12A11700-3_4-1
author: Menochio, Giovanni Stefano

d-

-

—

S ORE s T.

il

p

b

R

ia

s

-

m

D

—

—

N

t

u

i

La

m

ENS

N

n

s

vt i

g

:

M

t

$s

a

x

eE

a

[

N-

L.

p

3

-

.

x

2

s

N

:

E

w

x

h.

E

23

T

g

x

n

j

A

*

*E

L

L

d

GU

cu

—

j

*

E

.

ATUN

b

LC

u

d

z

i

x

d

La

.

W&

x

e

s

A

^E

-

-

s

AE

YR

B

AE

r

-

RUAL

a

a d

s

d encs

i

EU

a

A

N

M

AO

N

O

j

As

m

ts

m

[2

2

*

E

d

U.

N

av

o

N

-

p

um

z

*

--

-

b

"^

x

É

$

U.

iyvtE

d

a

us

RT.

a

E

3

TE

*

r

MR

230

e

ccnaemi

n

us

x

A*

EC

"

D

x

*

AS

$

A

t

P

A

s

s

h

d

u

"h

Ms

x

E

Est

Dd

«1

As

«

X

i.

E

»

J

74

x

A

od

-s

"

db

e

ia

z

um

s

-

-

-,.r

Es

d)

x

"

At

-

"*

$

:

E

X

4

p

E

5

n

i

-t

ïw:u

2

ZH

d

e:

M.

AE

3

E

*

A

/m

s.

n

p

-

*

E

-

r

-

:

x

ES

(s

as

R

:

M

-

»

d

-

28

st

s

E

Pa

0s

u

*

P

s

E

spaf

$

iv

M

i

R

.

a

rus

E

5

*

[

r

B

x

$

d

g

P

m

:

3

La

1

m

-

z

Ts

W

es

i

E

A du

X

Wu

p

j

$

J

5

Es

2

u

»

d

eS

w

M

EC

,U

4*

€e

3

*

UE

Y

E

.

TX

d

v

&

E

$s

*

-

u*

EM

x

ü

p

*

v

A

3.

d

RY

SR

A

.W

W

E

TEb)

£5

VE

".

z

S

EY

2

-

Ed

&

pE

3*

D

s

1

s.,

53

VN

*

W

R

z

&

E.

ex

9

UP

TA

:

N

m

u

E

r

COEA :

*

E

-

CU

a.

*s

R«

EY

d

x

x

aM

d

- E

A u

*

*

ER

PA

.:

w

3

Y*

M

x

5

&T

EX

^

.M

a

mw. JpALtwy mer Og

hs

P

*

j

Ms

5

E

21

d.

n

MO

z

E

Cs

E

v

A i

æw

iv

J;.

&

OM

Ls

A.

Yoxx

W.

$

$

*

E.

3

H

T

^

z

R

m

Eu

zi

z.

n

AR

s

AE

E

Q

x*

s

"r

.

.

r

..H.

À

d

*

E

d

*

x M.

TM

es

MF

n

«-

«

g x

1515

E

od

*

:

"

P

.n.,

AA

a

s

*

u

A

d

YUs

L

d

At

AE

g

m

T

n

N

As

x

Ws

EE

s

D

d

E

»

ss

n

r

z

X

g

s

E

PA

:

z

P

A.

X

E

la

Y

-

N

z

x

7

B

EX

£s

L.

Ms

z

^i

w

E

ECS

i

oU

v

z

RD

^

R

—

&v

s

2

L co

E

Zs

as

s

P

D

^

A

3

As

n

3.

n

$

Y

T

2

E

MO

AAE

z

a

d

u

M

MA

»d

*

d

a

.W

N

2

-

U

6

TA

E

r

-

A

p

t

P.

-

(

p

es

La

Y

^

z

s

d

»:

-

5

LE

És

5

*

e

G

s

i2

x

s

'.w.n.v

d

n

2*

:

v

d

A

4,,

t

9-

E

^

as

i

*

u

d

Es

i

E

m

M

DN

-

Rs

sw

p

)

*

-s

RAT

AE L.

É

B

DX

p

^i

"

&

*s

s

R

A

:

V

* .

2

.u,,

k

m

A

E

E

d.

2

P.

4

x

DA

aR t

i

ET

d

r

À

r

D5

a

at

d

J

E

o

.

A

pE

I

um

m

x

t

p

z

T

-

du

vX

J

:

s

N

TE

*

^

:

xe

d

E

2

xX

-

E

s

.

i

pé

&

s

db

Vr

(*5

E

»

:À

z

-

n

xv

xX

AX

z

o

UE

El

u

s

2

»

"

)

?

d

AT

j

x

d

UA

e

2

E

Pa

.

ä&.

A

-

E

s

Es

Á

.,VG.WM

H

db

N

zP

j

"4

2

&

2

d

&

M

VE

r

-

5

a

a

aE

d

m

M

*

EE

v

d

du

j

T

*

W

DT

&

T

i5

L

—

.

et

wk

E

s

INS

;

u

DN

"

A

T

D

"

n

P5

cS

C

*s

-

-

E

a

STUN

i

L d

x

E

E

nE

usl

z

?är

m;

T

BA

E

( l

-

42

.

.

u

$

455

u ME

ag

£s

2

ECS

M

b

b

N

T*

t

R

-

"d

m

^

d

ii

Y

ES

Ym

d

i.

*

s

m

:

3

-

u

s

i*

s

A

m

n

n

p

r

P

T

L

"

ss

BR

o

Bo

i

P

i

L

-

Ó

m

z

i

K

d «

2

j

X

g«

s

d

A

3

u

z

?

2

E

"

n

-

V

"

h

a

L AU

EU

x

*

i

V u

Y NI

d

2 f

5

B

g

a j

al

x

v

/.

p

al

2

qem

n

pen

d

j2

41

[ o

M

QUX

:

j

M

*

s

T

:

M

w

a

r

x

E

"

RP AD

"PA

M

Pect

S P(Wv(

i

2

NG

e»ss

iE

L

d

"

us

CA

R

««

u

E

u

yy

a

CY

Jus

$s

v

A

ERE

Y

s

z

d

7B

E

t

«

J

u

P E

o

2

vt

2

"

p

,

W

2

s

u

"r

z

T

fs

s

*

L,æwä

,

v

d

A,

3

^

d

Z

i

7

n.

C

s

XEPGR.

I

Aj

ts

F

M

i

o« T

H

m

Bo

o^f

*

G

.m

-

i

w

n m

u

4

L

"o

L5

g.

u

a

&r.,... ;

[*

d

at

z

^i

"i

b

$i

$

EH

*

d

as

Y

d

dafes

4

jout

2

""

Mu

b

zi

21

Y x

.

ltl

«

Iu

2

m

x

cES

m

u

pUne

n

nE T

d

2

o

gt d

v

X

VET

m

E

v

ao

43

E

s

3

.

r

RA

j

a.

je

n

2

25

af n

2

-

155

CEO WA

f

5

DA

; ä&h/

E

-

d

A

us

HU

u

H PT

EUR

TE

r

t

a

2

hs

at

-

"

AO

v

uj

sss

"

.

"

.

"d

A MR

u

a

2j

aE

u

u

T d

UM

t

"

vt

u

Af

(

gf

N

$s

fX

-

$*

N-

n

R

A

Es

a s

w

$

n

"

$s

K ors

v

M

651

a

.MV.

n

^.

É

h

u

e

n

u o t

s

R

KC

d

Va

j

f

ld

u

Hs

z

a

d

r d

u

a

-

Al

ETU

La

M

b fu.

r

Dd

)j

koePse.

d

po

LU

p RI

N

Es

I

,h

3

P

d

,a

K

d

Pa

zi

P

4

Ts

b

dC 3

A

i

P

u

N

i

AC

D

"h

M:WLK«

c

...M

z

u

-

v

aE

/ CL LE

n

i

od

f

É

-

.

t

&t

h

D

7

B

E

*

m

J

q

d

e

r

J

5

lat

DAT

D2

"i

J5

z

,

zi

D »W*m

n

E

Qu

abf

N

t

g

£*

2

T

p

"

z

&

t

o

45 jl

A

N

m

dT E

L

i

L

Ed

s

B E

o p PT R

À

n

M&nq

wmw.

*

*

r

d*

2

i

2j

u

A d

r

A

d

-

ag

26

ao

hd- 7 u

r

1.

2

.cmwf

P

a

La

de

v

—

x

as

u d

aE era

o

Dd

/

dl

A

r

e

o

o

« pf

z

a

ais

J m

at al

25

E

P

E

if

Y

D

I

-

d

--

2

at

EE

A URH

p

T

E

W

n .

ia s irige

p

z .

*

" ARRTU p AREMEMS,

Nl

E s

s.

4 ts

u-

EE

j

.

r

L

N

DK

7 pnai

[ IN i

x

3 ao

d ass

ERSUS As

DMRT

Qu

u)

iNS

R

o2

JIETPST pI

pf

$

s

zi

t

T.

D L N

s m

PA r RL

C ia

-

m

—

ponc

D]

ec d

2

g

.

*

vtl

A

—

ais

än.eu.-

m

auegq7 Is

j

od

x

2

ho

AR

AU

21

"

r

TE

N

X

Z

"d

--

|

hN

l

VT -

T',

xx

yixt

z

— TA

T

PA

£^

X u

UM

^

ss R.

l

4.

/'-:"——

II menaID

h:

N

*

MÓ

A

—

M»

E

— —

)

-—

CUR

,

m um m

-

* m

[

N

/

-- m

-—ECGC

" p

& 4

N

T a

-N

n

N

H

"Rs .-

ia

A

PT d

-* eg]« .ä)

!

74

ER

U

v

N

36 .

il

Ms o

«

[

f

z -

[

fs

|

N

r

r d

*

VE

'/E

of

Ai,,lez7'

C d

'l"

N

.u

E

) g7

,.

2j

—:

^

SNNN

".

p

21

N

sf

"4

;

/

U

ig'

,

//

u N

!y

k.'

gx'

N

pZ

r Z

/

v*

P«

s

t

"

——

9.

? L

74

Pv L

-

w

Qï

i

r d

;

N

N

A

WN

Pi

-

m

N

p

4

P d

M

—— p tm-

5;

«;—-*

bS i

m

N

-

«

—-:

W

,/ääzï:;feäii-r"

-

N

SN

4

—— a—JóÓÁ—— Á

NT

I -

lab »:

LI

-

pm r

b Q

us 9-

d

"m

x

*:

-

;s

..x

-

v

.

dÀ

* w

Y

Á

s

i RCS

N——:

^A

MÉA-

*

M L -

U

:

A

"

yi

d

wv

l

A N

v ;

J z

Ts

—

hN

s

"w

-',l,l'

-*

R.

NN

N

w

1

'——ä

N

(v

Y

- - W M REO

XXx

/

TT

EE a.

N

.Q.'

N

x

W

|

177

Il

-

NX

ho RUl

/A,

!

Z

r s

Z u

— —

M.

A

N

D

D. QUNE

g

xu

// ,/,' :

g,

— À

BN

4

55

-

*

ä

od

A i

R. 3j

"$h

,/

"a

d s

d

—.

l

?,

Y 4

od

—

:a

8

L

'6, f»f

,

u

2

M

s£-

'/1/6

—

:',

-

P d

as

/;//

E

4

d

—

'.

£,

r

/////

s

u

N

2 d

f

:

;--

R

N xxxx N

hs

XK

*

j/ü/

w

d du

*Li

Y

E

N.

'- P

$

-0

p T.

L odl a

N

——

£ g—' -.*x,

;

DP

e

,

N12«509480147 021

o T m

.1

LO

d

-9 -

i

BSS

'/

T a i

ia

r

j Á

ka

"7

has

m

QUOAV

Z

2 d

Z

p od

UB Tübingen

7

i

:

-

$

d

s

D nsntiii:

N

[

—

—

— B-

SN

,

--

-x*x

-

LA

e.€

m

m m

Ws — -

—

U

?

É

'-

f/

d

u^ L

P us

,;-'

9.

hm

D a

li

m um

^

",( f

!*g

í ii :

!

-7

7À

m ii

Va

*l/,/

L

//

,/

MR

|

CNQ

NS

r

ll//

:

-;

5

h

4

;/l

|

3

) P

ERE

k:

P A

w w

—

m

.14

..,,

E. ïl.xk

-— ——

-

7 d

i

71

—

xNxX

*

M

P

—

"E

M

/4

27

WE -

-

5j

»^

EU

du 7- ^6

p

P

XNX

E

A Yi

EM

-

-

«l

E 2

2

9.

— —X

L3

L

//

E

.Wm&ï

NY

OM

N

fd/

*€

VA

"

L d

..d*

e

»

u

h..

b

NONN

x

owg

*

E

*

h]

/

*y

bw

"

r

wf

.

du

'

N

TE*

R d

-x

.h

...

"

aC

:a.

VN

-

El

x

2 s

Ssxx

N

P*

H

tl.

.,.

Va

n

M

[

u

*

d.

J

3-

X

-*

$

M OR

P

L:

E d

$

-

-.

l

—

*

—

um

*

d J 64

——

á

NS

" -us i

hn

m d

M

N

N —— o

r

HH

hx

p

ANS //

N

I.-

/

x..

N

—

E

?

j

N

w

N

-

m

.IMI

-

,

"

l-

h.

,

À

"

" Es

P ORUROA

q,,,

T

7

xubx.

X

x—. É

—É

OM

N

PA À

g

/

24

E

*

uN

hu.x

N

i.

dÀ

U

à

N

x..&

u- .

m

Ps

..,.,,

1

xxx.ïï

'J-..

li

—

L

A

Ü

z

ETE

H

',

AA

P

"

.»l'.

s

"

ANS

SN

.-.

Q *

'-

n

|

MA

—

E d

...0:![?

)

6 t

Y

E

*

N

1

y a

,:

o - m

$.

s

1*

(

U .

T5

Y

^

"

N

NX

w

h

DW

D*

a

n

z.

A

ONSCSSE

A*

99 ..

$

dÀ

d

N

^R *

po EO

M

/ X

|

NSS

m w

P x

;

G.

M.'

v*

j

Y

N

E

D

N

N

ä,

m

*

IH.

N

OU

5

ia

/,

à

M

4

i

iM

l

3.

D

9

VWU C

. &

l

.U.

CR

[

p

*

"

N

*

e? -*

j

N

BNN

RE

2*

Shà,

9

]

E

o.

WU

N NU

sis

$x

E

D*

Il'

* 5

é

/ S

b

B.

I)

PA

j

S

!

ho

UM

at

x.x E,

e2-.

RC

W

" ,'/ » *

H

x

IN

í

//,

N*

w

w

iEX

W,

j

;

Y

B 3

l

$.

V

Xx

ro 4 i ,.,,

/

N

N*

a*

l

^ f,

.N

/N

A

N

Y

XX

j

; ö.

,

;

CO

Hr

»

NY

4 L

A.

3N

|

)

/

AN

/l

N

j

AhN

'/

d

U

*«

i

i

j

—u

45

i

N

g

1

NSOW

//

h

n

b

4

*

$

^

J

x //,

9

N

w

N

3

j

K

$^*

t

M t

NN

EL

'

H

E

í(/4 8

E

:

N

|

"ag

4

*xx

;

"

u

( .*

DO d

d

£5

—.-

-— 2

N

N

"Y

b

$)f

M

um

-

N

4//

Ó

UP

*

j

-

^C

t

Lv d

?

ä "

X N

-N

N

r

N

!

W

f

*

M.

/

E

|

w

[

d

A

NS

hCY

Ws

-

!

.*»,

N

x—

U

v

"o*

æ/

D Y

2

N

N

B

:

ia h

Y

*

ää

N

U NI

TA

*

,.x'd.-

2:d

1

N

NA

n/l

À

r d

j

.

H,

2

: w

E

a

j

N

E

y

Eb t

.

p

Q*

N

..Hþh

-

X mX

E

M

x

MY

.

v

VN

ais Y

M aA aa :

]

h.

N

-

J

*

"

-2

7 d

EM ESERISUR, OR .

s

—

"

".

"

,J

*

ial

£

9P^.

$

ïfaï.awæjä

"

,

E

^

NT dl

j2

*

hl

**

h.

PO

Tu

BI

I

LIA

ISACRA:

CVM

p. MENOCHII E S. J

X.COMMENTARIIS

.EDITIO NOVITER KEFISA

äwæææzäææv

,Eiïaïe.-:!æï&

L^

TOMVS

II

"4

: d

CONTI

N .E M 5

LIBRUM

PARALIPOMENON I. & II.

K

JVDITH

ESDRAEIGS&IH

ESTHER

TOBIJ/E

d É

JOBI

VIENNAE

AVSTRIAE

C*vrris ET SvMTIBVs JoaN. THoM. TRATTNER, SACR. Cu:s REGC

MU AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOBQLILB

MDCCLV.

;

7

M

ä]

E

&t

SN

BI&

/S3

9

P

,^.

$,

C BIN

Mu u

Ü

I/

Q

UT ^ "

A

fä 7l

N

—

LIBER PRIMUS

PARALIPOMENON

N

HEBRAICE DIBRE HAIAMIM.

QupyT

I

Genealogm ab zidam usque ad ZAbrabam , &? generationes filiorum

brabe una cum füüs, ac pofleris Efau , & regibus , ac -

ducibus terra Edom, antequam e[fent reges Juper

Jïlzos l/rael.

Dam Seth, Enos;

*Gen

Camanj lhalaleelj ared,

7.&

P

3. Henoch , Mathufale, Lamech

4. Noe, bem,Cham & aphet.

& $.6

.s. Filii Japhet : Gomer,& Magog, & Madai,

M ofoch , 'l'iras.

& Javan;Thubal, r

6. P01ro filii Gomer :

Afcenez, & Riphath, & Thogorma.

7. Filii autem Javan : Elifa, & Tharfis, Cethlm & Dodanim.

$. Filii Cham: Chus, & Mefraim, &Phut &Chanaan

. Filii autem Chus: Saba & Hev11a, Sabatha, & Regma,

& Sabathaeha

Porro filii Reoma Saba, & Dadan.

10. Chus autem genuu: * Nemrod:

ifle coepit effe potens in *Gen

terra.

1O. 8

11. Mefraim vero genuit Ludim, & Ananum & Laabim, &

Nephthuim,

I2. Phetrufim quoque, & Casluim :-de quibus egreffi funt

Philifthiim , & Caphtorlm

3. Cha*ïaan Vero genmt Sldonem primogenitum fuum, He-

thaeum quoque,

14. Et Jebufaeu

n*'* & Amcrrhæum & Gergefzeum,

15. Hev ceumque, & Aracaseum, & Slnæum,

I6. Aradium quoque , & Samaræum & Hamathaeum.

17. Filii

$ Gomer, &c.) Vide di&a Genef.

AM , Seth , Enos , €/c.) Subintelli-

Ion

. & deinceps.

A

vendum eft gezuit. Adam genuit

10. Nmmd ) Vide di&a Genef. 16,

Seth , Seth autem genuit Enos, &c.

a num. g. & deinceps.

Y Nae Sem , Chbam , & Taphet.) Sub-

13. Hethaeum , €c.) Vide di&ta eo-

audi gcnu:t

dem c. 1o. n. 16. & demcepsx

Bibl, cum Com. Menoch. T. II

[2]

LAIBRIE.

PARALIPOMENON

*Gen.

17, Fili * Sem: /Elam, & Affur, &

& Arphaxad, & Lud, &

Q

Yi

i1.IO

o " Aram, & Hus, & Hul, & Gether, & Mofoch

19.. Arphaxad autem genuit Sale, qui & ipfe genuit Heber.

"

19. Porro Heber nati funt duo filii; nomen uni Phaleg, quia

Q

Ts

in diebus ejus divifa eft terra: & nomen fratris ejus Je&tan.

20. Je&tan autem genuit Elmodad, & Saleph & Axarmoth

& Jare,

quw

2 I.

avl

Adoram quoque, & Huza] & Decla,

22

Hebal etiam, & Abvnael & Saba,nec non

3.

Et Ophir, & Hevxla & ]obab omnes itli filii ]e&an

Zat

24

Sem, Arphaxad, Sale,

25

Heber, Phaleg , Ragau,

fan

—

2

Serug, Nachor, 'T'are,

:

h

*Gen

2

Abram , ifte eft Abraham.

I1.26

28

Filii*autem Abraham, Ifaac, & Tfmahel,

€ju

*Gen.

Et hee generationes eorum. Prïmogemtus * Ifmahelis,

de

2513 Naba]oth & Cedar, & Adbeel, & Mabfam,

3o: Et Mafma & Duma, Mafï'a Hadad, & Thema,

31. Jethur, Naphls, Cedma hi funt filii I ahelis.

I

32. Filii autem Ceturae concubinze Abraham, quos genuit:

Porro filii

Za*nmn,]ecfan Madan , Madian, Jesboc, & Sue.

Á

ecfan: Saba, &Dadan

Filii autem Dadan: Affurim, & La-

tuffim, & Laomlm

*(Sen.

i

Füu*auth Madian, Epha, & Epher, & Henoch, &

al

ib Ablda & Eldaa: omnes hi filii Ceturze.

t

*Gen.

4. Genuit* autem Abraham Ifaac : cujus fuerunt filii Efau,

G

25.12- & Tírael.

*Gen.

55. Filii * Efau : Eliphaz, Rahuel ïehus., Ihelom & Core.

de

36.11.

di

36 Filii Eliphaz : 'Theman , Omal ; 9ephis Gathan, Cenez,

'Thamna., Amalec.

37 Fl]

ii Rahuel: Nabath , Zara, Sam

rh-) Meza.

Pu

8. Filüi Seir: Lot an,Soba]

Sebeon, Ana, Difon, Efer,Difan.

li

hr

39. Filii Lotan: Hori, Homam: Soror autem Lotan fuit 'T'ha-

m

mna.

40. Filii

fo

32. Concubine. ) Uxoris legitimz,

19. Pbaleg.), Vide dicta Gen. ro.n.25.

fed fecundarig , & minus principalis.

d

e4. Sem , Vrpbaxad, Sale, &5c.) Sub-

26. Thamna Amalec.) 'Thamna ge-

mtelhgendum eft genuit. -

1

27. Ifle c/i Abrabam. ) Quaü dicat

nitivi cafus eft,.quia Genef. 36. 12-

hic ePc, qui poftea. nomine aliquan-

dicitur Elhiphaz de "Thamna co'ncubma

tulum mutato dictu:s eft Zbrzh2m , cum

fua genmiï'e Amalec.

prius diceretur , iram. Vide Genef.

39. Eilii Seir.) Seir, cuyus hic men-

17. 5. Genef. 11. 26.

"4

tio fit, non eft Efau . , qui etiam di-

ais

CAPUT 1

:

it

40. Filii Sobai:

lian, & Manahath, & Ebal, Sephi & Onam:

Fihi Sebeon: Aia, & Ana.

Fili Ana, Difon.

eber,

41. Fiii Difon: " Hamram &Lfeban,,

Jethran , & Charan,

]R

42. Fili Lfer Balaan,

& Zavan,

& [acan.

Fili Diían:

d.

Hus, & Aran,

tothy

43. Mti funt reges, qui imperaverunt in terra Edom ante-

quam effet rex fuper filios Ifrael

Bale filius Beor: & nomen

civitatis ejus , Denaba

44 Mortuus eft autem Bale, & regnavit pro eo Jobab filius

if

Zare de Bofra.

45. Cumque & Tobab fuiffet mortuus, regnavit pro eo Hu-

fam de terra Themanorum,

46. Obiit quoque & Hufam: & regnavit pro eo Adad filius

Badad , qui percuffit Madlan in terra Moab: & nomen civitatis

ejus Aw kh.

li,

47. Cumque & Adad fuiffet mortuus, regnavit pro eo Semla

de Mafreca.

48. Sed & Semla mortuus eft, & regnavit pro eo Saul de

Rohoboth, quae juxta amnem fita ett.

uit

49. Mortuo quoque Saul, regnavit pro eo Balanan filius

fl

Achobor.

La

A 23

zo. Sed

&us eft Seir,.id eft, pilofus, fed eft

De Bofra.) Qug erat ex przcipuis

N

T

alius Seir pater Horrzorum, quian-

ldumzzaurbibus

Vide Adrichomium

te Efau habitavit in Idumaa

Vide

in tribu Manaffle num. 53. & Pine-

dU

Genef. 36. co.

dam loco citato.

43. Imperaverunt. ) Scilicet cum dia-

45. De Terra T!yemzmorum ) Theman

demate, & Regiis infignibus. Vide

erat metropolis Idumza.

Vide Adri-

Jre.

dida Gen. 36. n. 15.

da terra Edom.

in Idumza

chomium in Pharan. n. 165

7

46. Pereuffte Madian.) Nel Madia-

Bale félizis Beor. ) INon eft hic Balaam

ariolus , cujus mentio eft NNum. 22. $

nitas intelligit, vel urbem Madian,;

hcet nomen patris conveniat ; nam

ut vult Abulenf. & Gloffà ordinaria :

af

Bale, cujus hic mentio fit, erat Idu-

de Madian civitate Adnchomms in

ho

Pharan. n. $6.

^

maus ; aiiolus vero ille erat ex Me-

jit

fopotamia, ut patet ex Deut. 23. 4.

48. Saul de Rololoth , que juxta 4-

44- ]0546 ) Hunc plerique putant

mnem [ta eff.) Genef. 36 57. dicitur,

ng,

effe Job virum illum patientiffimum.

Saul de finvio Rohoboth , Fortaffe

1ltS

idem nomen urbi fuit, & Huvw

Ali-

ge

Vide Pinedam , cap. 1. Job ad verficu-

i?

lum primum , & Bonfrerium Gen. 26.

qui Rohoboth putant effe nomen ap-

Filius Zare. ) INon ergo hereditaria

pellativum ,

quod planities ,. five la-

jud

regni fucceffione, fed vel ele&ione, vel

titudines figmficat

& interpretantur

jure beili ad regnum venit Jobab , qui

de planitie aliqua, qua amni effet vi-

e

fuccefit Bale , cujus filius non erat.

CHE'*

Vide di&a Genef, 10. 11.

di

4

L IBRI I

PARALIPOMENON

]

$o. Sed & hic mortuus eft, & regnavit pro eo Adad : cujus

& a

urbis nomen fuit Phau, & czppellata eft uxor ejus Meetabel

filia Matred filiee Mezazb j

I0

Nahal

síi. Adad autem mortuo, duces pro regibus in Edom effe

coeperunt: dux Thamna, dux Alva, dux ]ethet.

II

12

52. Dux Oolibama, dux Ela, dux Phinon,

$3: Dux Cenez, dux Theman, dux Mabfar,

n

nadab

$4. Dux Magd1e1 dux Hiram: hi duces Edom.

L

CUA PO OT g

u

I0

Genealogm Jude Patriarche usque ad lfai patrem Davzd

i

frairumque , ac fororum ejus.

]

Gen

7Ilii autem Iírael : Ruben, Simeon, Levi, Juda, Iffachar,

Yim

29.32.

30.$

& Zabulon,

180

. ?. Dan, Tofeph, Benjamln,Nephtah,Gad & Afer.

^^

3$-

3. Fllu* uda: Her, Onan, & Sela, hi tres nati funt ei de

1o

*Gen. filla Sue Chananitidis. -

Fuit. autem Her primogenitus Juda,

tibus e

33. ;. malus coram Domino, & occidit eum.

& 46.

ï

bubus

12.

4. * Thamar autem nurus ejus peperit ei Phares, & Zara:

prasff

omnes ergo filii Juda, quinque.

l5

* Infr.

Q Ru

I

$. Filii autem Phares: Hefron, & Hamul.

Dj

Matth

6. Filii quoque Zare: Zamri, & Ethan, & Eman, Chalchal

tum fe

1. 3. quoque, & Darda fimul quinque.

Tamen

*]of

7. Filii* Charmi : Achar, qui turbavit Ifrael, & peccavit in

tonflet

furto anathematis.

pH

/

10 ubi

filigs f

8. Eilii Ethan: AZarias

promy

Gub

9. Filii

Gum]

5c. Appcllat./z c/fuxar c]m , 6&c.) No-

plicius, & verius eft nomen efle pro-

Datg r

men uxótis, & matrisuxoris, &avie

prium.

Emt [

mem oratur ,

quod in aliis Keoibus

$1. Duces pro. Regibus. ) Vide dicta

teteatu

proxime pumeratis fa&um non eft,

Genef. 36. 1

ottf

Oportuit aliquid eximium in his mu-

Dux Tb:zmmz Be.) Videntur effe

v

lieribus fuiffe.

Vide, quz fequuntur.

locorum nomma , in quibus impera-

eIpo

- Filie Mezaab.) Si vocem Hebraicam

verint, ut fentiunt aliqui apud Lyra-

15. &

interpreteris, idem eft ac //le, ew-

num, & Abulenfem.

U

jus eff aurum, Yaqueputat Lyvanus di-

V

vitem admodum fuiffe mulierem ham.,

E filia Sue-)Vide dida Gen.38.2*

"

Malus coram Domino, &5 occidit

M

ideoque ejus mentionem fa&tam. Qui-

140

dam Rabbini apud Abulenfem exifti-

et. ) Hoc explicatum eft Num. 9s

Ptodi

mantideo vocatam Mezaab, id eft,

c. 38. Genefis.

W

cujus eft aurum , quod prima inve-

7. 4char , qui turbavit lfrael.) Nide

ptur

neritartem aurum in fila ducendi. Sim-

dida Jof. 7. n. 1

*

Optas

C A.DU T '1L

.

3

: Cüjus

I"1111 autem Hefron qm nati funt ei: Jerameel, & Ram;, *Rutt

eetabe]

& Calubl

4:19-

1o. Porro Ram genmt Aminadab. Ammadab autem genuit

n effe

Nahaffon principem filiorum Tuda.

11. Nahaflon quoque genuit Salma , de quo ortus eft Booz.

12. Booz vero genuit Obed, qui & ipfe genuit Ifai. -

13. *líai autem genuit prlmogemtum Lha,b fecundum Abi- 1Reg.

16. 6-

nadab, tertium Slmmaa

8. 9

4. Quartum Nathanael, quintum Raddal,

17.1

es t

rj. Sextum Afom, feptïmum David

Filii Sar-. .

i

I6. Quorum forores fuerunt , SarVJa &Abïgad

vise, Abifai, Joab , & Afael, tres.

17. Abigail autem genmt Amafía, cujus pater fuit Jether

ichar,

Yfmahelites.

18. Caleb vero filius Hefron accepit uxorem nomine Azuba,

^3.

de

ei de

10. Priz czpcmþ'lzammj'a/da ) Éxeun-

dis forores, & earum liberi numeran-

Juda,

tibus enim ex ngypto fingulis tri-

tur, qui materno genere clariores fue-

bubus Principes conitituti funt,qui illis

runt, quam paterno. NNam Joab, Abi-

Zin:

prxeffent indeferto,ut habemus IN,c. 1.

fai, & Afael non femel &lii Sarviz

12. Beoz wero gezuit Oled.) Mide di-

appellantur; eorum vero patris,cui Sár-

&a Ruth. c. 4. n. 17.

via nupfit, nomen nufquam proditur.

13. Primogenitum Eliab, (£c.") Elic tan-

4bifai.) Cujas fortitudo celebratur.

lchal

tum feptem lIfai filii nommantur cum

2. Reg. 25. 18g.

tamen ex aliis locis Sacre Scnpturæ

3o45. ) Princeps militi David, cu-

i n

conftet fuiffe o&o. Vide 1. Reg. 16.

jus frequentiffima mentio 2. l. Regume

1o. ubi dicitur lfai adduxiffe feptem

Afzel. Curfor velociffimus:

2

filios füos coram Samuele , hocque

Re

»

-

18

pronuntiante inter eos non elle ele-

I7. duafa.

Qui fuit princeps mi-

H

d

li

&um Domini , juffiffe vocari Davidem

litie Abfalonis 2. Reg.

1742

23. & ]oa-

"n

natu minimum , qui pafcebat oves.

bi fucceflor deihnatus a David.

d

Jf pro*

Exrat ergo o&avus.

Cur unus hic pre-

Reog.

I

13*

tereatur, divinare non poffum. * Unus

d didd

Cu]us pater f'it. Jether lfzsaelites. ) Hic

Dici-

fortaffe mortuus erat, priufquam Da-

. Reo.

t7. 2$. VOcatur Jetra.

vid ad regnum pervemret

Primus

tur Ifmaelites, vel quod effet de ge-

yr ele

ergo fuit Eliab. r. Reg. 16. 6. & 17.

nere Ifmael, fed religione Kebreus,

ppert

13. Secundus Abinadab r. Reg. 16. 8

|Lyrs

habitaffet.

vel quod aliquandiu inter ifmaelitas

& 17.13. T'ertiusSamma i. Re:

169

Ceterum 2. Reg. loco cit.

& 17.13.. Quartus Nathanael hoc c. n.

dicitur fuiffe de lezraeli , qua eft ci-

x4. Quintus Raddai hoc eodem c. n.

vitas tribus juda.

j

14. Sextus Afom n.14. Septimi nomen

autidil

18. Caleb vero filius Hefroz.) Diver-

üm. /*

proditum non eft. Oc&tavus David.

fus eft hic Caleb abeo, qui miffus eft

16. Sarvia, Ef Abzg;zfl ) Láicet Scri-

ad explorandam terram promiffam ,

ptura non foleac per mulieres genea-

ni non Hefron filiusfuit, fed Jepho-

| Vide

logias texere, hic tamen duae Davi-

ne, Vide Abul. in hoc. c. q. g.

*

N

-

6

LIRRI n PARALIPOMENON

de qua genuit Jerioth : fueruntque filii ejus, Ja(er, & Sobab,

a

& Ardon.

Sefan

19. Cumque mortua fuiffet Azuba, accepit uxorem Caleb,

Ephrata: quae peperit ei Hur,

&]

etl

20. Porro Hur genuit Uri: & Uri genuit Bezeleel.

33

y

2I. Poft haec ingreffus eft Hefron ad filiam Machir patris

fs Ye

Galaad, & accepit eam cum effet annorum fexaginta: quae

M

peperit ei Segub.

.

puum

22. Sed & Segu

b genuit Jair, & poffedit viginti tres civita-

3»

tes in terra Galaad.

46.

23. Cepitque Geffur, & Aram, oppida Jair, & Canath, & vi-

3l

culos e

3

Galaad.

jus fexaginta civitatum : omnes ifti, filii Machir patris

*

3j

24. Cum autem mortuus effet Hefron, ingreffus eft Caleb

7

ad Ephrata.

Habuit quoque Hefron uxorem Abia, qua pe-

4T.

perit ei Ashur patrem Thecuae.

Q

25. Nati funt autem filii Jerameel primogeniti Hefron; Ram

€JUS,

primogenitus ejus , & Buna, & Aram, & Afom, & Achia.

26. Duxit quoque uxorem alteram Jerameel tomine Atara,

M

us fuit mater Onam.

genu

27. Sed & filii Ram primog

,

eniti Jerameel, fqerunt Moos;

4j

jamin, & Achar.

PA

46

& Ge

28. Onam autem

habuit filios, Semei, & Jada: Fili autem

Semei : Nadab, & Abifur.

4]

ag. Nomen vero uxoris Abifur, Abihail: quae peperit ei

Phile|

Ahobbam , & Molid.

q

30. Filii autem Nadab

fuerunt Saled, & Apphaim: Mortuus

4j

eft autem Saled absque liberis.

ben

uraus

51. Filius

—

ao.-ï Bezeleel.) Vide dióta Exodi 11. 2.

23« Oppida Jair. )x Opp—ida pertinen-

tia ad tra&tum illum , qui [air di&us eft.

.

e1. Macbir. ) Qui fuitnepos Jofepli,

Civitatum. ) Civitates.

pra w

id eft, fihus Manaffc, ut patet ex

Oholy

Genef. c. $0. 22.

i

Ornes ifli lii Machir.) Sententia eft:

äios Í

omnes hi vici funt fihorum Machir.

t hr

S

Patres Galaad. ) Id eft, principis.

Patris Galaad. ) Vide di&a n.21.

Patïem

od

ic. num. 24. Pater Thecuz accipitur

s

f

24. Patrem Thecue. ) Principem

pro Principe Thecuz.

'Thecuz. -

häm p]

26. Ozam.) Nomenalterius Onan,

Ta füc

22. Poffedit viginti tres ci;vitatcs iz ter-

cujus mentio. eft hoc c. n. 3. & fuit

Tiomer

*4 Galaad. ) De Jairdicitur INum, 32-

41« Occupavit icos ejus. ( hoc eft ter-

filius Juda , & fcribitur per literam

g

ya Galaad.) quos appellavit Havoth lair,

Nun in fine; hic autem filius Jera-

meel fcribitur per literam Mem,

^

$4 efl Vil;as J^ir.

R

CAPUT It.

7

Sobab,

41. Filius vero Apphai, Jefi : qui Jefi genuit Sefan. Porro

Sefan genuit Oholai.

Ceh

32. Filii autem Jada fratris Semei:

& Jether mortuus eft absque liberis.

Jether, & jongthan. Sed

33. Porro ]

onatha-n genuit Phaleth, & Ziza. Iíti fuerunt

patris

filii Jerameel

:

que

34. Sefan autem non habuit filios

; fed iildias, & fervum Agy-

ptium nomine Teraa.

Qvitz-

35 Deditque ei filiam fuam uxorem: quse peperit ei Ethei.

46. Ethei autem genuit Nathan, & Nathan genuit Zabad.

&

317- Zabad quoque genuit Ophlal, & Ophlal genuit Obed.

paitis

38. Obed genuit Jehu; Tehu genuit Azariam.

39. Azarias genuit Helles, & Helles genuit Elafa.

daleb

40. Elafa genuit Sifámoi, Sifamoi genuit Sellum.

g pe-

41. Sellum genuit Icamiam , Icamia autem genuit Elifama.

42. Filit autem Caleb fratris Jerameel. Mefa primogenitus

.? hm

ejus , ipfe eft pater Ziph, & filii Marefa patris Hebron.

43. Porro filii Hebron, Core, & Taphua, & Recem, & Samma.

Afaras

44. Samma autem genuit Raham, patrem Jercaam, & Recem

genuit Sammai.

-

ffoos,

4$. Filius Sammai, Maon: & Maon pater Bethfur.

46. Epha autem concubina Caleb peperit Haran, & Mofa,

um

& Gezez: Porro Haran genuit Gezez.

s

47.Filii autem Jabaddai, Regom, & J

$

oathan , & Gefan ;

ri &

Phaleth, & Epha, & Saaph.

48. Concubina Caleb Maacha, peperit Saber, & 'Tharana.

rtUUs

49. Genuit autem Saaph pater Madmena, Sue patrem Mach-

AITUS

bena, & patrem Gabaa. F i;ia vero Caleb, fuit Achfa.

«o. Hi

34. Sefam auter non bzzäuitl fílios.) Su-

Ziph

tinen

42. Pater Ziph. ) Princeps.

US 6&

pra num. 5r. dicitur Sefan genuitfe

vero urbs eft in monte nemorofo,

Oholai, quomodo ergo non- habuit

& opaco, dumis, & arboribus infru-

udl

filios ? Refpondendum Oholai fuper-

&uofis confito , que nomen magno

If

füte patre mortuum effe, atque ita

dedit deferto.

jta Adrichomiusin tri-

patrem filios non habuiffe, qui fami-

bu Tuda n. 246. apud quem videplura.

liam propagarent, & in bona pater-

Et fili Mzrefz patris. Hebron. ) Va-

1p€m

na fuccederent. Vel certe Oholai eft

tablus ex Hebrao vertit: lpfe fuit pa-

nomen feemininum.

ter Zibh , &5 filiorum Marefa , 6 pater

)nafi;

Heé£roz.

: füit

2$- Deditque ei frliaum faam axorem, )

Princeps fcilicet Ziph, Ma-

eram

ln quo non peccavit, fi fervus ille

refa, & Hebron : qua funt civitàtes

JCLS

AAgyptius religionem fufcepit:

in tribu Juda.

L.

8

LIBRILPARALIPOMENON

$o. Hi erant filii Cal

eb, filii Hur, primogeniti Ephrata, Sow

bal pater Cariathiarim.

(

l

$1. Salma pater Bet

hlehem, Hariph pater Bethgader.

z5. Fuerunt autem filii Sobal patris Cariathiarim , qui vi e-

bat dimidium requietionum.

;

ari

JD^

.. 83. Et de cognatione C

iathiarim, Tethrei, & Aphuthei, &

Semathei,& Maferei. Exhis egreffi (unt Saraitze, & Efthaolitee.

cundu

54. Filii Salma, Bethlehem, & Netophathi, Coronz domus

2.

Geffur

Joab, & dimidtum requietionis Sarai.

v$. Cognationes quoque fcribarum habitantium in Jabes,

*(

[

Xote

canentes, atque refonantes, & in tabernaculis commorantes.

4 9

Hi funt Cineei; qui venerunt de Calore patris domus Re?habg

Ti

CR

0-1('..

-

vit (

i ä»atf

CAPUT

]

|

|

$0. Hi erant flii Caleb. ) Qui fcili-

duas urbes affipnat tribui Juda , in

$.

quibus tàmen Manue habitaverit, qui

cet deinceps enumerantur.

buerm

$a. Fuerunt autem, filii Sobal patris

erat ex tribu Dan. Abulenfis q. 18.

Caristbiarim. ) Sententia eft , Sobal

'eminam facit utramque urbem,

principem Cariathiarim filios genuif-

tam in tribu Juda, quam in tribu Dan

collocat Saraa , & Efthaol. Adri-

li

fe , ex quibus familie , aut gentes,

chomius in

tribu Dan. n. 23. ait

f

qu& numero fequenti memorantur ,

tem

nate funt.

'

Efthaol prius affignatam fuiffe tribui

Qui videbat dimidium requictionum. )

Juda , deinde vero Danitis tributam,

?CZW

quod idem de Saraa dicendum elt.

que dl

Videntur effe tria nomina propria ;

Can

quorum interpretationem . Vulg:;tus

$4. Corone demus joab , fíe.) In

Nibil

expreffit.

Idem fa&um alibi. 'Vide

Hebreo ell m5by Paterot, quam

vocem .ut nomen proprium accepe-

^. E

dida . Reg. 23. n. g. In Hebrao ha-

runt LXX. ut & fequentia Beth, Jo-

Q 2

bemus 37155 ^xn nwn Pearecb

Aj

chbatzz /hzme?zucbatä'.

-]taque nomina

ah, Chatfi, Manachti, Atforhi, quorum

hac eruit Rot2 , Tf, &6 Mezuchot.

interpretationem Vulgatus expreffit.

1bid. ub

$3. De eognatione Carizthiarim. ) Id

$s. Seribarum.) Legis peritorum.

qui feql

Canentes atque refomantes , &5 in taber-

JQD [

eft, de Cariathiarim quafi colonie

3. D

quzdam propagatz funt fequentes fa-

naculis commarantes.) LiXX. pro nomi-

milie, & gentes.

nibus propriis acceperunt . Tzrz4tbim s

Tum :

Scsraite , €$ Eä

baolite.) Saraa , &

Seimathbim , Suchbutim.

m

Calore patris. ) Hebr. & LXX, He-

$. 0j

£fthaol ex c. 13. 25. Judicum viden-

tur pertinere ad tribum Dan, ex qua

matb patre.

erat Samfon Danita , qui habitavit in-

Domtus Recha

j.) Id eft, familia Re-

h()s [

erese

ter Saraa, & Ljfthaol. Liyranus has

chabitarum/.Vide dicta 4.Regum ,lo' 155

Dj

P

3A

—3&

*3*

;l

'ze'?-—

9

1. 90*

L]

CAPUT r

d

Generationes David , €? regum Sfuda ex progenie. David Cutn

vide-

]ïlzzs ac jïamþzzs £orum. .

Hebron, ZReg

XAvid vero hos habu t filios, qui ei nati fünt in

ha, &

primogenitum Amnon ex Achinoam: ïezrahehüde [ei: -

jolitie

cundum Daniel de Abigail Carmelitide:

domus

2. "lertium Abfalom filium Maacha filiee. Tholma1 regis

Geffur, quartum Adoniam filium Aggith..-

Jibes,

3. Quintum Saphátiam ex Abital, fextum ïethraham de Egla

'atites,

uxore fua.

echab

4. Sex ergo nati fünt ei in Hebron,ubl regnavit feptem an-

nis, & fex menfibus.

ngmta autem .& tribus annis regna-

vitin Jerufalem.

. * Porro in ïerufa]em nati funt ei filii Sïmmaa & Sobab, -Reg*-

& Nathan, & Salomon, quatuór de Bethfabee fïha Ammlel

3514

1

UT

6. . ïebdar quoque, & Elifama.

7. Et Eliphaleth, & Noge, & Nepheg,

& Japhia.

8. Nec non Fhfama & Fhada & El 1phe1et novem :

j , 1

-9. Omnes hi, filii Dawd, absque filis cc»ncubïnalum ha-

rit, qui

buenmtque fororem 'Thamar.

T

Io. Filius

em,

——

bu Dan

Adri

1.

Ui nati jimt ed im Hebron. ) Ubi

lis Regis filia. r. Re

27. €x qua

ed. feptem annis regnavitpoft mor-

nullos fufcepit hberos

Non defunt

j ait

tem Sau'is füper tribum ]uda tantum.

tamen , qui Michol eandem faciant

: (ribil

cum Esla, de qua paulo poft dice-

butartls

fezraclitide. ) De civitate Tezrael ,

d

u2 eft nobilis civitas'in tribu Juda.

mus. Vide dida ». Reg. 3. num. j;.

Carzmelitide. ) Que puuq fuex at uxor

Secunda uxor fuit Achmoam ]earae-

*

"

)hh

NNabal Carmeli r. Reg.

litis

íe

Reg. 25. 43- ex qua fufcepit

quxm

2.. Ezlie: Tbolmaz Regis chïur ) Vlde

Amnon primogenitum , ut dicitur hoc

acu*pe'

di&ta ». Reg. 3.

e. num. 1. Tertia fuit. Ab]fraal NNaba-

h, Jo

Adoniam flmm Aggz!b ) Vide dl&a

lis vidua 1. Keg. 25. 42. exquafufce-

orum.

ibid. ubi etiam de duobus filiis David,

pit Danielem hoc c. num: 1. qui 2

veff

qui fequuntur ,. hoc eft, de c?aphatla,

Reg. 5..3. appellatur Cheleab. Quar-

jrum

72

& ]et'ïmham

ta- fult Maacha filia 'l'holmai Regis

.3. De Egla. ) dee dl&a 2 Reg 3.

Geffur , de qua hoc c. num.,;2. & .

|Rortit

num.

Keo.

3. 3. ex hac fufcepit Abfalom,

utbifl s

$. Bet//zbee, ) Qua Uriee uxor fuerat.

ut isdem locis dicitur , & "D hamar

9. Qyines bi fii David. ) Opera pre-

m

eiufdem fororem, 2. Reg. 15. 1. Quin-

tium hic erit uxores David , ejufque

ta-fuit Ageith hoc c. num, 2. ex qua,

filios ex variis QCnpturæ locis recen-

ut ibidem dicitur , natuseft Adonias,

i Re

fere.-

Prima uxor fuit Michol Sau-

quem .Regnum. ambientem Salomon

10. P

Bibl. eum Cose. Menoch. T. Il

1o

LIBRIL PARALIPOMENON

1]

Io. Filius autem Salomonis, Roboam: cujus Abia filius ge-

N

nuit Afa. De hoc quoque natus eft Jofaphat,

.

gemu

20. 1

11. Pater Joram: qui Joram genuit Ochozi

am, ex quo ortus

ofabl:

eft Joas:

9r. l

12. Et hujus Amafias filius genuit AZzariam. Porro Azarise

filius Toathan,

Tapha

cuus 1

13. Procreavit Achaz patrem Ezechis , de quo natus elít

22«

Manaffes. .

-

Baria,

14. Sed & Manaffes genuit Amon patrem Jofize.

15. Filii autem Jofiae fuerunt, primogenitus Johanan, fe-

25.

24

cundus Joakim , tertius Sedecias, quartus Sellum.

ol

| Matt.

16. * De Joakim natus eft Jechonias, & Sedecias.

&j

I.IL

17. Filii Jechonise fuerunt, Afir , Salathiel,

18. Melchiram, Phadaja, Sennefer, & Jecemia,

Sama, &

19. De

Nadabia.

m-

juH"x-t interfici 3. Reg. :.'24. & deinceps.

ubhi de morte Jofiz, & Regni fuccef-

ohanan

Sexta fuit Abital, ex eaque ortus Sa-

fore agitur.

'Toflatus probabiliter

phatias hoc c. num. 3. & 2. Reg. 5.

putat eum mortuum fuiífe ante pa-

4- Septima Egla, ex qua Jethraham,

trem, ideoque primogenituram ad fe»

que peculiariter di&a ell uxor Da-

cundo genitum Joacim tranfiffe. Pra-

vidis z. Reg. 3. s. Vide ibi dicta. Octa-

dus in c. 19. Ezech. & alii antiquio-

va Bethfabee dudum uxor Urie, ex

res ajunt Johanan primogenitum in

qua quinque filios habuit, nimirum par-

bello contra /Egyptios cum patreoc-

vulum , qui mortuus eft 2. Reg. 12.

cifum fuiffe.

Alii aliter nodum fol-

19. Samuam. z. Reg. 5. 14. fiveSim-

vere conantur, fed magnis fe difficul-

maam, ut nominatur hoc c. num. $.

tatibus implicant.

Vide Salian. tom.

Sobal, Nathan , & Salomonem Re-

4.anno mundi 34o1, num. 2. & 3.

gem. Ex aliis uxoribus alii nati , Je-

L $. Secundus Toakim.)CQui prius diceba-

rimoth, qui z. Paral. r1. 18« appella-

tur Eliacim, de quo vide dicta 4. Reg.

tur filius David, aliique plures, qui

23. 34. lic etiam appellatus eft Je-

numerantur hoc c.

73

3

num. 6. & 2.

chonias Matt. c. 1. num. r1t.

Reg. s. 15. & 16. nimirum Elifama,

Terzius Sedecids'.) Qui etiam di&us

jebaar, Eliphalet, Noge, Nepheg,

eft Mathanias.

Taphia, Elifama alter , Eliada , Eli-

Quarzus Sellum.) Cui etiam appel-

h

pheleth.

Prater hos alii nati funt ex

latus eft Joachaz.

concubinis, ut hoc c. & verficulo di-

16. Narus efl Jechonias. ) Uterque

citur. Notat Eman. Sa in catalogo hi-

tam KEliacim , five Joacim filius Jo-

liorum David Elifama, & Eliphaleth

fi», quam hujus filius Joachim Jecho-

bis repeti , & in textu Hebraico iif-

niz nomine comprehenditur a S. Mat-

dem plane literis fcribi., aitque for-

theo loco cit. Vide Barrad. tom. r.

taffe aliis ejus nominis fratribus mor-

l. s. c. 16. $. eccifo Toacimo , &c. Ut

Regnay

tuis natos, & eodem nomine voca-

to*a hec filiorum genealogia , qua

fhort

tos fuifTe.-

multis Scripturze locis explicandis fer-

Iv

15. Prim'genitus Jobanam. ) Hujus

vit , intelligatur , placuit fubje&um

cefft |

Schema proponere.

&cliim

mentio den fit in 4.' lib. Regum c. 23.

j

CAPU T. II.

fY

lius gt

ig. De Phadaja orti funt Zorobabel, & S&fnei : Zorobabel

gzenuit Mofollam, Hananiam, & Salomith fororem eorum :

0 Ortus

!

20. Hafaban quoque , & Ohol,

& Barachian, ,& Hafadian ,

Tofabhefed , quinque.

Ànarie

21. Filius autem Hananize, Phaltias pater Jefejae, cujus filius

Raphaja: hujus quoque filius, Arnan, de quo natus eft Obdia,

tus ef

cujus filius fuit Sechenias.

*

22. Filius Secheniae, Semeja: cujus

&i Betus &

*

Jegaal,

Baria, & Naaria, & Saphat, & Sefa fex numero.

n, ft-

25. Filius Naariae, Elioenai, & Ezechias, & Ezricam, tres.

24. Filii Elioenai, Oduia, & Eliafub, & Pheleja, & Accub,

E

& Johanan, & Dal(aja, & Anani, feptem.

B 23

C'APUT

m &

19 De

Jofias Rex genuit

16.Et Serleci.zs.)Ex quo videtur dicen-

mERRDAT.

fM — —

dum Eliacim , five Joacim habuiffe

— Ó—

i füccef-

Johanan. | Eliacim , |Sedeciam,|Sellum

fratrem, . qui appellatus fit Sedecias ,

babilitet

qui etiam| qui etiam|qui e-

& etiam filium ejufdem nominis. lta

ate pt-

di&us efl|etiam di-ti a m

Abulenf. in hoc cap. quaft. 1c.

m al fe

oacim ,j citur Ma-|Joachaz

19. Zorobabel.) Xlic Zorobabel dici-

o Dr-

H e b r.|thanias.

tur fuifle filius Phadaja, & Matth. c,

ntiquio-

Qspwjns

3. num. 12. legimus , Salarbiel autem

m in

race

genuit Zorababel.

Dicendum utroque

nomine appellatum Salathiel , quod

yitreo-

LOX ,

um fo-

dicitur

frequens eft in facris Literis , & pa-

dificu-

etiamJe-

tet in filis Jofie, de quorum variis

n, toffi«

chonias. |

nominibus paulo ante didum eft. Vel

)

31

dicendum Salathiel, qui hoc numero

dicebi-

t

zecenfetur patrem fuiife Abiud ; &

:

4NE

Joacim ,

etiam Phadajam fratrem Salathielis

T ]e'

quod no-

fiio fuo nomen impofuiffe Zoroba-

menldeb.

bel; ex quo natus fit Mofollam, &c.

; diaus

fcribitur

pypYm

Jechonias.

| appeï'

race

Sal;rhiel,

(oaxelts ,

Phadaja

Jtequé

Dici tur

Zorobabel,

Ziorobabel,

fius Jo«

etiam Je

;ïeChO-

chonias.

s Mi

Abiud

Mofoilam.

m I

Regnarunt hocordine, Johanan pra-

Mofollam.?) Qüem Eman. $a pw-

4j Ut

mortuo , ut diximus num. rs. Sellum

tat effe Abiud, de quo dicitur Matth.

; quæ

five Joachazregnum ínvafit, huicfüc- 1. 13. Zoerebahel auzem genuit Abiud.

dis t*

22. Sex numero. ) Computato etiam

ceffit Eliacim , Eliacimo vero Jo-

jetum

achim — Joachimo Sedecias.

patre: alioqui fan& tantum quinque,

r2

LIDPb-RII

ARALIPOMENON

1'3

C ATPUT IV.

Othon

waþme pofleritas Zude , ac Simeonis , & babitationes eorum ;

ü

trem

['irps Cbam deletur a filiis Szmeoms Z"nalecitae

Z

quoque ab ipfis percutzum*ur.

Ij

Gen

Filitq

lii Tuda: Phares, Hefron, & Charmi, & Hur, & Sobal.

10

39.3

EI

4. Raia vero filius Sobal genuit Jahath, de quo nati funt

IH

46.12.

bupr

Ahumai, & Laad : hae cognationes Sarathi.

Bulqu

2.4

3. 1fta quoque ftirps Etam : Jezrahel, & Jefema, & Jedebos.

1j

Nomen quoque fororis eorum. Afalelphum

& Heb

4. Phanuel autem pater Gedor, & Ezer pater Hofa: ifti funt

l

f B

filii Hur primogeniti Ephrata patris Bethlehem.

lj

$. Affur vero patrl Thecuae erant duse uxores, Halaa, &

Naara.

&ER

20

6. Peperit autem ei "Naara Oozam, & Hepher, & Themani,

& j

Ahaftari :

ifti funt filii Naara.

Thilo

A

7. Porro filii Halaa, Sereth , TIfaar, & Ethnan.

N(d €f

8. Cos autem genuit Anob, & Soboba, & cognationem

juram

Aharehel filii Arum.

9. Fuit autem Jabes inclytus prae fratrlbus fuis, & mater ejus

vocavit nomen illius Jabes; dicens : Quia peperi eum in dolore.

Phus t

N

10. Invocavit vero Jabes Deum Ifrael, dicens: Si benedi-

cens benedixeris mihi, & dilataveris termmos meos, & fuerit

um i

14 i

manus tua mecum, & feceris me a malitia non opprimi. Et

tusH

praeftitit Deus, quae precatus eft.

61

11. Caleb autem frater Sua genuit Mahir, q111 fuit pater

u

Efthon.

pem

ämuo

I2. Porro Efthon genuit Bethrapha, & Pheffe, & Tehinna

bdt: (

patrem urbis Naas: hi funt viri Recha.

15. Filii

tent

4Hi juda , Phares , Hefrom , €$.)

9. Quia peperi ewum im dolore. ) Tabes

n

Phares folus eft Tude filïus,

enim fignificat dolorem,five trlfhtxam

ii

cateri HEPOUSS

lO. $2 benedicems amedzxe i5 mibi.

l

^

P

He cognationes Sararbi. ) ld e&

Formula voventis

Subintelligehoc,

Ü Tiur

ab iftis propagatæ funt cognat:ones,

aut illud faciam

I2

feu familie Sarathitarum.

Dilataveris teiminos meos. ) Auxilio

F*D, i

$. lfla quoque fitrps Erbam. ) Qua

tuo juveris , ut poffeffionis mez fi-

!u u

ü;xhcet fequitur.

(LH

nes proferre, & amplificare poffim.

4. Pater Gedor. ) Id eft, Princeps

A malitia noz opprrmi. ) Id en Feceris

um

Gedor, quz eft civitas tribus Judain

lilerationem a malo , ne dolore ajïcmr,

AN [

forte Dan. ex Adrichom.

in tribu

ut ex Hebrao vertit Vatablus.

f!t

Dan. num. 23. eodem modo nomen

12. Hi funr viiRtecba.) Wideturef.

Id :

patris accipitur in fequentibus.

fe oppidi alicujus. nomen , ut Lyra-

Pibu

C APU IV.

I2

i"*' Fili autem Cenez, -Othbniel, & Saraja. Porro filii

Othoniel, Hathath, & Maonathi :

Atrii;

14. Maonathi genuit Ophra: Saraja autem genuit Joab pa-

trem Vallis artificum: ibi quippe artifices erant.

15. Filii vero Caleb filii

Jephone, Hir, & Ela, & Nahamx:

Y0bg],

Filii quoque Ela: Cenez.

atl funt

16. Filii quoque Jaleleel: Ziph, & Zipha, & Thiria, & A frael.

4

*

P

rT7. Et fil

li

Ezra, Jether, & Mered, & Epher, & Jalon, ge-

odebos.

nuitque Mariam, & Sammai, & Jesba patrem Efthamo.

19. Uxor quoque ejus Tudaja peperit Jared patrem Gedor,

f funt

& Heber patrem Socho, & Icuthiel patrem Zanoe: hi autem

filii Bethize filiàe Pharaonis, quam accepit Mered.

I9. Et filii uxoris Odajae fororis Naham patris Ceila, Garmi,

l, &

& Efthamo, qui fuit de Machathi.

20. Filii quoque Simon, Amnon, & Rinna filius Hanan, &

emati,

Thilon: Et filii Jefi, Zoheth, & Benzoheth.

21. Fili*Sela, filii Juda: Her pater Lecha, & Laada pater 'Gev.

-Honerm

Marefa, & cognationes domus operantium byl

Ium ?n ;domo 38- -

juramentie

B3

22. Et

er Qs

lolore.

nus tradit, & Abulenfis. Dicuntur vi-

gitimis nuptiis nate non Snt ; & qui

renedi'

ri Recha, quod eorum familie Re-

eas ducunt, alioqui fint viri prima-

fuerit

cham incoluerint.

rii, qualem fuiffe Mered dubium efTe

13. Orbonicl, ) Hiceft Othoniel pri-

non poteft.

y M

raus Hebraorum Judex, dequo Judic.

20. Filii quoque Simon.) INon eft hic

C. 3. numi. 9. videibi dicta.

Simon princeps, & caput unius tri-

l14. Partrem "vallis a/tzfeum., ) Prin-

bus ,

fed alius quidam de

tribu

pater

cipem, aut Dominum vallis,' ex qua

uda.

hintia

aliquod genus artificum prodire fole-

21. FiSela, filii uda.) Judam Ja-

bat: quodnam genus artificii exerce-

cob filium Selam fitium füfcepiffe ha-

j F

rent; colligi non poteft ex Scriptura.

bemus Genef. 58. s. ex matre Chana-

15. Caleb feli Tepbone.) Additur, 7-

naea.

) Jïabes

(litiam.

Àib Tephome, ut diflinguatur a Caleb R-

Her pater Lecba.)) /Fenten'cïa eft, Her

lio Hefron

, de quo dicum fuerat c.

Dominum Lecha filium fuiffe Sefa fi-

milt.

2. num. I9.

lii Juda, filii Tacob.

igehocy

18. lxor quoque ejas.

DX em, Cu-

Cognationes domus operantiom 516257??.)

leb, inquit Eman. 52. Álii dicunt fuif-

Familie quedam, queinoperibus ex

iuxilio

fe uxorem Ezra, alii Efthamo, quem

byffo excelluerunt, & hoc artificium

jeg

proxime nominavit facer textus , in

peculiariter coluerunt.

offin.

quam fententiam videtur inclinare

l& domo Jayamenti.) Videtur effe no-

! feut!

Abulenfis.

men'oci; itaque Papgninus; & Va-

qfïtidfa

Fie Pharacenis.) ExXiam Repes filias

tablus vocem Hebraicam retinenttan-

fuas aliquando nuptui dant non Rte-

"T

quam nomen prop

rium, m demo -

besb y2UN

Lymg

gibus , fi multas habe?nt , aut ex le-

b

314

LIBRI I.kl?ARALI*POMIj:NON

25. Et qui ftare fecit Solem, virique Mendacii, & Securus,

?

tum i

, & Incendens, qui principes fuerunt in Moab, & qui reverfi

funtin Lahem: haec autem verba vetera.

"

buto

25. Hi funt figuli habitantes in Plantationibus, & in Sepi-

7

bus, apud regem in operibus ejus, commoratique funt ibi.

UE

* Sen.

24. Filii * Simeon: Namuel, & [Jamin, Jarib, Zara , Saul..

& lm

4619. »., Sellum filius ejus, Mapfam filius ejus: Mafma filius ejus.

26. Filii Mafma: Hamuel filius ejus : Zachur filius ejus

zl

x)*

Semr!

Semei filius ejus.

47. Filii Semei fedecim, & filize fex: fratres autem ejus non

3

habuerunt filios multos, & univerfa cognatio non potuit adae-

domo

quare fummam filiorum Juda.

2

28. Habitaveruntautem in Berfabee, & Molada, & Hafarfuhal,

L

Oner

. 29. Et in Bala, & in Afom, & in 'Tholad.

30.

Et in Bathuel, & in Horma, & in Siceleg.

aaif

de1

? 31'

Et in Bethmarchaboth, & in Hafarfufim, & in Bethberai,

& in Saarim : hae civitates corum.usque ad re

v

gem David.

41

4. Villae quoque eorum. Etam, & Aen, & Remmon; &

n

€on

'Tochen, & Afen , civitates quinque.

L]

35. Et

0$

i

eo tempore. Emah-.Sa Davidem putat.

22« Qui fLare fecit Sclem.'y Floc ver-

ficulo aliquorum nominum interpre-

24. Filii Simeon: Namudl, £$c.)) Hoc

tatio.pro ipfisnominibus ponitur, Ita-

repetitur ex Gen. 46. 10. ubi tamen

qui

Tamuel dicitur, non INamuel.

jat

1

que Pagnin. & Vatabl, vertunt : &

jerib.) Hujus non meminit facer

gechei , & viri Chozelah , & Toas , & Sa-

vapb, qui dcminati funt in Moab. LX X.

textus Genef. 46, fortaffe idem erit

L

etiam nmomina propria retinuerunt.

cum Sohar, cujus hic nulla eft mentio.

Sui reverfi funt im L;zbem.) WVatab-

2s. Eihus ejus.) ld eft Saul, cujus

lus, & Jafzbi Lebem.

proxime mentio faca fuerat, & fic

Hec autezmverba 'vetera.) Hic etiam

etiam intellige feque

»

LXX. nomina propria agnofcunt ;

27. Fratres aurem ej

us.) Filii fcilices

:

Simeonis, & polteri.

Vs

-»am babent , $ veduxit eos JAbederim,

tur

A:tbzcizm.

liprverfa cognatio mom potuir adequare

Quj

33. Hifumt figuli.) Ideft, hz cogna-

fimmam . filjorum Tuda. ) Univerfa tri-

tiones artem figulinam exercuerunt.

'bus Simeon pauciora numeravit capi-

in!

ta4 quam tribus Juda ; imo ne alias

I plantationibus , £5 im fcpibus. ) Sunt

hat

nominum propriorum interpretatio-

quidem tribus equavit , ut patet in

nes: itaque L/XX. habent, Pabztantes

duplici populi cenfu, altero INum, cap.

jn dtharim , in Gadira.

Intextuetiam

$. 22. & cap. 26,. 14.

(

Latino emendato Romz edito voces

31. U/que ad Regem David.) Quod

D

Plantationis, $ Sepibusliterisinitialibus

dicitur propter Siceleg, qu& cum ef-

majufculis fcribuntur ; ut intelligatur

fet in forte Simeon , ut patet ex hoc

ü

efle nomina propria.

loco, fa&a tamen eft Regnum Tuda,

pud Regem.) Elebr&orum , qui erat

ut habemus z. Reg. 27. num. 6.

1$

(

CATPUT .IV.'

CCUrts,

reverfi

45. Et univerfi viculi eorum per circuitum civitatum ifta-

rum usque ad Baal: heec eft habitatio eorum, & fedium dilftri-

butio. :

n Sepi-

34. Mofobab quoque , & Temlech, & Tofa filius Am

äfï a r

ibi,

aul.

35. Et Joel, & Jehu filius Jofabize filii Sarajze filii Afiel.

46. Et Elioenal, &

5 ejts

& Ifmiel, & Banaja,

Jacoba, & Ifuhaja? & Afaja, & Adiel,

- 6jUS,

31. Ziza quoque filius Sephei filii Allon, filii Idaja, filii

Semri, filii Samaja.

]5 201

38. Ifti funt nominati principes in cognationibus fuis, & in

ade-

domo affinitatum fuarum multiplicati funt vehementer.

39. Et profeCti funt, ut ingrederentur in Gador usque ad

fuhal

Orientem vallis, & ut quaererent paícua gregibus fuis.

40. Inveneruntque pafcuas uberes, & valde bonas, & terram

laiífimam, & quietam, & fertilem, in qua ante habitaverant

XeId],

x

z

de ftirpe Cham.

4t. Hi ergo venerunt, quos fupra defcripfimus nominatim,

Wn)&

in diebus Ezechiz regis Juda, & percuflerunt tabernacula

eorum, & habitatores, qui inventi fuerant ibi, & deleverunt

» Et

eos usque in praefentem diem: habitaveruntque pro eis, quo-

niam uberrimas pafcuas ibidem repererunt.

;

plltätä

Hoc

42. De filiis quoque Simeon abierunt in montem Seir viri

Ame

quingenti, habéntes princip

;

es Phalziam, & Naariam, & Rapha-

jam, & Oziel filios Jefi.

ficer

45. Et percufferunt reliquias, quae evadere potuerant, Ama-

erit

ntio.

lecitarum, & habitaverunt ibi pro eis usque ad diem hanc.

CA-

JUjUS

n

':Qc

23- Llfque 4d Baal.) Que eft civi-

Cbam.) Antequam ejicerentur a Si-

(icel

tas in tribu Simeon , qu& etiam dici-

meonitis.

.

AYI- Tdabernacula eamm.) Domos $

ld

tur Balaath, & a D. Hieron. Ballath,

cujus mentio eft Jof. 19. 1. Adrichom.

lJ

vel tentoria, in quibus more pafto-

tri-

in tribu Simeon. num.

-

4

rum habitabant.

an'

Ee fedium diftributio.) Hebr. & LXX.

Ufque im prefentem diem. ) Ufque ad

lt

habent, & igmezzlogi.z €Or uU.

tempus , quo hzc- fcribebantur ab

j

39. Mulrplicars fuünt -vehementer. )

Efdra, qui au&tor creditur hujus libri.

2

Comparatione aliarum familiarum tri-

42. Defiliis quoque Simeon,G5c.) Cuan-

bus Simeon,

z

do hec acciderint, non habemus ex

od

39. ln Gadoer. ) Que etiam Gedor

Scriptura.

Probabile eft eodem tem-

d

&icitur.

Vide dicta num. 3.

pore Ezechie hanc etiam expeditio-

0t

Ufque ad Orienrem. ) Ufquead orien-

nem füfceptam contra Amalecitas.

437

talem plagam vallis.

In montem Sejr,) 1n idumgam.

4o. lu qua ante babiraverant dc flirpe

43- I(cl/quia.f

3- Amzlecitar:fm. F

x

-

ON

16

LIBRITI PA.R.ALI;POMEN

(QUATPCUCUI X5

C

troxtun

Ca—to.zlogusk filiorum. Ruben : Gad C dimidie tribus Mana[[e, &

torum

I0O.

babitatio eorum, qui percu[Jerunt Agareos, fed tandem ducli [unt-

|

interfe

ab Aijïiz's

ob idololatriam ipforum in

€orut

captivitatem.

T

Gen

Bafant

35.22.

L'Iii quoque Ruben primogeniti Ifrael ( ipfe qucqu.e fuit

49« 4*

I.E

- primogenitus ejus : fed cum violaffet thorum patris fui,

n

data funt primogenita ejus filiis Jofeph, filii Ifrael & non eft

Saphit

ille repu'atus in primogenitum.

r;.]

iffimus inter fratres fuos, de

2. Porro judas, qui erat fort

Tum, ]

ftirpe ejus principes germinati funt; primogenita autem repu-

Zie &

* Gen.

tata fant Jofeph.).

14

3. Filii*ergo R

Micha

uben primogeniti Ifrael:; Enoch , & Phallu,

d o

fron, & Carmi.

]ï--

[

14.

4. Filii.

[Y

in fami

iNum. eius

Joel: Samaia filius ejus, Gog filius ejus, Selï-lei filius

26. 5*

s. Micha filius ejus, Reja filius ejus, Baal filius ejusz

[

6. Beera filius ejus, quem captivum duxit Thelgathphalna-

tem Àr

far rex Affyriorum, & fuit princeps in tribu Ruben.

lam trib

tinebit.

7 Fratrées autem ejus, & univerfa cognatio ejus, quando

Nehi,

numerabantur per familias fuas habuerunt principes Jehiel, &

i

Ruben j

Zachariam.

tis, Àd

9. Porro Bala filjus Azaz , filii Samma, filii Joel, ipfe habi-

t & n

$ Bre

tavit in Aroeg usque ad Nebo, & Beelmeon.:

9. Con-

dem, A

0. 1

l

Qua Saulis , Davidis , & aliorum

bebatur, qu& non Ruben , fed filiis

fito N

ib Ad

Regum manus:cvaferant, & in mon-

tibus Seir adhuc habitabanr.

Porro

Jofeph Ejphraim , & Manatfe data eft,

qui duas tribus conflituerunt.

Vide tà

Amalecitarum regio eft fere ad me-

2. Principes.) Regeslfrael, David,

Mtl!f [

ridiem Idümzz, cui per defertum con-

Salomon, Roboam, « alii deinceps;

Ó

jungitur. ' '-Vide, Adrichomii tabulas.-

qui in duabus tribubus Juda, & Ben-

j

Rüig

iamin , regnum obtinuerunt.

Ob enf

I. [P/6 quippyeg. fte primogenitus , €e. )

4- Samia filius ejus. ) Joel fcilicet,

tulint :

Vide Genef. 29. 32.

cujus proximé mentio faca fuerat.

ld

Cum . "vielaffet rborum patris [m1.) In-

6. Thelgathbphaluafar Rex d[piorum,

10, ]

ceftum committens cum Dàla nover-

&c. ) Dequa captivitate 4. Reg. 15.29.

tum 0i

ea fua, uxore Jacob, Genef. 35.22.

5. Quando numerabantur per f'amitlias,

K

"

tl

Dara fumt primogeuita ejus füzs Jo-

&c.) i£o fcilicet tempore "Thelgath-

Agar:

féph.) Primogenito olim ex contue-

phalnafaris.

Titoy

tudine, deinde ex lege Deuteronom.

8. 4roer. ) Qua ell inter tribum

QJu& (

Bll

e1. 1-7,qdu-pi€x ha&reditatis portio de-

Ruben, & tribum Gad fgpcr mnjgn»

CAPUT

V

i?

9. Contra orientalem quoque plagam habitavit usque ad in-

troitum eremi, & flumen Euphraten.

Multum

quigpe juxmen—-y

torum numerum poffidebant in 'Terra Galaad.

& fun

1o. In diebus autem Saul praeliati fünt contra Agarenos, &

interfecerunt illos, habitaveruntque pro eis in tabernaculis

eorum , in omni plaga , quase refpicit ad Orientem Galaad. .

