7- Conturbatus efd im vifzm cordis fui.) admodum etiam aquarum perpetuus -- cibus in Somnia, que inter dormiendum vi- quidam eft fluxus ; iis in mare per- pofttis , & J det , illum conturbant; nam pugnam petuo quodam decur Smay; bus. x fu prope*ntþ ! & [on, ) cum hofte fomniat, & vite difcriimen, Qti & dithicilem fugam, qua vix hoftem I2. Ozzme miumus. ) Accel)turb—, vel V, quy evadat. datum ad juftitiam pervertendam , & Io. Süper j Dz.gempore [alutis [fma exþrrexit.) violandam.. 3 lwmadm( Cum fomniavit fe fuga lapfum eva- * Ert iniquitas delebitur.) Injuftus cum üteine i fiffe, tunc evigilat. fua injuftitia Bülcintry Admiraus , 8c. ) Mliratur fe adeo interibit., » & acceptis muneribus [ 0 fent timuiffe, cum nulla effct timoris oc- €afio. Fides..) Juftitia, squitas , finceri- F ti bopis tas, fidesin pactis, conventis, uno cunt! fed [ g. Cum omnicarze. ) [daccidit omni- verbo, aütiones ad virtutis prafcri- I G bus hominibus.. i ptum exacta. Cntja, Usque ad pecus , 6c.) INam et-:iargi bruta animnalia fomniant. 19 Szeet. fleroius. ) . Sicut torrens, .Sim M. qui perennes aquas non habet. (Cüt Wrad $uper peccateres feptublum. ) Major Szemr tonitrumm magnum,6c.) Quod Optimps. multo eft peccatorum timor, qui con- fimul cum fonitu perit. Mes r Ícientiz ftimulis fodiuntur, cum fibi I4. I» 4perrendo manus [mas latabi- T l$ , patratorum fcelerum confcii fint. tur : 60. ) Cum manus aperuerit ad lhud Pfal 9. Romphea.) Gladius. acceipiendum, Igtabitur, fed ad modi- P l71 m lO. Cz:zc X *cum 'tempus at vero tabe(cent, A ]æm xe Noe. Iyfnus. ). Dilu?rivum tempo- 8xMMscuy defíciemt 4m confummaiome , 18 $r a:/;, lI. Ommues 2quaiumare revertentur.), il eft, ut eft in Graco, iz con[umma- tent Wn Vff CATPUT * 907 quieva- I5. Neþotes impiorum non multiplicabunt ramos, & radi- & atni- ces immunde füper cacumen petrae fonabunt. & füpa 16. Super omnem aquam viriditas , & ad oram fluminis an- E te omne foenum evelletur. 17..Gratia ficut paradifus in benedi&tionibus , & — miferi- ïæä, Op- cordia in faeculum permanet. 18. Vita fibi fufficientis o perarii condulcabitur , & in ea ropter - invenles thefaurum. 19. Filii, & zedificatio civitatis confirmabit nomen , & fu- ettentur, per haec mulier immaculata computabitur. 20. Vinum, & mufica leetificant cor, & fuper utraque di- esin i leCtio fapientiae. 21. Tibia, & pfalterium füavem faciunt 'melodiam : & fu- w &l per utraque lingua fuavis, 2-2 . Gra- tevan Lionem . dig GCuyríAeuy , cor[mmmate Cozdu/eabitur.) LD)ulcis vita eft, ju- &5 perfette. Uno verbo, ad modicum cunda, & quieta. I$ N Ixtabitur, fed peribit in &ternum. Thefaurum.) Quietis,lgtitiz, bonz, as Jetabitibs 539 EC Raäa:.) Id eft filios. pacatgque confcientig. Eftenim, Radices 3mmunds.^ Peccatores, qui ut ait . P&u]. I-u &d Tim- 6- 6- qul. i & Rdbilf D cum arboribus conferuntur, aut fru- flus magnus pietas cum fufficientia. man u ticibus in preruptis locis, vento ex- Ig. Ejz, 6 edifatio civitatis: con-. m parpeus pofitis , & facile exarefcentibus.. Jrmabit nomen.) Hec duo nomen ad ) mat pt Senant.) Arefcunt; folia enim ari- pofteros propagant. propfinü' da fonantius moventur cum flant Super bac multer imuimacu laraaj Grece venti, quam viridia. &qucpuos , boni neminis, de qua nullus :ceptumlu vl I6. Super omnem aquam viriditas, 6c.) obloquitur. Przafert uxorem incul- qtenduy Quemadmodum viridantia gramina in patam, quii parum profuerit multos margine riparum juxta aquas facilius reliquiffe liberos, aut exítru&te civi- fajuftuscum enafcuntur, & adolefcunt, ita citius tati nomen dediffe , fi uxor contingat ; münribos falcem fentiunt; idem evenit impiis, impudica, aut patum fecunde famz ; ui bonis temporalibus au&ti cito cre- majorem enim ex hoc labem, & de- É cunt, fed etiam cito intereunt. ts s f?ncefi' decus, quam ex illis gloriam. confe- onventis n I7. Gratis. ) Beni quetur. Sic Maufolum celebrem yris p centia. gnitas , þ'encü- ss facit Artemifia. Sicup paradifus im Lemediflensbus. ) 2O0. Super utraque dilelito faprentia.) icu Sicut paradifus benedicus , multos, Superat enim voluptas, que exrebus | habet- & óptimos proferens fruétus. fpiritualibus percipitur, voluptates, h 6(') Quod Mifericordta 15 [2culum permanet.^) jiuntur. que externis fenfibus perci OI. T7ib:e E$ [&t:h- ructns immortales producit, juxta pfä;/terium. 5 lylufïca. 1 illud Pfahn. III. 9. JDifperft, dedit inftrumenta. d arerit X pauperibus ,. juflisia eju: maxt m (acu- Super miraque limgua faavis. ) Ser- lum Jaculi. íd 4d modt mo enim fuavis magis mentem afficit, | gbelento IB. Sibi fufficientis.) S Vuka forte con- & deledtat , tum quia vivus eft, & f z&W/lff j tenti, & qui quxftum facit domefti- vitilis, cuüm quia humáno fermoni ; nj €is neceffitatibus parem. fuþe& fententia , & figuificatio, que $08 LïB.RI'E;CCLESIAs*.r*I'ci ^5. i 22. Gratiam , & fpc hac virides fationes. ciem defïde.ïfabit oculus tuus : & fupeif ) f m mc 23. Amicus , & fodalis intempore conveniente s:& fuper 3 Cogitz utrofque mulier cum viro, 24. Fratres in adjutorium in tempore tribulationis : & fuper i S eos.mifericordia liberabit. €jus j 25. Aurum , & argentum eft conftitutio pedum , & fuper utrumque confilium beneplacitum. 26. Facultates , & virtutes exa ltant cor ; & fup*ef hzec ti- mor Domini. M il M ? * 27. Non eft in timore Domi f HI ]1 f'á ] ni minoratio , & non eft in eo inquirere adiutorium. L(»]"M;e 28. Timor Domini ficut paradifus benediCüonis, & fu- ]äþiäiif Í per omnem gloriam operuerunt illum, (Ulis 29. Fïl—ily mentem afficit, & aliquid poft fe re- is Conf?'tut:'b ped)mz-)— I9 aciunt , uä linquit, etiam cum exterior vocis fo- quis firmiter confiftat. nus quievit. Super wutrumaque cozfflium: beneplaci- iU 22. Gratiam , 65 fpecim. ) Corp*o;- zum.) Subaudi , eff. ln Greco eft xum pulchritudinem.. f&X &udoxipéiraa , id. eft cozfflium ap- Supen héc virides fatiomes. ) Pg*æf;e- fraäatn Zv Prudens enim confilium —— M fiis HOtib( xendus eft afpedtus viridantium casm- argento , & auro preftabilius eft. porum , quia non. folum delectant, 96. Facultates. ) Divitie , opes ; eft t'imf)rem. fed etiam profunt, & fatigatam aci- enim in Greco. xeuuarae. gfnere U em oculorum , & mentis. reficiunt,, .füpem ;;t& Virtutes.) Vo'yoc, robmr corports. nec, ut afpectus pulchrorum corpo- Exaltant cor.) Exrigunthominis cor;. V Obnaye Xum , ad lbidinem excitant. j & illud audax faciunt. 6 , 9. Ne Super hec timor Domini.) Qui, non gw;;ï-.; E,TF:U 23. lm tempore canvenientts.y Grace &lg xcipo? dmayrOvTt;, Qui accurrunt,, ut humanus timor, contrahit cor, fed "Wyag D7 & adfunt. fibi mutuo, cum ditficilia illud .. dilatat , & extollit timore 1 *;a fl!:ï | incidunt tempora ,. quibus alieno au- etiam. Domini divinz legis obferva- Meljs; , d xilio opus habemus. tio fignificatur, qux aniium- confir- o * oqi Super utresqüe ulier cum w'viri-'a. ) mar, cum fciant fideles eam. merert QUUS vt Plura enim, & diuturniora commoda divinam pxotectionem, habeatque ad- jji 06, "t refert 1naritus ex fociali vita cum junQiam fpem, que confundit. eit eüim uxore, quam ex amici , aut fodalis 27. Minoratio.). BiNarTeG€, dimi- Diens, auxilio ad. témpus exhibito. »utio, dete(tus, inopia, quafi dieat, 3*. R 2Q4. Frarres p adïf;zmriam * &iH.. Y nullum bonum deeft timori Dei, 1 01'10 cx Sententia- eft , multum. fperari. poífe Nom efl im eo tmquirere. aj utorizm., ) "m'-idm f'kl in fratrum' auxilio ; plus in. utilitate: Et fibi futficiens timor Dei, nec alie- "Ed elcemofynz, - Idem eft, ac.fi dicere- no indiget auxilio. 1 ) AVPIIWIU-. tur, plu's 'H'dendum. effe bonis operi- 98. Paradifus bene bus noftris , quam in propinquorum; dicta n. 17« dgaian;:.. ) Vide fe, la 7)1*:4 7) Wetl aut amicorum., quantumvis conjun- Super omuem gloriam operuevunt: 1f é&ifhmmorum: auxilio. lum.) Ut Deus paradifum omnige- lll c CAPRIUI.XL. G XLIE $09 t V füper zo. Fili , In tempore vitee tuz ne indigeas: melius eft e- nim mori , quam indigere. 3o. Vir refpiciens$ 1n menfam ahenam non eft vita ejus in V füpet cogitatione vittus : ali: eulm animam fuam cibis álienis. ,. Vir autem: diíc ( fopet ciplinatus ; & eruditus cuftodiet fe 3*5 In ore 1mprudeniis wnyulcamtu inopia , & 1n ventre ejus wnls &Tdþbu. A & fuper QW PUT XEE Doec Memoria mortis cui e/i amara , €8 cui non ; mortem mon metuas, eftinoo Jed prateritorum , & fmd'"'wf "m mementó , contentus. dixina. di f . "pofitione circa te ; malediéiio manens impio ? cura. boni nomitüs , &t Japientia , & z'/w qurus ebfconditus. inutiles ; ualiter fit de pece * Ccatis 0/;4bn,/cenjw ne faciem averias a proximo , nec 5 Fl — nÀ 7'61116'26!.5 tnulierem.- clterius neque Wnproperes ^Actünt , us poft -datum. i. d of?- memoriat homm1 pacem ha- y laujltti Mors quam amaia Graco * enti in fubfu.nul: Íuls.- 5. VirG wvf lum dpe * confilium nis floribus, & fructibus ornavit a A;f) (nw—a ak rymsz, ES cozta- fius eff. timmorem fll]&tlln omnium bonorum minabit. lnopiz.enim ex defidia,. & Qp genere quamlibet humanam: gloriam inertia probro eft hominibus.. fuperante inftruxerunt, operuerunt, Vnimeas A. ) N ell)fuln. Qms corptntie & ornaverunt diving man's. jominté C0l autem vitam eam vOGCEt, quæ a.(?*ltm 29 Ne zm/zgem ) Ín: Grzco. eft, nv dedecore 7 Zw Üv €zarTYGto6 A /J)twfwg cave, ne I Vi autenm difctplimatuss & erudi- Qu 101 cave ne otio .. & de- "wivAssmendicato, fu. ) Vr f: ip jlens. hit cot fidia tua. redigas te dd mendicitatem, Cuffodit fe ) .Ab hu]uqm()(h inopia. t timore Cavebit ( in Grsco enim eft,. QuAa- flS Ol)few Ls Melizs efl emtu mori, quam indigere. ) Quam. mendicare. Conumt arm- rai ) turpem hanc egeftatem. um cond /31,, rJW/uFW, & crz "*2 In oye mzpwauz £. ) in Græco em mPl'efl quus verfus, Bio; c?c dyaidS g G zm/mdc*rt:s J3iog , wvita vitlu 27';6213 eni, nom effuita; peatque eít enim vita infelix , & «rumnis Conculcabitaur. ) Dulcis. erit vxta, adit. mendica. ,ri Pl-ni 25. Re[piciems s. "en[am alienam. ) I-venire f]'iS zgnis. ardebit. ) Famis if diel AT uo expe&at fruítum panis ad fe- vifcera depafcentis, cum fcilicet, a j Dà divitibus. inendicus: fubmovctm, & : uff'/lfm ) dandam ï amem. Aalz eff ejm vita.in cognitisne vi "L us. ) inanis dimirtitur , qnod ei nonnun- yiitoaie quam. accidere neceile eft. 5 N5 (ym,uw Qe9g, compstar) mom po- teþ i2 vit«. Ítalice. dicer2mas;, 7207 I. ]JAtem habentz.) Quiete , & pa- "!o ) Vidt /' puo azetttie 1m comto sz Vitz cate divitiis fuis fruenti« Kkkkk i Biàl. cum Com.« Menech. T. IV ,ngW T jm olt'n 910 LIB'RI»ECVC-LESIAST.ICI 9 ] ?. Viro quieto , & cujus vise dire&tze funt in Oninibus,' & illorii adhuc valenti accipere cibum ! I0 3. O mors, bonum eft jud icium tuum h'o-miniiqdigen'ti, & - font 1 qui minoratur viribus. II. 4. Defe&o setate , & cui de omnibus c * ura eft, & incredi- Aluf bili; qui perdit patientiam. t^ I s. Noli metuere judicium mortis. Mämento , qua ante te tui Iue Y fuerunt, & qua fuperventura funt tibi hoc judicium a Domi- * n no-omni carni. 1? fw:e fic imp 6. Et quid fuperveniet tibi in beneplacito Altiffim decem , five centum , five mille anni. Ij ] p Tmplori 7. Non eft enim in inferno accufatio vitae. 15 ( '8. Filii abominationum fiunt filii peccatorum & qui con- nebit t Verjfantur fecus domos impiorum. 16. ] 9. Fi]'ioj mpunsusgt manebi nesin hahc lucem hac condftione edi- r 2. Vie direila fünr. ) Omnia þro- Itaque & qui Ípere cedunt. tos, ut moriantur., & Valentz aceipere csbum. ) Sano, ve- preceflerunt nos , extinc&ti funt , [ geto , valenti. nos moriemur , pofterique noftri. Secu; d $. J adicium tuum. ) Intelligit de- JEquum igitur eft , ut mortis dirita- lmpiis v cretum, & fenteatiam Dei, qua omnes teim conditioni$ omnium gentium Ad& pofteri ad mortem damnati funt, æqualita»te mitigemus. lnduunt, &c.?) In 9. Peri cujas decreti execütionem nobis mors 6. Quid fuperveniet t1bi, bunt eor; affert. . Greco eft, v/ daasatow , quid recu[as, Homini imdigenti. ) Pauperi vitam aut rengis? ) Cur non-'acquiefcis di- - i5 àccepe vine voluntati five decem tantum;, 4fidut; zgre, & cum labore, & folicitudi- CCus.. ne toleranti. . five centum , aut mille annoS vivere Qui minoratur viribus. 2 Cujus vires te velit? Noftre vulgate fenfus efle I0. Qy. e diving voluntati ; Tuntur elanguerunt, & collapfz funt. poteft : acquiefc loneflyi 4. Defello atate,) Ei, qui ad extre- neque enim tua folicitudine tibi fu- mam pervenit xtatem, $o yaro05ew, perveniet, aut adjicietar vita longior M2/ 6 ; ut eftin Grzco. ultra Altiffimi beneplacitum. No- ^Tini, li -mldj Csj cura eft de omnuibus,) Qui circa fter Interpres videtur legitfe dumayTQ- omnia diftra&tus, folicitus, & anxi- 6 8l. Nom ef im inferno accufatio Ui« pii, hav us effe. cogitur, ut fibi, & fuis paret Qm dj neceffaria. £4, 6c.) Poft mortem non dolebis, Incredibili.) Grace dau98yri, diff- q:;od parum , fed quod male vixeris. l3 w quæl' Non exprobrabunt tibi apud Manes; EXCJ;;m ti) denti,' defperanti, qui meliorem for- lii tunam- non fperat ; hujusmodi enim quod parum, aut diu vixeris. mterru mp homines patientiam perdunt, & me- 9. Filij abominationum , Gc. ) ch- ] ) .]; 7'7::[&."; catorum filii parentes imitantur, iis dem Yol Jl lioris fortis expe&ationem. fimiles, hoc eft abominabiles eva- :*T &im Y S. Judicium mortis. ) Nide di&ta IVlala | ' nu. 3. dunt ; aut ctiam deteriores. [S üikæ: "l I: Memento , qhi apte te fuerunt , &c, ) exempla, ubi in ) 4 , fiftunt. 4cipiunt, ibi non con- 2 CR ï/«yï; i Men;e reputa te , omnesque homi- CAPUT XLI 811' 9. Filiorum peccatorum periet hæledltas ,& cum femme )11:3 & ilorum affiduitas opprobrii. nti, & 1o. De parte impio quæruntur filii: quoniam propter illum fun: in opproumo ncredi 1. V? vobis, viri impii, qu1 dereliquiftis legem Dormm A lffim. I2. Etfi nati fuerltïs, in ma edlämne nafcemini ; & fi mor- ante te tui fueritis , in maledictione erit pars veftra. | Domi 13. ^ Omnia , quze de terra ífunt , in terram convertentur: "Supr. fic impii a maleditto in perditionem. 40-21- ! five 14. Luctus hominum in. corpore 1pforum nomen autem impiorum delebitur.. 1$. Curam habe de bono nomine: hoc enim magis perma« yui con nebit tibi , quam mille thefauri predofi , & magni. 16 Bonze vitze numerus dierum : bonum autem nomen pet- /— 9 FI]]O manebit 1n aevum. 1 "Supr ditione t eli i7. Difciplinam im pace confervate , fi i 4 : * fapiemtia uc & qut Kkk kk 2 ^ enim 9 32 — Ó funt ! ue u) It Secus domos impiorum; ) Qui cum qua-homines illis precantur, ut Deus ytis dirtt impils verfantur;, eorum. enim mores illos perdat.. 1 g ptom induunt.. la perditiouem., ) E:g a"rca)xftav, n 9. Periet bareditas. ) . Male peri- exitigm , a perdicicne in voto ad. per- D unt eorum divitiz, quas a majori- ditionam in re.- Ild yetijth bus acceperant.. I4. Lutlus bominum m corpore tpfö— uïem* j ia Affiduitas. opprobrii. ). Perpetuum 2um.) Quamvis homines ad propin- g t dedecus.. quorum. mort;orum cclebrándam me- BOS vwele IO. Querwatur filii. ) Merito que- moriam eis pcrfolvant jufta fünebria; f us ie runtur,. qula fe , & genus füum de- & epitaphia corporum conditoriis ad- y0 untdtl $ honeftavit. fcribant, &c. tamen memoriaimpio- TR ! XIQ. $£ zatbfueritis. ) Quando-na- rum delebitur.. fcemini. i 182 IS. Curam habe de bono uomine, €f6.)) tm Ia maleditlione: nafcemint. ) che,n- Nobilius enim bonu:n eft fama, quam alfe at tur €nim. filii. hominis lcelemm, im- divitiz. Refpicit dictum Salomonis pii, berctici ,. &c.. videntur enim hxc Proverb. 22. 1. MeAws efü momem. bo- M (;wg W cum. dictis num. Io. continuanda , DBHB. quam drviie sulta. , dolebii ita ut qux habentur n. 1. fit. quedam i^. Bogas Vita- ) Vel jucundz, qua- e d exclumátio per pufm:hefim fenfum ]em fé&antaur mali: velhoneftz, qua- Munt y mterrumpcn lem vivunt boni: p Ip msledidiome erit Pzzr; 776/7'4 ) Nümerns dierum:) EJUS dies nume- g. P eC« ]dem vobis jCcidet inm £1t '&lx- rabiles. funt : imnoité ; pauci mmlrum, ideo- £üP s b per enim paterni dedecoris libes: vo- u e nec tam brevem vol uptátem fe- m[[ln ant bis adbzrcbit & ari, nec tantulum laborem fugere n.l[)ll Mala debemus. yre I3. 4 maledro m perditionem. ) con Gizc &* x«TCcxs, ab. execratione, I7. Dofiiplinam im: ;»::re can/crv(zte.) pi 001 812 LIBERT ECCTLETUNMSTTDCT enim abfcondita , & thefaprus invifus, quse utihtas im ?i ] tu n p utrifque ? . i8. Mel or eft homo , qui abfcondit ftultitiam fuam, qüam $. 1 4 &abaï homo , qui abícondit fapientiam fuam. 26, 19. Verumtamen reveremini in his , quz procedunt de ore meo. tem , ( 94 * 40. Non eft enim bonum omnem reverentiam xobfervaïife l non omhnia omnibus bene placent in fide. [! lllam ! 21. Erubefciteapatre ) & a matre de fornicati one: & apï*ä&- fidente, & a potente de mendacio. 22. A principe,, & ajudice de d LU eli&o: a fynagoga &ple*.— be de iniquitate: protteri v 23: A focio,. * men amic & ami»,g:o de injuflitia, & de I-«,oc.g., in quo, ha- Dx leno, bitas. in domo, 24 De egtm par. mili& bo: Vel fenfus- eft , etiam cum .pro- facta. qHæ;:,-inquam, ex vitiofo pü- fpere vobis cuncta fluunt, difdplinz, dore aliquibus aliquando non ,pl'ac.c nt. fane aliq & virtutis tenaces eftote ; vel fedato Sic Dcus Pfalm. 32. 4. dicitur fecitfe 1& dom«f 24- :De animo, & tranquillo difciplinam ad- emnia opera im fide, id eft integre , & anittite, & que docemini, retinete. perfeéte. Forafe f Nunentis, Sapientia enim.) Yn Greco eft,coo/« OI. 4 patre , £5 matre de fo?nimtie- :f."ä&ibus ( àt, [apzentia autem. ze.) Pudeat eos, qui filios habent, Thefaurus tmvifus.) Noavgg , occulre quos fantte, & cafte debent inftituere, . per jurame bali;us, ut videri non poffit- f1 fornicentur, & malo exemplo illis junveris, Que autilitas. in ut.ïisqtfe ? Quafi di- fint, matura prefertim state, quam D ája cat, nulla. ab hujusmodi turpitudine maxime re- T0 'mä: (vg Italica phrafis hïi.f /;[lþfr 9. sMelior eff bomo, &6c.) Quienim motam eíle par eft. pànes fi abfcondit ftultitiam , fapiens habebi- Vulegati fententiam bene explicat : tur, qui vero fapientiam , invidus ; vergognatevi d'effere Padre, o Madre, e cafcare 1n farniraziaw. mum inpm quippe qui thefaurum illum cum aliis communicare non vult. A prefidenze , Ef a. potente de menda- 4 Mfk | c/o, ) Pudeat vos cum principes fitis, um fCilic; I9g. Verumtamen. ) Ergo , itaque, àut judices mentiri ; nam ut habemus Qræce', fro:cyasoäv, V t qtce Prov. 17. 