1r. Filii vero Gad e regione eorum habitaverunt in Terra

Jue fit

Baían usque Selcha:

Tis füi,

12. [oel in ca

non et

Saphat in Bafan.

pite) & Saphan,fecundus. Janai autem , &

»

13. Fratres vero eorum fecundum domos cognationum

fi

ua-

, de

rum, Michael, & Mofollam

; & Sebe, & Jorai, & Jachan, &

1 reu-

Zie, & Heber, feptem.

14. Hi filii Abihail, filii Huri, filii Jara, filii Galaad, filii

Dhallu,

Michael, filii Jefefi, filii Jeddo, filii Buz.

C

1$5. Fratres

juoque filii Abdiel, filii Guni, princeps domus

"

1filus

in familiis fuis.

-

16. Ej:

ïhalna-

tem Arnon.

Vide Adrichomii tabu-

In tabernaculis eerum.) Domibus, vel

lam tribus Gad , ad quam Aroer per-

tentoriis, qualia habere paftores folent.

tinebat.

I1. Ín terra Bafan. ) Regioeil trans

uando

Nebíe. ) Nomen civitatis in tribu

Jordanem , quzlongitudine a torren-

d&

Ruben juxta montem ejufdem nomi-

te [aboc ufque ad terminos Selcha,

nis. Adrichom. in tribu Ruben num.

Gelfuri, & Moachati: latitudine ve-

| h&bï

€.& num. s&.

I

ro a montibus Galaad, Seir, & Her-

8. Beelmeoz.)

Alia ;R urbs tribus ejuf-

tur.

mon ufque ad mare Galilzx porrigi-

dem,; Adrichomius num. 10

Plura vide apud. Adrichomium

9. Ufque ad. smirozzum eremi.-) 'Tran-

in tribu Manafle num. 55.

fito Arnon orientem verfus ponitur

12. foel im capite.) jeel dux. Ut

4 Riis

ab Adrichomio folitudo Cademoth.

at e&;

Vide tabulam tribus Ruben.

vertit Pagnin. & Vatabl. .

J«mas auiem i &5 Sapbat im Bafan. )

Multsps quibpe jumenrorum. numerum ,

Hi videntur fuiiï'c duo alii duces tri-

Darid,

£c. ) Fuit hoc perpetuum in tribu

ncsps

bus Gad, qui in Bafan civitateregio-

Eodem

; Det-

Ruben, ut pecoreabundarent , quam

nis cognomine habitabant.

obcaufam INum. 32. 4. fibi dari po-

modo Bafan pro urbe metropoli ac-

ftulant fedes ultra lordanem in terra

cipunt, num. 16. fequenti, ut nota-

ilicet,

Galaad, quz pafcuis abundabat.

vit Eiman, Sa.

nt.

us

10. ln diebus amtem Saul.) Voctan-

I3. Érarres vero ecrm , 6&c. ) Non

tum loco mentio fit in Scriptura ex-

dicuntur fratres, quod iifdem paren-

r2

peditionis hujus Rubenitarum.

tibus prognati effent, fed quia ex ea-

Will 155

Igïthf

Agarenos.) lfmaelitas ex Agar ge-

dem tribu; quod patet, quia in do-

nitos, qui terrz plagas incolebant,

mos, & co

gnatones diftindi fuife

qu& funt ad orientem terre Galaad. .

dicuntur,

ium

Bibl. ctiz Comz. Menoch. Tom. IlI.

€

m?"'

18

GTII4BRRI L PARALIPOMEONONM

s fini

16. Et habitaverunt in Galaad, & in Bafan, & in vicuiis ejus,

& in cun£tis fuburbanis Saron , usque ad terminos

1nofi;

m

17. Omnes hi numerati funt in diebus Joathan regis Tuda,

&M)

& in diebus Jeroboam regis Ifrael.

:

rg. Filii Ruben, & Gad, & dimidiae tribus Manaffe, viri

fatifr

bellatores, fcuta portantes, & gladios, & tendentes arcum:

, I

eruditique ad pralia, quadraginta quatuor millia, & feptin-

Áint po

genti fexaginta, procedentes ad pugnam.

)f

1g. Dimicaverunt contra A

22

d fpim

"

garenos: Itura—.ïi vero, & Navis,

& Nodab

& Gad

(UnB

20. Prebuerunt eis auxilium. Traditiqüe funt in manus

eorum Agareni, & univerfi, qui fuerant cum eis, quia Deum

invocaverunt, cum pr&liarentur: & exaudivit eos, eo quod

credidiffent in eum.

Gettcal

21. Ceperuntque orpnia, quae poffederant, camel

orum quin-

W

quaginta millia, & ovium ducenta quinquaginta millia, & afi-

nos duo millia, & animas hominum centum millia.

22. Vulnerati autem multi corruerunt: fuit enim bellum

Domini. Habitaveruntque pro eis usque ad transmigrationem.

terram

j Fll

25. Filii quoque dimidiae Tribus Manaffe, pgiïederunz :

a

»]

16. l/fque ad Zerminos, ) Ufque ad

re&a; nam a fluvio Jordane fumens

Nadab

terminos fortis Gad, quafi dicat: me-

initium , juxta eumdem Libanum ver-

4 E

morati principes poflederunt totam ter-

fus occidentem ad montes ufque Si-

ram Gadatermino ufque ad terminum.

doniorum , & '"Tyriorum inteuditur.

17. Omnts b , 6$c.) ldeft, domus,

Napbis , €$. Nodab. ) LXX. habent

Wiaue «

& cognationes eorum ; nam vix fieri

Naphilfeos , & Nodabazos.

Naphis

Cmo

poteit, ut iidem vixerint utriufque

filius fuit ifmaelis Genef. 25. 1$5. ex

tigui ft

cenfüstempore, five Jeroboam acci-

quo Naphiffei, quorum hic mentio

5

Yidere-

piamus pro primo , five pro fecundo

fit, propagati funt.

tibula

rege hujus nominis.

Xide Abulenf.

20. Prebuerunt eis auxilium.) Scili-

I"?g 27

quaft. 23..

E

cet Agarenis.

Ip diebus Joathbam , E$e. ) Klujus cen-

22. Bellum Demimi, ) Res ingens

magnun

NORE

fus non alibi meminit Scriptura.

phrafi Scripturz dicitur Dei, fic mon-

QO

Jeroboam Regis Ifrael.) Abulenfisin-

tes Deifunt montesexcelfi, cedri Dei

Cotifrts

telligit de TJeroboamo hujus nominis

cedri procere , &c. Itaquebellum Do-

tabuh.

rimo Rege Ifrael, de quo, quiace-

mini fignificat ingens prelium ; vel

4

lebrior eft, fermo effe videtur, cum

fignificat Dei peculiari auxilio ccftum,

Sub itn

nihil aliud additur.

Sed verius eft

üt fcilicet tantam cladem hoftibus in-

26 ]

Accipiendum de fecundo , qui vixit

ferre poffent, &

xtantumk pr&da col-

Tl/fgt

tempore Joathan Regis fuda, cujus

ligere.,

&p. n

hie f&it mentio,

23. 4 fnibus Bzfa5.) De qua regio-

IQ. Jtura; ) Iturza regio eft ad ra-

ne dictum efl num. r1.

Ab ea ergo

B-FH

4bces montis Libani in longum por-

tendendo in feptentrionem porrigitur

-—

1

N

CAPUT V& VL

M

j s

a finibus Bafan usque Baal, Hermon, & Sanir, & montem Her-

mon; ingens quippe numerus erat.

is fuda,

24. Et hl fuerunt

principes domus cognationis eoru-m., Epher,

fe, vir

& Jefi, & Eliel; & Ezriel, & Jeremia, & Odoja, & Jediel, viri

fortiffimi, & potentes, & nominati duces in familiis fuis.

ateum;

25. Reliquerunt autem Deum patrum fuorum , & fornicati

feptin-

funt poft deos populorum terrze, quos abftulit Deus coram eis.

26. Et fufcitavit Deus Ifrae! fpiritum Ph

ul regis Affyriorum,

L Nois,

& fpiritum Thelgathphalnafar regis Affur,

& transtulit Ruben,

ffianus

& Gad , & dimidiam tribum Manaffe,

& adduxit eos in Lahela,

& in Habor, & Ara, & fluvium Gozan, usque ad diem hanc.

i Deum

o quod

CAPUT VL

? quit-

Genealogia filiorum Levi , & quos ex eis conflituerit David can-

zores , ac minif?ros in domo Domini : item generatio filiorum

,&aü-

4Aaron cum urbibus fuis in fingulis tribubus

Jjrael, -

l

bellum

C que fuerint civitates refugii.

Honeft.

lii Levi, Gerfon, Caath, & Merari.

Gen.

tetram

p

| N

à

2. Filii Caath : Amram, Ifaar, Hebron, & Oziel.

46.11.

— o

3. Fili Amram: Aaron, Moyfes, & Maria. Filii Aaron: lnfr.

43. 9.

o firmens

Nadab, & Abiu, Eleazar, & Ithamar.

num v*

ue.

4. Eleazar genuit Phinees, & Phinees genuit Abif

2

fque 3*

3. Abifgg

teuditul.

, babent

ufque ad Daal, ETermon , & montem

hos Levi numeraverat Caath, quia

Naplis

Hermon,.& Sanir, qui montes con-

ipfe caput fuit facerdotum ; nam ab

tigui funt, & in lonpum porrect, ut

eo defcendit Aaron.

am vero omif-

? Iï, Fx

videre eft fn tabulis Adrichomii in

fis aliis filiis Caath , qui ad gradum

tabula dimidie tribus Manaffe.

fimplicium Levitarum pertinuerunt ,

dÍngens qutppe numergus erat, ) Ideoque

peculiariter enumerat filios Amram,

) Sclt

magnum terr& tracum occuparunt.

a quo Saeerdotes & Pontifices per

i? ens

Sane a torrente Jaboc ufque ad Baal.

Aaronem prognati funt.

jc mon

Hermo triginta circiter horarum iter

Na 63-)4(';

& Aiu.) Qui extin&i funt,

n Dd

conflituitur ab Adrichomio in eadem

propterea quod alienum ignem thuri-

tabula.

bulis im

unDo

Vit. IO. 1

poffuiffent, ut habemus Le-

u VEl

25. Relquerumz autem Deum , €jc.

Sub impiis nimirum Regibus lIfrael.

4 Eleazar genum Pälnm, 6c.) Hac

geiqtüfni

26. Phzl.) Videdi&a 4 Reg. 15. 19.

eft feries Pontificum.

jpus i

Täeglgz/;pbz:lnaþzr.) "NVide di&a eod.

4b/füe. ) Cujus memoria non eftali-

dg (

cap. num. 29.

bi in Scriptura , ut etiam reliqui Pon-

tifices, qui deinceps numerantur , ob-

j p

h.

h: Amram :

Azron, Moyfes ,. 65

fcuri fere fünt , nihilque de illis tradi-

ag

:

Mari4. ) Primo loco inter fi-

tur in facris Lateris,

Z

*

i

o

tÓiaÉIiIt

PI&RA'LIPODQE&O-'—N

s. Abifue vero genuit Bocci, & Bocci genuit Ozi.

24

6. Ozi genuit Zarajam , & Zarajas genuit Merajoth.

Sau f

p

4. Porro Merajoth ge

a IARRENRERENNEA Mp MDDD

Achitob.

nuit Amariam; & Amarias 'genuit

s.

lu &

8. Achitob genuit Sadoc, & Sadoc genuit Achimaas.

]u

9. Achimaas genuit Azariam, Azarias genuit Jobanan.

. ]

$]

10. Johanan genuit Azariam : ipfe eft, qui facerdotio fun&tus

eft, in domo, quam szedificavit Salomon in Jerufalem.

*

y. i

lius ejt

1I. Genuit autem Azarias Amariam, & Amarias genuit

Achitob.

3

D

12. Achitob genuit Sadoc, & Sadoc genuit Sellum.

35. Sellum genuit Helciam, & Helcias genuit Azariam :

DomiR

14. AZarias genuit Sarajam , & Sarajas genuit. Jofedec.

UE

15. Porro Tofedec egreffus eft, quando transtulit Dominus

donec

Tudam, & Jerufalem per manus Nabuchodonofor.

Dant dl

Exod. 16. Filiü*ergo Levi: Gerfon, & Caath, & Merari.

9. 16.

17. Et haec nomina filiorum Gerfon: Lobni, & Semei.

Caath,

18. Filii Caath: Amram , & Ifaar, & Hebron , & Oziel.

19. Filii Merari: Moholi, & Mufi: Hae autem cognationes

b

Levi fecundum familias eorum.

*

30

20. Geríom , Lobni filius ejus, Jahath filius ejus, Zamma

filius ejus.

21. Joah filius ejus, Addo filius ejus, Zara filius ejus, Te-

39

thrai filius ejus.

filius ]

22.,Filii Caath, Amina

dab filius ejus, Core filius ejus, Afir

filius ejus.

^

23. Elcana filius ejus, Abiafaph filius ejus, Afir fil

ius ejus.

15, Q

j

24. Tha-;

p

—..$. 0z;.) Poft hunc Heli fuit fum-

Id eft, qui fe in facerdotali officio

primp

tus facerdos translato Pontificatu a

egregie geffit; reftitit enim Oziz vo-

dUS Ver

potteris Elleazari primogeniti Aaronis

lenti offerre incenfum ^. Paral. 26. 18.

bmo t

ad pofteros Ithamaris fecundo geniti.

14. Sarajas.) Hic Pontifex fuit

0e

l,

Heli in Pontificatu fuccefferunt qua-

cum a INabuchodonofor capta eft Je-

puum

tuor ejus pofteri, ufque ad Abiathar,

rufalem Vide 4. Reg. ^s. 1.

fcilicet

quem Salomon loco movit 3. Reg. z.

18$. Egreffus

€,

$

27. reddito in Sadoc Pontificatu po-

vus in Babylonem.

/f. ) Dua&us c['t/ þapti-

íteris Elleazari, penes quos maufit ut-

De un

xime fa&a fuerat mentio.

c0. Eilias ejus. ) Gerfon, cujus pro-

Vicibus

que ad captivitatem Dabylonicam. Íta-

ia t

que quatuor ifti , nempe Zarajas Ma-

22. Afir filivs ejus. ) Id eft; Core;

filum q

rajoth, Amarias, & Achitob non fue-

ipfo enim in feditione contra Moy-

.gunt fummi Pontifices, cateri ufque

fem extin&o , filii ejus miraculo fer-

$ Cap

Cl

Ad Jofedec num. 15. omnes fuerunt.

vati funt, num. 16. & per pofteros

bernaq

propagati, qui hic recenfentur.

$2

lo. Qu facetrdetio funtius eft ,. & c)

[

CAPUT VL

21

]

24. 'Thahath filius ejus: Uriel filius ejus, Ozias filius ejus,

H

Saul filius e

Jus,

: fenuit

25. Filii Elcana : Amafai, & Achimoth,

26. Et Elcana: Filii Elcana : Sophai filius ejus , .Nahath fi-

]

lius ejus:

la,

27. Eliab filius ejus

, Jeroham filius ejus, Elcana üliuä ejus.

funCtus

28. Filii Samuel: primogenitus Vaffeni, & Ahia:

29. Filii autem Merari , Moholi Lobni filius ejus, Semei fi-

; penuit

lius ejus, Oza filius ejus.

3o. Samaa filius ejus, Haggia

filius ejus, Afaia filius ejus.

31. Ifti funt, quos conftüituit David fuper cantores domus

m

Domiri, ex quo collocata eft arca.

eC

32. Et miniftrabant coram tabernaculo teftimonii, canentes,

Jominus

donec zedificaret Salomon domum Domini in Jerufalem : fta-

bant autem juxta ordinem fuum in minifterio.

33. Hi vero funt,

ui affiftebant cum filiis fuis, de filiis

Yel.

Caath , Heman cantor filius Tohel, filii Samuel,

jdl.

^

. Filii Elcana, filii Jeróham , filii Eliel, filii Thohu,

ationes

35

. Filii Suph,, filii Elcana, filii Mahath,, filii Amafai,

36

. Filii Elcana, filii Johel, filii Azarize, filii Sophonise,

Zamma

3-

. Filii Thahath, filii Afir, filii Abiafaph, filii Core,

38

. Filii Ifaar, filii Caath, filii Levi, filii Ifrael.

u, f

9

. Et frater ejus Afaph, qui ftabat a dextris ejus, Afaph

f

us Barachiae, filii Samaa,

$, Aüï

r

C 3

40. Filii

27. Eleama.) EHlic eft pater Samü-e-

]s ejus.

ftinxit eos David per vices fuas, ut

lis, cujus mentio num. fequenti.

habemus infra cap. 25. Vide etiam

,T

28. Faffez;.) Ad 1. Reg. g. 2. ejus

cap. 16. num. 4. & deinceps.

: *

; offico

primogenitus appellatur Joel, fecun-

34. Eu Elel.) Ilaec, & fequen-

dus vero Abia. Vel ergo Joel fuit

tia quedam nomina cum füperiori Sa-

)Ziæ vO-

L :6' [8.

binomius, vel ex textu exciditnomen

muelis genealogia non fatis concor-

ex füt

Joel, & Vaffeni non eft nomen pro-

dant: ratio eft, quia aliqui fuerunt

r

prium, fed verti poteft,

£5 /äcgno!us ^

binomines: alique etiam obfcuriores

fcilicet fuit Abia.

perfonz in uno catalogo pratereuntur;

31. Smper camtores domus Domini.)

qua recenfentur in alio, quod eft fre-

i]/ Cäpti'

De quorum inftitutione, officio, &

quens in his 10. primis capitibus hu-

vicibus in minifterio canendi, vide

jus libri.

ljus pl'O'

infra tot. c. ^5.

Vide etiam Sigo-

39. Frarer ejus.) Íd eft, cognatus.

nium de Republica Hebreorum lib.

Abulenfis putat vocari fratrem, quia

; Cort;

$-.6ap. s.

particeps erat ejusdem officii.

: Mor

jfo ftr«

Coleata eff arvca. ) Scilicet in ta-

Qub flabar a dextrisejus.) "Tres erant

bernaculo facto a David.

principes Cantorum ex tribus fami-

82. 7uxta erdipem fnun. ) INam di-

lis Leviticis, fcilicet Heman, Ethan,

:güeroä

22

LIBRIIL PARALIPOMENORM.

»

4o. Filii Michael, filii Bafajze, filii Melchiae,

*

41. Filii Athanai, filii Zara,-filii Adaja:

ejus

j

42. Filii Ethan, filii Zamma, filii Semet,-

45. Filii Jeth, filii Gerfom, filii Levi,

Mi

Hebl

,

4. Filii autem Merari fratres eorum, a

d Hniftram , Ethan

filius Chufi, filii Abdi, filii Maloch,

$

Helon.

45. Filii Hafabize, filii Amafize, filii Helciee:

46. Fili Amafai, filii Boni, filii Somer,

A

60.

47. Filii Moholi, filii Mufi filii Merari , filii Levi.

48. Fratres quoque eorum Levite , qui ordinati funt in

Àlm

cuné&tum minifterium tabernaculi domus Domini.

nis füi

49. Aaron vero, & filii ejus adolebant incenfum fuper al-

6t .

tare holocaufti, & fuper altare thymiamatis, in omne opus

tünt €

San&ti fan&orum : & ut precarentur pro lírael juxta omnia,

65.

quae praeceperat Moyfes Servus Dei.

Msch

O. Hi funt autem filii Aaron : Eleazar filius ejus, Phinees

Manaí

filius ejus, Abifue filius ejus,

6,,

1. Bocci filius ejus, Ozi filius ejus, Zarahia filius ejus.

ben, (

Civtat

z2. Merajoth filius ejus, Amarias filius ejus; Achitob iilirus

e€jus

61

. Sadoc filius ejus, Achimaas filius ejus.

batía c

. Et haec habitacula eorum per vicos; otque confinia, fi-

liorum fcilicet Aaron, juxta cognationes Caathitarum : ipfis

f5

»

Et/

enim forte contigerant.

:s.De-

Concei

& Afiph.

Heman erat ex familia

48. Aarom vero, 6/ïl/ujm, &c.) Hi

denda «

Caath ; Afaph ex familia Gerfon;

excellentiori fungebantur minifterio 5

FRER

Ethan ex familia Merari.

Ex quali-

quandoquidem ex iis Pontifex erat;

bet harum familiaaum «€rant multi

& Ífacerdotes.

(

B

Cantores per vices , & choros diftri-

"Adolebant incenfum f'uper altare bolo-

Yi

i

caufi.) Incenfum hoc loco non acci-

buti, ita tamen ut quotidie ex quali-

E

bet familiaaliqui effent, qui cum aliis

pitur pro thure, velthymiamate; hoc

diy, )

ex reliquis familiis coram Arca cane-

enim non in altari holocaufti, fed in

Dümer:

rent Domino , ita ut tres choros con-

altari thymiamatis adolebabatur.

in«

fed s

ftituerent.

Chorus ergo medius erat

cenfum ergo fignificat vidimas, &

tia f

filiorum Heman ; dexter filiorum A-

quidquid in holocauítorum altari fo-

lebat incendi.

U

faph ; finiftér filiorum Ethan.

'kbr();

44. d finij?rdm.) Vide proxime

Ip omue opus SanBi Santl;rum. ) ld

0mnin

di&a.

eft, & in omni opere, & minifterio

Tüm u

48. Fratres quoque eorum . Lewite. )

facerdotali templi.

U precarentur pro lf7ael. ) Quuodin-

ln

Hoc eft, reliquihorum fratres , id eft,

&l Hg

ex eadem tribu Levi miniftrabant in

tellige de precibus, qua fiebant in fa-

lique,

aliis templi minifteriis ,

qua *Levi-

crificio, quas nullus alius, qui facer-

CM

tarum erant; hi vero fupra memora«

dos non effet;ufürpare poterat;quemad-

&i erant cantores.

E

9*

modum nec poterat facrificare.

| Qs

"—

—

Cf-AP UT—VI.

(

*s

$

e&. Dederunt igitur els Hebron in terra Juda, & fuburbana

ejus per circuitum:

$6. * Agros au:em civitatis, & villas, Caleb filio Tephone.

* Yof.

. $1. Porro filiis Aaron dederunt civitates ad confug

iendu?jj 21.I2«

; Ethan

Hebron, & Lobna, & fuburbana ejus.

58. Jether quoque, & Efthemo cum fuburbanis fuis, fed &

Helon; & Dabir cum fuburbanis fuis :

59. Afan quoque, & Bethfemes, & füburbana earum.

6o. De tribu autem Benjamin, Gabee, & fuburbana ejus, &

fuat n

Almath cum fuburbanis fuis, Anathoth quoque cum fuburba-

nis fuis : omnes civitates tredecim, per cognationes fuas.

per al-

61. Filiis autem Caath refiduis de cognatione fua, dede-

€ opus

rüunt ex dimidia tribu Manaffe in poffeffionem , urbes decem.

omnia,

62. Porro filis Gerfom per cognationes fuas, de tribu

Mfachar, & de tribu Afer. & de tr

*

1

;

hinees

ibu Nephtah, & de tribu

Manaffe in Bafan, urbes tredecim.

65. Filiis autem Merari per cognationes fuas, de tribuü Ru-

[]

jUs

ben, & de tribu Gad

» filius

civitates duodecim.

, & de tribu Zabulon, dederunt forte

64.

t

fubur-

baría earum:

Jederunt quoque filii Ifrael Levitis civitates, &

65.Dej

a, 1

" $3. Dederunt ergo es.) Caathitis.

henduntur , fünt facerdotales civitates

jplls

Ez þz/)z;ï&::;z/l 6jff:5 pe cireuitum. )

Concedebantur Levitis fuburbana ad

in tribu. Juda , & Simeon.

—

sDe

60. Omsmes ervitates tredec[m.) Sinu-

4,) Hi

alendà eorum pecora, Vide Num. 35.

meres, undecim tantum invenies,

il

en05

di&ainitio, ubi etiarn dictum efl, quam

itaque due omiífz funt. Vide Jofus

late hgc fuburbana porrigerentur.

c. 21. ubi omnes numerantur , & quz

SÓ. Agros antem , civitates &5 villas.)

ibi notavimus ad verficulum decimum

1 hu

Vide dida Jofue 21. 12.

fextum, & decimum feptimum,

$7- Dederunt ervitates ad. confugien-

n aca

61. E;lus aurtem Caatb reüduis.) Vi-

e; 0C

dus. ) Non tamen omnes , qua hic

de dicta lofue 21. num. ^o.

fed 11l

numerantur, erant civitates refugli,

Urbes decem.^) Non eft fenfus decem

]

fed tantum FHebron.

ltaque fenten-

urbes datas ex dimidia tantum tribu

5, &

tia eft dedifle Leevitis civitates has,

Manaffe; nam Jofue cap. 21. num.

ari 10

& civitates refugii, inter quas erat

25. conílat tantum duas fuiffe ; fed

Hebron in tribu

uda.

Sex enim

fenfus eft, decem fuiffe urbes datas

Caathitis, quarum duz fuerunt ex tri-

) li

omnino civitates fueruntrefugii, qua-

iflerto

rum una erat in tribu INephthali , al-

bu Manaffe, quatuor ex tribu EÉphraim,

tera in EEphraim, tertia in Juda, que

& totidem ex tribu Dan. Vide Jofue

eft Hebron, de qua nuncagimus, re-

21. a num. 20. & deinceps,

godm

if

ique trans lordanemin Ruben, Gad,

62 Filit Gerfom.) Vide dicta ib. n.27.

ficet

& Manafle,

63.-Crujtates. duodecim. ) Quarum

S8. Jerber quoque » 6'::.) Ha omnes,

catalogum habes Tofuecap.

emát

21.num 3&

qua duobus hifce verficulis compre-

& deinceps.

n

t

LIBVRI.I. PARALIPOMENON.

4

D.

6;. Dederuntque per fortem, ex tribu filiorum Juda, & ex

"-

tribu filiorum Simeon, & ex tribu filiorum Benjamin, urbes

Orienti

has, quas vocaverunt nominibus fuis.

fubuimb

»Tot. 66. Ethis, qui erant de cognatione filiorum- Caath, * fue-

*

j A

21.21' r

untque civitates in terminis eorum de tribu Ephraim.

foburba

67. Dederunt ergo eis urbes ad confugiendum, Sichem cum

jo. N

fuburbanis fuisin monte Ephraim, & Gazer cum fuburbanis fuis,

bana ei

68. Jecmaan quoque cum fuburbanis fuis; & Bethoron fimi-

litery

Urbanis

69. Necn

'on, & Helon cum fuburbanis fuis, & Gethfemmon

P

/

/

in eumdem modum.

7o. Porro ex dimidia tribu Manaffe, Aner, & fuburbana

| Po]fga

ejus, Balaam , & fuburbana ejus : his videlicet, qui de cogna-

tione filiorum Caath reliqui erant.

0t

i

71. Filiis autem Gerfon, de cognatione dimidize tribus Ma-

ql

naíffe, Gaulon in Bafan, & fuburbana ejus, & Aftaroth cum

4 H

&

- fuburbanis fuis.

fen;;

42. De tribu Iffachar, Cedes, & füburbana ejus, & Dabe-

De f

P

Viginti.

reth cum fuburbanis fuis,

j

3 F

l

73. Ramoth quoque, & fuburbana ejus? & Anem cum fub-

urbanis fuis.

& Joha

74. De tribu vero Afer: Mafal cum

füburbanis fuis, &

4 Q

Abdon fimiliter,

prceltn

75. Afach quoque, & füburbana ejus, & Rohob cum fub-

Uerün

urbanis fuis.

.

& TT

46. Porro de tribu Nephtali, Cedes in Gali

leea, & fuburbäha,

Tobetti

Unt.

ejus, Hamon cum fuburbanis tuis, & Cariathaim , & fuburbana

x--—--..—.—N

ejus.

L]

Y

9^ T1

liis autem Merari réfiduis: de tribu ZabulonjRemmono,

l

4

& füburbana ejus & Thaborcum Afuburbanis fuis.

78.Trans

Libro aj

——

65. Per /ärtem;) Propofitis pluribus

66. In terminis eorum.) Pertinentes

tur fu.

2. Prg

civitatibus, & ex 1is eas eligendo,füper

ad poffeffionem eorum. -

&i

quas fors cecidiffet, ut putat Abulenfis.

7o. Qui de cogmatione fiborum Czarb

fa.mil:xïü ü

Urbes bas. ) Quas fu

*

pra wnumeravit

relqui erant. ) Qui facerdotes non

Cperant

num. $8. & $9.

erant, tantum Levite , ideoque Jo-

Quod Dum

Quas "vocaverunt mominibus fu. )

fue 2:1. num. 26. & 34. appellantur

Levité infersoris gradus.

) El

Abulenfis putat aliquibus nomina mu-

Cred:derim

taffe in fipgnum dominii.

1. De eogzartone dimidie tribus Ma-

Ob(ourior

! potius fententiam effe civitates has de

24[fe. ) In forte dimidiz tribus Manaf-

nominibus eorum di&tas effe , ut fcili-

fe, qua ultra Jordanem habebat fe-

atüm, :

€et dicerentur civitates Levitarum ,

des fuas.

u

vel Caathitauum, Gerfonitarum, &c,

77. Refíduis.) Nide dicta num. 70*

lili u

!

P

*

CA PUT. VLA&VIL |

A

L d

5

]ä,&ex :

. 78. Trans Jordanem quoque. ex adverfo

Jericho contra

|y ütbes

Orientem Jordanis, de

tribu Ruben , Bofor in folitudine cum

fuburbanis fuis,.& Taff:

a

cum fuburbanis fuis,

h, u-

|

19. Cademoth quoque, & fuüburbana ejus,

& Mephaat cum

fuburbanis fuis.

m cuid

8o. Nec non & de tribu Gad , Ramoth in

Galaad, & fubur-

inis füisy

bana ejus, & Manaim cum füburbanis fuis

on ftmi-

- 81. Sed & Hefebon cum fuburbanis fuis,

;

& Jezer cum fub-

N

tan

urbanisï fuis.

CAPUT VIL

yurbana

Pofleri Ilacbar, Benjamin , Nepbtali

COgi-

e? Aler.

, Manalje , prrfzim,

I. O;ro filii Iffachar :

Gen.

yus Ma-

quatuor.

| Thola, & Phua, Jafub; & slimeron,

46.13:

h cum

2. Filii 'Thola: Ozi, &

E

fem, & Samuel:

Raphaja, & Jeriel, & Temai, & Jeb-

principes per domos cognationum fuarum.

Dabe-

- De ftirpe Thola viri for

Y

viginti duo millia fexcenti.

üffimi numerati funt in diebus David,

m füb-

&

. Filii Ozi : Izrahia, de quo nati fant Michad, & Obadia,

Johel, & Tofia, quinque omnes principes.

.

uis, &

4. Cumque eis per

accïn&i ad

familias, & populos fuos,

preelium, viri fortiffimi, triginta fex millia: multas enim ha-

n füb-

buerunt uxores, & filios :

* S. Fratres quoque

eorum per omnem cognationem Iü"acl'im"3

urbän&

Tobuftiffimi ad pugn

andum oétoginta feptem millia numerati

jrbana

funt.

6. Filii

Y4/u

1 6f Simeren.) Hli Gen. 46.13.

nimirum Davidici cenfus, ut iij de

mono,

5

appellantur Job, & Samron.

quibus paulo ante di&um eft.

Libro autem INum. c.26.24. vocan-

—

Trans

Mzaltas enzim babuerunt sxores , 64

tur fJafub, & Semran,

f£os,) Ratio redditur, cur cum pau-

. neni s

2. Principes per domos COgXAIIOnHm

ci effent Principes familiarum , adeo

fearzm-)Nam hi 'Tholz filii peculiares

tamen excreverit numerus capitum ,

71 C;Mf b

familias conftituerunt, que ab illis ac-

quia fcilicet plures duxerunt uxores;

s n

ceperant nomen, Sic etiam accipitur,

& multos filios füfceperunt, ex qui-

u J

. quod num. feq. dicitur, Ozzes Prizezpes.

bus fubinde copiofa liberorum fobos

3. Ej Oz;i.) Unius tantum illu-

les extitit.

n

flrioris nomen ponitur, reliquorum

5. Per omnem cognationem Ifachbar.)

"m

obfícuriorum reticetur.

Vel ex hoc

Omnibus cognationibus fimu! compu-

yanif

tantum , non ex aliis familiis

propaga-

ta eft.

tatis , prater cognationes; Principum

at fe

Vide num. 6. fequentem.

paulo ante enumeratorum,

lta Aþa-

4. Trginta [ex m llia. ) "l'empore

lenfis.

|

gl

"

0

p

Bibl, cum Com. Mmov/æ Tozs, II

P

*

26

LIBRII PARALIP

w N M

*Gen.:

6. Filii * Benjamin : Bela, & Bechor, & Jadiel, tres. :

p &

46.2 L.

7. Filii Bela: Esbon, & Ozi, & Oziel, & Terimoth, & Urai,

UE :

/

quinque principes familiarum, & ad pugnandum robuftiffimi :

j

I0

E.

numerus autem eorum, viginti duo millia, & triginta quatuor.

yen eju

9. Porro filii Bechor: Zamira, & Joas, & Eliezer, & Elioe-

*

(lam,

nai, & Amri, & Jerimoth, & Abia,

r E

omnes hi , filii Bechor.

& Anathoth , & Almï?h :

à

"

l

Machir,

9. Numerati-funt autem per familias fuas princ

ipes co'gn a-

18 X

tionum fuarum, ad bella forciffimi, viginti millia, & ducenti.

Ab:le" et

Io. Porro filii Jadihel: Balan. Filii autem Balan: Jehus, &

19 E

Benjamin, & Aod,& Chanana, & Zethan, & Tharfis,& Ahiiahar.

Àniam,

rr. Omnes hi filii Jadihel, principes cognationum fuarum,

20. T

viri fortiffimi, decem

& feptem millia, & ducenti ad prælium

filius ej

procedentes.

Labad,

12. Sepham quoque,

& Hapfiam &bi Hirz & Hafarfou As

»r. E

*(Gen.

13. * Filii autem Nephtali: Jafiel, & Guni, & Jefer, & Sel-

* occiden

46.24. lum filii Bala.

u invd

I4. Porro.üiiüs Manaffe, Efriell concubinaque ejus Syra pe-

6 L

perit Machir patrem Galaad.

nerunt:

& Sà-

15. Machir autem a;cepit uxorem filiis fuis Happhim,

25

phan,

Deperit

6. Filii' Beniamin, 6c.) Genef. cap.

non eft hoc accipiendum de przcipuis

Ofmus (

46. 21. decem Deniamin filii nume-

familiis, fed de minus principalibus,

34 E

rantur :

Numerorum vero cap. 26

qua fortaffe aliis aggregabantur, li-

ferioren

28. quinque tantum recenfentur, ea

cet ab illis ordine generationis non

fortaffe de caufa , quod ex his quin-

defcenderent.

—&-

que dundaxat familie propapate funt.

14. Cmouäiimq,ze ejzus. ) Scilkicet

Manaffe.

15. R

Hoc vero capite tres folum ponuntur,

mjeche,..

fed c. fequenti initio flatim ibi , que

$)ra.) Natione.

—

terpretafi.

hic defunt, fupplentur, quinque Benia-

Galaad,) Eftnomen viri, utclarius

pïf'r/;m

min filii, eorumque cognationes to-

patet ex num. 17. & ex l. Num, cap.

prium, [u

tidem recenfentur.

26. num. 99.,

trus, He

7. Dwinque princspes . familiarum. )

15. Nomem autem fecundi Sulphbaad.)

l9. $e;

Ut, qua dicuntur, nonrepugnent iis,

Salphaad , ut habemus INum. cap. 26.

que habentur NNum. 26. 58. & iis,

33- fuit filius Hepher, Fepher vero

0 rä:l'l

que dicuntur initio capitis fequentis,

Galaad, Galaad autem Machir , Ma-

QUOd ep

it:flatuendum eft, familias precipuas

chir vero Manaffe: itaque dicitur Sal-

üm €he

tribus Beniamin fuiffe feptem , qua-

phaad filius fecundus Machir; hoceft,

ü hþhran

rum. quinque nomen acceperünt a

mediatus; nam inter Machir, & Sal.

quinque filiis Beniamin; due vero a

phaad duo intercedunt Galaad, &

Hepher.

^

-A0ne j

.., duobus ejufdem nepotibus filiis Bela ;

mgreml 1

ita enim expreffe habetur INum. loco

Nareque fznt Salpbaad flje.) ifto-

&Qüentib

cit. Cum vero hic dicitur quinque fi-

riam filiarum Salphaad vide INum.

L. 0j

lios Bela principes fuiffe familiarum,

Cap. 27.

t hia ef

S

raP

cOyy

N

CAPUT'VIL'

27

phan, & habuit foror

; (& Urai,

em nomine Maacha: nomen autem fe-

cundi, Salphaad, natzeque funt Salphaad filiaze.

ifoffimi:

,, I6. Et peperit Maacha uxor Machir filium , vocavitque no-

]

qUatuor,

& Elioe-

men ejus Phares: porro nomen fratris &j

us, Sares, & filii ejus

Ulam, & Recem.

Almgïh :

17, Filius auem Ulam, Badan: hi funt filii Gal

aad, filii

Maéchir, filii Manaffe

g co—gna-

. IS. Soror autem ejus R

lucenti,

Abiezer, & Mohola.

egina peperit Virum degorumä &

fchus, &

19. Erant autem fi

hiiahaf.

Aniam.

lii Semida, Ahin, & Sechem, & Leci, &

foarum,

prelum

.20. Filii autem Ephraim: Suthala, Bared fi

lius ejus, Thahath

filius ejus, E

lada filius ejus; Thahath *filiUS

ejus, hujus filius

hi Ahet,

Zabad,

21. Et hujus filius Suthala, & hujus fil

ius Ezer, & Elad:

; & Sel-

occiderunt autem eos viri Geth indigense,

quia defcenderrant3

ut invaderent poffeffiones eorum.

Syta pe-

22. Luxit igitur Ephraim pater eorum.m

^

nerunt fratres ejus, ut confolarentur eum.

ultis diebïls , & ve-

m&se

23. Ingreffusque eft ad uxorem fuam :

quae& concepit, &

phan,

peperit filium, &. vocavit nomen e

jus Beria, eo quod in malis

precipuis

omus ejus ortus effet

cipilibis,

24. Filia autem ejus fuit Sara,

F?

quae eedificavit Bethoron in-

antur, Ti

feriorem ; & fuperiorem , & O

Z

enfara.

onis non

D2

25. P'oyrro

Sellicet

Ig Regzma.) in klebr. eft ;'735?3

defcendiffe prede caufà , & in Ephrai-

emolecber, nomen proprium, cujus in-

mitas, qui in terra Geífen primi oc-

terpretatio eft Rezzz.

currerunt, aut primi fefe certamini

Virum decormm. ) Eft nomen pro-

utclarius

animofe intulerunt,

irruiffe, eofque

fum, p«

prium , cujus interpretatio efl w 4e-

omnes, dum frater fert opem

fratri,

corus. llebr. 4320 w Z bod.

interfeciffe. Ita Sera

19. Senzida.) Semida fuit unus de fi-

B. l./- Ccap. i. in

';4,'4?61.'11 L?I.)

Jofue 1. q. 2. & «.

. ap

liis Galaad, detribu Manaffe N. z&. y2.

22.

t

Eo quod z2 malis domus €jus$ or-

her vero

20. Dared fiszs ejus.)id eft, Ephraim,

£5 effer. ) INam m3»s3 Berzbab a ma-

quod eodem modo de aliis accipien-

jir, M

dum eíle, ut fcilicet omnes immedia

lo fignificat , vel zz effitiiome, vel £m

citursd

ululasiome.

ti Ephraim filii fint, evincit, quod de-

24« VEdiffcaviz Berzborom. ) In&z;ura—

; liocety

lu&u ejufdem Ephraim, & de confo-

, &Sil

vit; nam antequam [fíraelite ad pro-

ïääd ) &

latione illi ab amicis adhibita, & de

miffe terre polfeffionem inerederen-

ingreffu ad uxorem verficulis

prqxime

tur, incolebatur hzc civitas a Chana-

fequentibus-narratur.

Hifte-

nais. Inflauravit autem, quia lfrae-

; Num.

2l« Oceciderzazt amtem eos, Uc) Sen-

lite quas capiebant urbes

; €as ferro,

tentia eft, Gethaos e Paleftina, qui

& igni Vafïabant,

ut habemus

rapto vivere folebant, in /Egyptum

Jofue

Cap. 11. num. LI. & 15.

-LIBRI ï PARAxLIPOMEN'ON

28

55. Porro filius ejus Rapha, & Refeph, & Thale, de quo

natus eft Thaan,

z

hi

26. Qui genuit Laadan

: hujus quoque filius Ammiud*? qui

eenuit Elifama,

j

27. De quo ortus eft Nun,

qui habuit filium Tofue.

E

48. Poffeffio autem eorum;,

&

v habitatio, Bethel cum filiabus

cidentalem plagam Ga-

fuis, & contra Orientem Noran , ac oc

zer, & filize ejus, Sichem quoque cum fi!

iabus fuis, usque ad

Aífa cum filiabus ejus.

ä

ïï:;ï

29. Juxta filios quoque Manaffe,

Bethfan, & filias ejus, Tha-

in Gal

nach & filias ejus, Mageddo & filias ejus, Dor & filias ejus:

in his habitaverunt filii Jofeph, filii Ifrael.

j

eenu

3o. Filii Afer: Jemna, & ]efua, & Jetfui, & Baria, & Sara

foror eorum.

fit E

ä

41. Filii autem Baria: Heber, & Melchiel :

Z

ipfe eft pater

Barfaith.

& Hotham , &

Mofs.

32. Heber autem genuit Jephlat, & Somer;

Suaa fororem eorum.

10

& Chamaal, & Afoth : hi-filii

ü

45. Filii Jephlat, Phofech,

p

Jephlat.

l

I)

34. Porro

ülii Somer: Ahi, & Roaga, & Haba, & Aram

35. Filii autem Helem

fratris ejus : Supha, & Jemna, & Sel-

&difi

les, & Amal.

36. Filii Supha: Sue,

Harnapher, & SuaL & Beri, & jamra,

T

57. Bofor, & Hod, & Samma, & Salufa, & Jethran, & Bera.

'

48. Filii Jether: Jephone, & Phaspha, & Ara.

eit Bel

Bo

39. Filii'autem Olla: Aree, & Haniel, & Refia

6'9

4o. Omnes hi filii Afer, principes cognationum , ele&ti, at-

Qui

que fortiffimi duces ducum : numerus autem eoruim zetatis,

Hliqua(

quae apta effet ad bellum, viginti fex millia.

CA-

) C»Ffptu

Xh tr.

eS. Filjus ejus.) Widetur referen-

metropolis. Sane hec vox metropo-

3ut tb

dum ad Berihah, cujus proxime men-

lis civitatem matrem fignificat, I2o-

der modo filiarum nomen in proxi-

pofttig

tio fa&a fuerat..

£i0nis

27. Jefue.) Inclytum populi ducem,

me fequentibus accipiendum eft,

Vam]

Moyfis in principatu fuccefforem.

e9.. Tuxta filios quoque Manaf[fe.) Y3oc

28. Bezbel.)) Pertinuit Bethel ad tri-

eft, tribus Ephraim juxta fe habuit tri-

ïum, q

bum Manafífe, qu&g erat illi ad fepten-

üroS,

bum Beniamin, ut patet ex [ofue

trionem.

:

?T

cap. I9. 22. fed eam ab f£phraimitis

Ti

proditione captam ait Adrichomius in

Filii Jefph. ) De tribu Mana

Hcï,

tribu Beniamin num. 4^.

qui Jofephi fifius fuit.

m

Cum filiabus féis, ) Cum cireumje&is

40. Duces ducum. )

Duces mäjoree

refeïtu

li [

vilis , que funt quodammodo filiz

aliis minoribus imperantes.

Gü:(;

2

*

t

^.

,ISQ

rXF

[

de (QU0

CA PDDA U VHE

üd (

Rurfum genealogia Benjamin , €? Saul , filiorumque ipfius.

10

)Enjamin autem genuit Bale pnmogemtum fuum, Asbe'Gen.^

4621«

fecundum, Ahara tertium,

fi abua

Nohaa quartum & Rapha quintum.

Supr.

m

7. 6

Fueruntque. Elu Bale: Addax s Geraä & Abiud

Sque ad

A. Oïfug

uoque, & N aaman ,

Sed & Ccra & Sephuphan & Hu*am :

GNW-&UJD

US)Th'P

Hi funt filii Ahod principes cognationum habitantium

N GjUS'

in Gabaa, qui translati funt in Manahath.

7. Naaman autem, & Achia, & Gera ipfe transtulit eos, &

& $m

genuit Oza, & Mmzd

9. Porro Qahum]m genuit

in regione Moab, poftquam dimi-

Q pauer

fit Hufim, &

Bara uxores fuas.

Genuit autem de Hodes uxore fua Jobab, & Sebia, &

tam . &

Nofa

& Molchom.

ro. Jehus quoque, & Sechia, & Marma: hi funt filii ejus,

hi-fili

prmczpes in familius fuïs,

. Mehufim vero genuit Abitob, & E lphaaï

iram

m Porro filii älphaal

Heber, & Mifaam, & Samad: hic

( Se-

sedificavit Ono, & Lod , & filias ejus.

D 3

15. Baria

L

fid,

f&nuzt Bale.

) Quem füperioris

lit eos, nempe Ahoditas e Gabaa in

; Dera

num.

facer textus vo-

Manahath. Particula autem, qu& habe-

cat Rerda

Vtde,: qn"fc ibi diximus de

tur hoc verficulo ; videtur redundare,

numero filiorum Beniamin.

&11

expunéta cï:mor eft fententia.

6. Qui franslati /z'mt in Manabatbh.

- Sabaraim. ). Aliquis hic efl ex

(1, d-

Qui cum prius habitarent in Gabaa,

progenu Beniamin , cu;us hoc loco

vtat

$y

aliqua oceafione, ve e neceffitate, quam

tantum mentio reperitur in facris Li-

Seriptura non exprimit , in Mana-

teris, nec dicitur , cujus filius fuerit.

CA

ha'ch translati funt,

Porro Manahath

Dimifz.) Dato illis repudii libello.

etropo

aut urbis, aut, ut vult Arias in ex-

9. Job4b.) Non eft hic Job illepa-

] d

pofitione vocum LHebraicarum , re-

tientie fpeculum

, ut aliqui putarunt ;

i prosi

eionis nomen eft. Abulenfis putat

obab enim, de quo hic agitur, gen-

eFt.

MIanahath fuifle in regxone Moabita-

te Hebraus fuxt, ille autem Idumaus.

rum, quia num. g. hujus capitis dicitur:

Vide di&a fupra cap. 1. nam. -44.

(6 J HOC

Jmttrl

PorroSarabaim gemuit in regione Moab, C$c.

12. Ono, E5 Lod.) Utramquc hanc

epteü

7. Tranfiélit cos. ) "Fres hi proxime

urbem Adrmhomxua ponit m tribu

nominati

miprationis aucores fue-

Beniamin.

arum mentio etiam eft

3[1100 J

runt, ita fentit Abulenfis , vel certe

1. Efdra 2

. 33. & 2.. Efdre ? 37. &

refertur tantum ad Gera, cum zravflu-

cap.

II. hum. 55.

4z fit numeri fincruhns

Et fenfus

jors

Filas ejus. ) Vide dz&a cap. fupe-v

eft: Gera tertius Ahodi filius tranftu-

riori num. 2g.

A

3

o

LIBRI ï PARALIPOMENON

3. Baria autem , & Sama principes cognationum habitan-

»

genuit Io

tium in Ajalon, hi fUO'avcmnt habitatores Geth.

I4. Et Ahio, &Sefac & TJerimoth ,.

34f

Mluää

1s. Et Zabadla & Arod & Heder,

16. Michael quoclue & ïefpha & ïea, filii Baria,

p nl

x E

17. Et Zabadia, & Mofollam & Hezeci, & Heber

moth. &

19. Et ïef"amam7 & TJezlia, & Jobab, filii Elphaal..

31 E

19. Et Jacim & Zechri, & Zab LA

ortus eft

20. Et Elioenai, & Qelcthaï, & Eliel,

38 £C

21. Et Adaia, & Baraia, & Samarata filii Semela

Bochru,

232. Kt ïefpham & Hebel, & Eliel,

. E

23. Et Abdon, & Zechri, & Hanan,

hus fecu

2 du Hanama, & /Elam, & Anathotia,

25. Et Jephdaja, & Phanuel filii Sefac.

qo. ]

te tende

26. Et Samfari, & Sohoria, & Othoha,

27. Et Jerfia, & Elia; & Zecnrz,

Iii Jeroham. -

quead c

28. Hi patrlar

nae , & cognationum principes, qui habita-

verunt in Jerufalem.

i

Q)q

qui

*Infr.

29. In* Gabaon autem habitaverunt Abigabaon , & nomen

)

[4)

9: 3$- uxoris ejus Maacha:

& ï"b"

3o. Filiusque ejus pmmogennus Abdon, & Sur & Cis, &

mel mS k

Baal, & Nadab.

myturæ

multum f

:31. Gedor quoque, & Ahio, & Zacher, & Macelloth

Aphi

32. Et Macelloth genuit Samaa : habitaverüntque ex adverfo

Bedh

fratrum fuorum in Jerufalem cum fratribus fuis.

55.* Net

Stror

lbie

i13. Habitanium

2 jaten. ) Quæ

iamin pertinebat ,

qaæ vero fpecta-

tamen erat tribus

Dan, ut pátet ex

bat meridiem, erat tribus ]uda.

;

Jofue cap. 19. 42

Fieri poteft ,. ut

29. ddbigabaom.) ide ïpater Gdäaclzp

1

Ajalon, cum prius effet tribus Dan,

hoc eft, Princepsurbis Gabaon.

i

poftea pertinuerit ad tribum . Benia-

3o. E o ) Qui Saulis primi IHfra-

min vicinam 3

eft enim . Dau fere

elitarum szs pater fuit.

Confítat

Ner pa

contermina Beniamin ,

& ili adja-

bm'em, & pmnm ejus Cis habitaffe

Derpatru

cens meridiem verfus

Ajalon vero,

in Gabaa, ex 1. Reg.

IO. 20

Re-

lis, &p

militie

fi tabulis Adrichomii credimus , in

fponderi poteft cum A bulenfi quaft.

tribu Juda a finibus Deniamin non plus

6. totas familias aliquando fedes mu-

£0 14

diflat, quam itinere duarum horarum.

tare, cujus rei hoc caput num. 6.

Habitatores Gezb.) Phiüfthaos.

exemplum fuppedltat, vel certe cum

T. |

^

T

29. Parriarche. ) Ylebr. capxta Pa-

eodem dicendum originem quidem

m

E

trum, feufamiliarum.

familie Saulis fuiffe in Gabaon, fed

Qui babitaverunt in ]emfalem ) Pars

tamen Cis, & Saul in Gabaa domici-

]on. 3.

enim illa urbis Jerufaàlem , que fe-

lium habmfï'e, qu& refponfio parum,

thàn, ;

ptentrionem ipe&abat, adtribum DBen-

aut nihil differt a prima.

qi

4

N

äcAie ET V.

3

43. * Ner autem gänuit C'i»'s., & Cis genuit Saul : Porro Saul 1Reeg.

j habitgna

genuit Jonathan, & Meichifua, & Abinadab , & Esbaal.

ChaSP.

34- Filius autem

Yfr.

Jonathan , Meribbaal: & Meribbaal genuit :

32*

Micha.

à

3:. Filii Micha, Phithon, & Mele

C

h, & "Tharaa, & Ahaz.

Jr)

36. Et Ahaz genuit Joada: & Joada genuit Alamath, & Az-

moth, & Zamti: porro Zamri genuit Mofa,

37. Et Mofa genuit Baana, cujus filius fuit Rapha, de quo

ortus eft Elafa, qui genuit A fel.

39. Porro Aíel fex filii fuerunt his nominibus, Ezricam,

Bochru , Ifmael, Saria, Obdia, & Hanan , omnes hi filii Afel,

. 89. Filii autem Efec fratris ejus, Ulam primogenitus, & Je-

hus fecundus, & Eliphalet tertius.

40. Fueruntque filii Ulam viri robuftiffimi, & magno robo-

re tendentes arcum, & multos habentes filios, ac nepotes, us-

enjamin.

1 habite-

p

que ad centum quinquaginta (1). C'mvnes hi, filu B

CAPUT

(1) quinquaginta. Lz edzz. Ssxr. legstur : quinQuaginta millia.

: nomen

33. Ner aurem . genuit Cis. ) Kx fubje-

Ex hac tabula patet duos fuiffe Ner ,

&a tabella feries generis. Saulis Regis

quorum primus Saulis avus, fuit , fe-

melius percipietur ,

quod ad varia

cundus vero patruus.

(5 &

Scripture loca melius intelligenda

34- Filius autem Jonathban Meribaal.)

multum facit.

Qui

m

-

. Reg. 9. & alibi vocatur Me-

).

Aphia z. Reg. 9. r.

rÍo

phibofet.

adye

Becholrath. ibid.

40. Marno robore temdemres arcum. )

Semr..i ibid.

Beniamitas , & nominatim eos, qui

x

)À

v * Nef

ex Gabaa , eximios fuiíle fundibula-

Abieï.i ibid. qui etiam appellatus

rios diftimus ex Jud. 2o. 16. David

'ü fpeäa"

]2.

elt INer hoc cap. num. 37.

autem Jonathan laudat 2. Reyg, 1,22.

dieitur etiam Jehiel cap. fe-

, Gabati

quenti num. 3j..

qud optimus ellet fagittator.

30f

—

hm] h?a-

iNer pater Ab-

Cis 1. Regum

Confiat

ner patruelis Sau-

9f

tabitiffe

lis, & Principis

|

b

e

militie ejus. r

Saul, qui ex A-

chinoam filia

f qüä&-

R ep.14. 5o.

des ml*

Achimas r.Reg

num« 6o

Tafel. 1. Paral.

14. $0.

rte cum

gy. E.

fufcepit.

F RAR

yidert

)n, fcd

Jona- Jeffu- Melchif- Esba- M:l'&ï-

Qomic

than.

T1.

va

al.

rob. chol '

paruma

qui & Abinadab, qui& Isboftzh.

u

3

E

LIBRII.PARALIPOMENON

100

CAPUT x

Hl !SZ:

doc, lt

Qui primi fl orum Jfrael babitacerint in jaem falem , & officia

Jacerdotum , ac Levitarum , generationes quoque S(!zx/l ac

y, Poi

Lsf

Jiliorum ejus vepetuntur.

hf

Niverfus ergo Ifrael dinumeratus eft, & fumma eorum

15. F

fcripta eft in Libro , regum Iírael, & Iucïa transla t*que

feptin

fun* in Babylonem propter delictum fuum.

tiftern ir

2

ui autem habitaverunt primi in poffeffionibus, & in ut-

EENNMMURURET m E —— —

u D«

bibus

[s

uis : Ifrael, & Sacerdotes, &Lewtæ & Nathinzei.:

filii Hafel

3. Commorati funt in ]erufalem de filiis ïuda & de filiis

L. B

Benjamin, de filiis quoque Ephraim , & Manaffe

Tius Mich

4. Othei filius Ammiud, filii Amri, filii Omr alj filii Bonni,

16. Et

de filiis Phares filii Juda.

tachia fi]

g. Et de Siloni: Àfaja primogenitus, & filii ejus.

!

. 6. De filiis autem Zara: Jehuel, & fratreseoruxn fexcenti

fam, & ]

nonaginta.

1. Us

7. Porro de filiis BenJamm Salo flhusMofolla.m9 filii Oduja,

fetvaban

filii Afana.

1y. 3

8. Et Jobania filius Jeroham: & Ela filius 02.1, filiu Mocho-

— Á

ii: & Mofollam filius Saphatize , filii Rahuel,

filii Jebanise.

Et fratres eorum per famülas fuas, nongent1 quinquagin-

077

Princpibus

ta fex : Omnes hi principes cognatlonum per domos patrum

Tant 4 fa

fuorum.

10. De

quod patet.

1.

[N;verfas ergo Ifrael dimumeratu:

m templo.

Eraut Gabaonitze , qui

hate ibylo

fub Fh I

eff.) Non conflat, quenam fit

addlch erant templi fervituti fub To-

num j

hzc.dinumeratio populi , 1llzme, qua

fue, ejus lib. cap. 9.

Vide plura de

fada eft juffu Davidis. ». Reg. cap.

Nathinzis apud Siponium de Rep.

forz

34-

an vero

aliqua

alia . ,

quae

Hebraor. lib. $. cap. 7.

WM[/;: l n

C&tate ad,

captivitatem Dabylonicam non mul-

3. De füiis quoque Ephraim , & Md—

Acrdot

tum antecelferit.

Poteít etiam dinu-

z4[f.) INam tempore captivitatis de-

meratio hzec intelligi fa&a ab aliquo

cem tribuum aliqui ex ombibus tribu-

'*Ilw

hiftorico rerum lfraeliticarum, in cujus

Car /

buselapfifunt; & fefein regnum ]uda-

Q zmbug (

libris hz genealogiz , & cognationes,

receperunt.

Horum pofteri tempo-

& afcendentium, &defl.en ientium fe-

re reditus Judzorum , etiam ipfi in je-

bülen fis,

ries contmerentur, non »utem cenfu

rufalem ,& ]Judeam leverh funt.

cn()Wn |

]Et Xeld

inito, ut Moyfes fecerat, & David.

4 01/./761, 656

Qui hic numerane

Tlhm Inten

Translasique funt in B.zuy enem.) Wi-

tur, nepotes funt Juda per filium il-

de 4 Reg. cap. ult.

lius Phares; quemadmodum num. 6.

d Wmfe

mentio eft'ejufdem nepotum ex Zara.

61,,4

Habzm-verum primi. ) Poft redi-

Xet

tum ex captivitate Babylonica.

$. Er de Si.eni.) Intelli lige defiliis S1-

Y it oj

l/rael.) lfraelite.:

loni , qui ad Phares yruguuem pt.m«

tlloUl i

AQa,

negant.

Dl

CP)ï

« Natbnai. ) ld eft, donati, nimi-

N

CIAP U T.X

33

1o. De facferdctibus au:em : Jedaja, Tojarib, & Tachin:

Ir. AZarias quoque filius Helcize, filii Mofollam, filii Sa-

* uffria

doc, filii Marajoth, filii Achitob, pontifex domus Dei.

il at

12. Porro Adajas filius Teroham, filii Phaffur, filii Melchize

& Maafzi filius Adiel filii Jezra, filii Mofollam, filii Mofolla-

-

mi:h, filii Emmer.

Ia CoTUm

13. Fratres quoque eorum principes per familias fuas , mille

nslatique

feptingenti fexaginta, fortiifimi robore ad faciendum opus mi-

nifterii in domo Dei.

&nu.

I4. De Levitis autem: Semeja fil

ius Hakf?ub, filii Ezricam,

Ql

filii Hafebia, de filiis Merori

- de filii

15. Bacbacar quoque carpentarius

. l& Galal, & Mathania fi-

lius Micha, filii Zechri, fihi Afaph, —

1i Bontu,

16. Et Obdia filius Semejee, filii Galal, filii Idithun, & Ba-

rachia filius Afa, fiii Elcana, qui habitavit in atriis Netophati.

17. Janitores autem : Sellum, & Accub, & Telmon, & Ahi-

fexcenti

mam , & frater eorum Sellum princeps.

18. Usque ad illud tempus in porta regis ad Orientem ob-

ii duj

fervabant per vices fuas de filiis Levi.

,cum

Mocho-

19. Sellum vero .filius Core, filii Abiafaph, ülii Core

f ragl*i-

Y

]

anid,

1I. Panfzfäx domus Dez. )AUnus ex

17. fanitores. ) Chuitempli miniftri

;:quagin-

principibus facerdotum , qui capita e-

erant, & ad ejus januas excubabant, &

rant 24. familiarum facerdotalium ;

patrum

facras arculas, in quibus pecunie of-

1. De

quod patet , quia in redituex captivi-

ferebantur, obfervabant, neminem

— Ü—Ü

tate Babylonica Pontifex fummus erat

immundum ingredi permittebant, &c.

ye, Qul

Jcfus fiius. Jofedech 1. Efdra cap. 5.

; fub [o-

num. g.

"

Dehorum officiis vide pluraapud Si-

v

gon. de Rep. Hebr.lib. s. cap. 6.

; phua de-

13. Fortiffmi robore ad faciendum opus

18. Ufque ad sl/nd tempzs. ) In Flebr.

mintflerit in domo Dei, ) Yntegris viribus,

ic Rep :

eft, swfque ad boc rempus , vel bucufque ,

&atatead exercenda munia Levitica,

ut verterunt Pagn. & Vatabl.

77 U

t'ï) Mü-

& ficerdotalia , quantumcumque effent

In por:4 Regrs ad ovienzem. ) 1n porta

ntatis de*

pravia.

precipua templi, quz orientem fpe-

bus tribu*

p5. Carpentarius.)) Levite mechani-

&abat , & per quam Rex ingrediebatur.

um J

cis artibus operam non dabant, utvult

—Obftrvabant pcr vices fuas deft ii. Levi-)

j tempo"

Abulenfis , fed Caárpentarius eft co-

In Hebr. ad verbum eft: Jpfrjaniore:

Í

9gnomen, non artificium, cui deditus

Sententia ea-

pj

per £urmas füsorum Lev;.

int.

effet. Vel dici poteft, ipfum Carpenta-

dem eft, fcilicet eos per vices fuas ex-

medt

rium in templo exercentibus prafuiffe,

cubafle juxta variasturmas , aut claffes,

nf d

& direxiffejindeilli copnomen fa&um.

in quas diflributi erant Levita ad hoe

nutm ?

16. In atriis Ne: opbati, ) Hebr. . ha-

minifterium . deflinati.

(2

7

bet; zz viliis.

INetophati eft urbs in

19. Pervikes caflro um Dbmin,'.) Ad

r

a

tribu juda.

fs

modum, & morem cüílodum caftro-

Bibl, um Com. Menoch. Tom, IIl.

E

L

34

LIBRI.L PARALIPOM/ENON

fratribus fuis, & domo patris fui, hi funt Coritze fuper operä

4 DX

minifterii: cuftodes vettibulorum tabernaculi , & familiae eo-

fumerun

ruim per vices caftrorum Domini cuftodientes introitum.

j DX

20. Phinees autem

, filius Eleazari, erat dux eorum coram

præeram

Domino.

-

p. Fi

21. Porro Zacharias filius Mofollamia , janitor portee taber-

(ebant.

naculi teftimonii.

——

y. B

22. Omnes hi ele&ti in oftiarios pet p

ortas ,v ducenti duode-

f us er

cim, & defcripti in villis propriis: quos conftituerunt David,

p. K

& Samuel Videns in fide fua

propoftt

. 95. Tam ipfos, quam filios eorum, in oftiis domus Domini,

» H

& in tabernaculo, vicibus fuis

n exedri

24. Per quatuor ventos erant ofliarii : id eft ad Orientem,

defervirt

& ad Occidentem, & ad Aquilonem, & ad Auftrum,*

h4

25. Fratres autem eorum in viculis morabantur, & venie-

3n Jendf

bant in fabbatis fuis de tempore usque ad tempus.

5f In

26. His quatuor Levitis creditus erat omnis numerus iani-

Lomer

torum , & erant fuper exedras, & thefauros domus Domini.

27. Per gyrnm quoque templi Domini morabantur in cufto-

Ls

ores.

( gen

diis fuis: ut cum tempus fuiffet, ipfi mane aperirent f

28- e

RE V;zfz

crificiomm

feq. appdll

44 numg

rum. Hebr. & LXX. /zper caftra , feu

Viden:,) Propheta.

$z caftris.

Ip fde fa. ) Propter ipforum fidem,

ti offerebu

M quid pa

20. Crram Domino.) lnhocminifte-

hoc eft, fidelitatem.

*y. B;

riojanitorum , quod coram Domino,

24. Erant ofliarii. ) Precipui fcili-

hoc eft, in atriis templi exercebatur.

cet, quibus parebant alii, utpatet ex

Term uf

Eleazarus hic, & Phinees non funt coz-

ToCnts, w

num. 26. fequente.

ilibididu

viilli Moyfis , fedaliis, qui ut fieri

25. Ig viculzs. ) Hebr. zz vilis]uis.

3o. Rij

folet, antiquorum nominain filiis re-

novabant.

Ip Sabbatis fuis.) klebr. fepeimo die ,

Vitæ CUQO

2I. Porzé tabernaculi reftimonii.) N on

fcilicet fungebantur officio fuo feptem

guenti eni

diebus; feptimo vero fuccedebantalii.

Quentum

portarum, per quas patebat aditus in

atria templi, fedportz, per quam in-

De rempore zzfqtæ ad temþw.) Subinde

bunt i

reffus eratin eam templi partem, que

Italicedicimus, 4/ zempo in tempo: * ab-

1 n

appellatur Szz£z, & in fabrica templi

foluta nimirum periodo unius hebdo-

atm,v d

mada.

31

Hnt

Salomonis fuccefferat tabernaculo,

quod fecerat Moyfes.

26. Super exedras. ) Cubicula, in

Quaha en

22. Defcripti im villis propriis.) De-

quibus thefauri templi fervabantur, &

U5 YleE

facra fupellex , veftes nimirum facer-

Ícripti erantin villis, viculis, & urbi-

TIt& lg

bus, in quibus habitabant, & cum tem-

dotales , & Levitice, & alia inftru-

I$ lod n

pus miniftrandi , & vices eorum re-

menta, qu& peragendis facrificiis ufui

3. H

«urrebant , veniebant ad templum,

erant.

ls 2

PPRT;,

In

U

tenigend

lij, T

N

CCMAP DL E

35

JDET opera

amilice eo-

28. ADe horum (1) genere erant & fuper vaía minifterii :

ad

numerum enim & inferebantur vafa, & efferebantur.

yitum.

]

29. De ipfis, & qui credita habebant utenfilia fan&tuarii,

Q cgram

preeerant fimile, & vino, & oleo, & thuri, & aromatibus,

g|

50. Filii autem facerdotum unguenta ex aromatibus confi-

t taber-

clebant.

31. Et Mathathias Levites primogenitus Sellum Coritze, prae-

nti-duode-

fe&tus erat eorum , quz in fartagine frigebantur. -

int David,

.. 82. Porro de filiis Caath fratribus eorum fuper panes erant

propofitionis,ut femper novos per fingula fabbata praepararent.

s Domini,

33. Hi funt principes cantorum per familias Levitarum, qui

1n exedris morabantur, ut die, ac no&te jugiter fuo minifterio

)rientem,

defervirent.

ls

24. Capita Levitarum

G venie-

in Jerufalem,

, per familias fuas p;incipes, manferunt

3$. In* Gabaon autem commorati funt pater Gabaon Jehiel, *Sup.

etus-'ai-

& nomen uxoris ejus Maacha,

$. 29;.-

Domini.

E 25

: n culto-

46. Filiïs;

(1) genere. z edir. Sixz. legitur : grege.

fores.

29. Vafa miniflerii.) Inttrumenta fa-

Ali-

. De

quibus proxime dictum fuerat.

crificiorum, &libaminum, quz num.

qui enim ex omnibus familiis Levi-

n

feq. appellantur, wzezfi2 fantluari.

ticis cantores erant, ut patet ex di-

d numerum , €$c.) 1d eft , numera-

&is cap. 6. Vide, qua ibi diximus

um frdety

ta offerebant , & numeratareponebant,

]

NNum. 39.

ne quid periret.

In Exedris morabantur , €$c. ) Ut ad

29. Simile, & vize , 6c.) Quarum

templi minifteria expediti effe poffent,

cipi fcili-

rerum ufus erat in facrificiis , & liba-

& ab uxoribus fejun&ti earum congref-

üt patet e

alibi didum.

mentis, utnon femelinLevitico, &

fuü non contaminarentur , ut alia ra-

tione immundiciam aliquam legalem

W,'//i;/ttin ;

30. F autem Sacerdotum, 65c.) Le-

contraherent.

vite cuftodiebant aromata , qui& un-

n dity

Die, ac noHe. ) Nam juge facrift-

fyo fepttri

guenti erant materia , ipfum autem un-

cium vefpertinum, quod erat holocau-

guentum , id elt, thymiama conficie-

ftum agni ,. vefperi altari imponeba-

debanta

bant fiii facerdotum de thvymiama-

tur, & in eodem altari tota nodce

» Subinde

te, & aromatibus, ex quibusconficie-

cremabatur ufque mane, ut habemus

fenpi:

batur , vide lzxod. 3o. 34.

Lev. 6. 9. erant etiam füb vefperam

nius hebdo'

31. Que i fartayine frigebantur.)

conncinanda lJucerne , & denocte cu«

Qualia erant lagana oleo lita, de qui-

randum, ne extinguerentur &c.

pial, t

bus vide Exod. 29.2. & colïyridæ oleo

34. Capita Levitarum , 6c.) Quali-

abaflmf,

frixe, de quibus vide Lev. 7. 12. & que

bet familia Levitarum fuum caput, &

sum f

his locis notavimus.

principem habebat: hi ergo omnes

ao if

33. Hi [unt. principes , 6/c.) INon fa-

principes poft reditum ex captivitate

jficis n

tis apparet ,

de quibus fermo fit.

manferunt in Jerufalem,

Intelligendum tamen eít , apgi de Le-

35. Ip Gabaon autem 6c.) Repetune

vitis, & peculiariter dg Caathitis ; de

tur, qu& de Saulis progenie dicta £fue-

26

LiBRIT PARATUCIPOMENOSN

46. Filius primogenitus ejus Abdon, & Su'r,&Ci:»:D & Baal,

- s QU

,.

Sal, iT

& Ner, & Nadab, .

6. Iute

37. Gedor quoque, & A

hio, & Zacharias, & Macelloth.

panter Q

38. Porro Macelloth genuit Samaan : ifti habitaverunt e re-

ione fratrum fuorum in Jerufalem, cum fratribus fuis.

,. Qu

* Sup.

39. * Ner autem genuit Cis, & Cis genuit Saul: & Saul ge-

peliribus

unt urbr

8- 35- guit Jonathan , & Melchifua, & Abinadab, & Esbaal,

40. Filius autem Jonathan, Meribbaal, & Meribbaal genuit

Philifthir

9. Dit

Micha.

41. Porro filii Micha, Phithon, & Melech, & TTharaa, & Ahaz.

ywenera

( 0

9. Cu

42. Ahaz autem genuit ]

c:f.cL)

& fara genuit Alamath, & Az-

moth, & Zamri: Zamri autem genuit Mofa.

audaffen

ofender

43. Moía vero genuit Banaa: cujus filius Raphaia, genuit

Elafa, de quo ortus eft Afel.

I0. À

44. Porro Afel fex filios habuit his nominibus, Ezricam, Bo-

put af

I H

Cru, Ifmahel, Saria, Obdia, Hanan : hi funt filii Afel.

Phylthr

CAPUT

X.

n.c

davera

Saal propter »vah'as iniquitates.a Philiflbeis occiditur cum filüs ;

fepelier

*

*

ejusque capite a Pbiliflbais amputato , reliquum corpus cum

Jejunav

s

filiis fepelitur a viris SYabes Galaad.

n.]

prevar

IReg«' ï v

Hilifthiim autem pugnabant contra Iífrael , fugeruntque

31.1.

P

Cuüüdïe

viri Ifrael Palaefthinos, & ceciderunt vulncrati in monte

54 ]

Gelboe.

opinquaffent Philifthai perfequentes Saul,

L Qrans

2. Cumque appr

& filios ejus, percu

fferunt ]onaþhan , & Abinadab, & Melchi-

fua, filios Saul.

..3. Et aggravatum eft pr

alium contra Saul, inveneruntque

57

eum fagittarii, & vulneraverunt jaculis.

[iati

4. Et dixit Saul ad armigerum fuum : Evagina gladium tuum,

M

& interfice me: ne forte veniant in circumcifi ifti, & iltudant

mihi. Noluit autem armiger ejus hoc facere timore perterri-

tus: arripuit ergo Saul enfenï , & irruit in eum.

ïC

u

r - M C u7

$. H—Quocï

rant capite pracedenti , quia deinceps

z. Hilifbióm autemt , $uj Quæ hï'c

Uer

fequenti fcilicet cap. 10.deillius regno,

breviter de przlio cum Phili-

& mortefermo futürus erat.

Vide di-

fihazis dicuntur, & de morte Saul, fufius

habentur . Re

8

& üxperiori:capite.

v. cap. ult, &] 2, Reg.

cap. 1. vide ibi dicta.

ïC

N

CAPUT X & XI

37

$ & n

$. Quod cum vidiffet armiger ejus, videlice£ mortuum effe

Saul, irruit etiam ipfe 1 in gladium fuum , & mortuus eft.

elloth

6. Iüteriit ergo Saul, &

; tres filii ejus, '& omnis domus illius

fünt e re

par iter concidit.

JIS,

7. Quod cum vidiffent viri Ifrael, qm habltabant in cam-

; Saul ge-

peimbas fuzerunt, & Saul, ac filiis ejus mortuis derelique-

runt urbes fuas, & huc, zllucque difperfi funt : veneruntque

| penu

Philifthiim, & habitaverunt in eis.

$. Die1 1(*1Lur altero detrahentes Philifthiim fpoha caeforum,

&Ahu

invenerunt S Saul,

& filios ejus jacentes in monte Gelboe.

h, & Az-

9. Lumque fpohaiïent eum, & amputaffet caput, armisque

nudaflent,

mlfcrunt in terram fuam, ut cncumferïetur &

, P'enuit

oftenderetur idolorum templis, & popuïïs

Io. Arma autem ejus confecraverunt in fano dei fux, & ca-

cum, Bo

put affixerunt in templo Dagon.

l

II. Hoc cum audiffent viri Jabes Galaad, omni afuhcet, quae

Philifthiim fecerant fuper Saul,

12. Confurrexerunt finguli virorum fortium, & tulerunt ca-

davera Saul,

& filiorum ejus:

attuleruntque ea in [abes, &

! Jilts

fepelierunt oPa eorum fubter quercum,quae erat in Jabes, &

f (f

jejunaverunt feptem diebus.

13. Mortuus eft ergo Saul propter iniquitates fuas, eo quod.

praevaricatus fit* mandatum Domini, quod prazeceperat, & non *Lev,

runtque

cuftodierit.illud : fed* infuper etiam pythoniffam confulerit,

2D:29.

; monte

eut.

74. Nec fperaveritin Domino: propter quod interfecit eum,

l

; Saul

& transtulit regnum ejus ad David filium 1(ai.

*l i(-a:g

"SQ

Melch

CAPTPUT X

t

Unt?us David in vegem, devitlis jebufazs babitavoit in SYerufalem

f'ipatis potenti[fanis ac fIrenuilTamis militibus, quorum beroica gefa

tuut

narrantur : noluit David defideratam bibere aguam , eo quod

Tudant

cum fortium fuorum periculo allata e[fet

tertt

gregatus eft igitur omnis Ifrael ad David in Hebron; 2Reg

C()n

dicens: Ostuum fumus, & caro tua.

"E

Quod

. Heri quoque, & nudius tertms, cum-adhuc regnare* Saul,

Id h'c

tu eras, qui educebas , & introducebas Ifrael: tibi enim dixit

Do-

nPn

p—

m5

l fulus

Reg

Üngregatus cf iPeitur.

), Novem primi verficuli hujus capitis ewcphcau

6

funt fupza z

keo $. initio.

38

LIBRILPARALÍIÍPOMENON

)*

Dominus Deus tuus: Tu pafces populum meum Iírael, & tu

in Beth

eris princeps fuper eum.

"

23

. Venerunt ergo omnes majores natu Ifrael ad regem in

"

aqui (

El

Hebron, & iniit David cum eis foedus coram Domino : unxe-

i. T

runtque eum regem fuper Ifrael, juxta fermonem Domini;

quem locutus eft in manu Samuel.

runt,

d, & omnis Iífrael, in ]erufälem v* hasc

porta,

2Reg.

. 4. Abiit quoque Davi

gis lib

s. 6

eft Jebus, ubi erant Jebufaei habitatores terrae.

. Dixeruntque, qui habitabant in Jebus ad David: Non

in-

1. ]

fanguin

eredieris huc. Porro David cepit arcem Sion, quee eft civitas

*

fuarum

David ,

bere: ]

6. Dixitque :

Omnis, qui percufferit Jebufaeum in primis;

ao. !

erit princeps, & dux. Aícendit igitur primus Joab filius Sar-

iple le

vise, & fa£tus eft princeps.

erat n

pellata eft

civitas David.

7. Habitavit autem David inr arce, & idcirco ap

4

rbem in circuitu a Mello usque ad gy-

Tumtam

9. fÉdificavitque u

?. I

rum, Joab autem reliqua urbis extruxit.

9. Proficiebatque David vadens, & cre

fcens, & Dominus

perpen

exercituum erat cum eo.

deícen

2Reg.

1o. *Hi principes virorum fortium David, qui adjuverunt

5

EE

6

eum , ut rex fieret fuper omnem Ifrael , juxta verbum Domi-

qumqu

tom : -

ni, quod locutus eft ad Iírael.

1r. Etifte numerus robuftorum

David: Tesbaam filius Ha-

quam t

cliamoni princeps inter triginta : ifte levavit haftam fuam fu-

3.]

os vulneratos una vice.

bullos

per trecent

I2. Et po

ft eum Eleazar filius patrui ejus Ahohites, qui erat

s

inter tres potentes.

petver

um David in Phefdomim,

quando Philifthiim

26

15. Ifte fuit c

Eihar

congregati funt a

d locum illum in praelium, & erat ager regio-

nis illius plenus hordeo,

fugeratque populus ad facie Philifthi-

93 1

norutm.

Aj

& defenderunt eum : cum-

14. Hi fteterunt in medio agri,

29. :

que percuffiffent Philifthzeos, dedit Dominus falutem xmagnam

opulo fuo.

Phora

sReg.

15. Defcen

derunt * autem tres de triginta principibus ad

2313 petram, in qua erat David, ad fpeluncam Odollam, quando

V, ]

H

^

Philiühiim fuerant caftrametati in val?e Raphaim.

16.* Porro

Vie a

3|

- Yo. Hi principes virorum fortium,&c.) Elac habes explicata 2. lib. R

-

3. p

A^

à num. g. & deinceps.

eg. cag. 3

[

|

CAPUT XI

39

l &t

16. *Porro David erat in praefidio, & ftatio Philifth

;

inorum 5Reg.

in Bethlehem.

23.14*

epem in

17. Defideravit igitur David, & dixit: O f quis daret mihi

]s unxe-

aquam de cifterna Bethlehem , quze eft in porta.

Dottini,

18. Tres ergo ifti per media caftra Philifthinorum perrexe-

runt, & hauferunt aquam de cifterna Bethlehem, quze erat in

n* hec

porta , & attulerunt ad David, ut biberet : qui noluit, fed ma-

gis libavit illam Domino.

-

Non in-

19. Dicens: Abfit, ut in confpe&tu Dei mei hoc faciam, &

t civilas

fanguinem iftorum virorum bibam : quia in periculo animarum

fuarum attulerunt mihi aquam. — Et ob hanc caufam noluit bi-

pritis,

bere: hzc fecerunt tres robufti(finii.

us Sar-

20. Abifai quoque frater Toab ipfe erat princeps trium,, &

ipfe levavit haftam fuam contra trecentos vulneratos, & ipfe

]ata eft

erat inter tres nominatiffimus,

21. Et inter tres fecundos inclytus, & princeps eoffim: ve-

ag

rumtamen usque ad tres primos non pervenerat.

L

22. Banajas filius Tojadze viri robuftiffimi, qui multa opera

ominus

perpetrarat de Cabfeel: ipfe percuffit duos Ariel Moab: & ipfe

defcendit, & interfecit leonem in media cifterna tempore nivis,

erünt

25. Et ipífe percuffit virum. JEgyptium, cujus ftatura erat

Domi

uinque cubitorum, & habebat lanceam, ut liciatorium texen-

tium : defcendit igitur ad eum cum virga, & rapuit haftam,

jus Ea«

quam tenebat manu, & interfecit eum hafta fua.

m ft-

24. Hceec fecit Banajas filius Jojadae, qui erat inter tres ro-

buftos nominatiffimus ,

-

"

[ui etat

25. Inter triginta primus, verum

tamen ad tres usqüe non

pervenerat; pofuit autem eum David ad auriculam fuam.

ifium

26. Porro fortiffimi viri in exercitu, Afahel frater Joab , &

yegw*

Elchanan filius patrui ejus de Bethlehem,

21. Sammoth Arorites, Helles Phalonites,

jliti-

28. Ira filius Acces Thecuites, Abiezer Anathothites,

. 29. Sobbochai Hufathites, Ilai Ahohites,

-

- Cf

gnam

4o. Maharai Netophathites, Heled filius Baana Netf)phath'ïtes,

31. Ethai filius Ribai de Gabaath filiorum Benjamin, Banaja

Pharatonites,

32. Hural

yus 4d

16. Porro David erat in pre[idio, 6$c.)

f:iä eít, eum occidiffe duos veros leo-

luan 0

Tizc, quade fortibus David dicuntur

nes exregione Moabitarum , vel duos

ufque ad finem capitis, explicata funt

viros fortifimos , «& inftar leonum

Porto

truculentos.

Vox Hebraica 44rel leo-

s. Reg. 23.1 num., r4. & deinceps.

"

ap

nem fignificat,

22. Dues Arf'el -Moab. ) Vel fenten-

4o

LITRIILI P'ARAL»iPOMENbN

;

r

Hurai de torrente Gaas, Abiel Arbathites, Azmoth Bau-

'34

a.

H

ramites , Eliaba Salabonites,

P | ïazieïï |

h M

33. Filii Affen Gezonites, Jonathan filius Sa

ge Arariï;s.;,

4. Ahiam filius Sachar Ararites,

»

^

fuper t

Caderot

45. Eliphal filius Ur,

"

36. Hepher Mecherathites , Ahia Phelonites ,

Horaph

7. Hefro Carmelites, Naarai filius Asbai,

6 E

48. Toel frater Nathan , Mibahar filius Agarai.

Carehin

9. Selec Ammonites , Naarai Berothites armiger Joab filii

Sarvia.

-

w Jo«

9. e

o. 1ra Jethraeus,.G

areb ïethræus.

deferto

41. Urias Hethseus , Zabad filius Oholi,

42. Adina filius Siza Rubenites princeps Rubenitarum, &

peum,

quifi c

cum eó triginta :

. Hanan filius Maacha , & Jofaphat Math

anites,

9 E

10. ]

44. Ozia Aftharothites, Samma, & Jehiel fili Hotham Aro-

ri:es

$

d

45

? Tedihel £lius Samri,

.

& Toha frater ejus T hofaites,

V. |

liel Mahumites, & Jeribai, & Jofaia filii Elnaem, &

u

46. E

f

Jeidhma Moabi:es, Eliel

, & Obed, & Jafiel de Mafobia.

I4 .

militib

CA PDU.P. XIL

dennt ; |

Qui David fuerant. [equenti , cum fugeret Saulem: €? qui pof?ea

Mdtirco di

ex omnibus tribubus «enerunt , ut eum regem con[Hituerent

£f ineag,

E

in Hebron.

?^ Et

fpicu] |

LrLHu quo

que venerunt ad David in S,iceleg,wcum adhuc

]

p'is eny

fugeret Sau

1, filium Cis, qui erant fortiffimi, & egrcgii

adiegi;i

pugnatores :

I

J;

&j

l

at

2.'l'endentes arcum,

& utraque manu, fundis faxa jacientes;

te fenfi

& dirigen:es fagi;i.as: de fraïribusr Saul ex Benjamin.

atim |

[

3. Prin-.

jxrrziiz.

4. li

I.W N Siceleg. ) In qua fub finem vite

De fratribus Saulex Benjamin.) Cum

tior.

Saulis Regishabitavit. Videcap.

enim viderent Davidem fortiter fe ge-

rere, &prydenter, &ea, qu&aggre-

6

50 1. Kegi

diebatur bonum habere fucceffum, quia

Go

o. litraque manu , Ife. )

Defcriptio

eVitis

egregii bellatoris effe videtur, quod

nimirum Deus erat cum illo, Saulere-

utraque manu pugnare poffit, faxa ja-

li&o ad partes Davidis fe applicabant.

$4 D

Sic olim accidit lfaac, cujusamicitiam

'(I"[)UQ

cere , haftam vibrare , & tela in ho-

Rex Gerargeambivit, Qwid veniflis ad

WT :

emintorquere. Hocnomine Judic. 3.

15. laudatur Aod.

Vide, que diximus

me , inquiebat Ifaac , bemigem , quewm

Dav;

Vj

ad eum locum, & hoc lib. cap. . n. 40.

j

itl,

ediflis , G expuLfiss Tawm ? qui repone

N

DUALPLU Ti XIL

4I

oth Bay-

3. Princeps Ahiezer, & Joas, filii Samaa,kGabaathites, &

Jaziel, & Phallet filii Azmoth, & Baracha, & Jehu Anathotites.

atites

4. Samajas quoque Gabaonites fortiffimus inter triginta, &

fuper triginta. - Jeremias, & Jeheziel, & Johanan, & Jezabad

Gaderothites.

s. Et Eluzai, & Jerimuth, & Baalia, & Samaria, & Saphatia

Haruphites.

6. Elcana, & Jefia, & Azareel :

02b fili

Carehim :

& Joezer, & Jesbaan dQ

: 7. jeela quoque, & Zabadia, filii Jeroham de Gedor.

9. Sed & de Gaddi transfugerunt àd David , cum lateret in

deferto, viri robuftiffimi, & pugnatores optimi , tenentes cly-

um, &

peum, & haftam: facies eorum quafi facies leonis, & veloces

quaf! capreae in montibus.

;

9. Ezer princeps, Obdias fecundus , Eliab tertiu

s)

m Áro

10. Mafmana quartus, Jeremias quintus,

11. Ethi fextus, Eliel feptimus,

Ds,

12. Johanan o€tavus, Elzebad nonus,

em, &

13.

eremias decimus , Machbanai undecimus.

14. Hi de filiis Gad principes exercitus: noviffimus ce

nmm

militibus preeerat, & maximus. mille.

15. Ifti

i pifrta

derunt : Vidimus tecum . e[fe Dominam , &

bu Gad, quia tribus hzc Moabitis

ideirco diximus : ftt juramentum inter nos ,

'ttii

erat vicina, & defertis locis, perque

&5 incamus fedus , &c. Genef. 26. num.

David- vagabatur.

2o7. Etíane initio dé horum fide fu-

Facies eorum quaft facies leonis.) Nam

fpicari. potüit David, fed poftea ca-

ficut leones ad nullius pavébant oc-

adhug

ptis experimentis, prudenter illos fuos

curfüm, ut de leonibus dicitur Pro-

yrep

adlegitfectatores, & focios.

verb. 3o. num. 39.

De frarribus Sz.m/.) Cognatis, ut

Quafi capre in mentibus.) Sic de Afael

explicatAbulenf. & E£man. Sa. Vel cer-

dicitur 2. R eg. 2, 1g.

entes

Poerro A[ael cur-

te fenfus eft ,. de contribulibus: quare

Jor welociffzaus fuit, quaftunus ex Capreis,

flatim per

;

exegefxm' additur ex Bez-

qu& moranutur in (yLvis.

X

£nte

jzzmin.

2

14. Nowifunus centum, €$e.) Quafi

tior.

4. Er fuper triginta.) 1d eftillisfor-

dicat, nemo paucioribus praerat, quam

) Cur

centum , nemo,pluribus , quam mil-

rfege

6. De Carebim. ) Ylebraice, &

le. .Cum fe Davidi fortes hi viri ad-

L

Grace de Coritis

m,qwä

Levitis.

, feu. pof'fgris Core;

junxerunt, tunc quidem paucos mili-

tes numerabat , hoc efL , fexcentos,

julere

$. De Gad4i.) INomen eft civitatis

Poftea.vero quam regnum adeptus ett;

abint

trbus Gad, cujus etiam mentio ha-

eorum prafe&uras auxit numero fub-

aiam

Peculiariter fe

betur 2. Reg. 23:36.

je&orum militum , utaliqui etiam mil-

72)71'3 Á

Davidi adjunxiffe videntur viri ex tri-

lenis um perarent.

qm h

Bibl. cum Com. Menoch. Tom. II

IP

H PWF'

A

42

LIBRIX

41. PARALIPOMENON

15. Ifti funt, qui tranfierunt Tordanem menfe primo, quando

9. (

inundare confuevit fuper ripas fuas, & omnes fugaverunt, qui

eum de

morabantur in vallibus ad Orientalem plagam, & Occidentalem,

Ednas,

16. Venerunt autem & de Benjamin, & de Juda ad preefi-

Maniffe,

dium , in quo morabatur David.

3. H

17. Egretflusque eft David obviam eis, & ait: Si pacifice

omnes €

exercitu

veniftis ad me,ut auxiliemini mihi, cor meum jungatur vobis:

fi autem infidiamini mihi, pro adverfariis meis, cum ego ini-

9. V

G

quitatem in manibus non habeam, videat Deus patrum noftro-

5

Qum ei,

rum, & judicet.

25 ll

18. Spiritus vero induit Amafai principem inter triginta, &

nerunt :

ait: Tui fumus, o David, & tecum fili Ifai: pax, tibi, & pax

enum

adjutoribus tuis : te enim adjuvat Deus tuus.

Sufcepit ergo

. F

eos David , & conftituit principes turmae.

genti 6

I9. Porro de Manaffe transfugerunt ad David, quando ve-

as T

niebat cum Philifthiim adverfus Saul, ut pugnaret : & non di-

foptem:

1Reg. micavit cum eis : * quia inito confilio remiferunt eum princi-

46. D

7?2- 4- pes Philifthinorum, dicentes: Periculo capitis noftri reverte-

Y k

tur ad dominum fuum Saul.

*

mll

20. Quando

30. $

Cum ego iniquitatem in manibus mei:

prindpe

1$. IF.:' j?mt , qui tranfierunt 707*2[4-

3. D

sem;, 6c.) Hloc Gaditarum facinus

zon babeam. ) Cum nullius criminis

narratur, ut eorum audaciz inde ca-

mihi conícius, integer fim , & purus

gna eni

pereliceat argumentum ; magno enim

a fcelere,

30' Pl

Videat Deus , €$c.))

| Ultor fit Deus.

periculo fe objecerunt , tumentem,

fimi rol

& vorticofum fluvium natatu fortaf-

1g. Spiritus autem. induit Ama[ui ,

fe tranfrbittentes, ut improvifi hofli-

€&c.) Comitas , & manfuetudo Da-

Y E

bus , qui eo tempore fibi nihil time-

vidis accendit animos , & amoremin

guli r

bant, fupervenirent.

eum, & Amafai fuo, & fociorum no-

.T

Menfe primo.) Menfe Nifan , qui

mine locutus eft.

Martio noftro refpondet, vel partim

N.—

Pax, pax.) Salutandi formula He«

Martio, partim Aprili.

brzis familiaris.

20. Re

Quando inundare con[nevir. ) Vide

RTCT

di&a Jofue cap. 3. num. t$.

Pax adjutoribus zuis.) lis , qui jam

?L Af

16. 44 Prafidium. ) Arcem , quam

tecum fünt, & gis, qui deinceps ad

te defendendi tui cauífa venerint.

Wa

illi Moabitarum Rex tribuerat 1. Reg.

22. 4. vide ibi di&a.

Confl i:uit eos principes turme.) QUOd

,F 48 [j

17. Egreffu/que eff David obviam ei:)

referendum videtur ad tempora Re-

gni Davidisjam conftituti; tuncenim

füllicet

)

Non íolus, fed cum fele&a fuorum

d

Ale

imanu.

fingulos, aut certe primarios eorum

71

Cor mmeum jungamr*4'vab£.r.) Ineamus

fecerit cohortis alicujus, aut turma

feriam, & finceram amicitiam.

prafectos.

Pf&; C':lp. S

i

Pro adverfariis meis. ) in gratiam

19. Quando venitbar cim Philifibum.)

Mïa

mh

Adverfariorum , ac nominatim Saulis.

Hiftoriam habes 1. Reg. :947

18

CAPUT XI.

43

5wm&

20. Quando igitur reverfus eft in Siceleg, transfugerunt ad

FUnL qui

eum de Manaffe Ednas, & Jozabad, & Jedihel, & Michael, &

entalem,

Ednas, &

d profi-

Jozabad, & Eliu, & Salathi, principes millium in

Manafle.

21. Hi praebuerunt auxilium David adverfus latrunculos:

pacifice

omnes enim erant viri fortffimi , & fa&ti funt principes in

N

It vobis;

exercitu.

| efo ini-

22. Sed & per fingulos dies veniebant ad David ad auxilian-

? noftro-

dum ei,usque dum fieret grandis numerus, quafi exercitus Dei.

25. lite quoque eft numerus principum exercitus, qui ve-

ginta, &

nerunt ad David, cum effet in Hebron, ut transferrent re-

], & pax

gnum Saul ad eum juxta verbum Domini.

pit ergo

24. Filii

uda portantes cl

1

ypeum,'& haftam fex millia o€tin-

genti expe

iti ad praelium.

ando vé-

25. De filiis Simeon

ügnandüm

; non di-

, virorum fortiiïïnïorum ad p

feptem millia centum.

i princi-

26. De filiis Levi, quatuor millia fexcenti.

tevere

27. Jojada quoque princeps de ftirpe Aaron & cum eo tria

millia feptingenti.

.

,Quando

28. Sadoc etiam puer egregice indolis, & domus patris ejus,

principes viginti duo.

qnihus ml

29. De filiis autem Benjamin fratribus Saul, tria millia: ma-

s criminis

gna enim pars eorum adhuc fequebatur domum Saul.

, & pun

30. Porro de filiis Ephraim viginti millia o€tingenti , fortif-

fimi robore, viri nominati in cognationibus fuis.

- A ,

31. Et ex dimidia tribu Manaffe, decem & o£&to millia, fin-

«udo De

guli per nomina fua venerunt, ut conflituerent regem David.

amorem i

32. De filiis quoque Iffachar viri eruditi, qui noverant fin-

ciorum no«

F2

gula

»rmukl He"

20. Re'verfü.c' eff in Si'celeg., ) Ut ha-

LXX. eít ; l;'artis zobore.) Sadoc ; CB;-

betur eodem cap. 29. num. r 1.

jus mentio fit hoc loco , ille eft, qui

poftea fub Salomone Pontificatura

s qui jm

21. Zderfüs latrunculos.) Amaleci-

einceps

tas, ut habemus 1. Reg. 3o. 1. &

geffit, Abiathare depofito 3. Reg z. 27.

yerint.

deinceps.

31« Ex dimidia iribu Manaffe. ) Qu&

Fatli [umr princi;e: in exercitu.) Cum

erat cis Jordanem ; nam de reliqua di-

,. ) Qu

fcilicet paulo poft David Rex fa&us

9011 M

eft Siule extincto.

midia tribu, qua erat ultra fluvium,

dicitur infra num. 37,

22. Evercitus Dej.) Wide didia fu-

2. )u noverant ffnsula temsora,fc.

)

pra cap, 5. num. 22.

D. Hieronymus im tradit,

:

Tebr. ita

at tüfmæ

23. Cum effem: im Hebron, 65c.) Hi-

explicat: Eram- ezis , inquit ; Docfores;

ftoriam habes. z. Reg. 2.4.

computatores , E magiffri , feve ed feffi-

nf )

21 Egr'egiæ ä?zdo[:ïr.) In Hebr. &

wiates , ffve ad eetera. ) FIonc doctri-

-

T

pE ( T—

44

LIBRI

i

PARALIPOMENON

gula tempora ad pracipiendum, quid facere deberet Ifrael,

principes ducenti: omnis au

tem reliqua tribus eorum g'd"nü-

Á (;affia.

lium fequebatur.

33. Porro de Zabulon, qui egrediebantur ad praelium, &

]rad at

ftabant in acie inftru&ti armis bellicis, quin

quaginta 1Tni11ia ve-

fitge

nerunt in auxilium , non in corde duplici.

44. Et de Nephtali, principes mille, & cum eis inftructi

clypeo , & hafta, triginta, & feptem millia.

35. De Dan etiam praeparati ad przelium, viginti oCto millia

Nit

fexcenti ,

]

bus

56. Et de Afer egredientes ad pugnam, & in acie provocan-

, lt

J

|

mino D«

tes, quadraginta millia.

I

57. Trans Jordanem autem de filuis Raben, & de Gad, &

ad fratwe

Sacerdo

dimidia parte tribus Manaffe , inftru&ti armis bellicis, centum

*

i

viginti millia.

CODprep

28. Omnes ifti viri bell

atores expediti ad pugnandum , cor-

4 t

*

de perfe&to venerunt in Hebron,ut conftituerent regem Davi

1VIhus

fuper univerfum Iírael: fed & omnes reliqui ex lífrael uno

4. Rt-

corde erant, ut rex fieret David.

: :

enim fer

39. Fueruntque ibi apud David tribus diebus comedentes,

$: Co

:

& bibentes: preeparaverant enim eis fratres fui.

Usque d

40. Sed & qui Juxta eos erant, usque ad Iffachar, & Zabu-

Caristhi

lon, & Nephtali, afferebant panes in afinis, & camelis, & mu-

L. [Niit j

lis, & bobus, ad vefcendum : farinam, palathas, uvam pafíam,

Cori

vinum, oleum , boves, arietes, ad omnem copiam : gaudium

Ténti in

quippe erat in Iírael.

Tansferen

-

Cum hnbey

Onvoor.

mOI*CS j n

&rbitratu j

CAPU'?

. Trlioj;,

nam Abulenfis, & Slatrlchez parum

d pracipiendum. ) Ylebr. & LXX.

115 preeror

convenire putant ruíticanis homini-

ad feiendum ,

u , «d eegnofcendum.

Centypi,

33, Corde duplici.) FYebr.cordes6$corde.

Tont.

bus, quales fere erant Iífacharitz,

i.

quorum plerique agriculture operam

39. Frarres [2i.) Reliqui Ifraelitz,

dabant. [taque de illa peritia inter-

qui erant apud David.

rfïm, ]

pretantur, quz pluviam, aut aeris fe-

4o. Ufaue ad Iffachar , 6c. ) Omnes

Titüs i

at

tribus, quz tribui Juda erant finitima

E as

renitatem, aliafvehujufmodi celi mu-

tationes pradicit, & rei militari ufui

ufque ad tribum Iffachar , &c. juve-

QU05 n

)

effepofeft. Vide,qua diximusin Oe-

runt virosTuda,cibaria fubminiftrantes,

las

; m

Palatbas,)Ficorum aridorum maII'as.

&Anty faCr(

Sonomicis lib. cap. 19. num. 2.

$u L d

*

&,

&

U

»

f

N

*

X m

*

;I(

4

et Tfrael]

COAUPUDOT *(HI

1m coní

Af Cariaibiarim reducitur arca Dazmm de domo dbinadab : omns

emm, &

.meel cum Davoid ante eam ludentibus : fed quia Oza. arcam con-

millia ve

tingens a Domino perczg/]ïzs €fl, avertit cam David in domum

Obededom , cui & €o tempore benedixit

inftmudi

Dominus.

:

"o mil

Niit autem conühum David cum tribunis, & centurioni-

bm, & univ.rfis principibus,

TOVOCA

.2. Et ait ad omnem coetum Iírael: Si placet vobis, & a Do-

mino Deo noftro egredietur fermo, quem loquor :

mittamus

d. &

ad fratres noftros reliquos in univerfas regiones Iflael & ad

Ceniu

Sacerdotes, & Levitas, qui habitant in fuburbanis urblum üt

congregentur ad nos,

ürt, COT

3. Et reducamus arcam Dei noftri ad nos: non enim requi-

m David

ivimus eam in diebus Saul.

Tael uno

4. Et refpondit univerfa multitudo, ut ita fieret :

placuerat

enim fermo omni populo.

yedentes,

$. Congregavit ergo David cunctum Ifrael, a Sihor Fgypti,

usque dum ingrediaris Emath , * ut adduceret arcam Dei de zReg

& Zabu

Cariathiarim.

p9

6. Et . -

& mu

1.

Nit autem. confilium David , &c.)

eos tantum accerfamus, qui in urbi-

Co»itaverat David de arca tefta-

bus habitant, fed eos etiam , qui fubur-

] pa iaf

bia incolunt.

Uaud

fnenti in ]erufalem & in arcem Sion

transfer enda ut nimirum certum lo-

3: Reducamus avcam Dei nefiri ad 25

cum haber et

fan&ius coleretur , &

In arcem Sion.

Reorm LlVltdtl hoc decus accederet.

lp diebus Saul. ) Quo tempore nun-

Convocat ergo , & confülit Regni pri-

quam Regifuggeffimus, ut inoppor-

mores, ne videatur velle cuncta pro

tuniorem locum transferretur.

arbitratu adminiftrare, utque celebri-

$: 4 Sibor Aigypts. ) Id eft, fluvio,

CARUT

tas major fit ex prafentia procerum.

five torrente , qui dicitur E ypti, &

Tribusis.) Chiliarchis , qui mille vi-

Rhinocoruram alluit, & tribum Simeo-

—

nis a meridie termmat

Vox Hebrai-

ris preerant

k IX

Centurzonibu r.

Qm centum impe-

ca^yYrpU) fcber, nigrum ,. vel turbi-

"u u

rabant

dum fignificat; itaque a colore aqua-

7]' Jf" "!N' h

. Et 2 Domino Deo noj?ro egredztur

rum torrenti nomen fa&um efít.

- [faditey

[frmo.) Quia fentio me ad hoc divi-

Ematb.) Oppidum adradices Liba-

nitus incitari.

ni verfus Damafcum in finibus tribus

* Omnes

Er ad Sccerdotes , 6$. Levitas. ) Ad

Nephthalim ad Boream.

Hic ergo

extremus eft Ifraelis terminus ad Aqui-

tEn imz

quos in primis pertinet hzc folemni-

& ]Lh

tas, cum ipforum fit arcam deferre ,

lonem, ntSihor ad meridiem , quibus

wlfh'

at

cantu facro pompam profequi , &c.

termlms tota Chananitidis longitude

yn 4

continetur

Qui babitant im [mburbanis ) Non

46

LIBRIL PARALIPOMENON

6. Et afcendit David, & omnis vir Ifrael ad collem Caria-

j Q.*'A(

thiarim, qui eft in Juda, ut afferret inde arcam Domini Dei

nliitqge |

fedentis fuper cheruübim, ubi invocatum eft nomen ejus.

4E

. Impofueruntque arcam Dei fuper plauftrum novum,

e

Saty,

domo Abinadab: Oza autem, & frater ejus minabant plauftrum.

$ Jeb

6. Nor

$. Porro David, & univerfus I(rael, ludebant coram Deo

omni virtute in canticis, & in citharis, & pfalteriis, & tympa-

. Wi

$À

nis, & cymbalis, & tubis.

vid

.in t

9. Cum autem perveniffent ad aream Chidon, tetendit Oza

manum fuam, ut fuftentaret arcam: bos quippe lafciviens pau-

quaerere

lulum inclinaverat eam.

€ls.

1o. Iratus eft itaque Dominus contra Ozam, & percuffit eum,

9. Por

eo quod tetigiffet arcam : & mortuus eft ibi coram Domino.

1o. C

1t. Contriftatusque eft David, eo quod divififfet Dominus

Phüifthe

minus:

Ozam : vocavitque locum illum: Divifio Ozae, usque in prae-

fentem diem.

j C

12. Et timuit Deum tunc temporis, dicens : Quomodo pof-

ibi Dv

fum ad me introducere arcam Dei?

mewn,f

34

13. Et ob hanc caufam non adduxit eam ad fe, hoc eft, in

illnas o

eivitatem David, fed avertit in domum Obededom Gethaei.

np

14. Manfit ergo arca Dei in domo Obededom tribus men-

131 KAU

fibus : & benedixit Dominus domui ejus, & omnibus, quee ha-

valle,

bebat.

u (

C APU TX

Non afe

Dovid acceptis a rige Tyri lignis , & artificibus ad extruendam

averfo

A. C

fibi domum , alias ducit uxores , ac multos gignis liberos, C&

2

con[ulto Domino bis cadit Pbilifibeos.

Tüm, r

fit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, & ligna

t6. E

aKReg.

I. MI

cedrina, & artifices parietum; lignorumque : ut aedift-

Caftra p

carent ei domum:

D

n

2. Cognovitque Dav

1

id, eo quod confirmaffet eum Dominus

füper

T

in regem fuper Ifrael, & fublevatum effet regnum fuum

populum ejus Ifrael.

3."Ac-

6. Et afcendit David , &6c.) Quahic

I |L/] Afit. quoque. Hiram ; &c. ) Hiduo

habentur ufque ad finem capitis, ex-

- verficuli habentur 2. Reg. $.

plicata funt 2. Reg. 6.

1r. & 12, Vide ibi di&a.

9. Chidon.) Qui 2. Reg. 6. 6. Nachon

2. Coguevitque ) Fortaffe Domino

dte

vocatur quippe binomius.

revelante, vel ex eo quod fibi con-

ii Déviífkt,) Animam a corpore

ftanter cun&a fuüccederent profpere.

De Uxon

feparando.

H

4l

l

N

CAPUT XIV.

47

em Car-

4. * Accepit qubque David alias uxores in Jerufalem : ge- 2Reg-

omini Dei

'

nuitque filios, & filias.

S»- i 31"

ojus,

. Et heec nomina eorum, qui nati funt ei in Jerufalem;

as

Wum, de

Samua, & Sobad, Nathan , & Salomon,

Xlauftrum,

-

s. Jebahar, & Elifua, & Eliphalet,

jram Deo

6. Nogaquoque, & Napheg , & Japhia,

&tymp-

7. Elifama, & Baaliada, & Eliphalet.

$. * Audientes autem Philifthiim, €o quod unctus effet Da- :Reg.

endit 0za

vid in regem fuper univerfum Iírael, aícenderunt omnes, ut $- 17-

/jens pat-

quaererent eum : quod cum auditffet David, egreffus eft obviam

€is.

jfft eum,

- Porro Philifthiim venientes, diffufi funt in valle Raphaim.

ofino,

1o. Confuluitque David Dominum, dicens: Si aícendam ad

Dominus

Philifthaeos, & fi trades eos in manu mea?

Et dixit ea Do-

e in pra

minus: Afcende, & tradam eos in manu tua.

1r. Cumque illi afcendiffent in Baalpherafim , percuffit eos

;0do pof-

ibi David, & dixit: Divifit Deus inimicos meus per manum

meam , ficut dividuntur aquae ; & idcirco vocatum eft nomen

illius loci Baalpherafim.

.

vethzel.

.12. Dereliqueruntque 1

bi deos fuos, quos David jufïït-&xuri.

yus meti

.13. Alia etiam vice Philifthiim irruerunt, & diffufi funt in

que l*

valle,

14. Confuluitque rurfum David Deum: & dixit ei Deus:

Non afcendas poft eos, recede ab eis, & venies contra illos ex

adverío pyrorum.

i

1$. Cumque au

dieris fonitum gradientis in cacumine pyro-

T

rum,tunc egredierisad bellum. Egreffus eft enim Deus ante

te, ut percutiat caftra Philifthiim.

ti

gna

16. Fecit ergo David ficut praeceperat ei Deus, & percuffit

u ædl&'

caftra Philifthinorum, de Gabaon usque Gazera.

17. Divulgatumque eft nomen David in univerfis regioni-

Jormints -

bus, & Dominus dedit pavorem ejus /fuper omnes gentes.

m fpet

/

)

"AC

. Hiáno

CAPUT

, p *

: Domino

3. afecepit quoque Daroid alias uxorts.)

$. 4udientes 4utem PAilifibiigm $0. )

| fibi 0*

De uxoribus, & filis David vide di- Hec ufque ad finem capitis repete ex

&a hoc lib. cap. 3, num. 9.

2. Reg. $- 17. ubi ea explicavimus.

mfPefc'

49

LTBR"I:L PARALIFOMENXON

$3

CAPUT XV.

nos Dor

Deducitur magno cum apparatu arca Dei in SFerufalem, comitante

u. À

Tent a

emni lfrael, [acerdotibus vero, ac Levitis , juxta [ua officia mi-

siftrantibus : €?. Micbol. defpicit Davvid coram arca faltantem,

I^ E

fes juxta

indultum f10la by[Jina , € ephod lineo.

16. T

de fratr

T. 4

Ecit quoque fibi domos in civitate David: & ædiücayit

locum arcee Dei, tetenditque ei tabernaculum.

licet, &

3. 'Tunc dixit David: Illicitum eft, ut a quocumque porte-

tltiae,

tur arca Dei nifi a Levitis, quos elegit Dominus ad portandum

v

eam, & ad miniftrandum fibi usque 1n &eternum.

fratribu:

/4. Congregavitque univerfum Ifrael in Terufalem; ut affer-

fratriby

retur arca Dei in locum fuum, quem przeparaverat €i.

i

. Nec non & filios Aaron, & Levitas.

tiam, (

;. De filiis Caath, Uriel princeps fuit, & fratres ejus du-

i

Banzj

centi viginti.

f

-.6. Dbe filiis Merar

i N

niam, &

1, Afala prinbeps, & fratres ejus ,d'uce»nt.i

viginti.

, .

murm trin

9 436

filiis Gerfom , Jöel princeps, & fratres ejus centum

triginta.

in Sion a

fu petteri

$. De

filiis Elifaphan, Semejaä princeps; & fratres ejus du-

S'&ia [

centi.

mir um ri

j De filiis

Hebron,EIiel princeps, & fratres ejus o&toginta.

familiis Yt

1o. De filiis Oziel, Abinadab princeps , & fratres ejus cen-

locendum

t prac

tum duodecim.

Irets » l£

ir. Vocavitque David Sadoc, & Abiathar Sacerdotes,

&

ptà at t

Levitas , Uriel, Afajam , Joel; S

emejam, Eliel, & Aminadab.

. Perafi

—1i2. Et dixit ad eos: Vos, qui eftis principes familiarum

Ms atque

Leviticarum, fan&tificamini cum fratribus ve(tris, & afferte

i Nj 4

eft.:

Tüm

arcam Domini Dei Ifrael ad ïqcum , qui ei praeparatus

l4 $ay,

"

157 Ne

^Uifg, ) |

Ecit fibi Domos. ) Domum regiarn,

lex perpetua'eft a Deo conítituta, quam

un, f Q

1. P

& domum , five tabernacuium,

juffi fumus perpetuo fcrvare.

12. Santlif/camini.) Parate vos San-

Vique pro.

in quo arcam collocaret.

Tetenditque ei t. oernaculum. ) Intra ip-

&e, ut puri fitis ab omni legali im-

M. Qp

fam arcem Sion , in qua Regiam ex-

munditia.

i muücis

truxerat.

Cuan fratribus veffris.) Vos, & re-

Nji;.

liqui Levite contribules veftri.

P hydfi&]

?. Nifi 4 Levstis.

') Íta enim przci-

pituz INum. 4. num. $. & 15. eratque

Afferte/ arcam. Domini. ) E.tote pa-

munus Caathitarum.

L

rati ad eam ferendam, * idque hume-

fUf quo

ris veftris, non plaufiro.

nun;

lï"tm

üjque im ateruum. ) '»Quaü dicat: hzec

iil,

u

CAPUT )W

49

15. *Newuta principiö,. quia non eratis

praefentes, percuffit * Sup.

nos Dominus ; fic & nunc fiat illicitum q

MTTA

/

uid nqbis agentibus, 13.10.

14. Sanétificati funt ergo Sacerdotes,

& Levitae, ut porta-

tjjcia -

rent arcam Domini Dei Ifrael.

4

ilanian,

15. * Et tulerunt filii Levi arcam

Dei, ficut praece

fes juxta verbum Domiri

S

perat Moy- Num.

16. Dixit

; humeris fuis, in veétibu

4-1$»

edifieait

que David principibus Levitarum, ut conftituerent

de fratri

,

bus fuis cantores in organis muficorum , nablis vide-

licet; & ]

Ue porte-

titiae.

yris, & cymbalis, ut refonaret in excelfis fonitus lae-

ortandum

17. Conftitueruntque Levitas: Hemam fil

ium Joel, & de

fratribus ejus, Afaph filium Barachis: 'de fil

lis vero Merari :

,utafer-

fratribus eorum , Etham filium Cafaiae.

el,

18. Et cum eis fratres eorum : In fecundo

ordine, Zacha-

ejus du

riam, & Ben, & Jaziel, & Semiramoth, & Jah

iel; & Ani, Eliab,

& Banajam, & Maafiam , & Mathathiam, &

Eliphalu, & Mace-

; ducenti

niam, & Obededom, & Jehiel , janitores.

I9. Porro

13. Ut a principio.) Cum em pri-

: centufm

mum transferre ceepimus, nec tamen

videtur, quod ab Italis dicitur Corna-

in Sion adducere aufi fumus Oza ca-

mu[a, &nftar habent utr

is pleni.

Lyris.) Hebr.

11532 ebinnorot , or-

fu perterriti.

ganis , ut verti

[ di-

Quia mom eratis prefentes.) VcS ni-

2. aut citharis.

t Vulgatus Pfal. 136.

mirum principes familiarum , qui in

Cymbalis,

) Hebr. E»nbxn merfi.

(lopinta

familiis veftris fcientia ad dirigendum,

t2im, tintin

nabulis , crepitaculis ; nam

docendumque juniores, && au&orita-

ejus cen

te ad pracipiendum polletis , ut impe-

29u Hl

cat.

; tinnire aliquando figni-

loteS- &

diretis , ne deli&um aliquod in fufce-

Re/onarer im ekceg(is fonitus Iæti:iæ.)/ Ex

pta arce translatione admitteretur.

Hebr. Pagninus vertit: 444jr: f^cien-

q1n202

Percufft. nos Dominus. ) Oza repenti-

tes exaltando vocem im Letztia.

na, atque improvifa morte füblato.

m]]ïdfdm

17.- Conft

tseruntque Levitas.) Qui fci-

v affer

(g

Nobis agentibus.) Per juris ignoran-

licet cantores effent.

tiam.

Hemam füium Jocl.) Princeps Bic

$ el

I4. SanGifcati funt ergo Sacerdotes , &5

e

fuit Cantorum in familia Caathitarum.

p

Levite. ) Nimirum in diem fequen-

Vide di&ta lüpra cap. €. num. 39.

tem , fi qui forte immunditiam ali-

De fratribus ejus.) Levitis.

n quim

quam contraxerant , qua ad vefperam

ufque produceretur.

A[2p^. ) Qui fuit Princeps Canto-

rum in familia Gerfonitarum.

tis muficis.

16. Organis mu[icorun.) Infirumen-

Etban.) Qui fuit Princeps Canto-

]egïdi ift-

rum in familia Merari.

Nablis. ) 533 nebelutrem , lagenam,

ig. d4n fecundo ordz'ne.) Cantores in-

y, ET

aut hydriam fignificat. Hinc transla-

firi.

feriores; nam , qui pr£cedenti verfi-

tum'n'omen ad muficum inürumen-

culo numerati funt, Cantorum Prin-

;ftot p*

tum , quod interpretes nunc P//terzum

cipes erant.

nunc Jram transferunt , illudque etIe

Jenitores.) Mel prius erant janito-

B. c:mszom. .Mma'fb. Tor;. II

LIBRIIL PARALIPOMENON

5o

p

19. Porro cantores, Heman, Afaph, & Ethan in cymbalis

saeneis concrepantes.

acharia

Coram af

20. Zacharias autem , & Oziel, & Semiramoth, & Jahiel, &

ag

Ani,.& Eliab , & Maafias, & Banajas, in nablis arcana canta-

jerunt ad

bant.

o1. Porro Mathathias, & Eliphalu, & Macenias, & Obededom,

edom, ci

& Jehiel, & Ozaziu, in citharis pro o&tava canebant epinicion.

26. Cu

feederis ]

22. Chonenias autem princeps Levitarum prophetiee pree-

rat, ad praecinendam melodiam : erat quippe valde fapiens.

a. E

23. Et Barachias, & Elcana, janitores arcae.

24. Porro

Ceps pro

n

*

erat eph

res, vel nunc conflituti funt, —Vide

& 45. ceciniffe, & ex eisaliquos, quo-

28. U

infra num. 23.

rum epigraphe eft pro oc*zvz.

19. Cymbalis.) Vide dicta num. 16.

al. Pro oflawa canebant epinicion. ) In

in jubilo

Hebr. eft ry» w ipy bal ba[cemt-

& cithn

2o. Nabli.) Vide di&a num. 16.

"ircana cantabant, ) Hebr. cft 11"1735]]

»itb, quod etiam vertere poffis, fuper

39 Qu

Oy b«l balamot , quod verti potelt,

oífava.

Hebrzi, & Chald. interpretes

muficum inflrumentum putant oóto

Vitàtem [

pro occultis, ut eft in titulis Pfalm. g.

chordarum.

Huic fententie favent

yidit "

& 43.

Hebraorum aliqui dicunt ge-

nus carminis fuiffe, cujusinitium fue-

LXX. qui non femel in Pfalmis, ubi

m Cotde

rit, Prooccultzs, ad cujus fimilitudinem,

numerum aliquem abfolute legimus ,

& de cantu , aut fono fermo eft, in-

rythmum,& canendi modum illiPfalmi

compofiti fint.

Aliü volunt Hzlazmot

ftrumentum ejus numeri chordarum

genus quoddam eíTe mufici inftrumen-

intellexerunt , coriís de fuo adje&tis,

ti, quam fententiam hic ampleditur

ut Pfalm. 32. 2. cum in Hebr.

10

Chnfii

Confiiemini Domino im citbara , im p[al-

Eman. Sa. Alii putant Pro occu/tis ,

puul

idem eífe ac Pro wirginilaus ; eadem

terio decem p[allite illi ; ipfi adjecerunt ,

enim vox Hebraica utrumque fignifi-

chordarum. Pfalmo etiam 91. 4. Hebr.

habet : 44 amszenztiandum mane mzjärz-

cat & occulta , & virgines, qua oc-

cordiam tuam , €$9 veritatem tuam per na-

culte domi a parentibus haberi folent.

Itaque Pfalmus , & canticum pro oc-

Gem , im decem , im p[alterio , itidem

eultis idem erit, ac Pfalmus ex eorum

chordas adjecerunt , z Decacbordo p[at-

A

ter;o . quod etiam in Pfalm. 145. 9. ab

enere, & eo modo compofitus , quo

ifdem fervatum eft.

holocam

olent componi cantiones , & epinicia,

qua a virginibus cantari folebant, ut

Epinieion. ) L&etum carmen, quale

ex pluribus Scripturz locis difcimus,

in vidoria cani folet.

——

quas Píalmus 67. 26. juvenculas tym-

2. Prophetia praerat..) Canentibus

Tb -Se]

paniftrias vocat.

Verti etiam po-

Dei laudes przfe&us erat , illud mu-

teambulon.

teft 8355y 5y Prspofiti virginum,

nus exercendo, quod italice dicimus

titores -

fcilicet chorum celebrantium. — Tan-

Maeflo di capella , cujus officium eft,

muficas cantiones artificiofe compo-

lii &ran|

dem apte ad- Vulgatam noftram edi-

lCulo feqw

tionem dici potelt , arcana cantaffe,

nere, & curare, ut mufici concinne,

alii dm

nimirum admirabilia Dei opera, quz

& modulate canant.

23. Janitores ar€s. ) Scilicet ubi col-

260 Cum

captum noftrum fuperant, aut certe

Fortaffe etiam in via

*.) Sent

eos Píalmos, qui pre occultzs infcri-

locata fuiffet.

] m,a 1

buntur, aut pro arcanis, ut funt Pf. 9.

curabant , ne quifquam prope gccede—

*

Atlite ]

N

4€ A PUT XV. & XVI.

$I

1 Cymbalis

24. Porro Sebenias, & Jofaphat, & Nathanael, & Amafai, &

Zacharias, & Banajas, & Eliezer facerdotes clangebant tubis

Jihiel; &

coram arca Dei , & Obededom, & Jehias erant janitores arcae.

a]a Canta-

25. * Igitur David, & omnes majores natu Ifrael, & tribuni2Reg.

»12e

ierunt ad deportandam arcam foederis Domini de domo Obed-

bededom,

edom, cum lsetitia.

-

epinicion.

26. Cumque adjuviffet Deus Levitas, qui por

'iäbanf «arcram

tige prove-

foederis Domini, immolabantur feptem tauri, & feptem arietes.

fapiens,

27. Porro David erat indutus ftola byffina , & univerfi Le-

vitae, qui portabant arcam, cantoresque, & Chonenias prin-

2 POIQ

ceps prophetiae inter cantores: David autem etiam indutus

erat ephod lineo.

iqu05, quo-

Ul

28. Univerfusque Ifrael deducebant arcam foederis Domini

sinicim. ) In

in jubilo, & fonitu buccine, & tubis, & cymbalis, & nablis,

jal hujeri-

-

& citharis concrepantes.

pofí, fipr

29. Cumque perveniffet arca foederis Domini usque ad ci-

, interpretes

utint 080

vitatem David, Michol filia Saul profpiciens per feneftram ,

pie fvett

vidit regem David faltantem, atque ludentem, & defpexit eum

Yfilmis, ubi

m corde fuo,

ig fegimus ,

no et, 11

CAPUT XVI.

chordarum

io adjedis,

Hebr. Jit:

ConfHituta arca in tabernaculo federis , oblatisque vuictimis , €

u i p

populo a David benedi&lo , ordinantur aria Levitarum

adjecerunt»

minifleria coram arca , interpofito cantico

i OP

s nijt L

divine laudis.

quam r

Ttulerunt igitur arcam Dei, & conftituerunt eam in me- :Reg.

r

; itidem

I.-A

acpirdt p

dio tabernaculi, quod tetenderat ei David :

.& obtulerunt6"7'

p 149*

Deo.

þolocaufta, & pacifica coram

G 35

2. Cum-

d quale

r.etI :- Sic Mediolani magiflratuum an-

fubeundo, Deo id agente, ut clare

Canentibus

illud i

teambulones, quiturbam fübmovent,

cognofcerent gratiam iibi effe hancar-

Janitores appellntur ; Z/cerz, vel Per.

ca geftationem,

?ice dicimus

tieri: erant & alii duo , déquibus ver-

27. Porro David, tfc.) Hgc ufque

foum

ficulo fequenti. FortaíTe przibant duo,

ad finem capitis explicata funt 2. Reg.

& alii duo arcam. pone fequebantur.

6. a num. 13. & deinceps..

: concintty

26. Cumque adjwvoiffet Deus Levitas ;

t£c. ) Sententia eft, Leevitas in feren-

I Tiselerunt , £. ) Horum expli-

gb

yt

da arca a principio fenfiffe mirabili fe

i cationem habes 2. Reg. 6.à

m 1

num. 17. & deinceps.

de-

alacritate peþfufos in facro illo onere

^

5

"

LIBRI.:L PARALIPOMENON

Dx

2. Cumque compleffet David offerens holocaufta, & paci-

fica, benedixit populo in nomine Domini.

áus vel

3. Et divifit univerfis per üngulos, a Vviro usque ad mulie-

9111

rem, tortam panis, & partem afíae carnis bubulae, & frixam

0. K

oleo fimilam.

yhurg alt

4. Conftituitque coram arcam Domml de Levitis, qui mini-

Z N0

ftrarent, & recordarentur operum ejus, & glorificarent, atque

p eis t

laudarent Dominum Deum Ifrael ,

q. *

$. Afaph principem ; & fecundum ejus Zachariam : Porro

lite mali

Jahiel, & Semiramoth, & Jehiel, & Mathathiam , & Eliab, &

2* C

Banajam, & Obededom Jehiel fuper organa pfal&teru, & ly-

falutare

ras:

Afaph autem , ut cymbalis perfonaret.

4 N

6. Banajam Ve1o, & Jaziel facerdotes, canere tuba, jugiter

iabil

coram arca foederis Domini.

U

7. In illo die fecit David principem ad conütendum Domi-

lis fuper

n0, Afaph, & fratres ejus.

56. 0

* Pfal.

8 * Confitemini Domino, & invocate nomen ejus: notas

coelos fe

104.1. facite in populis adinventiones ejus.

Ifaie

27 (

12. 4-

9. Cantate ei, & pfíallite ei: & narrate omnia mirabilia ejus.

dium n

ro. Lauda:e nomen fan&tum ejus : lætetm cor quærentlum

08 À

Dominum.

gloram.

Ir. Qusrite Dominum, & virtutém ejus :

quaerite faciem

. D

ejus femper.

Venite m

12. Recordamini mirabilium ejus, quae fecit : ngorum il-

o C

lius, & judiciorum oris ejus.

dwit or

13 Semen Ifrael fervi ejus, filii Jacob ele&i ejus.

3.L

14. Ipfe Dominus Deus nof'ter in univerfa terra Judicia ejus,

Domim

. 15. Recordamini in femplternum pacti eJus fermonis, quem

$.

preecepit in mille generationes.

qu& in

I6. Quem pepigit cum Abraham : & juramenti illius cum

Tfaac.

» 1

Judicar

17. Et conftituit illud Jacob in praeceptum : & Ifrael in pa-

MC

&um fempiternum,

18. chenS'

Dum-m

51

A. Recordarentay operum ejus. ) Wjjus

Super organa Pfaltcrtl ) Ex Hebr.

Opera memorarent , & celebrarent

cum Vatabl. verti poteft, Cv inffzu-

ts &

Vatabl. vertit, ad sarrandum.

mentis mablorum.

Quid nablum fit,

Vl

lira, aut cymbalum. vide cap. fupe-

Y.0

$- Secundum ejus. ) Secundum ab eo

riori num. 16.

fortaffe vicarium ejus fi gmficat

In

g. Confitemin: Domtno.) Commodius

Qu

Græco eft. Seur-;ps:-uwv æurw

-Vide

fuo loco, explicatur hic Pfalmus cum'

infra cap. 28. z. Par. num. 7.

reliquis.

n

"—

N

C AGPULDUISEVI

53

^ & pici

18. Dicens: Tibi dabo terram Chanaan : fumculu*n- haere-

ditatis veflrae.

ad mulie

19. Cum effent pauci numero , parvi & coloni ejus

& frimm

20. Et tranfierunt de gente in gentem, & de regno ad po-

pulum alterum.

qui mini«

or. Non dimifit quemquam calummam eos , fed increpavit

eni, atque

pro eis reges.

! Porro

* Nolite tangere chnftos meos: & in prophetis meis no- * Pfat.

ilte mahgnarl.

I04.1j

Elinb, &

25. * Cantate Domino omnis terra:annuntiate ex die in diem * P.

i & ly

falutare ejus.

L]

9$:1:

24. Narrate in gentibus gloriam ejus: in cun&tis populis

JUb

mirabilia ejus.

, 25. Quia magnus Dominus, & Iaudablhs nimis: & horribi-

t Dom!

lis fuper omnes deos.

26. Omnes enim dii populomm, 1dola Dominus autenm

$: notas

coelos fecit.

27. Confeffio, & magmflcentxa coram eo : fortitudo, & gau-

|ia ejus

dium in loco ejus.

Tentium

28. Afferte Domino familie populorum, afferte Domino

gloriam, & imperium.

: faciem

29. Date Domino gloriam nomini ejus, levate facrificium, &

venite in confpe&tu ejus: & adorate Dominum in decore fanéto.

rum il

3o. Commoveatur a facie ejus omnis terra : ipfe enim fun-

davit orbem immobilem.

h

31. Leetentur coeli, & exultet terra : & dicant in nationibus,

ja 6jtS

Dominus regnavit.

5 quem

32. 'Tonet mare, & plenitudo ejus: exultent agri, & omma,

quz in eis funt,

js cum

-33. Tunc laudabunt ligna faltus coram Domino : quia venit

judicare terram.

|in p

.34. Confitemini Domino, quoniam bonus: quomam in ceter-

J Cens

num mifericordia ejus.

—

35. Et dicite: Salva nos, Deus falvator nofter: & congrega

, Har

nos, & erue de gentibus, "ut confiteamur nomini fan&o tuoy

j infn-

& exultemus in carminibus tuis.

um lt,

36. Benedi&tus Dominus Deusfrael ab zeterno usque in eeter-

p fupe

num:& dlcat omnis p0pulus' &men,&hymnum (1) Domino.

lmodlus

3

37. Re-

us cum

(1) Domino. Iz edzt. Sixt. legstur

Deo.

54

LDIBRIX 'PA'RALIPOMEHJON

31 Reliquit itaque ibi coram arca fcederis Domini Afaph,

,. Tgitt

& fratres ejus, ut miniftrarent in

(ens !

confpettu arcee jugiter, per

Z Vade)

fingulos dies, & vices fuas.

38. Porro Obededom, & fratres ejus fexaginta oCto

Non adif

edom filium Idithun, & Hofa conftituit janitores.

, Mqu

-39. Sadoc autem Sacerdotem , & fratres ejus facerdotes co-

]írzd, us

ram tabernaculo Domini in excelífo, quod erat in Gabaon,

Dernaculi.

6. Man

40- Ut offerrent holocaufta Domino fuper altare holocauto-

matis jugiter, mane, & vefpere, juxta omnia , quae fcripta funt

;

uni judia

in lege Domini, quam praecepit Ifraeli.

meum, &

7 Nun

41. Et poft eum Heman, & Idithun, & reliquos ele&tos,

unumquemque vocabulo fuo ad confitendum Domino: Quo-

dicit Dom

niam in zeternum mifericordia ejus.

^

teris greg

42. Heman quoque , & Idithun canentes tuba, & quatientes

s Rf

e€ymbala, & omnia inuficorum organa , ad canendum Domino:

1nimicos.

filios autem Idithun fecit effe portarios.

Pnorum,

43. Reverfusque eft omnis populus in domum fuam: & Da-

9 Ed

vid, ut benediceret etiam domui fuae.

bitin eo.

terent eo

CAPUTOVE.

10. Ex

humilia

Cogitam'i David edificare domum Domino promittitur filius , qui

eedificat

illam fit edificaturus ; unde Davvid gratias agit , Dei erga

1. Qu

Je bonitatem extollens.

ïui:citabo

eReg. I.

Um autem habitaret David in domo fua., dixit ad Nathan

bliam t

70 Ze

prophetam: Ecce ego habito in domo cedrina : arca

n Ip

autem foederis Domini fub pellibus eft.

queim a

uo funt,

D

2. Etait Nathan ad David : Omnia; qu& in corde t

VOR

fac: Deus enim tecum eft.-

5.Igitur

attte te (

37. Aaph , & frarres ejus.) Lievitas

torum, ut di&um*e& fupra cap. 15.

. M. Ej

fcilicet , Cantores.

num. 17.

38. Janitores.) De quorum mune-

Ad confitendum Domino. ) Laudes Do-

ICmpiter

re di&um eft füpra cap. 9. num. 17.

mini muficis modis exequendo.

]

D uoniam in eternum , &c.) Hoc erat

i

L]

39. ln excelfo , quod erat in Gabaon. )

quafi intercalare carmen , quod inter

i,

Ubi erat tabernaculum a Moyfe Dei

X C

'

juffu confiru&um , cujus cura Sadoc

canendum crebro ingeminabat.

(ix

l: (

nontanquam Pontifici ( nam hoc tem-

3. üt benediceret etzam domus fu&.)i

pore hoc munere fungebaturA biathar)

viá

e dida 2, Reg. 6. 2o.

Deftan

fed tanquam in eoloco facrorum Prin-

I7. $

cipi demandata eft. Vide dicta z. Reg.

i.

Um autem babitaret, E$c.) 'Fo-

tum hoc caput explic

$. num. 17.

gtum eft

41. Heman.) Qui Princeps erat Can-

: 2. Reg. 7

u)

D

CAPUT XVIL

$Y

aph,

Ccens :

3. lgitur no&te illa fa&tus eft fermo (1) Dei ad Nathan , di-

p

4. Vade, & loq

bed-

uere David fervo meo: Hzec dicit Djominusv:

Non adificabis tu mihi domum ad habitandum.

s. Neque enim manfi in domo, ex eo tempore, quo eduxi

$ C0-

Yífrael, usque ad diem hanc: fed fui femper mutans loca ta-

)

bernaculi, & in tentorio

iuto-

6. Manens cum omni Ifrael. Numquid locutus fum faltem

funt

uni judicum Ifrael, quibus praeceperam, ut pafcerent populum

meum, & dixi: Quare non aedificaftis mihi domum cedrinam?

l05

1. Nunc itaque fic loqueris ad fervum meum David : Haec

JuO

dicit Dominus exercituum: Ego tuli té, cum in pafcuis feque-

reris gregem, ut eífes dux populi mei [frael.

Dntes

. $. Et fui tecum, quocumque perrexiiti: & interfeci omnes

n0

inimicos tuos coram te, fecique tibi nomen quafi uniüs ma-

gnorum , qui celebrantur in terra.

Di-

9. Et dedi locum populo meo Ifrael : plantabitur, & habita-

bit in eo, & ultra non commovebitur : nec filii iniquitatis at-

terent eos, ficut a principio,

ro. Ex diebus, quibus dedi judices populo meo Iírael, &

humiliavi univerfos inimicostuos. Annuntio ergo tibi, quod

(ui

cedificaturus fit tibi Dominus domum.

ir. Cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad patres tuos,

fufcitabo femen tuum poft tej quod erit de filiis tuis : & fta-

*

"

biliam regnum ejus.

i

12. Ipfe &dificabit mihi domum, & firmabo folium ejus us-

que in aeternum.

13. Ego ero ei in patrem , & ipfe erit mihi in filum: & mi-

l,

fericordiam meam non auferam ab eo, ficut abftuli ab eo, qui

ür

ante te fuit.

lfa

14. Et ftatuam eum in domo mea, & in regno meo usque in

Q

fempiternum: & thronus ejus erit firmiffimus in perpetuum.

15. Juxta omnia verba heec, & juxta univerfam vifionem

iftam , fic locutus eft Nathan ad David.

n

u

16. Cumque veniffet rex David

,& f

ediffet coram 'Domïno,

dixit: Q

x

uis ego fum, Domine Deu's-, & quae domus mea, ut

j

preeftares mihi talia ?

deo que

17. Sed & hoc parum vifum eft in confpe&tu tuo, i

Bu

;o«cums

A

( Dei. Inp edir. Sixz. legztur ; Domini.

$6

LIBRI I..P-AR/ALIPOMENON

locutus es fuper domumfervf tui etiam in futurum :. & fecifti

3.T

me fpeCtabilem fuper omnes homines, Domine Deus.

: offert

18. Quid ultra addere poteft David , cum ita gloiificaveris

2

fervum tuum , & cognoveris eum ?

f

Tegiot

rg. Domine, propter famulum tuum , juxta cor tuum feci

usquei

omnem magnificentiam hanc, &. nota efí

magnalia.

e voluifti univerfa

m

L]

equit

20. Dom!l

ne, non eft fimilis tüi, & non eft alius Deus absque

ommn^

te, ex omnibus, quos audivimus auribus noftris.

ferr

.21. Quis enim eft alius, ut populus tuus Ifrael, genshuna in

$3

terra, ad quam perrexit Deus, ut liberaret, & faceret popu-

bert

lum fibi, & magnitudine fua, atque terroribus ejiceret natio-

duom

nes a facie ejus, quem de /Egyp:o liberarat ?

6T

22. Et pofuifti populum tuum Ifrael tibi in popülum usque

fibi t

10

in eeternum , & tu, Domine fa£tus es Deus ejus.

ad qi

25. Nunc igitur, Domine, fermo, quem locutus es famulo

i

tuo, & fuper domum ejus, confirmetur in

-

perpetuum, & fac.

fen

ficut locutus es.

a d

24. Permaneatque , & magnificetur nomen tuum usque in

pl

Ut

fempiternum , & dicatur: Dominus exercituum Deus Ifrael,

;

&n

& domus David fervi e'us permanens coram eo.

9 !

25. Tu enim, Domine Deus meus, revelafti auriculam fervi

etT

tui, ut aedificares ei domum : & idcirco invenit, fervus tuus

;

D

fiduciam, ut orct coram te.

teta

26. Nunc ergo, Domine, tu es Deus:

vum tuum tanta beneficia.

& locutus es ad«fer-;

Xpu

Il

27. Et ccepifti benedicere domul fervi tui, ut fit femper co-

vitT

ram te ; te enim, Domine, benedieente benedi&ta erit in per-

unn

petuum.

CUX P UT XVIHE

q'l

Uaf

n

gentibus impofita , a1que officiarii

Tary,

Pralia David , & tributa

n

efus.

DHH(

2Reg.

I. A&um eft autem poft haec ,. ut percuteret David Phili--

Teen

üc i.

a

4s eJus,

. fthim, & humiliaret eos, &tolleret Geth, & fili:

2. Per-

i

de manu Philifthiigm ,

hi h

Seníus eft occupaïïe Davidem urbem

A om eff autem, ;'fc.) Explicatio-

g

nem hujus capitis habes

1. R eg. 8.

Geth, qua erat un3 ex quinque prz-

pha f

Et rolleret. Getb ,. & fflzas ejus , &c. )

cipuis urbibus Philifthzorum, & cir-

f

Hoc non dicitur- capiteillo 8. z, Reg.

cumjedtas villas ?netr(opoli fubjeäasa

N

libl

CAPUT XVHIL.

37

fecif

*

2. Percuteretque Moab, & fierent Moabi tee fervi David,

&

offerentes ei munera.

CaVerIS

3. Eo tempore percuffit David ctiam Adarezer regem | Soba

fecift

regionis Hemath, quando perrexit, ut dilataret imperium fuum

usque ad flumen Fuphraten.

dverfa

4. Cepit ergo David mille quadrlgas ejus, & feptem millia

equitum, ac viginti millia virorum peditum, fubnervavitque

ibsque

omnes equos curruum , exceptis centum quadrigis, quas re-

fervavit fibi.

Ua 1f

$. Supervenit autem & Syrus Damaícenus, ut auxilium pre-

popu-

beret Adarezer regi Soba, 1ed & hujus perculïzï David viginti

Tato

duo millia virorum.

6. Et pofuit milites in Damafco, ut Syria quoque ferviret

sque

fibi, & offerret munera. Adjuvitque eum Dominus in cun&tis,

imulo

ad quae perrexerat.

7. Tulit quoque David pharetras aureas, quas habuerant

& fac

fervi Adarezer, & attulit eas in Jerufalem.

$. Nec non de 'Thebath , & Chun urbibus Adarezer 2eris

jue in

frael

plurimum , de quo fecit balomon mare eeneum, & columnasæ

& vafa s&enea.

fervi

9. Quod cum audiffet Thou rex Hemath percufï' ffe wdeh-

eet Dàvid omnem exercitum Adarezer regïs Soba,

(UUS

10. Mifit Adoram filium fuum ad regem David, ut poftula-

ret ab eo ,pacem, & congratularetur ei, quod percuff ffet, &

] fet-

expugnaffet Adarezer; adverfarius quippe erat Thou Ad arezer,

-1I. Sed & omnia vafa aurea, & argentea, & &enea confecra-

2l CO

vit David rex Domino, cum argento, & auro, quod tulerat ex

| peï

univerfis gen:ibus, tam ' de Idum:ea, & Moab, & filiis Ammon,

quam de Philifthiim, & Amalec.

42. Abifai vero filius Sarviae percuffit Edom in valle Sali-

narum., decem, & octo millia:

1

15 Et confüituit in Edom praefidium , .ut fervn*et Idumeea

David : falvavitque Dominus David in cun&hs, ad quae per-

rexerat.

Jhili-

.14. Regnavit ergo David fuper univer/um Iífrael, & facie-

JUS )

bat judicium , atque juítitiam cun&to populo fuo.

Per-

15. Porro Toab fiiius Sarvise erat fuper exercitum, & Jofa-

rbem

phat filius Ahilud a commencariis.

I

k d

16. Sadoc autem filius Achitob, & Ahimelec filius Abiathar,

facerdotes: & Sufa , fcriba.

(las

11. Ba-

Dibl, cum . Com. Menoch. Toso, IAf.

H

/

88

LIBRI.L PARALIPOMS:NON

17. Banajas quoque filius Tojadae fuper legiones Cerethi, &

g.«

cit

Phelethi: porro ülii*/Dav*id; primi ad manum regis.

tim

CADPDUT. XIX

I

Hanon rex Zhmmon , fervis David , qui ad confolandum de patris

gum.

& pe

tmorte venerant contumelia affe&lis , a David imvaditur,

IT.

ac "incilur una cum Syris auxiliaribus

fratti

n

2Reg' i.

Ccidit autem ut moreretur Naas rex filiorum Ammdxn)

YO. I«

& regnaret filius ejus pro eo.

.

L

,

qutei

C

Dj

2. Dixitque David : Faciam mifericordiam

:'um Hanon fiïio

Naas: praeftitit enim mihi pater ejus gratiam. Mifitque David

pro Q

füox

nuntios ad confolandum eum fuper morte patris fui. Qui cum

perveniflent in terram filiorum Ammon, ut confolarentur

14

Synu

Hanon,

3. Dixerunt principes filiorum Ammon ad Hanon: Tu for-

H

quoi

fitan putas, quod David honoris caufa in patrem tuum miferit,

tem

qui confolentur te: nec animadvertis, quod ut explorent, &

inveftigent, & fcrutentur terram tuam, venerint ad te fervi ejus.

1f

nun

4. lgitur Hanon pueros David decalvavit, & rafit, & prae-

cidit tunicas eorum a natibus usque ad pedes, & dimifit eos.

aute

.. $. Qui cum abiiffent, & hoc mandafient David, mifit in oc-

"

curfum eorum ( grandem enim contumeliam fuftinuerant) &

vert

TCXI

precepit, ut manerent in Jericho, donec crefceret barba eo-

rum, & tunc reverterentur.

W

&

6. Videntes autem filii Ammon, quod injuriam feciffent

fep

David, tam Hanon, quam reliquus populus, miferunt mille

phac

talenta argenti, ut conducerent fibi de Mefopotamia, & de

:

Syria Maacha, & de Soba, currus, & equi es.

los.

Sytia

7. Conduxeruntque triginta duo millia curruum, & regem

Maacha cum populo ejus.

Qui cum veniffent, caftrametati

funt e regione Medaba. Filii quoque Ammon congregati de

urbibus fuis venerunt ad bellum.

br

8. Quod cum audiffet David, mifit Joab, & omnem exer-

vcitum virorum fortium:

90 Egre m."

N

i7. Fili David prz:mi ad manum Re-

I. Ccidit autem , & c) "Totum hoc

J

gís. ) Pracipui erant , aliofque digni-

caput explicatum eft 2, R ep. 10.

tate antecedebant, quod idem figni-

2. dri giïitzz dzo mi/'l'id-curwmn).) Id eft

ficatur ^

Reg. 9. 19. cum dicitur :

militum ex equis currulibus, & ipfis cur-

Hoe

Fs antem David [acerdotes erant.

ribus pugnantium.Vidfdi&a 2.R eg.8.4.

K

4

N

CAPUT:XIX. & XX.

19

Cetethi. &

]

9. Egreffique filii Ammon, direxerunt aciem juxta portam

civitatis: reges autem, qui ad auxilium ejus venerant, fepara—

tim in agro fteterunt.

1o. Igitur Joab, intelligens bellum ex adverfo, & poft ter-

- gum contra fe fierl, elegit viros fo1t1fümos de unlverfo Iírael,

V de ftris

TA

& perrexit contra Syrum.

1r. Reliquam autem partem populi dedlt fub manu Abifai

fratris fui, & perrexerunt contra filios Ammon.

| Àmmon

I2. Dixitque :

Si vicerit me Syrus , auxilio eris mihi :

S1

autem fuperaverint te filii Ammon , ero tibi in praefidium.

anon filio

13. Confortare, & agamus thter pro populo noftro, &

ue Day W

pro urbibus Dei "noftri : Dominus autem, quod in confpe&tu

fuo bonum eft, faciet.

Qu cum

(olarentur

I4. Perrex1t ergo Joab, & populus, qui cum eo erat, contra

yrum ad preelium: & fugavit eos.

: To for

15. Porro filii Ammon videntes, quod fugiffet Syrus, ipfi

y miferit

quoque fugerunt Abifai fratrem ejus, & ingreffi funt, c:1v1ta-

lorent. &

em ;

reverfusque eft etiam Joab in Jerufalem.

ferv] enis

16. Videns autem Syrus, quod cecidiffet coram Ifrael, mlfit

& pr&

nuntios, & adduxit Syrum, qui erat trans fluvium : Sophach

autem princeps militiae Adareze1 , erat dux eorum.

fit &05

ifit in 0C

7. Quod cum annuntiatum effet David, congregavit uni-

verfum Ifrael, & tranfivit Jordanem, 1rru1*que in eos, & di-

ernt) &

rexit ex adverfo aciem, illis contra pugnantibus.

barba eo

I8. Fugit au*em Syrug Ifrael :

& interfecit David de Syms

feptem millia currüum , & quadraginta millia peditum, & So-

feciffent

]le

phach exerci.us prmcxpem

&

19. Videntes autem fervi Adarezer fe ab Ifrael effe fupera-

tos. transfugerunt ad David & fervierunt ei : nohntque ultra

& reffem

Syrla auxihum præbere filiis Ammon.

C APORES XX

rgmemü

—

ecati 0

Bellcz a David pro[pere a&ta adver[um zimmonitas ac Pbiliflbaos,

öJ in bis occiditur gigas fenos babens digitos , boc g/l

M exe

Egre

fimul 24.

/

A&um eft autem poft anni circulum, eo tempore, quo ^Reg

10- 7.

otum hoc

folent reges ad bella procedere congregav:t Joab exer-

&

Re .I0e

citum,

deü

Hoc etiam caput explicatüm ett 2

F

zi

um efü autem , Efa ). Vide s.