7- No5 decent flltum labia t mügnu Reveremini.) Pudeat vos. compoffta , nec principem labium mea- Ttus fuæ, x In bis,qua procedunt de ore meo,) Ea Ticpatum, patrare, que mox enumeraturus fum. 22, 44 principe, 65 a judice: de delisto,) autém CXj Pudeat vos, qui judices eftis, & prin- V0$ Y dic; QO. Nen enim bonum, & c. ) Quafi dicat; eft enim aliquis pudor vitio- cipes, hoc eíft, delidorum vindices, "Mtentin e fus, quem contemnere debemus; ali- ea, quz in aliis pledtitis, admittere. qn()d 'Jt'i)cg tem dmdüdï quis véro bonus , & probabilis; quo 4 (yuagoga, & plebe, ) "Vos, qui »ude- P nos commoveri par eft, cum quæ'dam confilii democratici partes eftis, b A[z& peccamuso re debet, fi fitis in alios injufti, & ini- dei L te n!)n j I»fe.) Bene, re&té, & fecundum qui, cum penss vos juftitiz fit admi- Arc: j þ! r niftratio, dar præfcriptgm rationis, & diviae legis CAPUT XIL. 15 lus in 21. De fürto , de veritate D & tellamento : de difeubi- tuin panibus, & ab obícüratione dati, & accepti: ; qua 2$5. À falutantibus de filentio a refpeCtu mulieris fornicarize: & ab averfione vultus cognati. lunt de 426. Ne avertas faciem a proximo tuo, & ab auferendo par- tem , & non reftiruendo. Math r & a, * e refpicias muülierem al'eni viri, & ne fcruteris an- ne ft 9«.28- cilam ejus , neq &:..«ïf Av eteris ad let&tum ejus. $gX £ pïä- Kkkkk 3 25.3." (1) - ) &ye * 93. 44 focio , E5 amico , &c. ) Padeat cariam ; fignum enim »6&, propenfi * prohteri vos alicujus, amicos ,& ta- animi in curpitudinem. quo. h men amücitiam injuftitia violare. "db averffone vultus cagnz:fä.) Pudeat E De loco , in quo babizas, Gc. ) Pudeat te cun aï-iquis propinquus tuus a tc àn domo , in qua habitas furari; cum i aliquid honeftum poftulat, vultum 24D egim par fit omnes domefticos in fa- ss illius confundere, & avertere nega- vitiolo pt- milie bonum confpirare, pudendum tare, que poftulatur ; hzc enim vi- fane aliquem contra facere; & furto jn plaene detur effe moc eopy meoc óms c'ueyoyt86, rei domeltice nocere. ut eft in Graeco. Alii interpretantur, stur fecibe 24..De verztate Dej, 65 £efl mente, PA D pudeat te vultum a propinquo humili, integre ) Forcafle fenfus e(t , pudeat te in te- Prior tarnen aut pzupere averterc. famentis, hoc eft, in pactis, & con- explicatio magis placet. /Á , farticttit* tractibus divinum teftimonium verax 96.. Ne avertas faciem a proxzao 110.) ios habetis per juramentum invocaffe, & que : iftitoere Quafiillum parvi faciens, aut diili- juraveris, non impleffe. De di[cwbitm im panibus. ) Grmce mulans cognationem , & 'propinqpi- tatemí, quam cum illo habes, idque , quue dmü my&ee dyxovoG ém & oroc, de«n- qaximere quia humilis.eft, aut pauper. Bins fujier men[am; aut -fuper ipfos lica 1)!11';[ 1$ panes fixis, cum cibum capis; hec ZAb auferendo þ;zrt-em, € noz re/Z;'tæ-' ; exphc.it ; enim magna eft inurbánitas , & ani- ezdo.) ln Greco eft, 45 eMatione par- t2 j!,:a'ffs mum inpatinas defixum fignificat. tis, &6 donationis. Püdeat te partem alii debitam habuiffe, nec tamen reddi- AL aäfä:/äxztime dati, 6* zzcæ];ti..) jt d Wmi.þ Cum fcilicet aliquid acceperis , & .il- diffe ; hoc enim rapacis, & avari no- .mcipe $ 1:)5, men tibi conciliabit. lud te accepifie negaveris , (&. veri- n bens t£ati rationum tenebras offundere co- ^ Q7- Neferuterts ancillam aym) Grece 4 natus fueris. hum P in Greco eft, Z«2 dmà mseitetytíag maidíox,s dvr& , id lm 7 exopguxiGu.3 Nppesc xei Oussesg. «Eft eft; 4 cursofitate circa. ancillam eins ; autein ch(»xxþ-')"luög, cum quis ad cor- qui enim multum, & curiofe afpici- Á (i a(üa»-]l 0) VOS , Ut dict folet, irritus dimittitur. unt, &interrogant, &c. fufpicionem t & l)lm- Sententia érgo eft, pudeat te negare, faciunt intemperantis animt. "adi U d V[Alu quod debes, & ad corvos credito- J«! tere Neque fleteris ad lettum ejus. ) Ut rem amandre.- ad concubitum follicites ; nam cum ) VOH qll Qy. - falutantibus dé felentio, ) Pu- inhoneftum fit propriam ancillam fol- $U f&ba PWC - deat t€ non refalutare falutantem, licitare adacurpitudinem, inhoneftius Muflïa &T A refheclu mulieris fornicaria.) Pu- etiam eft, & fodius alienam, proxi- g m deat oculos figere in muliezem forni- mi domui labem afpergendo. $14 LIBRI ECC»LESEASATICI 28. (1) Ab amicis de fermonibus improperii , & cum ded ?-. m ris, ne improperes. Hl 1 | C AT U-T XLJII. t :h Í Secretim non revelandum a ve[be&tu perfonarum , € aliis plerif- u: que xitiis bic enumeratis abflinendum . datum , & acceptum feri- | bendum de. [olicita cuftodia filie , €?. fuper luxuriofam firmanda cuftodia : commórari mulieri periculofum : melior ef? autem iniqui- quem t yt, néy tas viri , quam mulier bene faciens : opera. Domini , qui omnia videl, etiam occulta. cordium , funi perfe-- * violes, ( lum o $ ::5 Ga, Cv defiderabilia. Qus atb fim aj r. XTOn duplices fermonem auditus , de revelatione fermb- potiores nis abíconditi , & eris vere fine confufione , invenies: Dt d; ratiam in confpe&tu omnium hominum : ne pro his omnibus .]a diltr tatis Qu *Lev. confundaris , * & ne accipias perfonam , u: delinquas. redes d I9.I5. 2. Delege Al ) Devt. L tiffimi , & teftamento, & de judicio juftifi- las fv E7. & Gare.1 mpium. | tdque Y puori in 16.19.. 3. De ve b ofociorum , & viat,qrüm V de datione haere- da. Prov. ditatis amicorum, 4. De 42'2"-- aCe. 4. De nm) N Z2 I (1) Ab amicis. I» ed;. Sixt- additur : ab amicis cave. aliquid n QQg. Ab amii: de fermonmtbus impro- Non te pudeat eorum, quz mox enu- tribuat merabo. : peré. ) 'Vurpe eft, cnm amico bene- At pond feceris, odiofe beneficia in eum col- Ne accipias perfonam y ut delinquas. ) QUi vitio lata commemorare, quafi ille non fa- Ne, perfonz alicujus auctoritate , 10n aude aut amore ita commoyvearis, ut con- pudeat ex tis recordetur ,, aut ingratus fit. Hu- jus ergo lapfus prudentem hominem tra ea pecces, que mox fubjungam. litaæ mf pudere. debet.. etiamü al 2. De lege Aluffigi, & teflamento. ) 7JOz duplices fermenum 4uditus-r) Ne te pudeat profiteri Dei legem, tl I. A ln Greco eít, 46 ;reratene, quaim pa&o olim per rasjores tuos Tlmis 2)) cum- Deo. inito fervaturum te rece- Dö ACj & fermene auditiouis. Eft continua- rum,) x 0 tio enumerationts eorum , quo rum pifti. nós pudere debet. Sententia cft, pu- De j24 jcio juffifeare tmperism. ) Ne F6$ , al deat te creditum tibi arcanum reve- nïfütibus, vitiofo pudoreadeo ducaris, ut in jue &t Velic laffe; boc etiim. eft 'erionem dupli- dicio impium juftum þronmltits.. Ne- gare , five iterire , nimirum femel &endum cum fuperioribus hoc modo : äDCM ze cvï,ffit:-:d::ris, zmec acctplas ;)Hfa:zzzm &tttatoyy, auditum repctere, & cum. alio com- - IE » 10n m«nicare. juflificare impisu, id eft, ne dés locum í ll Eris vere fíae mnfzzj?mc*l)" €i fecre- pudori, nec perfong cedas, ita ut in ni)(;ul judicio fecunduin impiam judices. Tiem » C tim tibi commifi:m. cclaveris , non ^ : Qione erit , quod te pudeat. De verbo fociorgm y 67 wiatorum.) ) (Iu Ae pro his omeiun: cozfundaris- ) QAS, üa]l Si inrer. peregiinum , & . fociuim ali- Wilem tb D tapUWT xüm . 815 dede- A. De eequalitate ftater»e , & ponderam : de acquifitione multorum , & paucorum. z. De corruptione emptionis, & hegotiatdruw, & de mul- ta difciplina filiorum , & fervo peffimo latus fanguinare. pj* 6. Super mulierem nequam bonum eft fignum.: n ue trades, i Ubi manus multae funt, claud.e, & quodcumq Itl numeras, itiqli quem tudminciderit controverfia, ca- ria lectio eft ; nam aliqui habent : (ui ve, ne vitiofo ductus pudore jnítitiam &XwQooes meacteg, ali 4ó«Q9oes , violes, & pro focio pronunties, ne il- alii àQoes. Primz lectionis fenfus lum offendas, fed juítus efto, & re- effe poteft , non te pudeat indiffe- Gus arbiter, ut etiam peregrino cau- renter , & &qualiter omnibus vende- fam adjudices , fi ratione illius fuerint re , civibus , & peregrinis ; & fum- fermb- 1nis yQtiOrcs. & imis ; notis, & ignotis. Se- veties De dattome barecditatis amicorum. ) cunde , non te pudcát incorruptum .mnibus» In diftributione, & divifione hzredi- effe , hoc eft, juftum , in venditio- ne. j tatis xqualiter, & fideliter inter cohz- 'Tertiz non te pudeat, diver- redes dividenda noli ex pudore uni fo pretio , & mitiori , magifque ju- jutife » lus favere, aut. dare , quam alteri. fto res vendere , etiamfi alii merca- ] ze dés locum taque vertunt aliqui tores fG.ECuS faciant. Aliquiex Greco Pudari in /mreæfitate confirtmum parrten- vertunt: de pecwmia venditiomis mer- e »hære- da. " ne caforzum , & fenfum effe putant 4. De £2naitate flatera , &5 pozde te pudeat flagitare pretium a merca- , : rum.) Non te pudeat ab eo , a quo tore, qui rem emit ; naim etiam bo- —nÀ aliquid mercaris, exigere 4 ut zquam na nomina non interpellando qf'ïunt tribuat , & tibi debitam menfuram, mala. tox (2 Sunt enim aut pondus rei empta. De multa difciplima jzliomm. ) Non te pudeat multum eífe in filiorum qui vitiofo pudore duci hoc facere d,g;nïmzs. ) non audeant. Vel fentus eft : nonte inftitutione ; correctione, caftigatio- torttale v ne , timens , ne immitis , & durus pudeat exactum effe in fervanda gqua- - 8, ut cotte litate menfurarum , & ponderum , habearis. ubjungam. etiamfi alios cernas pailim fraudibus Servus peffima latuskfanguinzzre.) Non ) f aner graffari ,. & te qnafi- fimplicem , aut te pudeat fervi mali , furacis verbi j2 eemy nimis anxium rideri aniinadvertas. gratia , ebriofi , fcortatoris, &c. la- p , n De acquifttione multorum , 6$ .pauco- tus fanguinare , id eft , cruemare te [C fo rum.) Nontepudeat, fi pauca acqui- verberibus. n ras , aliis ad magnas divitias perve- 6. Mulierum nequam.) Mloribus le- nientibus , nec 2 vm') pmpt»ereaju&itiam vio- vein , aut.parum pudicam. u "m fl lare velis. Bozum eff figmmm.) Zipeasiic; id eft N mmvs- 5..De corruptione emptionis 4 $ me- ffeilitum , five claufula , quafi dicat : j 0 gafi:ttarum.) Vid:tur Vulgate fenfus non te pudeat claufam habere uxo- OI r//w /m J efle , non te pudeat corrumpere , id rem , timens , ne zclotypus appel- : ül.;. 10 cu ul eít impedire negotiatorum emptio- leris , fi alioqui noveris illam effe i nem , cum res aliqua. venditur inau- pudicam. n * rl hldiïes' &ione, quafi timens, ne 4lios offen- /. Ui multe funt manus.)' Qug fu- ) das, fi aliquid addendo de pretio, rem rari poffunt , claude , ne te hujus di- yiatr^, utilem tibr vendices. Iin Grzco va- ligentis pudeat. jocinn 4 LIBRIECCLESIASTICE 8 ;GS I2, numera, & appen .de : datum .vero , & accept;gm omne de- Ícribe. [jerum 9. De difciplina infenfati , & fatui , & de fenioribus , quii n judicantur ab adolefcentibus : & eris eruditus in omnibus , & . tas Vi " Á r probabilis in confpe&tu omnium virorum. 1 O licitudo ejus au- & mul 9. Filia patris abfcondita eft vigilia, & fert fomnum. , ne forte in adoleícentia fua (1 : ; adulta efficia- * H nuntial tur ; & cum viro commorata odibilis fiat. 16. : 10. Nequando poliuatur in virginitate füa , & in paternis fuis gravida inveniatur : ne forte cum viro commorata tranf- fum e » grediatur , aut certe fterilis efficiatur. n iI. Super filiam luxuriofam confirma cuftodiam ! B qüan-- fll& ;q fu ? do faciat te in opprobrium venire inimicis a detra£tione inci- dat te in multitudi 19 4 vitate ,. & obje&tione ?lebis , & confun popul:. I2. Omni& fum ex lemee lia tibi o : ([) Aïdülta'. In edzlt.« Szxr. legzzur 7 adultera. . ' Quocunque trades , 6c.): INon te pu- Probabilis.) G'ratus:. Greco ef &titig 0C deat , cum: alteri pecuniam tribuis , 9- Abfcosdita eff. vigilia. ) Facit aut accipis numerare. ,. &c. timtens. ne enim , ut noctu cum dormire. credi- 4 leiy, dettadion propterea parum credere videaris am . tur, vigilet. . e [ )&CL)U« ci fidclitati. z "du'ta effici Atur- ) In Greco:eft, 8.. De difciplina. infenfAti ,. €f0.) Non. Mf?, nie vra()aw.;.ufa'y;, ne Horem»ætatis innupta: E dj te padeat erudire ,. & caftigare. in- pertranfeat , ne domi fenefcat , an- fenfatum ,. & fituum , quaft otium tequam nuptui tradatur , nefiat fuper- Cum i]]ud Coïlfilïtdn male coloces ; & te-aliis ridendum 48 adslta , ut loquitur D. Paulus 1. Cor. exhibeas. : 25855 L D.- Im[ C UITO: COHINI orata.) Stupri caufa.. Tem af De f usoridus , qui judicamtur: ab ados le[centibus. ) Pro.f.niribus, In Greco Qdjbilis ffat.) Ex maritum: non in- 13. Dt veniat. ."Ma fff. eft, æ*a/*,(.ccroni.f"«;gis, décrepiris, Hi £re- Tentis quester ridentur a. junioribus ,. quafr y IO. Pelluatur m "uirginitate fa. ) tit delirent. INon ergo prudentem , Corruptorem . admittat , dum: eft in Dulchr, ii ipicientis Lonum virum pudere dcbet, fi illo- virginali ftatu ante nuptias.. rum. fumat patrocinium , eofque. de- lm paternmis.) ARidibus. H. M fendat , & ab-irriftonibus. vindicet.. Cumn"ulro commnoratas Gc.) Miro tra- &r.) Md a. x WVel fenífus. e lt , noa te pudeat fenem dita in matrimonium. Qu efje admonere ,. ne cum junioribus certet; Tranlgrediatur. ) jura matrimonii dU mj j aut b] facit enim rem fua perfona ,. & «ta- per adulterium. ndar te indignam. cum illis jurgando,. & Srerifis efficiatur. ) Sterilis inyenia- Ín Grezco elt, c2; Cmf""de fe. ilis equ:ndo. tur, ac propterea parum a viro dili- æ',ax:/,:rüq,fzcï(:iä H;)!y«CIMSIU-S 71'3/(*0&:; vä'fsg , vi- gacur. : Fins t s. dctüur autem »pí»ee a. pO »£8g , ei- II. Guper filiams luxnriofamke , G. ) m trpi fe cum illis j urgari , difputare , con- Diligenter cuítodi filiam. luxurio- 15' Mf'fl./c tendere. am. 'OQM 2/'](2:. Eris erudi;us.) Bene moratus , be- Ip onprobriuma venirä Inimicis, E$c.) ! mü,n.te Q0n ne: inftitutus apparebis-. INe inimici tui dedecus aliquod fi- H lu [/(;,2 [ C A.PA T. XLIF. 817 J ge- 12. Omni homini noli intendere in fpec:1e. & in medio mu- lierum noli commorari. UQ ï 13. De vefítimentis enim procedit tinea, & a muhere 1n1qu1- ms t tas viri. 14. Melioreft enim Aniquitas viri, quam mulierbenefaciens, N H & mulier confundens in opprobnum. . .H.a i$. Memor ero igitur operum Domini , & quse vidi j an- nuntlabo. In fermonibus Domini opera ejus. " ^ ntc » d. f IN :16. Sol illuminans per omnia refpex1t & gloria Domini ple- 1áls num eft opus ejus. 17. Nonne Dominus fecit fan&os enarrare omnia mirabilia n6 Q 1 fua, quae confirmavit Domlnus omnipotens ftabiliri in gloria «:A fua ? liw 18. Abyffum, &cor hommum invefligavit : & in aftutia eo- GI ? k, m[*ï rum excogitavit. 19. Cogno- liz tibi opprobraxe merito poffint. In In . fermonibus Domini opera ejus. ) Grzco eft, &nixaeua, letitiam,id eft ne Verbo juffuque Domini omnia ejus ü Iztitie occaf'on m prebeas inimicis. Opera creata funt , confervantur, & ï u AA detrallione in éivitate. ) Propter (ruberndntur. ii detractionem in civitate Grecus ha 16. So£ illuminans per ommta re/þe- Graco th bet, A«^ua» £» nO0NGa fabulam ia civi- XZf. ) Hít enim fol , quafi oculus z4te , ne te fabulam faciat mundi , cuncta afplmens &luftrans. rat Ez objetljone plebis. ). Qua domefti- Glerza Domini, G c. Minifterium at folis Jucem fumma velocitate circuüm- htle cum illud dedccus objiciat . Confundaz:) Pudefaciat. ferentis , & fuo calore cuncta foven- n LUC I2. Inrendere iz fpecze ) Pulchrltudl- tis , &(, in magnam Dei glorlam ce- dit. Vel fenfua eft*, ficut fol omnia j a h nem afpicere. ) H I3. De 'yc/hmentzs enim procedit P22 perluftrat, ita &opas hoc Dei : nem- ;n m non l pea . C5c. ) Quemadmodum ex vefli- pei:nundus plenus eft ipfius majeftate. mentis tinea nafcitur , ita a muliere í T^ O)ngæ copfirmmavit Dominaus , 65c.) W UT "E f pulchrd tinea amoris , quz fodat cor Sentertia eft , Dominus non Buxa : m üm aj plC ientis, fed ftabilia , & perdurantia fecit LJZ.. 14. Melior eff "enim tnz7mt4.t 'wrt, opera fua , ut in iis firmaret , & fta- €&'c.) Melius enim eft virum tibi ini- biliret egloriam , & , magnificentiam y Viro quum eiie, infeftum, & conrrarium, fuam per rotum univ erfuim. Ex Gre- zon ded;t Do- U quam mulierem erga te benignam, co fic vertere poiïumus j,mïx aut blandam ; in hac enim majus eft minus facuitatem 117,1: funtlis enafvandis periculum. mira ipffus s que 1;/ le' Dens ommipotens nyilte dhl Confundens in opprobrium ) Dedeco- cozflituit , nenpe id leo , u* 4d ejus bo- ).é rans te , cum ad turpem confuetudi- norem umvcr,um boc [ubfifferer. Hoc nem trahit dicitur,ne qv:s putet a fe expectandum, Ü 15 Memor er2/) Commemorabo ut rc.s verbis wquct. uþm Que vid;)) (Quz oculis infpexi, vel Ig. 4dbyffiun . Uforlyomzru.) Abyf- mente contemplatus fum. füum cordis hominis. V«cl &que no- wmi( 1(.1 BjZL. cui Com. Menoch. T. IF. EH jlig « t 818 LIBRI ECCLESIASTICI I9. Cognovit enim Dominüs omnem fcientiam , & infpexit 56 1 in fignum aevi , annuntians, quae prseeterierunt , & quse fu- perventura funt, revelans veltigia occultorum. | deQS' g & non abfconäit 20. Non preeterit illum omnis cogitatus , fe ab eo ullus fermo. . * Tninet 21. Magnalia fapientisde fuae decoravit : qui eft ante (zecu- ( f lum , & uíque in fdeculum, neque adjectum »eft. jii .22. Neque minuitur , & non eget alicujus confilio. 25. uam defiderabilia omnia opera ejus , & tanquam fcin- tilla, quae eft confiderare : 24. Omnià haec vivunt , & manentin fzeculum , & in omni neceífitate omnia obaudiunt el. ] A ! 25. Omnia duplicia, un & nön fecig 90 um contra unqm j quidquam deeffe. i * zö.tUniuf-AK QUi ; 0 sum habet abyffum , & sour fiouti- éadem fua fapientia ornavit, & per'- nis , licet utrumque profundiffimum fecit. dor | $; fit , & infcrutabile exiftimetur. Qu eff ante 'ftcu/um 1 x ) leli xteraus efl. In affutig eorum excogitavit.) Altu- tias cordis humani affecutus eft , in- Neque adjedum eff , &c. ) Niil illi 'ddv Zï"),!jm £u$. ficct telligit , confiderat. advenit de novo , nec mutatur , fe(ä 19. 4m[pexit im figmum &vi.) Intel- femper idem perfeverat. E N'M ff.'ix ligit aftra , que Genef, 1. 14. dicun- 23. Deffderabilia.) Pulchra, & per- à fto o tur pofita zz/ízza, &5 tezpora , && dies, fe&ta ; qu& enim funt hujusmodi ea- dem. funt defiderabilia. q*—ïid-.]mm € a5z0s , & altrorum naturales affe- Qppofti, &us, & influxus in hzc inferiora. Et tanquam . fointille , €c. ) Opera Wto quaf Dei tanquam fcintille funt divine Vel fenfus eft, fingula puntta tem- C , fs poris videt. Pars temporis , qüan- potehtie , fapientie , bonftatis. lüit , ys tumvis minima in horologiis norari Que eff canjïderm'e,) Quuas licet, & 1 ántmy] decet cogtemplari, In aliquibus Grz- .potefï , dicitur e44.510» , ffgnum , tefte 11 miyrig Polluce. in Onomaftico. cis codicibus eft, *ec o z:»»97 202 Ssepsz- Poribqs- Ór Aunsuntians, ) Non eft ne&endum cui, id elt , w/que, «4 frin.fxi.'ld:i.'n'q/f W Creati contemplar,. Seintille enim , quam- cum voee fignum eudoy; nam Gre- 25 ; Ce dzaye£Ae» ; generis eft mafculi- vis parve confideratione , & admi- Cilicet y. ni; itaquerefertur ad Deum , qui di- ratione indigne non funt. Ll terja Pi"tf citur annuntiare, qu& prztereunt, &c, Q4- Vrvunt , &f manent n J(k(:uilmz.) tid per E quia omnia illi «que nota funt. pra- Vel enim in fe ipfis perdunt, velfua H pulc'miug ! terita , prefentia & futura, fpecie. Melfenfus eft : hzc omnia Aüm Teni Vefligta occultorum.) Occulta , quo- vim fuam exerunt, " uxili rum veftigia obfcura perfequuntur lIa emnui neceffitate-) Xd omnes ufus; SHlDent ( mortales , fed Deo clariffime patent, in Greco . enium eft , i vdscig xes- U gv(sæ,« QO. C'agif/zz*us.) Cogicatio : elGe $ e&» à Serzmo.) Res, vel fermo hominum. 