Reg. Itaque fatis eritindicareloca.

Reg 11. L &c 12. 26.

.Reg84

6o

LIBRILPARALIPOMENON

citum, & robur militize, & vaftavit terram filiorum Ammon:

! Ref;

perrexitque, & obfedit Rabba: porro David manebat in Jeru-

entuplud

falem , quando Toab percuifit Rabba, & deftruxit eam.

y fant^t

2. Tulit autem David coronam Melchom de capite ejus, &

feputettr

invenit in ea auri pondo talentum , & pretiofiffimas gemmas,

4 Sed 1

fecit

& circut

que fibi inde diadema, mam;bias quoque urbis plurimas

tulit :

3. Populum autem , qui erat in ea, eduxit: & fecit fuper eos

inventus €

tribulas, & trahas, & ferrata carpenta tranfire, ita ut diffeca-

millia vito

rentur, & contererentur : fic fecit David cunctis urbibus filio-

genta fept

-

6, Num.

rum Aimon: & reverfus eft cum omni populo fuo in Jeru-

falem.

Yitus exeq

sReg.

4. *Poft hzc initum eft bellum in Gazer adverfum Philift-

E

*?1:15- hgeos : in quo percuffit Sobochai Hufathites, Saphai de genere

i

$. Di

Raphaim , & humiliavit eos.-

:

obfecro, :

P

$. Aliud quoque bell

um geftum eft adverfus Philifthzeos :

9. Btlo

in quo percuffit Adeodatus filius Saltus Bethlehemites fratrem

1o. Vi

Goliath Gethaei, cujus haftae lignum erat quafi liciatorium

funus: T

texentium.

& faciam :

6. Sed & aliud bellum accidit in Geth, in quo fuit homo

1. Cnr

longiffimus, fenos habens digitos, id.eft, fimul vigintiquatuor:

Ominus:

qui & ipfe de Rapha fuerat ftirpe generatus.

12. Aut

-- 7. Hic blasphemavit Ifrael: & percuffit eum Jonathan filius

hofles us

Samaa fratris David. Hi funt filii Rapha in Geth, qui cecide-

-

jebus rl

runt in manïl David , & fervorum ejus.

Atgelum.

Pier vid

GAPUT XX

I5 EE

David populum numerando Deum offendit , pe[Te , quam ex tribus

munt, fed

elegerat , percuttuntur plurima millia ; donec Deum oratione

multze f

placaret , €? altare in area Ornan S'ebnjai

4 Mil

erigeret.

€ Ifrse]

..

15. Mif

oReg. I

À Onfurrexit autem Satan contra Ifrael: & concitavit Da,-

Cumque

infra

vid, ut numeraret Ifrael. -

Daenitd

2724

2. Dixitque David ad Joab, & ad principes populi :

Iteg &

af

Cl m

numerate Iírael a Berfabee usque Dan : & afferte mihi nume-

rum, ut fciam.

3. Re-

16 L

lant

*4. Pofl bac initu»z e/? 6ellnm.) Quæ hic. . d

0nfi1rrexz'f autem . Satan * £. )

em

n

habes ufque ad-finem capitis , explica-

'"Totum hoc ca

«s & ve

put explägatum

Tàores p

taíunt 2.Reg.21. n. 18. & deinceps. — eft 2. Reg. 24. |

N

CAPUT XXI.

61

| Ammon,:

- $. Refponditque Toab: Augeat Dominus populum fuum

itinJen-

m

centuplum, quam funt: nonne, domine mi rex, omnes fervi

tui funt? quare hoc quaerit D

:

te us &

ominus meus, quod in peccatum

reputetur Iírael?

$ gemms,

; plütimas

4. Sed fermo regis magis preevaluit : ägrefïuäque eft j*oab,,

& circuivit univerfum Ifrael : & reverfus eft Jerufalem.

$. Deditque Davidi numerum eorum, quos circuierat: &

füper eos

inventus eft omnis numerus Ifrael, mille millia, & centum

ut dilieca-

millia virorum educentium gladium : d

iibUS fiho

:

e Juda autem quadrin-

genta feptuaginta millia bellatorum.

oin Jen

6. Nam Levi, & Benjamin non numeravit : €o

quod Joab in-

vitus exequeretur regis imperium.

m Philif-

7. Difplicuit autem Deo, quod juffum erat : & percuffit Ifrael.

de genere

8. Dixitque David ad Deum: Peccavi nimis,ut hoc facerem:

obfecro, aufer iniquitatem fervi tui, quia infipienter egi.

iliflhaos:

9. Et locutus eft Dominusad Gad Videntem Davidis, dicens:

x Íratrem

:o. Vade, & loquere ad David, & dic ei: Heec dicit Do-

ciatorium

minus: Trium tibi optionem do: unum quod voluetis, elige,

'v

& faciam tib1.

ult homo

1r. Cumque veniffet Gad. ad David, *dixit ei: Hzec dicit

X

iquatuor':

Dominus: Elige, quod volueris:

12. Aut tribus annis famem, aut tribus menfibus te fugere

hon fs

hoftes tuos, & gladium eorum non poffe evadere : aut tribus

ji cecide-

diebus gladium Domini, & peftilentiam verfari in terra, &

Angelum Domini interficere in univerfis finibus Ifrael

nunc

igitur vide, quid refpondeam ei qui mifit me.

13. Et dixit David ad Gad: Ex omni parte me anguftize pre-

m inlui

munt, fed melius mihi eft, ut incidam in manus Domini,quia

multae funt miferationes ejus, quam in manus hominum. .

Ti

14. Mifit ergo Dominus peftilentiam in Ifrael: & ceciderunt

--

de I(rael feptuaginta millia virorum. -

15. Mifit quoque Angelum in Jerufalem,ut percuteret eam:

cumque percuteretur, vidit Dominus, & mifertus eft fuper

avit De

magnitudine mali: & imperavit Angelo, qui percutiebat : Suf-

ficit, jam ceffet manus tua.

: fre, &

Porro AngelusDomini ftabat juxta

hj nutre

aream Ornan TJebufsei.

16. Levansque David oculos fuos vidit Angelum Domini

3[8

ftantem inter coelum, & terram, & evaginatum gladium in manu

,), 0)

ejus, & verfum contra Jerufalem : & ceciderunt,tam ipfe quam

plitim

majores natu veftiti ciliciis, proni in terram.

17. Dixit-

62

LIBRIL PARALIPOMENON

17. Dixitque David ad Deum: Nonne ego fum, qui juffi,

M E

Deum: ti

ut numeraretur populus? Ego, qui peccavi: ego, qui malum

feci ; ifte grex quid commeruit? Domine Deus meus, ver-

Angeli DX

tatur obfecro, manus tua in me, & in domum patris mei: po-

pulus autem tuus non percutiatur.

18. Angelus autem Domini przecepit Gad , ut diceret Da-

Preparai

vidi, ut aícenderet, extrueretque altare Domino De-o in area

EM

&alotut

Ornan Jebufzei.

P

I9. Afcendit ergo D

avid juxta fermonem Gad quein locu-

tus ei fuerat ex nomine Domini.

20. Porro Ornan cum fufpexiffet, & vidiffet Ange

VTR

tuorque filii ejus cum eo, abfconderunt fe: nam eo tempore

loca

terebat in area triticum.

»

) X

21. lgitur cum veniret David, ad Ornan confpexit eum Or-

Ytael, &

nan, & proceffit ei obviam de area, & adoravit eum pronus

$

liendos, :

in terram.

- n

Á

22. Dixitque ei David : Da mihi locum arece tuze, ut zedifi-

commiftn

cem in ea altare Domino: ita ut quantum valeat argenti acci-

dus n

& ceffet plaga a populo.

ïpias j

Dixit autem Ornan ad David : Tolle, & faciat Dominus

4 ln

.23.

ni, &T

4

meus rex quodcumque ei placet :

fed & boves do in holocau-

m

ftum, & tribulas in ligna, & triticum in facrificium : omnia

& delicat

libens praebebo.

*

effe debe

24. Dixitque ei

rex David : Nequaquam ita fiet, fed argen-

&t00 &i r

tum dabo quantum valet: Neque enim tibi auferre debeq j -UR

fic offerre Domino holocaufta gratuita.

Omnes pi

ficlos auri juftiffimä

$. V

25. Dedit ergo David Ornan pro loco

4

:

onderis fexcentos.

ædiflCälïE

*5Par.

25. * Et zedificavit ibi altare Domino: obtulitque holocaufta,

7. D

Ut, ut

12

3. & pacifica, & invocavit Dominum, & exaudivit eum in igne

— de caelo fuper altare holocaufti.

.

IECE

27. Pr&cepitque Dominus Ange

lo: & convertit gladium

fuum in vaginam.

L]

t Jebufei

28. Protinus ergo Davi

d, videns quod exaudiffet eum Do-

Cando vt

iminus in area Ornan ]ebufæi immolavit ibi victimas.

tls co[r:

29. Tabernaculum autem Domini, quod fecerat Moyfes 1n

* meezj

deferto,

'& altare holocauftorum , ea tempeftate erat in excelfo

Gabaon.

3o. Et

AX time

CIfeume

19. Orzam Jebufsi.) Qui : Reg. regulus inter Jebufaos , antequam Da-

-Puer

24. 16. VOcatur Areuna, quo etiam vid Jerufilem expugnaret, ut putat

D

& Verhz;

cap.num. 25. vocatur rex ; fuerat enim Mariana.

Bu

Y

GAPDT

XXII.

63

qui uf

b 3 0. Et non preevaluit David ire ad altare, ut ibi confecrar

et

u malum

Deum: nimio enim fuerat timore perter

2

ritus, vidgns gladigm«

(C0S, Vet«

I1e): po-

Angeli meini.

CAPUT XXIL

ceret Da-

'

Praparat David neceffaria ad edificandum templum Domini, quod

?F) 1 er€a

Salotoni pracipit ut extruat , Dewumque femper [edulo colat,

m locu-

exbortans principes , ut illi m

auxilio.

Iuf qui-

tempore

xitque Dafzid: Hec eft domus Dei, & hoc alfar—e in ho-

'I.DI

locauftum Ifrael.

eum Or-

2. Et praecepit, ut congrégarentur omnes profelyti de terra

Ifrael, & conftituit ex eis latomos ad caedendos lapides, & po-

] pIonus

liendos, ut zedificaretur domus Dei.

4. Ferrum quoque plurimum ád clavos januarum , & ad

x 2difi-

commiffuras, atque juncturas preepa

nti acCi-

dus Innumerabile.

raVitDavivd » & seris pon-

N

4. Ligna quoque cedrina non poterant zeftimari, quze Sido-

Jominus

nii, & Tyrii deportaverant ad David.

holocali-

$. Et dixit David: Salomon filius meus puer parvulus eft,

ts omnia

& delicatus, domus autem, quam 3edificari volo Domino, talis

effe debet , ut in cun£tis regionibus nominetur : praeparabo

| argetie

ergo ei neceffaria. Et ob hanc caufam ante mortem fuam

beo, &

omnes preeparavit impenfas.

Af

6. Vocavitque Salomonem filium fuum: &

præcepit ei, ut

sedificaret domum Domino Deo Ifrael.

jcauflay

7. Dixitque David ad Salomofiem : Fili mi, voluntatis meze

fuit, ut aedificarem domum nomini Domini Dei mei.

jn gné

! SLSed

1. 4Ec eft domus Dei , 50) ld eft z

Jadium

hic locus nimirum area Areu-

delicatam educationgzm, molliffimam

item temperamenti naturam , & re-

n Jebufei , aptus eft templo edifi-

rum inexpertem ztatem , ut notavit

mDo

cando ; vel, hic locus eft, in quo

Pineda 1. 3. de Salomonec. 2. n. 2. qui

Deus coli vult.

etiam addit vocem 3y3 za«r , ideft,

2. Profüyti. ) Profelyti dicuntur,

puer , cui hgc teneritudo conjungitur;

Ts n

qui cum non-fint ex genere lfrael ,

frequenter dici dejuvenibus, autado-

5Xcelf0

facra tamen Hebreorum fufceperunt,

lefcentibus. Veldicitur Salomon puer

& circurncifione confignati funt.

parvulus comparatione operis, quod

pb

erat faciendum.

S$ic mediocris ora-

um Di-

$. Puer parvulus eff , && delicatus. )

Hxc verba non tam aetatem teneram

tor cum Cicerone , aut Demofthene

fignificant , quarn valde teneram , &

comparatus dicitur Puer.,

$4

LIBRILPARALIPOMENON

$. Sed fattus eft fermo Domi

i ad me dicens: multum fan-

- Domini, 3

-

Jentorum :

guinem effudifti, & plurima be

]

a bellafti: non poteris acdifi-

pimerus 1

care domum nomini meo, tanto effufo fanguine coram me.

H

"impendia

9. Filius, qui nafcetur tibi, erit vir quietiffimus : faciam

p5 Hac

enim eum requiefcere ab omnibus inimicis fuis per circuitum:

& ob hanc caufam Pacificus vocabitur: & pacem, & otium

l Tios , atf

dabo in Iírael cun&tis diebus ejus.

e

opus pruóe

i, Inai

z2 Reg.

1ro. * Ipfe zedificabit domum nom!

ni meo, & ipfe erit mihi

J

nümerus.

T

in filium, & ego ero illi in patrem : firmaboque folium regni

ejus fuper Ifrael in eeternum.

. P

adjavatent

1I. Nunc ergo, fili mi; fit Dominus tecum, & profperare,

& adifica domum Domino Deo tuo, ficut locutus eft de te.

; 18 Cem

12. Det quoque tibi Dominus prudentiam, & fenfum, ut

- em f &

omnes qi

regere poffis Ifrael, & cuftodire legem Domini Dei tul.

13. Tunc enim proficere poteris, fi cuftodieris mandata, &

coram D)o

19. Pra

judicia, quae preecepit Dominus Moyfi , ut doceret Ifrael:

rats Dom

confortare, & viriliter age, ne timeas, neque paveas :

fas domus

fanCuari

14. Ecce ego in paupertate mea praeparavi 1ngpen

Domini,

m'mi', &

Romini [

g. Multum fanguinem effudiflá , &c.) 10. Ip/ä «dificabit ,» &c.) Vide dica

^

Abulenf. quaít. 4. in cap. $. lib. j

2. Reg. 7.

12. Senfz

uïn.. ) Crediderim fignifica-

Reg. exiftimat hanc totam fanguinis

commemorationem non alio pertine-

ri folertiam ad excogitandum, & judi-

re, quam ad fignificandas bellicas oc-

candum acute.de rebus propofitis,

13. Manaata , 65judz'cia.) Le*gem di-

Wetmi n

cupationes , quz diflinerent fuübinde

David, ut huic tantz molitioni ope-

vinam , fecundum quam dirigenda

ram dare. non po!

Y*

iet.

itaque , qu&

a&iones, & judicia exercenda.

gentos, &t

I

hoc verficulo dicuntur, eamdem cau-

14. lp paupertate mea, ) Modetliz

Teorum,

d. n

fam templi a Davide non zdifcati

caufa ita loquitur David.

A0ricg vf

continebunt, quam Salomon attulit,

Auri talenta centum millia , &c.) 'Ta-

lentum unum auri continet tria mil-

t ,552'54

cum fcriberet ad Rezem T'yri 3. Reg.

Siclus unus

dgentum,,

$. 3-

Tu féis woluntztem David patris

lia ficlorum aureorum.

tribues,

aquivalet quatuor coronatis aureis.

mnei 6$ quia non potuerit edificare domum

$iclus vero unus argenteus &quiva-

15. Prag,

zomini Domini Dei fui propter bclla im-

' quuz'em

minestia per circuitum, donec darer Domt-

let quatuor regalibus Hifpanicis , ta-

mus-eos fub "ve[tgto pedum ejus.

Abulen-

lentum vero argenti tria millia argen-

fitm l"unt [

teorum ficlorum continet.

ltdque

Tr/idideri;

fem fequitur Pineda de reb. Salom.

'ioriam

lib. s. cap. s. num. 15. Jate de. hoc

auri talenta centum millia. conficiunt

mille ducentos feptuaginta quinque

tontra N

difputans , &- Salian. tom. 3. anno

millionesaureorum, Milleautem mil-

ipilt.

mundi 299o. num. $4. & deinceps,

qu

0s vide

lia talenta argenti totidem faciunt mil-

Su'] um ]/';

liones. Qiuare in folis iftis duabus

& fit yl

9. Paciffcus ) Hebr. Selomob , Salomon.

! aelïticun

Noflter Interpres vocabuli interpre-

fpeciebus auri fcilicet, & argenti reli-

quit David Salomeni bis mille quin-

-51 H. C

tationem pofuitloco proprii nominis,

N

A PU.

XXII

ó$

jltum fan.

Domini, auri talenta centum millia, & argenti mille millia ta-

ons adifi

lentorüm : geris vero, & ferri non eft pondus, vincitur enim

Am me

nuimerus ma rmtuame lignaj & lapides praeparavi ad univería

$: Ia0atn

impendia.

TCult

.15. Habes quoque plurimos artifices, latomos, & ceementa-

& otiüm

rios , artificesque lignorum, & omnium artium ad facienduin

opus prudentliïimos.

entmili

16. In auro, & argento, & a&re, & ferro, cujus non eft

numerus.

um repni

Surge 1g1fur & fac, & erit Dominus tecum.

17. Pracepit quoque David cunttis principibus lfrael,

ofperate,

adjuvarent Salomonem filium fuum.

-

l de te,

18 Cernitis, inquiens, quod Dominus Deus vefter VOblS—-

nfom. ut

cum fit, & dederit vobis requiem per circuitum , & tradiderit

i

omnes inimicos veftros in manus veitras, & fuch&a fit terra

dt, &

coram Domino, & coram populo ejus.

t Tírael

I9. Praebeie 1g1cur corda veftra, & animas veftras, ut qua-

)

ratis Dominum Deum vefirum, & confurgite, & zedificate

fan&uamum Domino 1I2eo , ut mtloduca*ur arca foederis Do-

35 Qomus

Domiai,

mini, & vafa Domino confecrata, in domum; quee eedificatur

——

nomini Dormm.

Vie dida

—

» fignific

m &Jdl

CAPUT

"

Uo*gem d-

di no enuæ

gentos, & quinquaginta miliiones au-

tiens fe Deum noflrum infenfum, &

Yda,

reorum.

infeflum habiturum , cujus potentiam

Modell

maxime timet

imo.fubjedaa etiam

d wuniverfa impendia. ) Nd omnes

fabrice ufüs, & neceffitates. In Hebr.

terra eft, quiaSyri Ammonitz, Moabi-

5;) TZ

eü £5 bis Addes ,

id eft, aliud aurum,

te, ldumai, & Phlhfihæx tributa

gria mil

arocmum &c. ad cundem Hnem con-

pendunt 2. Reg.

8. 6. & 14. & ahm9

*

cuus UDUS

tuoues

illud etiam eoram Demino , fignificare

s m.rels

19. Pracepit. ) Adhorta*us eft.

videtur Dominum, peculiari cura po-

æqulva

a, Ur

Requiem per. circuitum. ) Pacata

pulum líraeliticum gubernafle , ac

m» !

enim funt omnia, & bellis ceffatis.

Rex illius effet.

Jiaarget-

Tradiderit omnes inimicos veflros, & c.)

19. Prabete Zgitur eorda vwefira , &c. )

]tique

WVi&oriam conceflerit de hofhbus,

Corda, & animas veílras in Domini

o lx.mnt

eontra quOs expeditiones bellicas fu-

obfeqium, & legum ejus obi..rvatw-

qwnque

fcepiftis.

nem inclinate.

tem mi

Suzjelia fft tema. coram Domino , 65c.)

Santuarium. ) Templum ; quod hoc

eodem verficulo domum nomini De-

luf]fml

jNec fit ullus , qui contra pogulum

; duabus

líraeliticum audeat arma movere, fen-

mini cdificatam appellat.

[elm irdi-

Bibl;cum Com. Menoch. Tom. IL.

i

qum

66

LIBRI L.PARALIPOMENON

6*

CATUT XXHr

videlice

E

David [enex , Salomone vege de jgnato , numeratorum Levitarum .

;l

officia defignat ; Moyfique filii Levitis

annumer antur.

j hii

cps m

Gitur David fenex, & plenus dierum, regem conflituit

'LI

Salomonem filium fuum fuper Ifrael.

WE tagilore

mum interit

2. Et congregavit omnes principes Ifrael

«t dellin

; & facerdotes, ,?bj

ambiens ]

que Levitas.

tetüum ve

3. Numeratique funt Levitee a (1) triginta annis, & fupra:

tompleitel

& inventa funt triginta o€Cto millia virorum.

&tüm pent

4. Ex his ele£ti funt, & diftributi in minifterium domus Do-

modom at

mini, viginti quatuor millia:

;

fe, qum

cum , fex millia.

præpoütorum autem, & judi-

Juitorum

mundos ar

$. Porro quatuor millia janitores: & totidem pfaltes canen-

fieret ad p

tes Domino in organis, quae fecerat ad canendum.

Orantes int

6.* Et

»

fupra cap.

Pfalt v

(1) triginta annis. Iz ed;z, S;xr. legieur : viginti annis.

De Cinto

nürm, 17,

-R

Egem conffituit Salomosem, ) Ni-

cum , aut prepofitorum munus ex-

de 5. Reg, r.

ercebant , quatuor miilia erant ja-

6. Difri

iftribuj

2- Omnes Prineipes J/T ael. )) Princi-

nitores , & totidem cantores', quz

quatuor vj

pes tribuum , & familiarum , vel o-

omnia erant munera Levitica, non

mnes Principes exercitus ; nam cap.

autem faàcerdotalia, fimulque fum.

25. fequenti num.' r. habemus : Zeztur

DOv füces

ficiunt.

pti triginta e&o millium fummam con-

um exp]e

David, £$ 'mlzgi/?r.«zm: exercitus /Egre-

gaverunt in minifterium filios Afaph, &fc.

4. DImomintiferium domus Domini.) Sa-

ber sj

3. d triginta annis, €9 füpra.) Uf-

cerdotibus fubferviendo circa victi-

BU

que fcilicet ad extremam ztatem. Li-

mas, & libamenta , & inftrumenta

cet enim Num. 9

25. dicatur de iif-

facrificiorum fe occupando , &c.

dem Levitis : Cumque quinquagefimum

Prepofitoymm autem, 65 judicum.) ldem

eunum 4tatis impleverinr , fervire ce[-

funt Prepofiti , & judices, quorum

fabunt , &c. intelligitur de ponderum

nfunus erat lfraelitarum caufas , quae

g£eflatione , que conflituta jam fixa

juxta legem finiebantur , judicare,

P.

tabernaculi fede ceffabat ; atque ideo

]i

dhie

quod patet ex 2. Paralip. 19. 9. ubi

ad reliqua minifleria , qua leviora

habemus corffitui Jofzpbat in Jeru[a-

erant, habiles effe poterant etiam ii,

lem Levitas, €$ facerdotes ,. &6 Principes

qui annum quinquagefimum exceffif-

famibarus ex Ifrael y "t judicium ,. E$

fent. lta fentit Abulenf. quaft. ro.

canfam Domiz: judicarent babitatoribus

Dionyf. & Lyranus.

ejus , vide infr. cap. 26. 29.

Nem j

Trigzmta oWlo miliz. .evitarum ,. fa-

$. Quatuor millia j;zäzitare:.) Qui

t^ Ef 4

cerdotibus non comprehenfis , quod

portas atriorum per vices cuftodirent,

filiu Gef

patet , quia 24. millia attributa funt

Porro in quolibet atrio tres erant por-

E

4omus miniflerio , fex millia judi-

tm Ícilicet ad orientem , meridiem ,

d d

Cl C

i LEU

CAPUOT XXII.

67

i

6.* Et diftribuit eos David

* Sup:

- videlicet, & Caath, & Merari.

per vices filiorum L?Vi, Gerfon

6. 1.

LAXTTCFI

7. KFilii Gerfon: Leedan, & Semei.

.8. Filit Leedan: princeps Jahiel, & Zethan, & Toel tres.

9. Filii Semei: Salomith, & Hofiel, & Aran, tres : Ifti prin-

125

Io. Porro

cipes familiarum Leedan.

"onfrtuit

& aquilonem; Atria vero tria , quo-

rari. Omnes ergo füpra recenfiti Le-

rum interius Levitis, &Sacerdotibus

vitz divifi fuerunt per vices, hoceft,

erat deflinatum ; proximum

vero

per familias, qua a filiis Levi nomen

ambiens Leviticum folis Ifraelitis ;

habebant; qualibet autem illarum fa-

tertium vero, quod duo enurnerata

miliarum adhuc dividebatur per alias

& fopra:

complectebatur ,

omnibus patebat,

minores familias, ut infra dicetur.

etiam gentilibus, & in hoc, quod ad-

7. El Ger[on , Leedanm , & Semei. )

ymusDo

Leedan alio nomine vocatur Lebni;

modum amplum erat , plures fortaf-

& jid-

fe, quam tres porte erant. . Munus

itaque Num. 3. 18. dicitur, quod Ger-

Janitorum erat portas cuftodire, im-

fon duos habuit filios , Lebni, &

mundos arcere , & curare, ne quid

Semei.

?j canen?

fieret ad portas, autcircaatria: quod

$. fbl , Zethan ,. & 7ocl.) Infra

orantes interpellaret, &c. Vide dicta

cap. 26. num. 21I. h&c nomina filio-

fupra cap..9. 17.

rum Leedan diverfa ponuntur , nam

6^ Bt

m2 iE

Pfalte canentes Domino im organis )

qui hic appellatus Jahiel, ibi dicitue

De Cantoribus vide dida cap. 15. a

Jehiel ; Zethan vero , & Joel appel-

num. 17. & deinceps.

lantur Leedan, & Gerfonni.

Sape

(nünus X

6. Diffribuit eos Davidper-vices,E$c. )

di&um eft, apud Hebrzos unum eum-

ennt j

Difítributi erant cantores per viginti

dem hominem binomium aliquando,

res, qué

quatuor vices, ut habemus infra cap.

& trinomium fuiffe,

itird, non

25. 9. atque ita hebdomada evoluta

9. Filli Semes,5c.) HicSemei non eft

frater Leedan, dequo mentio facta eft

fque fum»

novi fuccedebant iis, qui minifterium

Ymam Core

fuum expleverant.

num. 7. fed alius, filius fortafle Joel,cu-

Per "vices frliorum Levi. ) Filii Levi

jus immediate ante nomen pofitum

nini. ) Säf

tresfuerant, Caath, Gerfon, & Me-

fueþ;r.

jra- vidi

irumenta

Moc ergo patto genealogia bac ordtmanda eff.

&c

.GeJrgon.

,n.)lem

——

) quorum

Lee'ä;l

Semei

MA

t

ufis ! quæ

Baris,

udicatts

Zethan,

Joet. I:eheth, Ziza V']aus,

[gUI

]a*ïiel,

*

: Semei.

in o

j Pa

Salomith,

Hofiei,

Aran.

Jjcjilfl

Jitattr TWf

Rem ita fe habere patet. l. quia cum dicitur in textu. E//Z Semei Sa!ä;nitä,

Hoffe', 6 Aran, additur, 2f priczpes famitisrum l eedan. 1. quia filii Semei,qui fuit

Hf ) Qui

filius Gerfon, Genealogia ponitur num. 16. abfoluta genealogia filiorum Lee-

ftodiret

dan. lil. quia eodem num.10o. enumeratis filiis Semei, Leheth , Ziza, Jaus;

& Baria dicitur, E/Ji Sezez quatuer , fi autem unus tantum Semei fuiffet , di-

erant pot

aidim

ceretur filii feptem, quorum trþs numerati eflent veríu 9. guatuor autem verfu 1o»

é$

/IJIBRI LPARALIPOMENON

-tfo. Porro filii Semei :

Leheth, & Ziza, & Jaus, «&.Baria;:

E

ifti filii Semei , quatuor.

h Fil

II. Erat autem Leheth prior, Ziza fecund

us: porro Taus, &

& Cis.

Baria non habuerunt plurimos filios, & idci

rco in una familia,

0. M

unaque domo computati fünt.

[ias : acC.

I2. Filii Caath: Amram, & Ifaar

; Hebron, & Oziel, quatuor.

) Fil

13. *Fili Amram: Aaron, & M

O

fes, * Separatusque eft Aa-

LI

e

3

:

?4. Hi

A

ron, ut miniftraret in San&to fan€

orum, ipfe, & filii eius in

HI

r

et vice

'fe

mpiternum, & adoleret incénfum Domii

j0 fecundum ritum

$. 4 f

Opera rni

utn, ac benediceret nomini ejus in perpetuum.

s. D

I4. Mo

Levi.

populo f

yfi quoque hominis Dei filii annumerati funtin tribu

06. N

*lxo.

r$. Filii * Moyfi: Gerfom , & Eliezer.

RE ——

lum, &«

3

124

16. Filii Gerfom : Subuel primus.

y. o

17. Fuerunt autem filii Eliezer: Rohobia primus: & non

fumens

erant Eliezer filii alii.

nimis.

2

. Porro filii Rohobia multiplicati funt

45. B

rg. Filii TIfaar: Salomith primus.

Dotini,

& in fanï

19. Filii Hebron: Jeriau primus, Amarias fecundus

Tia-

, Ja

E

.

"

tnini

Ziel tertius, Jecmaan quartus.

oo. E 1in

hus R

L5 Alinz'/?rdre! i2 Sanüo 5412&07:2772.)

Efet fummus facerdos.

r5. 'F:'l;'z' Moyfí Gerfom. ) Quem ha-

20 F//l !

Solus autem

buit ex Sephora filia Jethro facerdotis

ter fltos (.

Pontifex iugrediebatur San&a San-

Madian. Vide dicta Éxod. o. 22.

€torum femel tantum in anno in die

21. il

Elezer. ) Alter Moyfis filius, quem

&vi füp

. propitiationis , Lev. 16. 2. ad Hebr.

,

incircumcifum fecum parentes defe-

ex tribus r

9. 7. EÉxod. 3o. ro.

rebant in /Igyptum, ideoque prope

25. At

lpfe?, &$ fíbs ejus. ) Nam . Pontifi-

abfuit Moyfes a morte , quam illi in-

*

catus Hebrzorum per fücceffionem ad

c;»z;l'um, ï, Eä

tentavit Angelus. Vide di&a Exod.

mini IQIT

pofteros tranfmittebatur.

4. 240

27. tjullen

Jdolcrct i2cen[um. ) Nam quotidie

16. Subuel primus. ) Cum dicitur

unus de facerdotibus cremabat bis in-

?4. Hi j

I

primes , fatis indicatur etiam alios pe-

füþr; t

cenfum fuper altare thymiamatis ma-

nuiffe, licet eorum nomina taceantur.

? Vincy tj

ne, & vefpere IExod. 30. 7.

Vel certe primus primogenitum figni-

Benedsceret nomias ejus in perpetuum.)

àmilias,

ln officis nimirum facerdotalibus,

ficat, quod etiam unigenito conve-

E ngg,

nit. Hic Subuel dicitur infra cap.

tenti en

qua faciebant Aaron, & filiiejus, be-

26. 24. fuiffe prepofitus thefauris.

nedicebant Domino, quia erant facra

minifteria in Dei laudem inílituta.

17. Rohibia primus.) Primogeni-

4 . U!',gint

tus, & unigenitus.

Benedicebant etiam facerdotes popu-

lo, & benedi&ionis formulam habe-

18. FH lfaar,Salamith prmus, 6c.

tUt ofire

mus Num. 6. 24.

"

Ifaar fecundus fuit filiorum Caath

; ut

NU Qn

habetur hoc cap. num. 12.

I4. dunumerali Íunt 1m £ribu Levi. )

Ut n df

Levitarum tantum munere fundli (unt,

19. Filii Hebron.) Qui tertius erat

Vil"x, qui '

nec fuerunt facerdotes

filiorum Caath ; fupra num. 12,

bon;

W.

, aut Pontifices

fedby Hl

ut filii Aagon,

llbor ,

q

j

CAPUT- XXHI.

69

& Bo

40. Filii Oziel: Micäaprimus,]eüa fecundus.

2?1. Filii Merari: Moholi, & Mufi. Filii Moholi, Eleazar,

0 as &

E & Cis.

à fatlia,

22. Mortuus eft autem Eleazar, & nón habuit filios

?' fed ü'*

' lias : acceperuntque eas filii.Cis fratres earum,.

quatuor.

23. Filii Mufi : Moholi, & Eder, & Jerimoth tres.

e eft As-

24. Hi filii Levi in cognationibus, & familiis fuis, principes

1l ejus in

per vices, & numerum capitam fingulorum : qui faciebant

m titüm

opera minifterii domus Domini, a viginti annis, & fupra.

25;. Dixit enim David : Requiem dedit Dominus Deus I1ífrael

tntribu

populo fuo, & habitationem Jerufalem usque in aeternum.

26. Nec erit officii Levitarum, ut ultra

portent tgbernacu—

-

lum, & omnia vafa ejus ad miniftrandum.

27. Juxta preecepta quoque David noviffima, fupputabitur

:&nozz

numerus filiorum Levi a viginti annis, & fupra.

caz funt

28. Et erunt füb manu filiorum Aaron in cultum domus

Domini, in veftibulis, & in exedris, & in loco purificationis,

& in fanctuario, & in univerfis

operibus minifterii templi Do-

minl.

I5

: 29. Sacer-

sp. Fill

Quem hà-

e0. FiliiOz;el.) Quiquartus eftin-

bant Levitz, nec quinquagefimo an-

ficerdotis

ter lios Caath fupra num. 12.

no miffionem impetrabant.

Vide di-

9. 25

21. Filii Merari.) Merari erat filius

&a fupra num. 3. & queduobus fequ.

ius, quem

Levi fupra num. 6. & conflituit unam

verf, 25..& 26. dicuntur in textu.

tes defe-

ex tribus precipuis familiis Levitarum.

25$. Requiem dedit.) Stabilem fedem.

22. Jcceperunt eas frljg Cis fratres

que prope

26. Ommsia "vaja ejus ad miniffran-

iam illl if«

earum.) Earum propinqui, juxta Do-

duz.) Cus neceffaria funt. ad. facrifi-

d Exod.

mini legem. Vide Num. 36.7. & cap.

cia. Vide dicta num. 24.

27. ejufdem lib. num. 5. & deinceps.

27. füxta praecepta quoque David na-

q dictur

24. Hi fl; Levi.) Omnes fcilicet

vifema , 6c.) Deinceps, utdivinoin-

valios gt-

fupra recenfiti toto hoc capite.

ftindu flatuit David, a vigefimo an-

taceantur

familias.

Prinscipes per 'L.ccs ) Perfortes, vel

no, & fupra Levite computabantur

um figt-

inter templi miniflros; dicuntur pra-

Et nunerum capimä ffagulorum.3 Sen-

cepta movifima:; quia extremo vitz fue

tentia elt, fub horum quolibet fuiffe

tempore hzc a David ftatuta funt.

nfra ap

certum numerum Levitarüm.

Qiuris.

28. $ub mannu fliorum Aaron.) Sub

4 vigpeti annis, 6 fzzpra.) Prius

poteftate füummorum facerdotum , qui

,'imoge"i'

Levite a trigefimo anno minilfteria

ab Aaron genus ducunt.

fua obire incipiebant, quiafrequenter

Ia cultum downus Donins.) Cantorum;

4miity r

gravia Oonera circumferenda erant,

janitorum, Judicum, &c. minifleria

Qu

ut in deferto, ideoque robufta &tate

exercendo.

viri, qui labori pares effent, elige-

Ip vefiibulis, 69 im exedris. ) Ad pOr-

tius &t

bantur.

Jam vero fixis tabernaculo

tas, & ingreflus templi, per atria,

fedibus Hierofolymis imminutus erat

& cubicula , &.in quibus facra füu-

p

4

labor: quare sitius miniftrare incipie-

pellex aífervatur.

24

70

LiBR*I I. PARALII)OMENON

290. Sacerdotes autem , fuper panes propofitionis, & ad fi-

,

milze facrificium , & ad lagana & azyma, & fartaginem, & ad

Jmilierut

torrendum., & fuper omne pondus, atque menfuram.

( D(M

3o. Levitee vero , ut ftent mane ad confitendum, & canen-

dum Domino: fimiliterque ad vefperam,

1. Tam in oblatione holocauftorum Domini , quam in fab-

j Yorro

batis,

& Calendis, & folemnitatibus reliquis, juxta-numerum,

L

dab.

& cseremoni

as uniuscujusque rei, jugiter coram Domino.

$. * Mo.

32.

Et cuftodiant obfervationes tabernaculi foederis, & ri-

ibsque lib

tum fan&tuarii,

& obfervationem filiorum Aaron fratrum fuo-

) Etdi

Tum : qt miniftrent in domo Domini.

Ahimelec!

fium.

4, Inve

vitis, qui

Elear, p

CAPUT

faniils, à

-

$. Porr

enim prin

In loco puriffcationis.) Ui lavantur

renda erant , ea omnia menfurare de-

dàt, quam

bebant Levite , vide Exod. 3o. r3.

6 D

&f

facerdotes, & vidimz.

Et in [antiuario.) Levite miniftra-

adilla verba: Jwxta mez[nram templic.

re dicuntur in fan&uario , cum in lo-

30. 44 canfitendum , $. canemdum. )

GEb t as

Ad laudandum Deum , hoc enim fi-

co magis Sacro , quam fíint portz,

nificat confiteri in facris literis. Ad-

1 ])Ar:mm

A« M

autatria, munera fua exercent , utcum

Cantores tempore facrificii canebant

hibebatur cantus mane, & vefperi tem-

habes ;,u;n, |

in atrio facerdotum , ubi erat altare

pore facrificiorum.

Sat tiitjo í

holocaufti.

31. Sabbatis , 8 Ca

!em;i:. ) Qui dies

a. P

fefti erant Hebrzis.

29. Super paues propofitonis. ) lpfi

^ CRAt Yero

enim facerdotes acceptafimila a filiis

juxte. numerum.) Canticorum,qu&

ccefforoue

Ifrael formabant panes propofitionis.

canenda prafcribebantur..

32. Er cufladient , 6c.) Sententia eft,

3' Dl".,'lf;t !

Itaque hoc minifterium excipitur, ut

um inirer

etiam fequentia, ne quis exiftimaret

debuiffe Levitas ritus facros ad un-

Phenti funt

Levitas ea exercuifTe.

'uem fervare, tam in cuftodia templi,

atriorum , quam in canendi teme

DUUM

d fimila [acrifícium.) De quo vide

'öecundm y

di&a Levitici 2. 1-

pore, & modo, &c.

L ptrlei

Lagana.) Vide di&a Exodi 29.

Obfervationem. Filerum 4aron,) Ju£-

fa fummorum fàacerdotum.

Al mitio:

Sartaginem.) Lagana enim oleo fri-

Vil fety,

D

gebantur

infartagine. Vide dicia ibid.

Fratrum fuorum. ) Qui & ïpfï erane

4. Prigg

1]

d terrendum. ) Quod fiebat in pri-

ex tribu Levi.

In

[

mitiis fpicarum; Levit. 2. 4.

U: miniflveut im dono Domini.) Pra»

fi

UO Bltres

ífto effe debent & prompti ad mini-

ii 'den

at

Super emme pondus, & menfuram.)

ftrandum in iis

fexderim

dif

Id eít, quecumque ad certum pon-

.

, qu& opus 4fuerint in

-

dus, aut menfuram in templo. ofte-

templo Domint.

-

?*" Eïum t

Tï

H

N

TÜ

x

3

U

w

A?

g&

"

7T

TEUM

CAPUT XXIV.

|

em,&gd

Familiarum. Eleagar, & Itbamar vices 2 4. in minifferio Domíni

& CaDetis

a David defignantur , reliquorumque Levitarum familie

Jimiliter forte. diffribuuntur.

min fab-

h3

1. [9Orro filiis Aaron hae partitiones erant: filii Aaron: Na-

ümerum,

mino,

dab, & Abiu, & Eleazar, & Ithamar.

'is, & r

?. *Mortui funt autem Nadab. & Abiu ante patrem füum * Lev.

1 o..

«

*

tUm füo-

absque liberis: facerdotioque fun&tus eft Eleazar, & Ithamar.

. Et divifit eos David, id eft, Sadoc de filiis Eleazari, &

g

Ahimelech de filiis Ithamar

rium.

; fecundum vices fuas, & minifte-

. 4. Inventique funt multo plufes filii Eleazar in principibus

viris, quam filii Ithamar.

Divifit autem eis, hoc'eft filiis

Eleazar, principes per familias fedecim : & filiis Ithamar per

familias, & domos fuas o£to.

CAPUT

— ——

$. Porro divifit utrasque inter fe familias fortibus : erant

enim principes fan€tuari

i; & principes Dei, tam de filiis Elea-

zar, quam de filiis Ithamar.

A

nfürare de-

idv 30' I;'

6. Defcripfitque eos Semejas filius Nathanael fcriba Levites,

.coram

utempli t

mmdeme

"at

[2 þrin-cipes De.) Exiftimo afferri ra-

c enim 3

p

"rtitiones. ) In cïaiï'es.

teris. At

a. Mortui fuünt, ) Klilloriam

tionem, propter quam voluerit Da-

'habfäs n

0. 3. 4.

vid forte definiri, quo ordine quzli-

dpen tee

Sacerdotio funtius ff Eleazas , 69 Itba-

bet familia miniftrare deberet; quafi

) Qui (ie$

suar.) Vuerunt f1cerdotes vivente patre,

diceret, ex utroque generetam Elea-

Eleazar vero etiam fummus Sacerdos,

zaris, quam lthamaris erant Princi-

fuccefforque patris Aaronis.

pes San&uarit facerdotes, fcilicet mi-

orum, qua

niftrantes inloco Sancto, & Principes

3- Divift eos David.. ) Cum Levi-

sentiaes

tarum iniret numerum , feorfim nu-

Dei, id eft , Principes magni , qui

merati funt filii Eleazar, & feorfim

nimirum magnarum , «& opulenta-

0s 20 V

filii Ithamar.

rum familiarum erant capita; ne igi-

j templh

tur emulatio , contentio , aut rixa

Secundsm vices fza5, & minifferium.

Ut per hebdomadas miniftrarent fin-

oriretur, restota fortibus permifTa eft.

m

ulzfamilie Sacerdotum, quod etiam

Principes Dei, ) Nide Genef. 35. 6.

jf )

[]

r

evite fervabant.

& ibi dicta.

6. linam dommum ..

« €$ alteram da-

jpfi t

4. Primcipibus wiris. ) Inventi funt

"l

multo plures familiarum Principes ex

mum.) Alternis fumebantur fami-

filiis l£teazar, & idcirco in familias

la Eleazaris, & familie Ithamaris,

7 Præ

quod Grazci Hebraico loquendi modo,

yi miti

fexdecim diflributi fuerunt , ut filii

fue[iüt n

Ithamar in o&o tantum , quia erant

fic exprimunt £ie £ie EAtai(ae xai $ie

,

pa'uc'iores..

$6 vro lÜmuap, usus unus Eleazare ,

&$ unus unus Itbamaro.,

»

$. hrant enim principes jim&;mrii ,

3

j

76

LIBRI 1.'PAP;ALIPOMEN0N

cinibns

2 Flli

coram rege, & prin

L-.lj:.uuu.-. P

*

& Sadoc facerdote, & Ahimelech

lnarum facerdotalium,

tetous, J*

filio Abiathar, princi

pibus quoque fami

& Leviticarum : unam domum , quae caeter

is preeerat, Eleazar:

24 Fill

b

ebat ceeteros ,. t

hamar.

as Fnt

& alteram domum, quae fub fe hal

ib, fecunda Jedei,

«f Fili

7. Exivit autem fors prima ]ojar

ä]

2l Fllu

9. Tertia Harim , quarta Seorim,

Hebri.

9. Quinta Melchia, fexta Maiman,

1o. Septima Accos, octava Abia,

i hn

9. Fili

1t. Nona Jefuz, decima Sechenia,

12. Undecima Eliafib, duodecima Jacim,

yo. Fili

fecundug

13. Tertiadecima Hoppha

; decimaquarta Isbaab,

ga, decimafexta Emmer,

y. Mif

14. Decimaquinta Bel

1$4.

Decimafeptima He

zir, decimaottava Aphfes,

1on, Cotu

famlatu

16.

Decimanona Pheteja, vi

cefima Hezechiel,

.

17.

Vigefimaprima Tachin, v1

gefimafecunda Gamul;

minores;

ta Maaziau.

18.

Vigefimatertia D

alajau , vigefimaquar

fecundum minifteria fua ut ingr

edian-

ig. Hze vices eorum

tur domum Domini, & juxta

ritum fuum fub manu Aaron pa-

Dominus Deus Iírael.

Is füi*z'l

tris eorum , ficut praeceperat

*

de filii

(

ao. Porro filiorum Levi, qui

reliqui fuerant,

N

$ Arþran :

erat 5

ubael, & de filiis Subael

, Jehedeja.

inceps Jefias.

2I.

De filiis quoque Rohobiae pr

h Jahath :

Gty

22. líaatri vero filius Sal

emoth , fi

liusque Salemot

J

tüin

25. Filius-

Gs

Wsv

—De fiiis Amram. ) Qui fuxt *

i

ater |

g. Exivit autem , ($6.) Recälïfentur

Aaronis, & quüs.

?4. Filiug

viginti q

uatuor vices , feu fortes fa-

cerdotum, qui partim erant ex p

ofte-

Subacl.) Qui erat pronepos Amram;

Hlills sz'n

vis Eleazar, partim ex pofteris Ithamar.

nam erat filius Gerfon filii Aaron.

^&. Fili

Íi perti

* 10. Ollzva 4bia. ) De hac forte

Vide cap. füperiori num.. 16. Mentio

fuit Zacharias pater Joannis Baptiüæ*,r

fit hujus Subael, quia erat thefauri

iam Vero.

Iuc.3. $

piepofitus, ut habemus infra cap. 26.

Antiliam x

amu Aaronis.) Summi fa-

num. 24-.

tit ficerte

19. Sub m

Y

Hie

ecrdotis, qu

; Aaroni íucceíferat, cui

al. De filiis queque Robobit.

P

1 quod !

arere debebant inferiores facerdotes,

non dicitur, cujus filius fuerit .oho-

Fili M

& Levit&.

ARU etm

bias; fuit autem filius Eliczer , ut

Patris eorzmwi.

) Ex quo omnes fa-

habemus fuperiori capite num. 17.

ehri,

cerdotes genus trahebant , &. quem

[

ias alios etiana

t nomi

omnes Levite ut patrem veneraban-

Jefías-) HabuitR ohob

iori cap. num.

u MO!')«

filios, ut patet ex fuper

1

A

tur, obfequium , & obedientiam ?lli

17. citato , fed fit ment

o tantum Je-

lidelg fi

praftantes.

fiz, qui erat hic Princeps.

GH miUm

20. Qu

reliqui fuerant. Prvater fa-

trà Eïeazzn

22. Salemotb. ) Qui fuperiori cap.

cerdotes »

de quibus batenus actum

num. 1$. appellatur Salomith,

D'on ufæp

eft hoc capite.

Blu

! H

EOE o

N

1

L

z

H

d o

CAPU T XXIV. & XXV.

78

himelech ]

25. Filiusque ejus Jeriau primus, Amarias fecundus, Jahaziel

dotzlium,

tertius, Jecmaan quartus.

Eleuar: B

allar.

24. Filius Oziel, Micha : filius Micha, Samir.

25.. Frater Micha, Jefia: filiusque Tefiae, Zacharias.

)

26. Filii Merari: Moholi, & Mufi. ' Filius Oziau: Benno:

Z Filius

Hebri.

quoque Merari : Oziau, & Soam, & Zachur, &

*

28. Porro Moholi filius Eleazar, qui non habebat liberos.

29. Filius vero Cis, Jerameel.

3o. Filii Mufi, Moholi, Eder, &

fecundum domos familiarum fuarum.

]eri—moth : if filii Levi

31. Miferuntque & ipfi fortes contra fratres fuos filios Aa-

ron, coram David rege, & Sadoc & Ahimelech, & principibus

familiarum Sacerdotalium , & Leviticarum, tam majores, quam

;

Ü

minores: omnes fors eequaliter dividebat.

;g'redians

CAPUT XXV.

aron pe-

Ex fs Afapb, Heman, & lditbun cantoribus., pjaltis , 46

$ Am Tan

citbaradis vigintiquatuor familie , ac vices forte

difhribuuntur.

GifturDav'i-"dä, & magiftratus exercitus,. fegregavei*ünt in

ahath:

I:.I

minifterium filios Afaph, & Hgman, & Idithun: qui pra-

Al

; fis

Gu ww

pheta-

fuit pter

23. Elufque cjus. ) Scilicet Jahath.

24« Fiius QOzicl.) Oziel eft quartus

30. FH Mufi, Moboli., &?c y Muhä..

lium habuit ejufdem nominis cum

filius Caath, füpra cap. 23.num. ro.

patruo fuo Moholi

$ ;uius mentio fa-

il Aaron,

c6. Fili Mesari.) Fla&enus recen-

&a eft num.. 2g.

, Mentiq

fiti pertinent ad familiam Caath ,

31. Contra. ) Ex altera parte.

r thefaun

jam vero tranfit ad familiam Merari :

Fra:res füos,

familiam vero Gerfon. tacitus prete-

tos fuos.

) Propinquos, & cogna-

rit facer textus.

Porro verficulus.hic

Omzes fors &

qualiter- drvidebat, )

, ) H

ita quoad fententiam ordinandus eft:

Quoad minifteria templi, qua illis

PFilü Merari , Moholi, & Mufi,

forte obveniebant..

jt Ro

Oziauetiam , & Sohan , & Zachur,

odl 4 u

& Hebri.

Qziau autem filium ha-

. I7

buit nomine Benno.

l. /A M Mesffratus. exercitus..) Principes.

cxercitus , tam politici, quam

jos triar

23.- Mobol; fíius Eleazar , qui nom

Ecclefiaftici.

:ap, Wm'

Babebat fülios. ) INon eft fentus Mo-

In miniferinz..) Canendi.

ntum J v

holi filium fuiffe Elleazari, fed econ-

tra Eleazarum Moholi filium liberos

Ejlios Af2ph ,. G. ). Vide di&a füpra

cap. 6. num. 39.

jori P

non fufcepiffe.

Prephetarent. ) Canerent prophetias,

À

Baél. cuta Cons, Ménoch, Tog. LL

LIBRITIPARALIPOMENON

74

f. fur

phetarent in citharis, & pfalteriis, & cymbalis, fecundum nu-

diebant

merum ífuum dedicato fibi officio fervientes.

&lMa-

.odto.

2. De filiis Afaph : Zacchur, & Jofeph , & Nathania,

! g Mi

rela filii Afaph : fub manu Afaph prophetantis juxta regem.

quam rm!

3. Porro Idithun : filii Idithun, Godolias, Sori, Jefejas, &

. Egt

Hafabias, & Mathathias fex füb manu patris fui Idithun, qui in

eunda G

cithara prophetabat fuper confitentes, & laudantes Dominum.

10 T

4. Heman quoque filii Heman, Bocciau, Mathaniau , Oziel,

IT

Q

Subuel, & Jerimoth, Hananias, Hanani, Eliatha , Geddelthi,

D.

Q

& Romemthiezer & Jesbacaffa , Mellothi, Othir, Mahazioth:

15*

s. Omnes ifti filii'HemanVidentes regis in fermonibus Dei,

, X

ut exaltaret cornu: deditque Deus Heman filios quatuordecim

& filias tres.

URU

16. N

.6. Univerfi fub manu patris fui ad cantandum in templo

Domini diftributi erant, in cymbalis, & pfalteriis, & citharis,

Yi

1. U

in minifteria domus Domini Juxta regem:

icet, &

—Afaph videl

1. D

Idithun, & Heman.

7- Fuit

40. T

Scriptura, non femel prophetas pro-

five Píalmos, Deiaudes. Vide dicta

a. Q

fupra cap. 15. num. 22*

priefignificat, eos fcilicet, qui obfcu-

2)

Gitbaris.ySupra cap-1$. n.1

6.—-vocekm

Ta, aut futura prevident.

Itaque He-

Tlebream , quam hic habemus, vulga-

man erat Videzs Regis,id efl, cantor,

2j.9

'tus Interpres as vertit. Vide ibi dicta.

aut muficus Regius, aut Cantoribus

prafeáus.

24 5

Pf/zlreriis.) Fiebr. zabi;s. Vide di&a

4f 0

eodem num. r16. utetiam.de cymbalis.

dnm [ermonmilus Dei.) Pfalmis nimi-

Secupdum numerum faum.)

uotquot

rum, & prophetüs, quas canebant;

erant ad hoc numerati , & deftinati.

vel, cum Rex vacaret fermonibus,

!

o« Sub manu Afapb.) Níapho fubjeai.

id eft negotiis , non politicis , fed di-

vinis, & facris.

*

Prophetantis juxta Regena.) Pagninus,

29

|

& Vatablus vertunt, a4 rzperium Re-

Ut esaltaret corna.) . Ad laudandum

de

m

gi; quos fecutus Exmanuel Sa expli-

divinam potentiam ,"qu& cornu me-

——

Cat, juxta Regis imperium. Mel cer-

taphora defignatur in fcriptura, & di-

vinge potentie, .& bonitatis opera.

". Nin

te dicitnr juxta Regem, quia alii con-

ad vastandum im

'dithlm)

ftituti erant Cantoresin Gabaon, qui

6. Univirfi ..

Erdiri

locus prozül erat a Rege.

Vel tan-

templo Domini.) Vam.mafculi, quam

WOS, q

dem dicitur juxta Regem, quia in eo-

feminze cantibant in templo. Wide

i* t [

demtemplo, utpote amplo pluribus

Abulenfem queft. 14.

*

locis divinz laudes concinebantur a

guxta Regem.) Vide.dida num. ^. -

Dodor;

fen lntellik

.cantoribus, quorum aliqui juxta folium

Alaph, videlicet ,. 6c.) Et fenten-

$. Mj

Regis chorum conftituebant.

tia imperfecta , quia decft. verbum.

þm df

3. Super conftentts , $0. ). Flebr. 44

Senfus ergo-eft, hos tres fuiffe Prin-

confitendum , 69 laudandum, oX X. con-

cipes omnium Cantorum ; licet füb il-

j* Canto

10.

lis effent alii viginti quatuor Princi-

Ortine 1

fefí

nem , t$ laudem Domini.

&Detent

. Heman videntes Regis. ) Sicutcan-

pes minores ex eorum filiis, a qui-

F*r lq 7

tores appellantur.prepbete , ita etiam

bus viginti quatuor' Cantorum vices

ocel

dicuntur wew;zes, qua vox aliogui in

nomen habuerunt.

B8 qus

——

N

C€APUT XXV.

73

um ey-

7. Fuit autem numerus eorum cum fratribus fuis, qui eru-

. diebant canticum Domin

;

i? cun&ti do&tores, ducenti octoginta

, & M

.

. oCto..

'eperm,

8. Miferuntque fortes per vices fuas, ex sequo tam major,

dfeys, &

- quam minor, doétus pariter, & indo&tus.

Iny quiin

9. Egretíaque eft fors prima Jofeph , qu

i erat de Afaph.r Se-

omimum,

'€unda Godoliz , ipfi, & filiis ejus, & fratribus ejus duodecim.

IO.

Tertia Zachur, filiis, & fratribus ejus duodecim.

eddelthi,

XiI.

Quarta Ifari, filiis, & fratribus ejus duodecim.

ioth:

X2

Quinta Nathanize , filiis, & fratribus ejus duodecim.

bus Dei,

13.

Sexta Bocciau , filiis, & fratribus ejus duodecim.

ordecim

I4.

Septima Tfreela, filiis, & fratribus ejus duodecim.

15.

O&tava Jefajae, filiis, & fratribus ejus duodecim.

16.

Non2a Mathaniz , filiis, & fratribus ejus duodecim.

| templo

Cltharis,

1T7.

Decima Semeja , filiis, & fratribus ejus duodecim.

18:

Undecima Azareel, filiis, & fratribus. ejus duodecim.

Jioet, &

«X9.

Duodecima Hafabis , filiis) & fratribus ejus duodecim..

[ Fut

2o.

'Tertiadecima Subael, filiis, & fratribus ejus duodecim.

jetis pro»

2 .

Quartadecima Mathathize, filiis, & fratrib. ejus duodecim..

qui obícu-

22.

taque He-

Quintadecima Jerimoth, filiis,& fratribus ejus duodecim.

|, GIftOD)

23.

Sextadecima Hananize, filiis , & fratribus ejus duodecim.

antoribus

24.

Septimadecima Jesbacaffze,filiis, & fratrib. ejus. duodecim.

25-

O&tavadecima Hanani, filiis, & fratribus eius duodecim.

yis pifi«

26.

nebant ;

Nonadecima Mellothi , filiis, & fratribus ejus duodecim.

onibus ,

27.

Vigefima Eliatha, filiis, & fratribus ejus duodecim.

28.

Vigefimaprima Othir, filiis) & fratribus ejus duodecim.

29.

Vigefimafccunda Gedd

s

elthi, filiis;& fratribus ejus duo-

sdandurti

K 2.

yru m«

decim.

3o.Vige-

. Numeruseoxum.

, &d

) Filiorum Afaph, :

equalitas ,. quantum fieri potuit, ita

opeti,

Idthun, & FHeman.

ut qualibet claffis totidem haberet

m

Erudichant canticum. jj Docebant. ce-

Cantores.

Deinde res forti permiffà

efl, ut juxta illam primum, fécun.

j, qum

ia canio. l[JXX. dotli erant caacre.

teros, quippe Do&ores. Hebr. Do77

. Yil

dum, aut tertium.locum, &rc. forti-

Doülore;. ) Hebr. & LXX. Peiti,

rentur ha claffes, five ex melioribus

1mh- "E

feu Jatellig2^tess

Cantoribus. claffis aliqua.conítaret , fi-

- fentet

9. Mi erunique lortes per-vices füas.)

ve ex deterioribus, fiveprarogativas

verburt,

Jom diflributis in vipinti quatuor clat-

aliquas haberet , propterquasaliis pre-

[Te Prin-

fes cantoribus forte decretum eft, quo

fevi poffet, five non.

:et'fub 1]-

erdine.in templo adeíle, & canere

Doüus pariter , & indóflus. ") Id eft,

deberent,

diftributi fünt in 26. claffes, in quarum

princ-

Ex equo tam major , quam m:no« ,.6c)

fingulis. erant duodecim magiftri, feu

mi

j Yi

Iloc eft, in claffibus ordinandis, fu-

periti ejus rei; alii vero minus periti,

per quas fortes milYz funt ;. fezvata eft

qui à dodtig inftruebantur,. *

ss

ó

LIBRI!I. PATRALIP'O.MENON

4

'u.Ht

5o. Vigefimatertia Mahazioth, filiis; & fratribus ejus duo-

ecim.

otnes

14 H

41. Vigefimaquarta Romemthiezer, filiis, & fratribus

| .,ejug

qduodecim.

diarum,

CAPUT XXVI

n M

pet fami

/Zïemplz' jani!ar—es-ex Levitis varie caffes defignantur, €? que

u C

porta a qua familia fit cuftodienda Jorte di]ponitur , item

filio eju

qui tbefauros , & va[a [acra cuftodiant.

feptentr

vifiones autem janitorum: de Coritis Mefelemia, filius

15 0

z. Dï

3

dorus «

Core, de filiis Afaph.

16. $

3. Filii Mefelemise : Zacharias primogenitus, Jadihel fecun-

athanael quartus.

citad y

dus , Z;abadias tertius ,

3. [£lam quintus, Johanan fextus , El

!

ioenai feptimus.

.

tüor pe

4. Filii autem Obededom : Semejas primogenitus, Jozabad

vbi eni

fecundus, Joaha tertius, Sachar quartus , Nathanael quintus,

. Ammiel fextus, Itfachar feptimus, Phollathi oCtavus : quia

g I

benedixit ill1 Dominus.

via, bi

6. Semei autem filio ejus nati funt filii) praefe&ti familiarum

fuarum : erant enim viri fortiffimi.

Est :

7. Filii ergo Semejze : Othni, & Raphael, & Obed, Elzabad,

hæ: & ela

14 r

& fratres ejus viri fortiffimi : Eliu quoque, & Samachias.

pes janit

9. Omnes hi de filiis Obededom : ipfi,.& filii, & fratres eo-

putti,

rum fortiffimi ad miniftrandum, fexaginta duo de Obededom.

Sicu

9. Porro Mefelemise filii, & fratres eorum robuftiffimi,

7 f

xlecem .& o€to.

Wt al eo

131 E(

1c. De Hofa autem, id eft, de filiis Merari: Semri princeps

Vide d

(non enim habuerat primogenitum, & idcirco pofuerat eum

l4 $

pater ejus in principem.)

il. H-.e,];-»

tas äd 0

Selen

d. Iviffones autem

$« Quia l;r;:'ncdix-z't z lIl Dominus.) IVI;II-

mh, cuj

fes janitorum.

janitarufn.) Claf-

tos dedit filios propter arcam Dei do-

tm&o W

De.Corzr/s.) Janitores enim tantum

mi receptam. Vide ^. Reg. 6. 11.

Téquent

fuerunt e flirpe Core, & Merari;

- 6. Prefetli f amifk&arum [uarusi) Prin-

lj ]

'Core autem, . cujus hic mentio elt,

cipes familiarum, id eft, fortium ja-

C'tclrg

eft filius Aaron, ex quo fequitur, fi-

nmtorum.

ROm

lios Core fuiffe Caathitas ; nam Aa-

Erant enim viri for'iffmi, ) ldeoque

atur S;"

ron, & Mloyfes a Caath filio Lievi

apti, ut janitores effent ad cufiodiam

genus ducebant.

templi deftinati.

in 1. ten

Flins-Cere

!60 V!

de filizs " A[aph. ) INon

l1o. dd eff, de Filiis Merari.) Qui

Vem,

eft fententia Core fuiffe de filiis A faph,

erant de filiis Merari.

wandm

fed Mefelemiam fuiffe-de filiis Afaph,

Nez enpn babuerat primogenitum. )

tunt

qui erat de filiis Core.

Scilicet fuperfitem, cum wdivifiones

; )l

?IU,&

CAPUT XXVI.

77

n. Helcias fecundus, 'Tabelias tertius, Zacharias quartus:

ejus duo- |

omnes hi filii & fratres Hofa, tredecim.

ibus ejus j-

12. Hi divifi funt in janitores, ut femper principes cufto-

diarum, ficut & fratres eorum, miniftrarent in domo Domini.

É

15. Mifi» funt ergo fortes ex aequo, & p

arvis, &;magn-i's,

pet familias fuas In unamquamque portarum.

E qu |

ifati

14. Cecidit ergo fors orientalis, Selemize. Porro Zacharise

filio ejus, viro prudentiffimo, & erudito

, fortito obtigit plaga

feptentrionals.

i, filiu

15. Obededom vero, & filiis ejus ad Auftrum: in qua parte

domus erat feniorum concilium.

d fecun-

16. Sephim, & Hofa ad Occidentem, juxta portam, quae du-

cit ad viam afcenfionis : cuftodia contra cuftodiam.

ls.

17. Ad Orientem vero Levitae fex : & ad Aquilonem qua-

tuor per diem: atque ad Meridiem fimiliter in die quatuor : &

Jozabad

üintus,

ubi erat concilium, bini, & bini.

18. In cellulis quoque janitorum ad Occidentem quatuor in

us: quia

via, binique per ceilulas.

aliarum

K 5

19. Hee

"

ha, & claffes janitorum conflitute funt,

quam fordes projicerentur. Vide Vil-

;Jzabad,

12. Primcezpes cuflodiartmz. ) Princi-

ld$s

lalp. tom 2. par. a. Cap. 32. pag. 219.

pes janitorum ad cuftodiam tempii de-

Cuflodzz contra cufladzam.) Culto-

tres €0-

putati.

die fibi invicem

xTedom.

Sicut & fratres eorum.) n Hebr. eft, e

debant.

, &e -rggi—one refpon-

le'm j

regzone fratemm fuorum, d eft, per vices,

17. d eristem vere Levite fex«)

ut alii eorum fratres, feu cognati.

Ad portam orientalem , quae przci-

13. Ex equa & parvis, ( magnis.)

pua erat, plures conftituuntur Levi-

rinceps

Vide di&a fuperiori cap. num $.

t& cuftodes; ad portas vero minus

t eum

14. Sorsorientalis.) Utatria, & por-

pr&cipuas , qua ad latera erant templi

J He-

tas ad orientem culítodiret.

tantum quatuor, quia etiam circa illas

Selemis.) Efft idem cum Mefele-

minor erat populi frequentia.

1

mia, cujus mentio num. r. fed coü.

IN

)Mx

^ Quarwor per diem.) Quatuor fin-

] Del dg»

tra&o nomine per aphaerefim non in-

gulis diebus.

.

.

H

frequentem apud Hebraos.

U evat Concz

lium.) Dä quo num.15.

s Prm

1j. Íp qua parte dommus erat feniorum

18, Je — cellulis qaueque jamitarum. )

qum J*

comcilium. ) Aula, in qua. cogebatur

Pagninus & Vatablus vertunt , 1«2 Ze-

concilium feniorum , quod appella-

^

mum , five ad celislam doflirumentorun

]deoque

batur Sanedrin. Vide Villalp. tom,

-9

in quibus fcilicet cellulis inftrumenta

in 2. terpli ichnographia

templi fervabantur ; quorum ufus erat

J['godiam

16, Vram g,Qm/ïani:.) Viam aecli-

in facrificiis,

vem,

) Qi

Vatablus vertit ;& via férata

lz via.) Afcenfionis, cujus mentio

à

afcendenze, ) AXliqui ex Hebreo ver-

facta num. 16.

tunt, zZ eccidenzem cum porta projc-ffi'a-

Binique per ctllulas,) LXX. duo d

jj f )

yvifiones

a,X -de porta interpretantur , per

per feceffrones,

LIBRI.LE PARAL.ïP'öMENON

78

) Tísa

19. Hze funt divifiones janitorum , filiorum Core, & Merari.

20. Porro Achias erat fuper the

forinfecus

fa.ur.os domus Dei, & vaía

fantCtorum:

3. Dor

tifimi, 2

21. Filii quoque Ledan; filii Gerfonni: de Ledan principes

Contra OC

familiarum, Ledan,, & Gerfonni, Jehieh.

nifterum.

22. Filii Jehieli : Zathan, & Joel fratres ejus, fgper thefau-

ï

ros domus Domini,

, Het

faaritis, & Hebronitis, & Ozielitis..

milis, &

23. Amramitis, & I

David t&

21. Subael autem filius Gerfom , filii Moyfi, praepofitus

thefauris..

Galaad,

a5. Frater quoque ejus Eliezer, cujus filius Rahabia, &

3. Fra

principes

hujus fibus L(a12s, & hujus filius Joram, hujus quoque filius

Zechri, & hujus filius Selemith::

fitis, & (

tium Dg

26, Ipfe Selemith; & fratres ejus, fi

up—eï' thefauros fantctorum;

quae fanCtificavit David rex, & principes familiarum ,. & tri-

buni, & centuriones, & duces exercitus.

2;. De bellis, & manubiis preeliorum, qua& confecraverant

ad inftaurationem , & fupelleétilem templi Domini.

28: H.ec autem univería fan&tificavit Samuel Vid

ens,& Sa"u!'

filius Cis, & Abner filius Ner, & Joab filius Sarviee: omnes qui

Selemith , & fratrum. ejus.

r

fanGtificaverant ea per manum.

29. I'faaf—-

29. lfaar

&rant ex f

20. Super thefauros , 6c. ) Exat pr&-

fon, & Subael; velfenfum elle ,. Su-

puum, &

bael fuiffe prefectum. thefauri. in- afi-

fie ïure M«

pofitus, & cultos pr&

cipuusomnium

Mieoque 47

thefaurorum. templi.

Porro- thefauri

quo ex filis, d ex progenie fua;

nomine fignificatur aurum ,. & argen-

qu&ap

tiorrefponfio eft, & expeditior.

tur n terh

tum five fa&um, fiveinfe&um, vafa,

:

26. Super zhefauros: fas dlorum s

&c..)

ürbes, (

Cuftos auri ,. argenti ,. metallorum ,.

locis dify

veítes, & univería fupeliex pretiofa..

c'ills ad 0

V.fza (anttorum. ) Vafa. pretiofa fan-

& aliarum. rerum pretiofarum fan&ie

&ificatain ufumtempli, facrificiorum-.

ficatarum,, id eft, templo ,. quod: fin-

iliviti m

23. Amramitis, 66.). De Amramitis

&um- erat ,. oblatarum ,. ex prada ,. in

165 itnito

manubiis a vi&oribus,. ut hoc verfi-

jo. lle

&c. ut vertunt Pagn. & Vatablus: fen-

liis Cl

tentia: autem.eít eos, qui fequuntur,

culo , & fequenti patet. ex- textu.-

effs de Amramitis, líraelitis, &c.

29. Sanülifeavit.) Dedicavit..

Pritag

c4. Sübaelautez, 69c.) Elic Subaelex

Samuel Videns. ) Ssmuel propheta

: feptin;

filiis Caztherat thefaurorum Princeps.

cum Rempublicam admin:flraret.

. Uebron ]

Saul Filins Gis. ) Primus Rex Wrae!is.

Filius Ger[on fili Moyf. ) Fieri non

eunt g.

poteft, ut. Subael filius fuerit Gerfon

Per manum Scdemitb.) GOwmnes, qui

itreeban

jmmediatus , & vixerit tempore Da-

aliquid Domino obtulerunt, per ma-

LT

num-:Selemith illud confecrarunt , tra-.

Cb u

vil poft tot annorum centurias.. lta-

dentes.illi cuftodiendum ,. quod offe-

que vel dicendum eft aliquot genera-

5

UET

tiones omilfTas fuiffe mediasinter Ger-

rebant,.

æ"n W

A

'CAPU'T*XXVïï.

79

& Menzri

29. lfaaritis vero preeerat Chonenias, & filiis ejus, ad opera

& & w

] ío

rinfecus faper Ifrael, ad docendum , & judicandum eos.

30. Porro de Hebronitis Hufabias, & fratres ejus viri for-

1 principes

tiffimi, mile feptingenti praeerant Iífraeli trans Tordanem

a

& in mi-

contra Occidentem , in cun&tis operibus Domini,

yer thefan-

nifterium regis.

31. Hebronitarum autem princeps fuit Jeria, fecundum fa-

elitis,

milias, & cognationes eorum.

Quadragefimo anno regni

roepofitus

David recenfiti funt, & inventi funt, vir

i fortiffimi in ]azer

Galaad,

habia, &

32. Fratresque ejus robuftioris statis, duo millia feptingenti

uque fxlius

principes familiarum.

Prepofuit :utem eos David rex Rube-

nitis, & Gadiis, & dimidiee tribui Manaffe

n&borum,

2 in omnefminiite—

rium Dei, & regis.

[ü " &. tl'i-

craverant

1 Sau?

moes qui

.

CAPUT

6jus

29. lfazaritis ,. €9c. ) lfaarit& , qui

39. Ha;—«

quibus f'erv'ientes, verbi gratia, juris«

/

erant ex flirpe Caath, docebant po-

di&ionem illius exercentes, vel colli-

pulum, & difceptabant caufas eorum

gentes reditus, &c.

i eflä,.sq-

de jure Mofaice legis refpondentes,

31. Hebronitarum «utem Princcps fuit

Qu 1. d

ideoque zZ opera forinfecus , wut dici-

penie: fil,

J«rias.) Non fuit hic folus Princeps,

aypeditiot

tur in textu , deftinatierant, quiaper

quia etiam Fafabias , & filii ejus fue-

urbes, & vicos regnilfraelitici variis

runt Principes num. 3o.

Qu 66")

locis difpofiti erant, ut omnibus fa-

Secundum familias , $ cggnationes.)

getallorumy

cilis ad eos pateret acceffus , nec erant

um fande

Minores fclicet , qua fub familia

uod: fit

alligati minifteriis templi , ut canto-

Hebronitarum diftinguebantur.

res, janitores, &c.

Quadragefimo, &ec. ) Ultimo regni

! Fædïiin

3o. Je Hebronitis

Davidis anno.

doc verte

filiis Caath.

"

vt Qm erant ex

textu«

Inventi [ant. viri foitiffmi.) Levite

Praerant Ifrael.) Illi nimirum mille,

nimirum , quorum ha&enus mentio

avit

& feptingenti Levitz , ex familia

fatta eft.

p;-,.ophem J

Hebron 1fraeli preerant , quia judices

4&r.) Civitas Levitica in tribu

|hraret.

Gad. Vide Adrichom. in tribu Gad.

erant , & alia munera, & prefe&uras

: H'i*üä is.'

exercebant,

num. 240

mnfs ; qm

du cuntlis operibus Domini.) judi-

32. Frd,zrfjäz:e gjh'-s.) Vi.i de cogna-

ep me-

cando juxta legem , & rudes docendo,

tione Jeria.

fE.

trd«

qui& ad eandem legem pertinebant.

In orune enizifle.ium. Dei, 6$ Regis.)

Et in mizifferium Regss. ) Regiinali-

Vide dica num. 30.

-

$0

LIBRIEL PARALIPOMENON

; Dut

CAPU TT XXVIL

*

filius ]oj

Recenfentur. duodecim principes , quorum finguli [uo mene viginti-

6 lpfe

f2 ; prieel

quatuor millibus praerant : ad hac priucipes , Jeu preef ectà

7, jl

tribuum , tbefaurorum , relique fuä/iam'æ-

RENNNIINEEERUTUNTIEENERETITIUTI ETA RLSA—— —— OASÉ É

filins ejus

regis recenlentur.

$. Quir

z. [71li1 autem ifraeï fecundum numerum fuum, principes fa-

i turma

miliarum, tribuni, & centuriones, & praefe&i, qui mi-

9. Sext

niftrabant regi juxta turmas fuas, ingredientes, & egredientes

torma ej

per fingulos mem

1o, 9e

|

f-e..s in anno, vizintiquatuor millibus finguli

preeerant.

Ephram:

4. Primse turmae in primo menfíe Jesboam p

.. QQ

ræe;ratr filius

Zabdiel, & fub.eo vigintiquatuor millia.

9.

Zanhi:

3. De filiis Phares, princeps cunctorum pr

1n

cipum in exer-

Bs sss r

citu menfe primo.

Qui n

4. Secundi menfis habebat turmam Dudia Ahohites , & poft

lc vicarius

fe alter nomine Macelloth, qui regebat partem exercitus vi-

terpretatur.

. 5. Dux

quenti tunr

g—i?n*tiqua.tuïor millium.

quà filius t

[

undam-numerum fznm.'y Yd eft;.

militare, quod per unum tantum men-

"$s

fem duraba*..

praell

li lael, qui Davidi mini-

LT

flrabant in numero certo , funt hi,

Vigent: quatuor millbus. ) 'Tot enim

Hebræi, k

qui mox recenfentur.

Dicitur fecun-

aderant R'egi per fingulos menfes.

dum numerum fuum , qua Principum,

z. lg prime men[e. ) Qui dicebatue

Bamïjdi.

Nüfan , & fere Martio noíiro re-

pe facerdos

trnbunorum, centurionum, &c. cer-

ts, Deh()g

tus quidam erat numerus, ut vide-

fpondet.

(J- 11701'24

bimus.

gesboam

Qui erat de tribu Tuda,

ut qui ad

D

miliam Phares, ficut Da-

Bo

Principes familiarum , tribuni, G'cen-

) Mf'r,fg

guriones, Cc ) Omnes , qui Davidi

vid ipfe pertinebat.

quem ïam

miniftrabant ex filiis ifrael , five Prin-

3

Princeps cunüorum. Principum.

!

cipes familiarum effent , five tribuni,

Nonauctoritate, &imperio , id'enim

4d

pertinebat ad. principem militiz Joab;.

via orgre

five centuriones, &c. funt hi, quos

uda,

recenfebimus, & hoc ordine, quem

fed dienitate quadam ,. & iure prace-

Fin ej

recitabimus , difpofiti.

dendi, non folum tempore (inchoabat

enim annum) fed etiam loco, cum

Tortie f

Principes familiarem. ) Mlultitudi-

res ferret, ut plures conyenirent.,

Vr parti

num, feu turmárum , ii nimirum,

$- Me, t

qui viginti quatuor millibus przerant,

4«. Secundi menfis.) Qui ab EHebrais.

ut interpretatur"Abulenf. quzft, 7.

dicitur liar ,. qui Aprili noflro re-

10 filice

Tribua?,) Mille militibus Chiliarche.

fpondet.

4:45;]

Dudia ALobites.) 1n Ilebr. eft Do-

A ey u

Cezturiozes, ) Cui centum militibus

imperabant.

dai: LXX. habent , AwJiz,

Hujus:

Ttitts a

[

Prefetli.y CQui Princi

þum familia-

Ducis nulla- eft alibi mentio..

Patria-

A ptin

Ew) fWe

fum vices. gerebant ,. & 1is. impeditis

oftendit illum fuiffe de tribu Juda,

munere illorum fungebantur.

fuit enim Ahohi oppidum ejus tribus..

&t L

Jpgredientes, ). Ad. minifterium fuum

" gius fi

Vide.Adrichom..;n tribu Juda num.z4.

!0!, cum

"

CNPUT

XXVII.

8t

s. Dux quoque turmze tertize in menfe tertio erat Banajas

t virit

filius Jojadze facerdos : & in divifione fua vigirtiquatuor millia.

6. ipfe eft Banajas fortiffimus inter triginta & fuper trigin-

odj

ta: prseerat autem turmae ipfius Amizabad filius ejus.

1. Quartus, menfe quarto, Afahel frater TJoab, & Zabadias

filius ejus poft eum , & in turma ejus vigintiquatuor millia.

$. Quintus, menfe q

uinto, princeps, Samao;h Jezerites : &

ncpe f

in turma ejus vigintiquatuor millia.

|, qu! mi-

9. Sextus, menfe fexto, Hira filius Acces Thecuites: & in

Yedientes

turma ejus vigintiquatuor miliia.

us finguli

Io. Septimus, meníe feptimo, Helles Phallonites de

: filiis

vat filus

Ephraim: & inturma ejus vigintiquatuor millia.

11. OCtavus, meníe ottavo, Sobochai Hufathites de ftirpe

n exet-

Zarahi: & in turma ejus vigintiquatuor millia.

m;Nonusg

Q:?i regebat partem. exercitus, ) Elrat

Zerites patronymicum nomen fit fa-

s,&poft

hic vicarius Dudiz, ut Vatablus in-

mili& Jezeritarum, ( cujus mentio eft

rcitus Vi«

terpretatur , & Salian. idque ex fe-

iNum. 26. 30.? pertinuiffe dicemus ad

quenti turma confirmatur num. 6. in

tribum Manafle trans Jordanem.

E

qua filius toti turma vice parentis

9. Mezfe fexïa.) Menfe Elul , ut

ntum me-

praeft.

vocantHebrazi,qui refpondet Augufto.

Tot enii

$- Lemenfe tertic. ) Sivanappellant

Hira firus 4eces. ). INumeratur hic

Hebraei, & Majo refpondet.

idem in fortibus David tam 2. Reg.

rnenfes,

Bazjas.) Detribu Levi, erat quip-

23. 26. quam hoc libro fuüpra cap.

; dicebatur

aofiro 1€

pe facerdos, & filius Jojade facerdo-

11. num. 28.

tis. Dehoc Banaja vide z. Reg. 23. zo.

Thecuires. ) "lhecua eft in tribu Ju-

6. Juizabad.) Utvicarius, & pr&-

da. WVide Adrichom. in tribu ]uda

rbu Judoy

fedus.

num, 236.

fiat P

7. Menfe qzmko.) Menfe [unio ,

1o. Menfeé feptizm. ) Mlenfe "Vizri,

quem lammuz dicunt Hebrai.

hoc eft, Septembri.

gt )

- dfzbel fvater Joab. ) Davidis ex Sar-

Helles Phallenizes.) Supra cap. xz.

) qd'enim

via forore nepos, ideoque ex tribu

num. 27. eodem modo nominatur 5

jtíe o2

Tuda.

in 2, autem Regum cap. 25. num. 26,

ie prece

E;hus ejus pofó eum.) Micarius , &

dicitur de Phalti, qua diverfitas etiam

fortaíffe fucceflor, quod indicare vi-

eft in textu Hebrao.

Fuit Helles de

lf;,,chozbat

detur particula illa, 22f euz.

tribu Ephraim , ut hic exprefle ha-

kirent: :

g. Mezfe quiüfa.) Menfe Ab ; ]u-

betur.

Hebreis

lio fcilicet.

»1.. Mezfe efavo. ) O&obri, quem

ollro ld

Samaozb Jezerites.) INon fatiscon-

Hebrai Marchefuam appellant,

ftat, ex qua fuerit tribu, Si vox Te-

Hafetbites. ) De Hufathi oppido,

.diDo-

zerites patriam fignificat, ad tribum

ut videtur, tribus Juda ; nam Sobo-

, Bujus

Gad pertinuiffe dicemus , fuit enim

chai ex hac tribu fuiffe colligitur €X

: pará

]ezer, five Jazer civitas illius tribus,

€o ,; quod dicitur eum fuifle de ftirpe

feparata Levitis, ut conflat ex cap.

)ü ud ,

Zerahi, hoc eft genus duxifle a. Zara

ys t ]bus

6. hujus libri num. 81. Si vero Je-

Juda filio.

num:l4'

Dibl, cum Com. Menoch. Tonm. II

85

LIBRILPARALIPOMENON

12. Nonus, menfe nono, Abiezer Anathothites de filiis Te-

ï

24 *[oat

mini; & n turma ejus v1gmt1quatu0r millia.

uia fupet

r3. Decimus, menfe decimo, Marai, & ipfe Netophathites de

vl fuerant

fhrpe Zarahi, & in turma ejus vigintiquatuor millia.

45 9upe

. Undecimus, menfe undecimo, Banajas Pharathonites de

his autem t

fi]ns Ephralm & in turma ejus vigintiquatuor millia.

ribus, pre

IS. Duodemmus menfe duodecimo, Holdai Nethophatites,

26. Opel

de ftirpe Gothomel

& in turma ejus vigintiquatuor millia.

prert E

16. P'orro tribubus praeerant in Ifrael, Rubenitis, dux Elie-

?. Vin

zer filius Zechri : Simeonitis, dux Saphaüas filius Maacha:

—

tem vinari

17. Levitis, Hafabias filius Camuel: Aaronitis, Sadoc:

38. Nat

18. Juda, Eliu frater David : Hfachar: Amri filius Michael:

—

bus, Dalan

9. Zabulomtls Jefmajas filius Abdiaze: Nephtahtlbus, Te-

Timoth filius Ozriel :

29. Pori

fux Setral

20. Filiis Ephraim; Ofee filius Ozaziu : dimidice tribui Ma-

Adii:

naffe, Joel filius Phadajae :

o. Süp

2I. 'Ét dimidize tribui Manaffe in Gal aad, Jaddo filius Zacha-

dias Meto:

rie: Benjamin autem, Jafiel filius Abner:

3. SUp

223. Dan vero, Ezmhel filius Jeroham : hi principes filiorum

Yírael.

pes fübila

253. Noluit autem David numerare eos a viginti annis infe-

[ n

]

rius: quia dixerat Dominus, ut multiplicaret Ifrael quafi ftellas

bole Tirseft

coeli.

24.* Toab

dixerat

14. f

12. Mezfe nozza,

Quem Casleu di-

Ij. Menfe duodecimoe. ) Webruario,

Tam Qp al

eunt Hebrai, & Novembri refpondet.

quem Adar Hebrai dicunt.

"natborites. ) De Avathot , quod

N o

Nethopbatbites.) Midedi&anum. r3.

Vl d tribu

eppidum fuit juxta Jerufalem , erat-

De flirpe Góorbonicl. ) Fatris Caleb ex

tvit, tf

que juris facerdotalis in tribu Deniamin.

tribu Juda

omiftong

! De filiis Jemini.) De tribu Benia-

16. Porro tribubus, t$c.) Qui mox

quam fic

mm

Nam de voce Beniamin ali-

quando tollitur prima fyllaba Ben,

recenfentur , fuis tribubus przerant

Vitütus i

jure fucceffionis , & primogeniturz.

Pit; altera

hoc eft filius, & remanent Jaz,

At qui prefe&uras militares exerce-

2l, Tium, (

vel Zemiz , quod dexteram fignificat ,

bant , illas Regls electione obtinebant,

five dextera ejus, & pro Bennmm

EQIS lmpq

Accipitur.

Rabenitis. ) Et etiam- Gadms , ut

Nn el n

putat Erman. Sa.

US cetfüs ;

13. Menfé Decimo.) Decembrx, quem

17. Leritis.) Exceptis iis , qüi fa-

m Duüme

Hebrzi Tevet appellant.

tuf, iifin

Neraphatbites. ) Exx oppido Neto-

cerdotes erant , & ab Aaron genus

phati in tribu Juda, ex filís Aaxæ fi-

ducebant, qui ducem. habuerunt Sa-

hi a

lii Juda.

doc, ut dicitur hoc eodem verficulo.

s T

12 Uicis

14. Menfe undecimo. ) ]anuarlo men-

23. Quia dixtrat , Óc. ) Quafi dicat,

QUs Ro

Íe, qui vocatur ab tHebraeis Seveth.

fatis multi erant rehqm , utopus non

Pharathonites.) iXx oppido Phara-

fuerit juniores numerare, qui plurimi

BU t t

fon in tribu Ephraim.

erant, magno numero 'fuccreícente fo-

uuS,au

Ul&ïum QX

N

CAPUT XXVI. -

83

de filii Je ]

247'*

loab filius Sarviae coeperat numerare nec '€omplevit : * Syp,

quia fuper hoc ita irrueratin IHfrael, & idcirco numerus eorum, zi. z,

uhathites de

D

qui fuerant recenfiti , non eft relatus in faftos regis David.

25. Super thefauros autem regis fuit Azmoth filius Adiel:

honites de

lià.

his autem thefauris, qui erant in urbibus, & in vicis, & in tur-

ribus, praefidebat Jonathan filius Ozize.

tophatites

* millia

26. Operi autem ruftico, & a

gricolis, qui exercebant terram,

preeerat Ezri filius Chelub:

dux Elie-

27. Vinearumque cultoribus Seme

[aacha :

jas Romathites : cellis au-

xdoc:

tem vinariis, Zabdias Aphonites.

28. Nam fuper oliveta, & ficeta

" quae erant in campeüriQ

s Michael!

bus, Balanan Gederites, fuper apothecas autem olei, Joas.

29. Porro armentis, quae pafcebantur in Saron, praepofitus

fuit Setrai Saro

ribui Ma-

:

nites, & fuper bqves in Valljbus, Saphat filius

Adli:

40. Super camelos vero

us Zacha-

dias Meronathites :

: Ubill Ifmaelites, & fuper afmqs, Ja-

31. Super oves quoque Jaziz Agarenus : omnes hi, princi-

s üliortim

pes fubíftantiee regis David.

L25

32.]0-

nnis 3tfe-

L

1afï frellas

bole Ifraelitarum, cui Dominus bene-

gibus, & armentis Regis propriis,

dixerat.

vineis etiam , olivetis , ficetis , &c.

,* n

24. joab Sarvie filius.) Mide hifto-

quorum deinceps hoc eapite fit mentio.

Februario,

riam cap. 21. hujuslibri, & z. Reg. 24.

29. Quepafcebantur in Saron.) Mons

Nec complevit , &c. INam tribum Le-

eft, & urbs egregia in tribu IZphraim,

ianum. 1j

vi, & tribum Beniamin non nume-

regio etiam campellrs, pinguis, &

s Caleb ex

ravit, ut habemus fupra cap. 21.cujus

fertilifüma faginandis pecoribus per-

omiffionis duplex fuit caufa, altera,

quam apta, que a Caíarea Palaftinz

Vide

ut mox

quam hic habemus , plaga fcilicet di-

porrigitur ufque ad Joppen.

vinitus immiffa, qu& coptum abru-

Adrichom.

in Ephraim num. g7.

: preerant

pit; aitera, qua exprimitur eod. cap.

In valliéus.) juxtaMerefa in tribu Judae

ogenitura.

21. num. 6. quia invitus exequebatur

30. Ubil Ismmahbelizes. ) M el dicitur

res exerce-

btínebant.

Regis imperium.

Ifmahelites, quod aliquo tempore in

Non eff velatussnfaflos Regis.) Omit-

regione lfmahelitarum. fuiflet ; vel

fus cenfus ita eft , ut ne fumma qui-

quod egregio aliquo facinore hoe fi-

1d;ti5 a

dem numeratorum in faílos referre-

bi cognomen peperiffet ; vel tandem

4 qüi fa'

tuf,.diflinde , & per tribus , & fa-

quod vere effet ifmahelita natione, fed

milias capita recenfendo.

religione Hebraus, cui propterea ca-

enunt 9*

2s. Thefamris , qui erant $n urbibus ,

melorüm cura tradita eft , quia lfma-

vel*ficulo-

& iz vicis , 6c. ) Thefauri pecuniarum,

helite camelis abundant, & quomo-

ulidicth

quas Rex colligebat ex urbibus Re-

do habendi fint, peritiam habent.

opusn0t

gni, ex tributis, qu& pendebat po-

21. Jaziz Agareus.) De quo idem,

pulus , aut etiam collediones pecu-

quod de Ubil dici poteft ; & quoad

j pluritt

(cente 0^

niarum ex latifundiis , pafcuis , gre-

natiqnem, & quoad religionem,

$4

LIBRI LPARALIPOMENON

32. lonathan autem patruus David confiliarius, vir pru.dens,

-s Cutt

& litteratus : 1

x

tres mel

píe, & Jahiel üïigs Hachamoni erant cum filiis

regis?

P

jn qua t«

33- Achi.to ph

Da noftr

el etiamlconüliarius gegis, & Chufai Arachites

amicus regis.

» Deu:

1060 60

34. Poft Achitophel fuit Tojada filius Banajee , & Abiathar.

Princeps autem exercitus regis erat Joab.

:

4 9ed

CAPUT XXVIHL

patris me

enim ele,

f

& de fl

David preparatis ed templi. edificationem omnibus. necaffariis ,

|

cunttum

óalomonem , unicerfosque principes comvocatos. exbortatur. ad

g. 6

mandata Dei cuftodienda , prefcribitque traditam fibi a

tminus) e

Deo formam templi edificand:.

tegni Ti

6. D

Onvocavit igitur David omnes principes Iífrael, duces

EC

tribuum , & prsaepofitos tyurmarum , qui miniftrabant

tneam, à

ero eiin

regi, tribunos quoque, & centuriones, & qui preeerant fub-

ftantize, & poffeffionibus regis, filiosque fuos cum eunuchis,

". K

verit fac

& potentes, & robuttiffimos quosque in exercitu Jerufalem.

$ N

Emi

2.-Cunïq ue

—— :

n e:

Printipes fubFantia Regis.) LXX.

ri Jojadas, & Abiatharpoft mortem . .

yacotuAaxos appellant, regiarum fci-

Achitophel.

Abulenfis autem, & Sa-

Suitra

licet divitiarum quaftores, & cuftodes

lianus putant illa particula , pof, fi-

d& füpe

gnificari hos duos Achitopheli impa.

Cum ey;

David.

32. Patrzuus David. )Wracer 1(ài patris

res fuiffe opinione prudentie ; nam

tiobitibus,

1

Liter:zz*u!.) In Hebr. eft ')ET,'D f?-

probabile non videtur Davidem ufque

tate, [tj

her , id eft, fcriba, quod nomer le-

ad mortem Achitophelis diftuliffe in

Wg. C

confilia adhibere Abiathar Pontifi-

gis do&oribus tribuebatur.

Pole &

Filius Hachamoni.) Fortaffe frater

cem, perpetuum laborum , & peri-

I€9nl, q

esbaam viri fortiffimi , qui princeps

culorum fuorum comitem.

inter triginta numeratur füpra cap. t t.

V]dis, q

fnum. 1t. dicitur enim uterque filius

I.

muocevit igitur Da«vid ommes

hoc fib. v

Hachamoni.

Principes , 6$c. ) Ut comitia ce-

2« Cug;

33- «micus Regis.—) Confiliarius qui-

lebrarentur, & Salomoniregnum com-

etm led

demR egis,fed quemitex peculiari bene-

muni fuffragio confirmaretur.

& &æï&ag

volentia profequebatur. LLX X. voeant

D»uces tributm. ) Quorum nomina

?. lt toc

recenfentur fuperiori cap. num. 46 &

£raio0» , focium. ltalice diceremus ,

Stlill

Faveriro del Re.

ita Salomonis ami-

deinceps.

TU Q

Prepofitos turmarum. ) Qui viginti

diCäbgmr

cum legimus Zabub filium Nathan 3.

quatuor millibus preerant, qui fupe-

Reg. 4. s. Vide ibi didia.

riori capite ab initio, &

quæp

de's

&*Op

Omnes recenfentur,

dcingeps

Re

34. Poft Achbitophel,) cà Poff , Ly-

) D«

tanus, & Mariana ad tempusreferunt,

Trzbunos quoque , 66 centurione;c.) Vi.

ut fcilicet fadi intelligantur confilia-

de dica füperiori cap. num. 1.

E R

t m

N

CAPU T XXXVIII.

8y

it pruïïens,

t cum filiis

2. Cumque furrexiffet rex, & fletiffet, ait: Audite me, fra-

tres mei, & populus meus : Cogitavi, ut aedificarem domuin,

1 Arachites

in qua requiefceret arca foederis Domini, & fcabellum pedum

Dei noftri: & ad eedificandum, omnia praeparavi.

3. Deus autem dixit mihi: * non adificabis domum nomini »Reg.

Abathat,

meo , eo quod fis vir bellator, & fanguinem fuderis.

J*

4. Sed elegit Dominus Deus Ifrael me de univerfa domo

patris mei, ut effem rex fuper Ifrael in fempiternum: de |Iuda

enim elegit principes: porro de domo ]uda domum patris mei,

nutfaris,

& de filiis patris mei, placuit ei, ut me eligeret regem fuper

lahur àd

cunétum Ifrael.

jüia

z. *Sed & de filiis meis ( filios enim mihi multos dedit Do- * SsP-

minus) elegit Salomonem filium meum, ut federct in throno ?* 7

regni Domini fuper Ifrael.

6. Dixitque mihi: Salomon filius tuus zedificabit domum

el, duces

niftrabant

meam, & atria mea, ipfum enim elegi mihi in filium, & ego

ero ei in Patrem.

ant füb«

eunuchis,

7. Et firmabo regnum ejus usque in zeternum, fi perfevera-

vfalem.

verit facere praecepta mea , & judicia, ficut & hodie.

.$. Nunc ergo coram univerfío coetu lirael, audiente Deo

; EE MM

Cuttique

L

l]

2

noftro,

o[Emortem .

em, &3à

Oi praerant f[ubflantia , &e. ) Vide

4. Iz fempittrkum.) Regno perpe-

di&a fuperiori cap. num. 5 1.

tuis fucceffionibus ad pofteros meos

j fujfl, i

Cum eunncbhis..

Cubiculariis viris

tranfmiffo.

Porro phrafis Scripture,

pheli impà

ntiíg ; Dam

nobilibus, & fpe&ata fide, & probi-

in fempiterzum , longum tempus figni-

idem ufque

tate.

Italice diceremus.

Mafiri di ca-

ficat , utdocet Abulenf. quaft. 15. Vel

mera. Camevicri.

serte de Chrifto accipiendum eft.

diftulilfe ia

z Pottiti

Potemtes, 65 robufliffezzes.) Proceres

$. Elegit Salomonem. ) Signifïcavit

, & p

regni, ac prefertim fortes illos Da-

enim Davidi Dominus per INathan -

vidis, qui numerantur 2. Re

prophetam, 5Salomonem regnaturum,

g.z?.&

& zwdificaturum templum, fupra cap.

hoc lib. cap. 11.

22, IO.

n

d. imne

2. Cuwegue fürrexiffr Rex. ) Jacebat

C().'m' tiï (

6. Domum Team , &5 atria me;;,g)

enim ledulo aíExus propter fenium,

'Templum, & átria circumjeda.

ïnum Com-

&afflidtas vires. Vide Abulenf. quaft.

lpfum enim elegi nzhi in filium , &c. )

r

7. in hoc. caput.

n

ponsina

Vide dicta ». Reg. 7. t4.

utt. r &

Scabelluss pedum Dei mofÓri.) M Ooca-

7. Sicut E bodie. )

Sicut hoc t;m.-

tur arca fcabellum pedum , quia Deus

pore fervantur.

dicebatur federe fuper alas Cherubim,

8- Corapm sniverfo cgtu.

y Adhortor

yi fpe

que propitiatorium inumbrabant.

! Vi-

vos, & rogo.

c.ienz. Reg. 6. .

Cuflodite , E9 perquirite.) Servate

dciüfer

3. Dews autem . dixit mibi 6c.) 'Ni-

cognita, & ut cognofcatis, date ope-

u) Vi

de ?. Reg. 7. 1. &ibidida. Vide e-

ram ; neque enim tuetur quemquam

!

tiam füpra cap. 22. $.

fupina ignorantia.

LIBRI I

PARALIPOMENON

86

. Dir

noftro, cuftodite, & perquirite cun&ta mandata Domini Dei

opera 0om

noftri : ut poffideatis terram bonam , & relinquatis eam filiis

veftris poft vos usque in femphernum.

Domini.

) Àur

. 'Tu autem, Salomon fili mi, fcito Deum patrls tui, & fer-

* Pfal- vito ei corde perfecto,& animo voluntario : * omnia enim cor-

quoque p9

4-19.

da fcrutatur Dominus, & univerfas mentium cogitationes in-

;Se

fy menfu

telligit. Si quæüerls eum, invenies : fi autem . derehquems

P

eum, projiciet te in æternum.

militer, &

diverftate

Io. Nunc ergo quia elegit te Dominus, ut ædxficares do-

1num SantCtuarii, confortare & perfice.

16, Àufl

emenfa!

rr. Dedit autem David Salomoni filio füo defcr]ptlonem

1. Àd

porticus, & templi, & cellariorum , & coenaculi, & cubiculo-

rum in adytis, & domus propltlatïonïs,

ERsU Ya TT

12. Nec non, & omnium quae cogitaverat atriorum, & exe-

«

1j Divifr

drarum per circuitum in thefauros domus Domlm, & in the-

Lewirttarm

fauros fanctorum.

quam Levit

15. Divi-

titotes &c. q

vices füas,

sj a. ]

Scito Deum patris tzi. ) Deum

in templo conngnatlones ; inquarum

nem, k at

Ifrael fcito effe eum ,

quem colere

fecunda cellaria effent ad füpellecti-

lomoni

/

debeas.

lem faeram fervandam.

Vel certe

2 N o

Omnia enim corda forutarur Demi-

cellaria funt cubicula intra parxetes

güifictu ha

HHu$. ) Nibil Deo claw[um eff , intereft

templi, de quibus vide 3. Reg. 6. 5

€, Ut opur

animis noftris & cogmtzomäm mtedins in-

& qua ibi notavimus.

€COTC exer

Zerwenit , ait Senec. cap. 85.

Cenaculi.) Coanaculum eft fuprema

EL 7 ii

II. Defe, iptronemporricus, Gc. ) Quam

templi pars ,. que immediate efl fub

Dorin;

De

defcriptionem imprelfam divinitus in-

tecto.

Yaf feri del

telle&ui Davidis putat Cajetan. a Da-

Cubiculorum £2 4:1)!:5.) Cublcuïa in-

mate, &

'vide autem depictam filio Salomoni

telligit, qu& erant in atriis, in qui-

€ Lent adhibe

datam: quare quod dicitur num. r9.

bus noctu Levite, qui lanitores erant,

14, duj

habitabant.

enania veüerunt fcripta manu Domini ad

quintum qy

me , non de fcriptura, &delineatione

Domus propitiationit, ) San&a San-

in eavafr

corporali, fed fpirituali intelligit.

Sa-

&orum , ubi erant arca , & propitia-

Clpfüm eti

Jianus autem tomo 3. anno mundi

torlum, qui etiam locus erat propi-

UMET

3021. num. $6. exiftimat materiatam

tiationis Dei, qui facrificiis, & ora-

The fequenti

templi, & atriorum ideam divinitus

tionibus placabatur ,

. & fupplicibus

IS ls (41

Davidi datam , ut verborum textus

propitius reddebatur.

Ticuly Mo

pronrletas fervetur.

12. Exedrarum. ) Cubiculorum. LXX,

T atren

P:riicus.) Midedi&a 3. Reo. 6. 3.

habent Paffophoriorum.

moms füen

Cellariorum. ) Quidam apud Abu-

la thefaumros.) &d fervandos thefau-

'EU'7

lenfem cellaria fub templo conflituunt,

ros temph, pec.umam, aurum argene

tum

C

Xod, N

ijn quibus ea fervarentur, qua frigus

Tum

) üon

amant, quale eftf vinum, oleum, &

Tlaqfauros fantlorum. ) Rerum pretio-

hujufmodi,

Mlelius V:dentur fennre

farum. Deo confecratarum , aut ad

enat exextm

ali apud eumdem , qui tres flatuunt

templi reftaurationem oblatarum,

DLTUM

N

CAPUT XXVITI

&*

Jottini Dyei

14. Divifionumque facerdotalium, & Leviticarum, in omnia

$ eam filiis

opera domus Domini, & in univerfa vaía minifterii templi

Domini.

tui, & fer.

ii. Argenti

14. Aurum in pondere per fingula vafa miniíter

1 enim cor

quoque pondus pro vaforum , & operum diverfitate.

ati0nes i

15. Sed & in candelabra aurea, & ad lucernas eorum aurum

pro menfura uniuscujusque candelabri, & lucernarum.

Si-

ereliqu/eris

milter, & in candelabra argentea, & in lucernas eorum, pro

diverfitate menfurae, pondus argenti tradidit.

ücarcs do-

16. Aurum quoque deditin menfas propofitionis pro diverfi-

"riptionem

tate menfarum : fimiliter,& argentum in alias menfasargenteas.

cubiculo-

17. Ad fufcinulas quoque, & phialas, & thuribula, ex auro

puriffi-

n, & exe-

13. Divifonumque Sacerdotalium ,. &5

16. Í» menujfas pr-o;;-affia;zis.) Quæin—

&inthe

Leviricarum.) INam tam Sacerdotes,

templo Salomaonis tot fuerunt, quot

quam Levite, qui cantores erant, ja-

erant candelabra, hoc eftdecem. Vi-

nitores &c. divifi erant in claffes, &

de ^. Paral. 4. g. Vide Salian. tom.

D Div-

vices fuas, ut fupra vidimus cap. 24.

3. anno mundi 3o24. num. 96.

2$. & 26. Hanc ergo divifionum fe-

Pro diverfitate men[arum.) Ex He-

, inquanim

rem, & catalogum dedit David Sa-

br&o vertunt Pagninus, & Vatablus,

| fupcile&i-

fomoni.

f*? fngnlz's nze;,-/is..) Itaque fenfus e&,

Ve| certe

x emuia operva domus Domin:. ) Si-

defignaffe Davidem , quantum auri

infumendum eflet in fingulas menfas.

p panetes

gnificatur has divifiones ftatutas fuif-

Rego 6' S'

fe, ut opera , & minifteria templi

Vulgate noflre editionis verba illud

decore exercerentur , & ordinate.

fignmificare videntur, quod diceremus

Et ip univerfa vafa mintflerii templ

Italice: Diede oro , per far diverfe men-

eft fuprema

iate eft fb

Domini.) Defcripfit enim David, que

fe per li pami di propofzz'orz-e.

vafa fieri deberent in templo , cujus

In alias 27/67.7/;15 argenbeas. ) *Qïuibus pas

materig, & figure, & adquem ufum

terzg, & vaía ad ufum facrorum im-

Subiculdit

iS 5 in qm'

e(Tent adhibenda.

ponerentur.

ores eritt,

I4. durum im pondere.) Defcripfit,

17. Leunculos.) Aliü erateres. L.XX.

quantum auri pondus deberet impen-

cyatbos. N ox Hlebraa, ut nunc legi-

diin eavafa, quazaurea effe debebant,

tur, craterem fignificat, aut cochlear,

ia sU

x proiti

& ipfum etiam aurum tradidit, & ar-

non leonerm, fed facilis fuit unius li-

gentum , ut habetur num. 15. proxi-

terule mutatio

in aliam fimilem,

xat propr

me ífequenti.

Jod fcilicet in Vau, vel viciffim Vau

$, & ore-

yppliibis

^A$. Jo candelabra aurea, ) In taber-

in Jod; nam 93355 cZephor , craterem;

naculo Moyfis unicum fuit candela-

cochlear, aut pelvimfignificat, ?*52

brum aureum, in templo vero Salo-

chepbir autem leonem.

Fortafle va-

m LA*

fa hec erant leunculis ornata, & fpe-

monis fuerunt plura, hoc eft decem

s tht

Reg. 7. 49. nam cum Dominus

ciem aliquam illorum referebant , un-

É

Xod. 25. unum juffit fieri candela-

de affine illis nomen , & ab eadem

m ager

brum , non vetuit plura fieri, cum

radice dedu&um adhafit.

m pretio

templum , & tabernaculum amplius

Similiter €9 im leones argenteos. ) Va-

effet excitatum , & populus divitiis

fa ejufdem cum füperioribus forma;

; aut a

auctus efTec, -

fed non ejufdem materia.

m

8$

LIBRILPARALIPOMENON

purifimo, & leunculos aureos, pro qualitate menfurae pon-

tenellum:

dus diftribuit in leunculum, & leunculum.

Similter, & in

aratur J

3. Eg0:

leones argenteos diverfum argenti pondus feparavit. -

18. Altari autem, in quo adoletur incenfum ; aurum puriffi-

Dei nd.

mum dedit, ut ex ipfo fieret fimilitudo quadrigse cherubim

in enea,

extendentium alas, & velantium arcam foederis Domini.

105 & qu

19. Omnia, inquit, venerunt fcripta manu Domini ad me;

tiofum lap

ut intelligerem univería opera exemplaris.

j Erfü

20. Dixit quoque David Salomoni filio fuo. Viriliter age;

fn€0 aurut

& confortate, & fac : ne timeas, & ne paveas: Dominus enim

lis, que-

Deus meus tecum erit & non dimittet te) nec derelinquet,

4. Tria

vlentorun

donec perficias omne opus minifterii domus Domini.

21. Ecce divifiones facerdotum, & Levitarum, in omne mi-

$ Ett

nifterium domus Domini affiftunt tibi, & parati funt, & nove-

Toneszscuncssoaa

runt tam principesj quam populus facere omnia praecepta tua.

- Mibuc p

UM LUT XXIX —

à Davide j

abfolute rat

Rceenfm/mr impenle a David in edificium templi praparate, gaz'-

mum fecun

bus principes , ac populus plurima adjiciunt. donaria : David bene-

fed vel com

gemum j

dicens Dominum orat pro Salomone , ac populo : €? Jacrificiis cum

grandevi u

ingenti latitia oblatis , ungitur fecundo Salomon in regem pro

diendo i

àd magnitu

patre David, qui anno. regni quadragefimo

tequirebath

in pace quievit.

Ocutusque eft David rex ad omnem ecclefiam : Salomo-

tientie pue

Quireaddit

j

um, &

nem filium meum unum eïegit Deus, adhuc puer

tenel-

Tem tefere

19. dequo adolerur incenfum.) Altari

driga Cherubim fignificantur quatuor

enim u

Cherubini , qui erant in San&o San-

. Buf

thymiamatis.

Sipulitudo Quadrige Cherubig. ) In

&orum; duobus enim a Moyfe juxta

Wicllpit,

lateribus hujus altaris exprefTe erant

arcam pofitis , & ex folido auro fa-

tlriten à

quadrige Cherubim , quales non fe-

brefactis addidit Salomon duos alios

hipis quaf

longe majores ex ligno olivarum la-

at [rbi

mel in fcripturamemorantur, & Eze-

chieli oftenfa funt ejus prophetiz cap.

minis aureis omni ex partetecto. Vi-

CÓp. 6 it.

1. Vide hujus quadrige fchema apud

de 3. Reg. 6. 23. & ag.

Wel lls i

Pradum in cap. 1. Ezech. erat tamen

19. Seripta makuu Domini.) Vide di-

Pme lj

&a num. 11. ^

aliquod difcrimen, nam Cherubim hic

lao s

(quod in Pradi figura éexpreflum non

21. Diviffenes Sacerd;tum, &fc. ) Ctat-

& fl

eft ) alis velaffearcam dicuntur ; quod

fes, & vices Sacerdotum , & Levi-

47'"107-.

tarüm , de quibus di&um eft num, 15.

TE teg

ita fortaffe explicarepoffumus, ut ex-

tenfis alis duo Cherubim fedem Dei

Noverunst. ) Parati funt.

——

Tüors, f

conflituerent, & fimul iisdem arcam

l.

Cclefiam.) Cotum eorum, quos

b.üimmum

velarent, quatuor vero currum glo-

um f

fi& Dei traherent.

congregaverat, Vide fugerio-

Vel certe, qua-

ri cap. num. Ie

CAPUT XXIX.

89

fürae pore |

.»4

tenellum : opus namque grande eft ; neque enim homini prze-

lt

-

eii) &m

paratur habitatio, fed Deo.

L)

2. Ego autem totis viribus mei

s praeparavi impenfas domus

1m panif-

Dei mei. Aurum ad vafa aurea, & argentum in argentea, ses

Cherubim

in senea, ferrum in ferrea , ligna ad lignea, & lapides onychi-

Dui.

nos, & quafi ftibinos, & diverforum colorum , omnemque pre-

ii 41 me,

tiofum lapidem, & marmor Parium abundantiffime.

3. Et fuper heec, qua&e obtuli in domum Dei mei de peculio

liter ige,

meo aurum , & argentum, do in templum Dei mei, exceptis

iU5 fifll

his, quae praeparavi in aedem fanctam,

elinquet,

4. Tria millia talenta auri de auro Ophir: & feptem millia

'

talentorum argenti probatiffimi, ad deaurandos parietes templi.

D

omne m

mque

$. Et ubicumq'ue opus eft aurum de auro, & ubicu

& nove-

POW

opus

p Q

Adbuc puerum , & tezellum. ) Dicitur

ciditur, colore candidiffimum, & bo-

L

a Davide puer non fimpliciter, &

nitate primarium.

abfolute ratione atatis ; nam vigefi-

3. Er füper b&c, qu& obruli in domum

4l (li-

mum fecundum jam agebat annum,

Dei mei.) Pagninus ad verbum ver-

tit ex Hebrao: & a2huc propter volun-

J Dtt-

fed vel comparatione fui, qui feptua-

efimum jam fuperabat; folent enim

fatem seam in domo Dez zaei ee mibipe-

fs i

grandevi juniores pueros etiam blan-

culiare aurum , &5 argentum , quod dedi

diendo appellare ; vel refpeu habito

domui Dei mei, ($c. Peculimye aurum.,

n D

ad magnitudinem operis fufcepti, quod

Intelligit pecubiam peculiariter fepo-

requirebat hominem omnibus naturg,

fitam , & deflinatam , non ad reeni

artis, do&rinz , prudentie, & expe-

neceffitates , fed ad ea, que Rex pro

nata occafione;aut cupiditate voluiffet,

&slomo-

rientiz prefidiis cumulate inftrucum:

quare additur opus z2mqze grande eft , 5c.

Exceptis bis, qua preparavit, ) Pra-

eruti

2. Lapides onycbinos. ) Lapides colo-

ter ea, qu& praparavit.

tend-

lp edem [antiam.) Pro domo fan-

rem referentes humani unguis j d/v£

Quarii, ut vertit Vatablus.

enim unguem Gracis fignificat.

T quatuor

Et quafi flibinos, ) Lapidem candidum

4- Tria milla talezta auri.) Sæpiuä

ndo $u-

di&um eít, talentum unum auri duo-

) fe jUXFa

intelligit, quem alabaftrum , feu ala-

quro 1à-

baftriten appellamus.

Dicitur autem

decim millia coronatorum noflratium

lapis quafi ftibinus , quod colore re-

continere.

lalentum vero argenti

yos ali05

ferat ftibium ; de quo Plin. lib. 55.

fielorum argenteorum tria millia:

arum I

eo. V

cap. 6. ita fcribit: 4»e zisdem argenti

unius vero ficli pondus eft. quatuor

metallis imnvenitur, ut proprie dicamui,

regalium fifpanicorum.

fpuma lapidis candida , nitentifque , nom

De auro Opbir.) Nide dicta 3. Reg.

Vide d-

£$28;

tamen tranilucensis ,. fézmmi appellant ,

alii flibium ,. alii alabaflrum &c.

$. Lopleat mauum fuam.) Significa-

; ) Chf-

Marmor Parism.) Non explicat He-

re videtur David, oblationem hanc

& Ler

breus textus quodpiam genus mar-

fore quafi facrificium quoddam Deo

um .

moris, fed explicandi cauía LLX X. no-

eratifimum, « ipfos offerentes fore

bilifflo:cdum addiderunt marmor, Pa-

quafi facerdotes ,. & manus fuas hac

ny qlfOS

rium fcilicet, quod in Paro infula ex-

donatione confecraturos,

L-—l

Implete

[ugeïlö"

Bibl, eum Gom, Menoch, Tom., IHHI.

— —

9o

LIBRI I PARALïPDM—ENON

opus eft argentum de argento, opera fiant per manus artifi-

y. Tut

cum: & fi quis fponte offert, impleat manum fuam hodie, &

in manu tU

,

offerat, quod voluerit Domino.

.

imperium

. 6. Polliciaà funt itaque principes familiarum, & proceres tri-

13 Nuc

pomen tuul

buum Ifrael, tribuni quoque, & centuriones, & principes pof-

fetffionum regis.

4, Quis

7. Dederuntque in opera domus (1) Dei auri talenta quin-

univerfa pr

que millia, & folidos decem millia: argenti talenta decem mil-

Cepirus, (

lia; & zeris talenta decem, & o&to millia: ferri

s. Bere

tnillia talentorum.

quoque ce ntun:a

patres nolt

8. Et apud quemcumque inventi funt lapides, dederunt ia

elt mora.

16. Domm

thefauros domus Domini, per manum Jahiel Gerfonitis.

9. Laetatusque eft populus, cum vota fponte promitterent:

fius , ut a

quia corde toto offerebant ea Domino : fed & David rex la-

ett, & tui

tatus eft gaudio magno.

:

Io. Et benedixit Domi

17. d

no coram univeríà mu!ti'üdine., &

ilipas, u

Univerfa h:

in zeternuim.

ait: Benedi&tus es, Domine Deus Ifrael patris noftri, ab zeterno

Cum inger

II. Tua eft , Domine, magnificentia, & potentiä, & gloria,

1. Dor

atque victoria: & tibilaus: cuné&ta enim, qua in coelo funt,

firorum, (

& 1n terra, tua funt: tuum Domine, regnum, & tu es fuper

& femper

omnes principes.

1o.lusce

19. Sdlc

E (1) Dei. I»r edir. Sixr. legitur : Domini.

diat mand

enim manum, phrafi Scripture eft fa-

Wniverfa

Dederunt in tbefauvos , 6$c.) Ut fe-

cerdotio initiare. Vide dictaJudic.17.4.

ponerentur ad templi fabricam.

^0, Prs

6. Princpes familiarum. ) Vide di-

Z^4biel Gerfonitit. ) klic enim cum

€&a füperiori cap. num. r.

Ortino

duobüs filiis fuis Zathan, & Johel

&O uU

Principes. po[feffonmm.) Pr&feci ga-

prepofitus erat thefauris domus Do-

zz regig, praepofiti agrorum, vinea-

mini.

Vide füpra cap. 26. 22. & cap.

; eindej

rum, & gregumregiorum.

23. 9. Dicitur Gerfonites, quia Levita

21. Imi

7- Selidos decem smill;a. ) Siclus erat

erat,ex familia Gerfon filii Levi.

femiuncia, hoceft, quatuor drachmz :

9. Promittervezt. ) Heb

x

hinc ficlus , flater , tetradrachmum

fbonte offerremt.

,r'. & LXX.

3dem funt.

Solidus vero erat tantum

l 2. M('g'ni

fexta unci? pars , indeque fextula di-

Io. Zb «terzo in etezgum. ) 4 facu-

er.&m

lo, £5 s[aque $z fectlum , ut vertunt Pa-

9 füu tho;

cebatur , & 73. folidi faciebant libram ;

ninus, Vatablus, & habent etiam

hzc enim duodecim uncias continet.

W. Gafy

4Eris talenta , €5c.) 'Talentum five

LXX. hoc eft per totam zterpitatem.

W m f€cund3

effet eris , five auri, five argeati,

l1I. 7u2 Domine efh] magniffcentta ,

34- Prgj;

AUA

femper erat ponderis ejusdem , hoc

€c.) 'Tu magnificus es , .& potens,

eft librarum Romanarum centum vi-

:

&c. & te magnificare, & celebrare

ï Ph(gr

ginti quinque.

debemus, &c. Kadem diverfis itera-

GOTUm, uÀ

Tnus

j üt yn

$. Dpvent? [unt dapides. ) Pretiofi

ta phrafibus affe&um animi fancti Re-

bes

fcilicet, cujufmodi funt marmora.

Qs d

gis pro/dunt.

ThOrtj vie,

N

CAPUT XXIXS'

9Y

ius attifi.

I2. Tuse divitiae, & tua eft gloria: tu dominaris omnium,

! odie, &

in manu tua virtus, & potentia : in manu tua magnitudo, &

imperium omnium.

'oCeres tri«

13. Nunc igitur, Deus nofter, confitemur tibi, & laudamus

Icipes pof-

nomen tuum inclytum.

14. Quis ego, & quis populus meus, ut poffimus hzec tibi

enta quir-

univería promittere? tua funt omnia, & quse de manu tua ac-

lecem mil-

cepimus , dedimus tibi.

1€ Cenrüm

l

1$. Peregrini enim fumus coram te, & advense, ficut omnes

patres noítri. *Dies nofiri quafi umbra fuper terram, & nulla*Sap.

£5

derunt ia

eit mora.

p

$^

ritis.

16. Domine Deus nofter, omnis haec copia, quam paravi-

mitterent:

mus , ut eedificaretur domus nomini fanéto t

$

id rex Iae-

uo, de manu tua

eft, & tua funt omnia.

17. Scio, Deus meus, quod probes corda, & fimplicitatem

udine, &

diligas, unde & ego in íimplicitate cordis mei lztus obtuli

ib sterno

univerfa haec : & populum tuum, qui hic repertus eft, vidi

Cum ingenti gaudio tibi offerre donaria.

& goria

18. Domine Deus Abraham, & Ifaac, & Ifrael, patrum no-

lo fünt,

ftrorum , cuftodi in aeternum hanc voluntatem cordis eorum,

es füper

& femper in venerationem tui mens ifta permaneat.

. Tug

19. Salomoni quoque filio meo da cor perfettum , ut cufto-

n

diat mandata tua, teftimonia tua, & caeremonias tuas, & faciat

univerfa: & eedificet aedem, cujus impenfas paravi.

?T ) Ut f«

icart.

20. Praecepit autem David univerízae ecclefi:e : Benedicite

enim cum

Domino Deo noftro.

Et benedixit omnis ecclefia Domino

, & johd

Deo patrum fuorum : & inclinaveruntfe, &

adgraverunt Deum,

omus Do-

& deinde regem.

1. & G

21. Immolaveruntque vittimas Domino : & obtulerunt ho-

nuià [erita

M 2

E

locaufta

Levi.

; & LXX'

I2. Magnirudo, E&

Ipperium omnimg. )

t2 Söwplz'cz't;zzem.) Sinceritatem cor-

Hebr. & LXX. magnificare , 5 robora-

dis, & affe&us Flebr. retitudizem

4 fit

ve , feu cozforzare omnia.

LXX. jufiitzam.

gintPe

13. Confitemur tiþi.) Laudamus te,

co. Bt deinde Regem.) Approbantes,

ent Ctiam

ut in fecunda verficuli partereperitur.

que Rex nomine ipforum, & fuo co-

ernitaterm.

14. Promittere. ): Elebr. fponte of-

ram Deo füpplicabundus dixerat. Jo-

ferre.

fephus lib .

ne ita ex-

H/&'MI;A J

.'cap. 9. in

( potens,

ic. Peregrini enim [umus, &c.) Adeo.

plicat.

Verfi deinde «d Davidem omni-

celebrate

eorum, qu& damus, domini non fu-

bus de bonis, qua z'pfa- regzante percepe-

:[HS itefä'

mus, ut vixbrevemrillorum ufum ha-

vant, gratias cgerunt.

finfi

beamus , dum peregrinamur in hac

21. Tauros. mille,) Partim in ho-

mortali vita.

N

locaufla, partim in hoüiaä pacificas,

42

923

LIBRIIPARALIP. CAP.XXIX.

locaufta die fequenti, tauros mille, arietes mille, agnos mille,

[

cum libaminibus fuis, & univerfo rituabundantiifime in omnem

1

Iírael.

2

ï

55. Et comede

T

'unt, & bibrerunt coram Domino in die illo

|

3Re£- cum grandi lzetitia. * Et unxerunt fecundo Salomonem filium

r

.- 2

"34 (pavid: Unxerunt autem eum Domino in

h

in pontificem.

principem, & Sadoc

23. Seditque Salomon fuper folium Domini in regem pro

David patre fuo, & cun&tis placuit: & paruit illi omnis Ifrael.

Oblatis sl

24. Sed & univerfi principes, & potentes, & cun&i filii re-

apparats.

gis David dederunt manum, & fubje&ti fuerunt Salomoni regi.

25. Magnificavit ergo Dominus Salomonem füper omnem

Ifrae! : & dedit illi gloriam regni, qualem nullus habuit ante

I

0

j

&

,f

eum rex Ifrael.

C

26. Igitur David filius Ifai regnavit fuper univerfum Ifrael.

HO

3Reg

3. Drac

eII

27. * Et dies, quibus regnavit fuper Ifrael, fuerunt quadra-

- ginta anni : in Hebron regnavit fe

türionibux

ptem annis, & in jerufalem

bus famil:

annis triginta tribus.

28. Et mortuus eft in fene&ute bona, plenüs dierum, & di-

$. Ea

vbr ent t

vitiis, & gloria, & regnavit Salomon filius ejus pro eo.

29. Gefta autem David regis priora, & noviffima fcripta funt

mus De

in libro Samuelis Videntis, & in libro Nathan prophetae, atque

4 " Àt

in volumine Gad Videntis:

locum, q.

hoc edt in

3o. Univerfique regni ejus, & fortitudinis, & temporum, quse

rrarum.

.5 Al

tranfierunt fub eo, five inïfrael, five in cun&is regnis te

filius Uri

LIBER

: fequif

quarum pars cedebat offerentibus in

24; Dederunt manum, ) Hebraice

epulum , quod fignificant verba fe-

habetur: Dederuzi manum ffb Salomao-

6. Afo

. quentia, ebuzdantiffene iz omnem If ael.

Culo fs

ze Rege. Vulgata exponendo addidit,

Cum ibaminibus füis.) Wide dida

f'*bje&tt fuerune , ut ia porredio ma-

.T. E«

lum. cap. r$. num. $.

nus fueritin fignum fubje&ionis.

idy QUOd

Er univerf2riru.) Servato ad unguem

29. I Libro Samzelis .

. . & Nathban.)

ritu facrificiorum,

I. Scilicet & 2. Regum ; vel certe ht

22. Coram Domino.) INon coramar-

libri Samuelis , & Gad non extant.

(i)

Dos

ca; nullum enim atrium tanto populo

Vide, quz diximus in Prolegomen.

epulanti par effe potuiffet, fed Hierofo-

Cap- ;'u E

D

Di

lymis,loco, quem fibi Dominus elege-

30. Temporum , qu& iranfiersunt [ub eo.)

rat ad epulas facrificiorum pacificorum.

Id eft, laborum, afflidionum , & va-

[

riorum cafuum.

l C(M

d

Vide didia Deut. i. rr. & deinceps.

23. Uaxerunr fecundo Salomonem.)Pri-

lp cuntis regnis rerra; umr.) H per-

tl g

mo enim unctus fu

erat in Gihon per

bolice di&um. Hiftoria illa comple-

Y Qu

Sadoc, & Nathan,

&ebatvur non tantum res lfraelitici re-

Ide i

'ut habemus 3.

Wtis

d eg. I. 39.

gni, fed etiam externorum.

:QU

IX

u u u R w

955

1005 tille

Tüomnem

LIBER SECUNDUS

;

3

in.die ill

IPA

ALI

O

em filum

ENON,

; V Sadoc

HEBR AICE DIBRE HAIAMIM. -

.

CAPUT.L

egem pro

nis Iftael,

Oblatis mille boflis a Salomone in Gabaon, Dominus ii mo&fe

i filii re-

apparets dat ei petitam japientiam , additis divitiis , & gloria :

Doni 1691.

pof? qua currus , €? equites congregat.

f omnerm

)buit ante

Onfortatus eft ergo Salomon filius David in regno fuo : jReg.

LC

& ( Dominus Deus ejus erat cum eo, & magrificavit s. z.

h Irael.

eum in excelfum.

t quadme

2. Praecepitque Salomon univerfo Ifraeli , tribunis, & cen-

turionibus: & ducibus, & judicibus omnis Ifrael, & principi-

Ierufalem

bus familiarum:

/4. Et abiit cum univerfa multitudine in excelfum Gabaön,

f

, & d*

0

ubi erat tabernaculum foederis (2) Dei, quod fecit Moyfes fa-

mulus Dei in folitudine.

i'iþta fuat

4. * Arcam autem Dei adduxerat David de Cariathiarim in zReg.

(5 a que

locum, quem preeparaverat ei; & ubi fixerat illi tabernaculum, 6-17-

hoc eft in Terufalem.

1.r ar.

um quæ

errarum.

3. Altare quoque aeneum , * quod fabricatus fuerat Befeleel ; ä;;w

filius Uri filit Hur, ibi erat coram tabernaculo Domini, quod 55.1.

LIBER

nl

& requifivit Salomon, & omnis Ecclefia.

Hebraice

6. Afcenditque Salomon ad altare aeneum , coram taberna-

) Sdum-

culo foederis Domini, & obtulit in eo mille hoftias,

do addidit

7. Ecce au:em in ipfa no&te a

re(io d*

pparuit ei Deus dicens: Poüge

^tofil.

ia, quod vis, ut dem tibi.-

4 Nuthur.)

M 3

8. Dixit-

| certe !

(1) Dominus Deus ejus erat cum eo. Iz edzz. Sixz. legstur tam

y extat

erat cum €o.

f"""" Dominus

legomet.

(2) Dei. 4» edzr. Sixz. legetur : Domini.

afortatus eff ergo.)Qux habentur

6. Coram tabernactlo. ) Erat. enim

gütj/;lþ M')

r. Co

altare holocauftorum ante fores ta-

quatuor hifce primis verficulis

hujus capitis,clara funt ex di&is3 Reg3.t

bernaculi.

]

Ht

$: Quod €$ requifivit Salomoz , &e. )

7. Ecce aurem im ipfa molle.) Hmc

; cormp.

le

Id eft, adiit Salomon , & cetus o-

explicata funt 3. Re

mnis, qui cum illo erat.

deinceps.

g. 3. a num- 5. &

ditia

94

LIBRIIL. PARALIPOMENON .

$. Dixitque Salomon Deo: Tu fecifti cum David patri meo

mifericordiam magnam: & conftituiíli me regem pro eo.

. Nunc ergo, Domine Deus, impleatur (ermo tuus, quem

Qrdinatis )

cum n

pollicitus es David patri meo: tu enim me'fecifti regem fuper

populum tuum multum, qui tam innumerabilis eft quam pul-

vis terrae.

1 TY

* Sap.

1o. * Da mihi fapientiam, & intelligentiam, ut ingrediar, &

m

9. 19- egrediar coram populo tuo : quis enim poteft hunc populum

i

?. Et t

tuum digne, qui tam grandis eft, judicare?

mens, &t

11. Dixit autem Deus ad Salomonem : Quia hoc magis pla-

cuit cordi tuo, & non poftulafti divitias, & (ubftantiam, & glo-

preepofitos

; *Nif

riam, neque animas eorum, qui te oderant, fed nec dies vitee

cum Davi

plurimos: petifti autem fapientiam, & fcientiam , ut judicare

tet fb do

poffis populum meum, fuper quem conftitui te regem,

4. Sic

12. Sapientia, & fcientia data funt tibi: divitias autem & fub-

ftantiam, & gloriam dabo tibi,ita ut nullus in regibus nec ante

ffei, üt (

| te, nec polft te fuerit fimilis tui.

E

& fürmigan

-13. Venit ergo Salomon ab

nam, & a

excelfo Gabaon in Jerufalem

&L neomer

coram tabernaculo foederis, & regnavit fuper Ifrael:

14. * Congregavitque fibi currus, & equites, & fa&ti funt ei

fiüm, qua

53Reg.

10-26. mille quadringenti currus, & duodecim millia equitum, & fe-

. Dom

cit eos effe in urbibus quadrigarum, & cum rege in Jerufalem.

eft enim [

15. Praebuitque rex argentum , & aurum in Jeruíalem quafi

6. Qui

lapides, & cedros quafi fy

mum? ff

comoros, quae nafcgntur in campe-

ftribus multitudine magna.

quantus e

16. Adducebantur autem ei equi de ZEgypto, & de Coa, a

tantum, 1

. 7 Mitt

negotiatoribus regis, qui ibant , & emebant pretio,

17. Quadrigam equorum fexcentis argenteis, & equum cen-

auto, U:

tum quinquaginta : fimiliter de univerfis regnis Gethaeorum,

cCintho i

Thecum |

&a regibusf Syrize emptio celebrabatur.

Dier me

$. Sed

r

d Etrey

fs

-

z

CAPUT

cp

5 umj

-dqo. Ut ingrcdi

| & 'egr;*didr. ) lït

vimus 3. Reg. 10. a h. 6. & deinceps.

Regem decet.

ac phrafi Hebrazi

Córam taäefndculo.) Hebr. 4e coraza

À ut f

Eabernaculo. 4X X. a facse tabernaculr,

6. »m's l

explicant omne genus publica acuo-

nis, & converfationis.

Nàm tabernaculum fcederis tunc erat

* d "

I3. Venit ergo Szlómoz.) Qs hic ha-

in Gabaon, ut patet ex num. 3. unde

bentur ufque ad finem capitis, explicas

C&t, l k

Salqmon redibat,*

Ielt n

N

AP,

ää.&

*«

^'de

*

o 36&'*

93

patri flieo

0 €0,

CATUT ïïvw

1US, Quent

Ordinatis pro templo edificando arcbiietlis €& operariis , S"lefomöæ

2em iuper

cum rege Hiram comvenit de mitiendo erudito artifice, liguisque

quam pul-

ad templi firuciuram cedendis.

"rediar, &

I. chävit autem Salomon zedificare domum nomini Do-

populom

mini, & palatium fibi.

*5

2. Et numeravit feptuaginta mi

llia virorum portantium hu-

1915 plz-

meris, & o&oginta millia, qui caederent lapides in montibus,

preepofitosque eorum tria millia fexcentos.

m &glo-

dicens: Sicut egifti 4 Reg-

dtes vitze

5.* Mifit quoque ad Hiram regem Tyri,

cum David patre meo, & mififti ei ligna cedrina, ut cedifica-?: ?

. judicare

I

ret fibi domum , in qua & habitavit :

4. Sic fac mecum, ut zedificem domum nomini Domini Dei

m &fob-

Déc ante

mei, ut confecrem eam ad adolendum incenfum coram illo,

& fumiganda aromata, & ad propofitionem panum fempiter-

nam , & ad holocautomata mane , & vefpere, fabbatis quoque

erufilem

& neomeniis, & folemnitatibus Domini Dei noftri in fempiter-

num , quae mandata funt Iífraeli.

i fünt ei

m & fe-

«. Domus enim , quam zedificare cupio, ma

gna:e& : magnus

eft enim Deus nofter fuper omnes deos.

rüfalem.

dificet ei dignam do-

6. Quis ergo poterit praevalere, ut a&

m quafi

mum ? fi coelum, & coeli coelorum capere eum nequeunt:

campe

quantus ego fum , ut poffim zedificare ei domum? fed ad hoc

tantum, vt adoleatur incenfum coram illo.

*Coaj*ä

erati in

7. Mitte ergo mihi virum eruditum, qui noverit op

auro, & argento, zere, & ferro, & purpura, coccino, & hya-

jm Cer«

cintho, & qui fciat fculpere coelaturas,cum his artificibus, quos

oruifi»

mecum habeo in Judaea, & Jerufalem, quos præparavit David

pater meus.

8. Sed & ligna cedrina mitte mihi: & arceuthina, & pinea

e

K* Ecrevit autemSalomon5c-y l'otum

8. Lgza.

*

arctttbina. ) Ex ju-

nipero, fic LXX. at Pagninus, &

caput explicatum eft 5.R eg.5.

Vatablus ex Hebrao vertunt, 4egz2.

n

q. Fmmigauda aromata.) incenden-

da, ut fumum odoratum faciant.

Alias monui arborum ,

ftirpium ,

lincep

animalium nomina, que in Hebreo

d

6. Quis ergo poterie prd'vz:lerc £ )Quis

textu habentur, varie admodum ex-

f";[(,'ü.-f à

tantum poterit?

Sed ad boc tantum, && c.) Qua(ï di-

plicari, nec fatis veram illorum figni-

ync era

cat, ad hoc tantum zdifico , ut ado-

ficationem conftare poffe, quod acci-

3.un H

leatur incenfum4

dit in voce tzy u3 éeroféim , qu hic

1

LIBRII PARALIPOMENON

96

18. Fecitq

de Libano: fcio enim, quod fervi tui noverint czedere ligna

de Libano, & erunt fervi mei cum fervis tuis,

1

ortarent,

*

gent : o 8l

9. Ut parentur mihi ligna plurima: Domus enim,

quam cu-

pio sedificare, magna eft nimis , & inclyta.

puli

1o. Praeterea operariis, qui caefuri funt ligna, fervis tuis

dabo in cibaria tritici coros viginti millia, & hordei coros to-

Tephn.

tidem, (1) & vini viginti millia metretas, olei quoque íata vi-

ginti millia.

.

Ir. Dixit au

tem Hiram rex Tyri per litteras, (iü'as miferat

LLTos

Salomoni: Quia dilexit Dominus populum fuum, idcirco te

nm

regnare fecit fuper eum.

ejus, in loo

12. Et addidit, dicens: Benedi&ctus Dominus Deus Iírael, qui

2 Copit

fecit coelum , & terram, qui dedit David regi filium fapien-

g fu.

tem , & eruditum, & fenfatum, atque prudentem , ut aedifica-

ET

ret domum Domino & palatium fibi.

caret dotu

15. Mifi ergo tibi virum prudentem, & fcientiffimum Hiram,

ginta, latih

(2

) Patrem meum,

- 4 Borti

14. Filium mulieris de filiabus Dan, cujus pater fuit Tyrius,

juxta mení

ui novit operari in auro, & argento, zere, & ferro, & marmo-

H

altitudo ce

re,

& lignis; in purpura quoque, & hyacintho, & byffo, & coc-

trinfecus a

cino :

& qui fcit ceelare omnem fculpturam, & adinvenire

prudenter,quodcumque in opere necelfarium eft, cum artifici-

—

bus tuis, & cum artificibus domini mei David patris tui.

T eept

i

tis inl

1s. Triticum ergo, & hordeum, & oleum, & vinum , qua

gun £,

pollicitus es, domine mi, mitte fervis tuis.

lr Mozten

16. Nos autem caedemus ligna de Libano, quot neceffària

tà Vifionis ,

habueris, & applicabimus ea ratibus per mare in Joppe: tuum

abemuhor

autem erit transferre ea in Jerufalem.

.

tali us It

17. Numeravit igicur Salomon omnes vi

ros profelytos, qui

abebatqm

'Wn. NOT,

erant in terra Ifrael, poft dinumerationem, quam dinumeravit

rigne M tri

David pater ejus, &

inventi funt centum quinquaginta tria

frbam Beni

m.iläia & fexcenti.

&

r

16. Fecit;

- Dtant , fü

pue——

& defunt

1)

& vini viginti millia metretas. Hac verba ; edir. Sixr.. defumr.

l, f&

(2)

Patrem. 4z edir. Sixt. legztur : ut Patrem meum.

2

Päïtim h;

habetur; quidam enim putant 14395

mana , hoc eft , aque uncias 960.,

6 Salin

Lberof; efle fpeciem quamdam cedri:

Vide Cornel. a Lapide opufculo de

n n

menfuris.

4

j TP [

ali buxum, alii juniperum interpre-

13. Hiram patrem mewn. ) Wide di-

Ti ^. ReS

tantur, nec defunt, qui fraxinum eífe

velint.

&a 3. Reg. 7. num. 15, & 14. Appel-

]

10. Metrezas.) Metretatantum con-

lat eum 'P'yrius patrem fuum , &tate

lpeä'

* men

fcilicet, & benevolentia.

lil

C

tinet liquoris, quantum amphora R o-

)N

CAPU T II & IIL

97

Xlere [iems

| »18. Fecitque ex eis feptuaginta millia, qui humeris onera

portarent, & o&toginta millia, qui lapides de montibus ceede-

rent

; quit qu

5

puli.

: tria autem millig, & fexcentos præpc?ä

i

3

85 opgrugïn po-

fervis tuis

CAPUT II

| cotos t0-

ue 1ata vi»

»Temglum extruitur,

cum porticu , *velo , &

ante fores templi.

duabus columm'.ï

as miferat

idcirco te

TKCæpitSalomon dedificare domum Domihi in Jerufalem 3Reg.

IE

in monte Moria, qui demonftratus fuerat David patri 6- 1.

ejus, in loco, quem paraverat David in * area Ornan Jebufaei.

2Reg.

Iírael qui

4 s.

t fapiet-

2. Coepit autem sedificare menfe fecundo, anno quarto re-

gni fui.

:

I:Par.

tadific-

|. $. Et hec funt fundam

21.26.

ehta, quae jecit Salomon, ut ædifi-

caret domum Dei longitudinis cubitos in men

-

3

$t Eiratny

furg prima fexa-

/

ginta, latitudinis cubitos viginti.

4- Porticum vero ante frontem , quae tendebatur in longum

i Tyris,

7 thartmo«

juxta menfuram latitudinis domus, cubitorum viginti: porro

altitudo centum viginti cubitorum erat :

'o, & coc-

,.& deauraylt eam in-

invenite

trinfecus auro mundiffimo.

s. Domum

| aytifici-

T egptt. Salomon.) Yloc caput fa-

il,

!.Ef

culum à Moyfe confirudum fuit ;

n qu&

tis intelligitur ex didis 3. Re-

menfürarum enim ratio progreffutem-

gum €.

À

poris mutatur.

Duplum tamen nu-

IÀ Mozstem Morzia.

) Qui dicitur nl

merum cubitorum adhibuit Salomon ;

eceffara

ra Vifionis, Genef. 25.

n

--

ubi etiam

nam cum tabernaculi Mofaici longi-

e: tuum .

habemus nominis hujus caufam. Orien-

tudo effet cubitorum 3o. latitudo ve-

tali urbis Jerufalem parti adjacebat,

ro decem , templum Salomonis 6o.

habebatque ad meridiem montem

habuit longitudinis, & 2o latitudinis,

055 qïäi

Sion.

iNon fatis conflat , pertinue-

4. dliitudo centum viginti cuäitorum.)

menvit

,

ritne ad tribum [juda, an vero ad

Quanta fcilicet erat templi altitudo,

nta t

tribum.Beniamin: fünt qui Juda tri-

utfentit Ribera, Barradius, "l'orniel-

buant ,

funt etiam qui Beniamin.

lus, & Abulenfis apud Salianum an-

, Feote

INec defunt , qui , ut urbem Terufa-

no mundi 3024. num 3c. qui tamen

[

lem , fic & templum partim in una,

exiftimat altitudinem centum viginti

partim in altera tribu fuiffe velint.

eubitorum

comprehendere

turrim

Vide Salianum tomo 3. anno mun-

quadrilateram,que fupra reliqui templi

:'äas yr

di 3025. num. 15. 14. & 15.

te&um triginta cubitis attollebatur.

(culo d€

|dn area Ornan Jebufar. ). Nidehifto-

Quod vero 3. Reg. 5. 2. dicitur tem-

riam 2. Reg. 24. füb finem capitis.

plum habuiffe triginta cubitos altitu-

Vided

3. Ín menfura prima. ) Utendo ea

dinis , intelhgendum eft a pavimen-

: Appef"

Ípecie menfurge, qua primo taberna-

to ufque ad primum tabulatum.

j gt

Fal. cumo Com. Menocb. Tom. II

N

LIBBRI ID PAPRALIPOMENON

98

«. Domum quoque majorem. texit tabulis ligneis abiegenis,

r* Ante

& laminas auri obrizi affixit per totum, fculpfitque in ea pal-

ï!' E quinque a

mas, & quafi ca:enulas fe invicem comple&tentes.

] quinque U

6. Stravit

16, Necn

quoque pavimentum templi pretiofiffimo marmore

*

Gdecore multo.

eas capitiDus

7. Porro aurum erat p110batifïïmum, de cujus laminis texit

catenulis int

domum, & trabes ejus, & poftes, & parietes, & oftia : & cae-

1. pfas

lavit cherubim in parietibus.

. dextrs, &

8. Fecit quoque domum San&i fan&torum : longitudinerh

cavit jachin

juxta latitudinem domus : cubitorum viginti, & latitudinem fi-

militer viginti cubit

talentis fexcentis.

orum, & laminis aureis texiþ eam, quafi

Cufirutlt

9. Sed & clavos fecit aureos, ita ut finguli clavi ficlos quin-

quagenos appenderent: coenacula quoque texit auro.

labrorun

IO. Fecit etiam in domo San&ti fanCtorum cherubim duos,

opere ftatuario: & texit eos auro.

1, D'Ecit q

II. Als cherubim viginti cubitis extendebantur, ita ut una

ala haberet cubitos quinque, & tangeret parietem domus: &

1 &

altitudinis,

altera quinque cubitos habens, alam tangeret alterius cherub.

I2. Similiter cherub alterius ala quinque habebat cubitos, &

2* Maré

tangebat parietem: & ala ejus altera quinque cubitorum, alam

rotundum r

cherub alterius contingebat,

& funiculu

13. Igitur alae utriusque cherubim expanfze erant, & exten-

E

debantur per cubitos viginti: ipfi autem ftabant ere&tis pedi-

lts queda

vum maris

bus, & facies eorum erant veríze ad exteriorem domum.

& Etip

*Mat. z4. *Fecit quoque velum ex hyacintho, purputa, cocco, &

Qquomum tri

275* byffo, & intexuit e1 cherubim.

p

15. Ante

dentem : [

$. Demwum quoque majorem. ) Prio-

gnationibus diftinguebantar , . auro ex-

rem templi partem ; quam appellant

ornavit Salomor,

——.——

Vide Darrad. to m.

1

fa5ila, in qua altare thymiamatis.

2. lib.'3. cap. 25.

7 . Dusnq

CuMdbiegnis.) Sed immixtis laquea-

14. Fecit quoque velum. )

Abuïenf.

fitem Qpitis

ribus cedrinis , ut dicitur 3. K'eg: 4. 9.

in hoc cap. putat unum tantum fuiffe

Carenulas. ) Exxant enim. palma jun-

velum templi, quod ad ingreifum in

3 nun, qe

&e ordine catenato.

Simile quid-

W. [n orgg

C

Sanda effet expanfum. Janfen, etiam

Concordime Evanoe.

unum

W rpficant F

dam dicitur de capitellis columnarum

I43-

4

3. Reg. 7. 17. Quafi i modum vens,

tantum velum agnofcit, fed illum con-

l ALQ

inquit, &f eazemarum fibi imvicem miro

ftituit àd ingreflum in Sanáa San&o-

f

rR

rdine contexrarum.

rum. Verius videtur fuiffe duo vela,

&um, u

L fen

9. Sicles quinquagenos, ) Ducento-

quod multi tràdunt auGores apud Bar-

&tf a

rum aureoruüm noflratium.

rad. loco cit. cap. 23. quorum alte-

Lapidiyy.

LUE

Cenacula quoque texir auro, ) Cuem-

rum eílfet ante San&a , alterum vero

admodum templum inferius , fic &

ante San&a San&orum.

Dtm ,

Vi;lc plura

erdyin altà

fuüperiores domos duas , qua conti-

apud Barrad. loc. cit.

9AU R o

ÜN

CAPUT II & IV.

93

i lii

15. * Ante fores etiam templi duas columnas, quze triginta, Teremr

æmæm

j&

quinque cubitos habebant alti

&

tudinis: porro capita earum, $4509

quinque cubitorum.

110 marmöre

16. Nec non, & quafi catenul

asin oraculo, & fuperpofuit

eas capitibus columnarum : malo

aminis texit

granata etiam centum quæ

catenulis interpofuit.

lia &ce-

'17. lpfas quoque columnas p

ofuit in veftibulo templi, unam

a dextris, & alteram a finiftris: eam , quz a dextris erat , vo-

ngitudinem

itudinem fi-

cavitwjachin ; & qua ad 1zvam , Booz.

&, quai

CAPUT

IV.

Conf!ru&lio altaris &nei , maris fufllis , decem concharum , cande-

ficlos quin«

TO.

labrorum , menjarum , phialarum, ac ceterorum , que ad

ibim duos,

iemplum , ejusque ornatum. pertinebani.