28. Omnia duplicta , &c. ) JAV ? * 0/14 2I- Magnalia f/Zpientta [ma decoravit, id eft bina, vel gemina, quorum-ta- - - mur D7 &7,) Maguifica opera fapientie gzæ men unum alteri contrariuim eft, yel fud EN i C AwUUTE SLEHL 819 F Tofpes] U 26. Uniufcusq.u'e confirmavit bona. Et quis fatiäb.i.tm;xvie ag qua (u- ? * de'r?s*- glqriam e jus CAPUT XLIL- bícondi .E-minentiä Creatoris relucet in celorum ornatu ,. & pulcbritudi- te foct- hi ne: nempe incolo, luna , flelis, iride , nioe ; grandine , * bibus, tonitru , gelu ab aquilone , pruina , C? mari, in Q uaui fcit .quo Junt pluriima genera belluarum ; denique nemo .ad Deumn laudandum [ufficit. ; n otni i. À Ltitudinis firmamentüm pulchritudo ejus eft , fpecies x 5 coeli in vifione glorice. nbn feoit a. Sol in afpe&tu annuntians ig exitu vas 'a(.imirabiie opus $ Excelfi. a t j Uniuf '4. In meridiano exurit terram, & in confpectu ardoris ejus quis poterit fuftinere ? Fornacem cuftodiens in operibus ar- Vit, & Pff doris : 5 Ü ^ ) Qui Lll»lll 3- Ti Nos i advrfum , fic calori oppofitum fri- referendaalvocem alr/zudizis ; ut fen- fgs (it: altitudinis, hoc eft, coli al- t ïed gus, ficcitas humiditaci. Non fecit quidquam deeffe.) Scilicet tiffimi pars nobiliflima , puta firma- afuo.pari , velf contrario; non fecit mentum , five cclum (tellatum eft ha, &* pulchritudo ejug, fcilicet altitudinis, jusmodi £^ quidquam habere defectum fui paris, qppofiti , & antitheti ; ut ilcitco al- Specjes celi 12 "iffone. gloria. ) Spe- a tero quafi pede deficeret , & claudi- cies , .pulcbritudo firmamenti , qua 2, 10 Í eft fpecies, & pnlchritudo totius cc- funt iv caret , fed unicuique fuum par appo- oniatis fuit , vel oppofuit; verbi gratia, li , & mundi , eft id; in quo vide- in animalibus e(t mas , & femina; tur gloria tum ipfius coli , tum Dei, Quas Jict in mixtis appofita elementa ; in cor- iquibus U qui ejus eft auctor, & creator. Eft poribus materia, & forma; in ommi- Hypallage invertens ordinem ; recto jjons st bus creatis actus , & potentia. enim ordiae dicendum fuitfet , wz/£o (cl [ 410 6/."! 26. Haeisicujuf/que confrrmavit Lona.) gloria Dei efl im fpecie calr. jim, 4 qane al Scilicet per oppofitum fuum , fic.ma- Q. Im afpetla. ) Cum nos incipit €4 mi: teria perEcitur per formam , poten- afpicere matutino tempore: cumnos , tia per actum. Sic.album ex nigro primum illum afpicimus. / m fu:ri;fnf-) j - pulchrius apparet , juventus confilio dnuuntiaus.) Adeile lucem , & tem- dunt Mi j fenum regitur , fenes juvenum juvan- pus repetendi opera diurna. , ac 0 tür auxilio.. Clarius hunc fenfum In exitz.) Ex oriente. exhibent Grzca , quz habent , &£y T8 Vas. ) Inftrumentum , orgahum : dom/& ufns;' éy0g Ép toteyos TÀ doya a Unum uatus ( machina. E A ypti^ hoc eft, alterum alterius ) J£a£/4vit 9. J meridiano.) Meridie. bona. Fornaccm cuffodiens, ) Nofter legit A;/]/sz Í. Ltitudimis fermamentum pulchri- QuAdG 6 €» euffodiens , fed jam in Gre- ; uoru m f, d endo ejus.eff. ) Particula ,. ejfis co eft , Qvce» , znfuflaus , Ted fenfus yiim $820 LIBRI ECCLESIA $1 LCI 4. Tfi'pïiciter- fol exurens montes , radios i n & refulgens radiis fuis obcaecat oculos. gneos exflïæans, de fpe $. Magnus Dominus, qui fecit illum, & in fermonibus ejus I3. | feftinavit iter. - fraper 6. Et lunain omnibus in tem » pore 4fuo , oftenfio tempori.s ; 14, ] & fignum sevi. fui. T. A luna fignum diei fefti, luminare , quod minuitur in POR confummation?. : ficut a . 8. Menfis fecundum nomen e 16. | confummatione. E jus eft , crefcens mirabiliter in pides g 9. Vas caftrorum in excelfis "I ; in firmamento 4coeli— refplen- L dens gloriofe. volunta 10. Species coeli gloria ftellarum , mundum illuminans in 483 excelfis Dominus.- -nls? & 11. In verbis fan&is ftabunt ad judicium & non deficient in vigiliis fuis. R * I2. 4 I2. Vidä nam artifices fornaces I3. Ina iden e(t ; meni£ , ugz celebrabatur in novilu- efcribit, fuas cuftodientes, follibus , aut alia nio, ut í ignificat ipfa vox neomenia- ratione ignem excitant. Eft autem /peryer Miautur i confummarione. ) Luce eunt ; ( particula aliqua fimilitudinis fubin- » nimirum decrefcente ,' donec perfe&te Ij At telligenda, ut fenfus coníftet, hoc mo- deficiat. do : ficut faber ferrarius , aut cuftos 9. Menfés (ecundum n?hen ej«s.) Tam | celeriter, & u0mado calcariz , aut laterarigfornacis ignem apud Grecos , quam apud Hebrzos; ; Jquitur , excitat , fic , &c. nam a Grzcis Luna dicitur ug» , men- I!' tert, fis vero pXÀ» ,'"unde etiàm vox men- In operibus ardoris.) In operibus , Ordfiai qu& ignis ardore perficiuntur, fis apud Latinos , ut aliqui fentiuat. Apud Hebizos vero luna dicitur nb sempore . 4 Trspliciter fo,) eXuremns manfes.) jereach , & áb illa meafis rj jeracb, 15' APE, multo magis , actr iplo plus fol mon- [ nivis plv tes exurit. ? In can]hmmr:tiane, Uc.) Donec or- Nothece beni perficiat, & impleat. Exfufflans.) Exmittens , ejaculans. 9. Vas caffrorum 12 excelfis. ) Pra- nübsy du &. lz fermoniäu: ejus fefinavit iter.) tempom m clarum Dei inftrumentum inter aftra, füt fieer Juftu Domini curfu celerrimo curfum quz Scripture phrafi militia , & ca- fuum conficjt: , ftra celi dicuntur. / miüüm [ 6. Et luna in omnibus , &.) Velin | mftöom, | IO. Speces celj.) Pulchl'i;ïlilo cceli. ire exi(æim( omnibus gentibus , ac terrge plagis , Mundum tluminans , &c.) Quibus vel in omnibus tmutationibus , quas mundum Deus illuminat. ia i"ï" Z patitur. NUFT II. de verbis [antli flabunt ad judi- Offenffo temporis.) Per illam. enim cim.) Jubente Deo fiftent fe ad jnífa el "m d7 menfes fiunt. ejus juftiffima capetlenda , ut mori- Srgnum &vi. ) Signum temporis ; geros decet milites. i NyJ, LY nam per Lunam tempora diftinguun- Nom deffeiemt im vigiliis fuis. ) INon 1f tur. fatjgantur excubias fuas, vigiliafque M ag nmg Mf 7: 4 luna feguum dier fzfi. ) Neo- . fervantes, uD lqtlpït CAIRUJ] XLHL- 821 lins, 12. Vide f arcum , & benedic eum um: val- *Gen. , (p.ïi fecit ill 9. I5 de fpeciofus efl in fplendore fuo. . ; us I3. Gyravit coelum 1 n circuitu gloric füce , manus Excel- fi aperuerunt illum. " t corufcationes emittere judicii pori; : I4. Imper : jo fuo accelerawrl fui. dr ia 15. Propterea aperti funt thefauri , & evolaverunt nebula ficut aves. li n 16. In magnitudine fua Apo-f'uit nubes , &,cenfra&i 'funt4 lla- pides grandinis. 'ete 17. In :confpe&u ejus commovebuntur montes, & in voluntate ejus afpirabit Notus. nus n . * 18. Vox tonitrui ejus verberavit terram , tempeftas aquilo- : Anis; & cqngregatig Ípiritus * leücient LHMES- I9. Et I2. 4dreum. ) lridem: Greco enim eft, i7yvss, frmavit, ^. Vlöe / I3. In ciftust9.) Sqemicirculo ;quem roboravit , preteritum pro prafenti, j novili defcribit. firmat ; roborat. nenmcm' Aperuerunt.) Expanderunt , exten- Confratli funt lapides grandinis.) Lo- derunt ; Grace enim eft , eravvoay. j ) la quitur juxta vulgi opinionem , qui g p I4. 4cceleraviz.) Mittit nives, qux exiftimat grandinem eífe fruítula ex celeriter, & prompte juífa Dei faciunt. conglaciata nube decifa. Quomaodo etiam accipiendum eft,quod 17. i u:n/þefiu ej,-t:. ) Domini fci- -'-1].',*'5'? T im -Hergos fequitur , Bccelerat car*ujïafiane: egit- licet ,. qui refpieit terram , & f'acit eam n fv zerte. fremere, Pfalm. t O23. 22. Rs AT m Corufcationes s ;'udicii.) Quas fuo k/ x;DX met lg voluntate éjus. ) Ipfo volente , Wi ['5 ntiudto tempore , & fipienti judicio emittit. aut jubente. IS. «4perti funt the(Xri.) 'Thefauri Afpirabit Notus.) Xufter Babit. icitic m nivis, pluviarum, &c. Non quod fint | m? jff;lfbo Ig. Fox fomi/rus. ) Sonus, Pcfäpi« apothece , aut conclaves, in quibus tus , fragor. | Don(fC or nubes claudantur , & nives , & fuo tempore inde promantur, fed loqui- ,Veräemvi!.) Oritur enim tonitru ex 20 ) yre veheimenti collifione nubium , qu& ) u a frty tur facer textus juxta vulgarium ho- vehementem facit aeris impulíum, minum Oopinionem , qui hujusmodi Vel dicitur 14 meteora , cum fiunt , alicunde pro- quo terra verberatur. dire exiftithant. $ic Job. 39.22. Nu- verberare terram , quia aures & cor- vritudo cali - da mortalium horribili fulminum fra- quid ingre[Jas es thefauros nivis ,& the- gore percelluntur. 6[ ) ulbh, fouros grandinis a[pexifls , qua prapara- vi m tempus boflis, qm diem pugna , Tempefhas :tquiloni:.) Boreas pfocel- TT d ;)J! bell; ? lam ciens. j ';Hï "T " qmort Nébule. ) Nubes ; in Greco enim Corgregatio fpiritus.), Grace c'uceobn u eft , »o£N. » myfuuaTOS , Vortex venti, turbo , qui N0 I6. [nmagnitudine fua pofuft nubes.) in orbem rotatus , omnia fecum agit 3.2 P Magna fua.potentia excitat nubes, in gyrum. Bene vertit nofter, coz- J thüq eas jtipat., denfat, firmatque; in gregationem fpiritus , quia exiguo fpa- LIBRT EICCEESIASTICI 822 19. Et ficut avis depotens ad fedendum , afpergit nivem , 2j vit à & ficut locufta demergens defcenfus ejus. 26 20. Pulchritudinem candoris ejus admlrabltur oculus, & fuper imbrem ejus expavefcet cor. tes a 21. Gelu ficut falem. effundet fuper terram , & dum gela- De iü verit , fiet tamquam. cacumina tribuli. 22. Frigidus ventus aquilo flavit, & gelavit cryftalius ab 25 fflone aqua , fïlpcr omnem congmqadonem aquarum requiefcet , & ficut lorica. induet fe aquis. 29' 23. Et devorabit montes, & exuret defer.tum & extin- üo at wueL vmde , fient igne. 30 Medicina omnium in fefülïatl()]'*e nebule : & ros ob füper xans ab ardore venienti humxlem effici et eum. L. 25. In bili ? tio 1navona vis venti Continetur Íta- 22. Gelauit nmmz 44.) Concrevit li appellant , groppa di venta. gldcæs 4 H LO £ xeug 40C ; eryflailus di- () citur: a Gracis. * * * tv 19. S/cut avis depomems, €5c.) Nix cuim de celo in terram cadit , fimilis 4b agua.) Eix aqua. 28. d ef& : ivibus turmatim magno numero Super omnem comgr egæt;mcm AQIUAT m ceütr] €] volantibus , qug dipmitenüt. fe 'Ad-fe- reamefcef) Glacies, omnes lacus, & denduin, id eft, ad quiefcendum in aquarum conceptacu ia occupat, & Cüglfd T&Ce À campo : aut fimilis eftgxercituilocu- aquis cruftam i'flJVl(,lt. PU ftarum', que tam immani numc-:ro Sicu£ lorica indaet feé aquis. ) JMnal- Pld[; 7U fpærg'mtur in terram , ut illam ope- lage , pro aquas veftiet quiafi lorica, lbls & riant, obruanf, & quaíi demergant. QO. Czzdoris ) Quit eft in nive. 23. Devorabit VIOREES , Y Depa- 2[3 Bc fcitur montes , quna omnia-gramina, Cetotum Imirem éju:.) In. Greco eft , o:78 vlrnxemque corrumpit , & quodam- Poyy, &vr£Zc » quod vel actum cadendi ecc- modo devorat. lo., & quæ.il pluendi fignificat , vel tà Hora 0/'?726 ( aquam, in quam tabefcens ^nix tan- Exuret defertum.) Exficcabit ,. are- dem folvitur. Aciet ; propterea fe gelu aduftum dicebat Jacob, Gen. 31. 40. d/e zoeíiu- G CAfiy Ezpavefcet 3 Mültum mlrabltur. * ug QN( qe Grece éxqQX4oerur, extra fe vapietur. que af urebar , 69 geln. [ Clc'lht Merito etiam expavefcit , quia cán- dor nivis ocalos ledit. QA. Mediczmna, omzium t Mznatmne 20 P/g zebzule.) Kemedium omnium iacom- P€ i, 21. Ge/u ficut faltm. effundet , Efc) modorum , qua affert gelu 5 & gla- C Nix enim conglaciata falem refert, ] 7111! cies, eft nebula, nubes fcdlcet ,« Vel fermo eft de pruina , ut' Greca rOS, hoc eft , pluvla flante Auftro VOX mAÁXy4 j fignificare videtur. Eft excitata ; 1 qUem f * tunc enim aer tepet , & fitty tenQ aütem pruina fth per fimilis. nix tabefcit. , & folvitur. eïga D qf/??'z., AU cacumina fribalt. ) Grece Iint O xo OT0 $. f/u CGRILT , . /)7 //'7 Senfus eft mva.m, "4b ardore)) Aattri venti calidi te T'po )lö dhqulbl CIIL! fummitate fudium, aur palo- Huzilem efficiet eum. ) Minuet ni- v CY rum conglacistur, apicem , & quafi vem, aut glaciem , quam,cryftallum vl [ r*u:indexn illis facere. vocaverat, ICet r T fjn | ET C *A PECE,XPIUE" 8 3 23. In fermone ejus filuit véntus j & cogitatione fua placa- Dem, vit abyffum , (r) & plantavit in illa Dominus infulas. hs, & 26. Qui navigant mare , enarrent pericula ejus & audien- — tes auribus noflris admirabimur. 1 ge- 27. Tllic pr&clara opera , & mirabilia : varia beftiarum ge- nera, & omnium pecorum , & creatura belluarum. 28. Propter ipfüum confirmatus eft itineris finis, & in fer- ausd (cet, & mone ejus compofita funt omnia. co'nfu.mmka- 29. Multa dicemus ,. & deficiemus'n verbis : tio autem fermonum , ipfe eft in omnibus. v extite 3o. Gloriantes-ad quid valebimus ? ipfe enim omnipotens fuper omnia opera fua. rqs ob; 41. Terribilis Dominus , & magnus wv-e'hement.er ; & mira- s. It bilis potentia ipiïus. od 32. Glo- n VU ILHCN';;A: Cr) Et plantavit in illa Dominus infulas. Im ed;z. Sixz. degirur & plan- '/'yj'fm'fil! "- J tavit illum Dominus JESUS. In férmone ejus.) V oluntate ejus. 25. " Sermone ejus.) Merbo ejus, pre- ^il ,»3;,:4[':?/; cepto ejus. Compo[ita funt omnia, 6c.) Dilpofi- g lacus; & Cogitatione fu. ) Moluntate fua. ta fünt , & ordinata, ceupat » & Grace AoqgusquG , cogitatione , lermo- ne , juítu. 29. Multa dicemus , P ENO * ]d efi, ,. * Placavit 44)[2072.') Sedavit mare flu- quamvis multa dicamus , fermoneim i.) Eu * timen noftrum vincet argumenti tna- &ibus eftuans. 27s Beffligrum genuera. ) APi.fCium : gnitudo. 5.) Dar, cetorum &c. Con[ummatio autem fermconum zpfe efg j eramins Pecorum.) De marinis etiam dicitur. incomuibus.) Cum non poffimus per- K szodam— Ita Horatius libr. r. Ode 2-« fequi omnia , que de D«o dici pof- fent ; finis; & fumma verborum, & Omnue cum Proteus pecus egit altos; k C]bït L MC' ' Vifere montes. fermonum fit , quod Deus eft in om- Creatura belluarum. ) imunanes bel- nibus , omnium effe&rix caufa ; & n alpfum ,. di ntite ]ue ex genere cetorum , que in marti confervatrix ,. & ad.quem tanquam - creavit Deus. ad finem referuntur, 1n Gr a cü..elt, 29. Propter ipfum.) Grece 91 dvóv , TO mdy égiy &vrOG zpfe eff omnia. ; Mi';;mimf per ipfum , Deum feüicet. jum 1407* Confirusatus eff itineris feais.) Yinerisfi- €2AÍ0$. 503 Gloriantes.) AoEaoyrsg , gDri, » nem videtur vocare finem cfeaturarum s r |Ad quid valeä;mzzf.) Quantulam (clicet * ad quem fingulz fuo quafi itinere con- À je Bu tinuo tendüunt , & pergunt , quia hic partem ejüs laudum exequi poteri- mus ? rtepe eis a. Deo. confirmatus eft, id. eft, firmiter pofitus,& ftabilitus. In Gra- Super omnia optra fz4.) Deum non nifi ex operibus ejus poffumus agno- j al £vc oor. cis aliquibus codicibus eft, 27 Zvró» v a & celebtare l t h &xyxsNog ZurS. Per ipfum ,ci- fcere , opera autem J licet imare , profpermm iter facit nuau- Dei in infinitum minora, & depref- n rwtäi jun Hius cju$5 , id eft navis. k fiora funt ipfo Deo, $24 LIBRI ECCLESIASTICI 32. Glorificantes. Dominum quantumcummque potueritis , D fupervalebit enim adhuc , & admirabilis magnificentia ejus. 1 i, & 43. Bened icentes Dominum exaltate illum, quantum pote- Ítis; major enim eft omni laude. tatem ( & E 34. Exaltantes eum replemini virtute , ne laboretis : non enim comprehendetis. , populis * Pfal. f In :35. * Quis videbit eum , & enarrabit?, & quis magnifica- » IOS:I' bit euim ficut eft in 1nitio ? " camin. &H 36. Mul:a abfcondita-funt majora his : pauca enim vidimus operum ejus. Lentes: roesmoce s 37. Omnia .autem Domir;gs fecit , & pie agentib'us.dedit pendens « fapientiam. minatiyu. Vrte, V C A-P^U T - XLIV. bus vocil Laus p?iorzzm patrum , ac [aminis eorum : primum in genere , dein- Hac ipin preteritis de nominatim laudantur. Henocb, Noe 4 Abrabam , cui font, m fus etoo 6u EH Jjaac $0" facte funt p'romig?m acOD. nati [unt, /fam?x!/mg Nustian Audemus viros gloriofos , & parentes nQ&roS in ge'- 1. L neratione fua. * Rropkfmm,» MLTECT 2. Multam gloriam fe Inter jn culo. .cit Dominus magnificentia fua— a fze- * ellt pote 3- Domi- Düntiante: tem fuam 32. Swpervalebst enim ?d/mc.) Ma- M. Pre )zgmtiäw ded;t fapientsam. ) 102 feme jori adhuc laude , & gloria dignus Qu« homines de Deo cognofcunt , erit. pauca funt ; piis tamen prz aliis ube- P?*:Etitü T pu, « Magnificentia ejus. ) Moajeftas , & rior divinarum rerum cognitio aDo- Quo Rebar potentia ejus, . * mino conceditur. 34. Replemin: ver?ute. ) Colligite 'V.i- 1. 145 cffe res veftras, & in laudando Deo ftre- — rum fama celebris eft. lres glorzo[os.)) InclyCOS , quo- Xm ori nui -eftote. üc ??xhci Parentes noflros.) Majores noftros. tiàntes t Noncomprebendctis.) Hoc a,fTequi non lz geueratione fma. [Etatefua , qui poteritis, ut quantum audabilis eft, inclyti fuerunt , & illuftres fuo tein- 8 imnitg ipfum laudetis. Tnánie] $3 pore , dum viverent. ti ol 35- Quis videlit eum , &6c.) Oftendit 2. Multam gleriam fecit Domsnus. ) torüm dim nos, ut meretur , Deum laudari non Multam gloriam per inclytos hofce poffe , quod divinitas, res a fenfibus viros fibi Dominus peperit. tfüs ef. 0C eft ;1 noftris remota fit, « fupra fenfus no- Magnifrcentia [ua. ) Ma j hlbeban t ftros. tentia fua. gnifica po-/ em aD 36. Multa abfeondita, &c.) Pauca 4 feculo.^) Ab initio mundi. * fcimus , plurima , & maxinia nos la- 9 [e] Domnantes 1m poteflartbus [uis. ) Conferipe tent. ; . 'Y6 Domimastes: non eft. accufativus expllcät Ja B;ä /Cltml AJCAPUOT 'XLIV. 825 Titis , D 4. Dominantes in poteftatibus fuis , homines magni virtu- i. te, & prudentia fua preediti , nuntiantes in prophetis digni- pot- tatem prophetarum. 4. Et imperantes in praefenti populo , & virtute p : 01 Hrudenti)æ populis fanctiffima verba. tifica- $. In peritia fua requirentes modos muücps , & narrantes carmina fcripturarum. L] Kdimus 6. Homines divites i n virtute , pulchritudinis ftudium ha- 7. Omnes Eentes: pacificantes in Vdomibus fuis. —— ; Qdit pendens ex verbo laudemus , fed no- . de prafenti populo..). In populo minativus, ut patet ex Grzco Xvei£- hoc noftro Ifraelitico. Santiffima verbaJ) San&Giffimas res, voyrec , idemque judicium de aliis dua- bus vocibus , zzntiantes , tmperantes. precepta fanciffima. Hzc igitur participia accipienda funt &. lg peritia fua vequirentes eodos mu:/;m.r.) Aliqui ex majoribus noftris [ ,.dez'n preteritis, quafi dicat : dominati (l funt, nuntiaverunt,imperarunt. Sen- non tantum rexerunt populum , eum- fus ergo eft, 2»; z regnis [mis domt- que docuerunt legem Dei , fed fua folertia , peritiaque invenerunt mo- nati [unt. ln- Grgco enim gü, ) Tálg fBac iNelaag &UTOY. dos myficos , quibus Deus laudetur. Nuntiuntes in lþ'roþ/?efis dignitatem 'Talis precipue tuit David , qui Pfal- jnge mos confcripfit , & canendos mufi- prophetarum.^) |1n Greco eft tantum cis tradidit. dWW*y(yEA"dTSQ £ weopurtiaiG y ammun- 1f kiantes im propberis Vulgatz fenfus Nzrrantes carmina [cripturarum J In effe poteft : majores noftri erant an- Greco eft , Qigyóspevor £2 &v qeap? , explicantes carunna im Sevipturis, que nuntiantes . inter propheras dignita- Donri tem.fuam propheticam , quafi dicat: fcilicet funt in Scripturis , non intel- / non femel, aut iterum fpiritu pro- ligentibus interpretantes , & decla- jtiarm. ) rantes. Aliquilezunt, Em ÉqyeaQ?, : ng[cunt ! phetico acti prophetarunt ; fed fx- gliis ub pius , & per modum habitus , ex carmina feript4, quod in idem reci- quo fiebac , ut in populo fe prophe- dit. itio 2407 tas effe , & hanc divinitus dignita- 6. Divites £5 virtute.) Magna vir- ]ta tute, hoc eft , fortitudine pr«diti , tem obtinuifle profiterentur. )9 1 quO' fere Palacius. Vel fenfus eft : nun- & inftructi ; in Graeco enim eft ,. »c- Xoensyup.fyor £» Io xv ; .noümg'. tiantes prophetias cum prophetís jux- Pulchritudizis — füudium babentes. ) ta dignitatem prophetarum. lta Em- f , Q1 manuel Sà, quafi dicat: majores no-* Membrum khoc non eft in Greco. fuo t ftri prophete fuerunt , & vaticinia Senfus effe poteft , fuiffe ft:diofos pulchritudinis, hoc eft decoris , & eorum digna prophetis. Vel tandem DWUIW'(* ) fenfus eft: niajores noftri nuntiabant, ornatus in rebus facris, fic de fe Da- o hoc eft , re ipfa oftendebánt, & ex- vid ajebat : ZZexi 4ecorezm domms tua. ! » P(al. 25. 8. : hibebant dignitatem prophetie , dum gr'liffa p eam a Deo accipiebant , & in libris Pacificantes.) Grgce £iggyevorrtc, pa- confcribebant , & quibus illa popu- cifice, & profpere agentes domi fux. , 9 Vel etiam fenfus eft , pacifice cum lo legeretur , & annunciaretur. "ita " ! explicat Janfenius. finitimis populis vixifle; quod enim cufadivi Bibl. cutm Gom. Menoch, T. IF. L Mmm mm & 826 L.IBRI ECCLES'I:ASTICi [ e O mnes ifti in generationibus gen'tis fuse gloriam adepti ? cundie funt, & in diebus fuis habentur in laudibus. 8. Qui de 1. ] illis nati funt , reliqugrgnt,nomen narrandi lau- Juvium des eorum. 9. Et funt , '19-* quorum non eft memoria : perierunt , quafi qui fit dilu nonífuerint ipfis. ; &nati f*qn;, quafi non 1lïati,'&- filii ipf?1*um cum 4o, * e(t inve 10. Sed illi viri mifericordize defuerunt. funt, quorum pietates 'novn f, &f aL* 1r. Cum femine eorum permanen$bona. tione ir .12. Haereditas fan€ ) atis üetif .femen eorum. tar nepotes corum , & in,.teftamen 22. Ti fcere 1] 13. Et filii eorum propter illoä ufque in &eternum manent: femen' eorum , & gloria eorum non derelinquetur. Pt 14. Corpora ipforu LI I vivit in generat n in pace fepulta funt? & nomen eorum llj dei [ lone, & generationem. '. tempore ; Ij. Sapientiam 1 tibus moi nuntiet Ecclefia. pforum narrent populi , & laudem eorum * Gen., Tüenta w 16. * Henoch placuit' Deo , & translatus eft 1n paradifum , IT tunciliario, iie ut det gentibus poenitentiam. 17.* Noe id CH [077.7; iI. 5* dicitur in Vulgata , ;» domibus fuis , Boza.) 'Tam tempbralia ,quam fpi- emptio , ritualia. Ult. etpo in Grs&co eft, £» z&poríatg duroy ; funt Dretium . autem srZ2omor , accolg , «& finitimi. 12. Hareditas [anfla.) Ut nepotes ". lp generationthbus gentis fue.) SUO eorum fan&i funt , fideles , virtutis fam'liam [ feculo , tempore quo vixerunt. cultores. muni il fPem ) & Et n diebus nofivis?) In eos , qui il- Ip teflamentis fletiz , &6 c:. ) Serva- W. Vul; lo zvo fuerunt. vit fedus cum Domino pa&um , ut Habentur in laudsius. illi fideliter ferviret. m fuiff celebrantur. ) Inclyt"i funt, ORtünum I3. Proprer :los.) Propter paren- Cando , v; g. Reliq:æmni zomen.) Famam, & tes fuos fideles , ac, pios. Clliaffe, gloriam. Ujque in æiernum "anent.) Filii non Narrands laudes eorum. ) Et am- tam carnalés$ ; D ïg' D!.m; pla-m materiam narrandi eorum lau- fpirituales, fcilicet fideles. ; quales Judzi , 'qu.a"ï imifis ( - des. T 14. Ip pace.) Plenidierum , & bo- 9. Et faut quorum nuon eft memoria , norum operum naturah morte ex- : lo ) &c.) Cum parentibus illuftribus fimi- tinéti. 19 Tf4 les non fuerint I5. Narrent populi, &c. ) Celebre W mali. A,""obf-curi w od Aetiam [/) tur in populis eorum fapientia. t f Io,. Fsrr mzfä,ïiCOFd;æ.) ,In alios: mi- VErclefl'd.) Cetu fidelium, , fynago- Wt Cum i fericordes , & a Deo mifericordiam i A(.' df €n confecuti. 16 Placuit. ) Vide Genef, «. 22. Ih Pietates,) Mifericordig opera. ubi dicitur ambulaffe cum Deo. brah 20 Pae, II Cnmfem;;zäea'rum.) Cum eorum Translatus eff in paradi[nm. ) "Yerre- am & Blis, nepotibus, poftéris, t[Um Áioug tll fiem ; vid; ibidem di&ta, n 24- CAPUT XLIV. 627 17. * Noe inventus eft perfeCtus amadyt , juftus, & in tempore- ira- * Gen. cundize fa€tus eft reconcillatio. ? i-g. Gen. udi la . 18. Ideo dim *ifi'um eft reliquum terrz ,. cum fattu m fl : e o luvium. & 7-1: , quafi qui - I9. * Teftamenta feeculi Héebr, fit diluvio omnis caro. pofita apud illum, ne deleri pof- 'I"I' VI ?I'Um CU 20. * Abraham magnus pater multitudinis g&ntium ,& non * Gen. 2. 9. ttes noh eít inventus fimilis illi in gloria, qui confervavit le gem Excel- 5 e fi, & fuit in teftamento cum illo. T 21. * In carne ejus ftare fecit teftamentum , & * in tenta- ,. tione inventus eft fidelis. * Gen. entis ftett 22. Ideo jurejurando dedit illi ] 7.10. gloriam in gente - fua, cre- * a. m mageni fcere illum quafi terrae cumulum. 25. Et ä'Gi'h, " Mmmmmz Jen eorud 22« Is Ut det gentiäus. peniteniiam. ) Ut Now efl imventus. fimilis. Hli, &fc.) tempore Antichrifti rediens det gen- 'T'um ob eximiam ejus fidem, & fan- tibus monita , ftimulos , & horta- Gitatem , qua factus , di&tusque eft lgm eotüri menta peonitentiz. pater credentium , id eft fidelium , 17..Jn tempore iracundia fatlus eff ve- & fancttorum ; tum quia- Deus cum xradilunt, conciliatio)) ln Greco ett, v-ra'Aa'—y,Lw, BO . ] »ofteris ejus fingulare pactum "d eft commuratzo , permutatio , re- sst 17.* M iuiit, & Melfiam promifit ex ejus demptio , & redemptionis pretium. femine nafciturum , & novam cere- i qur p Fuit ergo INoe pietas , & fan&itas moniam circumcifionis dedit, &c. pretium , quo ipfea Deo redemit tum 'Can]ärjvavit legem exceift ,. C c. ) Di- "U nepo:ö (&o in omnibus audiens, fam liam fnam, ne mergeretur com- Jes , virtuti .muni diluvio , tum confequenter Le teflamento fuit eum illo.) Digngm fpem , & propaginem generis huma- tus eft Deus cum Abraham quafi cum jl2 ) Suit ni« Vulgati fententia eft , Noe £a- " &um fuifte reconciliationem , hoc eft, amico, & focio, immo quafi par cum )'pa&üm j u pari pacifci , & inire fcedus. . hominum genus , iratum Deum pla- QI. Iu carne ejus, €/c.) In carne il- gpter p cando , velut redemiíle, & recon- lius conftituit notam liujus pacti cir- ciliaffe. cumcifionem , qua illum , -omnesque NI - 19. Dimuffum efü veliqumm - zerra. ) ejus pofteros confignatos effe vo'uit. ]udæi , qum Dimiffe (unt alique reliquie homi- lp tentatioge imveutus efh fidelis. ) num mundo. Cum Deus Abrahami obedientiam o]es« &b iemm D Jermra.) 'T$ $, eft dativi cafus. tentavit , imperans illi, ut facrifica- j at * 19. Teflamenta fsculi.) Pa(ta mter- ret filium. inventus eft autem fide- 23, & in omne fzculum duratura. lis, quia firmiter credidit Deura-re-- Pofita funt apud illum. ) Contracta fufcitaturum l1faac, ut promiffam ex ,. ) Gd ['gp'wü t funt cum ipfo. eo pofteritatem haberet. m - j (m00* 5 ANe de'eri poffit , Efc.) Vide. Genef, Q2. ldeo jurejurando, &fc. ) Refpicit Eo.160. & I7. illud Genef. 22. 16. Per memerip[um juravi, dicit Dominus. (ac. - i 'OO. Parer zultitudinis gentium, 65,6) JqmÁ. 1 Abraham enim patrem multarum gen- Dedzt slli glo'ri/zm "m geuie jl-/m.) ,Ut:, .' xe(æerre-, tium fignificat. Vide Geaef. 17. 5. ex femine. ejus. Chriftus. nafceretur »» Jm- ta.nl 24' L 8 u ii 8 LïBRI.'ECCLESIASTICI 23. Et ut flellas exaltare fexen ejus , & haereditare il'os a mari üfque.ad mare, & a flumine ufque ad terminos terrae. D. 24. bt in líaac eodem modo »fecit propter Abraham patrem ejus. — 25. Benedi£tio nem omnium gentium dedit illi Dominus & I teftamentum confirníavit fuper caput Jacob. ^26. Acznovit eum in benedictionibus fuis , & dedit illi hze- ? reditatem ,. & divifit illi partem in tribubus ducdecim. eum jr f 27. Et confervavit illi homines mifericordiee , invenientes j Coram gratiam in oculis omnis carnis. CAPUT 41 & pofteri ejus in maximam crefcerent Teflamentum [uura, 6c. ) Pactum, eum e multitudinem, filii fcilicet naturales, & promiffum fuum. $À &. multo ma gis fpirituales, qui fun; Confirmavit [wper caput gacob. ) In nub fideles. Conftituitin Jacob, non in Efau fra- tre fuo. & F , Qua[r terre cumulum. ) Quafï ma- Sic Italice dicimus benefi- pline gnum areng cumulum. Ín Greco cium aliquod, aut jus ptiinogeniturg in alicujus capite conftitui : porre ; Y ferre. eft, óc x3 7ijc vj ? tapquam pulve- capo .d' alcuno i. beneficio, o la prims- 23. lr ffellas exaltave feraen sliins.) genitura. (0)! Extollere femen illius gloria, nume- Q6. Agnovit eum in benedidlionihus I "'u], ro, opibus ; regno, victoriis, reli- feis, &c.) Agnitio Dei non eftotio- ( gione templi incl fa, fed efficax, amorem fcilicet, fa- morta phetarum, &c. . yti, oraculis 1)?0- P vorem, & benedictionem, bonorum- 0. Sin ue cumulum fecum ferens. Hereditare illos.) ^ Concedere illis Bo ) quafi in hereditatem, Dedit 1lli. bareditatem.) Heredita- Patriarg 4 mari usque ad mare. ) À mari tem illi tribuit in pofteris fuis. Divifit 4lj partem in tribubus duode- & egrult mediterraneo ,. quod eft ad occiden- , Magml tem terre fan(te usqué ad mare mor- cim.) Hereditatem , quam illi dedit, "m,) ( tuum , quod eft illi ad orientem. in duodecim tribus divifit, ac diftri- buit. . h& Et a flumine.) Euphrate , vel certe Deus lüc Rhinocorura fluvio , qui terminus 27. Confervavit tl bomines miferi- Tàm, fuit terre fané(ta Auftrum verfus. cordis.) Moc Jacobo tribuit Dominus, Usque adtermimos terrs,) Palgftins; ut femper aliqui effent pii, & fideles cis. l'iSquæl C vel intelligit peculiariter terminum in populo lfraelitico , licet pailim lj ye, Borealem Libani montis. vulpus, & Principes peccarent per 24. 4» I[2ac. eodem modo feciz, oj idololatriam , & alia. fcelera. M!)yffs, dicta.num. fIo. Vidf: Mmf?m Cum eo inftaurans promiffiones Abra- Dottento Omnuis carnis, ) Qui non Deo tan- NITER Qu 2 he'parenti ejus factas. ; Vide Genef, e5 tüm, fed hominibus etiam gr :ti erant. 3' GLVO, ^ 25. Beneditlsonem omnium gentium Verficulus hic ex Greco fic verti- qim, ) p dedit illi. ) Deus fecit, ut ex Ifaac, tur edauxit ex eo virum mifericordia £ Àmy non ex Ifmael, nafceretur Chriftus, Imvenientem gratiam in ocults ommis car- 215. On Reue Abrahg, & femini ejus promiffus, in Qu verba optime conveniunt Ms Y fäs | quo benedicende, id eft juftificandz, Jofepho; qui Pharaoni, & univerfe qUæ hao & falvandg erant omnes gentes. /Egypto fuit gratus: Hä:xl AC À 'P- DUE- XLV. e ia C-K PäU : UOLV. $ fetra, "Aaron , €? Pbinees : de co | patrem , V..,De laudibus. Moyfi , t ngre'gcztioæ; : Coreé interempta. minu: 1. T Mlectus Deþ , & hominibus Moyfes j cujus m emoria in Exod. II $. benedictione eft. tillite . Similem illum fecit in g loria San&torum , & magnificavit . in timore inimicorum, & in verbis fuis monítra placavit. 'enienta ecm & juffit illi jo * Glorificavit illum in confpectu regum , Exod. coram populo fuo , & ofte ndit illi gloriam fuam. 'APUT 4. In fide , & lenitate ip fius fan&um fecit illum , & elegit 6:7. & t eum ex omni carne. " H Patun, $. Audivit enim eum , & vocem ipfius , & induxit illum in nubem. p jub) n Efafti 6. Et dedit illi (1) coram präecep'ta, & lcägem xkvitæg*& diíci- us bentte amentum fuum & judicia fua Ifrael. plinag , docere Japob teft Lmogenitur; Mmm mm 3 7. Ex- N j; r TL legitur : cor ad precepta. (1) Coram pracepta. I» ed;r. Sir. I K üjus imemoria in beneditlione eff.') masdata dedit sl ad popälum [zmmx, medidindt n etoti- Cujus i?eatta eft, felixque me- A«o» &vTS. ut eft in Graco, £verszharo aurw ?r,;»gg fcïlicöïu a moria. Ma- 0. Similem :llum fecit im gloria San- -Oftendit illy. gloriam fgam-) E t bonortit jeftatis fue particulam — aliquam ? i Borum.) Fecit illum. fimilem fan&is Exod..34. Patriarchis Abraham, 1faac, Jacob, &c. ) Vercditte & eorum glorie xquiparavit. 4« n fide. ) Fidclitate juxta illud j (uiS- Magnifitavit eum im timore inimico- elogium , q uod a Deo tulit Numet. " du I2. 7. Moyfes im omns domo mea fdf- jm ii dedits rum.) Quia per Moyfem tot prodigia lffsus eff. in /Égypto, & in deferto patrantem fiz, aC (itttt- Deus incuffit ingentem terrorem Pha- Lenitate. ) Quia, ut ibidem dici- tur, era? Moy[es vir mitiffimns. M;n!! ï/!if!ï i' raoni, ZEgyptiis , Amalecitis, cete- Sanflum fecit illum.) Oxnavit illum, Dominus risque Chananzis Hebrxoium inimi- * & fan&tificavit fidelitate, & lenitate. 1ïit cis. J & fide la verbis fu. ) Werbo, & juffu Elegit eum ex omni carue.) "xomti- lict philm bus hominibus, ut populi Dux effet. Vs Moytts. ni-, PCLC Arent Meonflra placavit. ) Monftrofas, & g. Andivit enim eum , 6c.) Fa ert portentofas plagas Deus ceffare fecit, lares cum eo fermones milcuit, & xaTtmauct, uteft in Greco. cum.eo os dd. os locutus. eít. In Greco eft, sxóriot» dvroy TÀ/G Qevüg T Deo H m . 2. Gi'oriþ'c:.avit las im cwzþeäuuke- jmgt " 6ïïlfl gum.) Pharaone /Eoypti, ÀAgag Re- dur8, id eft, andiram fecit. illi "vocem. T) 0 ü(« vettt ge Amalech, Og Rege Bafan, & Se- fmam , [ 4 eus fcilicet. pferi dit on Rege Àmorrheorum , quos omnes In nubem.) in c&ïigiflem | fempörc [ [ jj o x Mloyfes regnis privavit & occidit, ob datz legis in. monte Sina. ventt f quz magnam gloriam confecutus eft. 6. Legem vit«. ) Quz vite longa, & mvel' J«fft «li. coram populo fuwo, ) 1def & felicis promiffionem habebar. 830 LIBRI ECCLESIASTICI y. Excelfum fecit Aaron fratrem ejus, & fimilem fibi de tribu Levi: it ligat x 9. Statuit ei teftamentum cunqulr geternum , & dedit illi facerdo; I L,'.: 4 l tium gentis , & beatificavit illum in gloria. tatis, 6 9. Et circumcinxit eum (1) zona glorive , & induit eum ftolam glorie j & coronavit eum in vafis virtutis. ortaia. KExod. 1o. Circumpedes , & femoralia, & humerale pofuit ei , 359 ginem. 28.35- & cinxit illum tintinabulis aureis plurimis in gyro. 11. * Dare fonitum in inceffu fuo; auditum facere fonitum. 16. N in templo, in memoriam filiis gentis fuae. ipfius ft ". $ 12. Stolam fan&tam auro, & hyacintho, & purrura, opustex- tile, viri fapientis , judicio , & veritate preediti: n fantto. guratis 13. Torto cocco opus avrtivücis " gemmis pretiofis fi in hga- | 19 F ficut die (:) Zona gï(griæ. Ip edit. Sixt. legzzur : zona jufhitiz. : Docere Jacob.) Ut lfraeliticum po- lis fignificabatur , ob q uam omhnes | tificate - pulum in legeinftitueret, quam a Deo. eum honorabant, & reverebantur. acceperat in monte. Fortaflis vafa virtutisappellantur pre-. Wansengestcas Teflumentum fuum. ) Pa&um. Pe- tiofe veftes, quo fenfu infra num. 1p meny, tiomina fjl pigit enim Deus cum Abraham, Ifaac, 14. corona, five lamina aurea dicitur, Jacob, Mofe, & Hebrzis, fe eisfore opus virtutis. ltaque verterunt aliqui, dibüs ifei Deum, id eft, patrem, tutorém, & mnflruxit eum apparatt opulento, TUl reco proviforem , hac conditione, fi ipfi do. Circemmpedes, ) Grzce. woäxzign, Oranspue | leges fuas fervarent, poderem , veftem ad pedes usque de- ?h mreptyj, g^dicia [4a. ) Legem fuam, juxta miffam. Intelligit tanicam hyacin- enfü, ut | quam in dubiis rebusjudicandum eft. - thinam , quz Pontificis propria erat , C gt " Excel[um f'eczt.) Y'Lect, extu- de qua vide I2xod. 29. 4.. qut red] lit ad magnam in populo 4ignitatem. Humerate.) | Ephod. five fuperhu-, Tüm H()mi! tferale. Vide di&ta Exod. 29. n. 6. Sinilem fsbj.) Similem Moyfi; po- Cülpta, nitur enim //Zi pro z. Tintinsabulis.) |Nide ibidei T4. Cro Q. Staruit ei teflamentium 4te))zum.) n. 22 32* n di&a dUI53, d Pa&o, & promiffione eterna illi fa- l1I. I» memmriam füis gentis fua.) um of cerdotium tribuit. Ut populus hoc pulfu recordaretur Outt, , Geziis.) lraelitice. diving majeftatis, eamque reverere- WQ, t ef Beatifrcavit illum n gloria.) Ornatu tur in Pontifice templum ingrediente. di&a Emd veftium gloriogfum, & quafi beatum l9. $Grola; /4näam.) Intönigic fa- E'ïfl'f 4 reddidit, tionale, quod veftis quedam erat, & etim lm In gloria, ) Grece & s'z/moo'w'a.a ,in pe&oris ornamentum. erat 3 nl «lecoro corporis ornatu. Opus zextile virz fapientis. ) À fztl)i- Dacd ag 9. Zona gloris.) Cingulo eleganti, enti artifice factum, G[O)'i,z b & pretiofo. Judicio , &f veritate praditi. ) Mera MOif Stolam gloria.) Vefte, amictz , tu- prudentia ,« & arte prediti ad. illud Pt vj nica, talari eleganti, pretiofsque. texendum. Del/f/l.: Coroónavit eum im v afís 'virtuti.f.) In- I3. Terro cocto, €c. ) - Vidg di&a- def ftrumentis veftium eximiis , quibus Exod. 29. n. 15. ubi rationalis forma, ejus virtus, id eft poreftas pontifica- & materia explicata eft. . » li Cill h mun Qd CAPUT XLV. fbi de in ligatura auri, & opere lapidarii fculpt -isj- in memoriam fe- facetdo- cundum numerum tribuüm Ifrael, 14. Corcna aurea füper mitram ejus expr —eH'a figno fanGi- luit eum tatis ) & gloria honoris: opus virtutis, & defideria oculorum ornata. ; fuit e, .15. Sic pulchra ante ip fum' non fuerunt talia ufque ad ori- ginem. 16. Non eft in fonitut dutug illa alienigena aliquis * fed tahtqm filii ipfius foli, & nepotes ejus per omne tempus. jpustere 17. Sacrificia ipfis confumpta funt igne quotidie. -*8. " Com * Lev. plevit» Moyfes manus ejus, & unxit il]um oleo ngratis fantto. 9. 