—

Ecit quoque altare aeneum viginti cubitorum longitudi-

, la ututa

domus: &

z:F

nis, & viginti cubitorum latitudinis, & decem cubitorum

altitudinis.

us cherüb.

cubitos &

2.* Mare etiam fufile decem cubitis a labio usque ad labium, 53Reg.

rotundum per circuitum, quinque cubitos habebat altitudinis, 7. 23-

um am

& funiculus triginta cubitorum ambiebat gyrum ejus.

. Similitudo quoque boum erat fubter illud, & decem cu-

LU extete

bitis quaedam extrinfecus caelaturze, quafi duobus verfibus al-

ettis pec

vum maris circulbant.

Boves autem erant fufiles :

truty.

4. Et ipfum mere fuper duodecim boves impofitum erat,

, C0C0;

quorum tres refpiciebant ad Aquilonem, & alii tres ad Occi-

I so Aänte

dentem : porro tres alii Meridi

em, & tres, qui reliqui erant,

EETDES

N2

. Orien-

Barrad. tot«

13. Dzas columnas.) klec ufque ad

rat Exodi 2o. 26. ubi habemus : Nox

ajcendes per gradus ad altare meum , me

Abulenf.

finem capitis explicata funt 5. Reg. 7.

antum fuitie

a num. 15. & deinceps.

revelerur turpitudo . 112.

Jofephus lib,

norellum i1

16. Lo oraculo.) Pro, ficut. iz oraculo;

6. de bello Jud. cap. 6, — A4fcen/us , in-

ut explicant Emanuel Sa, & Miriana.

quit, m e/rare paulatim arduns rejups-

zabatur.

Itaque

per

pavimenti

po, wnum.

Ltare eneum. ) Yntrinfecus tamen

dillun cot*

d

ex lapidibus impolitis confiru-

acclivitatem, non per gradus afcen-

83 San0

&um, ut fervaretur lex Exod. 20. 25.

debatur, quem modum etiam tradit

quehoecpracipiebat, fí aItare lapideum

Abulenf, in hoc eap. qu&ít 7. funt

fe duo Y6

tamen qui putent afcenfüm ad altare

as pud DAP^

feceris mibi , adificabis illud de filiss

pergradus patuiffe. Videdica Exod.

orurm alte«

japidióus.

20. num. ultimo,

verum YO

Decem cubitorum altitadinis. ) Ut fa-

cerdos in altari facrificaret , non afcen-

2. Mare etiam f'ufile. ) Explicata funt

Vij pl

debat per gradus ; quia id vetitum e-

hac 3. Reg. 7. num« 25. & d?ijxceps,

x60

LIBS5SBRI JL PIARAL,IPOMENON

V y6. Breb

örientem, habentes mare fuperpofitum :. pofteriora autem

boum erant intrinfecus fub mari.

lomoti (1) !

] [imo.

$. Porro vaftitas ejus habebat menfuram païmi, & labium

illius erat quafi labium calicis, vel repandi

y7. Ia 168

tria millia metretas.

li, capiebanue

Sodut, & $

6. Fecit quoque conchas deceni: & pofuit qpinque a dextris

3

1. Erat

-

& quinque a finiftris, ut lavarent in eis.omnia, quae in holo

lgnoraretut

.Cauftum oblaturi erant: porro in mari facerdotes lavabantur.

1. Feat

7. Fecit autem & candelabra aurea decem, fecu

ndum fpe-

peum, & m

ciem , qua (1) juffa erant fieri, &

20, Cand

pofuit ea in tenï1plo, quinque

a dextris, & quinque a finiftris

oraculum j

$. Nec non & menfas decem, &

At Etfl

pofuit*-feas in templo, quin-

que a dextris,

& quinque a finifiris : phialas quoque aureas

oms de a

centum,

r

2 Thy

9. Fecit etiam atrium face

-

dotum, & bafilicam grandem:

lo ex a

& hoftia in bafilica, quae texit aere.

IO. Porro mare

eftin Sanf

pofuit in latere dextro contra Orientem ad

que compl

Meridiem.

Donni.

ir. Fecit autem Hiram lebetes, & c/reagras, & phialas: &

complevit omne opus regis in domo Dei.

12. Hoc eft columnas duas, & epiftylia, & capita, &

quafi

Olltis b

lum i

quaedam retiacula, quae capita tegerent fuper

epiftylia.

13. Malogranata quoque quadringenta, & r

etiacula duo, ita

LP

ut bini ordines malogranatorum fingulis r

*

Noht

etiaculis j ungeren-

|

tur, qu& protegerent epiftylia, & capita columnarum.

füus,

furis dom

14. Bafes etiam fecit, & conchas, quas fuperpofuit bafibus.

. "of

t$. Mare unum, boves quoque duodecim fub mari.

16. Et

pritcipes

Tufilen, v

( 1) juffa erant. 1» ed;z. Si;z-t. fegrtzr : jufferat.

Vidj quia

46. Fect quoque conchbas decem. Ex-

x

YI. Creagras.) Creagras, xetayeac

plicata funt etiam haec eodem cap.

Grgci eas dicunt, quas fufcinulas Lia-

(t) Hiry

num.27. & deinceps.

tini appellant ,^ & infílrumentum eít

2* Candelaóra aurea, ) Vide di&a 1.

extrahende ex aheno fervente carni

164 le 4

Paral »8. r5.

accomodatum.

8. Menfas

num. t6.

:(ecem.) Vide di&a ibid.

12. Colennza: dua:.^) De hifce dua.-

bus columnis , & earum ornamentis

t p

Phialas.) Quid fint phialz, diximus

diximus 3. Reg. 7. num. 15. & dein-

. 17. In »

Xod. 25. 29.

ceps.

l

9. Bafilicam grandem.) Atrium ina-

[

14. Bafes etiap ) Di&àum eft de

V. Mp

jus, quod atrium Levitarum ambibat.

bafibus ibid. num. 27. & deinceps.

1

Siforim.

N

G AXPUT IV & Vi

YOf

I0rà. auem B

16. Et lebetes, & creagras, & phialas.. Omnia vafa fecit Sa-

lomoni (1) Hiram pater ejus in domo Domini ex aere mundif-

) & ïablum

imo.

Splebatuue

17. In regione Jordanis fuit ea rex in argillofa ter

fa, inter

Sochot, & Saredatha. -

T dextrisg

-38. Erat autem multitudo: vaforum innumerabilis, ita ut

? In holo-

ignoraretur pondus eris.

vabantur,

19. Fecitque Salomon omnia vafa domus Dei, & altare au-

ndum fpe-

reum, & menías, & fuper eas panes propofiüionis:

» quinque

20. Candelabra quoque cum lucernis fuis , ut lucerent ante

oraculum juxta ritum ex auro puriífimo :

plo, quit-

.21. Et florentia quzedam, & lucernas, & fbrcipes aureos:

UC aureas

omnia de auro mundiffimo fa€ta funt.

22. "'hymiateria quoque, & thuribula, & phialas, & morta-

rrandem:

riola, ex auro puriffimo.

Et oftia caelavit templi interioris, id

eft, in SanCta San&orum: & oftia templi forinfecus aurea. Sic-

entem ad

que com

.

pletum eft omne opus; quod fecit' Salomon in domo

Dominl.

hidas: &

CAPUT V.

Oblatis plurimis donariis , arca continens tabulas Moyfi in oracu-

A quif

'

lum inducitur, unde gloria Domini implevit templum.

ld.

. duo, ità

Ntulit igitur Salomon omnia, qusze voverat David pater jReg.

ingeret

ïfl

fuus, argentum; &

fauris domus Dei,

aurum, & univería vafa pofuit in the- 7 $-

1

1 bafibus.

2. *Poft quee congregavit majores natu Ifrael, & cun&tos 3Räg.

principes tribuum , & capita familiarum de filiis Ifrael in Je- 8- 1

E

rufalem, ut adducerent arcam foe

— d

:

deris Domin; c?e civitate Da-

vid, qu& eft Sion.

r

:

N

lol

3

m Ven-e?-«-t |

yityat

inulas La-

(1) Hiram pater ejus. In edit. Six , veräzz : Pater ejus defunt.

l16. Hiram pater ejmi.) Vide di&da

o1. Flerestiz, ) Flores hliorum in

entum d

num.

In Hebrzo eft,

candelabris.

nte carmi

Cdp. .2.

13.

4ihiz. Forte cognomen hujus artifi-

22. Thymiattria, ) Acerrg , in qui-

hice dut»

cis erat 4427 , feu Abiz. -

bus thymiama adolebatur.

L

maments

Mortariola.) Yirant fcutelle , qui

bus

17. I5 regione forddkix , &6c. ) Vide

fimila in facrificiis excipiebatur,

& kit-

di&a cap..7. num. 46. 3.

egum.

l.

Nrulit 1gstur. Salomon , £56. ) Quæ

le& d

20. 4nte eraculum. ) Ante Sanca

hic habentur ufque ad numerum

San&orum.

noqp

16. :epetita funt ex 3. Reg. 8«

102

LIBRKRI ID PARALIP-OMENON

3. Vénerunt itaque ad regem o

*

n foblime t

lemni menfis feptimi.

mnes viri Ifrael in die fo-

Domnum &

4. Cumque veniffent cunt&ti feniorum Iíra

els portäverunt

uoniam bo

Levitcee arcam,

Jeretur ia

s, Et intulerunt eam, & o

mnem patatüram 'tabernaculi.

u Ne p

Porro vafa fanGtuarii,

lipinen. - C

facerdotes cum Levitis.

qu3 erant in tabernaculo, portgverunt

6. Rex autem Salomon, & univerfus coetus Ifrael, & ommeäï

qui fuerunt congregati ante arcam , immolabant arietes, & bo-

Dueitit $

ves absque ullo numero: tanta enim erat multitudo vi&imarum :

7. Et intulerunt facerdotes arcam foederis Domini in locum

| þrom-imwz';

fuum, id eft, ad oraculum templi, in San&a San&torüm fubter

alas cherubim :

L Uhcf

'

8. Ita ut cherubim expandereht alas fuas fuper IoCuni, in

cili

quo pofita erat arca, & ipfam arcam tegerent cum vettibus fuis,

1. Epo :

9. Vettium autem, quibus portabatur, arca, quia paululum

dbiin perp

longiores erant, capita parebant ante oraculum: fi vero quis

4. Eroy

paululum fuiffet extrinfecus, eos videre non poterat.

Fuit

ttudia T

itaque arca ibi usque in praefentem diem.

4, Bene

1o. Nihilque erat aliud in arca, nifi duae tabulaee, quas po-

fuerat Moyfes in Horeb, quando legem dedit Dominus filiis

Darid pit

M À d

lírael egredientibus ex JEgypto.

11. Egreffis autemifacerdotibus

de fan&uario (omnes enim

elep aivit

&2 Qomuis

facerdotes, qui ibi potuerant inveniri, fanCtificati funt : nec ad-

vt efet du

huc in illo tempore vices, & minifteriorum ordo in

ter eos di-

6. Sed.

vifus erat.)

wid, nt

.12. Tam Levite, quam cantores, id eft, & qui füb Afaph

erant, & qui fub Eman & qui fub Idithun , filii, & fratres eo-

?. Cum

fet domr

rum, veftiti byffinis, cymbalis, & pfalteriis, & citharis con-

crepabant, ftantes ad orientalem plagam altaris, & cum eis fa-

9. D

M

&iificare

cerdotes centum viginti canentes tubis.

Ttodi haby

13. Igitur cun&tis pariter, & tubis, & voce, & cymbalis, &

9.Sed

organis, & diverfi generis muficorum concinentibus, & vocem

E egïEditur

-

in

It. Santl;ficati funt. ) Munda*runt,

dum ad praxïmk erantrevocata; itaque

purificarunt fe, ut miniflrare poffent,

omnes indifcriminatim miniftrarunt.

- Q5 fües

ne facerdotes deeffent vicimis, que

UTOHUm |

macabantur.

142. Qui fa) Afzph erant , 65c. ) De

Orini ]

Afaph, alifque Cantoribus multa ha.

iNec 2dbuc iz illo tempore- Qi:es. ) Que

bemus fupra 1. Paral. toto cap. og.

It T

de ordine miniflrandi per vices ftatuta

13.. boplerezur domuss Dei nube) Mi

fuerant a Davide r. Paral. cap. 24. nec-

J

: Deibit q

de j. Reg. g. num. 10, & ibi dicta.

LT:mc $

N

CAPUT V.& VL

HsE

In dje fo-

in fublime tollentibus, longe fonitus audiebatur, ita ut cum

Dominum laudare coepfent & dicere: Confitemini Domino

Tverynt

quoniam bonus, quoniam in seternum mifericordia eJus im-

pleretur ita domus Dei nube,

Jernaculi,

14. Ne poffent facerdotes ftare, & miniftrare, propter ca-

Ttavetunt

liginem.

Compleverat enim glorla Domini domum Dei.

Ó omes,

CA PUT VvI

es. &L DO

Benedicit Salomon populo lrael gratias Deo agens de. impletioue

Limarum

1 locum

promiffionis fatie David ; oratque [upplex coram multitudin

m fubter

ul orantium in eo templo voota Deus exaudiat

XCurt, Tf

Unc Salomon ait : Dominus pollicitus eft, ut habitaret in ;Reg.

p

caligine:

9.12«

|bus fuis,

raulalum

2. Ego autem zedificavi domum nomini ejus, ut hab1taret

ibiin perpetuum.

€t0 qu

Et convertit rex faciem fuam, & benedmt univerfze mul-

H

titudini Ifrael (nanr omnis turba ftabat intenta) & ait :

4. Benedictus Dominus Deus Tírae!, qui quod locuïus eít

us po-

David patri meo, opere complevit, dicens :

usf

5. A die, qua eduxi populum meum de Terra JEgypti, non

elegi cxv1tatem de cun&tis tribubus Ifrael, ut æd]hcavetur in

es enim

ea domus nomini meo, neque elegi quemquam alium virum,

nec ad

ut effet dux in populo meo Ifrael,

e05 dl«

6. Sed elegi Jerufalem , ut fit nomen meum in ea, & elegi

David, ut conftituerem eum füper populum meum Ifrael

Afiph

A. Cumque fuiffet voluntatis David patris mei : ut sedifica-

ttes €0

ret domum nomini Domini Dei Ifrael ,

15 COf*

$. Dixit Dominus ad eum : Quia hzec fuit Voluntas tua, ut

sf*

sedificares domum nomini meo, bene qmdem fecifti hujufce-

modi habere Voluntatem :

jlis, &

Sed non tu sedificabis domum, verum filius tuus, qui

yocem

egledltur de lumbis tuis, ipfe sedificabit domum nomini meo.

W

—

1o. Compleévit ergo Dominus fermonem fuum, quem locu-

- tus fuerat: & ego fürtexi'pro David pàtre meo, & fedi fuper

itaque

vannit

thronum Tfrael, ficut locutus eft Dommus,& sedificavi domum

«.) De

Domml Dei ï:ü ael.

ulta ln

^

1r. Et pofui 1n ea arcam, in qua eft pa&tum Domini , quod

pepigit cum filiis Ifrael.

m Stetit

7) ) Vl"

Jlält

L. Tone Salomen ait , &c.) Lotum hoc caput explicatum eft. 3. Regum $

'LIþBRI IE:,PAR ALIPOMENON

104

I2. Stetit ergo coram altare Domini ex adverfo univerfae

, Si p

multitudinis Ifrael,.& extendit manus fuas.

cabunt enm

3.

Siquidem fecerat Salomon bafim eeneam, & pofuerat

craverint no

eam in medio bafilicae, habentem quinque cubitos longitudie

a, Tu 6X

nis, & quinque cubitos latitudinis, & tres cubitos altitudinis:

Tfr;d, & re

ftetitque fuper eam , & deinceps flexis genibus contra univer*

eorum.

fam multitudinem Efrael, & palmis in coclum levatis,

»ó. Si at

*

14. Ait * Domine Deus Ifrael, non eft fimilis tui Deus in

puli, : depr

Mach. coelo, & in terra: qui cuftodis paCtum, & mifericordiam cum

& converi :

?. &: fervis tuis, qui ambulant coram te in toto corde fuo.

z. Exiud

1s. Qui preeftitifti fervo tuo David patri meo qucecumque

& populi toi

locutus fueras ei : & quae ore promiferas, opere complefti,

diantur: &

*

ficut & prsefens tempus probat.

fidendum.

s Ifrael imple fervo tuo paträ

16. Nunc ergo, Domine Deu

a. * Fam

meo David , quaecumque locutus es, dicens: Non deficiet ex

auiugo, & |

te vir coram me, qui fedeat fuper thronum Ifrael : ita tamen

portas obfed

fi cuftodierint filii tui vias meas, & ambula

erit :

ficut & tu ambulafti coram me.

*

*

verint in lege mea;

19 Si gt

17. Et nunc, Domine Deus Iírael, firmetur fermo tuus,

d.

fcens plagat

quem locutus €s fervo tuo Davi

in domo ha

18. Ergone credibile eft, ut h

abitet Deus cum hominibus

3. Tu&

fuper terram ?

Si coelum ,. & coeli coelorum non te capiunt,

& propiat

quanto magis domus ifta, quam zedificavi ?

clas orationetn fervi

nolïi eum h

19. Sed ad hoc tantum fa&ta eft: ut refpi

tlorum hom

tui, & obfecrationem ejus, Domine Deus meus; & audiasx pre-

* Utti

ces, quas fundit famulus tuus coram te :

DUs vivunt

20. Ut aperias oculos tuos fuper domum iftam diebus, ac

3. Exte

no&ibus, fuper locum, in quo pollicitus es, ut invocaretur

venent d |

nomen tuum.,

*

Propter m

-9r. Et exau

dires orationem, quam fervus tuus orat in eo,

& exaudias preces famuli tui, & populi tui Ifrael. Quicumque

t adorave

oraverit in loco ifto, exaudi de habitaculo tuo , id e&,kde coe-

*

W—N——-

lis, & propitiare.

?). Zrgpo,

22. Si peccaverit quispiam in, proximum fuum,

& jurare

T'tam ) quaf

contra eum paratus venerit, feque maledi&to conftrinxerit co- -

DW f

tam altare in domo ifta :-

8

P 30

es judicium fervorum tuorum,

Tnifist u

25. Tu audies de ccelo, & faci

fatim vfb

ita ut reddas iniquo viam fuam in caput proprium , & ulciíca-

lofjetm

) Vent('

ris juftum , retribuens eis (ecundum juftitiam fuam.

Em

24. Si

Tuginem dl

ljl

*(üng r

N

i

-CAPUT VL

1e$

uiierfe | 24. Si fuperàtus fuerit populus tuus Ifrael ab inimicis ( pec-

cabunt enim tibi) & converfi egerint poenitentiam, & obfe-

: pofüerat

craverint nomen tuum , & fuerint deprecati in loco 1fto :

loneitudi

25. Tu exaudies de coelo, & propitiare peccato populi tui

Ititudinis:

Tífrael, & reduc eos in terram, quam dedifti eis, & patribus

: Univer-

eorutm.

y

26. Si claufo ceelo pluvia non fluxerit propter peccata po-

i Deu in

puli, & deprecati te fuerint in loco ifto, & confeffi nomini tuo,

diam cum

& converfi a peccatis fuis, cum eos afliixeris :

h

27. Exaudi de coclo, Domine, & dimitte peccata fervis tuis,

ecümque

& populi tui IHfrael, & doce eos viam bonam, per quam ingre-

:omple[h'?

diantur : & da pluviam terrae, quam dedifti populo tuo ad pof-

fidendum.

*

tQo paträ

498. * Fames fi orta fuerit in

terra, & peftilentia, eerugo, & "Infr.

ficiet ex

aurugo, & locufta, & bruchus, & hoftes; vaftatis regionibus, ?? ?.

t2 tamen

portas obfederinþ civitatis, omnisque plaga, & infirmitas pref-

s

oge ID6

ferit ;

»

29. Si quis de populo tuo Tfrael fuerit deprecatus, cano--

30 (QU$,

fcens plagam , & infirmitatem fuam, & expanderit manus fuas

in domo hac:

.minibus

dies de coelo, de fublimi fcilicet habitaculo tuo,

30. 'Tu exau

capiUtiLs

& propiiare, & redde unicuique fecundum vias fuas, quas

nofti eum habere in corde fuo (tu enim folus nofti corda fi-

M

?

m fetvi

liorum hominum.)

j pre

41. Ut timeantte, & ambulent in viis us cun&is diebus, qui-

bus vivunt fuper faciem terree, quam dedifti patribus noftris.

bus, 4

42. Externum quoque, qui non eft de populo tuo Ifrael, fi

Caretur

venerit de terra longinqua, propter nomen tuum magnum, &

propter manum tuam robuftam , &

n 60

þrac-hium tuum extentum ,

& adoraverit ig loco Wiüo:

yumqu

D

3

de «

5»Tu

23. 4Erugo.) E2»mdem vocem He-

to urente fpice pallefcuntþ, & sris co-

bream , quam hic habemus, hoc eft

lorem affumunt.

Vide Riberam in

quat

cap. 4. Amos num. 20. & z.

yit o

3-1 B—Tw /&id;zp/:on noneï Interpres 3*

Rec. 9. 37. corruptum aerem vertit.

Jurugo. ) Hebr. eft zpïw jeraquon ,

Significat autem hac vox Hebraza ari-

quam etiam vocem rubiginem, aru-

orutf»

ditatem ,/fubiginem , fegetum percuf-

ginem , aut auruginem interpretantur.

fionem;, vento orientaliflante, & fpi-

Aurugo vox Latina vitium fegetum

jcic

cas exficcante, antequam maturefcant.

indicat, cum pracedente ariditate in

! AMruginem dixit interpres, quia ven-

pallorem vertuntur, & in colorem auri.

"

B;H. cuna Com. Menoch, Tom. III.

O

N

106

LIBRIIL PARALIFOMENON

452. T

u exaudies de coelo firmiifimo habitaculo tuo, & facies

L

cuncta, pro qui

bus invocaverit te ille peregrinus: ut fciant

Po]i d

omnes populi terrae nomen tuum, & timeant te ficut populus

& pinm

tuus Ifrael, & cognofcant, quia nomen tuum invocatum eft

; J

lüaiti

fuper domum hanc, quam &edificavi.

E

24. Si egreífus fuerit populus tuus ad bellum contra adver-

farios fuos per viam, in qua miferis eos, adorabunt te contra

LU

viam, in qua civitas haec eft, quam elegifti; & domus, quam

dit

zedificavi nomini tuo:

"

veftas Dot

55. Tu exaudies de coelo preces eorum, & o

3. *Ne

& ulcifcaris.

bf&crationerh?

Quod itp:

36. Si autem peccaverint tibi (*neque enim eft homo, qui

3; Sed |

PA

ï

»

Eccl

non peccet) & iratus fueris eis, & tradideris hoftibus, & capti-

& glorat

U LI

a€

duxerint eos in terram longinquam , vel certe , quae juxta

tam fupe

]Oa. eü 5

verunt D

;-:

e.

37. Et conver

fi in corde fuo,in terra, ad quam captivi du£&ti

fericordia

fuerant, egerint poenitentiam , & deprecati te fuerint in terra

4. lx

Captivitatis fuae,

tam Dom

dicentes: Pe»rccavimus ; iniquke fecimus, injufte

egimus:

.M

38. Et reverfi fuerint ad te in toto corde fuo, & in tota ani-

millia, q

mà fua, in terra captivitatis fuze, ad quam du£ti funt, adora-

D(fi I*€X4) |

bunt te contra viam terrae fuze: quam dedifti patribus eorum,

6. Saec

& urbis, quam elegifti, & domus, quam sedificavi nomini tuo:

Ofganis c

39. 'Tu exaudies de coelo, hoc eft, de firmo habitaculo tuo,

)ommum

preces eorum, & facia$ jtïdicium;& dimittas populo,tuoi,quam-

.aïlïd Car

vis peccatori :

I$ ane e

4o0. Tu es enim

Deus meus : aperiantur , quzefo, oculi tui,

^. Sat

& aures tuce intentae '

fint ad orationem , quze fit in loco ifto.

omini "

*P fa.

41. * Nunc igitur confurge, Domine Deus, in requiem tuam,

Qquia alis

133- tn, & arca fortitudinis tuze : facerdotes tui Domine Deus, in-

duantur falutem , & San&ti tui leetentur in bonis.

cau&;ï T.

42. Domine Deus, ne avertaris faciem chrifti

4tui' ; memento

3ifericordiarum David fervi tuïio

^th

V ntias.

Ocatuyg "

Ms

hg

li

P

P

m

T

"

F

.CAPUT

Ek)næ Saï

p

Um OCCUPI

L

41. Conízrg

3

e Domine Deus in requiem ad finem capitis ex V'Pfalmo i Bh. 9

Q

$447

J

-Slu.xinyta funt hac vesbaufque ubi eà expïigabimus-e

ïïfum 1

3125

N

5j

h34

A

Lj

*SXSC

iQ7

) & facies

C .f.X PU'T- VIL.

At feiant

þch äervomfa celef!i i

[o)

ene facrificia , Dei majeflas templum snplet ;

1t populus

ycatum eft

& plurimis immolatis bofliis , templi dedicatio Jeptem diebus ce-

lebratur, dieque olavo fit colle&a: Dominus autem Salomont

ira adver-

revelat , fe ibfius orationem exaudi[]e.

te contta

Umque completfet Salomon fundens preces,i1gnis defcen-

Qu5, quat

I.C

dit de coclo, & devoravit holocaufta, & victimas, & ma-

jeftas Domini implevit domum.

e

crationert,

* .

2. * Nec poterant íacerdotes 1

ngredi templum Domini, eo

Nlach

quod impleffet majeftas Domini templum Domini.

homo, qui

3. Sed & omnes filii Ifrael videbant defcendentem ignem,

2u i.

5, & apte

& gloriam Domini fuper domum : & corruentes proni in ter-

que juxta

ram fuper pavimentum ítratum lapide adoraverunt, & lauda-

verunt Dominum:

Quoniam bonus, quoniam in fæcuïum mi-

ptvi duci

fericordia ejus.

at in terra

&i m as CO-

4. Rex autem, & omnis populus, immolabant vi

X

us injle

ram Domino.

P

$. * Ma&avit igitur rex Salomon hoftias, boum

vi ginvtï duo Bäego

p tota ani-

millia, arietum centum viginti millia: & dedicavit domum ?* ^?

nb adore

Dei rex, & univerfus populus.

yus eoruit»

6. Sacerdotes autem ftabant in officiis fuis: & Levitoe in

omini Q0o:

organis carminum Domini, quae fecit David rex ad laudandum

tculo tuy

Dominum: Quoniam in aeternum mifericordia e;us, hymnos

tuo quam-

David canen:es per manus fuas: porro facerdotes canebant tu-

bis ante eos, cun&tusque Ifracl ftabat.

;, OCu]i Wi)

1. San&tificavit quoque Salomon medium atrii ante templum

Joco ifto

Domini : obtulerat enim ibi holocaufta, & adipes pacificorum :

giem u

quia altare aeneum , quod fecerat , non poterat fuftinere holo-

|

b

peus, I

caufrg , & facrificia, & adipes.

O5

8. Fecit

; qemenie

"jeff as Domiäi lmþlevit domum.)

ex 3. Re

I

plicavimus.

g. 8- 65. &dei'nceps,, ubi ex-

Augufla fcilicet nubes corufca,

& rutilans. Vide Exod. 40. 33. ubi

6. In officiis [uis.) Hlebr. & Grazc,.

vocatur gloria Domini , ut etiam alibi.

per cuflodias fzas , nempe diftributi per

La d

P

Nec poteramt facerdotes ingredi

turmas fuas fungebantut finguli offi-

femplzim. ) Reverentia impediti divi-

cis fyisii -^

Ip organi:.)

Habebant pre mani-

n&gloriz San&um locum , id eft tém-

bus muficainítrumenta, quz pulfabant:

eAVT

plum occupantis.

$- M^ at icieur , 6c. ) Hiacufque

pledris , aut manu, & fimul Deilau-

fi

ml j

ad verfum undecimum repetita. funt,

des concineþant.l'

108

LIBRI TL -PARAAL'IP'O!MENON

NEFIERITINNC R M

. &. Fecit ergo Salomon folemnitatem in tempore illo feptem

haC quamf

diebus, & omnis Iírael cum eo, ecclefia magna valde, ab in-

tradam eam 1

at, Et dor

troicu Emath, usque ad torrentem JEgypti,

9. Fecitque die o£tavo colle&tam , eo quod dedicaffet altare

bus, & dicen

& domy hui

feptem diebus, & folemnitatem celebraffet diebus feptem.

efi

1c. Teitur in die vig

dl

motertio menfis feptimi dimifit popu-

n, Refpen

3trum füott

los.ad tabernacula fua, leetantes, atque gaudentes fuper bono,

quod fecerat Dominus Davidi, & Salomoni, & Itraeli populo

derunt deos :

:

fuo,

venerunt fur

3Reg.

1r. * Complevitque Salomon domum Domini, & domum

y)

regis, & omnia, qua difpofuerat in corde fuo, ut faceret in

domo Domini, & in domo fua, & profperatus eít.

A?dlf(ä?w í

I2. Apparuit autem ei Dominus no£te, & ait :

Audivï Ot2-

at tribula

tionem tuam, & elegi locum iftum mihi in domum facrificii.

/ 13. Si claufero coelum, & pluvia.non fiuxerit, & mandavero

titlria

& preecepero locuftae, & devoret terram, & mifero peftilen-

tiam in populum meum :

14. Converfus autem populus meus, fuper quos invocatüm

eft nomen meum , deprecatus me fuerit, & exquifierit faciem

L IXplets

domu

meam, & egerit poenitentiam a viis fuis peffimis, & ego exau-

Civitat

diam de coelo, & propitius ero peccatisï eorum, & fanaþo ter-

"

tare jbi

Tam corum.

3- Abl]ï (

1$. Oculi quoque mei erunt aperti, &' aures meze erectae

ad orationem ejus, qui in loco ifto oraverit.

4 Etodi

Witifrmas z

16. Elegi enim, & fan&tificavi locum iftum, ut fit nomen

meum ibi in fempiternum

3 &,permaneantïoculi mei, & cor

N*—

meum ibi cun&tis diebus.

| ? Cïvitatf; i

lag

17. 'Tu quoque fi ambulaveris coram me, ficut ambulavit

David pater tuus, & feceris juxta omnia

, qua praecepi tibi,

vclentiæfxgnisl

* UO Cüm vj

& juititias meas , judiciaque fervaveris :

MU tbernus .

-18. Sufcitabo thronum regni tui, ficut pollicitus fum David

aSOQ dl d

patri tuo, dicens: Non auferetur de ftirpe tua vir, qui fit prin-

;

t jure at

ceps in lírael.

Tnone acceper;

1 3d tem

I9. Si autem averfi fueritis, & dereliqueritis juftitias meas,

& praecepta mea, quae propo

axanus. Aïi

fui vobis, & abeuntes (f:ryieritis

& dfo, qua

diis alienis, & adoraveritis eos.

iàmo: h

; hie

Tnt, Salomo,

omum

20. Exfelllam VoS detærra meaq

:

ihlam vd;edi*—vobis, :&d

hanc,

Qu

ans, u flbi

um ]' 8; al

]

'-*g.-SaIemnimtem-.) Tabernacuiorum. habem—ulä ufque ad finem capitit expli

)

: 37' Abli! v

u

1. Gomplevitque Salomosn. ) Quahic — cgta funt 3. R?gum.g,

tiny fum.) |

O0N

CAPUT VII. & VIII.

109

: Ilo fextem

hanc, quam fan&ificavi nomini meo, projiciam a facie mea, &

rle, db in»

tradam eam in parabolam, & in exemplum cunctis populis.

ot. Et domus ifta eritin proverbium univerfis tranfeunti-

Vcaffet allara

bus, & dicent ftupentes: Quare fecit Dominus fic terrae huic,

feptem.

& domui huic ?

D

imfit popt-

22. Refpondebuntque: Quia der

eliclgulerunt Dominum Deum

fuper bono,

patrum fuorum , qui eduxit eos de terra /Egypti, & apprehen-

eli populo

derunt deos aliénos, & adoraverunt eos, & coluerunt: idcirco

venerunt fuper eos univerfa haec mala.

& domum

-

t facetet in

C APUT VIL

"Edificatis & Salomone «ariis civitatibus , reliquiäs gentium fibi

Audivi ot2«

facrificit

facit tributarias : offort bolocaufla, €? [acerdotum, ac Levitarum

mandavero

minifleria juxta difpofitionem David confHituit : mi[Jaque cla[fe

i

t peüiïen-

plurimum auri ex Opbir refertur ad

Salomonemn.

imyocatum

X

n 5Reg.

erit fciem

pletis au:em viginti annis, poftquam zedificavit Salomo

* 9.16-

-E

domum Domini, & domum fuam :

; 6g9 Cxau-

, edificavit, &

2. Civitates, quas dederat Hiram Salomoni

N

fanabo tet-

habitare ibi fecit filios Ifrael. -

obtinuit eam.

^. Abiit quoque in Emath-Suba , &

p erete

4. Et cedificavit Palmiram in deferto, & alias civitates mu-

nitffimas zedificavit in Emath. .

fit nomen

9)

3

$.Ex.

ei, & QT

Laj

-

.K eitates , quas dederat Hiram Sa-

nis a Salomone fufceptz non alibi fit

mentio in fàcris Literis. Urbs Emmatha

lomoni,) Certavit enim bene-

3mbUïHV'if

volentiz fignis Hiram cumSalomone,

five Amatha, qua eft ad radices Li-

ocgpi dbl

a quo cum viginti oppida accepiffet,

bani montis, tribui INepthali obtige-

rit in terrae partitione; eam tamen

ut haberaus 3. Reg. 9. 11. ipfe Salo-

ümDaid

moni alia, & fortaffe totidem, | eo-

Chananai ejus incole multis fzeculis

dem jure attribuit, quo ipfe a Salo-

retinuerunt , ut conftat ex 2 Judic. 3.

yi fit prit

mone acceperat, fcilicet ad ufüm fru-

donec David bello devi&os S

'ros fibi

&um ad tempus percipiendum.

]ta

tributum pendere coegit. 1.

b

ar. 18«

tios metS

Salianus,

Ali putant civitates hafce

3. ut etixm Regem Emath. . Mortuo

eas effe, quas prius Salomon dederat

David jugum excuteretentavit , ut ait -

Hiramo ; hic vero, quia non placue-

Yofephus lib. $. antiq. cap. 6. quod

Salomoni occafionem dedit, ut con-

rant, Salomoni rellituerat,, alia ratio-

k domdm

ne, hoc eft numerata pecunia ,. poftu-

tra illum expediret arma.

Tif

lans, ut fibi fatisfteret.

Vide Jofe-

4- Eradificauit Pabniram,

&fc. ) Quæ

/

phum 1. g. antiq. cap. 2.

hic dicuntur ufque ad finem capitis ,

ää' oó-

explicata funt. 3, Reg. 17. & dein«

apitt aj

3. "tbiiz quoque in Ematb Suba ,

pnWit eum. )

ujus bellica expeditio-

ceps.

Y16

LIBRII. F.ARALIPTOMENON

« $. Extruxitque Bethoron fuperiorem , & Bethoron inferio-

6. Ornes

vofondavit.

rem, civitates muratas, habentes portas, & vettes, & feras :

6. Balaath etiam , & omnes urbes firmiffimas, quae fuerunt

p Tonca

mans rubrl,.

Salomonis, cunétasque urbes quadrigarum, & urbes equitum:

omnia, quaecumque voluit Salomon, atque difpofuit, sedifica-

j Mif a

yes, & 0308

vit in Jerufalem, & in Libano, & in univerfía terra poteftatis

fus.

:

in Ophir, tU

7. Omnem populum, qui derelittus fuerat de Hethseis, &

auïiï & attul

Amorrhais, & Pherezs&is, & Hevaeis, & j's;jbufæis"j qui non

erant de ftirpe Ifrael:

g. De filiis eorum, &

de pofteris, qüos non interfecerant

Jurino o

filii Ifrael, fabjugavit Salomon in tributarios, usque in diem

hanc.

munerilus dj

9. Porro de filiis Ifrael non pofuit, ut fervirent operibus.

jatur : ha

regis : ipfi enim erant viri bellatores, & duces primi, & prin-

ebtrteum at

cipes quadrigarum, & equitum ejus.

.

*

droititrum

Io. Omnes autem principes exerci

tus regis Salomonis fue-

!

runt ducenti quinquaginta ; qui erudiebant populum.

:;Re

ir. Filiam vero Pharaonis transtulit de civitate * David, in

3. 1. domum, quam aedificaverat ei. Dixit enim rex : Non habita-

1. DEena

bit uxor mea in domo David regis Hírael, eo quod fan€tificata

Dit,

fi:: quia ingreffa eft in eam arca Domini.

toapris opil

12. Tunc obtulit Salomon holocaufta Domino fuper altare

Titum, ve

*

Domini, quod extruxerat ante porticum.

.

1em, locut

.13. Ut per fingulos dies offerretur in eo j

uxta preeceptuni

$. t &j

Moyfi in fabbatis, & in calendis, & in feftis diebus, ter per

quidquam

annum, id eft, in folemnitate azymorum , & in folemnitate

? Que

. hebdomadarum , & in folemnitate tabernaculorum.

Omum, q

14. Et conftituit juxta difpofitionem David patris fui officia

4 Nee1

facerdotum in minifteriis fuis : & Levitas in ordine fuo, ut

t Officia r

laudarent, & miniftrarent coram facerdotibus, juxta ritum

quoque &

uniuscujusque diei: & janitores in divifionibus fuis per por-

Olmini : :

tam, & portam : fic enim praeceperat David homo Dei.

f Dixit

- 15. Nec praetergreffi funt. de mandatis regis tam facerdotes,

i teram

quam Levitee ex omnibus, quae praeceperat, etiam in cuftodiis

6. Non

thefaurorum.

illent oq

16 Omnes

niti if

14. Per portam , 69 portam. ) [d eft, bus , five claffibus dicuntur, 1. Paral.

1. Best

,

Ottht tem

per fingulas portas. Vide qug deJa- toto fere ca

1').-» 26.

—

|

mitoribus templi, & eorum divifioni-

1» Regi,m

)N

CA PUT vm. & IX.

11l

m ii . 36. Omnes impenfas preeparatas habuit Salomon ex eo die,

t letos :

quo fundavit domu

m Domini,usque in diem, quo perfecit eam.

& füerunt

17. Tunc abiit Sal

omon in Afiongaber, & in Ailath ad oram

$ equitum:

maris rubri, quae eft in terra Edom.

it, sedifica-

:ig. Mifit autem ei Hiram per manus fervorum fuorum n2-

2 poteffatis

ves, & nau'as gnaros maris, & abierunt cum (ervis Salomonis

in Ophir , tuleruntq

ue inde quadringenta quinquaginta talentg

ictheis, &

, qui n0n

aurjj & attulerunt ad regem Salomonem.

CAPUT IX

erfecerant

J in dien

Regina Saba Salomonis admirata fapientiam , datis , acceptisque

muneribus difce[Jit : pondus auri , quod Salomoni quotantiis affere-

batur : baflas, fcuta, omtiaque comvioii «vaja. aurea , €» folium

! operibus.

N

eburneum auro oe[litum extruxit : defcribitur. quoque. amplitudo

divitiarum [apieutie ,

€? poteflatis Salomonis , qui anno regni

nonis füe-

Jui quadragefim

o moritur , [uccedente flio |

Roboam.

g]aviä 1

n habita-

Egina qku*oque Saba, cum audiífet famam Saïomoäïs, ve- 3Reg.

o.l.

n&tfreata

z.R

nit, ut tentaret eum in eenigmatibus 1n Terufalem, cum !

latt.

magnis opibus, & camelis, qui portabant aromata, & auri plu-

I 2'420

Luce

xf altare

1

rimum , gemmasque pretiofas.

Cumque veniffet ad Salomo-

nem , locuta eft ei, quaecumque erant in corde fuo.

Ill;[i

pceptunt

2. Et expofuit ei Salomon omnia, qua propofuerat; nec

quidquam fuit, quod non perfpicuum ei fecerit.

erpes

D

&

empitate

4. Quae poítquam vidit, fapientiam fcilicet Salomonis;

lomum, quam cedificaverat,

fervorum,

ji officia

4. Nec non & cibatia menfze ejus, & habitacula

füo, W.

& officia miniftrorum ejus, & veftimenta eorum , pincernas

quas immolabat in domo

ritum

quoque & veftes eorum, & victimas,

Domini : non erat prze ftupore ultra in ea fpiritus.

per por

J

s. Dixitque ad regem: Verus eft fermo, quem au

dieram

erdotes

in terra mea de virtutibus, & fapientia tua.

L]

6. Non credebam narrantibus, donec ip

fa veniffem , & vi-

:uftOdüS

diffent oculi mei, & probaffem, vix medietatem fapientiae tuae

mihi fuiffe narratam : vicifti famam virtutibus tuis.

anes

7. Beati viri tui, & beati fervi tui,

qui affiftunt coram te

omni tempore, & audiunt fapientiam tuam.

- . Sit

1 pud.

1. Kegina quoque Saba, &c.) Hac explicavimus 3. Regum 1.

31

1IZ2

LIBRITL PARALIPOME NON

üi

9. Sit Dominus Deus tuus benedictus, q

VR

voluit te ordina- |

- nf

toe diüülS;

re fuper thronum fuum, regem Domini Dei tui. Quia diligit

Deus Ifrael, & vult fervare eum in aeternum, idcirco pofuit

. 33 Omnes

Galorootis , Ut

te' fuper eum regem , ut facias judicia, atque juftitiam.

. Dedit autem regi centum viginti talenta auri, & aromata

| de jus:

M. E defe

multa nimis, & gemmas pretiofiffimas: non fuerunt aromata

$

,,

talia ut hzec, quae dedit regina Saba regi Salomoni.

fs. & arma,

l

- , Habuit

Io. Sed & fervi Hiram cum fervis Salomonis attulerunt au-

rum de Ophir, & ligna thyina, & zemmas pretiofitfimas :

flabulis, & a

11. De quibus fecit rex, & de hignis fcilicet thyinis gradus

que eos in u

jn domo Domini, & in domo regia, citharas quoque, & pfalte-

^6, Exeta

'Yia cantoribus numquam vifa funt in terra Juda ligna talia.

toine Euphra

12. Rex au:em Salomon dedit Reginz Sabse cun&ta, qüse

terminos g

3. Tanta

voluit, & quae poftulavit, & multo plura, quam attulerat ad

lapidum: &

eum: qua3e reverfa, abiit in terram fuam cum fervis fuis.

153. Érat autem pondus auri, quod afferebatur Salomoni per

Tum, que gi

x

28.- Addut

fingulos annos , fexcenta fexaginta fex talenta auri,

14. Excepta ea fumma , quam legati diver

farum gentium , &

Tegionibus,

?. Mliq

negotiatores afferre confueverant, omnesque reges Arabise, &

fatrapse terrarum, qui comportabant aurum, & argentum Salo-

morum, fer

moni.

Ahte Siloni

15. Fecitigitur rex Salomon duc

entas haftas aureas c?e fumma

Toboam filig

1

fexcentorum aureorum, qui in fingulis haftis expendebantur:

- $o ln

16. 'Trecenta quoque fcuta aurea trecentorum aureorum,

líroel quadt

quibus tegebantur fingula fcuta: pofuitque ea rex in armamen-

3 Dem

tario, quod erat confitum nemore.

cite Das

»

f

17. Fecit quoque rex

olium eburneum grande, & V&üivit

ilud auro mundiffimo.

18. Sex quoque gradus, quibus afcendebatur ad folium, &

fcabellum aureum, & brachiola duo altrinfecus, & duos leo-

Rüloen fm

ln

nes ftantes juxta brachiola,

19. Et alios duodecim leunculos flantes fuper fex gradus ex

utraque parte: non fuit tale folium in univerfis regnis.

.20. Omnia quoque vafa convivii regis erant aurea, & vafa

l Rofeä

Qu

domus faltus Libani ex auro puriffimo.

diebus illis pro nihilo reputabatur.

Argentum en'imyl i(n

x—

21. Siquidem naves regis ibant i

n Tharfis cum fervis Hiram,

& argentum,

29' R(xyt (I;,m

femel in annis tribus: & deferebant inde aurum;

,c') vld€ j

& ebur, & fimias, & pavos..

22. Magni-

TOU, [ibe

fenty Àlia,

8. Regem Douini Dci zi ) ld eft, Regem fuum ; Regeni populi fui.

0N

$

CAJPUT

IX. & X.

ii5

Lte ordima:

.92. Magnificatus eft igitur Salomon fuper omnes reges terræ

Qmad iligit

prae divitiis, & gloria.

cItCo pofuit

23; OmnPsque reges terrarum defiderabant Vldere faciem

latl

Salomonis , ut audirent fapientiam, quage dederat Deus in cor-

; & atomata

de ejus :

nE atomata

24. Et deferebant ei munera,vafa argentea, & aurea, & ve-

l

ftes, & arma, & aromata , equos, & mulos, per fingulos annos.

DeTunt qu

25. Habmt quoque Salomon quadraeginta millia equorum in

1195 :

fiabulis, & curruum, equitumque duodecim millia, conftituit-

ts gradus

que eos in urbibus quadrigarum, & ubi erat rex in Jerufalem.

N pfa (

26. Exercuit etiam poteftatem fuper cun&tos reges; a flu-

na talia

mine Euphrate usque ad terram Philifthinorum, & usque ad

X quæ

terminos /Egypti.

-tulerat ad

27. 'antamque copiam przebuit argenti in Jerufalem quafi

s füis

lapidum:

& cedrorum tantam multitudinem velut fycomoro-

yfnoni pet

rum , qua gignuntur in campeftribus.

28 Adducebantur autem ei eqm de fEgypto, cunähsque

ntum. &

regionibus.

Arabis &

29. Reliqua autem operum Salomonis prlorum & noviffi-

tum 310

morum, fcripta funt in verbis Nathan Prophetze, & in libris

Ahize Silonitis, in vifione quoque Addo Vldentls contra Je-

roboam filium Nàbat.

1e fümma

antüt

3o. Regnavit autem Salomon in ïerufalem fuper omnem

reorut]»

Ifrael quadraginta annis.

nen

31. Dérmivitque cum patribus fms & fepeherunt eum in

rmat

civita:e David: regnavitque Roboam filius ejus pro eo.

velttvit

QAPUT- 3

U

yt. &

Roboam Jpreto [eniorum confilio, & gwoenile fecutus, fcidit regnum

luog 10

in duo , eleöïa in regem "Yeroboam fuper decem

tribus.

radns ex

Rofettus eft autem Roboam in Sichem : illuc enim cun- sReg

&vaf:

P

&us Iírael convenerat, ut conftituerent eum regem.

12:1;

2. Quod

H ramy

29. Reliqua autem operum Salomonis,

afc&m cff e«utem Roboama , tfc.))

enturt

&fc)Vïde; Reg. 11.41.

& 43. & ibi

])R

Toturm hoc caput exphcacum

riotata.

Làbri hlüürlcx

ui hic recen-

habes 3. Reg. 12.

Magnï-*

fentur Ahize, & Addo, &c. non extant.

/

Bibl. cugya. Com. Menoch. Tom. lll,

P

ll

—

-

1I4

LI(BRIAII. PA'RALI-POME*NON

diasin lo T

2. Quod cum audiffet Jeroboam filius Nabat,qui erat in Zigy-

pto (fugerat quippe illuc ante Salomonem) ftatim reverfus eit.

aíce domum

r Super .J

3. Vocaveruntque eum, & venit cum univerío 1frael, &

z

uda, Iegnav

locuti funt ad Roboam, dicentes:

4. Pater tuus duriffimo jugo nos preffit. tu leviora impera

1 Mifitqu

Japidaverun

patre tuo, qui nobis impofuit gravem fervitutem, & paululum

boam currum

de onere fubleva, ut ferviamus tibi.

s. Qui ait: Poft tres dies revertiminiad me. Cumque abiif-

9. hecelli

fet populus,

6. Iniit confilium cum fenibus, qui fleterant ccram patre

ejus Salomone , dum adhuc viveret, dicens: quid datis confi-

Pnfripz't Da

lii, ut refpondeam populo ?

L

-& fobtain t

7. Qui dixerunt ei: S1 p

lacueris populo huic,k &- leniveris

eos verbis clementibus, fervient tibi omni tempore.

diies abj&

.. &. At ille reliquit confilium fenum, & cum juvenibus tra-

&are coepit, qui cum eo nutriti fue;*anþ, & erant'in comitatu

illius.

n UEnta

9. Dixitque ad eos : Quid vobis videtur? vel refpo*nkderc

íam d

quid debeo populo huic, qui d

ixit mihi: Subleva jugum, quo-

elettorum, -

impofuit nobis pater tuus ?

Converteret ;

to. At illi refponderunt ut juvenes, & nutriti cum eo in

deliciis; atque dixerunt : Sic loqueris populo, qui dixit tibi:

?. Fxttus

dicens :

Pater tuus aggravavit jugum noftrum, tu fubleva: & fic re-

fpondebis ei: Minimus digitus meus groffior eft lumbis patris

j LOque*f

mei.

d*

Wiverfm ]

4 Hec d

rr. Pater meus impofuit vobis grave jugum, & ego majus

pondus apponam : pater meus czecidit vos flagellis, ego vero

Contr ftatri

QUià ttea ho

caedam vos fcorpionibus.

12. Venit ergo Jeroboam, & univerfus populus ad Roboam

nem Donin

die tertio , ficut praeceperat eis.

$. Habitg

'ates tmurats

13. Refponditque rex dura , dereli&to confilio feniorum.

14. Locutusque eft juxta juvenum voluntatem : Pater meus

6. Extr

grave vobis impofuit jugum, quod ego gravius faciam : pater

1. Bethfi

meus czecidit vos flagellis, ego vero caedam vos fcorpionibus.

6 Nen

1$. Et non acquievit populi precibus: erat enim voluntatis

9. Sed &

sReg. Dei, ut compleretur fermo ejus, * quem locutus fuerat per ma-

Y Surgy

11.29. num Ahize Silonitis ad Jeroboam filium Nabat.

Ben atl

16. Populus autem univerfus, rege duriora dicente, fic lo-

ecre-

cutus eft ad eum : Non eft nobi»s pars in David, neque h

ditas

VEW 4lte

& ufq

-

ÜN

--

C APUT X&x.-

ij

mitin E

: "

di'as in filio Ifai. Revertere in tabernacula tua Ifrae!,tu) auteni

ever(ns e

|

paíce domum tuam David : Et abiit Hfrael in tabernacula fua.

) Ifrael, &

17. Super filios autem Iírael) qui habitabant in civitatibus

uda, regnavit Roboam.

0f2 impera

18. Mifitque Rex Roboam Aduram, qui preeerat tributis, &

x paululud

lapidaverunt eum fihi lfrael, & mortuuseit. Porro rex Ro-

boam currum feftinavit afcendere , & fugit in Jerufalem.

ab

19. Receffitque Ifrael a domo David?. usque ad diem hanc.

GU APU OT SOXL

eram patre]

datis coufi- '.

Prkcz'pz't Deus ne pugnet Roboam contra I[rael : exim&z's autem

ïz'Ieniveris |

a Roboan muliis civitatibus , confluunt ad eum Levita ac facer-

dotes abjecli a eroboam, ceterique Dei cultores. — Roboam

'.enibus ta-

auiem multas duxit uxores ac

1 Comitatu.

conculinas.

]

7Enit autem Roboam in Jerufalem, & convocavit univer- j Reg.

efpondere

I.V

-fam domum Juda, & Benjamin, centum o€toginta millia 12:31-

D quOV

elettorum , atque bellantium, ut dimicaret contra Iírael, &

converteret ad fe regnum fuum.

*

um eo i

dixit tibi: |

2. Fattusque eft fermo Domini ad Semejam hominem Dei,

dicens :

: &üCfe* -

ybís patris

3. Loquere ad Roboam filium Salomon

xis regem

Juda,* & ad

i

univerfum Ifrael, qui eft in Juda, & Benjamin:

4. H&c dicit Dominus: Non aícendetis, neque pugnabitis

00 majs

contra fratres veftros: revertatur unusquisque in domum fuam,

ego veror

quia mea hoc gcftum eft voluntate. Qui cum audiffent fermo-

nem Domini, reverfi funt, nec perrexerunt contra Jeroboam.

! Roboum |

$. Habitavit aucem Roboam in Jeru(alem , & zedificavit civi-

jorum.

tates muratas in Juda.

6. Extruxitque Bethlehem, & Etam , & Thecue.

xer feus

7. Bethfur quoque, & Socho, & Odollam,

$. Nec non & Geth, & Marefa, & Ziph,

jonibUs.

9. Sed & Aduram , & Lachis, & Azeca,

xluntatis

1o. Saraa quoque, & Ajalen, & ITebron, quae erant in ;!uda'g

t pert

fiimas.

& Benjamin,; ckivitates»muniti

r

a. Cum-

6 ficlo-

ditaf

v. [/ Eniz autem Robosm." Covmhicha- plicatafunt 3. Reg. 1

: a num. 211. ui'ï-

bes ufque ad verficulum 6. ex- que ad 25.

115

LIBRI H.

PAR-ALIPOMENON

11. Cumque claufiffet eas murisj pofuit in eis principes, ci-

2 Qma hh

kin cun&xs

borumque horrea, hoc eft, olei & vini.

x2. Sed & in f'm?ulis urbibus fecæt armamentarmm fcuto-

bs muratis : |

rum, & haftarum, Hrmawtque eas fumma diligentia, & impe-

UXores,

ravit fuper Judaim , & Benjamin.

13. Sacerdotes autem, & Levitse, qui erant in umverfo

Tfrael, venerunt ad eum de cunctis fedibus fuis,

Propter potta

14. Rehnquentes fuburbana, & poffetfiones fuas, & trans-

hg, qu

euntes ad Judam, & Jerufalem : eo quod abjecitfet 'eos Jero-

li, l ilatü

boam, & pofteri ejus, ne facerdotio Domini fungerentur.

áng

15. Qul conftituit fibi facerdotes excelíforum, & deemonio-

ftum, vitulorumque, quos fecerat.

16. Sed & de cun&is tribubus lírael , quicumque dederant

1 (Unque

tüm.

cor fuum, ut quaeererent Dominum Deum Ifrael, venerunt in

ïerufalem ad 1mmolandum viCtimas fuas coram Domino Dce

s. Ànno 2

patrum fuorunt.-

]Eo

|

I7. Et roboravérunt regnum ïuda, & confirmaverunt Ro-

Cum m

boam filium Salomonis per tres annos: ambulaverunt enim in

tum : nec er.

viis David, & Salomonis , annis tantum tribus.

-

pto, Libyes |

18- Duxit autem Roboam uxorem Mahalath, filiam Jerimoth,

4. Ceptt

filii David: Abihail quoque filiam Eliab, filii Hai,

Tenfajeu,

I9. Quze peperit ei filios, Jehus, & bomorïam & Zoom.

j S€ Hejac

20. Poft hanc quoque accepit Maacha filiam Abfalom quae

cipes fuda.

peperit ei Abia, & Ethai, & Ziza, & Salomith.

h—-——.——-—

21. Amavit autem Roboam Maacha filiam Abfalom , fuper

omnes uxores fuas, & concubinas: nam uxores dncem, & octo

»üomonem Re

Ti Thijore h

duxerat, concubinas autem fexaginta : & genuit viginti octo

filios, & feïa inta filias.

P s

23 Q,!] /'l

HXX i

22. Conihtuxt vero in capite, Abiam filium Maacha, ducem

—

mm,ï 10f WS "

fuper omnes fratres fuos, 1pfum enim regem facere cogitabat,

f ä*mmus .

23. Quia

-—

al 'J df,llye

: cwzäu teyris

1I. Principes.) Ileb. Duces,militum

teftati Sacerdotes, & Levite , & in

itt ml Yer

I4. Re/nmquentes fuburbana, & po] J

Regnum Tuda fe recipiebant.

Ef Dlirim;

feones fuas.) "lribus Levinon eit cer-

"bjeciffct e0$.) munere Sacerdotali.

Quibus 4 ttentt

Mü f;,; ai'vl

tamterra plagam fortita in partitione

AT. danis tantum tribus.) Vlde cap.

regionis Ifraelitis a Deo , expulfis Cha-

fequens ftatim initio.

"lLls fs i

man&is, tributa ; fed 11115 urbes qua-

z'ï

Confiituit "wero m CApir ,

65c.)

0 0r [an«

draginta o&o cum füburbanis fuis con-

LXX. habent , /z rincipem.

Vole—

cefte funt ad habitandum , &ad alen-

mne I

bat enim Abiam regm fuccefforem

"Éram w

Pïetaner

da pecora, Num. 3.

Has ergo re-

relinquere, licet pumogemtus non ef-

tium

hnquebant ]eroboatm impietatem de-

fet, quod etiam fecerat David , qui

a(llll I*eClP

5 Aftena';;s

)N

CAPUT Xl & XI.

ri-*

*

incipts ci-

23. Quia fapientior fuit, & potentior fuper omnes filios e

JuS,

& in cun&tis finibus Juda, & Benjamin, & in univerfis civitati-

yium fcuto-

bus muratis: preebuitque eis efcas p

:

lurimas, & multas petivk

i, & inpe-

UXOI'&" $.

CAPUT XIL

n univerfq

Propter pe&cam Roboam 4c populi Sfuda , tradit illos Deus vegi

5, & trans-

ZEgypti ; qui captis munitiffmis ckoitatibus 7uda , diripit S'eruja-

t.e0s Jero-

jem, fublato regis ac templi tbejauro, Jcutis quoque aureis &

rentur.

argenteis, pro quibus «nea fecit Roboam : qua

deemonio-

mortuo, fuccedit filius z4bia.

e dederant

Umque roboratum fuiffet regnum Roboam , & conforta-

enerünt t

IC

tum, dereliquit legem Domini, & omnis Ifrael cum €o.

a. Anno autem quinto regni Roboam, afcendit Sefac rex

ymino Deo(

A

JEgypti in Je

D

rufalem (quia peccaverant Domino.)

verunt ho-

4. Cum mt

lle ducentis curribus, & fexaginta millibus equi-

nt enim.in

tum : nec erat numerus vulgi, quod venerat cum eo ex JEgy-

pto, Libyes fcilicet, & 'Troglodytee, & JEthiopes.

ferimoth,

A. Cepitque civitates munitiffim

i

as in Juda, & y*enit usque in

Terufalem.

*

Y Zooit. !

s. Semejas autem prop

heta ingreiïus—e& ad Roboam, & prin-

*lom) quæ

cipes Juda; qui congregati fuerant in Jerufalem , fugientes Se-

3

Y

fac,

ym, füpet

Salomonem Regem conflituit, Ado-

3« Troglodyte.) Populi ZEthiopiz fub

m & 000

nia majore natu pr&terito.

ypto in finum Arabicum, & ma-

23. Quiafapientior fuit , 65 potentier,

Xubrum vergentes, dequibus Plin.

ginti Q&O

&c. ) LXX. habent:- & creviz fuper o-

lib.s.cap.g.ita funt GÀ TOY frfw'y)xwh

ld duce

mnes felios ejus 4n omnibus finibus fuda,

id eft a terrz foraminibus, & cavernis,

t$c. Pagninus vertit, & eruZire facie-

in quibus habitant, didi. Vox He-

cogitab?gï)

bat, E& difpergebat de omnibus frliis fuis

braica $uchim , fignificat tabernacula

/

03 QUI& -

in cuntlis zerris Tuda , €$c. quo etiam

incolentes ; & defignari videntur Ara-

ferc modo vertit Vatablus.

bes, quibus mos füb tentoriis vivere,

vit£ ; n ;

Efcas plurimas.) Pingues redditus,

& nullam certam , & fixam fedem

quibus alerentur.

habere.

à

l

r'X;'cerdotali.

Mnu'tas petruit uxores.)

Abig, & re-

$. Semtias. ) Inclytus eo tempore

) Vide p

liquis filüis fuis.

propheti, cujus mentio eft cap. fu-

Y

periori num. ?. qui etiam res geftas

Á

[JOtoretum fuiffet chm)m.) Accet-

)

;;'e j 6€' )

-* fione Levitarum, & aliorum

Roboami fcriptis mandavit, ut þabc'-

,, Volt

veram pietatem, & Religionem colen-

mus hoc cap. num. 15.

['uccdroren.1

tium,qui recipiebant fein regnum uda.

— Fugienres Sef2c.) Elebr. & LXX. 2

"

P

:

itis n0n

u

Afcendit Se[ac.) Nide diQta 3. R eg.

f'acie Sefzc , id eft, propter Sefac, feu

yoetu Sefac.

u s

GQPG x-'!-a nu.m- 2;9

LIBRI H. PARALIPOMENON

118

fac, dixitque ad eos: Hcec dicit Dominus: Vos reliquiftis me,

p Opert

& ego rehqm vosin manu Sefac.

J bm Semeyo

6. Conflernatique punc:pes lírael , & rex dixerunt: Juftus

ofíia: pugn:

eft Dominus.

cuntiis diebu

7. Cumque vidiffet Dominus, quod humiliati effent, fa&tus

16. Et do

eft fermo Domini ad Semejam, dicens :

Quia hummatl funt,

jn civitate Da

non difperdam eos, daboque eis pauxillum auxilii,& non ttilla-

bit furor meus fuper Jerufalem per manum Sefac.

8. Verumtamen fervxent ei, ut íciant di ftantiam fervitutis

AU'(I (ld i

mezae, & fervitutis regni terrarum.

jerum a ]

9. 'Receffit itaque Sefac rex /Lgypti ab Terufalem , fublatis

thefauris domus Domini, & domus regis, omniaque fecum tu-

dbjacerht

lit; & clypeos aureos, quos fecerat Salomon,

t

1o. Pro quibus fecit rex seneos, & tradidit illos punmplbus

Ícutariorum , qui cuftodiebant veftibulum palatii.

It. Cumque introiret rex domum Domini, veniebant fcuta-

AWno V

rii, & tollebant eos iterumque referebant eos ad armamenta-

rium fuum.

?. Tr bu»

12. Verumtamen quia humiliati funt, avería eft ab eis ira

ejus Michaj,

& Jetoboum

Domini , nec deleti funt penitus : fiquidem & in Tuda inventa

funt opera bona.

3. Cmqu

mos HlOa) (

3Reg.

15. * Confortatus eft ergo rex Roboam in Jerufalem, atque

14-21. regnayit : quadraginta autem & umus anni €rat, cum rcgnare

iluxtecom

eletti erant

coepiffet, & decem & feptem annis regnavit in Jerufalem, urbe,

quam elegit Dominus,ut confirmaret nomen füum ibi, de cun-

4 Stetit

phram, &

€tis tribubus Iífrael: nomen autem matris ejus Naama Ainanitis:

j Num j j

14. Fecit autem ma;um,& non praeparavit cor fuum, ut quae-

enum Dayi 1d

reret Dommum.

I$.Opera

p

patum filis

9. Hamiliari effeat. ) Agnofcentes

9. Sublaris thefauris, E*c. ) Hec ex-

U) OCtOgmt

peccata fua.

plicata funt 3. Keg.

cap.

14. num.

Dabogue eis p4ua.zl/zxm J e ER ) Ne

26. & deinceps ufque ad finem capitis,

funditus pereant, aut in captivitatem

13. Cozfortatus ergo eff Rex Roboam ;

abducantur,

&e. )

Maadu, "

Nos ffillabit furor meus, 6c.) Apta

Quz hic habemus ufque 'ad fi-

Alonis, Vlde

nem capitis, repetita funt ex 3. Reg.

metaphora, qui& peenas, & ultionem

cap. 14. a num. 21. ufque ad 25. &a

"f

3 Imlgft /

ab alto demltn

divinitus. oftendit,

li

tl errci

quemadmodum pluvia e ecto defæn-

num. 29. ufque ad finem capitis. Vi-

de ibi d1&a

f 65, WL ey

4 -pr; At

dit; queque etiam innuit p.rce ad-

modum ,

& citra quam meriti fumus,

14. Preparavit eor . faum. ) Scilicet

tatmitis locne

Deum pleétere peccata noflra; nam

per peenitentiam etiam pofít divinitus

M ]u

fiillandi verbum, nonlargum imbrem,

immiffa flagella per Regem .:Egypug

sppara Ablam

fed modicum fignificat.

Oïme

eXercxtum mdz

0N

C'APUT T- XIÉ & XII.

1!4

iquifis m

-f« Opera vero Roboam prima, & noviffima, fcripta funt in

libris Semejze prophetae, & Addo Videntis, & diligenter ex-

ünt : Juf[us

pofiia: pugnaveruntque adverfum fe Roboam, & Jeroboam

cunétis diebus.

nt, fatbus

16. Et dormivit Roboam cum patribus fuis, fepultusque (;&

lii fnt,

T

in civitate David. Et regnavit Abia filius ejus pro eo.

X n0n fu'ila-

CAPUT XHI

1 fervitutis

ZAbia: ad. bellum contra. S'eroboam accedens , debortatur exercitum

geroboam a bello contra fe , cum Deum baberent ducem, quem illi

m, foblatis

abjecerant, & fperans in Domino «itlor evadit, ac diroer[as

w fecum tu-ï

capit cioitates, plurimosque ex variis uxoribus

Drincipibus

procreat liberos.

Nno o€Ctavodecinio re

bant feüta-

gis Jeroboam , regnavit Abia fuper

*A

Tudam,

poament

2. Tribus annis regnavit in Jerufalem , nomenque matris ;Reg.

ejus Michaja, filia Uriel de Ga

b eis ira

Y

baa, & erat bellum inter Abiam, 15* 2

& Jeroboam:

da invent

3. Cumque

iniiffet Abia cértamen , & haberet bellicofiffi- ;Reg.

mios viros, & electorum quadringenta millia: Jeroboam in- 15..7

:

em, atkjue

Íítruxit e contra aciem

C

m regnare

'1) o&ingenta millia virorum, qui & ipfi

:

eletti erant, & ad bella fortiffimi.

flöm)urbeï

4. Stetit ergo Abia fuper montem Semeron, qui erat ia

j, de cu-

Ephraim, & ait: Audi, Jeroboam, & omnis Ifrael.

Afüanitis:

s. Num ignoratis, quod Dominus Deus Iífrael dederit re-

n üt qua-

snum David fuper Ifrael in fempiternum, ipfi, & filiis ejus in

If Opera

piCum falis ?

6. Et .

—-/

(1) o&oginta. J» edzz. Sixt. )lekgin,tr oGogintas.

; ) Hac ee

(b pnutm»

e4

Ichaia filia Uriel.) &t cap. 11.

$. Dedeyzt vegnum David ];'up-er Jfraet

num. 21. & 22. dicitur filius

in fémpiternum.) Netuerat Deus tem-

jnem cpitit

hu Roþ&llim

Maacha , quz videtur fuiffe. filia Ab-

pore Roboam pugnare cognatas acies,

falonis.Vide, qu& dixi 3. Reg.15. n.5.

ut habuimus fupra cap. ij. num. 4-

yjfque 46 7

3. Inijffze Abia certamen.) Àd eft,

Nee credibile eft hocignoraffe Abiam,

T25

infello exercitu.ingreffus effet fines

fed fortaffe exiftimavit non effe divi-

TU

ni corífilii, ut perpetua effet illa di-

hofliles, ut ex fequentibus apparet.

A. Super montezi Semeron.) Cum cer-

vifio , fed voluiffe tantum, ut e2 Ro«

taminis locus fit in tribu Ephraim,

boam infipientia caftigaretur.

Sficd

& non in Juda,. aut Beniamin, fatis

In patlum [alis.) De pa&o falis ali-

quid diximus Num. 19. 19. Qui plu-

ji dirinits

apparet Abiam intuliffe bellum Jero-

ra volet, videat Martinum Delrio tom.

" Aïgïpt!.'

boame, & in illius fines infeflum

exercitum igduxiü'ee

3. adagial. adagiali 109. F'ortafle pa-

X

&20

LIBRIJL PARALIPOMENON

mine, & velp

6. Et furrexit Jeroboam filius Nabat,' fervus Salomonis iili-i-

* & rebellavit contra dominum fuum.

.

] & proporuna

3Reg DäVId ?

candelabrumi

11.26:

?. Congregatique funt ad eum viri

vanitfimi, & filii Belial:

d velperam

& preevaluerunt contra Roboam filium Salomonis: porro Ro-

boam erat rudis, & corde pavido, neque potuit refiftere eis.

noliri, quem

n, Ergoit

g. Nunc ergo vos dicitis, quod refiitere poffitis regno Do-

mini , quod poffidet per filios David, habetisque grandem po-

ul clangunt

puli multitudinem, atque vitulos aureos, quos fecit vobis Je-

pugnate coft

rtoboam in deos.

"

:

vobis expedit

3Reg.

9. Et ejeciftis facerdot

es Domini, filios Aaron, atque Le-

15. Hac il

12:31: vitas: & feciítis vobis facerdotes ficut omnes populi terrarum:

Cumque x :

amblebat exe

quicumque venerit, & initiaverit manum fuam in tauro de bo-

bus,& in arietibus feptem, fit facerdos eorum, qui non funt dii.

14. Aefpic

10. Nofter autem Dominus, Deus eft, quem non relinqui-

poft tetgum,

mus; facerdotesque miniftrant Domino de filiis Aaron, & Le-

canere cropei

15 Omnesi

vitze funt in ordine fuo.

os dies

tibus, perteri

ii. Holocauíta quoque (offerunt Domino pet fingul

J

dnaneg

ex adverfo À

é&um falis illud erát, quod firmatum

& quidem vita, & fenfu deflitutam

16. F'ugen

erat Religione facrificiorum , in qui-

tranítuliflis.

Tnanu eorum,

bus fal adhibebatur.

9. Ejeciflis facerdores , 6$c. ) Altezrum

'—

17. Percuf

7. Viri uaniffoi.) Pagninus, & Va-

crimen primo confentaneum.

t CorTerunt

tablus vertunt V;ri vacz; : in Hebraeo

Feczféts "vobis facerdetes.) iNOn ex di-

üum,

vina lege, fed arbitrio vefiro.

eft cp? requim , homines nihili, otio-

luitisverit mauwm fuam.in tauro de

18. Hurnil

fi nequam, quod 1talice dicimus, //2-

galondi , Guidon; , hec enim fignifica-

£obus , &c. ) Apparet hac caremonia

Tuentiffime q.

re videtur vox p* req, qua forma

initiatos fuifle vitulorum facerdotes :

Lyranus tamen id ad . pretium refert

€0 pitrum

Syriaca fcribitur wp? regw4, vel ut

. habemus in Eva

-

n"gelio Matth, $. 22.

empti facerdotii.

If*-?erfem

Raca.

,

10. Levra fnt in ord;ne fuo.) Servant

fuos ordines, & fuas vices miniftrandi

Fi; Belial. ) Vide di&g Deuter.

U. Retyo gj

15;13

juxta claffes ; in quas diflributi funt.

05 Omni ey

Erat vrudis , Ef corde pavido.) In He-

11. Holocazft a .

« e per jïngula: dies.)

Dümiro fretue

br&o eft, Paer 6$ corde zenero , juftar

u

xta legem jugisäfa'crificii traditam

N

jumer 2g. 2.

TW Ct parte ins

pueri pavidus , feu rudis.

g. Regno Domizi.) Regno a Domino

Panes ie menfa, €c. ) Unius tan-

itarum g!adiis (

&onftituto , & cujus Dominus Rex eft.

tum meníe, & candelabri mentionem

ficerdo

HOIS Q arpo

Quod pofidet per fílios David.) Quod

facit;

cum tamen Salomon decem

teSb

Rfütque (en

pofüdet; & adminiflrat per filios Da-

menías, & totidem candelabra fta-

P'oratio

wid, quáfi per vicarios fuos.

tuiffet in Sando, Lyranus, & Tor-

» prom

Grandem popul; multitudinem.) Scili-

niellus unam rglicam putànt a Seíac,

H mfkl?umm

&ht

alias fublatas.

VileN

cet ocingentorum millium.

Abulenfis , & Salianus

P Tif

Vitulos amreo: " &c. ) Quäü dicat :

exantiqualoquendiconfuetudine, nu-

03

hocprimum, & maximum eít veftrum

merum fingularem pro plural pofi-

lts dUX

tum exifltimant,

od llote n

cri-meq ; quod Dei gloriamin beftiam,

—

Uibl,

LUIm

NemT—

$

N

CAPUT XII.

E

Qmonis fl

mane, & vefpere, & thymiama juxta legis praecepta confectum,

& proponuntur panes in menfa mundiffima, eftque apud nos

fiii Bel

candelabrum aureum, & lucernae ejus, ut accendantur femper

porto Ro

ad vefperam : nos quippe cuftodimus praecepta Domini Dei

Mlere eis,

noítri, quem vos reliquiftis.

eeno Do-

I2. Ergo in exercitu noftro dux Deus eft, & facerdotes ejus,

andem po

qui clangunt tubis, & refonant contra vos : filii Ifrael nolite

t vobis le-

pugnare contra Dominum Deum patrum veftrorum, quia non

vobis expedit.

atque Le

13. Hsec illo loquente, Jeroboam retro moliebatur infidias.

terrarum

Cumque ex adverío hoftüum ftaret , ignorantem Judam fuo

üro de bo-

ambiebat exercitu.

n funt d

14. Refpiciensque Iudas vidit inftare bellum ex adverfo, &

p relinqu

poft tergum, & clamavit ad Dominum, ac facerdotes tubis

00 & Le

canere coeperunt.