12. jnlige 19. Fattum eft illi in teftamentum seternum, & femini ejus stspcasurec d ficut dies coeli ; fungi facerdotio , & habere lau * à dem,& glo- im Omne rificare populqgu--fuum in nomine ejus. repebantut« 20. Ipfum Jlantorpre lp memoriam.) Utfcilicet Pontifex 16. " lienigena 4!iquis.) Qui ex Aa- ia uti. ia dicituïa nomina filiorum l1frael pretiofis lapi- ronis filiis non effet, dibus infculpta geftans in pectore, eo- 17. Quotidie, &?c.) Quod intellige t aliqu rum recordarétur , & facrificans , de jugi holocauftorum facrificio , eutt, j mömdyg"h oransque Deo. commendaret. .. Vel, quod mane, & vefpere offerebatur ; im memorium, refertur ad Deum hoc INumer. 28. 3. usque dt- fenfu, ut fcilicet Deus videns Ponti- 18. Complevit Moy f&: 'mdnm' ejm.) m hyïC'm- ficem rationali indutum , Tnemor Mofes confecravit manus Aaronis, opm etat, * quafi reddezetur filiorum Ifrael, quo- implendo illas zrum oleo, quo eas con- rum nomina gemmis. illis yidebat in- fecrando perungebat, tum muneribus, ; faperhte, fculpta. l & victimis, quas ipfe initiandus, n 14- Coroza 4 ureas, &s. ) Etlamina confecrandus pro Íua confecratione Deo offerebat. Hiftoriam, & ritum jden (ida aursa, de qua vide num. 36. . quod. cap. 28. confecrationis Aaronis in Pontificem enlit /?»'l') Super D7 tram ejus. ) .Pileum ejus , habes Levitici 9. «cordaretur five, ut eft in Greco, Gdarzz. VM1ide 19. Teflzmentum ateruum. ) Pactum e reyere dicta Exod. 29. num. 49. &eternum. Expreffa ffgno famtitatis. ) ln ea Sicut diesceli. Perpetuo, & quan- :nïlli b gt T* enim laminaexpreffum, & infculptum diu durant dies colt. um 0 erat , SanGitas Dosuno, Vide dicta Habere laudem. ) Officium Deum Excd. 28. num. 36. ,)A fap('- Gloria bomoris.) Orn -amentum ho- laudandi per hymnos,. Pfalmqs,& fa- norificum. crificia , &c. Vera Gleriffcare populum.) Benedibere po- Opus 'virttztig. ) Vide dif(ta num. 9. ïiti. i illudv De[ideria oculorum ornata.) |Orna- pulo; in Grgco enim eft, $vAoyeiv. mentum egregium, quod oculos, & Formulam benedictionis habes Num. fijc did 6. 94. Benedicaz tibà Dominus , C& cu- defideria intuentium ad fe raperet. E ylig £o7mP 15. Usque ad orzg ffadiat te, €c. ne mundi. " in(em. . 5Ab origi- ls aomine eju ) In n ïominew Aifuo. , 822 LIRRIECCLESLISSTICI 20 20. Ipfum elegit ab omni vivente, offerre facrificium Deo, te ani incenfum , & bonum odorem, in memoriam placare plfoxpþ- 30 pulo fuo. Yurm , 21. Et dedit illi in praeceptis fuis poteftatem , in teftamen- en 45 tis judiciorum , docere Jacob teftimonia , & in lege fua lu- cem dare Iírael. here INum. 22 * uia contra illum fteterunt alieni , & propter invi- &i*um 16. i. diam circumdederunt |ill um homines in deferto , qui erant n ipf &3. cum Dathan, & Abiron , & congregatio Core in iracundia. fecit, 23. Vidit Dominus Deus , & non placuit illi & confum- ti funt in impetu iracundiae. 24. Fecit illis monftra , & con fum,pfï.t illos in flamma ignis. p 3s. Et addidit Aaron gloriam , & dedit. illi heereditatem , lat & primitias frugum terrae divifit illi. Vdl fe 46. Panem ipfis in primis paravit in fatietatem : nam & fa- feiffe- A - crificia Domini edent, quse dedit illij & femini ejus. Qitate, fuiffe Y 3. Caeterum in terra gentes non haereditabit , & pars non ratituti eft illi in gente : ip.e eft enim pars ejus, -& haereditas. tus eft j INum. 28. * Phinees filius Eleazari tertius.in gloria eft , imitando lolatran 95 7. Num. 2 1 Mac eum in timore Domini : 2 E gli;&(xj(;';u 2. 26-poc eft, fuo Pontificio jure, & aucto- lz iracundia.) lrati, & invidia tu- Yéttere | 54- ritite. mentes , quod facerdotium illis non "n Dü"f/l[')j Qo. lg memorias.) Uï memorem contigiflet. : Wn, que uafi faceret Deum Po»ouli fui, & in 23. Cosfumpti [unt, 65c. ) '"Verrm DI Ó gnum animi memoris beneficiorum hiatu abforpti, N. 16. 31. tit, Det. 24- Mo/era.) Prodigia, miracula. li re - Placare,) Et ad placandum Deum, 25. Adgaidit Aaroz g!0ri4m.) Mira- fü& Deo & propitium illum reddendum popu- culo in virga edito, cum floruit : ad- Io fuo. dicendo Levitas ejus minifterio : fu- am hzreditatem, hoc eft, fuas. victi- Diifrn per OI. Íepraceptss fuss potcfLatem.) Non a [*.'.tel difpenfandi in lege divina, fed au*to- mas, primitias, & oblationes ei at- VOX ftye ritatem illam docendi, & explicandi. tribuendo. 26. Panem.) Alimenta. tem lepi, ln teflamentis judicicram. ) , Dicitur ./E'mf, üï enim-Deuteron. 17. 8. S; difficile , &Y Q7. lm rerra gentés mon hæredimäii.) POPQMS 1 ambiguum apud. te judicium effe pro[pe- 'Pribus enim Levi non eft, ut alie tribus , fortita partem terre promiffz, 137 xeris, G Vezies. 4df4:erdate: Levi- 1 T'&co dicp gemeris, & ad judieez, qui fuertt nec poffefliones agrorum habuit, ut Hllo rempore , quarefque ab ess , qui indi- fzpe di&um eft fupra. 9 füe. ijä eff ezim pars äjwö & baredita:.) aäctit.tte cabunt tibi judicii veritatem. h (-'4,":::'1 : . l Tefimosnia.) Divinam legem. . Ipfe Deus, qui eos facrificiis, obla- Lucemdare If[rael.) Legem divinam tionibus, & aliis. hujusmodi | facris Fg.u ] proventibus alit. E ) äg:i';*ag proponendo, eamque explicando. t4vjt r | 22. Alieni.) Ad quos facerdotium 28. Tertiws im gloría. ) F'uit enim &or pertincbat. Phinees tertius fummus facerdos., LA - * CAP UT XLV. 833. | 29- I';,t flare in reverentia gentis: in bonitate , im Doo, & alacrita- te animae fucze placuit Deo pro Ifrael. o ov 430. Ideo ftatuit illi teftamentum pacis , principem Sancto- eftamen- rüm , & gentis fuze , ut fit illi , & femini ejus fgcerd*oü-i di- 3 gnitas in aeternum, - e (05 l 41. Et teftamentum Davi d regi filio Jeffe de "Tribu Juda, haereditas ipfi , & femini ejus, ut daret fapientiam in cor no- ter in ftrum , judieare gentem fuam in juftitia , ne abolerentur bo- qui enut racundi na ipforum , & gloriam ipforum in gentem eorum seternam fecit. ' confütt« vnadgns s CA.PU'F xditatett , Laitaudo eum i2 tumore Domint.) 30. Teffamentum. pacis. ) Pacis, & Wel feníus eft, Phinees imitatum profperitatis , ut. pàce, & felicisate fniffe- Aaronem avuin fuum, in fan- Írueretur. m & fa.' | &itate, & timore Dei, vel. fimilem Princpem fantloruss. j Sacrorum , us vel facerdotum , ut fummus ellet fa- fuiffe Moy(i, cujus mentio facta fue- La 000 rat initio capitis ; ut.enim IMoyfes ul-. cerdos, -& princeps facer in Ifraelz a$ tus eft idololatras, ita. Phinces ido- Ig eterwuss) Guamdiuduraret. lex : ia lolatram , & fcortatorem interfecis ,. vetus, & Judaifmus.. Num.25. 8. Im Grxco eít, i» ro 3I- Ef feffamemttm David.) Pro, Q 9 qAGc at-durdy &v Gof xvels, quod. ficüt teftantentum David, quafí dicat : / TO vertere poílis, czre zelatzs eff iz timo- ficut. & Davidi promifit regnum per- ye Dozni, Ícilicet zelo in. fornicari- petuum, fic Phinees. facerdotium in ipm il 108 um, quem confodit exardefcens. zternum. 7 Tars .29. Szare. j Stando, vel cum fte- Hereditas ipft . €8 [emin: ejus, ) H- ^ tit, reditarium facerdotium - fuccelfione , lo revertgtia gentis. ) Ut in g'er-ïte l a. miracit transmittendum.ad filios, & nepotes, füa Deo, & fibi reverentiam faceret ur etiam regnum.: erat liereditarium. rum. .MiM' zelo fuo, ut non auderct ultra a Do- n Hormïï d No- Ur daret fayientzam in cor nofirumG ) xoifterio : * mino per idololatriam deficere. Ut.Phinees & facerdotes fapientiam fter Interpres legit, £yreom$ , queg t füas vlu " vox reverentiam fignificat. Nunc an- docerent lfraelitas ;; David' vero, & uriones t 7 Reges jufte judicarent. temlegitur éyreom? , id. eft. m eonver-- ffone , five defe&ione, cum : fcilicet Bona ip[orum.) '"Yam Phinees, & populus fe ad idola convertit. Davidis , quam. popali Ifraelitici.- -n;al;tredimäif : J Intelligit beneficia a Deo ineos col- et, ur af Àn bonitate, 67 alacritaze anime fua.) Jata. " In. Grecoeft, s £onirate alacritatisam- ". ol ma («e, hoceft egregia, & preflanti Gloriam ipjormm.) Dignitatem, & m j poteftatem ipforum. alacritate, & zelo fuo. n Placsit Deo pro I/7ael. ) Placuit Deo,. JKrernam.) Ut ipfiä,. dum: viverent,, obia- & illum Ifraeli placavit. ln Greco tnücl iïls maneret , & illis extinctis ad. filios , faci eft, /EiNacuro nt & pofteros perpetua fucceflione trans- j cavit zro Mraef. er 78 lïa"goaiä.?s.; Plfï' iret'. Y fait gin Nnnnu Bih. czm. Com. Menoch. T. IV, 1: fa. L 854 LIBRJI» ECCLESIXASTICI CA PUT:-::XEVE 7 pei*äi Laudes S'ofue , Caleb , & Samuelis. $d 1. É'Ortis in bello Tefus Nave., facceffor Moyfi in Prophetis , pugna 3 qui fuit magnus fecundum nomen fuum. ) " P 'A * :iaximus in faluatem electorum Dei »; ,expugnare infurgen lius Je 3 pecca tes hof'es , ut confequeretur haereditatem [frael. 3. Quam gloriam adeptus eft in tollendo manus fvas, & IQ. . 10 fex » ja&tando contra civitates rhomphaeas ? 4. Quis ante illum fic reftitit? Nam hoftes ipfe Dominus en, I) perduxit. * ITLI *Jof. fenetl 5. * An non in iracundia ejus impeditus eft fol, & una dies 1914* facta eft quafi duo. terme 6. Invocavit Altifmum potentem in oppugnando inim'cos : fanläo undique , & audivit illum magnus , & fanttus Deus in faxis ; grandinis virtu:is valde fortis. ) 7. Impe- ptü 1 (1 ) Perduxit. J edit. Six?. legttur percuffit. pullule Efus Nave.) Jofue filius Nun, j^8ando .. .. rbamp/ma:.) $alium t vibrando. i ut paflim appellatur in. libro ejusdem nominis, & alibi. 4. Quis ante illu o fic rqüit;/ ?) Quis ]* In Succefr Moyf? :2 Pr phetis. ) Fuilt ex H«ebrzis ducibus, qui fueru..t ante joiue, quales fuerunt Moyfes, & Pa- enim fucceflor Moyfi in populi gu- ln df[n bernatione, & in fpiritu prophetico. triarche ,. aufus fic ut- Jofue contra Pfïd;d Itaque fuit. in prophetis, hoc eft, unus hoftes in acie ftare , & manus con- ferre ? $ E ex prophetis. at de C Fuit magnus fecumdum momen [unp.) Heflés ipfe Dominss. perduxic.) .1n SE Cf g manus Jofue, illosque ei tradidit. ficant. Jofue enim, & Jefug falvatorem figni- bis eff [ S. In iracundia, ejus. ) Id eft zelo, Qbedivis. Q. Maxizius imfalutem ele &arum,ö' c.) & ira contra hoftes Dei. ? Mj Jofue quoad; nomen magnus fuit , fed Impeditus eff fol. ) INe progred&re- Litis, & iajor, immo maximus in preftanda tur ; dixit enim Jofue: Se/ cozzra Ga- qm:m à Ifrael falute, quemadmodum nomen baom nemovearis4 6c. i&ie Nu ejus poHicebatur. Una dies fatta eff quafí duo, ) Duplo Sre Hareditatem Ifrael. ) "T'exram Cha- fere longior folito. 3 Atént ( ningam populo promiffam. Trojjj,, . la fodlesdo manus jïta:. ) Eas ad 6. I» [axis grandinis.) Vide hifto feriendum elevando. Vel alludit ad riam Jofue ro. rT. ubi habemus mifiíle PU]Um ifr Ulürmo primam ]Jofue expeditionem contra Dominum fuper hoftes Ifraclis lapi- Hai, que habetur Jofue g. 26. ubile- des magnos de c«lo, &c. P f*ffrin , k Inütmu gimus: Jo/zge vero mim comtraxit ma- Virtutis valdefortis, 6c. ) Exat enim num, quam im fublime porrexerat ; te- grando adeo potens, & v dida, ut ho- »&Jogp mens e'ypeum, donee tmterfigerentur omnes mines, & jumenta fterneret, & oc- babttatores Hai. cideret. liþ &tàt fu ht Püþu * QCIAPUTS/.XLV 835 7. unpetum fecit contra gentem hoftilem, & in defcenfu perdidit contrarios. 8. Ut cognofcant gentes potentiam ejus, quia contra Deum yhetis , pugnare non eft facile. Et fecutus eit a tergo potentis. é 9. * Et in diebus Moyfi mifericordiam fecitipíe, & Caleb fi E Numn lius Jephone , ftare contra hoftem , & prohibere gentem a 14. 6. Yürgen- * peccatis , & perfringere murmur malitize.. ro. Et ipfi duo conítituti, a periculo liberati fünt a nume- fcas, - ro fexcentorum millium peditum, inducere illos in haeredita- fém , in terram quae manat lac, & mel. Dofnti 1ir. Et dedit Dominus ipfi Caleb fortitudinem , & ufque in vna dits fenettutem permanfit illi virtus , ut a(cenderet in excelfum - terrae locum , & femen ipfius obtinuit hzereditatem: nm:cos 12. Ut viderent omnes filii Ifrael . , quia bonum eft obfequi n faxis fantto Deo. 15. Et judices finguli fuo nomine ; quorum no : ptum cor, qui non averfi funt a Domino. n eft corru- 7 Impe r4. Ut fit memoria illorum in benedi&ione, & offa eorum ; P pullulent de loco fuo : ) Galim Gu ^ Nnn nri * 1Is. Et 7) Quis 7. Llnpetum fecit , €5c. ). Grando, fedare conantes, idque Dei henefïdïo yel Deus grandinem mittens. lg de[cem[z.) ln defcenfu Bethoron. volentis illos inducere in terram pro- )VIQCS, v miffam. Velfenfus eft, liberatos a o[ge conm Perdidit conzravios.) Hottes Jofue. periculo, id eft a. morte, quam reli- manus COf 8. Ejw:. ) Dei, qui grandine pugna- qui in deferto oppetiverunt. bat de colo. II. Permanft il virtus. ) Grace ,r![yxl'/ ; )In Seczrus ej? 4 ftrgo Patm'ti:w) Secu- jox3g, robur corporis. gradidit tus eft Dominum potentem, illique du excellzm terra locum.) In Hebron. :bedivit. "m ao« 9. Mifericordiam fecit. ) Opus pie- Vide Hiftoriam Jofue cap. 14. num. 6. & fequentibus. tatis, & in Moyfem, & in populum, Obisui baredizarem. ) Hebron , t Ggred"c' quem a. murmure compefcuerunt. ul cintra V Vide Num. 14. $.. re hereditario, quam fuam fecit , & fuis reliquit ju- Stáre coztra äofmz.) Suadäntes, ut flarent contra hoftes Chananzos. I3. J«dices fizguli fuo momine. ) Sin- fh"!) DUPIO guli viritim, (&.nominatim, Probibere gentem a peccatis.) Et po- fh pulum lfrael à peccato ditfidentiz , Quorumm mon eff corruptum cor. ) Qui Vide "i ie j $. & murmuüris revocantes. corde perfecto Domino fervierunt. n (radis 1* Perfringere PIHZ um m:z!ifiæ..') 'S.eda. I4. lr /.) In Gr&co eft, ss, ffe, re murmur malum, malitiofum. utinam fit. 1O. lp/? dme cowffirsti. ) |n Greco Offz eorzm pullalent de loco fuo, 6fc.) æ: Ergc en'] "m eft, 3vo 3»-78'g y cum effea duo tautum, Quafi dicat : offium, id eft fepulchri jlida, 5 * liberati funt a periculo , quod fübi- eorum, & confequenter ipforummet te;et j bant poypulo refiftentes, & murmur virens femper, & florida fit memo- * 835 LI*Bliï ECGIUSSIASTLICI | 1i5. Et nomen eorum permaneat in aeternum , permanens ad filios illorum, fan&torum virorum gloria. 16. Dileétus a Domino Deo fuo Samuel propheta Domini, renovavit imperium , & unxit principes in gente fua. 17,1nlege Domini congregationem judicavit ; f-; & vidit (1) Deug ]acob, & in fide fua probatus eft propheta. Ifra ' 18. Etcognitus éftin verbis fuis fidelis,quia viditDeum lucis 72 1Reg. 19.." Etinvocavit Dominum omnipotentem, in oppugnando tet H ^. hoftes circumftantes undique, in oblatione agni inviolati. X [ 20. Et intonuit de coelo Dominus, & in fonitu magno audit de tam fecit vocem fuam. r 21. Et contrivit principes 'Ty riorum, & omhes duces Phi- Goli lifthiim : IReg. 22. * Et ante tempus finis vitee fuze , o dusatds fefa I2. nium praebuit in confpe&tu Domini , & Chrifti: pecunias, $ eu ü *(en. 14-12. * & ufque ad calceamenta ab omni carne non accepit, & non 7l accufávit illum homo. In be 1Reg. 23. Et poft hoc dormivit, * & notum fecit regi, & oftendit 38-18. illi finem vitze füze, & exaltavit vocem fuam de terra in pro- ienu phetia delere impietatem gentis. CAPILE gum ; "m (I) Deus. ln edzf. Si.ïc"t.r legsitur : Deum. férta j ria, ut eorum fama jugiter rediviva lp fede [ua probatus eft. propheza. ) Fi- * lo j conferyetur, & augeatur, delitate fua.erga Deum , & populum Dtle; 15. Permamens ad frlios eorum.) Us- oftendit, fe verum , legitimum, & a W lm que ad eorum -filios. Deo miffum prophetam fuiffe. It e Sanilorum virorum . gloria. ) Vox I98. Vidiz Deum lucis. ) Divina luce LUTED H gleria videtur effe ablativi cafus, hoc illuftratus eft. , Huc. videtur allufiffe lff "t fenfu * * . Permanente in ip(is fan&to- D. Jacobus , cum Deum appellavit, rum majorum fuorum gloria. Patrem luminum ,. cap.. 1. n. 17. 2 16. Renovavit in:periam.) Reip. 19. 45 eblatione agns 4mviolati.) lm- formam inutavit Rege inducto, maculati. WVide hifforiam I. Regum' x tllor Hzxit Principes.) Saulem, & David. p ammd l: 17. In(ege. Domini.) juxta legem 20.. ÍDatonuit de emlo Dam;m;s, & c,) COrbori divinam. Hzc patent ex eadem hiftoria ibid.. Coz gregcztioncm -92 Teflimonium prabuit.) Profeffus làils / Á ** -Popuïüm ftaeli- L In Qua ticüm. eft fe . nihil accepiile, & hujus rei te- ' Vrdie Deus Jacob) Grece eft, éncowé- ftes effe voluit-ipfos Ifraclitas. Vid. dreso xveiG TOy. Y axef) , Vifitawit Do- hiftoriam I. Regum I2. I. 4[!(? 5 rez mfdul/ 4 minus Tacob , id eft opportune miffo Cbrifli.) Saulis in regem inundi. äa'elp; J*s Samutle.- providit. neceffitatibus o- Ab omzt caraee) À nullo homine. - puli, qui a Philifthzis foris vexaba- 23. Doranivit.) Mlortuus eft. m(),&] tur, & domi a filiis Heli. Deum non " Rio Nozum fecit Regi.) Sauli apparuit, J Ck?;v timentibus, illique interitum ,. & populi cladem n ) CAPUT XLVIL $5 y PInanets "w poyr q- N UME Domini Laudes Naiban, Davidis , & Salomonis. '4 ft haec furrexit Nathan pro pheta in diebus David. 2.Reg ()Des I.PO 2. Et quafi adeps feparatus a carne, fic David a filiis I2. I« Ifrael. qm lucis: 3. * Cum leon'ibäus lu'f:t" quafi cum agnis: & in urfis fimili- r.Reg ugnanto ter fecit ficut in agnis ovium in juventute fua. I 7- 34. olat. 7 4. * Num abftulit opprobrium r.Reg de gente? quid non occidit gigantem, & 1749* o00 qudis s. In tollendo m luces Dh- Goliae : anum , faxo funde dejecit gxuïtationem : » 6. Nam ubi invocavi t Dominum omnipotentem, dedkitinædex"- , tefimo. tera ejus tollere hominem fortem in beilo, & exaltare cornu gentis fuaze. . pecunias, t, & 00 . * Sic in decem millibu S ïgïoriücavit eum & laudavit'eum r,Reg gloria: H 8-e 7*' in benedi&tionibus Domini, in offerendo illi coronam " & oftendit Nnnnn 3 8. Con- 13 1n pro fervus funs , ipfemet David non vana prenuntiavit. Hvi&oi'iam bitbes I.Re. gum 28. predicatione afferebat , 1. Regum CAPUT Exaltavit vocem [uam de terra.) V. 1. 35. terra PythoniíTe vifus emergere, cla- Sicut im agnis ovium, ) Uxfos enim re locutus eít. apprehenfo eorum mento fuffocabat Delere impieratem cgerz?is.) Bello de- L. es I17. 35 & POpulum lendam gentis Ifraelitice impietatem ; 4. Abflulit opprobrium de gente.) Ex- yitimus : dixit'enim Samuel Sauli: zabit Domi . fuiffe probrabatenim Goliath H ebrzisigna- Divinz li? zus iam lfpaed feeuze im manus Phi- viam , quod non ferens David ait ; l&/ikiini. ' Vadam, 6$ auferam opprobriume populi , j al i. Regum 17. 36. n 4p ]lv 2. ILz/ïs m!äps' ]E';;;zr/;zms A cavme. ) &. Exultatiozem Gol;s.) VExaltantem , Tne Quafi dicat : ficut adeps fub- Golliam , qaveraa exultationem , ja- tilior, tenerior, & melior pars eft &antiam ,. fuperbiam. Italice Vdic.c- m LP* remus, .L'zzfolezza di Golia. animalis ; ita & David totius myftici corporis Ifraclis. * Eft phrafis prover- 6. Tollere.) De imedio , occidere. Dpp);?lïs? 66' ) bialis; adipis enim nomine, quidquid Exaltare cormu. ) Gloriam, decus, jftor D potentiam. ) Pt in quaque re optimum eft, Hebrei d W fignificabant. Sicin Hebrzo dicitur . In decem millibus glorificarvit esm.) 1 hjüs ! Y adeps reguum . triticz, ubi nofter vertit Aliudit ad puellarum epinicium , que& medullam tritici, Deuteron. 32. 14. & cancbant: Sa«l percuffz mille , &6 Da- vid decem millia, 1. Kegum I8. 7- t ïfmnäi' Adeps fruments, Pfalm. 8o. num. ultie mo, & Pfal. 147. 14. . Vide Martin. Im Lbeneditliomibus |Demini. ) Deus ïüïo jomi Del-Rio tomo 2. Adagial. 475. per populum laudavid Dvidem pro- »rtüus " ^5 Pitï jit , 2 Caum leoziübus !u/ïf q,fm/t' CHm a gni:.f) pter egregias animi & corporis do- n 9 g ANam O leonem , 6 wrfum vaterfeci ego tes, quibus ei Dominus benedixit; -$838 LIBRI ECKCLESEASTAICI 8. Contrivit enim inimicos undique, & extirpavit Philifthiim contrarios ufque in hodiernum diem : contrivit cornu ipfo- " J rum ufque in zeternum. ; 9. In omni o pere dedit confefïïonem Sancto, | & Excelfo in verbo gloriae. 10. De omni corde fuo laudavit Dominum, & dilexitDeum, qui fecit illum : & dedit illi contra inimicos potentiam: 11. Et ftare fecit cantores contra altare, & in fono eorum dulces fecit modos, n 12. Et dedit in celebrationibus decus, & ornavit tempora, ufque ad confummationem vitee, ut laudarent nomen fanctum Domini, & amplificarent mane Dei fan&itatem, g.Reg 13. * (1) Dominus purgavit peccata ipfius, & exaltavit in seter- 12./13. num cornu ejus, & dedit i lli teüamentu!m regni, & fedem gloris in Ifx?ael. 14. Poï-'c (1) Dominus. Jz ediz. Sixrz. legitur : Chriftus. eas in illam congerens. Vel per be- mufíicos invenit, & eantoribus ufur- nedi&iones: Domini intelligit ingen- pandos preferipfit. tes benedi&tiones. Sic inontes Dei IQ. Ded;: incelerationibus decm, &5 c.) dicuntur montes excelfi. Cclebritatibus, & feftis ( nam Grsce Corenam Gleria. ) Regiam dignita- eft, *oeraig ) addidit decus mufice. £em. Ornavit tempora.) 'lempora, & dies 8. Contrivit enim, &c.) In Greco feftivos hilaritate mufices decoravit. non eft particula ezzz. U:que ad confummartionem vita. U:que n bodiernum diem. ) Adeo il- Quamdiu vixit. * In Greco eft, u- los atilixit David, ut poftea nunquam Xe! CvvreNtiag , usque ad finem, quod Ifraelitis (5int dominati. de fine 2nni poteft intelligi, quo evo- Cornu ipforum.) Potentia ip.forumþ luto redibat orbis feftorum , & hym- 9. Dedit eosfeffronem..) QQuidquid norum,. fecit in Dei laudem, & gloriam re- A 7 tülit, nec fibitribuit, quod Goliath, ficarent. plifcarent.) Ceqlebrarenc, magnï- verbi gratia, vicerit, fed €o. Maze. ) Non mane tantum , fed I verbo gforis. ) [deoque Deum etiam vefpere tempore facrificii ; ut verbis glorificavit hymnis, & pfal- aral. 25. 30. mis, quibus variis modis di des executus eft. lvinas lau- 13. Purgavit peccata il/1us.) Abole- vit peccatum illius, adulterii fcilicet, 1I. Srare fetit cantores coptra altare.) & homicidii, cum per Nathan Davi- Cantores conftituit, de quo vide r. Paral. c. 25. per totum. di dixit : Demizzu: tranffulit peccatum - fuum. . Regum 12. I3. Dulces fe« 3 modos.) "T'um quia fan- Exaltavi? £:2 eternum cornu ejus. ) xit, ut cantores dulci vocum, & in- ftrumentorum melodia Pfalmos cane- Potentiam; gloriam, & regnum, quod dedit illi, in aternum, tuimn quia illud rent; tum quia dulces canendi mo- poffedit David in pofteris, quamdiu du- ravit fynagoga, & Refpublica Ifraelis, dos, & tonos ipfe per fe, & per fuos 1 CATHUT XLVIL 839 x,.g, Poft ipfum furrexit filius fenfatus, & propter xllum de- 3ecn: omnem potenrlam inimicorum. 15. * Salomon imperavit in diebus pa c19., cui fubjecit Deus 5.Reg : L. omnes hoftes, ut condere: domum in nómine fuo, & pararet 3 fanctitatem in fempiternum : quemadmodum (1) eruditus es in juventute tua: 16. * Et impletuses, quafi lumen E faplentla , & terram s5.Reg retexit anima tua. 4- 3l- 17. Et replefli in comparationibus senigmata : ad infulas longe divulgatum eft nomen tuum, & dile&tus es in pace tua. 18. In cantilenis, & proverbiis, & compara Llombu;, & in- terpretationibus miratee funt terrae. 19. Etinnomine Domini Dei, cui eft cognomen, DeusI'írael. 20. * Collegift: quafi aurichalcum aurum , & ut plumbum 3.Reg complefti argentum , 2I. Et 1o-27 (1) Quemadmodum eruditus es in juventute tua ; Et impletus es &c. retexit anima tua. m ed/r. Sixr. legizar : quemadmodum eruditus eft in juventute fua ; Et impletus eft &c. retexit anima fua. inundantis. usque ad ejas excidium per Chal 1xos ; Nofter legit ZxexzAvis, tum quia myftice 1 nge excellentius retexir , & fenfus eíie poteft, Salomo- regnum poflidet per Chriftum ex fe nem terram , & quz funt arcana in proanatum. terta retcxifle ; difputavit enim de Te/lmncrtum regm.) Padum, & naturis ftirpium , animalium , metal- lorum, &c. promx flionem rez Sedem gloria. ) I'hrouum regium Anima iuas.) - Yu. glnuofum 17. R.p'efis i campamt:mzäm &zi- I4. Fofus fenfstus.) Salomon. gwata ) In parabolis tuis ceplefti, Dejecit omnem potentiam i2imicorum.) 1)luni,h(äC eft, plurima congeii nh eni- Quafi dicat : propter merita, & fan- o o mata, Sic replere pro plena, mul- Gitatem Davidis Deus dejecit omnem taque aíferie fumitur a S. Paulo ad m.petum 1ntmicOrFum, ut nemo EUIQC- Roman. r4. num Ig. cum ait: La t ret Salomoni D. vidis filio fefe oppo- ab J r,,/lz!em per circeui um sigue ad nere, fed ille libere regnaret, lateque ll/yr/eum vepleverim (ideft, p'lcne ore- füum imperium propagaret.. dlcaxmxuzn) Evangelium Chriffs , & 2. IX. la diebus pact:.) Pacitice. ad limoth 4 7 Per me Ibm&!;w't,a Domsnm :2 202 me/ko ) femï)ïum :mlb[mtu nomini ejus dicatum. Diletlus es im pace tua. ) Dllmeb ant Pararet [antiztaten.) SanCtuarium te€ populi, quia p acem tuo 1eono con- Quemadmodum evuditas es, G c. ) ciliafti, & fervafti. Sententia eft o quam fapiens tictus 18. Canrilenss. ) Quale eft Lanu- CS'&R. Gre&ece enim habetur, g cum canticorum, quod adhuc extat. £60010 36 19. Er i nomine Domini,65c.) Quite 16. T.rrara retexit anima tu2, ) In protegebat, & fapientiam tibi dederat. 20. DQuafi auricbaleum. aurum, &fe. Grzco eft, éxsAves , operwit, ut fit continuatio allegoriz fluminis terram Vide 3 . Kegum 1o. 27. B - 840 LIBRIE C'C'LE'SIIAST*ICI 21. Et inclinafti femora tua mulieribus : poteftatem habuifti 4j. in corpore tuo, tem « ifti maculam in gloria tua, & profanafti femen tuum 22. Ded 20. inducere iracundiam ad liberos tuos ; & (1) incitari ftulti- & dei tiam tuam , pecat 23. Ut faceres imperium biparti tüum, "& ex Ephraim im- 3..äeg " ) 12.16. perar e imperium durum. u derelinquet miïfefi*cord'iam fuam , & 24. Deus autem non non corrumpet, nec delebit opera fua, neque perdet a ftirpe illoï d nepotes ele&ti fui: & femen ejus, qui diligit Dominum, non j Ccorrumpet. Laud 25. Dedit aute m reliquum Jacob, & David de ipía ftirpe. 26. Et finem habuit Salomon cum patribus fuis. 27. Et dereliquit poft fe de femine fuo, gentis ftultitiam , p 4 L : 28. Et T (1) Et incitari. Jz edzz. Sixt. fegitur : n ceteris. Complefli argenzum.) vgentum mul- 23. Er ex Epbraim.). Jezobo füa p erat ex tribu Ephraim. gm enim Domin tiplicafti, ut eft in Greco. oI. Ipclinaft: femora 122 mulieribus.) baeperium durum.) Grece, dmtSw Mulierum amoribus, & confuetudine coptumax , rebelle Regibus Juda, & & n Deo vero per idololatriam deficiens.. implicatus es. 2 hacref. ] Pb/e/f.atem babzu i'þ;i, &c. ) Potefta- Nom derelimquet m;færicardiam w/?iti ä 14 tem paffus in corporetuo; nam uxo- féam. ). Non abftulit plane regnuav 29. In ribus, & concubinis fervivit corpus a Davidis domo. dentia m thenti tuum ; Grgce enim eft, Z»s£seiucwc. Neque perdet. a flirpe nepores elettz [ni-) 22. Dedifli maculam. ) Maculafti, Stirpitus non evellet nepotes Davi- derti fcdafti. dis electi fui. tita fed Qui diligit.) Grwce, dilexit. Profanafti fémen tuum.) | Contami- Cum jml nafti, violafti femen tuum, filios fci- No5 corrumper.) Non perdet. 3. D licet tuos', cum eos €x idololatris 25. Religquum. ) Graece eft xará- Viam id At 1 um in mulieribus procreafti, iisque nocui- 4 RL G s re/iquia:, hoc e&, Pe.irpem,, fti ; nam, peccatorum tuorum pona & profapiam. Bbiraj, ad illos etiàm pertinuit. jacob, & David.) Sunt dativi ca* abuit, Incitari flultitiam: tuam , O. ) Ad fus. Verficuli fententia eft : Deuni U5 imy L 4//1724 idola colenda. In aliquibus Grzcis dediffe Jacobo, & Davidi ftirpem re- eft, xm*awryä.v.af-, compusgi.' Deusju- giam, ut fuerat pollicitus. liv fle te puniens fecit , ut ftultitia tua 39 4 De :pfa f*irpa) Ex ipfa ftirpe. incitaretur in feip(a, & compungere- 26. Fizem babuit Solomom cum patri- tur dolore, cum tu, qui in pace fem- C eru ai per vixeras, intelligeres Deum: fufci- bus fiis.) Dormivit cam patribus fuis, JOn fem, talfe contra te Jeröboaxh fervum tu- &, ut fze jl Q, tuus eft, pe l,oguitur Scriptura, mor- uüh, qui tandem fub Roboam filio &atus e& tuo regnum Ifrael divideret, & ut hic 97. Gentis flultitiam. ) Roboam pa-; i Deff ufi renti minime flmilem, fed vecordem: Ts g]er loquitur facer textus , bipartitum fa- Cexet,.- ; & imprudentem., Videtur «phr'aüs- B'Ho 6 r G À PU XEXIEO KCVITR 8641 P (ü TT . 28. t imminntum a prle'gxïtïa , Roboam, qui avertit gen-- Qu tem confilio fuo : " 2 * Et Jeroboam filium Nabat, qui þeccare. fecit Tfrael, 4.Re ftul & dedit viam peccandi Ephraim & plurima redundaverunt 12.28. peccata ipforum. m lii 30. Valde averterunt illos a terra fua. t. Et quaefivit omnes nequitias, ufque dum per f/eriiret ad m, & & ab omfiibüs peccatis liberavit eos. N r jllos defenüo 4 d 3 m DATUT XLVHL Läudes Elie , Elifei , Execbie , C llaie , quorum oratione [rpe Deus liberaoit l[rael ab exercitu Sennacherib. itiam, 'T furrexit Elias propheta, quafi ignis, & verbum ipfius 3.Reg T. E 2 153 s. H quafi facula ard:bat. 2. Qui induxit in illos famem, & irritantes illum invidia fua pauci faCti funt: non enim poterantxy fui-'þinelrg præcepga m enitm Domini. ] dqs;Sä 34«5 V er- ib &* hzcre f I cap. 2. num, I. ubi Zefezdere , pro deficiente ;»ondere Italiczg, cum diCimus: ricirdiar eofíui 6 la pazzia del mondo. ulcifci ponitura Vulgata edition.is au- Ore. e regmm- QQ. lmminutum a pradentia.) Apru- dentia male inftructum , pruden;iæ : db omnibus peccatis [iberavit eos,E5c.) & mentis inopem, Ultione immiffa finem eorum fceleri- eitifui) bus impofuit. Multi etiam a pecca- as Davi- Avertit genrem . confilto [no. ) Aver- tita fedecem tribus confultationggglla tis per patientiam liberati funt, ad €cum juvenibus habita. 3. Reg. 124 meliorem conditionem afllictione illa ul. Q9. Dedit wiam peccandi.) Aperuit révocati, det. : du* viam idololatrie, eamque in regnum fuum induxit. zgnis.) ]Ef*cüans zelo d - ivini - | jh'rpe H Ephraim.) Yn qua tribu fedem regni 1 Qa 4 onoris. Y habuit, & aliis etiam tribubus ,. qui- Q. leduxit 12 tMos famem.) Mide hi- duivi f bus imperavit. ftoriam 3. Reg. 17. 1. ;; Deu Redundaverunt peccata eoPum. ) Plu;- Irritaztes illum.). Pravis fuis actio- tpen ie xima, & graviffima fuerunt. nibus illius animum offendentes. g0. dverterunt ilos a terra féa. ) lpvidre [ma. ) Zelo füo, ut eft in Projter peccata enim fua patrio folo Graco. Vulgatus vertit , izvid;a, ip^ caruerunt lfraelite in -Captivitatem quia Z5Nog zelum flgnificat, & szvi- um ;m'i- non femel abdutti. d H d am " apusfiih 3I1. Quafrvit omnes nequitia s.)äv'Se- , Pancs fatli fun 7) . Ad pauc-it-:atem e0s n« ; mor- &atus eft lfrael omne genus peccati. reduxit. - In Greco enim eft, dA«yo- 70/40t) «vrS;5 multi enim fame ene- boam p* Defenffo. ) Grzce, exóvuoug, "wvise- éti funt. , dxéha, nirto. Vide judith r. n-.12. & .OQoo 00 Bibl. cum Gom. Me.noc/:. 1. IV. LIBRI ECCLESIASTICI 942 3Reg - E 3'. * Verbo Domini continuit coelum ; & deiecit a coelo 1o. ( I7. I. ignem (1) ter. 4.Re *,Domini 4. Sic ampli Hcathä eft ]ocoo. Elias in m'iraby'iliïbus Iuisf EE quis in5 & 12. poteft fimiliter fic gloriari tibi ? 3. Reg $.. * Qui fuftulifti mortuum ab inferis de forte mortis in tati fun 17.22. yerbo Domini Dei. ^ $. 6. Qui dejecifti reges ad perniciem, & confregitti facile po- erit talé j tentiam ipforum , & gloriofos de'le&to fuo. L 15* 7. Qui pletus e audis in Sina ,jumcium , & in Horeb judicia defen- P 1Onis. pem, 8. Qui un gis reges ad poelnitwentiam 3- ;pfr'op'hetas facis fuc- ]n. N ceffores poft E gheïavit, «Reg — 9. * Qui receptus es inturbine ignis, in curru equorum p É ^ IL: igeneorum. 10,—()11'1 » ()T (1) TTer. d» edit. sixt. degitur : terra. I0.- $tri pieticis. Suflinere pracepta Domini.) Sexvare — juda , ccui Eliaä per litteras morbums n0villimc Domini przceptum, quo ab idolola- & ex eo mortem przdixit. Nide hi- leniturus.- &ria deterrebantur. ftoriam 2. Paral. 21. J2.- J Q'iptus : 3. Continuit celum.?) Ne plueret 3. (Glorio[os de Jetto fuo. ) Quod de Jo- m iram. Reg. 17. 1 ram Rege juda sgrotante intellige, Dejecit de eelo ignem ter.) E calo de quo proxime diximus. tmi temp Iil jüdifi.' deduxit 1grem , quo quinquagenarius 7 udis s2 *Sina» jzdi&'ium.) Grece tjudig &l ; cum fuis abfumeretur. Vide hifto- & Nxoy dnerepationem , qua fcilicet a lmpard, u riam 4. Regum 1. 10. Domino increpatus eft. — Vide hifto- 4. Mmplificarus. ) Magnificatus. Si- riam 3. Reg. I9. I2. t redarpu, 1 &ncilian 3milis phrafis habetur fupra cap. AT. ls Horeb. ) Eft idem mons Sina, j Verba def n. I2. wgd pars ejus. 5 ubi halb $4c gloriari ^ili.) Sic gloriari,ut tu. .Aiïudicitz defenffonis. ) Judicia windi- E/id'äi*;-n; 5. Sufiulift.) Xixcitafti. "Vide hi- Rx, & ultionis. Graece éxdroterc , Vr hr ftoriam 5. Regum 17. 21. quibus idololatras plectam. — Vide di- PMTPI &tj . De férte tmortis.) De potcftate mor- &a fupra cap. 47- n- 3I- amr H& aC t1$ 9. Unpgis Reges. ) Unxit enim Ha- Tüm r 6. Deecift; Reges «d perniciem. Dropter: f F'uere ii quatuor. Primus fuit Achab, zael in Regem Syriz , -&' Jehu .in- Re- d illos, i & Jezabel ; utrique enim Eliss inte- .gem lfrael. ritum comminatus eft, & a Deo fuis Ad penitentiam. ) .Àd penam, & Ong ggudl vindi&am idololatrarum. — Grzce £ig precibus obtinuit, 3. Regum 2r1. Se- d»rumodoua 1u retritutionems ut fcili- Dét* fidem j cundus fuit Ochozias filius Achab, Enfeng, qui xgrotus de fanitate fua Beelzebub cet pcna pro peccato rependeretur confuluit; propter quod fcelus Elias idololatris ; duorum Regum iftorum ; Mf minifterio, It fs illi mortem denuntiavit, 4. Regum H Bflïf) 1. ertiusfuit Joram frater Ochozis, Succeffores poff te.) .Elifæum Zinte;l- qui juxta predictionem Hlie 4. Re- ligit. Vide 5. Reg. 19. 19: & inte]]; gum 9. a Jehu occifus eft. Quartus . Re/cepm-s e:,.) AiTumptüs es. Vi- quaf Qlea de hiftor. 4. Reg. 2- II« W £uit alter Joram filius ]ofaphac Rex VeCunt & CAPU T XLVIIL. 843 1 (elo 1o. Qui fcriptus es in judiciis temporum lenire iracumdiam: * Vlal.. Domint,, " conqiliare.. cor patris ad. fili'u:m'-,., & reítituere tribus acob. p 4- 6.. Et qii .rr. Beati funt, qui te viderunt, & in gm.iCiti'a; t;ïa- deco- ortis m rati funt. üftemt nonm 12. Nam nos vita vivimus, tantunr poft mortem a erit tale nomen noflrum. icile po: 13.* Eliasquidem in turbine (1)te&us eft, &in Elifseo com- 4.Reg | defen- pletus eft fpiritas ejus : in diebus fuis non pertimuit princi- ?: !T- pem, & potentia nemo vici: illum : acis t þ. r4. Nec füperavit illum verbum aliquo 4.Reg À d, * mortugmt pro- 13.21. phetavit corpus ejus , e Qoooco « I5. ln equüorum jo, Out (1) TeQus. Iz ediz. Sixf. legitur ; veQus.. [ RRE WELY ETU qui te fuo: tempore redeuntem vide- Io. Seriptzs es,65c.) (Quiin pro- pheticis.libris fcriptus es ,. quod' im bunt, & amabunt, monitaque tua ig morut noviffimorumr temporum- oftenfione recipient,, & ea opera perficient.. Dif- - Nide hi« leniturus fis iram Domini.. Vel qþui* fimilis tu admodum es. a nobis , quia nos.tantum vivimus vita hac. mortali;. fcriptas, & deftinatus es. ad lenien- ld de Jo dam iram: Domini ,. cum:figna: novif- 'ac brevi peritura ;; poft. mortem: au- fimi temporis manifeftabuntur.. tem nom erit tale nomen: noftrum ,. te intellites quale tuum,. qui nec deprehenderis I judicuis temporum.), Grece £ £N- ;m,) Grece quiéig &i, xeuese, 72 redargutiozibus ad. effe mortuus, & poftquam: fublatus: Zempor a ,. ut fcilicecopportuno tempo- es etiam : proplietice fcripto predica- ua fcilicet à ris rurfum: mittendus, idque in falu- | Vidg hülo- re redarguas impios in fine.mundi..- * Giuciliare cor patris'ad fiitm.) Sunt tem:totius populi. Ita. Janfenius.. verba defümpta: ex. c.. 4 Malach.. n. I3. Iz turbine teclus eftl..). Caligine: $nons Sint circumdatus ,. & fubdu&us ab oculis: 5. ubi/ habemus : ecce ego mittau vobis mortalium.. jlicia vt« «B/iam'þrüyb'eï'kzm,,, (69c5) Ef comvertet var pztrum: Ad. filios ( cor: füiorum ad Complerus eff fbiritus ejus. ) Reple- ao a pames eorum ,. &c..)); Patres funt Abra- [0X tus: eft fpirita. Eliz,. Vide 4. Re- . Vldï d- ham,. lfaac,. Jacob,. & propbhete;quo- 5 unr 2.. 15.. rum: corda a: Judeis eorunv pofteris ic enim H propter: fcelera; averfa! convercentur: " Nop pertimuit Principem.) Non Em veritægä,P"rincipe's«-fi.d-öïölatras. Vide ,. Jdmin^e 4 ad illos,. illos amando ,. & de illorum quid' reip it loram. Regi Ifraelis: N bong gaudendo ,. ficut etiam: Judzi ad patres: convertentur, idem fentiendo 4« Regume 3- I4- ! Potentia: nemo vicit sllum. ) 1n Græco? ] Gract 95 per fidem, quod. ipfi. eorum. patres €æ',.. Z€720 eumþ'bz ptäjkgav;t,, j at fdli fenferunt;. deretr Refl ituere tribus J4cob, &c. ) In pri; I4. Nec [umperavt: illnm verbum: l-- ïePen ftorum. ftinum ftatum: fidelicatis.. Y 4od.) Nullius verbis factus eft invi-- qun i Gus illius; animus ;; nec: mollitus eft: IIT. Beatz funt',. qui re viderunt, $c.) ** ab Hc intellizenda: funt partimsde tem- blanditiis ,. nec territus minis:. 11 um mtel u Prophetavir eorpus ejus.) Miraculum: ) pore. preterito , partim. de: futuro , edidit mortuum. fufcitando.. uafí dicat :: beati; erunt,. qui olim te Vidf;; qui g 8 Vi viderunt,, & amaverunt ;. beac.iïcr,ia,m-, hiftoriam: 4. eg. I3. 21- 844 LIB-RI.ECCLESIASTICI I*. ÍIn vita fua- P R 24 tus eft, fecit monftra, & in morte mirabilia opera- Doni: 16. In omnibus iftis non poenituit populus, & non receffe- 25 In v ld runt a peccatis fuis, ufque dum eje&ti fünt de terra fua , & difperfi funt in omnem terram. 