15. Omnesque viri Juda vociferati funt: & ecce illis claman-

thIOS (e5

tibus, perterruit Deus Jeroboam, & omnem lírael, qui ftabat

d

man6

ex adverfo Abia, & Tuda.

16. Fugeruntque hilii Ifrael Judam, & tradidit eos Deus in

u dellitutum

manu eorum.

4,.) Mu

17. Percuffit ergo eos Abia, & populus ejus, plaga magna :

eum

& corruerunt vulnerati ex Ifr ael qüingenta millia virorum for-

| Nonexdi

tium.

efiro

n.in tam e

I8. Hum1hat1que funt filii Ifrael in tempore illo, & vehe-

c caremonta

mentiffime confortati filii Juda, eo quod fperaffent in Domino

fücerdotes s

Deo patrum fuorum.

aium &t

I9. Perfecutus eft autem Abia fwflentem Jeroboam, & cepit

lus

civitates

0. Setvant

[ Ed

; mm f mndl

13. Rerro moliebatwr infidias.

Ju-

Perterrzit.) Hebr. & LXX. pcrcnf

ibuti fünt.

deos omni ex parte ambire mil um

ft terrore fcilicet , & amml conífter-

numero fretus curabat, ut hofle o-

natione.

muf[/w 2! f

zoj traditamt

mni ex parte invadente perturbatilMfrae-

17. angmm;;zz!lza virorsm. ) Quaa

litarum gladiis cederentur.

lem ftragem nullibi legi, puto in hi-

14. Tubis canere ceperunt.) Soli enim

ftoriis uno confli&u editam, fed ni-

Umus tan.

facerdotes tubis clangebant in bello ,

mirum líraelite non refiftebant ,

&

30n decem

eratque fonus ille divini auxilii im-

Abie exercitus erat quadringentorum

ylelabra 18

ploratio; promiferat enim Deus fe il-

millium , ut mirum non fit, Domino

Tot-

lis adfuturum , cum tubis illi cecinif.

præfemm adjuvante tam multos ca-

53

nt à

Selt

fent, Vide Numcer. 10. 9. & ibi notata.

dere potuiffe.

&Silns

1$. Foezferati fumi. ) Divinum in-

19. Berhbel. ) Civitatem tdololatri-

nir

vocantes auxilium , & fibi mutuo edi-

c& fuperftitionis caput ;

in qua Jero-

lmdmey

t£o clamore animos addentes.

boam vitulum aureum adcrandum pro-

Phlflh p

Bibl, cupa Con. Menoch, Jom. ll

1225

LIBERIIL

PARALIPOMENON

Digot aut

civitates ejus, Bethel, & filias ejus, &

I

D

"

Ephron quoque, & filias ejus.

Jefana cum filiabus füis,i

pus fmur

&

20. Nec valuit ultra refiftere Jeroboam in diebus Abia, quem

lais quicta f

^

patrum notttor

percuffit Dominus, & mortuus eft,

21. Igitur Abia, confortato imperio fuo, accepit uxores qua-

tsverunt igitui

"M. g. Habuit 2

tuordecim: procreavitque viginti duos filios, & fedecim filias.

22. Reliqua autem fermonum Abia, viarümque, & operum

Misdtas de [uda

ejus, fcripta funt diligentiffime in Libro Addo Prophetze.

( fagitarioru

tiffimi.

CATPUT XIV.

: 9. Egrefus

füo, decies ce

"hbia fuccedit filius Afa, qui pace a Deo conce[Ja, idolorum cultum

Marefa.

Juboertit, & civitates S'uda edificat, ac munit, Zaramque regem

10. Porro ^

lum in valle !

- Autbiopum cum exercitu mille millium divino

-zzu.xz'lz'o cmcidz't

ad internecionem.

. Etn

3 Reg

apud te ulla

I. f YOrmivit autem Abia cum patribus fuis, & fepelierunt eum

bus: adjuva n

;y.xs.

in civitate David: regnavitque Afa filius ejus pro eo, in

nomine haber

cujus diebus quievit terra annis decem.

Domine Deu

2. Fecit autem Afa, quod bonum, & placitum erat in con-

14. Exterr

fpectu Dei fui, & fubvertit altaria peregrini cultus, & excelfa.

3. Et confregit ftatuas, luzosque fuccidit.

02: fügerun

1. E per

4. Et praecepit Juda&e, ut quzereret Dominum

&

Deum patrund

fuorum, & faceret legem, & univerfía mandata :

Usque Gerar;

quia Domino

s. Et abftulit de cun£tis urbibus Juda aras, & fana, & regna-

Z

W. Tulergr

vit in pace.

6. f&dificavit quoque urbes munitas in Juda, quia quietus

—-————-

erat, & nulla temporibus ejus bella furrexerant, pacem Domi-

no largiente.

7. Dixit

, .9' Lira /5-'51.01

B0ne , Que in.

pofuerat 3, Reg. 12. exiflimat tamen

cet [eroboam morte violenta , aut

merdiem verf

Abulenfis quxít. 47. hanc Bethel eam

fubita, immiffo Daemone, aut An-

enfis qu .

, non effe, in qua pofitus fuerat vitu-

gelopercuffore. Vide Abulenf. quaft.

Dum, ^ & (

lus aureus , alioqui illi Abias urbe

48. &Salian. anno mundi 3081. num.2.

Videtur au-

22

Visrum..

Ram Qp. 16 h

capta non peperciffet.

ej«s. ) Morum ejus.

ïiüpt: ] 6]4

tem vitulus a ]eroboamo excitatus fte-

Ie Lihbro dddo Propbetaä.) Qui liber

Mrcbriis, g u

tifle ufque ad tempora Jehu 4. Reg.

non extat.

Io. 29.

I. Ormivit antem Abia, 6c.) Qua

ülïllidu Ncn !

Filias ejm'. )

Qu in Af yux

Circumjectas villas ,

hoc capitis initio habentur uf-

S fed(:s häbuw

& pagos Bethel metropoli fubjectos.

que ad verficulum g.- explicata funt 3.

mo eufr

mv

Ephron.) Qusz, ut vult S. Hiero-

Reg. 15. ab initio capitis , & deinceps.

nymus in tradit.

Hebraicis cap. y.

6. Surrexerant. ) Surrexerunt tamen

VXtUS ton Q

uf

elt Sichem.

"11(

d Mdï(-f

poftea , ut patet ex 16, cap. Íequenti

) Vi

20. Quem percufft Dominui, ) Sc-

num,. I:

um

-

ÜN

CAPUT

XIV.

123

filiabus fuis,

". Dixit autlem Tudse : ZEdificemus civitates iftas, & valle-

mus muris, & roboremus turribus, & portis, & feris, donec a

Abis, quem

bellis quicta funt omnia,eo qucd quaefierimus Dominum Deum

patrum noftrorum, & dederit nobis pacem per gyrum. — /Edifi-

Uxotes qua-

caverunt igitur, & nullum in extruendo impedimen:um fuit,

decim filias

9. Habuit autem Afa.in exercitu fuo portantium fcuta, &

; & operum

haftas de Juda trecenta fffillia, de Benjamin vero fcutariorum,

yphetze,

& fagittariorum ducenta o&toginta millia, omnes ifti viri for-

z

/

tiffimi.

9. Egreffus eft autem contra eos Zara JEthiops cum exercitu

fuo, decies centena millia, &

»curribus trecentis: & venit usque

um culu

Mareía.

LUE

10. Porro Afa perrexit obviam ei, & inftruxit aciem ad

p Concidt

'bel«

lum in valle Sephata , quae eft juxta Marefa :

1r. Et invocavit Dominum Deum, & ait : * Domine, non eft

1Reg.

14' 6a

apud te ulla diftantia, utrum in paucis auxilieris, an in pluri-

erunt eutn |

bus: adjuva nos, Domine Deus nofter: in te enim, & in tuo

pto €o,in

nomine habentes fiduciam, venimus contra hanc multitudinem :

Domine Deus nofter tu es, non pravaleat contra te honio.

rat 1n CO

42. Exterruit itaque Dominus /Ethiopes coram Afa , & Ju-

& excelfa,

da: fugeruntque /Ethiopes,

I3. Et perfecutus eft eos Afa, &

popülus, qui cum €o erat,

ym pattum

usque Gerara:; & ruerunt /Ethiopes usque ad internecionem,

quia Domino cs&edente contriti funt, & exercitu illius preelian-

IG

j regnae

Tulerunt ergo fpolia multa,

Q 5

I4. Et

a quietus

em Domi-

9. Zara JEtbiops.) Exx /Ethiopiare-

10. þerräxit obviem ed.) VWeritus;

7.Dint

gione , qu& in Africaultra ZEgyptum

ne alioqui ille univerfum regnum po-

enta , 2

meridiem verfus fita eft , ut volunt

pularetur, ficut fecerat pridem Sefac,

Abulenfis qu. g. & Salian. anno 3094.

Roboamo non audente illi occurrere,

o, Al n

pnum, 2. & colligitur ex Scriptura ;

yenf que

& ejus progreffumm impedire.

991 num4

nam cap. 16. num. g. dicitur : Nzzze

I3. Lij,ac Gerar:z.) Aliquot diebus

forum du

4Erbiopes , 6 Libyes zuulto plares erant

fugientes /Kthiopes Judzi perfecuti

q;f;zdrigzs, 6 equitibus , 65 mulmtudiae

funt; nam, ut habemus ex D. Hiero-

| Qui fibet

nym. de locis Hebraicis, fuit Gerara

simia. Non ergo funt hi ZEthiopes,

qui in Afia juxta Madianitas , & Ara-

inter Cades, & Sur, hoceft , duas fo-

£«) Qu£

bes fedes habuerunt, quod non ne-

litudines, quarum una jungitur . ZE-

abenturu 1

mo exiflimavit.

Belli caufam facer

gypto, ad quam populus trans fre-

cara fünt j

( dejncepy

textus non expreffit.

tum Rubri maris pervenit, altera ve-

U/que Marefz. ) Qu eft civitas tri-

ro Gades ufque ad Saracenorum ere-

ypr m

bus Juda, vide Adrichom, in juda

mum extenditur.

Vide Adrichom:

num. 187.

in tribu Simeon num. 47,

224

LIBRI ïï.kPARA'LIP.Ol/WENON

14. Et percufferunt civitates omnes per circuitum Gerarse:

s. Tn femy

grandis quippe cunétos terror invaferat: & diripuerunt urbes; ] fed t

*

& multam praedam afportaverunt. .

p6 Pugnao

15. Sed & caulas ovium deftruentes, tulerunt pecorum ín- ?

vitatem, qui

finitam multitudinem

". Vos &f

; &'camelvonlxm : rcverfique funt in Jää" P'

erit enim me

9 Quod c

CAPUT XV..

rie fin Obe

4dearias propbetat lfraelem futurum multo tempore absque Dei |

omi terra ]

Tat, fhontis

veri cultu , facerdotio , && lege, cujus prophbeta vxbortatione con-

ante porticu

' fortatus zdfa s aufert fordes idolorum , fuamque matrem ido-

9. Congre

. Jolatriam imperio prioat , populus autem jurat :

nas Cum eisi

; )

Je Deo ferviturum.

enim ad eur

Deus lls

arias autem filius Obed, fa&o in fe fpiritu Dei,

s.AZ

2. Egreffus eft in occurfum Afía, & dixit ei: Audite

0. Cümq

Cimoquinto.

me Afa, & omnis Juda; & Benjamin : Dominus vobifcum; quia

fuiftis cum eo. . Si quaefieritis eum, invenietis: fi autem de-

ir Immo|

quam addux

reliqueritis éum , derelinquet vos.

3. Tranfibunt autem multi dies in Ifrael abs

1. Et ini

que Deo vero,

& absque facerdote dottore, & absque lege.

hN

rÁ

4. Cumque reverfi fuerint in anguftia fua ad Dominum

$ Nn eit

dentt,) N ulla

"

Deum Ifrael, & quàfierint eum, z*eperiegt eum.

/

$. In

Cuonbus, &

privitg funf

14. Cruirates ommes per'rirczzituniz'Ge-

captivitätis— Babylonicæ. Alii ad pra-

X GB ro, $,

vare. ) Quacivitates erant Philifthzo-

fentem rerum. Tudaicarum ftatum re-

; Trmjy; tiadi

tum, qui ZExthiopibus auxilium tule-

ferunt, poít Chrifti adventum,, &

rant, alioqui caufa non erat, cur.eo-

captam a Romanis Jerufalem ;; nam

TItntir ]udæi. |

lClnum üS, []

rum urbes hoftilem in modum cadi-

nunc Hebrai funt fine Deo , quia fci-

« B q'ml) in

dibus, & direptionibus fubjicerentur.

licet ''rinum non colunt , nec Chri-

TUham , T

15. Pecorum tnfiniram viultitudinem.

ftum agnofcunt: nec lex Mofaicaeft,

qu& dudum obligare defüit.-

&T i g

"im

Qua in falitudinibus , & pafcuis Ge-

AL TES

rarg pafcebantur.

"b[que facerdore,) INunc enim con-

1 glüd'ium, É

fufis tribubus non habent Sacerdotes,

l«

ZATIAS lam;emïflim 02e4.) No-

nec Levitas.

» Menabit

men parentis àdditur, ut hic

Diilore.) INam pro veris do&ori-

j

Q

i Mitthz

ngt gCiZ:' 2'73 |

propheta diftinguatur ab Azaria Pon-

bus mendaces , fabularum fe&atore;

|

n g,

tifice, qui füb idem tempus fummo

Rabbinos habent.

Sacerdotio fungebatur. [ta Mariana.

4. Cumqtte reverft futrint , . ) Hac

—

Vempor) ho«

ad mundi occafum pertinent , cum

adbenum

:q

Fatlo in fe/þirifu Dei. ) Concepto

Qd

,k Bof

fpiritu prophetico.

fcilicet Ifraelite , quitunc fupererunt,

3. Tranfibunt antem multi dies, €$c.)

tandem aliquando refipifcent , & falvà

ejufr

fient. Vide ad Rom. 17, 26.

elfefent

lite

iiac accidiffe putant aliqui tempore

QOmCR $

l

)N

CAXTPUI XV.

4

124

n Getae.

*. In tempore illo non erit pax egredienti, & ingre,d'ie:nti2

'unt urbes,

fed terrores undique in cun&tis habitatoribus terrarum.

.. 6. Pugnabit enim gens contra gentem, & civitas contra ci-

ecorum in-

vitatem, quia Dominus conturbabit eos in omni anguftia.

unt in Jes

7. Vos ergo confortamini, & non diffolva

-n-tur m,gnus veftra:

erit enim merces operi veftro.

8. Quod cum audiffet Aífa, verba

fcilicet, & prophetiam Aza-

riee filii Obed prophetee, confortatus eft, & abftulit idola de

omni terra Juda, & de Benjamin, & ex urbibus, quas cepe-

absque Du

rat, montis Ephraim, & dedicavit altare Domini, quod erat

mzioge (0f-

d

J

m Md

ante porticum Domini :

9. Congregavitque univerfum Ju

dam, & Benjamin, & adve-

nas cum eis de Ephraim, & de Manaffe, & de Simeon; plures

enim ad eum confugerant ex Iírael, videntes, quod Dominus

2

Deus illius effet cum eo.

|:

,Audite

ro. Cumque veniffent in Jerufalem menfe tertio) anno de-

cimoquinto regni Afa,

'(;umj quia

- xr. Immolaverunt Domi

autem Qe-

noin die illa, de mantïbiisg& pracda,

quam adduxerant, boves feptingentos, & arietes feptem millia.

)eo vet0,

12. Et intravit ex more ad coroborandum foedus ; ut qu&-

rerent

Q 3

d;

Dominum

$. Nom erif pax ingre

ep

efri, & egre-

9. Qua: ccper;ztmantis,Ep/ymz'm.) Ex

dienti.) Nullam habebunt pacem in

regno Baafe Regis Ifrael, cum quo

l

-4-'-:,

te

f In

aQionibus, & v

five pubhica , five

muültiplex, & diuturnum bellum gef-

ÀáÀ

private fundionibus. Vide Riberam

fit Afa.

Aliiadpre-

ad cap. 1o. S. Joan. num s.

Dedicavir.) Inftauravit , ut etiam

fhtum 1€

Terrores undique.) Quod . jam expe-

habent LXX. évexavict $ vel enim fue-

enturm.

riuntur ]udai.

Concinit- Azarie va-

rat negfectum, vel perpetuaignis actio-

ticinum iis, que dicuntur Lev. 26.

ne labefactatum erat.

*

gm ; m

0 qum C.þ

36. 6 q*i, inquit Moyfes , Ze vo£is

Altare Domini.) Altare holocaufto-

nec Uart«

vemanjevint , dabo pavorem ia cordibus

rum, quod erat in átrio ante templi

eorum in regionibus boffrum

ferrcózt é0$

porticum , que erat prima pars ejut-

',Mofaicae j

fonstus folis vvolantzs ,

dem templi, illiufque veftibulum.

&5 iïszagimt qgA4-

Videtur hoc fuif-

enim COf«

fí. giadsum, €$c.

10. "Menfé zertio.

Gacerdotes,

6. Puenabit enim gens contra gentem.)

fe feftum Pentecoftes , quod cadebat

Quod Matthzus dixit cap. 24. 7. coz-

in meníem tertium , quem Sivan ap-

« doftri

/urget gens i ge;ziem, & regnum Inve«

pellant . FHebrai ;

& ferg refpondet

y fedatore

gnum , &$c.

Vel etiam ad viciniora

Majo nofiro.

tempora hoc referri poteít, fcilicet

11. De Mannubis.) De pecunia ,

l) at

ad bellum , quod fuit inter Afa Regem

quam ex vendita preda collegerant.

jent ,

bslm

Juda, & Baafa Regem Ifrael; unius e-

12. Ex more 4d corroborandum . fate

if

nim, & ejuídem loci duplex poteít

dus , €£c.) Quod erat folemnis fidei,

fuPere

verzque religionis profeffio.

Cum

nt&

flv

eífe fenfus literalis , ut diximusin Pro-

D

legomenis cap, 25:

vero dicitur .ex sre, innuit confue-

126

LIBRI H PARALIPOMFINON

rerent Dominum Deum patrum fuorum in toto corde,

& in

tota anima fua.

Plgï[h t Du

13. Si quis au*em, inquit, non quaefierit Dominum Deum

Ifrael moriatur, a mmlmo, usque ad maximum, a viro , üsque

ag 5j t

ad mulierem.

t

14. Juraveruntque Domino voce magna in 1ub110,& in clan-

UE

gore tubae, & in fonitu buccinarum

I$. Omnes-, qui erant in Juda cum execratlone : in omni

N

enim corde íuo juraverunt, & in tota voluntate quefierunt

eum, & invenerunt :

præümtque eis Dominus requiem per

Ifrael

mrcultum.

tute pOi

16. Sed & Maacham matrem Afa regis ex augufto depofuit

. Protulit

imperio, eo quod feciífet in luco fimulacrum Priapi : quod;

Domni, &

omne contrivit. & in frufta comminuens conbuffit in torrente

tit$, qui hb

Cedl Oon.

^. Feedus

attamen cor Afa

17. Excelía autem dereli&ta funt in Ifrael :

tüus habyere

erat perfetctum cun&tis diebus ejus.

ürüm, ut

18. Eaque, qua&e voverat pater fuus, & ipfe, intulit in do-

cias Cum a

mum Domini , argentum ,

& aurum , Vaforumque diverfam

4. Quo co

fupellectilem.

füm ad urbe

19. Bellum vero non fuit usque ad trlgeümum quintum an-

marn, & n

num regni Afa.

od (

CAPUT

i

t Opus

tudinem.renovandi fcederis, ac juris-

feci? ne effez Doztza. LXX aumo'vit , ne

: EOTfO

jurandi, quod dubiis prafertim tem-

Aflarze zitnifiraret.) Depofuit matr em,

ipides de f

poribus merito frequentabatur.

ne effet facerdos Priapi.

4n toto co-de , 65 in z0ta anima, Óe.)

17. Excelfa autem derelidla fmzt &c )

, cedifi

T. Intem

Sincere, & ex anima, fine fidione,

"Vide dx&a; Reg. 15. num. 14

aut fimulatione.

Cor Aj2 erat perfethum. ) Quod ad

N dmte

13« Moriatar.) Juxtalegem Domi-

externum cultum uniusveri Dei ; nam

in Dommg ]

ni adveríus impios idolorum culto-

in quibufdam aliis peccaffe certum efi

Wànti tua

zes conftitutam Deut. 17. 7. & 15. 9.

ex fequentibus , & ex cap. 16. num.

9. * Nonn

l$. Cum execratione. ) Imprecaban-

7.* 1

10. & 1^.

tur fibi videlicet ingentia mala, fi fi-

19. Que voverat pater [245.) INimi-

fis, &eu

dem datam fallerent , fedufque vio-

rum in magno illorerum fuarum dif-

larent. In Hebr. & Graco tantum eft,

Creüidliïes

crimine, cum pugnavit contra Tero-

j. OCul

um firamenio,

boam , ut vult Abulenfis 3. Reg.

16. Marem -a Regi.) Aviam,

quafl. 17. in fine.

Dribent for

matrem Abie uxorem Roboam, aut

E: ipfc.) Qui etiam Domino diver-

Stulte j IPitur

i5)

tius uxorem Abie matrem fuam.

fa voverat donaria , qu& cumulate

Am te bel,

b

u& enim fuerant ejufdem nominis,

perfolvit.

quarum altera Roboamo avo, aitera

19. Bellam vero nonfuit, 6c.) Dan-

UT Aliey

nupfit Abiz , Afx parenti.

te ei Domino requiem per circuitum,

ich ab

Ex fmgy l?o dfpaja;t :mpewo.) H€brs

ut dicitur num. 15.

lum f WPïxmum

LaP 2 B ö(d

N

p

*

c-*:ff

qyd'ft

127

Hde, & in

CAPUT Xv

um Deum

Pugnante Baafa. rege lfrael contra. Afa, vocavit

Zdía Benadad

Á

II0, Uique

x

vegem Syrie in auxilium, & Hanani propbetam , ipfum ob id in-

erepantem, in nervum conjecit , ac dolore pedum cruciatus,

&nda

in medicorum arte [pem poneus , anno regni. [ui

/4-10' ?720?02.z.u7-.

: ] omni

uefrerunt

Nno autem trigefimo fexto regni ejus, afcendit Baafa rex

zA

juiem per

Ifrael in Tudam , & muro circumdabat Rama, ut nullus

tute poffet egredi, & ingredi de regno Afa.

? depofiit

2. Protulit ergo Afa argentum, & aurum de thefauris domus

i : quo

Domini, & de thefauris regis, mifitque ad Benadad regem Sy-

1 torrente

rie, qui habitabat in Damafco, dicens:

5. Foedus inter me, & te eft, pater quoque mgus, & pater

a cor Afa

tuus habuere concordiam: quam ob rem mifi tibi argentum,

& aurum, ut rupto foedere, quod habes cum Baafa rege Iífrael,

jitin do-

facias eum a me recedere.

diverfam

4. Quo comperto, Benadad mifit principes exercituum fuo-

rum ad urbes Ifrael: qui percufferunt Ahion, & Dan, & Abel-

intüm at

main, & univerfas urbes Nephtali muratas

":

$.

uod cum audiífet Baafa, defiit eedificare Rama, & in-

CAPUT

termifit opus fuum.

d

; umovil , n

6. Porro Afa rex a

ffumpfit univerfum Judam, & tuïerünt

lapides de Rama, & ligna, quae aedificationi preeparaverat

uitmatrem

Baafa, zedificavitque ex eis Gabaa, & Mafpha.

7. In tem

llo venit Hanani propheta ad Afa regem Ju-

4]""'/, ö)[' )

pore i

m.14

da, & dixit ei: Quia habuifti fiduciam in rege Syriae, & non

uod àd

1Dti; nam

in Domino Deo tuo, idcirco e-vafxt Syri& regis exercitus de

» certum &i

manu tua.

6 nutm

8. * Nonne JEthiopes, & Liby*äs multo plures erant, quadri- * Sup.

gis, & equitibus, & multitudine nimia: quos, cum Dommg 14 9-

/

)N

1ti

credidiffes, tradidit in manu tua ?

anum d

. Oculi enim Dormini contemplantur univerfam terram , &

n Jao

praebent fortitudinem his, qui corde perfecto credunt in eum.

þï'

adver-

Stulte 1gitur egifli, & propter hoc ex præfenti tempore

;ino d&f

10.1ra-

cumulate

fum te bella confurgent.

N:

»o autem irsgefumo , 6c. ) Quae

". ldcirco , 6c.) $i enim Afa fpes

g.A

f (, ) Dg'n-1

hic habentur ufque adverficu- fuasin Deo locaflet, & de Baafa Rege

circuiti

lum feptimum , explicata funt 5. Reg.

Ifrael, & de Syro vi&oriam rcpor-

cap. 18. 13. & deinceps.

ta[r?te

128

ÉiBQEId PARALIPOME&ON

1o. Iratusque Afa adverfus Videntem, juffit eum mitti in

nervum : valde quippe fuper hoc fuerat indignatus: & inter-

4

Pius jifpbat

fecit de populo in tempore illo plurimos.

L]

.

II. Opera autem Afa prima, & novi

ífi

.

ima, fcripta vfu-nt in

didres l

Libro regum Juda, & Ifrael.

12. JEgrotavit etiam Afa anno trigefimo nono regni fui, do-

lore pedum-vehementiffimo, & nec in infirmitate fua queefivit

Dominum , fed magis in medicorum arte confifus eft.

Egavi

]

Contra

.13. Dormivitque cum patribus fuis: & mortuus eft anno

. Conftit

quadragefimo primo regni fui.

*

*

14. Et fepelierunt eum 1n

fe

pulchro fio, quod foderat fibi

qu& erant và

& 1 civitatib

in civitate -David: pofueruntque eum fuper le&tum fuum,

plenum aromatibus, & unguentis meretriciis, quse erant pi-

4 Et fuit

gmentariorum arte confeéta, & combufferunt fuper eum am-

i

Darid patris

bitione nimie.

4, Sedin ]

100 JUxfa p«

$. Conhm

Omnis Juda n

üæ) & mültg

.b Cumqu

CAPUT

Tütn], etiam |

lo

?. Tettio

1o. Videnrem.) Prophetam.

mixturas , ung'ueinïa myrepfica ,. 4

Benhil, &(

lz nervum.) jufft illis. compedes

yí£vu veor Wugeipev » Ef gentra unguen-

üt pcerentf

injii, qui ex nervis fiebant. Flebr.

torum. unguentariorum ut habent LXX.

dz domo carceris.

INofter Interpres unguenta meretricia

l [Nuzujs ts

Ipterfecit -de. populo . « : plerimos )

appellavit, vel quia putavit vocem

luefis r

Qui fcilicet prophetz faventes de R.e-

)!

C3T zenim derivari a radice 31 24245

24 tjus pa

ge murmuraffent , ut vult ''orniellus.

quod eft fornicari; vel quia meretri-

PeCüre , g q

14 Infpulchro [mo , quod faderat fibi.)

ces odores adhibere folent, ut adul-

? Cmff it;fitqu

Vel fepultus. eft feorfim in. fepulchro

tera illa Proverb. 7. i7. dicebat:

N

iledum est

1$, Qim

aliquo, quod fibi extruxerat Afa, a

Afperfí cubile meum. myrrba, & ;zloä? &

(iüu i'.

fepulchrisaliorum Regum diffito : vel

eznzamomo , €$c.

*gefïefat.

certe, ut vult Pineda lib. g. cap. 3.

Pigmentdri()rum '417,*!;6. ) ArtlHCiO un-,r

t oj

derebus Salomon,& Villalp.in Ezech.

g*en-tariorum.

potimmUm ü b ]

tom. 2. l. s, cap. 61. Reg. fepulchra

Combefferunt. faper eum. ) Unguenta

dj m&rito Y

We

ordine in fübterraneo &dificio difpo-

pretiofa, vel ut adventitius odor te-

j

ij p

fita, & effoffa erant , & cum Rex ali-

trum cadaveris odorem vinceret; vel

N

ICt antenus

quis moriebatur, nova unius cellule

quod indicat Scriptura ad oflentatio-

An cadavera

Adlin. )l

juxta alias fiebat acceffio.

nem regi& opulentiz.

OY Cnfr N

Unguentts meretríciis. ) In Hebrzeo

mortuorum apud llebraos cremari

w Han Qu )

unica vox eft r-3r ze»iz , quam fi-

folerent , diximus in Oeconomicis

lib. 1. cap- 30. num.. 30.

»

&

158 E nf

gnificare volunt aromatum variorum

Denw()l

entj;

Bi&/. mm Com,

N

LOS vu

r EE

129

b

f mi;ti It

: & Inter

CAPUT XVIL

L

Pius .?ofaþbat patri Afa fuccedens divitiis potens, -&*9 armis, snittit

"P fütt in

docfores legis .Dei per univerfum Sudam : cujus priucipes

"i füi, do-

recenjentur cum mumero fubjeCtorum

mlitum

j quefivit

:

f

x.[JEgnavit autem jofaphat filius ejus pro eo, & invaluit

$

'eü o

contra Iírael.

2. Conftituitque militum numeros in cunctis urbibus Tuda,

oderat fibi

quae erant vallatee muris. Preefidiaque difpotuit in terra Juda,

um füum

& in civitatibus Ephraim, quas ceperat Afa pater ejus.

*

: etant p

3. Et fuit Dominus cum Jofaphat, quia ambulavit in viis

[ eum a.

David patris fui primis : & non fperavit in Baalim,

4. Sed in Deo patris fui

, & perrexit in preeceptis illius, &

non juxta peccata lírael. -

$. Confirmavitque Dominus regnum in manu ejus, & dedit

omnis fuda munera Jofaphat : fa&zeque funt ei infinitee divi-

tiae, & multa gloria.

.6. Cumque fumpfiffet cor e

CAPUT

mini, etiam excelfa, & lucos de Juda abftulit.

jus audaciam pfopte? vias ]50-

rP

. Terio autem anno regni fui, mifit de principibus fuis

Benhail.

rï"?üca ! ,ä

»

& Obdiam, & Zachariam, & NathangelD & Mich

2eam,

$. Et

i :mgtf-fïïä

ut dgcerent in.civitatibus Tuda. -

gbeüt L)&;Xo

gmeretricil

1. [Nvz/uit ;aiztra I^ael) Nulla inze

que [equunt;,m de muneribus oblatis;

Mraelis regno interiorfuit, nec,

oltendunt.

i vocem

ut Afa ejus parens ,

externa auxilia

6. Cumque þmpffät cor ejus audAciams

n u

fpectare , aut querere opus habuit.

l*

&:.)Exlcbreo vertit Pagninus,6 e/e«

2. Conflitzitque militum numeros , Gc.)

"wAVir cor ejus 42 viis Domini, id eft, au-

W u UI:

Sufpe&um enim habebat Regem Ifrae-

dentior fa&us eft in vera religione pro-

I—,', dicebat:

lis; cum quo AÀfa diuturnum bellum

movenda,& evertendo idolorum cultu.

1(5';!0:, ,

gef erat.

Execlfa , &$ luces. ) l'ana idolis in

d civitatibus Ephraim.) Mas enim

colübus excitata , & lucos in eorum

:

Artificio -

potiffimum fibi vindicare velle 1íraeli-

honorem cohfífecratos.

tàs merito vereri poterat.

7. U: deceremz im eivitatibus Tuda.)

nout

t

jU

3. ls wis David patris fu. primis.)

INon erant ifli quidem doctores , fed

js odtr *

Scilicet antequam peccarst.

Sacerdotum , &.Levitarum , qui do-

nert; ve

Baalim. ) UXX, Idofo.

&uri erant, ductores. Dicuntur tamen

offentatio"

$- Confrinavinque Dominus vegnum

miffi, ut docerent, quia impedimen-

n qdaven

du manuns dus.) Tuvans illum in omni-

tatollentes, & aliis modis Sacerdo-

os cremi

bus; & prafe

M

A GÀi

m populorum animos,

tes, & Loeviticos doctores juvantes ;

& benevolentiam ei concilians, quod,

boni iliius operis participes eránt.

Bibél, cuma Cum , Menoch. Tom. ILI.

R

130

LIBRI I PAIRALIPOMENON,

8. Etcum eis Levitas, Semejam , & Nathaniam , & Zabadiam, . iorum! it Ju

Afael quoque, & Semiramoth , & ]onathan ; Adoniamque, & ? vobuftifiint Y

'Fobiem, & "Thobado

niam, Levitas, & cum eis Elifama, &

15 Doit du

Joran facerdotes,

inta millia

15 bl i

9. Docebantque popu

lum in Juda, habentes librumlegis

Domini, & circuibant cunCtas urbes Juda, atque erudiebant [ Donino, & c

populum.

. Huncf

Io. Itaque fact

us eft pavor Domini fuper omnia regna ter-

tenentum at

ftarum . quae

erant per gyrum Juda, nec audebant bellare con-

. 9 Dotit

tra Jofaphat.

L

illia expedi

1r. Sed &

Philifthzei Jofaphat munera deferebant,& ve&tigal |

19, B omi

argenti, Arabes quoque adducebant pecora, arietum feptem -

pofüerat in u

millia feptingenta, & hircorum totidem.

12. Crevit ergo Jofaphat, & magnificatus eft usque in fubli--

me: atque sedificavit in fu

1

da domos ad inftar turrium, urbes-

Maplm ij

que muratas.

13. Et multa opera paravit in urbibus

Juamoth Gul

]uda: viri quoque

bellatores , & robufli erant in Jerufalem.

Adihens

14. Quorum ifte numerus per domos, atque familias fingu-

4

lorum :

9. Librum Legis Domini.) Sive Deu-

12. Domos d izflar turvium.) Pagni-

L Uif a

teronomium , ut quibufdam placet,

nus, & Vatablus vertunteZes: inke-

Conjn

qui totus exhortatorius eft ad divinz

breo eft 83 yy 3 Bzazgctb, quevox

legis obfervationem, five Pentateu-

magnificas edes , templa, bafilicas,

^. Defceni

€hum, qui

palatia fignificat : quare bene nofter

aüventum m;

Jegis nomine in primis in-

:

telligitur.

ïnterpres addidit, ad rzfLar fzfrri;zm,

populo, qui

Erudiebant poputum. j Non. enim fa-

quia palatia , & Regum ades in tur-

tis erat idola diflurbare, nifi etiam ex

rium fere alitudinem educuntur.

1 hanoth (

animis errores , & fuperititiones, qua

H;'läejïue mnratds.) Pagninus ; &

.

invaluerant, eriperentur.

Vatabl. habent, sréefaze tbefaurorum.

Ttcenta vil

!d

l0. Pzv:r Domizi.y Pavormagnus,-

Certe thefauri in locis muro munitis

Ron il tantum

& 3 Domino immiífus i

fervari folent.

s

quiefcente.

pfo Jofaphat

Vnum miitond

I3. Operamulta paravit, ) Miultafe-

icttnque mer.

Il. Memera deferebazt , 6 væfl;ffzzf

cit opera, & sdificia.

trlandis p |

argezti.) lNon nova quapiezm adacti

14. Per domos , 4*quc familias.) INue

Qriptura 1o

vi&oria, fed a fuperioribus tempori-

qui

merati funt per familias, & cogna-

Xodi,

&Nm

bus.Davidis, & Salomonis. Neque tiores.

16 [

j CH

enim eos jugum excufifTe ab eo tem-

Princeps &xercirus. ) Precipuus intér

bre

pore legimus ; neque hic tanquam-

omnes Duces Jofaphat

quare etiam

T&

fubadi, fed tanquam füubje&ti referun-

plures numerabat, quam ceteri.

lo

dl eni

? Q Soce,

tur, etfialiter vifum Abulenfi quzft.2r.

Et cum eo robuffifmi viri.) Ipfe qui-

&

fui

Arabes quoqae , &

Poftquam vi-

dem - Jerofolymis habitabat , milites

QCCfe

Sfümpti

delicet ab eo devi&i

VH

nt fuborta ali-

vero varlis locis re

tur E

: &d

tributi.

gni divifi, & con-

jf

Tllitie

qu; legitima belli caufa.

17' IWE (

)N

CAJ"UT XVIE w XVIIL

£31

Zabadiam,

iorüm: in Tuda princeps exercitus, Ednas dux, & cum eo

ltmque, &

robuftiffimi viri trecenta millia.

LÀ

Zlilama) &

15. Poft hunc Johanan princeps, & cum eo ducenta o&to-

inta millia.

N

um legis

16. Poft iftum quoqu

e Amafias fih'uä Zechri, confecratus

erudiebant

Domino, & cum eo ducenta millia virorum fortium.

17. Hunc fequebatur robuftus ad praelia Eliada, & cum eo

regna ter-

tenentium arcum, & clypeum ducenta millia.

|lare cot

18. Poít iftum etiam Jozabad, &'cum eo centum octoginta

millia expeditorum militum.

&vettil

19. Hi omnes erant ad manum regis, exceptis aliis, quos

yti feptem

pofuerat in urbibus muratis, in ugiverfo Juda.

;

je in fübli-

CAPUT XVIII

m urbes-

Shofapbat impio Zicbab affimitate jun&ius, afcendit cum eo contra

ri quoque

Ramotb Galaad , 400. p[eudopropbetis victoriam promittentibus :

Micbeas autem contrarium propbetans incarceratur , od

ilis fitgt-

«dchab juxia Micbee propbetiam in.bello

lorum:

occiditur.

d

jtn.) Pagni

I. Uif ergo Jofaphiat dives

, & inclytus multüm, & a&ïnitate

qda; ial

conjun&tus eft Achab.

h, Quevox

2. Defcenditque poft annos a

d eum in Samariam : ad cujus

, bafilcis,

adventum ma&tavit Achab arietes, & boves plurimos, ipfi, &

: bene noitdt

flar tirtity

populo, qui venerat cum eo: perfuafitque illij ut afcenderet

glesin t

jin Ramoth Galaad.

jcuntutts

A2

5. Dixit-

jninus, *

Trecenta millia. ) INomine militum

Graeco , & Hebre&o legimus, & 4e

diejuranim

non illi tantum intelliguntur, quihoc

Benjamin "virtutepotens Eltada.

Exquo

r munts

unum militandi munus exercent; fed

patet non omnes hos principes adtri-

quicunque per &tatem , & viresarmis

bum Juda pertinuiffe.

) Mulife

tra&andis apti funt,. quo modo paffim

19. Hiomnes, €/c,) Quorum nume-

Scriptura loquitur prafertim in libris

rus afcendit ufque ad undecies cente-

nilai.) N»

Exodi, & Numerorum.

na, & fexaginta hominum millia..

, & cogte

16. Con[técratus Domino.) ln He-

Ad manure Regis,) Ilebr. LXX. ss

brzo, & Greco eft, Voluztariu: Do-

niflrante: chi.

sciputs t

9nino.

Vel enim fuit ex cenere Levi-

quie etiam

tico, aut Sacerdotali, vel INazareus ;

1, iUf ergo fofaphat , & c.)' Totura

vel fuis fumptibus , ut Deo gratum

hoc caput explicatum eft 3. Re-

!

]ofe que

faceret, & de publico bene merere-

um 22,

: i mulites

Affnitate corjuntlis. ) Vide €ap. 21

& «

tur, fe militie devoverat.

num. 6.

Hü;

17. Hobuffus ad pralia Kiiada, ) In

13

A.

p

LIBRI.I.

P'A'RWALIPOMEN ON

4. Dixitque Achab rex Ifrael ad Jofaphat regem Juda : Veni

1s. Atille

mecum in Ramoth Gaia-ad Cui ille refgoncht Utego,&tu:

bus; ficut ov

ii dom in0$,

ficut populus tuus, fic &

& populus m eus :

tecumque erlmus in

bello.

1. k tatt r

4. Dixitque Tofaphat ad regem Ifrael : Confule obfecro im-

prophe ret i

preefentiarum fermonem Domini.

1j Actie tille:

. Congregavit igitur rex Ifrael prophetarum quadringentos

minum feden

viros, & dixit ad eos: In Ramoth Galaad ad bellandum ire de-

ftentem e1 a €

bemus, an quiefcere ? At illi, Afcende, jnquiunt, & tradet

15. Et dixi

Deus in manu regis.

ut afcendat, (

unus hoc mot

6. Dixitque Jofaphat: Numquid non eft hic prophetes Do-

mini, ut ab illo etiam requiramus ?

20. Procef]

7. Et ait rex Ifrael ad |ofaphat: Eft vir unus, a quo poffu-

decipiam eun

at Atill

mus qu&rere Domini voluntatem, fed ego odi eum, quia non

prophetat mihi bonum, fed malum omni tempore :

eft autem

ore omnium

Michzeas filius Jemla. Dmtque Jofaphat: Ne loquaris rex hoc

pes, & pre

modo.

?2. Nunci

8.. Vocavit ergo rex Ifrael unum de eunuchis, & dixit ei:

ore mnium

Voca cito Michseam filium Jemla.

te mala.

Porro rex Ifrael,

& ïofqp iat rex Juda u:erque fedebant

2 ACceir

in folio fuo, veftiti ultu regio : fedebant autem in area juxta

Mi It max

portam Samarice, omnesque prophetee vaticinabantur coram eis.

fnini àme, w

Io. Sedecias yero filius Chanaana fecit fibi corhua ferrea, &

24. Dixita

aàit: Hzc dicit Dominus :

His ventilabis Syriam , donec con-

mgreiïus fUEI

teras eam.

N Prae

11. Omnesque prophetze fimiliter prophetabant, atque dice-

umte Qu

bant: Afcende in Ramoth Galaad, & profperaberis, & tradet

thelegy

eos Dominus in manu regis.

26. Etd

I2. Nuntius autem , qui ierat ad vocandum Michaeam ; ait

até el N

illi :

En verba omnium prophetarum uno ore bona reg1 an-

1n puce

nuntiant, quaefo ergo te, ut & fermo tuus ab eis non dïiïentlat,

27. Divi

loquarisque profpera.

QCutus Dom

13. Cui refpondit Michaeas : Vivit Dominus, quia quodcum-

que dixerit mihi Deus meus, hoc loquar.

3j Ial tur

Ramoth Gs

14. Venit ergo ad regem. . Cui rex ait: Michxa, ire debe-

29 Dmt(

mus in Ramoth Galaad ad bellandum, an quie(cere ? Cui ille

refpondit :

Afcendite :

cuncta enim profpera evenient , &

Puïnam Y

tradentur hoftes in manus veftras.

Tex Ifrael ha

15. Dixitque rex: Iterum, atque iterum te adjuro, ut m1h1

ke*( a

non loquans, nifi quod verum eft, in nomine Domini.

CC* Ne

b

6. At

Contm fl

)N

CAPUT XVIIL.

133

]uda : Veni

Y et Q i dl verfum Hrael : difpivfam ia monti"

690 tu;

bus, ficut oves absque paftore: & dixit Dominus: Non habent

? erlimus in

ifti dominos, reveriatur unusquisque in domum fuam in pace.

17. Et ait rex Ifrael ad Jofaphat. Nonne dixi tibi, quod non

obfecro im;

prophetaret ifte mihi quidquam boni, fed ea, quae mala funt?

18. At ille: idcirco, ait, audite verbum Domini: Vidi Do-

adringentos

minum fedentem in folio.fuo, & omnem exercitum coeli aífi-

dum ire de-

ftentem ei a dextris, & a finiftris.

i, & tradet

19. Et dixit Dominus: Quis d

ecipiet A chab regem Ifrkael,

ut afcendat, & corruat in Ramoth Galaad ? Cumque diceret

&

jphetes Do-

unus hoc modo, & alter alio:

20. Proceffit fpiritus, & ftetit coram Dom

ino, & ait: Ego

: quo pof-

decipiam eum : Cui Dominus, in quo, inquit , decipies?

1, qua n0n

2r. At ille refpondit : Egrediar, & ero fpiritus mendax in

: eft autetm

ore omnium prophetarum ejus. Dixitque Dominus : Deci-

itis fex hoc

pies, & pravalebis: egredere, & fac ita.

22. Nunc igitur, ecce Dominus dedit fpiritum mendacii in

& dixit ei:

ore omnium prophetarum tuorum, & Dominus locutus eft de

:

te mala.

ie fedebatt

25. Acceffit autem Sedecias filius Chanaana , & percuffit

n area Juxta

Michaeze maxillam, & ait: Per quam viam tranfivit fpiritus Do-

j

rcoram s.

mini a me, ut loqueretur tibi?

3 ferres

-24. Dixitque Michzeas : 'Tu ipfe videbis in die illo) quande

dorec cott-

ingreffus fueris cubiculum de cubiculo, ut abfcondaris.

2$. Precepit autem rex Iírael, dicens: Tollite Michseam,

atque dice-

& ducite eum ad Amon principe

Amelech.

m civitatis, & ad Joas ilium

A

$j & tradet

26. Et dicetis : Haec dicit rex: Mittite hun

c in carcerem,

& date ei

heeft it

panis modicum, & aquae py-auxillum, donec revertar

na fep! 3*

in pace.

s diffentisl

27. Dixitque Michzeas : Si reverfus fueris in pace , non eft

locutus Dominus in me.

Etait :: Audite omnes populi.

28. Igitur afcenderunt rex Iífrael, & Jofaphat rex Juda in

quodaut

BRamoth Galaad.

i

ire debe-

29. Dixitque rex Ifrael ad Tofaphat: Mutabo habitum , & fic

ad pugnam vadam, tu autem induere veftibus tuis, Mutatoque

;'g (v ille

etien; V

zex l(rael habitu, venit ad bellum.

3o. Rex autem Syrize preeceperat ducibus equitatus fui , di-

0, ut mlhl

cens: Ne pugnetis contra rinimum, aut contra maximum, nifi

contra folum regem Ifraelu

. 51. Itaque

j. LA

.R ;

134

LIBRIIL PARALIPOMENON

" $r. Itaque cum vidiffent principes equitatus Jofaphat, dixe-

€. Confricui

Tunt ? Rex Ifrael eftifte, Et circumdederunt eum dimican-

munitis per fta

tes : at ille clamavit ad Dominum , & auxiliatus eft ei: atque

6 BEpraca

avertit eos ab 1llo.

enim liominis

32. Cum enim vidiffent duces equitatus, quod non effet rex

ye judicaveri

Tírael, reliquerunt eum.

« * Sit timor

Cite : non eft

. 33. Accidit autem , ut unus e popu

lo fagittam in incertum

jaceret, & percuteret regem Iífrael inter cervicem, & ícapu-

* nec períonar

8. In Terufa

las: at ille aurigae fuo ait: Converte manum tuam, & educ

me de acie, quia vulneratus fum.

.

*

cerdotes, & p

die illo: porro rex Ifrael ftabat in

cauí2m Domin

34. Et finita eft pugna in

curru fuo contra Syros usque ad vefperam, & mortuus eft oc

9. Preecepit

cidente fole.

:

fideliter, ( co

C ACP OT. XIX.

1o. Ümnem

.?ofzzþäat a Stebu propbeta correptus de praffito auxilio Acbdb,

Tp.m, qUï h&bh

t10nm, ubicy

eon[litutos a [e judices admonet de Jervanda ju[litia, & Levitas

de promovendo culiu dvvino , populoque retie.

remoniig, de:

:

in Dominum

inffituendo.

Itos: fic &

Everfus eft autem Jofaphat rex Juda in domum fuam pa-

IL Amaria

I-R

&CUQm pert

cifice in Jerufalem.

2. Cui occurrit Tehu filius Hanani Videns, & ait ad eum !

qui &f dux in

Officium perti

Impio prebes auxilium , & his, qui oderunt Dominum , ami-

citia jungeris, & idcirco iram quidem Domini merebaris :

ConfOrtamini

. Sed bona opera inventa funt in te, eo quod abftuleris

Yn bonis.

lucos de terra Juda, & praeparaveris cor tuum, ut requireres

Dominum Deum patrum tuorum.

EX

35 Rn hs

4. Habitavit ergo Jofaphat in Jerufalem, rurfumque egref-

lu

)

dvit

fus eft ad populum de Berfabee usque ad montem Ephraim,

Ejb

T comp

& revocavit eos ad Dominum Deum patrum fuorum.

6 N'm f;zim )

|

. $. Con-

4 ; BN ':

Ms in il;dicanä

Llfque UE Pa O Ephraim.) In trib;

2. Áden:.) Prophetä.

lIram quidem Domini merebaris.) —

enim Ephraim Jude Reges, & no-

9&90!6140117

1

üf jua

minatim Afa [ofaphati pater multas

Mdb )

Quil

Ponam ex jufta Domini ira profecam.

urbes acquifierat, quas vifere illi ani-

Julicni;

$ po

3. Preparaveris €or tuum. ) laXX.

mus erat, Vide füpra cap. r8. num.

direxifi? cor fuum'

2

Cxpertmint MC

Vel verba illa Ze B-r[abee wuque

g 71[]1[1;,"2 1

4. Racfumque egreffus eff ad populum. )

4d montem Ephraim , duas regni ejus

ui paulo ante egreffus fuerat Hiiero--

extremas partes defignant.

folymis ad invifendum Achabum ,

Revocavit eós$ ad Domisum. ) Pro-

Tum f

0"""'6411 l

ite

nunc rurfum ex urbe regia egreílus

fcripta idololatria, quam ex vicine

EUR

IUd C

ht quæl—

€ft ad invifendum populum fuum,

líraelis regno hauferant,

1 uPï

VT curia

N

-

CXKPUT XX

13$

aphat, (ixe.

$. Conftituitque judices terrze in cun&is civitatibus Juda

f dimican

munitis per fingula loca,

6l: dique

6. Et przcipiens judicibus, Videte, aitj quid faciatis: non

enim hominis exercetis judicium, fed Domini: & quodcum-

on effet tex

que judicaveritis, in vos redundabit.

h 1ncertum

T. Sittimor Domini vobifcum, & cum diligentia cun£&ta fa-

cite : non eft enim apud Dominum Deum noftrum iniquitas,

eut.

* nec perfonarum acceptio, nec cupido munerum.

O.1F

1, & educ

8. In Terufalem quoque conítituit TJofaphat Levitas, & fa- 1

E

cerdotes, & principes familiarum ex 1frael, ut judicium, &

4. ge

yel ftabat it

caufam Domini judicarent habitatoribus ejus.

Ecclt.

hüus elt oc-

9. Precepitque eis, dicens: Sic a

getis in timore Domini

3513*

fideliter, & corde períetto.

A&or

Ti

Io. Omnem caufam , quae venerit ad

VOS » i

ratrum. veftro- 1934

m

rum , qui habitant in urbibus fuis inter cognationem, & cogna- ,.

II«

ilio Atbab,

9 Leuilit

tionem , ubicumque,quzeftio eft de lege, de mandato, de cze- Galat.

i

remoniis, de juftificationibus : oftendite eis, ut non peccent ?. 6

in Dominum , & ne veniat ira fuper vos, & fuper fratres ve-

6lp e

ftros : fic ergo agentes non peccabitis.

.Coli)f

II. Amarias autem facerdos, & pontifex vefter, in his, qu& ;, ,..

n fom p

ad Deum pertinent, praefidebit: porro Zabadias filius Ifmahel, 1.Pet.

qui eft dux in domo Juda, fuper ea opera erit, quae ad regist- 17.

t ad eum:

frud , atf

officium pertinent, habetisque magifiros Levitas coram vobis:

confortamini

obifcum

ebaris:

in bonis.

, & agite dil/igen—ter, & erit Dominus v

! abftulerié

CAPUT

requiretes

S, Incuntl:s cévitatibus Tuda.) : 'Ys.

10. 'Cogmztioe?zem , €$ eognatiouem.)

tius Regni Juda, quod etiam Benia-

Id eft, inter fratres, Judeos fcilicet.

m g

min ,

& civitates ills in tribu

Hebr. &.LXX. fassuinem, 6 fangui-

Ephtaim comple&ebatur.

2cm, id eft, de cede, fa&ane volun-

| Ephl'alm)

tate efTet , an cafu.

6. Nox enim bominis exercetis judi-

€um , 6c.) Quafidiceret, locum Dei

De lege , de mandato, 6c.) De Ivegi-"

? s C

iphus in judicando tenetis.

bus, quas fervari mandavit Dominus

five morales effent, five ceremonia-

t

j.) n tribi

j

Orodcizique judicaveritis 4 z2 vos re-

les, five judiciales.

0653

& n

dundabit.) Cuales vos exhibueritis in

ater multas

Offendire eis.) Docete eos , quid di-

1(61'6 Im Afl«

judicandis populis , talem erga vos

vina lex prafcribat.

experiemini judicem Deum.

Er. Qulv duxim domo juda.

;

) Prin-

j ,(,&ee t

$. 7:;:2';:22;«7;7, & eaufam Domini,lä'fv,)

ceps in tribu Regia.

s rejft *

Aliü ex Hebrzeo legunt, «4 judicium

" $uper ea optra erif, gnua ad Regis of-

qDomizi $ «d litem , vt fcilicettamre-

Gcrwm pertinenr. 3 Regium agens pro.

h

rum facrarum , quam civilium caufas

curatorem in politicis necotiis.

lh

) Pr-

1

In boni.

n n

dnt

judicarent, que Hierofolymis tanquam

^

) LXX.cgmäana, id eft be-

in fuprema curia decidebantur.

nefaciens.

-

134

]

LIBRII. PARALIPOMENON

*

XX.

6. k: TX

CoN PU

]o, & domins

Amänom'tis, Moabilis, ac Syris contra ;?O/Z'þbai iæ/äzrgäïzïäbfzs, ipfe

tudo, & pote

gradicato jejunio-una cum populo [uo jubplex ad Deum coufugits

. Nonnet

hujus coram j

ficque ab eis fe mutuo. cadentibus liberatus fpolia. colligit 5 —

amici tui in f

verum ob fadus cuim impio Ocbozia a propbeta

9. Habitavt

corripitur.

Tiormiti tüo,

1. Y3Oft hzec congregati funt filii Moab, & filii Alnm'önj& Cum.

9. St irmue

w

& fimes, fta

eis de Ammonitis ad Jofaphat, ut pugnarent contra.eum.

$. Veneruntque nuntii, & indicaverunt Jofaphat , dicentes :

invoctum el

Venit contra te multitudo magna, de his locis, quae trans mare

nibs noftris.

funt, & de S

10. Nunc j

yria, & ecce cqnüfnunt in Afafonthamar, quae eft

E.ngaddi.

^"

pet quos nor

: ]o:i

ap

hat autem timore pefterritüs, totum fe contulit ad

bantur de E

togandum Dom

inum , & praedicavit jejunium univerfo Juda.

cerun illos,

4. Congregatusque eft Judas ad deprecandum Dominum :

It E. cont

fed & omnes de urbibus fuis venerunt ad obfecrandum eum..

quam tradidi

D Des;

s. Cumque fte:iffet Tofaphat in medio coetu Juda; &

Jerufæ

lem, in domo Domini ante atrium novum ,

200 eft tant;

6. A—l-t—

que irruit f

Tts, hoc fo]

d. f um eis de Ammonitis.) Jam Am-

regïönibus , que etiam Syria dicun-

&G t

monite numerati fuerant, cum

tur late fumpto vocabulo.

Afafontbamar. ) Quu& urbs erat , ut

1 Omnis

di&um eft, & fl Awmmem , itaque

(licet aliialiter fentiant) communis

fcribit D. Hieronymus in tradit. He-

uxoribus.)

fententia intellivit hoc loco'idum&os,

braicis, in-qua AÁmorrhzi quondam

üt etiam in plerifque Latinis libris

Abraham temporibus habitaverant,

l. Frt ;

quos interfecit Chodoriahomor jux-

Tetid, &i

prius legebatur : quam etiam interpre-

ta eremum Cades. Dica eft, Afafontha-

tationem fecutus eft D. Elieronymus

àts e[ fpj

in tradit. ldebr. qui Ammonitas vult

mar,id eft civitas Palmarum, eo quod

palmis ejus ager abundet, poftea vero

Vel

6 dtryy

tito Ámmonitzrum habitum afíium-

appellari, quod habitu proprio mu-

di&a eft Engaddi. Jofephus 1. g. cap. 1.

pfiffent, ut nimirum Kegem [uda;

ürbem hanc trecentis Badiis Hierofoi

SQUeDE m d.

cujus erant fubditi, latere poílent.

ivmis diftare ait.

tdfet Tepledne

Confirmatur hac explicatio ex num.

4- 44 obfeerandum eum. ) Hebr. «*

D piwy p

10. 22. & 23. ubi pro Moabitis fte-

que;erent a. Domimo , veniam fcilicet ,

d

tiffe habitatores montis Seir cogno-

& pacem , & inneceffitate, qua preme-

COR Chteng

0

fcimus , qui alii non . funt, qu

bantur, auxilium.

Idumzi.

-

?.m

6o$. nte entrium atum. ) Miulti au-

x Trans mare. ) Intelligit mare mor-

&ores apud Salianum anno mundi

, m

tuum , qui etiam lacus Afphaltites

3145. num. 41. exiftimantatrium hoe

D

dicitur.

novum fuiffe atium feminarum ,

di

) G*Ifm'z'u;

J

novum dictum , non quod aliud effet,

Vino jud

iig

De Syria.) INon de Syria Damafzi,

J

u

fed Moabitatum , & Ammonitarum

aà viros a mulieribus fejungendes,

yinqicand

7

l titjg (u;

N

CAPUT-XX.

AT

6. Ait : Domine Deus patrum noftrorum, tu es Deus in coe-

lo, & dominaris cun&tis regnis gentium, in manu tua eft forti-

&

tettis, t

tudo, & potentia, nec quisquam tibi poteft refiftere.

It QU UI

^- Nonnetu Deus nofter interfecifti omnes habitatores terrae

) Gligit;

hujus coram populo tuo Ifrae

1, & dedifti eam femini Abraham

(

amici tui in fempiternum?

;

8. Habitaveruntque in ea, & extruxerunt in il

la fan&uariumw

nomini tuo, dicentes :

mon um

9. Si irruerint fuper nos mala, gladius judicii, peftilentia,

Contta Cuim,

& fames, ftabimus coram domo hac in confpe&u tuo, in qua

t dicentes:

invocatum eft nomen tuum : & clamabimus ad te in tribulatio-

? [rats mare

nibus noftris, & exaudies, falvosque facies.

r, qua et

1o. Nunc igitur ecce filii Ammon, & Moab, & mons Seir* Deut.

per quos non conceffifti Ifrael; ut tranfirent, quando egredie- ? *

contulit ad

bantur de /Egypto, fed declinaverunt ab eis, & non interfe-

Verfo Juda'

cerunt illos.

Donunum :

1I. E contrario agunt, & nituntur ejicere nos de poffeffione,

um eum.

quam tradidifti nob's.

a, & Jerte

12. Deus nofter, ergo non judicabis eos? in nobis quidem

non eft tanta fortitudo, ut poffimus huic multitudini refiftere,

—

! s

quaàe irruit fuper nos. Sed cum ignoremus, quid agere debea-

mus, hoc folum habemus refidui, ut oculos noftros dirigamus

ad te.

ul

£ ut

icent t

I3. Omnis vero Tuda ftabat coram Domino, cum parvulis,

; n tl'ad';t. &

& uxoribus, & liberis fuis.

rhei quondam

14. Erat autem Jahaziel filius Zachariz, filii Banajae, filii

sabitavernts

Jehiel, filii Mathanice, Levites de filiis Afaph; fuper quem

aeR,Afafonthï'

fa&tus eft fpiritus Domini in medio turbze,

- Et

gux, 0 9?

WVel certe atriwm novum dricitui"; quod

19. Mon; Ser.) Ejus fcilicet mon-

, po

[l veio

efTet inftauratum, cum prius propter

tis incole Idumzi.

jhusl. d. ap r

frequentiam ad templum confluentium

Per quos mom conceffii , c.) Wide

nadis F

fuiffet negle&um , aut etiam aliisufi-

Deut. cap. 29. & 19.

bus deputatum.

Jam vero religione

12. Judicab;s eos. ) Eos nimirum

! Hebf. u

per pium Regem reilituta capiendo

cohibendo, & puniendo.

/en'iam (cliceta

temee

concurrenti populo novum hoc erat

L

13. Cw parvulis.) Solebant enim

at qe T

neceffarium.

in gravi calamitate ad preces publi-

cas adhibere etiam vagitus infantium;

ylti aü

7. Habitateres tevrtt bujus. ) Chana-

)M

mul 1

naeos,

quo facilius placarent numen offen-

fum; exempla habes Judith. 4. 9. Joel. -

m lio€

9. Gladius judicii.) Gladius hoftitis

^

-

16. Jone 3. 5.

quiparuft y

divino judicio immiífus ad peccata

vindicanda.

/

I4. Spiritus Domizi. ) Propheticus

) da]mdciïet,

fpiritus.

; fj

Bb cupa Con., Meaoch, Tom. II

158

LIBRI H PARALIPOMENON

^ Namquæ

15. Et ait: Attendite omnis Juda, & qui habitatis Terufalem,

ator

& tu rex Jofaphat : Heec dicit Dommuö vobis :

Nohlite timere,

fam hoit

Cumqie hoc

nec paveatis hanc multltudmem non eft enim veftra pugua,

fed Dei.

mutus CODCI

16. Cras defcendeds contra eos : afcenfuri enim funt per

a4. Porto |

clivum nomine Sis, & invenietis illos in fumnutate torrentis,

tadinem; vidi

qui eft contra folitudinem Jeruel.

bus tec fupe1

fed tantummodo gonü-

s, Venit

17. Non eritis vos, qui dimicabitis,

denter ítate , & videbitis auxilium Domini fuper vos, o Juda,

trahenda fpol

& Ter ufalem

riam fupelled

nolite timere, nec paveatis: cras egrediemini

contra eos, & Dominus erit vobifcum.

ipueront, 1t

18. Jofaphat ergo, & Tuda, & omnes habitatores Jerufalem ;

fpolia aufe1 fe

ceciderunt proniinterram coram Domino, & adoraverunt eum.

26. Die a

I9. Porro Levitee de filiis Caath, & de filiis Core, laudabant

Tis: etemm «

Dominum Deum Ifrael voce magna in excelfum.

locum illum

20. Cumque mane furïexliïent, egreffi funt per defertum.

17. Reverf

Thecue: profectisque eis, ftans Jotaphat in medio eórum,

len & ofapl

dixit :

Audite me, viri Juda, & omnes habitatores Jerufalem:

quod dedxf"e

credite in Domino Deo Veiho & fecuri eritis : credite pro-

3j InGreiT

phetis ejus, & cuntta evenient profper

C tübis im doy

21. Ded1tque confilium populo, & ftatuit cantores Domini,

3. Trruit ;

ut laudarent eum in turmis fuis & antecederent exercitum, ac

TUm, Cum ay

*Pf3.

voce confona dicerent: * Confitemini Domlno, quomam in

I rael

13j.1.

a&eternum mifericordia ejus.

3o. Quieyi

22. Cumque coepiffent laudes canere, vertit Dominus infi- |

a Per amc

dias eorum 1n femetipfos, filiorum fCIhCGt Ammon ,& Moab,

3. Regna

& montis Seir, qui egreffi fuerant,ut pugnarent contra ïudam,

qui Iu emnc

& percuffi funt

25. Namque

TUInQue qnni

16. Per clrvzm nomine Szs. ) Voce He-

diderim fenfum eíle, cecinille canto-

Azüba filias

res vocem partim elevando (quod

brais fi f gmþ?:arzte eminentiam P mqul* ï()-

3. Et aml

fephus LXX. vocant A4f&. in Fle-

Vulgatus dixit in excelfum ) partim.

brzo eft wv Ziz, quam vocem Arias

depxl-nendo, juxta præfmptuln muf—

CRQS que |

florem, germen, autcincinnum , aut

ca difciplinz.

20. Defertum Thecue. ) Quod adja-

-—x

afpe&um interpretatur, addltque Sy-

G

1

duobus mil-

xiace idem effe,quod alam,vel pennam.

cet oppido Phecue,

Moabmcx etere

Solitudizem Teruel, ) Hzc folitudo

liaribus diltat a Bethlehem orientem

a timore divinitus Moabitis, & Am-

verfus, quod eft re&um iter ad foli-

tmar

EU Rro hofri

de

T Sfmlf

monitis hoc temporeimmitfo nomen

tudinem Jeruel apud Adrichomium.

AQ

6 Q Duenm

accepit , ut vult D. Hier. & figni&-

Vertit Dosmintus mf (dias eortm £a

mmum lmgn t

.gat Vzzorem Desz.

jämet;,)fos ) Id quomodo fa&um fit,

J19. p excelfum.) dn Hebreo eft

Scriptura non explicat.

Videntur

Ul'len XIS (

"'ffnf*

eoy15 Jemabela 3 eft autem .p39yy

Moabite adventantibus Judais pofuit-

" Adf?"" la

anabala , afcenfio ; vel gradus, Cre-

feinfidias, juxta quas turm& aliqua

-

$

ÜN

CAPUCOT XX

139

& erfem,

23. Namque filii Ammon , & Moab, confurrexerunt adver-

olite tämere,

fum habitatores montis Seir, ut interficerent, & delerent eos,

J pupna,

cumque hoc opere perpetraffent,

etiam in femetipfos Verxü:,

mutuis concidere vulneribus.

ER

im fünt pet

24. Porro Tuda cum veniffet ad fpeculam, quze refpicit foli-

tadinem ; vidit procul omnem late regionem plenam cadaveri-

tg torrenti's,'

bus, nec fupereffe quemquam, qui necem potuiffet evadere.

modo conft-

25. Venit ergo Jofaphat, & omnis populus cum eo, ad de-

/05,0 Juda,

trahenda fpolia mortuorum: inveneruntque inter cadavera va-

egrediemini

riam fupellectilem , veftes quoque, & vafa pretiofiffima, & di-

ripuerunt, ita ut omnia portare non poffent, nec per tres dies

s Jerufien

Ípolia auferre prae praedee magnitudine.

verunteum.

26. Die autem quarto congregati funt in valle Benedittio-

'e,laudabant

nis: etenim quoniam ibi benedixerant Domino, vocaverunt

locum illum vallis Benedi&tionis usque in prsefentem diem.

x defertum.

27. heverfusque eft omnis vir Juda, & habitatores Jerufa-

dio eorum,

lem, & Jofaphat ante eos, in Jerufalem cum lzetitia magna, eo

! erufalem:

quod dediffet eis Dominus gaudium de inimicis fuis.

credite pro-

28. Ingreffique funt in Jerufalem cum pfalteriis, & citharis,

& tubis in domum Domini.

es Domini,

29. Irruit autem pavor Domini füper univerfa regna terra-

rum,

ercitum, aC

Ífrael.

cum audiiïän;, quod pugnaffet Dominus contra inimicos

T

quoni.am if

30. Quievitq

jue regnum ]ofapþat, & praebuit ei Deus in pa-

yrings infe-

cem per circuitum.

31. Regnavit igitur Jofaphat fuper Tudam, & erat triginta

n Modb,

qtra Jucath

quinque annorum, cum regnare coepiffet : viginti autem, &

quinque annis regnavit in Jerufalem, & nomen matris ejus

) Namqie

—

Azuba filia Selahi.

secinille cinto

fa. nec declinavit ab ea,

eyind (quo

32. Et ambulavit in via patris fui A

af p

faciens qu3e placita erant co

ram Domino.

^S 5

35. Verum-

joiptum m

[ d

)

u tj

t

duobus m*

Moabitici exercitus tranfierint, quz

dinezm.) Ad locum editum , ex quo

orentem

cum pro hoflilibus habite , & laten-

fubjectam planitiem contemplgri li

hr

tium armis fuiffentpetitae , aliisfübin-

cet.

f 1te

r ad (Oli'

de ex utraque parte fupervenientibus

o&. In valle benedittioni:. ) De qua

iichoaitt

gtl

initium pugnz fa&tum eft, quo fe mu-

Adrichomius in tribu Judaà num. s1.

(WJMS

d fs

tuis vulneribus confecerunt.

29. Univerfa regna terrarum. ) Ml

d

Perceuffi f;nt.) Elebr. percufferunt fe.

eft hyberboie , velde circumjedtis r€«

V dentut

wi£

h Polmf

24. 4d üeculzfm, qua vefpeit folitu-j

gnis Juda finitimis intelligit,

]

m 1

us

[

140

LIBRI IL PARBRALLPOMENON

. Surrexi

33. Verumtamen excelía non abftulit, & adhuc populus non

direxerat cor fuum ad Dominum Deum patrum fuorum.

confirmalle

34. Reliqua autem geítorum Jofaphat priorum, & noviffi-

rincipibus 4

morum , fcripta funt in verbis Jehu filii Hanani, quze digetfit

« [rigint

in Libros regum Ifrael.

iiet: d o

35. Poft hzec iniit amicitias Jofaphat rex Juda cum Ochozia

6 Ambula

rege Iírael, cujus opera fuerunt impiiffima.

Achgb: filia-

56. Et particeps fuit, ut faceret naves

, quae irent irr;Thar-

conípettu D

fis : feceruntque claffem in Afiongaber.

7. Noluit :

37. Prophetavit autem Eliezer filius Dodau de Marefa ad

pter ptum,

Jofaphat dicens: Quia habuitti foedus cum Ochozia , percuffit

tet el lucem:

Dominus operà tua, contritae

que funt naves, nec potuerunt

$. In dieb

ire in Tharüs.

& confütuit í

PDAPU T - -XXL

9. Cumqu

Impius 707[2771 filius S'ofapbat occidit fratres [uos, & quosdam

equitto, qui

principes Sfuda , cui Elias per litteras pe[frmam egritudinem ,

qu fe circur

Io. Àttami

ac mortem , C? domus fue , ac regni direptionem

Usque ad ha

pradicit, que tandem fubfequuta funt. -

ub manu illi

3Reg. 1.

Ormivit autem Jofaphat cum patribus fuis, & fepultus eft

üorum,

22.8[-

1t. Tnfape

cum eis in civitate David,regnavitque Joram filius ejus

TO €O.

Dicani fecit h

2. Qui habuit fratres filios Tofaphat, Azariam , & Jahiel, &

I^. Allats

Zachariam, & Azariam, & Michael, & Saphatiam , omnes hi

Criptum er,

filii Jofaphat regis Juda.

Ntontam no

4. Deditque eis pater fuus multa munera argenti, & auri, &

A ffis ïu

.

penfitationes, cum civitatibus munitiffimis in Juda : regnum

m [

autem tradidit Joram, eo quod effet primogeniþus.

4. Surrexit

1Dt dU muner

33. Excelfa mon abflulir. ) Creden-

2.

tisqui fbipote

Zariaz. ) Duo fuerunt Azarig

f[il[!i: 0Jne,

dum efít pium Regem idololatriam

filii Jofaphat , quorum tamen

J fbl timep.

tollere , & excelfa voluiffe,

& ag

e

gref—

nomina aliquantulum differunt in He-

fum effe ; & ex parte etiam fecifTe ;

brzo ; nam primus fcribitur mQry

ittür, rj

benetamen cepta , propterea quod

Hazaria, fecundus addito in fine vau

BQ fünm f

raulti repugnabant, & res ad feditio-

AMvyway Hazarin.

C Uiue d :

nem vergebat, perficerenon potuifle.

3. Penfiationes.) Pagninus, & Va«

Dixerat cor fsum.) Perfecá fcilicet;

tablus vertunt, Dozarerumpretiofarunte

ïePet.ïta (ünt D

92am adhuc frequentabat excel(a.

( Elncepgl Vj

INolter vulgatus videtur intelligere an-

D : R. HWI'!

34-In verbis Tehu.)Quiliber non extat.

nuos aliquos redditus,quibus alerentur.

3$. Pofl bec iniüt amicitias, &c.)

j

Cum cruitartibus munitiffrimis, ) In.

E ]u*ïä ex

Qu hic habentur ufque ad finem ca-

quibus tegerent , & vectigalia earum

9. 67247

pitis, explicavimus. 5. Reg. 22. num.

perciperent , non tamen pleno jure

! tri!;

US]uda,Vi

ï

MIVORdee a

42-

39

regnarent,

RU dfüm

(

ÜN

.CAPUT XXI.

14X

populus non

IOrum,

4. Surrexit ergo Joram fuper regnum patris fui : cumque fe

confirmallet, occi

; & noviffi

dit omnes fratres fuos gladi-o, & quosdam de

principibus Ifrael.

[u digefft

s. "l'riginta duorum annorum erat Joram

*

r

; Cum regnare coe-

piffet: & o&to annis r

egnavit in Jerutalem.

j Ochozia

6. Ambulavitque in viis regum Ifrael, ficut egerat domus

Achab: filia quippe Achab erat uxor ejus, & fecit malum in

ntin That-

confpectu Domini.

7. Noluit autem Dominus difperdere domum David, pro-

- Matefa d

pter pa£tum, quod inierat cum eo: &

quia promifemt., ut da-

4, percullit

ret ei lucernam , & filiis ejus omni te

re.