1naonu 17. Et reli&ta eft gens perpauca, & princeps in domo David. ^5" *j 18. Quidam ipforum fecerunt , 'quod placeret Deo: alii au- tem multa commiferunt peccata. n Sioi 1I9. Ezechias munivit civitatem fuam, & induxit in me fdium T ipfius aquam, & fodit ferro rupem, & ae 2 dificavit ad. aquam puteum. De j 4.Reg 20. * In diebus ipfius afcendit Senna cherib; & apiütdbabfos 18.13. cen, & fuitulit manum fuam contra illos, & extulit manum a fuam in Sion, & fuperbus fa&tus eft potentia fua. 21. Tuncmota funtcorda, & manus ipforum : & dol ug*runt quafi parturientes mulieres. 22. Etinvocaverunt Dominum mifer icordem-, & expanden- 1.] tes manus fuas, extulerunt ad coelum , & fan&£tus Dominus | Deus audivit cito vocem ipforum. 0. | 23. Non eft commemoratus peccatorum illorum, neque de- mufic dit illos inimicis fuis m , fed puwrgavit eos in manu Ifai'æ fan&ti Domi pä*ophetæ : 24./* D?- hll I5. Pecit monflea. ) Prodigia, mi- í 4Edificatt ad aquam vuteum.) Grece m racula. habet, pzteos , ne fcilicet populus Ü I6. In omnibus :flis,€5c.) Lácettam obfidione preffus aque penuria labo- 4 raret. eximius propheta effet Elifeus , & C 'Qar tam illufiria miracula patraret. 2o. Z[cendit Sennacherib. ) Vide hi- tatem Ejetls. ) Ducti.in captivitatem. ftoriam 4.Reg. 18.13. & 2. Paral.32. 1. n D*« Qua, In omuem terrag,) AMiyriotum Go $uf li? manum fumam,) Contra Je- Chaldgorüm.-^ .. rufalem illi infultans, & minans ex- Um 4 17. Reltha efd g';n:'Wï*Wc. ) cidiui: « Vide'Ifaiz 56. n. 4. & dein- 1/d135, | Abdutis captivis ab Affyriis decetn ceps. In Greco eft x énfcee p'a- 26.. p tribubus, pauci reli&ti funt , tribus dewp» , xed dmes xéie« «uTS &mi UA nimirum Juda , & tribus Benjamin Zi», qu& ego flc verterem': ii Q/c X ( cum Rege fuo de.domo David.. Rabfacem , qu PJ:'O]'FE&ZH eg H - :uit manum fuamim Siom , hoc enim epirit I9. leorusm, ) Ex Wegibus nimi- ultims, rum Juda, ut David, Jofaphat, Eze- Hgniücat Grecum eraesi. tibüs « chias, fofias. 21. Mota funt corda , E$ maums. ) 19. Mzurvit croitatem fuam.) N ide Scilicee tremuerunt. pertinel P CO;;/W 2. Paralipom. 32. initio. 2Q3. Commemoratsus. ) Recofdatus. : dude Fodir ferro rupem, €$c.) Vide dicta Purgabit eos.) A peccatis, qu& de- teftati funt excitante eos Ifaia. tu D. 2). Par&lipgm. 32- n' 30-'3 t e A— PUT XLVIII. & XLIX. 845 . lus 4.Reg 24. * Dejecit caítra Affyriorum, & contrivit ill OS Angä I0.55. - 'Tob. Domint.- recef 25. Nam fecit Ezechias, quod placuit Deo, & fortiter ivit in via David patris fui; quam man davit illi Ifaias propheta j fu, & mago nus, & fidelis in confpe&tu Dei. 37:35: I Mac 26. * Tn diebus ipfius retro rediit Sol, & addidit regi vitam, David. 7' 410 alii u- 47. Spiritu magno vidit ultima, & con folatus eft lugentes o Mac ernum. in Sion ufque in fempit medium 238. Oftendit futura; & abfcondita, antequam evenirent. M 20.1I. | aquam CAPUT XLIX. lfaie 38. '80 t abí- De .?Ofd : C? quod omnes' reges. fuda » preter David, Eze- de Sferemia, Ese- manum cbiam , €? Sfofiam, fuerunt. peccatores : Zorobabel , 5 efu. filio Sfofedecb, INeb chiele, & efïzia, Enocb, Sfofepb, Setb, & Sem. üæmm :panäen- Emoria Jofize in compofitionem odoris fa&ta opus pig- ä.gReIg ^M mentaril. )ominus abitur ejus memoria, & ut ?. In omni ore quafi mel indul mufica in convivio vini.. xque de- ; fant 3. Ipfe eft directus div initus in pæni.teyntiarn gentis; & tülit abominationes impietatis. 4 Et 000005 D p ssd —— 24. Dejeciiïafr,z Affyriorum. ) Vi. ra,nfes, quos prenunciatione adven- 2,) Grece tus Meffix erexit ad fpem. x populus de hiftoriam 4. Reg. Ig. 55. Usque z5 /&mpiternum. ) Id eft, fz- Q8. Ferriter PviR im wia Dmavid. ) nufia 13b0' Conftanter veram religionem, & pie- culi finem. tatem coluit, fecutus Davidem pri- : , Vide li I Emoria Joffe , €$c. ) Sententia Pard'32- lu mogenitorem fuum. Quam mandavit illi Ifaias.) Ut il- eft, memoriam Jofiz fuaviffi- Contra [* lum inftitnebat, eique fuggerebat mam eífe, ut odóratui fuaviffima e qumans Ifaias. odorata aromatum compofitio , qu& ,,, &ddte 26.. Retro rediit foi. ) . Vide 4. Re- artificio. unguentariorum mifcetur Ut fuaviter ï;(;l)',P:/ j fi guim. 20. 11. & ibi notata. 9. Ip ommi ore , G. us i 27. Spirifu magno vidit sltima. ) ad aures accedit illius recordatio, ita Ub n dulcis eft in ore ejus res greüas com« ( B Spiritu fuo magno prophetico vidit memorantis,. ultima , hoc eft, qu& ultimis tempo- hqc euim ribus erant futura , & ad Chriftum Ie comurvio vwimi.) In'lauto convi- pertinebant, vio, in qua generofa convivis dan- [ n Confolatus efl Iugentes.) Ezechiam, tur. 4. Dircius.) Direxit illum Deus, & Judeos ob metum Pennacherib me- grdatt tu perCuïf()s Viros etiam pios fui illique adfuit, ut idololatriam felici ) u * [faid temporis erumnas, & fcclera deplq— fucceffu gxterminaret, & fibi fubje- &6 LIHBE kECEEESIASETICI 4 EL gubernavit)ad Dominum cor i n pfius, & in diebus pec- catorum. corroboravit pietatem. fiam ( $. Prseter David, & Ezechiam, & Jofiam , omnes peccä.tum; commiferunt : tutis, D 6. Nam reliquerunt s legem Altiffimi regeä Juda, & contem- firoun pferunt timorem Der. I^ 4. Dederunt enim re gnum fuum aliis, & gloriam fuam alie- ficave nigens genti. paratu 4Reg — g. * Incenderunt eleCtam . fan&titatis civitatem , & defertas Dj 25- 9- fecerunt vias. ipfius in manu TJeremiae. ti0bis ! 9. Nam male tra&taverunt illum, qui a ventre matris confe- domos cratus eft propheta, evertere, & eruere,, & perdere, & ite- IÓ rum. aedificare, & renovare. ceptusj Ezech 10. * Ezechiel , qui vidit con I , I-4- dit illi in curru Cherubim, fp»e&u'm, gloriæ,.; quam often- trüm, Ir. Nam commemoratus eft inimicorum in imbre, benefa- populi cere illis, qui oftenderunt reGas vias. Ib i2. Et Tunt. &um populum.ad fcelerum: poeniten- Principes Jeremiam: male tractarunt " um tiam. excitaret.. incarcerem.conjecerunt, & in.foilam I2. P 4- Gubernavit ad . Dominum , €fe; j demerférunt,. utique: ibi. moriturüm * & virefc Direxit ad. Dominum, cor. [uum , ut. eft nifí Abdemelech: Eiunachus "phetarun in. Grzco.. - eum , Jerem..39. 7.. - 4 ventre zatris.) Cumfcilicet, cut: Aepulchr Peccatorum. Y Ini'quorum,, &6 0Y Cj cuin. fcilicet. iniquitas, & peccatum. dicum eft Jerem. 1. 5.. P; insquam t dominarentur,, pietatem, religionem-. formarem. in: utero, novi: £e, éf'c.. populun que. reftituit, & ftabilivic.. Id verg. Evertere ,. £5 eruere ; &$c. )X- Eidem: At fun, $- Omnes peccatum: commi[erunt, ) enim Jeremiz dictum eft ibidem num.. Peccat(), idololatrizg, velilli proximo,, IO. Conflitui te [uper gentes 65 fa n Redon, & vicino ,. fper vegza, . lummunes abftulerunt.. quod. fcilicet. excelfa. 1llon ut evelles , 6 deffruas 69 difberdas, 6$ Wyuri [ diffipes, &X adiffces, E$ planres.. t ftuiio " Dederunt enix. reguum. alits, 6c.y IO;. Pzdit co njpettum. cloria, €$. c..), Vi- Uénme Ex peccato hiunc fru&um collegerunt,. de- Ezechiel. r. 4 Iioni, quod' regno ,, & gloria. caruerunt,, & IT. Commeimoratus: eff znimicorum im I3. 4, gentibus: alienigenis: in. captivitatem, Tetms , dudti feryierunt.. ^ 4 imbre;y Sub allegoria imbris predixit: mala inimicis. Dei.. Vide. Ezech. 13.. in GX'?CCQ 8. I[ecendérunt, 66. ) Incendii cau- I3. & cap.. 58- 22; 3 fa fuerunt, quo per Chaldzos Jeru- piCiC 10 Benefacere ilis, 6$c.-.) Midetur no- falem vaftata. eft, vide 4. Reg. 25: 9. tart', quod. habemus Ezech. c..18; 21. "Demus lR maes 2bremiæ; ) Juxta Jeremia: ubi: convertentibus: fe a viis füis malis, Dotag, waticinium.. !^s Bo & facientibus judicium, & juftitiam;. 9- Male: zratlaverumt: 1ilum.) Jecho- c; promittitur, quod.vivent, & non Ti qui njas enim ,, &. Sedecias,, &. populi: morientur:. Peï in m Ij j 23 CA?UT XLIX. 947 Smc- 12. Et duodecim prophetarum offa puïiïulent de loco fuo: nam corroboraveru CCäïUïïï u " nt L]acvob , & redemerunt fe in fide vir- tutis. I .Efd; ntetm- 13. * Quomodo ampli ficeinuäZgröbabel? nam & ipfe quafi fignum in dextera manu ? 3. 2. I4. * Et Jefum filium Tofedec , qui in diebus fuis cedi- && n ale- . ficaverunt domum, & exaltaverunt templum fan&tum Domino; ;, , -paratum in gloriam fempiternam. F &3.5. efertas 1s. Et Nehemias in memoria multi temporis , qui erexit & 22. nobis muros everfos, & ftare fecit confe- «domos noftras. portas, .& feras, quï ergxit 3'ïac;h &ite- 16. Nemo natus eft in terra qualis Henoch : nam & ip fe re- 3 ceptus eft a terra. ofteti- 17. * Et Jofeph : qui natus eft homo , princeps fra- 'Gen. trum, firmamentum gentis , re&tor fratrum , ftabilimentum 4o-4 I benefa- populi. 3 E - p .. 18. Et offa ipfius vifitata funt, & poft mortem prophetave & 59. p. K Tunt. 2Q. ——8À | 19.* Sefh, adarunt 12. Pullalent de loco f20.) Florcat, cem, qui fimul cum Zorobabel tem- a follam riturüm , 4& virefcat memoria duodecim pro- plum rezdificavit. liberafet phetarum, licet locis fuis, hoc eft, Exaltaverunt templum, &i. ) Exci- fepulchris fuis condantur. tarunt, fabricati funt. ficets ai Corroboraveruzt facob.) lfraeliticum Paratum in gloriflm /&mpiternmä.) «quin. i populum revocarunt ab impietate, & )Cujus gloria, & fama erit xterna. ] in vera religione ftabilem reddere co- 15. dz memoria mulri temporis. ) Sit / Qati funt. memoria, & fama illius diuturna. C,Eidem N Se Redemerunt fé m ffde virtutis. 4 Erexit nobis muros, €$c. ) Vide lib, 1 dem um immunes przítiterunt ab omni labe 2. Efdre cap. 3. üwr;'(gïhïi impuri fzculi, & idololatris , dedi- 16. Nemo .... qualis Eroch)) Primo fcilicet mundi fzculo ante diluvium. iiï'?r.fü-*ï i ti ftudio virtutis, in quo vixerunt, f ftrenue fideles Domino; & verz re- 17. &li natus .eJQ bamo.) Vel fenfus «)V livioni. eft, Jofephum ab ipfa pueritia viri- 3. -dmplifrctmus.) Celebremus, or- lem fapientiam habuiffe, vel a puero, gictriti m nemus laudibus , zgziffcemus , ut. eft & ab ipfía nativitate natum fuiffe , ut in Greco. effet princeps fratrum, &c. ;j Quaft ffgnum in dextera manu. .) Re- Firmamentum gentis.) dem eft, jjech. D quod paulo poft dicitur,'/fa££/zez- fpicit locum Aggsi cap. 2. 24. ubi habemus : .Affwmam te Zorobabel, &c. tum populi:: Jofeph enim fratres fuos idïï'ïf no* & ponam te quaft ffgmaculum , quia elegi cum familiis eorum aluit, & ftabili- " te, ponam te quafi annulum fignato- vit in /Egypto. [j ul 19. Of spfius vifitata funt.) Signi- fntiam rium mihi chariffimum, & quemfem- j , per in manibus meis gefto. ficat uram c habitam oífium Jofeph, Elfq & )9 14. JEfum filiwm Tofedec. ) Pontifi- wt in uexit Ifraelis ex ZEgypto expor- LIBRIECCLESIASTICI 848 - 4 ( *Geb.. - 107 Seth,, & Sem, apud homines gloriam"adepti iþnt: .& d T fuper omnem animam in origine Adam. tiam jf e^ 2 I« UO OAPUCE b pifica & Q Simonis pontificis filii Onie praconia narrantmr . celeberrima : in d : due gentes odi o babite , €? tertia flulta, de Sfefi ;—:fiz'o ?E Siracb bujus libri. auctore. M tofatut I Mac 3 n mon Onize filius, facerdos magnus , qui m vita fua fuf- i2. 4. SI iU , 2 Mac fulfit domum , & in diebus fuis corroboravit templum. ^ 2. 'Templi étiam altitudo ab ipfo fundata eft duplex 9 ( 2 4 æ'difi Ca- 1o ( tio, & excelfi parietes templi. * 3. In diebus ipfius emanaverunt putel aquarum, & quafi u.( tollens mare adimpleti funt fuper modum. 4 Qui confüm » nl tarentur in terram promiífam , quod 2. Teäpli enas: altitudo -«b zpfo fun- 13..] a Moyfe factum eft. . Exod. 15. 19. data eff.) In Greco, £v avre £3tue- Praphetavertnt, 68c. ) Nempe quia Auodg wdog OmAS» dva/)w,u.;wlr. osViACy us n£eí[)oNo» lee8. Quuodin bibliis Latinis cum justa ejus predictionem, & exi- j Cur tus ex /E pto. & offium ejus ela- LXX. Interpretum Romz impreflis ?i peff tio facta fit, ipfa offa declaraverunt fic vertitur ; & 4b zpfo fundeta eff. al- atCULt. a. illum verum fuiffe Prophetam. ztudo duplicis , reparatio excelfa ambi- pfobus. Zu$ rezpli. Significatur Simeonem 19. Setb , && Sem, Efc. ) Sententia $ m eft, magnam quidem gloriam Seth, fuffulfiffe, & corroboraffe templum;, & civium & Sem pios viros meritos fuiffe, & quia templi fubftructiones , quibus In [2/]/4(] etiam confecutos ; fed tamen tmajo- extrema fuftentabatur templi area, iv v a Chaldeis dilfipatas , a "orobabele rem eíle gloriam Adami , omnium Tnt per primi parentis, & primz ftirpis hu- -autem pretermiffas Simon '&difica- 3 li græþ, inani generis. vit. » Stell, Íp origine. ) In Greco eft, & «$ xríct1, im creaturas id eft, intér crea- Duplex adifrcatto. ) Dicitur xdifica. [ teg tio, five altitudo duplex , quia tem- tringheos tos, homines fcilicet. plum qua parte altiffimum fuit, non filic*et 1. pzon.) Duo fuerunt hujus nomi- nifi 120. cubitorum fuit, fubftructio nis Pontifices, & uterque pa- aradice montis ad ejus verticem tre- ls die], ) ärius fl trem habuit nomine Oniam. Hic centorum, id eft, altior duplo, & eo j 4 quem celebrat Ecclefiafticus eft Si- amplius. Nf'ml mon fenior , qui cognominatus- eft at Wrifcus, non autem junior. Parietes templi. ) 'l'emplum hic non COlgrib precife pro. ipfo templo, fed pro com- 75:4: [ Sacerdos zagnus.) Summus facer- plexu omnium «dificiorum , porticu- dos. utm, arearum ad templum pertinen- ^£06. )u suffulfte domum.) Idem eft cumeo, tium fumitur. 'Wz [72 1 ^ diej,, quod additur explicationis caufa, & arum. ) Tifey sn: diebus. [mis. corroboraust femplum , 3. Emau«vérunt putet 4qu * atb u od fcilicet poft inftaurationem fa- Putei aquis redundarunt, aqu " æflu &l- uavmrem g am a Zorobabel coperat collabi, bus inftauratis. lj fifn CAPET.-L $49' hi& 4. Qui curavit gentem faam, & liberavit eam a perditione. $. Qui praevaluit amplificare civitatem, qui adeptus eft glo- riam in converfatione gentig: & inggrïefï'u:m domus, & atrii am- plificavit. 6. Quafiftella matutina in medio nebulze, & quafi luna plena ?7'?'572(2 , in diebus fuis lucet. 4 il 7. Et quafi fol refulgens, fic ille effulfit in templo Dei. $. Quafi arcus refulgens inter nebulas glorice . & quafi flos faa fü- rofarum in diebus vernis, & quafi lilia, quae funt in tranfitu yplum, aquae, & quafi thus redolens in diebus seftatis. edifice 9. Quafi 1gnis effulgens, & thusardens in igne. 10. Quafi vas auzi folidum , ornatum omni lapide pretiofo. & quaü 1r. Quafi oliva pullulans, & cypreffus in altitudinem fe ex- tollens, in accipiendo ipfum ftolam glori&, & veftiri eum in ^ confümmationem: virtutis. 12. In afceníu altaris fan&i, gloriam dedit fan£titatisamictum. jipfi f 13. In accipiendo autem partes de manu facerdotum , & rà Ef ipfe L Ü .T/t | M 4. Curavit gemtem fuam, tc.) Cu- g« Tous ardens £m rgnt.) QUuod fua- i La[ixlfs impreüis zam.geflit populiut Pontifex , & eum veolentiam circumfpargit. AM t:/)l (h,' arcuit.à.peccatorum periculis , / * PI. de accipiendogp[mom ffolam glora) pfibus. & lah Cum Pontificio indueretur ornatu. eljt anl- Simeonem B. mpl ufícare ciroitatem.) üomïbusgz Feffivi eum i5 cxmfämr/zdtianem CORr- mplit & civium numero. futis ) Cum veftirctur perfeo, & In comver[atione gemtis) Inter fuos confummato: illo orn:tu., qui facer- : quibuï rives verfando ,, & quz muneris fui li are dotalis , &.pontificalis virtutis, & orghabee erant perfecte adimplendo. auctoritaris argumentum erat, & in » l ædifica' lagre[fum. domus..). 'Fempli fcilicet. ilgne"a « 6.. Stella. matutina. ) Yaucifer.. T2. Gloriam dedir fenilstatis amittum.Yy j ædiücï' Áz :edio nebsis. ) lnter nebulas Grece £OUEess mteifsoNg) dyyita u u- yia tem translucens, & emicans, calamitates TO0G y. glorsficaruit amitlum. — fantiiratir, Ícilicet populi. ravitate , &^ modeftia inceffus ,. & fuit, 001 vultus.. sbf lo diebus: fuis.). Guibus pleno. orbe Italice diceremus, Fece ezore j U* elarius fulget. al abito famto.. Vulgatæ fenfus huic: explicationi confentaneus effe poteft : PlO-' & e Nebulas glor:4. j Nubes fþli:ndbreï, fecit, ut amictus fanctus effet gloria.. & coloribus arcus gloriofas.. Cum enim facerdotes ,. verbi gratia ,. i hi cnon Thus redolens. ) Im Greco eft, o fané&te fe gerunt, jam eorum habitus,. d yrü collt & cultus ab eorüm. moribus accipit ;: fiNacóg Nflays, ut germen thuris, five ; yoitict tharifer, ut vertit. Vatablus. ut fit. gloriofus.. perü'""]"' la diebus eflatis.) 'Yunc enim thu- 13 In. acciprendo ,. ) Cum ipfe: riferz arbores propter folis ardorem acciperet. membra animalium immo- qur um-) fuaviorem. odorem exhalant.. latorum offerenda , & imponenda. " Q B;ä/. eum Com..Menoch. T. IF.. 1?219 pP 850 LIBRI ECGCEBESTASTICI ipfe ftans Tuxta aram. at Et circa illum corona fratrum quafi dum pe plantatio cedri in monte Libano. 22, lh 14. Sic circa illum fleterunt quafi rami palmsee, & omnes filit Aaron in gloria fua. grega jor I nomir 15. Oblatio autem Domini in manibus ipforum, coram omni 23. El fynagogalírael: & confummatione fungens in ara, amplificare pe oblationem excelfi regis. a E 16. Porrexit manum fuam in hbanone, & libavit de fan- guine uv2e. tern, q nobifcun 17. Effudit in fundamento altaris odorem divinum excelfo principi. - j$. D bus noft 18. Tunc exclamaverunt filii Aar(m., in tubis produ&mbus 26. Cr fonuerunt, & auditam fecerunt vocem magnam in memoriam coram Deo. libe ( 9. Du I9. Tunc omnis populus Gmul properaverunt, & ceciderunt in faciem fuper terram, adorare Dominum Deum fuum, & quam od dare preces omnipotenti Deo excelfo. 28. U pulüs, 2C. Etamplificaverunt pfallentes in vocibus fuis, & in ma- gna domo auCtus eft fonus fuavitatis pienus. 2I Et NEmA Vs 21.- Hoy, & honor tari holocauftorum , ipfe erat ftans v 12 fundamenta altaris. ) In pá- Mung, / juxta aram, quafi facerdos, & ponti- vunento, fuper quod altare funda- tl y j /[]/;7 tum e 42« 1n oni fex Deo facrificaturus pro populo. Corona fratrum. ) Sacerdotum , & G dorezm dn*mum ) Praftantis vint., þel Ofnem Levitarum circumftantium. Exeelfo Principi.) ) Nimirum Deo. Ddit'g bened dtCens Quaff plantatio cedrs, €$c.) Perinde, 18. Exclamaverunt.) CanenteS, & ac cedrus procera in Libano ; circum jübilantes. Ilam Da Produtlilibu:.) Kx argento in laml- Quz popu fe habens plantas cedrorum mino- aüCtorem, iutmn. nas.producto formatis. I4. Fiu arom.) Sacerdotes. Ip memariam.) Ut Déus quafi fono 4 /45!15 ; ]0 1777 - In gloria füa. ) Glorlofo fuo ami&u illo, & cantu excitetur, & memor üitm bon induti. fit popull I5 Oblatio antez Domini ; üc ) In 20. Amplifcaverunt. ) laudawerunt Dtedicar honorem fcilicet Domini. H'secay , fcilicet Dominum , magni- 23 0rgt; äem, qn Confummat:ane fungens um ava , Grc.) ficantes , & celebrantes illum. Pontifex confummaturus facrlfïcmm, '16/7: uf - Inimagna domo. ) Yemplo, 2» z^t/cc Tiüotg ,d» & extremam illi manum impofiturus, o:xw, i2 omaxima domo. lice cell ut ampliorem oblationi Dei excelfi Fatlu: eft fonus, €c.) M ocibus mul- vel ex vocum tld]n rClh ! gloriam addat, extendit manum fuam tlphcacls cantorum ; d Qum lt ad phxalam vino plenari, quam effun- repercu! flipne, & echo ; aliqui enim 24 Dy * dens in pavimentum altaris ei libat. pro , magna domo Yegunt. £v "nm £0 fanrl À Qs 16. De fanguine wv« ) Vinum. QXG, IPmaximo fmm CAPET.L 851 L: qufi aT. Et rag:ivit" populus Dominum excelfum in prece, ufque dum perfectus eft honor Domini, & munus fuum perfecerunt. & ottnes 22. 'Tunc defcendens , manus fuas extulit in omnem con- gregationem filiorum Ifrael dare gloriam Deo a labiis fuis, & m oni in nomine ipfius gloriari. tpiticire 23. Et iteravit orationem fuam, volens þüendere virtutem De:. 24. Et nunc orate De .üm-omnilimz qui magna fecit in omni : de fur- terra, qui auxit dies noftros a ventre matris no ftræ , & fecit n excell nobifcum fecundum fuam mifericordiam. 2$. Det nobis jucunditatem cordis, & fieri pacem in die- bus noftris in Ifratl per dies fempiternos: lu&tiibus Jemoriam 26. Credere Iírael nobifcum effe vDei mifericordiam , ut liberet nos in diebus.fuis. tertia autem non eif gens, cidennt 27. Duas gentes Qdit anima mea : quam oderim : " [uum, & ir, & Philifibiim, & ftultus po- 28. Qui fedent in monte Se 1d $. &n pulgs ; qui habitat jn Sichimi Qesuesssans Ppppp2 29. Do- 41 Et 21. Homer Domimi.) Sacrificium in 25. Crcderc'[,fr;:zel nobiféum effe. Dei Dei honorem. mifertcordiam. ) Ut fperem8S, nobis- ij.) lr p Munus füum,t6c.) Grece ?*.,S;ng;- .que perfuadeamus adeífe nobis Dei qiay, faum miifferium. Ja mifertcordiam. r findi Q2. 1p omnt comgregatiogem.) Su- lLa diebus fuis. ) 1n diebus ejus , Si- monis fcilicet Pontificis. yntis vi per omnem populi cctum. Dare gloriam DGO.) Sacer dos eh&m Q7. Tertia autem noz efh. gent, quam om Deo- bene diec AL ens populo, fimul dabat glo- ederia.) ln Greco eft, terzía autem anentel riam Deo, quem bonorum omnium, son eff gens , hoc eft digna nomine que populo precabatqr? profitebatur gentis, fcilicet Samaritani conflati t luti auéctorem. ex variis gen:ibus. Vide 4. Reg. 17. 4 labiis fuis. ) Labiis fuis. n 24- * ; uaü [n? Inm nomine ipfips glorisri.) lllumque 29. Qui fedent sm m Serr. ) Idu- folum bonorum auctorem. agnofcere, mai. | & memM & predicarc. Srultus populus , qut babizat in Sichi- m il 23. Oratzonem fa. ) Benedi&tio- 8i5,) Samaritani Sichimitz, apud quos nem, qua populo bene precabatur. - in monte Garizim , qui eft juxta eo- , AO Volens offendere virtutem Dcfi.) Ut rüm cívitat:m , templum, ut fic lo- glu ia magis, ac magis oftenderet, & pu- quar, fchifmaticum , Jerofolymitano ?0; 2 7(2 blice celebraret virtutem Dei, poten- fimile conftruétum erat. Hinc con- tiam fcilicet ejus, bonitatem, & be- troverfia de loco, in quo- oportebar 'oobus m neficium in populum. adcrare , quz inter Judeos erat, & I e VOCU Q4. Duxit dies noffros, &e. EE Aþ In- Samaritanos. Joan.4. 20. Vide Jofe- ïh ull €nim fantia usque ad hanc xtatem addeus hum lib. II. antiq. cap. 7. & g. & D 1 " " -annis annos. 1 llbc IQ. CdP' I' 942 LIBRIECCL -'EVSQI—A'S TICI 2o9. Dottrinam fapientige , ^& difciplinze fcripfit in- codice 7. ifte Tefus filius Sirach Jerof. olymita, qui renovavit fapientiam Y &l de corde fuo. .30. Beatus, qui in iftis verfat ur bonis: qui ponit ill.a'-iiä Ii corde fuo, fapiens erit femper. Io. 31. S1 enim hzec fecerit, ad omnia valebit : quia lux Dei ; ïnl'. yelïigium ejus eft. Il CAPUT. LL tiOMS IÀ Dei laus , exaltatio , €? gratiárum. a&io. de m n "O Ratio Jefu filii Sirach : Confitebor tibi; Domine rex, & collaudabo te Deum falvatorem meum. te de nI i 2. Confitebor nomini tuo : quoniam adjutor , $ faCtus es mihi: & prcaate-&or linqu rum. 3. Et liberafti corpus meum a perditione, alaqueo linguae iniqua, & a labiis op I5. erantium mendacium : & in confpe&u conte aftantium fa&tus eft mihi adjutor. 4. Et liberafti me fecandum multitudinem mifericordise [ nominis tui a tugientibus, praeparatis ad efcam , bulati s. De manibus qucrentium animam meam , & de portis 1 i tribulat num, quae circumdederunt me : labat, 6. A preffura flammzae. medio Non qua circumdedit me, & in buls; ienis non fum æfcuatus. 7. De T. 1 29. Renovavit [apientiam de corde [uo.) Confizebor tibi. ) Laudabo te.- .ï,pf?ï; Q Qui: prifcam veterum fapientiam pe- 3- d perditiene.) Ab interitu, amor- 'qu ne obfoletam, & oblivioni datam de te, circumventus fcilicet: calumniis , tlum novo confcripfit, & ad mores for- mandos edidit. & falfis criminibus apud Ptolomz- Rege um Lagi, cum Jerufalem occupavit, $ 1 30- Bzis 6c. ) Preceptis virtutum, in qua Siracides vivebat. & earum premiis. A 14.71;60 Lnzgua im'yu Gï'xcg tricis. A 4. ) Caïluxyniä- fe hi d I. A omzia valeb;t.) Ad lolmunia,, davi) qu& agenda illi occurrerint , fiet po- 1g con]petim aflantium.) Cum fteti tens, « validus, coram Rege multorum a&ancium CO- 9. 1 Quia lux Des veftigium gw ef. ) rona circundato. puicht l Quia ambulat, & veftigia greffuum, 4. d rugtentibus praparatis ad efCam.) tüs, actionumque fuarum figit in luce le- Qui me tanquam leonem lac gis, & fapientie Dei. . Sic. dicebat vorare parabant. erare, & n Chriftus; qui fequitur me, nom ambulat tüame S. nimam meam.) Mitam meam. Inyoc im o fenebris, fed lmäeä;',z' lumen vitt. Dt Joann. 9. 12.- De portis trilulafion;;m.) Áb incurfuü L. tribulationum , quz in mequa 1 aper- Ra510.) Hytmnus quo- Siracides D? ^ Deo gratias agit, quod a peri- tis portis irrumpebant. Zen n culis; & malisl?beratus T UM a )6. A preffara flazma. ) Ab acri tri« jl hh as ii d CAPUT L. 855 Codice . Dé altitudine ventris inferi &alingua coinqþïnatä, entiam 4 verbo mendacii, a rege iniquo, & a lingua injuita. 8. Laudabi: ufque ad mortem anima mea Dominum. la m -9. Et vita mea appropinquans erat in inferno deorfum.- - ' 1o. Circumdederunt me undique, & non erat qui adjuva- x Dd 4 ret. Refpiciens eram ad adjutorium hominum, & non era:. 11. Memoratus fum mifericor die? tuae, Doming9 & opera- * tionis tuze , quae a faeculo funt, 4. 12. Quoniam eruis fuftinentes te, Domine: &l iberas e,csk de manibus gentium. t tet, 13. Exaltaíti fuper terram h abxit.ationem meam: & promor- te defluente deprecatus fum. . rot eftot I4. Invocavi Dominum patrem Domini mei, ut non dere- linqua: me in die tribula donis meg, & in tempore fuperbo- rum fine adjutorio. z ] Ingue 1s. Laudabo nomen tuu m affidue , & collaudabo illud ia xfpeu confeffione, & exaudita eft oratio mea. 16. EC icordid Ppppp3 bulatione, quz me omniex parte val- in terra fäpþlicem orationem . NiCATL. Q pül* (t$ labat, urebat, & cruciabat. a terra fcilicet ad te, qui in fublimi meatime Noa fum aff uattts, ) Non fum atm- habitas , direxi orationem n mele buftas, aut confumptus. Videtur nofter pro l«ersíz» legiife - dxeriay, domum, familiam , domici- De H De a/titudine weutris ipfer ) Ex ipíis orei faucibus eripuifti me. lium, habitationem, & fenfus erit : u Limgua comqQquimata , Ef-c'.') Im.p/u..ra exaltafti habitationem meim, ut fci- itu, amOr- caluqyris £alumniantium lingua. licet in terra feliciter viverem, & glo- riofe habitárem. Rege /niquo. ) Ptolomzo. Prolome ocCHPAVif; g. La*:;a'zz*!/-if usque ad mortem.) ln Pro morte deflaente deprecatus fum.) QGrzco. eft, nlo,/cy:as, 4pþraäinqadvit P Grece eft, ón£o Suyars Dóseog $954- fed nofter videtur legiffe, v»so6, Zaa- S4y. id e& pro mortis Llberatzone d&pre— Calumnit- davit Mox DominsnmnonelítinGreco. catas fum. Nofter videturlegiffe non 9. Inferno deorfum. ) Morti, & fe- 2 poctec, fed feUotec, id eftflsxus. Vel pulcliro. poc.» Tumpfit pro flexs. Mors deflu- ptium 0* 1I. Opgeratiozts ?u2. ) Miferationis ens eft, qug inftar fluminis homines tu& , quam opere preftas. fecuin rapit. ;dn!t/ff""') I2. Safl/nentes te. ) Expectantes te, I4. Dominum Patrem Domini mei.) Patrem Metfiz. Videtur aliquam 1c»/€Iaïf/ ; tuamque ópem patienter, & cum fpe invocantes. fan&s 'Trinitatis notitiam habuiffe g 1 De manibhus gentium.) Inüdehum Siracides. tuos perfequentiuin. Jz tempore [uperkorum.) Cum fcili- Áyincutid 3. Exeltafii faper tevram habitatio- cet dominantur fuperbi. 1[18(1 aPCl" ;zem'mmm.) Ín Grxco eft, 05?5'7!/600'09 15: L:md:zäo,) &c, Ef Hy-)erba- iab ig ixert/u» BS, ideft, exaltavi ton , five inverius ordo, poiteiioE p agi LIBRI ECCï DSEA STICI $54 16. Et liberaíti me de perditione J & e:mpuxfm me de tem- pore iniquo. Catl) r7. Propterea confitebor: & laudem dicam t1b1, & benedi- .cam nomml Domml ( 3j -I8. Cum adhuc junior effem , priusquam obelrarem, qua&- p ee fivi fapientiam palam in oratione mea. ^^ Ju 19. (1) Antetemplum poftulabam pro illa, & ufque in novif- lea la fimisinquiram eam. (2) Et effloruit tamquam praecox uva, 20. Laetatum ePc cor meum 11'1 ea. j Ambulavit pes meus 1 um iter re£tum, a juventute inveftigabam eam. 24 ^5 21 Inclinavi modice aurem meam, & excepi illam. velttz . Multam inveni in meipfo fapxentlam & multum pro- j ; :fem in ea. E De at 23. Danti mihi faplentlam dabo gloriam. - 24. Confiliatus fum efim, ut facerem 1llam zelatus fum ') i bonum, & non confundar. fira di 25. Cohu&aïa eft anima mea in illaJ & in faciendo eam B -confirmatus fum. 26. Manus meas extendiin aitum, (3) & mfiplentmm ejus fün luxi. pio J ER 27. Ani- confu (1) Ante templum. Iz eair.. Sixz. legitur ante tempus 3 (2) Et effloruit. Ip edz. Sixt. legitar : & forebit. Ihere (3) Et iufipientiam ejus Juxi. Ip edit. Sixz. legitur : & infapientia ejus 1u- xit anima mea, & Ignamntzas meas illuminavit. IF/P; enim pars verficuli preponeanda eft ad comparandam fapientiam nam am, ( priori, hoc modo, invocavi Domi- vel modice inclinanti aures a/l (cO&I'I- fïplent num , & exand:ta eft ab eo |/ oratio 2 . nam ejus excipiendam ftatim adeft. mea, us laudabo, &c. 24. Con; li atus fwm enim, ut facerem Teum, 16. Perd/tsone.) Interitu. sllam.) Coqu:, decreyi illam mihi 17' 40; Tempore iniquo. ) lx periculi pïpna ityenj, : occafione. p aFaree Zelatus um bonum. ) Kem bonam, 25 P. 19. Priuiqguam oberrarems ) Ante- & praftantem optavi. & fy iple quam feducerer per errores , & vitia. Non coufundar. ) Non erit irrita, A'm ü Palam.) Grece '/rg'*puvog, aperfe , nec fruftrabitur me fpes-mea, dio de publice,.ex profeffo. 2s. Collatlata efd anima mea n HLs, pientis 19. Pro illa. ) Co*npa;andd & E uctatus fum cum occurrenti- Obnosi; bus difficultatibus , dum mihi illam Inquiram.) Se&abor. 09 F quormt tanguam pracox wva,) Prge pararem. chl àm cox fapientie ftuditim eam mihi cito Ia factendo eam conf;mdtu: foerz. ) tudll lec admodum conciliavit. Obfirmavi animum in ea acquirenda. Sign ificat r f OI. lechmavi wedice. ) 065. Extezdi im altum. ) ÀAd oran- «X,Z- non admoduim mnulto labore opu: effe dum Deum. IC: & 1« R! CAPU'T LL 855 etem- 27. Animam eatim. vmea'm direxi ad illam, & in agnitione inveni - enedi- 28.Poffedi cumipfacor a b initio:propter hoc non derelinquar. 29. Venter meus.conturbatus eft quaerendo illam : pro- 1 quæ pterea bonam poffidebo poffetffionem. - novif 3o. Dedit mihi Dominus linguam me;*cedem meam: &in ipía laudabo eum. - UYà, 31. Appropiate a d me indo&i, & congregate vos in do- feus mum difciplinge. 32. u id adhuc retardatis? & qui d dicitis 1n his ?-wanimää veítrae fitiunt veliementer. d 33. Aperui os meum , & locutus fu 2 pm- m D Compa'rat-ve ïobis fä—- ne argento. y fum 34.. Et collum veftrum fabjicite jugo, & fufcipiat anima ve« ftra difciplinam: in proximo eft enim invenire eam. -35s. Videte oculis veftris , quia modicum laboravi, & in- ]o eäm veni mihi multam requiem. x , 46. Affumite difciplinam in multo numero argenti, & co- meu piofum aurum poffidete in ea. 5non 37. Lsetetur anima veftra in mifericordia ejus , & ", Àfi confundemini in laude ipfius. j 1/ 38. Operamini opus veftrum ante tempus, & dabit vobis mercedem veftram in tempore fuo.-r | us Infipientiam ejus luxi. ) Inüpienti- Quid dicitis in bis? Quid dicitis fu- am, & tenebras anim&e meg nondum per his. Italice diceremus, chbe dize fapientia illuftrate. di quefla cofa ?. quafi diceretur, quid j dodri- 27. dnimam meam. ) Defiderium tandem ftatuitis? | adelt meum,. A nima 'U;-/?ræ,, f)'"c.) Cum aridi fitis, , f,;cfrfm In agnitione invent eam.) Agnovi, & fine fapientia, & illam etiam fitia- um i inyeni, & tenui eam. tis, cur aquas fapientiz falutaris non 298. Pofedi cum ip[a cor. ) Cordatus, expetitis ? ; bonatts & fapiens fa&us fum. . 84 Io proximo. ) Facile, non multo Non derelizquar.) Sapientim prafi- negotio. jt ii dio deftitutus non ero; non enim fa- Quafi Lll 36; In zemlto numero argenti-) pieritiz bonum f(x)rtun/æ cafibus' eft obnoxium, màgnum argenti pondus ; «quivalet 7] /;g ;[Il(! enim magno argenti, velauri thefau- n 2 Venter meus, 68c.) Cor, & vi- ro, vel, que fecum fert divitias. jb m fcera mea defiderio, cura, & folici- tudine conturbata funt, dum laboriofe 37. I mzferic,ardi;z eju:, &f'c, ) Grece i H eft Zvr8 , non «vr5c, itaque ad Deum u hm ) fe&or fapientiam. ^ referendum eft, in mifericordia Dei. [ Ui'fen & d O. Linguam, €7c.) Erudit am kfci- 'ld orag licet, & eloquentem. 38. dute teimpu. ) Mature, & fos 32. Retnr:(azi;-. ) Moras nectitis Jicite. ; * * E m - E * " e * N E * - * "e z do k - 9 ^ ^ CM "L U $x J d - 23 r es E " Ls uf Y E j h » IN SS u " E a : tsf b As UA E .wæ&, 7 RO hs. gá bso- M -*l — d "* " EX m g 4f a ] Wt — ,73 - - - " — z r E [ a z m LX h. i od u f d M R ENS g T Ll . N 2 z i N 7, » ^ E n at 25 j m X w —— 4 e m - OU .-.N,K.x. * RAU 5 j Ug -a E 5 4 E uic 3- d a " Ed 1 ca x EUR d r um n À T. w b an Á i u N b r . m - z - AE AN m PA A 72 - » Es z etnes n , u —— RB E t Ws Ed e C 3 M X * " - - D s d - 2 . — Es X æ.sm« v&? E j/4 AE s RA d x* T aE - - i * x g À T2 ia d i d Go 4 * i "n ) p B i 3 * e hs E 59 D *s er Fïæ -3 . d AU / E S F & iB "P - g J n u N E Xs "peed p ia E vj D a X* ha ER RNN - x E d ; m — UER p TW A 2 - j "P [ M - " d j t i? d [ : v "^ P^ M a d " - 3 M " * $ E * du Es x x d 4 g s J EE E N [ Y " d U i d . 7 p s T AE x x W 5 a A us b Es ( chb à "x b 2 1 ". i o E x N x a 5 i a T n 2 N Core d -] fta E Jw n m M u SSM N J N (à s .u ^ & x h * 4 N ros E E E7 Á .».m L L: * » ^ N N d D N XTNME Jaer ais a MC NG u - EC RA d N ov x $5 N N s $ PL *s T E ^ a^ x ÀN - SNS 3 6 GN - À g sE iE 7 af, 5 s TM A T s * i * A N m 2 4 N *- d N *hits. La * i i " xX - -— um uwngu x /(a E EEE à * E. m i N N — j ,w As w r * E m E UM L. C - d F o u z T " * tl * $ *X s* r z . o m 2 n w . 2 d w P * " E * A & hs. m5 18 [ P » ,/ ? ! OO ib a X d d ( :..æ 4 & x .Ia.— v d v 2 W w R 2 zs E t* zk m hi a ROE g .«, : us d $ a » ss X - a 3 i $- - n oX E: X u /kl D T 3 Id À ES 3 ". ss » N * n /.NI 8 d jON D w N - " N o b As x 2 [4"7 BN MVC 54 b » i Y N d 23 D. " IN ^gl $ h i u n E «M j 1 s m * us 5 S , f. W 2 w :j 42 ...'wy D X SES Ü Y X in s he 3 o rf - æ U n $us * . ii h. MO 4 a N A U s MC - * j4 T. 1 E. d : A N . J E E 35« E $s " ? ; u $s » a 4 S À 2* & h Y " r^ L o d £ 'w.. RA » UE R 2 *4 p . E d [ ( J L2.] 4&'- j 1N p $- L 7 )e *s * ..?J X* * DN 3 d * d 4, * M. * t TA ) [ 4« » 3 u o Es ^ l j i n Hf d du ) u E Es s s j E DO & — ? 2v ho d E p x E las " "ET. —— : Em —— ÉL E. dH w —— — MY TC OOT RSMRRRCERIRRRENR a i "o E - u N AW -- ERE - 0 T LT Q u- BA —— s a E M M ALU E M MM po€e — Exx WE p E —— u i W M $x "m x.g o RE RAURU — d FA J T - /'JJ iÁ4 n k x — 79 N Ligdio MR AMEIRS z N N x* by z u- —— $ a^ u r d a : « — — a ——5 z o E asl EPT o — U —— — m r ibo um "ERE , ""mAX—— — l, SODSGNE E Ra U ^ e, t xa — h W i.' " x*;!. ,..l * a. W. X v DN s LU *0 'i P N ; . i r , & N " / * W m j g 9N r Es &Xx at t e N '! N 4 )l * -—. i& x m // l"' . ^ d * L. m ) " xxx // "d W.« D] | " f UNDN / ^$ NSN hss 7 / w« - lus Kxx f e,4 ; Bu m / $" u p n. .Q i - ?j A —K , - / ^ / / E im. / :: b "« L / ; // [ É m :; d 4 $ $ t L ", / I" diP— '-/ L. -' P. ] i — ^ d P d 21 2 ü t / .v z | e* ,S - - d ^ LE L , )9 E w . d j n W .- if s 197 u : -— ^ jf L æc, [* Á L F N d 9- d " ) H// A i " . 4 » N EC . — ,ap 4 « . )» '6 2 : (2 À e $ 5 * b [ ". ]! F 9 o 4 p 41 * s * .xi x , / V * «t 249 L /J Y 89 À 3 u d / / d 2 ?* u LÉ x W P C d p , M 2 ,it v. (.. * 4';/; * 77 ^ m l ? ll Á " u- 45 f x » u o ", d /';1 Ó f * " f ( ?* , / A ? // u N N * L d * yq Y (/ ) ; j * - ? M — P d * D SA * Y IN/ / w pl E A g '-I * £^ j ^ à N *^lK- 7À ? LIT /r £* j £, w " .! i À 2 f 1 L i p p ,/ Z £ 8 4 M f/ ,* N N u '.5' sj£ ,(i U / Z ( 5 a 4 Á * Pa Á A x ! u.,*ïl 5 $g* / ;t Y n x $; ^ 1 4( ] j $um uN j AT tltl &6* f / NS us A & j : ! u^ m i as x*x » XV E. ,O N m s p* , ) $ / ^; f" )/ d b äw b EE - A . AW : Z d * z E T - k**'*? d od s "s M .-jææm DO W Vi wyg».»ïäm*«-&—:.»n)æï &i rf ii ts 2 t phs x as x* — - .«H z Mu B n E Z . - — EV smf iv Ms o R W A ET Z v ag t 3 x DC D A. l ao A - d 86 ideo p r E. w A La i a PU B A w x«&unli), E um $us a m qede - qum E RRM z M od » AX P s X i M ULH U DN K s i AE z m ^ o ul * n x A D s j "n o d ET j X 353 t r A. AXeN a ..A.m.. aæhw Ls A b EX AXl at P Q6 EAC ET um T A R W A wetES u EM UR N L. " p a Ua *je, u s A N UE AR NDR RU ER Is 2 DX Bs . m A d EM ridee 2 s * g : A m p Hoddic a sE i V (rS.rHK».. »X../ d n x H r Pa A zw,. us A : jf A M^ . 5 d X z f d QU " 2 05 0 d o X A 251 u- v $O. i r n u- AA WM-..,P A ia x ER m Dd AMAT c i p») MU i, A. M 5 É . M fge- AE E yt Ya 23 A u) "- a PA RUP jl m5 z aw o« o i j . E A d ,J..&ï M. h- s us & LP Qd m z Ls d 0 3 aC 5 r N E AE ia m . p T 2P. * s U E Mu 6s Dd A [ PO d. n i Ws A x U Cs Ed 23 - d s T 2 m o f d $ AE E As E M P E I -s a * P Es - D x - 4 P As s zwnu C A U rE 3* . E ..Fn p w Ti 2 2U L J x " 77 * vow s ROE 395 A DA D x p AE x d TA i5 x z 2l r s - — m - E G. ne p ais r T M r UE E ts E A a E sE - du La pbr. DN d r* s 2 E 2 i cte * z 35 x b L z e v dupo" D EU E V. &u& -»u X [ aE " » ". $ o D 5 d A T s £s ^ * M as 5j 8 S a vl jà p xs; $ r ial L "4 du x ^ X p g. A £ z s 3 R *s J hag o es dey LAX » Ti d v o ii g k a« R PT s. um J d s EY .; Y f BIBLIA ( CID Ifis, W quat OSUDC R M 19 CVM VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset g Tir 16 P.MENOCHII E $.J 15 ä D M COMMENTARIIS EDITIO NOFITLER 4SEFISA E VE ( m E ( um m n us um u) um a a Ana T n, fel *e Füt 2 TOMVS. IV 2 um if b CO. N- T.IN E N 95 em ml gc & Li233vM PSALMORVM CANTICVM CANTICORVM j vert Ü PROVERBIA SALOMONIS LIBRVM SAPIENTIAE gp;ef ECCLESIASTEN ECCLESIASTICVM k mv b UTO RO ! Be VIENNIAEOAWwSITIRTAE ä Tïms ET SVMTIBVS JoaN. THoMaxg TRATTNER , CAES REG MAJ. AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOLAE MDCCL V. ,—.XM Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com