; potüerunt

8. In diebus illis rebellavit Edom, ne effet fubditus Judse,

& conftituit fibi regzem.

uncto

9. Cumque tranfiffet Joram cum principibus fuis, & c

9 quidm

equitatu , qui erat fecum , furrexit no£te, & percuffit Edom,

Pifhiditat ,

qui fe circumdederat , & omnes duces equitatus ejus.

Io. Attamen rebellavit Edom, ne effet fub ditione Juda,

TVj

usque ad hanc diem : eo tempore & Lobna receffit, ne effet

fub manu illius.

Dereliquerat enim Dominum Deum patrum

fepultus f

fuorum.

j f;lius us

1r. Infuper & excelfa fabricatus eft in urbibus Juda, & for-

nicari fecit habitatores Jerufalem , & preevaricari Judam.

; iel, &

12. Allatze funt autem ei litteree ab Elia propheta, in quibus

fcriptum erat: Heec dicit Dominus Deus David patris tui :

j otmnes 1

Quoniam non ambulafti in viis Jofaphat patris tui, & in viis

3

13. Sed

& at

Afa regis Juda.

: gT

4 Cumque fe confrmdjfi)t.)-ügvin&is

^

"a

"Allaze [nt. amutem eclitera ab Elia

fibi aut muneribus, aut promiffionibus

propheta. ) Elias ante aliquot annos

Viden-

l Surtexit

iis,qui fibi poterant negotium faceffere.

ab hominibus abductus fuerat.

Occidit ommes fratres fuos. ) & qui-

tur fcripte litere , antequam tollere-

eunt A

bus fibi timebat, nenovi aliquid mo-

tur in celum, fed multo poft ad Re-

lirentur, exilltimans fe hoc fcelerere-

Ferunt 1 e

gem allate; potuit enim fpiritu pro-

ibitur

gnum fuum [labilius redditurum.

phetico pravidiffe , qua fa&urus erat

$. Trigmia daorum annormm &v. )

Toram, & que paflurus, ficquehanc

o infne Ya

FHac ufque ad numerum duodecimum

epiftolam fcripfiffe, que ipfi opera

inus , & VZ-

repetita funt ex 4. Reg. g. num. 17.

Elifzi hoc tempore redderetur. Non

& deinceps. Vide ibi didaa.

eft tamen improbabile literas in para-

stf

9. Rebellaviz Edom.) ldumai jugum

difo ab Elia fcriptas , & Angelorum

nraligeret

minifterio delatas , ut aliqui graves

pys alertn

Regis fuda excufferunt.

10. Lobza receft.) Qu erat civitas

auctores fenferunt,

ranus , Bel-

jfrmntr

7

tribus Juda-Vide Jofue 12.15. non ergo

larminus , & alii : Hebrai etiam in

E

jlia eam

£oli ve2tigales defecerunt a Joramo; fed

] Plcno

j

Seder Olam cap. 17.

aliqui etiam e contribulibus.

/

14

[

ez

LIPOMENON

LIBRI(II. PARA

RPE Pt

& otlo aninis

15. Sed inceffifti per iter regum Ifrael, & fornicari fecifti

udam, & habitatores Jerufalem, imitatus f ornicationem domus

( fepelierun!

Achab : infuper & ffatres'r tuos, domum patris tui, mgliores te

pulchro regur

occidift :

14. Ecce Dominus

percutiet te plaga magna, cxum populo

Jnperium O

tuo, & filiis, & uxoribus tuis, univerfaque fubftantia tua.

1$. Tu autem eegrotabis peffimo languore uteri tui, done;

g W

egrediantur vitalia tua paulatim per fingulos dies.

16. Sufcitavit ergo Dominus contra Joram fpiritum Philifthi-

t Ooftitu

lium «

norum, & Arabum, qui confines funt /Ethiopibus.

17. Etafcenderunt in terram Juda , & vaftaverunt eam , di-

jores natu, q

ripueruntque cun&tam fubítantiam, quae inventa eft in domo

bum, qui irr

regis, infuper & filios ejus, & uxores, nec remanfit ei filius,

um tegis u

nifi Joachaz , qui minimus natu erat.

2. Quadra

I8. Et fuper haec om

Dominus alvi languo-

x

nia lpercufüt cum

gnate Cepif

re infanabili.

tnatris ejus À

eret dies, & temporum fpatia vol-

.19. Cumque diei fucced

? 900 &

vérentur, duorum annorum expletus eft circulus: & fic ionga

enim ejus in

confumptus tabe, ita ut egereret etiam vifcera fua, languore

4 Fecit j

pariter, & vita caruit.

Mortuusque eft in infirmitate peffima,

Adhabzipfi

& non fecit ei populus fecundum morem combultionis, exe-

in interium

quias, ficut fecerat majoribus ejus.

5 Ambul;

20. Triginta duorum annorum fuit, cum regnare coepiffet.,

fillo Adhab

pibss.) Duplex eft Zthiopia, altera

n Ramoth (

-13. Fornicari. ) ldola colere.

6. QUI e

144 Plaga magna.) Quarecenfentur

in Africa ultra /Egyptum, meridiem

hoc cap. num. 16. & deinceps.

verfus fita; altera 1n. Afia juxta Ma-

D'apas acce

l$. Lazgaore uter? ?41. ) Diarrhga,

dianitas, & Arabas, unde Originem

traxit uxor Moyfis , qu& propterea

1Us ]

Otam ,

feu alvi profluvio.

Achab in R

Egrediantur vitaiia tua. ) Hunc lo-

Athiopiffa di&a eft. - De hac autem

€um explicans Valefius in facra Phi-

Athiopia hic fermo eft.

7- Volus

lofophia cap. 40. ita fcribit : Evezz

18« 4dlvi languore, ) De g'uo

tet ad ]01'31'1

eft num. 15.

Qi&um

zonuunquam nibil manere integrum (lo-

üm ]ehu f

quitur de füccis, qui funt in corpore)

19. lnfrmitate peffma.) Graviffima,

. H Achal

J ipfum. etiam partium rerum maligne

& moleftiffima.

Secundum morem combuflionis.) NVel

8 Cüm (

purrejeere, 8 cum adigs egeri fuceis , &4

enim cadavera ipfa comburebantur ;

Jferi dejeéliones colliquatzuas , fpfajque

pe]

d. d

gartes pramum defli;zutas Ab alimento ta-

ut factum eft cum Saul 1. Reg. 31. 12.

terfeci j

10»

belcere , deinde 69 computre[cere cum ip-

& Sedecia Jer. 34. $- vel faltem aro-

mata cadaveribus impofita cremaban-

l

hzi

fs. [uecis , & in [aniem flutas egeri , eas

DI MET

pracipue , que velut ex concreto fanguine

tur. Vide dicta fupracap. 16. num. 14

fébflantiam babent, ut lienem , & bepar.

20. Nem in fapulcbro Regum. ) Seor-

4l (fe 40"

Plura vide apud eumdem Valefium.-

fum tumulatus eft jin rmoemoriam cul-

i

Mtlori b

üdnïdü';

16. Ambf&m , 44 corfines funt Aibia-

Qu

garum ejus.

lic hà

ON

CAPUT XXIL

145

ticari fecift

& o€to annis regnavit in jerufalem Ambulavitque non rette,

)nem domus

& fepelierunt eum in civitate David : verumtamen non in fe-

,kmeliores te

pulchro regum.

CAPUT XXI

um populo

Amperium Ocboziam filium Sforam occidit Srebu

, fimul , & Toram

ntia tua.

regem Jjrael : occidente autem ZAtbalia filios regis , j&gxwrm&

|tui, done;

J'oabetb. oas natu sinimumn.

Onftituerunt autem habitatores Jerufalem Ochoziam fi- 4Reg-

m Philiühi,

IC

lium e;us minimum , regem pro eo: omnes enim ma- 8 2

.ht em, di-

jores natu , qui ante eum fuerant, interfecerant latro

nes Ara-

eftin domo

bum, qui irruerant in caftra : regnavitque Ochozias filius Jo-

3

fit e filius,

ram regis Juda.

2. Quadraginta duorum annorum erat Ochozias, cum re-

lvi langto-

gnare coepiffet, & uno anno regnavit in Jerufalem, & nomen

matris ejus Athalia filia Amri.

fpatia vol-

ias domus Achab , mater

3. Sed & ipfe ingreffus eft per v

& ficionga

enim ejus impulit eum, ut impie ageret.

, languore

4. Fecit igitur malum in confpettu Domini, ficut domus

ite pellima,

Achab: ipfi enim fuerunt ei confiliarii poft mortem patris ful,

jonis, exe-

in interitum 6jus.

A

is eorum. iüt perrexit cüm Toram

5. Ambulavitque in confili

? cæpfffe

b

filio Achab reze Ifrael, in be

llum contra Hazael regem Syriae

&

in Ramoth Galaad :: vulneraveruntque Syri Joram.

1

jopa, dttà

6. Qui reverfus eft, ut curaretur in Jezrahel

,mu

ltas enim

, meridiem

n juxta Me

plagas acceperat in fupradiécto certamine. Igitur Ochozias fi-

lius Joram, rex Juda, deícendit

j Originemt

, ut inviferet ]oram filium

Achab in Jezrahel segrotantem.

r

.

e lac autem

4. Voluntatis quippe fuit Dei

adverfus Ochoziam, ut veni-

dver-

retad Joram, & cum veniffet, & egrederetur cum eo a

T

fum Téhu filium Namfi , quem unxit Dominus , ut deleret do-

Gravifim

mum A«cbab..

8. Cum ergo ev

erteret Jehu domum Abhab, invenit p

rinci-

nt ei, & in-

,?/Mif-

) Vd

pes Juda, & filios fra

trum Ochoziae, qui miniftraba

burebantil y

. 9. Ipfum

R2 7

terfecit illos.

pf )esism. ) Qui füperiori cap. feptimum , explicavimus

4. Reg. g.

lm ao*

num. 25. ufque ad

finem capitis.

, cremiodt

num. t7. Joachaz appellatur.

j nom D

Latrones 4rabum.) De quibus di&um

g. Voluntatis quippe fuit , &e. ) Quae

rüm-)

Se0t

eft fuperiori cap. num, 16.

hic dieuntur de Ochozig cede , expli-

L

P

Quadraginta duormm annorum. ) 'cavimus 4. Reg. 9. num. 27-

h oriam qu*

Quae hic habentur ufque ad verfum

144

LIBRI H PARALIPOMENON

9. Ipfüm quoque perquirens Ochoziam, comprehendit lati-

.^, Tniit &

tantem in Samaria * addu£tumque ad fe occidit, & fepelierunt

re; üiritque

eum., eo quod eflet filtus Jofaphat, qui quafierat Dominum 1n

locutus eft D

toto corde fuo : nec erat ultra fpes aliqua, ut de füirpe quis re-

4 Ife et

gnaret Ochoziae.

*

;

, & Tertia p

4Reg — Io.* Siquidem

Athalia mater ejus, videns quod mortuus effet

tum, & Leri

ir 1.filius fuus, furrexit, & interfecit omnem ítirpem regiam do-

pars ad domu

damenti : ofm

nius ]oram.

1ir. Porro T

&

ofabeth filia regis tulit Toas filium Ochoziæ-, &

mini

furata eft eum de medio filiorum regis, cum interficerentur z

6. Nec

U

'abfconditque eum cum nutrice fua 1n cubiculo le&tulorum :

cerdotes, &

:

Jofabeth autem , quae abífconderat eum, erat filia regis Joram,

diantur, qui

uxor Jojadae pontificis, foror Ochozize, & idcirco Athalia non

fervet cutod

interíecit eum.

". Levite

12. Fuit ergo cum eis in domo Dei abfconditus fex annis,

fu (&fi qu

quibus regnavit Athalia fuper terram.

intque cum

9. F'ecerg

CAPUT XXII.

u3 Droecep

Sfojada pontifex unxit Soas in regem S'uda, curaoitque, uit Alibalia

qui ftb fe e;

Qu impleva

occideretur, & cultus Dei reflitueretur, populus autem deflruit

Dotlüfex nor

domumy, altaria, ac fmulacra Daal.

ebdomadas

4R€g. I

Nno autem feptimo confortatus Jojada, affumpiïf centu-

0 Deditay

1l. 4-

- riones, Azariam videlicet filium Jeroham, & Iímael fi-

que & peïta:

lium Johanan, Azariam quoque filium Obed, & Maafiam filium

10. Conft

patte templi

Adajz , & Elifaphat filium Zechri, & iniit cum eis foedus.

2. Qui circumeuntes Judam congregaverunt Levitas de cun-

altari, & ten

&is urbibus Tuda , & principes familiarum Ifrael,veneruntque

x-

in Jerufalem.

3' Pä&wn ,:n

3. Init

4 tldem fingia

gregandis Levitis elegiffe, ne fi alio

-'S- PüTt,qm ^

lo. Siquidem Athalia, €$c.) Qu ab

etam diciturpo;

hoc verficulo ufque ad finem capitis

tempore convenirent , frequens illo-

Ilf & porty

- hic habentur , explicata funt 4. Ieg.

rum concurfus in ferufalem füfpicio-

JI. nume I

2»

3

nem Athalie faceret.

20. Vocity f

Principes familiarum Ifrael. ) Regni

810 ilatio inl

Je

U r ln

N autem feptimo , €$c.) 'Totum

[uda, ut vult Vatablus; neque enim

d Gdebatur.

hoc caput explicatum eft 4.

credibile eff ad regnum Ifraelis rem

Reg. c.11.

fuiffe delatam. Vere dicuntur prin-

C:.U*.a m templ

2. Girenmenntes Tudam , t$c.) Sa-

cipes familiarum l1frael, quia Judai

PULLEN

etiam Ifraelis

lSl j

V

D

l

1fünd

lianus tom. 3. anno mundi 3157.num.

genus erant, Vide cap,

3. putat Jojadam tempus Pafchale con-

feq. num. 16,

t t

Ts Qu G

ÜN

CAPUT XXII.

14$

Chengit at

: fepelierunt

3. Inut ergo omnis multitudo pactum in domo Dei cum re-

ge: dixitque ad. eos Tojada: Ecce filius regis regnablt ficut

Dominom i

locutus eft Dominus fuper filios David.

Te quis1e

4. IHfte eft ergo fermo, quem facietis:

fl

- s. "Tertia pars veftrum,

qui veniunt ad fabbatum, facerdos-

nortus effe

tum & Levitarum , & Jamtomm, erit in portis : tertla vero

| fegiam do-

pars ad domum regis, & tertia ad portam, quae appellatur Pun-

damenti : omne vero reliquum vulgus fit 1n atriis domus Do-

)dhoza, &

mini.

"ficerentur :

nifi fa-

e&tulorum :

6. Nec quifpiam alius mgredmtur domum Domml

cerdotes,

&

qui miniftrant de Levitis: ipfi tan*Ummodo ingre-

regis]

diantur , quia fan&iificati funt :

& omne reliquum Vulgus ob-

2

Athala non

fervet cu&edlas Domini,:

7. Levitee autem circumdent regem, habentes finguli armà

fex atn

fua ( & fi quis alius ingreffus fuerit templum, interficiatur )

fintque cum reze, & intrante, & egrediente.

8. Fecerunt ergo Levitae, & univerfus Juda, juxta omnia,

quae przeceperat Jojada pontlfex & affumpierunt fmguh ViTOS,

qui fub fe erant, & veniebant per ordinem fabbati, cum hls:,

Wi

qui 1mpleverant fabbatum , & egreffi erant : fiqmdem Jojada

]6]27 l

pontifex non dimiferat abire turmas, quae hbl per fingulas

hebdomadas fuccedere confueverant.

npüt Centü-

9. Deditque Tojada facerdos centurionibus lanceas, clypeos-

que, & peltas regis David, quas confecraverat in domo Domini.

Ifmaeï

(ram fl um

Io. Conflituitque omnem populum tenentium pugiones, à

parte templi dextra, usque ad partem temph üm:&ram coram

) fæduö'

ss de cüt

altan & templo per circuitum regis.

II Et

petuntque

.

Patium im domo Deicum Rege; )

Levite Scutarii cuftodes templi habie

3 [nlil

E fidem fan&e fpondentes,

taculum. fuum habeban

Vide haec

/

S. Portam ^ .

« Fandamenti. ) Quæ

latius- difputata apud Vlilalpand in

[' nefïalo

etiam dicitur porta fn.uuarlorum 3. Reg.

Ezechiel. tom.

2. cap. 32. ubi agit de

II. 6. & porta fuperior hoc cap. num.

nuimero portarum temph.

29. Vocatur [wperzor , quoniam a re-

tlem fumeo

6. Quia fantlifcari [pnt, ) Ett ipfis

gio palatio in inferiori fitu. coníti-

tantum ingreffus permittitur inatrium

tuto per hanc portam in templum

Sacerdotum five.- Lieviticum.

Vide

Mf ) Regm

afcendeb atur.

Dicitur Fuzdamen ,

1

165

quia cum templum refpeGu Regia edi-

Riberam de templo lib.

cap

mae ;5 yerm -

anad

in conwrdla tom

lib. 3

ipuntr Pf'"

tius effet, neceffirio hxc por*a in ip-

'€3p. 3I.

fis templi fundamentis aperienda fuit.

qma gl

Diciturfcutariorum , quia juxta illam

1o. Corem Altati.) Hulocauüorum-

DBibh cwunm Com. Menoch. Toszs. L

d

-

144

LiläRï Hl. PARALIPOMENON

1r. Et eduxerunt filium regis, & impofuerunt ei diadema,

& teftimonium,dederuntque in manu ejus tenendam legem, &

conítituerunt eum regem: unxit quoque illum Jojada pontifex,

t OU.

& filii ejus: imprecatique funt ei, atque dixerunt: Vivat rex.

tongritri D

^.

12. Quod cum audiffet Athalia, vocem fcilicet currentium,

atque laudantium regem , ingreffa eft ad populum in templum

. fitn jiam

Domini.

13. Cumque vidiffet regem ftantem fuper gradum in introi-

1. (Eptem a

tu, & principes, turmasque circa eum omnemque populum

dragint:

terrce gaudentem , atque clangentem tubis, & diverfi generis

Sebia de Berí

organis concinentem, vocemq

ue laudantium, fcidit veftimenta

1. Fecitqui

fua, & ait : Infidize! infidize!

Jojde facer

I4. Egreffus autem Tojada pontifex ad cänturiones, & prin-

^. Àccepit

cipes exercitus, dixit eis : Educite illam extra fepta templi, &

filo, & fs

interficiatur foris gladio. Preecepitque facerdos, ne occide-

4 Poltqu

retur 1n domo Domini.

Yi

.5 Congre

15. Etimpofuerunt cervicibus ejus manus: cumque intraffet

1mini ad tv

portam equorum domus regis , interfecerunt eam ibi.

mam d farta

16. Pepigit autem Jojada fcedus inter fe, univerfumque po-

Titoque hoc

pulum , & regem , ut effet populus Domini.

6. Vocavit

17. Itaque ingreffus eft omnis populus domum Baal, & de-

tibi non foit

ftruxerunt eam, & altaria, ac fimulacra illius confregerunt:

Mathan quoque facerdotem Baal interfecerunt ante aras.

Jenfalem pe

Ut inferret c

I8. Confüituit autem Jojada praeepofitos in domo Domini, fub

Tonii ?

manibus facerdotum, & Levitarum , quos diftribuit David in

". Athalia

domo Domini, ut offerrent holocaufta Domino, ficut fcriptum

hum Dei, $

*eft in lege Moyfi,in gaudio, & canticis, juxta difpofitionem

David.

*om'miï ott

. & Preoy

.19. Conftituit quoque janitores in portis domus Domini, ut

2

non ingrederetur eam immundus in omni re.

-

&

Juxta portan

20. Alfumpfitque centuriones, & fortiffimos viro

$, aC pfin-

M——-—.——.

cipes populi, & omne vulgus terrae, & fecerunt defcendere re-

H jHm qny

gem de domo Domini, & introire per medium portz fuperio-

W6 tot

ris in domum regis, & collocaverunt eum in folio regali.

a d

21. Laetatusque eft omnis populusterraee, & urbs quievit :

Tmus, que ib

) Jcccpi; p

porro Athalia interfe£&ta eft gladio.

TCAPU'F-

) Frit

Ts quf

19. Prepofitos $m domo Domini. ) Tux- -üerioer divifio longo tempore ne-

cUlatecons

£a Davidis difltributionem , quam ha- gleca fuerat.

-

CODjüpem Ts

ig. dpooinzdus

dz omnmi re.()-unalig'

litus anno th

bemus r. Parglip. Cap. 24. qua mini-

- bet legali immunditia,

4 0R flmulu

ON

*

u

a

F R

d*

$v

147

ei diadem,

m legem, d

CAPUT XXIV.

(à pontfes,

Sfoas "vivente Sfojada bonus , ac pius , ju[fit. ad Jartatecia templi

Vivat rex,

congregari pecuniam ; deinde , facius impius , jubet. occidi Zacba-

JUTTentium,

in templum

riam filium S'ojade; 9'uda, C Zerufalem a Syris diripiun-

Jur,.C "foas a fervois Juis occiditur.

NI

m 1 intro;-

Eptem annorum erat Toas cum regnare coepiffet : & qüa— 4Reg,

e populum

I.S

draginta annis regnavit in Jerufalem, nomen matris ejus ! «21-

erfi generis

Sebia de Berfabee.

| veüimenta

2. Fecitque, quod bonum eft coram Domino cun&tis diebus

Jojadae facerdotis.

65, & prin-

m

00

Accepit autem ei

E

a

Jojada uxores duas, e quibus genuiþ

a templi, &

filios, & filias.

fie occide«

4. Poft quae placuit Toas, ut inftauraret domum Domini.

s. Congregavitque facerdotes, & Levitas, & dixit eis: Egre-

i Totraffet

dimini ad civitates Juda, & colligite de univerfo Ifrael pecu-

»

niam ad fartate&ta templi Dei noftri, per fingulos annos, fefti-

ümque po-

natoque hoc facite, porro Levitee egere negligentius.

6. Vocavitque rex Jojadam principem, & dixit ei: Quare

uj & de-

tibi non fuit curae, ut cogeres Levitas inferre de Juda, & de

fregerunt:

Jerufalem pecuniam, quze conftituta eft a Moyfe fervo Domini,

afas.

ut inferret eam omnis multitudo Ifrael in tabernaculum tefti-

monil ?

7. Athalia enim impiiffima, & filii ejus, deftruxerunt do-

tícripam

mum Dei, & de univerfis, qua fanctificata fuerant in templo

gofitionem

Domini, ornaverunt fanum Baalim.

. 8. Praecepit ergo rex, & fecerunt arcam: pofueruntque eam

orinfecus.

jotrini, üt

jpxta portam domus Domini f:

T 4

9. Et

s, AC pïin'

xndere f

.$g

72

ttm annorum Oc.) Caput hoc

fe Toas, fed alteram alteri feu viva,

fere totum explicatum efl 4.

feu demortuaz fucceffille.

Harum l-

e fupe-

Rczg. 12.

ltaque ea tantum explica-

tera appellata efi Joade de Jerufalem,

pl

bimus, qua ibi non habentur. .

ut habemus cap. fequenti num. r. ex

3. Jeeepit autem illi Jojadas uxores

| quiewt:

qua natus Amuafias regni fucceffor. :

duas.) Erat enim Jojadas amore, &

6. Que conflituta eff ia Moyfe.)) Exod..

CAPUT

. mmeritis quafi parens Regis, cum quo

30. 12. vide dica 4. Reg. 12. num. 4,

. affinitate conjunctus erat; habebat enim

mport

conjugem Jezabet Regis amitam. Sa-

7. Que [antiiftcata fuerant , &c. )

lianus anno mundi 3166. num. 1. pu-

Obiata , & dedicatain ornatum & mi-

tat non fimul utramque uxorem duxif-

nifterium facrum,

7 Qualii

-

&

X428

*

,

LIBRI H PAR—AL.ïP'OB*IENQN -

9 Et preedicatum eft in Tuda, & ferufalem, ut deferrent

4

] ag Erdere

*Exo, finguli pretium Domino;, *quod conitit

s

fervieruntque

89 2- füper omnem Ifrael in deferto.

uit Moyfes fervus De-i

$

da,t ferufal

Ic. Leetatique funt cuncli principes, &

O

mnis populus ,-þ &

1o. Mittebe

ingreffi contule

runt in arcam ]?omini, atque miferunt,dita—ut

-

fum, qugs. pl

impleretur.

0. SpItItU

1I. Cumque tempus effet, ut deferrent arcam coram rege

erdotem, &

per manus Levitarum ( videbant enim mu

l

:

tam pecuniam ) in-

Dominus Dei

grediebatur fcriba regis, & quem primus facerdos conttitue-

quod vobis n

rat: effundebantque pecuniam, quze erat in arca: porro arcam

linqueret vos

reportabant ad locum fuum : ficque faciebant per fingulos dies,

1. Qu «

& congregata eft infinita pecunia ,

fegis imperit

12. Quam dederunt rex, & Jojada his, qui preeerant operi-

42. Et not

bus domus Domini : at illi conducebant ex ea caefores lapi-

Cerat jojada |

dum , & ariüifices operum fingulorum, ut inftaurarent domum

Cum moreret

Domini : fabros

quoque ferri, & eeris, ut quod gadere Coepe-

25. Cümq

tat, fulciretur.

exercitus Sv

13. Egeruntque hi, qui operabantur induftrie, & obduceba-

€it cuntlos

tur parietwm cicatrix per manus eorum , ac fufcitaverunt do-

Tüntres] in.

imum Domini in ftatum priftinum, & firmiter eam ftare

24. Ft cet

runt..

:

xfece-

triidit Dog

14. Cu

mque compleffent omnia opfära, detulerunt coram re-

€0 Quod dei

ge,«& Jojada reliquam partem pecunise: de qua fa&ta funt vafa

Qu5 quoque

templi in. minifterium, & ad holocaufta, phialee quoque , &

^5. Etabe

« cgetera vafa aurea, & argentea, & offerebantur holocaufta in

?

JTecrunt an

domo Domini jugiter cunctis diebus Jojadze.

15. Senuit autem Jojada plenus dierum, & ;1101*tüu3 eft, cum

h——-———-

effet centum triginta annorum.

I

j fäöf p

16. Sepelieruntque eum in civitate David cum regibus, eo

fii

quod feciffet bonum cum Ifrael, & cum domo ejus.

t tefie

5 IMI;/!! |

1. Poftquam autem obiit Tojada, ingrefti funt principes Juday

& adoraveru

3

nþ regem: qui delinitus c-)bfequils,eorum, a

cqul'e-;

Qure franf

18. Et

TOTha erat co

v—it eis.

CL lere, (

II. Primmus facerdos. ) Summus 32a-

Cum I[frzel.) Cum juda; nihil enim

erdos, Pontifex.

illi cum Ifraelitis id

g

ololatris co,mmïer-;.

Tsimplefr

S;cque f aciebant per fiagnlos dies.) Cum

cii fuit.

4

i

n

lüd 'Ui

Ul$ 9

fcilicet tempus eífet, ut deferretur ar-

I8;

4 i!ïus 1

E£ cum damo cj;zs.) Davidis,in cuiu-;

gnig

Gj q,

^1, quod jam pecuniis referta effet,

civitate fepultus.eft,(cilicet in arceSion.

ut hoc eodem veríiculo habetur.

17. lngreff funt principes 3uda , &0. )

Y OUXS m'"(l

me

16. Cwm Regibu;.) ld Jojade meri-

Studiofi Daalis, facultatem pofltulan-

2x [ (itjo

"Mib o

)Q

tis datum eít honoris cauía,

tes, ut illius cultum revocare li;eret.'

w? W d [

JNC

| OA P DTZXXIV.

144

1t deferren

-18. Et dereliquerunt templum Domini Dei pätrum füuorum,

: fervus Dei

fervieruntque lucis, & fculptilbus, & facta

"

eft ira contra Ju-

da, & Jerufalem propter hoc peccatum.

L]

populus, &

19. Mittebatque eis propl

' -

1etas , ut reverterentur ad Domi

Rtünt, ia t

hum , quos proteftantes, illi audire nolebant.

'20. Spiritus itaque Dei induit Zachariam filium TJojadae fa-

Coram repe

cerdotem, & ftetit in confpe&tu populi, & dixit eis: Hzec dicit

cuniam) in«

/

s conftitoe«

Dominus Deus: Quare transgredimini praeeceptum Domini ,

quod vobis non proderit

JOTTO arcam

& derefliquilftis Dominum, ut dere-

linqueret vos ?

ngulosdies,

.21. Qui congregati adverfus eum , miferunt ]

$

æides juxta

*

fegis imperium in atrio domus Domini.

rant operi-

22. Et non eft recordatus Joas rex mifericordize, quam fe-

tfores lapi-

cerat Jojada pater illius fecum,* fed interfecit filium ejus. Qui 'Mat.

ent domum

23.35.

cum moreretur, ait : Videat Dominus, & requirat.

jere cope-

23. Cumque evolutus effet annus, afcendit contra eum

exercitus Syrice : venitque in Juda, & Jerufalem . & interfe-

. obduceba«

€it cun&tos principes populi, atque univerfam praedam mife- -

veront do«

runt regi in Damaícum.

[lsre fece

24. Et certe cum permodicus veniffet numerus Syrorum,

tradidit Dominus in manibus eorum infinitam multitudinem,

t cotam fC«

€o quod dercliquiffent Dominum Deum patrum fuorum : in

a fant vifa

Joas quoque ignominiofa exercuere judicia.

uoque; «

25. Et abeuntes dimiferunt eum in languoribus mägnis; fut-

locaulta m-

Texerunt autem contra eum fervi fui, in ultionem fanguinis

^

»

[ s

i

lii

y eft, curt

XJ. Quos proteflamtes. ) Prophetas

e2. Mifericordie , : &fc. )V Beneficio-

lu &

fcilicet £effifeaztes, ut eft in Hebrao.

rum acceptorum, cum fcilicet furen-

2o. Induit Zacbariam, ) lmplevit

te Athalia fervatus eft

fpiritu prophetico.

admotus.

; & ad Regnum

qpeï

Juda,

Ü

Id

Quare tran[gredimini 6c.? ) liec

Videat Dominus , 65 vequirat.) Qua-

?X

fümma erat concionis prophetz, quem

fi dicat: caufatn meam Domino com-

10

E

plura magno animi ardore dixiffe par

mendo, ipfe vindicam fümat, quod

eft credere; cum illum Domini fpiri-

fecit Deus per bella externa , & do-

; filti enim

tus impleffet.

meflicam conjurationem.

ris commei*

Quod vobis nom proderit. ) EJt Mio-

!

fis; Minus enim dicitur , quam fi-

?.*4. Ignam;;ziofa exercuere — judicia, )

IdiS) in dits

gnifïcatur.

Seritentia enim eíft, quod

Ignominiofe illum tracantes, & cor-

n

vobis maxime nocebit.

pus illius vexantes: quare ftatim ad-

W,ch

-

2l. Íz atrio domus Domizi. ) Hsier

ditur; 4beuntes dimi[erupt ewm im lau-

jj

« DOl

tulite

*emplum , & a/tare, holocauftorum fci-

guoribus magni; , nimirum ex illa vexa-

icet, ut digiþtxr Mütt. 23. 35.

tionc relictis.

140

LIBRI] I. PARALIPOMENON

filii Jojadae facerdotis, & occiderunt eum in le&ulo fuo, & , Venit a

diatur tecum

mortuus eft: fepelieruntque eum in

;ivitatg David, fed non

in fepulchris regum.

L]

lírael, & cun

26. Infidiati vero funt ei

,,Zabad filius Semmaath Ammani-

9. Quod fi

tidis, & Jozabad filius Semarith Moabitidis:

garite faciet

27. Porro filii ejus, ac fumma pecunide, quae a

dunata fue-rät

füga convet

fuüb eo, & inftauratio domus Dei, fcripta funt diligentius in

g, Dixitqu

centum talent

Libro r'egum tegnavit autem Amafias filius ejus pro €o.

to Dei : Habi

CAPUT XXV.

10 Separav

ex Ephtaim,

nafías j S9foas fuccedens , interf'ecit eos, qui patrem occide-

Tuda veheme

vant ; & pofl babitam de Idumeis vittoriam , adoravit deos illo-

1I. Porto

rum , & ob id capitur a Soas rege Iracl, quem ad prelium

abit in valle

provocaver at ; ac Jerujalem diripitur, tandemque

n. Et alig

P

in Lacbis f ugiens occiditur.

duxerunt ad

€os de famm

4Reg- ï-

gintiquinque annorum erat Amafias, cum regnare coe-

140 '2"

,VI

1. At il

piffet, & vigintinovem annis regnavit in Jerufalem, no-

iret d prael

men matris ejus Joadan de Jerufalem.

4. Fecitque bonum in confpectu Domini: verumtamen non

Usque ad Be

prdim mag

in corde perfecto.

3. Cum

C

]

14 Amifi

jue roboratum fibi videret imperium, jugulavit ferf

l0tum Sej

vos, qui occiderant regem patrem fuum,

adolebat inc

. Sed filios eorum non interfecit , ficut fcriptum eft in Li-

Deut. bro legis Moyfi, ubi praecepit Dominus, dicens: *Non occi-

.. I Qum

24.16- dentur patres pro filiis, neque filii pro patribus fuis, fed unus-

T^ prophe

uisque in fuo peccato morietur.

lDeraverunt

2 2

—

€zech

$. Congregavit igitur Amafias Juda, & conftituit eos per

18.2o. familias, tribunosque, & centuriones in univerfo Juda, & Ben-

Ailique i

jamin,& recenfuit a viginti annis furfum invenitque (1)trecenta

Sufricitur Saf

millia juvenum , qui e

grederentur ad pugnam, & tenerent ha-

mtelligendum

ftam, & clypeum.

,

VoGti talent;.

« gentels n

6. Mercede quoque co

nduxit de Ifrael centum millia rbbtt-

T. Venit

L Quod (

ftorum , centum talentis argjnti.

miïitïbus duod

Q) trecenta. Im ediz. Sisf. /egi)ur:- triginta.

üllent.

talleutafui!Te a

27- la libro Regum.) Alius eft liber

6. Centum talenti: arge:z.ti.) Exïg*ua

hic ab iis, quos habemus.

fane pecunia in tot milites difpartien-

i. ]/lginti quinque annorum, &c.) Ple- da; nam fingulis mille militibusunum ,

.a ntum tem ü

raque hujus capitis explicata tantum obveniebat talentum , hoc eft,

Iquim Pattem

P

(

LP

duodecim mille regales Hifpanici, ó&

Qu

i

Veit hi

funt 4 Reg. 14

N

C AP.UT XXV,

19Y

tlo fto, &

». Venit antem homo Dei ad illum , & ait: O rex, ne egre-

id, fed non

diatur tecum exercitus Ifrael : non eft enim Dominus cum

lfrael, & cun&tis filiis Ephraim:

8. Quod fi putas in robore exercitus bella confiftere, fupe-

th Ammani-

tari te faciet Deus ab hoftibus: Dei

ütata fuerät

fugam convertere.

quippe eft adjuvare, & in—

lizentius in

9. Dixitque Amafias ad hominem Dei:

uid ergo fiet de

Dro $o

centum talentis, quze dedi militibus Ifrael? Kt refpondit ei ho-

mo Dei: Habet Dominus, unde tibi dare poffit multo his plura.

IO. Separavit itaque Amafias exercitum, qui venerat ad eum

reno OC

ex Ephraim, ut reverteretur in locum fuum: at illi contra

juda vehementer irati reverfi funt in regionem fuam.

Ut dets il«

Ir. Porro Amafias confidenter eduxit populum ífuum, &

j rl

abiit in vallem Salinarum, percuffitque filios Seir decem millia.

(

I2. Et alia decem millia virorum ceperunt filii Juda, & ad-

duxerunt ad praeruptum cujusdam petrae, przecipitaveruntque

€os de fummo in praeceps, qui univerfi crepuerunt.

épnare (t«

I3. At ille exercitus, quem remiferat Amafias, ne fecum

üfalejm, n0.

iret ad praelium , diffufus eft in civitatibus TJuda, a Samaria

usque ad Bethoron, & interfe&tis tribus millibus, diripuit

Xamen n

predam magnam.

14. Amafias vero po

ft caedem Idumæorum, & allatos deos

at fete

filiorum Seir, ftatuit illos in deos fibi, & adorabat eos, & illis

adolebat incenfum.

Ts

15. Quam ob rem iratus Dominus contra Amafiam, mifit ad

'Non octi«

illum prophetam , qui diceret ei: Cur adorafti deos

, qui non

,fed unus

liberaverunt populum fuum de manu tua ?

[ m

— ÁÀ

16. Cum-

as

it eos ptT

unicuique militi düocl&cïm regales.

tur ex facro textu.

Hebrai putant

j & De-

Sufpicatur Salianus de talentis auri

ptrecenta

fuiffe Amos patrem lfaie prophetz.

intelligendum effe hunc locum , feu

Conlli: fliis Epbraim. ) INomine fi-

nerenþha'

vocari talenta argenti, quianon auro,

liorum Ephraim totumlfraelem intel-

fed argenteis numismatibus folveren-

ligit, ut paffim apud Prophetas , ut

tur. Quod fi verum effet , fingulis

cum dicitur Ofee cap. 6. num. 4.. Qu4

ia 100

zailtibus duodecim nummi aurei da-

faciam tibà. Epbraim , quid. facsam tibé

»Venit

& fuilent.

/

Probabiie mihi videtur

juda ? quibus verbis tum regna Ifraelis

talenta fuiffe argenti, fed hoc integrum

tum Juda defignantur. Faat enim tribus

4 Exgn

ftipendium non fuiffe , fed ad breve

Kphraim przcipua in regno Ifrael , &

tantum teropus, poft quod aliam re-

in Samaria totius regni caput.

: difpäfïïe"'

l0. Contra 7udam vcbementer 17a11.)

itibusumum .

liquam partem eflent accepturi.

7. Venit autem. bomo Dei ad illum.)

Cujus ire mox non levia figna dede-

runt, ut patet ex hoc eodem capite,

ia

guis fuerit hic propheta, non habe-

.

m

15

A

a

LIB RI I. PX R;A LIPO M ENON

..2 Qu p

16. Cumque hac ille loqueretur, refpondit ei: Num *cc—mfï-.

liarius rezis es ? quiefce, ne interficiam te.

Difcedensque

dias n Jeruia

intérfecerunt

"propheta, Scio, inquit, quod cogitaverit Deus occidere te,

quia fecifti hoc malum, & infuper non aequievifti confilio meo.

;j Report

tribus fuis n

17. lgitar Amafias rex Juda, inito peffimo confilio, mifit ad

joss filium Joachaz filii Jehu rege

m .Ifragl, dicens : Veni; vi-

deamus nos mutuo.

18. At ille remifit nuntios, d

icens : Carduus , q.ui eft in

O:æ j d

Libano, mifit ad cedrum Libani, dicens : Da filiam tuam ftlio;

/nes C .

meo uxorem, & ecce beftize, quae erant in filva Libani, tran-

fierunt, & conculcaverunt carduum.

gc pufomodum

üdiere ; d

19. Dixifti : Percuffi Edom, & idcirco erigitur cor tuum in

fuperbiam: fede in domo tua, cur mal

jert

um adyerfgm te provo-

Cas, ut cadas, & tu, & Juda tecum?

«

:20. Noluit audire Amafias, eo quo

d Domini effet Voluntas

m

1./ AMm's |

ut traderetur in manus hoftium propter deos E:dom.

21. Afcendit igitur Joas rex Ifrael, & mutuos fibi preebt

181'8--

fede

confpettus: Amafias autem rex Juda erat in Bethfames Juda:

^. Ipíe a

quam dormi

25. Corruitque Juda coram Ifrael, & fugit in tabernacula fua.

25. Porro Amafiam regem Juda, filium Joas filii Joachaz.;

?. Sedecin

quinquagint:

cepit Joas rex Ifrael in Bethfames, & adduxit in Jerufalem:

deíftruxitque murum ejus a porta Eph

tri us Jec

ggim usque ad portam

anguli quadringentis cubitis.

4 F'ecitqu

24. Omne quoque aurum,

& argentum, ,&'univeffa vafa ,

quae fecerat

quae repererat in domo Dei, & apud Obededom, in thefauris

. & Bt ekq

& videntis ]

etiam domus regiae , nec non & filios obfidum , reduxit in Sa-

inariam.;

:

1n omibus.

6. Deriq

25. Vixit autem Amafias fil

ius Joas rex Juda, poftquam mor-

tius eft Toas filius Joachaz rex Hírael, quindecim annis. -

eftruxit m

26. Réliqua autem fermonum Amafize priorum, & noviffi-

Emi

m.orum, fcripta funt in Libro regum Juda, & Iírael..

d M/m 4uf.

27.Qui

1 prim

s

1;6;- V'Num con[flz':zrius Regis es? ) Sane

24. 4pud Obededom z':z-tbe:fgun's. ) Id

3 de detgg 4

érat, & quidem Regi a Deo datus, &

eft, apud unum de nepotibus Obede-

1 eg' cap, lsl .

nihil a. munere fuo alienum faciebat,

dom , cui forte idem nomen erat,

j. I (lifäu; |

Seío , inguit , qmod cogitaverit / Dens

Vel, quod verius puto , apud pofte-

^

Mütiig br

d

eteidere 1e. ) Scio Deum in fceleris

ros Obededom , qui de nomine pa-

PODhetsy

penam permiffurum , utinfidiis inter-

rentis fui dicuntur, & intelliguntur,

ceptus violenta morte tollaris. e me-

cum dicitur Obededom, quemadmo-

ittarja ia

dio: quod quo.modo acciderit; ha-

dum etiam cum .dicimus. lfraelem,

D

viile tre

j

00 m n

poíteros 1fraelis fignificamus,.

&36!- mm Cm

bemushoc cap. ngm. 27*

ÜN

CAPUT XXV. & XXVI.

153

Num Confi4

21 Qui poftquam receffit a Domino, tetenderunt ei infi-

cedeuc( Y

dias in Jerufalem.

Cumque fugiffet in Lachis, miferunt, &

Occidere IC

interfecerunt eum 1bi.

'onfihor neo

28. Reportantesque fuper equos, fepeherhnt eum cum paa

ho) ml 1t äd

tribus fu1s in Clv itate David.

$: Veni i

CAPUT )O(VI

; qui.elt j

m tuam &il

Ozræ fülü Anwf te pietas commendatur , qui adverfus szlz/zzþzzm

Arabes , C zdhmmonitas triumpbat ,

mz'lïasgue exirust. civitate

L1ban], tran

ac po]imodum ob nimiam felzczmz*em elatus ,. prajumpfit mcenjä"n

cor tuum 1n

adolere ; quam ob vem-ad diem usque mortis a Domino lepra

m t€ provo

perculJus efH gubernante regnum filio j?oa!bam,

qui fucce[]tt in regnum.

je voluntas

i.

n.

Mnis autem populus Juda filium ejus Oziam annorum ,R eg-

fedecim, conitituit regem pro Amafia patre fuo.

:134.212

j præb Iere

mes [uda:

4. lpfe ædlhcavn Ailath

, & reftituit eam ditioni Juda, poft-

enacula füa.

quam dormivit rex cum pa..ubus fuis.

1 Í Om.þäZ)

3. Sedecim annorum erat Ozias, cum regnare coepiffet , &

quinquaginta duobus annis regnavit in Jerufalem , nomen ma-

erulaem

ad pot am

tris ejus Jechelia de Terufalem.

A UE ecvque, quod erat re&tum in oculis Domlnl, juxta omnia;

eerfa vaft,

qua fecerat Amafias pater ejus.

s. Et exquifivit Dominum in diebus Zacharise intelligentis,

in thefaurts

iug[ n Sa'

& videntis Dcum : cumqué requireret Dominum, direxit eum

in omnibus.

6. Denique egreffus eft, & pugnavit contra Philifthiim, &

quam hof

deftruxit murum Geth,, & murum Jabniae, murumque Azoti:

nnis

& 00vl ïl"

gedificavit quoque opglda in Azoto, & Philifthiim.

T. Et

|

nis Autem lþobulu:, m ) Duo

cap. ait Zachariam hunc filium Za-

y; QU

Oz*

hi primi verficuli repentl funt

charie filii Jojadz Pontificis, & poft

€x 4. Regum i4. 21.

mortem patris pofthumum natum.

/

2. Sedecim aunorum, 6c. ) MideA4.

*

Inte/'zge,ztz:, & vwidenztis Deum.) He-

hfätü'l.f

Reg. cap. 15. num.

-

brzi, & Grzci legunt, Izrellzgentzs n

(ibus d

3. In diebus Zacharia. ) Non eft hic

vifronibus Dei , prophetæ, quafi d1cat,

no*nen

efgto

Zacharias propheta , qui in minori-

periti in vifionibus Dei.

1 ui PO[

nomine p*

bus prophetis penultimus eft ; hic enim

Direxit eum.) Vlebr. feczt eum pra-

a Zacharia , de quo hoc leco fermo

fperar: , Dominus fcilicet.

velligunty

efít, facile trecentis annis diflat. D.

6. Muruzm Getb. ) Geth , & Azotus

uema

Hleron

in tradit

Hebraic

in- hoc

primarie fuerunt urbes Phxhühmoa

ffradetmy

Bibl cup Cors. Menoch. Tom. II

A

154

LIBRI H. PA'RAXLïPOMENON

7. Et adjuvit eum Deus contra Philifthiim, & contra Arabes,

yd priti füe

:

manu Hanani

qui habitabant in Gurbaal, & contra Ammonitas.

8. Appendebantque Ammonitee munera Oziae : & divulga-

y, Omnisq

tum eít nomen e

tiom, duorun

jus usque ad introitum /Egypti propter greï

bras viCtorias.

j M füb

millium quin

9. fE.dificavitque Ozias turres in Terufalem fuper portam an-

[

£guli, &

contra advet

: fuper portam vallis, & reliquas in eodem muri latere,

1. Preepy

firmavitque eas.

L

Io. Éxtruxit eti

am turres in'foïitudïne, & effodit cifternas

ciyeos, &h

plurimas, eo q-uod haberet multa pecora, tam in campeftribus,

jaciendos lap

quam in eremi vaftitate : vineas quoque habuit, & vinitores in

15. Et fec

montibus, & in Carmelo: erat quippe homo agriculturae de-

turribus coll

ditus.

las, & fiva 0

ant

quod auxilia

1r. Fuit autem exercitus bellatorum ejus, qui procedeb

a

16. Sed a

p

d

ritum füym,

norum, & due de quinque fatrapiis

bas n*;ari Rubro adjacentes , apud quos

templum Do

eorum; reliqua tres erant Afcalon,

thus nafcatur , quod

ineum pro-

& Gaza, & Accaron.

pterea Plinius appellat. Strabo col-

miamatis.

locat Minaos in Arabia Felici. Plin.

T Stitim

J«bzia. ) Jabnia, five Jamnia civi-

tas erat maritima, portu celebris, &

vero l. c. 2g. ad mare mediterraneum.

€o facerdote

munita , vix trium horarum itinere

9.- $uper portam angmli. ) Porta hec

1. Refüit

diftans a Geth , juxta tabulas Adri-

terminabat latus

occidentale muri

€homii.

Hierofolymitani, & inchoabat Aqui-

Oi wt d

In 4zoto , 6 inPhilifibimm. ) Inagro

lonare.

ide Villalpand. tom. 3.lib.5.

Liüorum A

Azoti , & Philifthinorum oppida&di-

cap. I3.

Titm] : epred

ficavit, que Tudais contra reliquos

Super portam Vall;s.) Portahecdues

cebat ad montem Calvariam, & di-

. Biiabitur t

in officio continendos valerent.

Philifthzos przfidio effent , & ad eos

19. Tratu:

&a eft Porta Vallis a Valle cadave-

7. Contra Arabes. ) Quia multiplex

rum , quomodo eam etiam vocat Je-

Tet icenfo

eft Arabia, contraeos Árabas pugnaf-

remias cap. 31. 40.

Exrat autem val-

€pra n fro

lis cadaverum jacens inter montem

fe Oziam ait facer textus, qui habita-

bant in Gurbaal.

pet alare th

Calvarie , & murum Jerufalem, fic

Ia Garbaal.) Ipfzeft Gerara , inquit

di&a, quodibi cadavera, offa, &ci-

fui-ffe Yilentur

D. Hieron. in quzít. in Paralip. z

neres eorum , qui in Golgotha mor-

TInceps ii

Wa peregrinatus eff Adiyabam. LIKX.

te puniti erant, aut combufli, proji-

M ! mOS Qu

in Regiis bibliis habent, £a£zraztes z2

ciebantur. Hac ergo porta 'egreffus

lt 'oïim 691

Petra , Arabiam , que Petrea dicta eft,

eft Chriftus Crucem bajulans.

Vl uderant

intelligentes.

Vide Adrichomium in

Im eodem mnurs latere.) Quod occi-

2- 'l e e() 100

tribu Simeon num. 57. ubi de Gerara.

dentem fpecabat.

L

Mfdlï*z db

Contra dmmonitas. ) In Hebraeo eít

I10. Tures in folizudine.) Ut ab hofti-

A. Tüdicit

IEyayynn ammebuzim, quafi duo 1o-

libus latrunculorum incurfionibus/tuti

: lii erag de

€ain Arabia Gurbaal, & Mehunim.

effent paítores in folitudinum pafcuis.

75 dj

VET

LXX. intellexerunt eo nomine popu-

11. $4b manmm Jehuel [cribe $. & e. )

ehiel fcriba ,

& WMaafias cenfendis

g" 1 fWE PTOr,»

dos;, quos ipfi Minzos vocant, quos

1. Adl)lerg

SStephanus de urbibus dicit fuiffe Ara-

tantum militibus Regis nomine prg-

Q

uod iiïi T0j

ÓN

CGAPOT XXVLI

Y5j

Dtta Artbes

ad prselia fu'b manu Tehiel fcribze, Maaüærque doCtoris, & fub

manu Hananise, qui erat de ducibus regis.

: & ivl

12. Omnisque numerus principum per familias virorum for«

JT'Opter Cre«

tium , duorum millium fexcentorum.

I3. Et fub eis univerfus exercitus, trecentorum , & feptem

'portem an;,

millium quingentorum.: qui erant apti ad bell

a, & pro ?ege

Druri latere;

contra adverfarios dimicabant.

I4. Praeparavit quoque eis Ozias, id eft,

cun&o exercitui à

lit cifternas

clypeos, & haftas, & galeas, & loricas, arcusque, & fundas ad

mpeftribus,

jaciendos lapides.

Vinitores it

15. Et fecit in Jerufalem diverfi generis machinas, quas in

ulturz de«

turribus collocavit, & in angulis murorum , ut mitterent fagit-

tas, & faxa grandia, egreffumque eft nomen ejus procul, eo

u*ocedeban&

quod auxiliaretur ei Dominus, & corroboraffet illum.

d

16. Sed cum roboratus effet, elevatum eft cor ejus in inte-

MDXETITIN- o

ritum fuum, & neglexit Dominum Deum fuum : ingreffusque

es, üpud quos

templum Domini, ad

Mingum pro«

?

Qlere voluit inceqfum fuper altare thy- |

"Gtrabo ol«

miamatis.

17. Statimque ingreffus poft eum Azarias facerdos, & cum

Felici, Dlii

oditerraneum.

eo facerdotes Domini o&oginta, viri fortiffimi,

Y Porta tec

18. Reftiterunt regi, atque dixerunt: Non eft

i officii,

jentale mufi

Ozia, ut adoleas incenfum Domino, fed facerdotum, hoc eft

*

oabzt Aqui-

confecrati funt ad hujufcemodi miniiïte,) *Exo.

iorn ).1ibj-

,

filiorum Aaron ,*qui

9

rium : egredere de fan&tuario, ne contempferis : quia non re- 3. feq

e

Port atl

putabitur tibi in gloriam hoc a Domino Deo.

ram,

[«

19. Iratusque Ozias, tenens in manu thuribulum, ut adole-

'alle cadive-

ret incenfum , minabatur facerdotibus.

Statimque orta eft

3m vodtt Je*

lepra in fronte ejus coram facerdotibus, in domo Domini fu-

t autem Va

U 2

20.Cum-

ter monterm

per altare thymiamatis.

yfalem, Wc

fuiffe videntur ; Hananiss vero fuiffe

hoc effet facerdotum, ut dicitur n. 18

, of &t

Princeps militiz : vel etiam dici po-

19. Orta ef lepra in fronze ) Quare

] Othl mOI'

teft , illos duos adflitiffe Hananiz,

nec abfcondi potuit: temere fe facris

yili, oj*

ficut olim regnante David Abifai , &

immifcenti pona capitalis debebatur ,

yta ag

Kthai aderant Joabo 2. Reeg. 18. num,

Num. 3. 10. &18. 7. Verum lepra

[ns.

2. Vide eo loco facrum textum.

inftar mortis erat, que& ab hominum

Quod o

Maz[is detleris. ) . klebr. Prafet.

confuetudine tanquam mortuos fepa-,

LXX. Jedicis.

rat, & eam etiam morti zquat Scri-

ab hofii-

Qui eraz de dueibus Regis. ) LXX.

ptura hoc loco , cum ait num. 16 6

sonibus/Litt

v5 Aixdónys v8 [DaciAgus , Vicarii Re-

elevatum e(t cor ejus ip interium fuwse.

Sl

Aliqui etiam illud Ifaie cap. 6. n. 1.

um Pafc(m

TA

)

gis , five Proregis..

7

16. Adolere wvoleit. incen[um , Gc.)

lp anno, quo mortzus eff Ozia: , explï-

g a

(endis

cant de anno, quo lepia percuflus eft,

iOmine Pïæ.

Quod illi non licebat, cum munus

t$6

LIBRIILPA RA'LI?,OMENO N

40. Cumque refpexiffet eum Azarias pontifex , & omnes

« 4 Urb6S Qu

reliqui facerdotes, viderunt lepram in fronte ejus, & feftinato

caltelo, & tU

expulerunt eum.

Sed & ipfe perterritus, acceleravit e

[en

o

redi,

s. Ipfe pj

eo quod fenfiffet illico plagam Domini.

eos, üederunt

4Reg.

a1. *Fuit igitur Ozias rex leprofus usque a

d diemr mortis

Jentaargenti,

*5 7* (fuze, & habitavit in domo feparata plenus lepra, ob quam eje-

hordei : hec-

&us fuerat de domo Domini. Porro Joatham filius ejus rexit

& tertio.

domum regis, & judicabat populum terrae.

(, Corrobot

22. Reliqua autem fermonum Oziz priorum,

& noviifimo-

cotm Domin

rum , fcripfit Ifaias filius Amos, propheta.

LI

*

1. eliqua.

23. Dormivitque Ozias cum patribus

fuis, & fepe—iierunt

& oper fen

eum in agro regalium fepulchrorum , eo quod effet leprofus:

- g Viginti

regnavit Joatham filius ejus pro eo.

fedecim anni

9. Dortay

C'APUT:^XXVH.

epm h civita

.yoa!ham pielas cómmeudatur , qui devitto rege Zhmnon magiam

ab eo mulétam accepit , cui Juccedit impius filius

Prpter-fdn

"Acbas..

AJris, din

4Reg. I:

Tgi

i quinque annorum erat Joatham, cum regnare coe-

lï-;;.

j

h

jha roniiti

piliet, & fedecim annis re

gnavit in Je;*ufalem * nomen

matris ejus Jerufa filia Sadoc,

M

dl

2. Fecitque, quod rectum erat coram Domino, juxta omnia,

quae fecerat Ozias pater fuus, excepto , quod non eft ingreffus

t

templum Domini, & adhuc populus delinquebat.

1 Vilgint

3. Ipfe sedificavit portam domus Domini excelfam, & in

fedet

muro Ophel multa conítruxit.

E Urbes

10 Confpet

ol. Fwit igitur Ozias , $c.) Higcut-

a parte orientali templi, & muro ci-

que ad finem capitis explicavimus 4.

vitatis intercipitur , ex quo ea pars

muri diceretur murus Ophel, *in quo

& ln F:/fiäu

Reg. 15. num. $. & deinceps.

t W'iatöl'ibug

loco Joatham ad quatuor ftadiorum

CUR & v

.I.

Iginti quinque amnorum ,65 c.) Vi-

Ípatium multum adificavit.

Quidam

tium ho[liu:n ;

de dida 4. Reg. 15. 53.

murum Ophel vertunt Mwraz elf Ui s

2. Adhuc ropulus delinquebar.) Scili-

& ad occafum templi collocant , qui-

5 ntrs p

cet in excelfis facrificando.

&t ff*

bus favere videtur Scriptura cap. 51.

näntem, Tam

3. Pertam . .

excel/zm.) Preci-

14. Nomine etiam Ophel habitatio

nt

puam templi portam, nimirum orien-

Nathinzorum, five Gabaonitarum vo-

& trbut

£alem.

cabatur, Efdre 2. 3. num. »6. S.

di

10j ) COD

In muro Opbel, multa confiruxiz.) Yleb.

Hieron. ex traditioneHebraeorum ait

0s Romzmg

plit in taty

& LXX. multum adifcevir.. Villalpan-

duas fuiffe Terofolymis pr&cipua al-

D teneh:

dus in fuo fchemate Jerufalem confti-

titudinis turres, quarum altera dicere-

,(

Xuit Ophel locum illum totum ; qui

tur Ophel, altera Bahan.

iv

NON

C AP-U'F XXVII. & XXVIII.

157

X, & omeg

4. Urbes quoque a&edificavit in montibus Juda, & in falti buæ

[s, & fefl Tiai

caH ella, & turres.

eIRVIt egredy

$. Ipfe pugnavit contra regem filiorum Ammon, & vicit

eos, dederuntque ei filii Ammon in tempore illo centum ta-

diem tortig

lenta argenti, & decem millia coros triticij ac totidem coros

0b quam ej-

hordei : hæc ei praebuerunt filii Ammon, in anno fecundo,

jUs ejus rexit

& tertio.

6. Corroboratusque cft ïoatham, eo quod direxiffet vias fuas

& novillimos

coram Domino Deo fuo.

-

7. Reliqua autem fermonum 1[oaucnzn"n & omnes pugna ejus,

: fepelierun

& opera fcripta funt in Libro regum Ifrael, & juda.

iet leprofust

-8. Viginti quinque annorum erat, cum regnare coepiffet, &

fedecim annis regnavit in Jerufalem.

9. Dormivitque Joatham. cum patribus fuis, & fepelierunt

eum in civitate David: & regnavit Achaz filius ejus pro eo.

( tigtn

CAPUT XXVIIH.

ijls

Propter-fcelera Achas: mulizplzcn*er afffigitur S'uda, primum ab

AMlyriis, deinde a filiis lfrael (qui ob id erudelitatis arguti a Pro-

reenare Coc»

pheia remittunt Sfudeos captioos cum preda) rur[um etiam ab

em: 20men

ldumeis, C? Pbilflbeis; zcbaz; tamen po[t omuem plagam

adbuc auget impietatem , cui pius .üzccedzz filius

üxta ornidy

Ezeclams.

t inereffus

ginti annorum erat Achaz, cum regnare cæpïi*et, & 4Reg.

VI

Ifam) 8*'

fedecim annis regnavit in Jerufalem : non fecit re&um 15-33:

" Urbes

in confpe&tu Domini ficut David pateg. ejus.

/4

$. Sed

3

li

& muro t

4. Jp falribus cajïel/zz ; 8 dturres.)

turnomen feciíle 3133rj e^emer, quod

Oghel, 1n qu0

Ut viatoribus, & paftoribus prafidio;

corum fïgm eat:

effent , & vim externam irrumpen-

In amuo[ecunda, €$tertio.) Dubium

u Räd A

tium hoftium arcerent.

videtur, an bis tantum folverint Am-

monite hoc tributum , an vero ter.

t Manin f/W 2

&. Contra Regem feliorum -Amor.) Tu-

jollocant , qm

gum fortaffe ludeorum excutere co-

Sed LXX. Interpretes difficultatem

nantem ; nam Oszias illos bello vice-

tollunt; fic enim habent

Hac affe-

jptuta ap j

rat, & tributum imperaverat.

rebat ei Rex frliorum Ammam quotannis y

yohd hzbltatlo

im primo anmo, 65 in fécundo ammo ,

w

[74

bgomtarum "

Coros. ) Continet corustrigintamo-

in tertio.

purm. 29

dios Romanos.

Vide Cornel. a La-

pide in tra&atu de menfuris ad finem

lejnti annorum . erat Acbaz ? 6e.)

debreorum 1it

Pentateuchi , qui etiam addit effe onus,

V

uz quatuor hifce primis ver-

, pracipig *

fibus habentur, explicata funt 4. Regq

1

atera dlcere'

quod ferre poteft afinus , qui cum-

Hebraice jypry Coarer dicatur , vide-

16. num. 2. & deinceps.

i

158

LIBRI II.'PARXRA'LIP(.)MENEON

u Sed

4. Sed ambulavit in viis regum Ifrael, infuper & fiatnas

3

adduxifüs

fudit Baalim.

minet vobi

'4. Ipfe eft, qui adolevit incenfum in valle Benennom, &

luítravit filios fuos in igne, juxta ritum

z

-X4. Stett

gentium , us inter-

»

Auarias f

fecit Dominus in adventu filiorum Ifrael.

* filius Sellu

. Sacrificabat quoque, & thymiama fuccendebat in exc

el?

bant de pt:

fis, & in collibus, & fub omni l1gno frondofo.

. $. Tradiditque eum Dominus Deus ejus in manu regis Sy-

r Ed

cemus Don

rige, qui percuffit

eum, magnamque preedam cepit de ejus im-

perio, & adduxit in Damafcum, manibus quo

& veleta q

que regis Ifrael

irà furoris -

traditus eft, & percuffus plaga grandi.

6. Occiditque Phacee, filius Romelize, de Tuda centum vi-

I4. Dimi

Ceperant, (

ginti millia in die uno, omnes viros bellatores : eo quod reli-

uiffent Dominum Deum patrum fuorum.

Tr. Stete

tendentes

7. Eodem tempore occidit Zechri, vir potens ex Ephraim,

Maafiam filium regis, & Ezricam ducem domus ejus, Elcanam

fpoliis: Cur

D0ic potn

quoque fecundum a rege.

9. Ceperuntque filii Iírael de fratribus fuis ducenta millia

Cürart ; qui

mulierum, puerorum, & puellarum, & infinitam praedam,

Cotpore, i

pertuleruntque eam in Samariam.

$

Vititem palt

nomi—ne Oded

?

fhariam.

o. Ea tempeftate erat ibi propheta Domini,

qui egreffus obviam exercitui venienti in Samariam, dixit eis:

16 Tem

|

Ecce iratus Dominus Deus patrum veftrorum contra Juda,

poftu

Ts qu

tradidit eos in manibus veftris, & occidiftis eos atrociter , ita

I7, Vene

ut ad coelum pertingeret veftra crudelitas :

' Cperunt

1o. Infuper filios Juda, & Jerufalem vu

Itis vobis fübjicere

1 Phili

in fervos, & ancillas, quod nequaquam faCto opus eft : pec-

II. Se

x

caftis enim fuper hoc Domino Deo veftro.

5. Tradiditque eum. Dominus Dess "

6. Eoquod reliquiffenz Dominum , &c.)

* l.y' umf(?m

Qui Achaz, & Judeorum impietatem

T frequen

snanus Regis $yri4. ) Non eft hoc bel-

! un&ionum

lum, quod Syrus fimul cum . Rege

per lfraelitas ple&ere voluit.

ütaritm.

1frael

effiffe narratur 4. Reg. 16.

7. Ducers Donus cjus. ) Prefetium da-

num. $. fed aliud , quod folus intulit

Rex Syrig, & Achaz captivum duxit

mus , rdjssvoy T QixS UT , ut habent

LXX.

n '""'i-*atem y

in Damafcum, ut hoc eodem verfi-

iNam cum fi-

Secundum a Rege. ) Vicarium: Regit,

Vi

:Quod 1

culo diferte habemus.

ut habent LXX. 3iz3oocv r8 Qaei2é»s

Idom l

mul cum Phacee R'ege Ifrael oppugna-

,

vit Àchaz, zem "valuif [uperare eum,

Proregem.

hili

"hfdi?)e

utloco indicato libri Regum habemus.

1o. Quod nequaquam fatt

0 Oput e/f)

Ving

ltis 00

Quod non licet.

Volebant enim

pa(lm

Manilus quoque Regis ljrael, &c.) Rex

líraelite captivos Jud&os habere pro

Tiofe

mfp "

etiam Ifrael folus bellum geffit con-

tra Achaz , & cladem , qua hic re-

mancipiis , quod vetitum erat; Levit.

Aetdopt

eenfetur, illà intulit. -

26. 44-

M(W;' C]V

N

CAPU T-XXKVIIL

r$9 -

& fïatuaä

rr. Sed audite confilium meum, & reducite captivos, quos

adduxifüs de fratribus veflris, quia magnus furor Domini im-

minet vobis.

mom, &

iUas infet-

I2. Steterunt itaque viri de principibus filiorum Ephraim,

Azzarias filius Johanan, Barachias filius Mofollamoth , Ezechias

tin excel-

filius Sellum, & Amafa filius Adali, contra eos, qui venie-

bant de praelio,

j teps 5j

I3. Et dixerunt eis: Non introducetis huc captivos, ne pec-

cemus Domino.

le eyus t

Quare vultis adjicere fuper peccata noftra,

'egis Tírel

& vetera cumulare deli&ta? grande quippe peccatum eft: &

ira furoris Domini imminet fuper Ifrael.

entam vi

14. Dimiferuntque viri bellatores preedam, & univerfa, quae

ceperant, coram principibus, & omni multitudine.

qüod reli-

15. Steteruntque vifi, quos fupra memoravimus, & appre-

hendentes captivos, omnesque, qui nudi erant, veftierunt de

Ephraim,

s Elcanam

Ípoliis: cumque veftiffent eos, & calceaffent, & refeciffent ci-

bo, ac potu, unxiffentque propter laborem, & adhibuiffent eis

enta milli

curam;: quicumque ambulare non poterant, & erant imbecillo

Corpore, impofuerunt eos jumentis, & adduxerunt Jericho Ci-

| pre aff»

vitatem palmarum ad fratres eorum, ipfique reverfi funt in Sa-

i'ne Oded:

thnariam.

, dixit els:

16. Tempore illo mifit rex Achaz ad re

gem Afï'yriorum

ia J

poftulans auxilium.

oCitet ; la

17. Veneruntque Idumaei, & percufferunt multos ex Juda,

& ceperunt praedam magnam,

&

18. Philifthiim quoque diffufi funt per urbes campeftres,

; et:

m

a

Sed

I

19. Uaexiffentque propter Laborems, & c.))

de Adrichom. in tribu Dan. num. s.

Olim frequens apud Hebr&os ufus

Gaderotb. ) Urbs tribus ]uda , vel

um y d)

'

tatem

un&ionum, & lotionum corpori fa-

utaliivolunt, tribus Dan. Vide Adri-

yuit.

lutarium. Exemplapafífim obvia fünt.

chom. in tribu Juda num. 139.

yufitim ?^

Fatigationi fubvenit un&io, ut notat

N

Socbo.) Qu & Sochod dicitur, urbs.

Celfus lib. 1* ca

3

in Tribu Juda, de qua plura idem

j, l

phabent

Cruitarem pa/m:zr;:m.) Sic dicta ;Te-

Adrichom. num. 22

richo, quod palmetis abundaret. Vide

szzmnam.)Quæ etiam dicitur T ham-

Adrichom. in tribu Benjamin. n. gr.

ii R

nata vicina Philiflhzis , Gethais, &

L fynies

18. Bezbfame:.) Celebris eft urbs

Accaronitis, celebris laceratione leo-

Philiftheis contermina, in quam di-

nis ab inermi Samfone Judic. 14. 6.

vina plagza quondam dafeviit ob cu-

Ga;szo. ) Hlujus civitatis nufquam

pur P

riofe infpe&am arcam Domini, erat-

alibi meminit Scriptura , ex hoc au-

) hab

"

que facerdotalis, five Levitica, Jo-

tem loco ad meridiem Juda fitam fuif-

g

L [

fue 21. 16.

fe, & in tribu Simeonis non temere

4ljalon. ) Civitas facerdotalis, — Vi-

affirmari poteft.

169

LIBRITLPARALIPOMENON

ad Meridiem Tuda: ceperuntque Bethfames, & Ajalon, & Ga-

". Dott

deroth, Socho quoque ; & Thamnan, & Gamzo cum yic?lis,

eum in Qvi

fuis ;

& habitaverunt in eis.

19. Humiliaver

át enim

Dominus Judam propter Achaz re-

pulchra teg

gem Juda, eo quo

d nudaffet epm.ailxi«li'o., & contemptui ha-

buiffet Dominum.

.

Fethias al

4R eg.

a4o. Adduxitque contra

eum Telgath þh älnafar * regem A!Ty;

& nullo refiftente vaftavit.

1630 yjorum , qui & affiixit eum,

21. Igitur Achaz,

fpoliata domo Domini,

& domo regum,

- doï-ilw,l

dedit regi Affyriorum munera, & tamen nihil

ac principum ,

ei profuit.

Gitur E

25. infuper

& tempore anguü—i'æ fuse auxit com-:e'mptþüm in

]

Dominum , ipfe per fe rex Achaz.

P

annorl

Toribus -fuis 4

&

nomen mat

23. Immol

avit diis Damafci viétimas percuf

dixit: Dii regum Sy

ri;e auxiliantur eis, quos ego placabo ho-

?. Fecitq

*

ftiis, & aderunt mihi,

cum e.contrario ipfi fuerunt ruinae €15

otmni » qua

"& univerío Ifrael.

5 Ipfe at

-

mus Domin

24. Direptis itaque Acha

-

5

2 omnibus vafis domus Dei, atque

anuas templi Dei, & fecit fibi altaria in uni-

4 AddU]

confra£tis, claufit )

verfis angulis Jerufalem.

in phateam

]ud**a extruxit aras ad cre-

$. Dixit

25. In omnibus

quoque urbibus

mandum thus, atque ad iracundiam provo

cavit Dominum

Thündate do

omnem jmm

^Deum patrum fuorum.

26. Reliqua autem

fermonum e€

jus, & omnium operum fuo-

. 6 Peceoy

rum priorum, & novi

omini De

'Hïmoruxþg ícripta funt in Libro regum

3 fbermaqu

Juda, & 1frael.

o Dor-

? Clauft

guscose

UCetnas ,l

19- Humiliaeverat enim: Dominus -';7:4;

2I. Nihbil ei profgit.) INihilo enim

Ootulennt.

dam.) Vilem , & contemptibilem red-

minus illi infeftus fuit.

4

22. lpfe per fe , t$c.) Videtur innue-

diderat.

re facer textus , 1ipfum A.chaz Deorum

p quaa*-izud

ajfät eum 4145:2'2[9.) Achaz

b quz«e e

]udæ

regnum auxilio divino nudavit;

fuorum facerdotium agere voluiffe,

Dira, g

cum 1

.

Vide.dida 4. Reg. 16. num. ro.

—

mpiusfuit, & idololatriam in-

23. Percu[foribus fuis.) Ut ipfe opi-

Chzl dorms

duxit.

fepu lus fulfï

co. Adduxitque contra €Hm ,

&fe. )

nabatur, vel quorum caufa divinitus

l

e1n e&dEm

iverat Achaz in Damafcum, ut auxi-

percutiebatur.

24. Direptis itaque , Cc.) Nide di-

T eodem N

lium,a Rege Affyriorum obtineret,

&a 4. Reg. 16. anum. 17. & deinceps.

$ ]f

quem etiam füo malo adduxit Achaz

d

à fupm "

Jerofolymam ; nam ut

hoc verficulo

Claufit jantas. templi.) INe quis ad

hibemus, afflixit eum ,.

facrificandum , vel adorandum eo in-

Gity, Euj

| nullo refrflen-

Üj ilitio

ée 'vzzjzla'vito

Sredi poiïï.t,

F; ,4

Z;zp;] ,

l l.(*;mc

N

CAP U T- XXVIII. & XXIX.

iót

m) & Gd

n viculis

27. Dormivitque Achaz cui patribus fuis, & fepelierunt

. eum in civitate Jerufalem, neque enim receperunt eum in fe-

ichoz, te

pulchra regum Iírael. Regn avxtque Ezechias filius ejus pro eo.

nptul

j

"

QATPUT XXIX.

"em Afh

M

.Ezecbzas abolitum .Dei culium , aperto templo, refhz*utzsque fzzcer-

t

- dotibus , Levitis , & cammbzzs infTauraroit ; oblatis plurimis.

0 regum.

n niil

loolocaujhs C facr zfczzs CuUth mgem*z

letitia.

(

pt n n

1. [Gitur Ezechias regnare coepit, cum ngmtx quinque effet 4Reg.

BIIPC

annorum, & v1g1ntmovem annis tegnavit in Jerufalem :

s füis, &

nomen matris e;u: Abia, filia Zacharise.

acabo n0-

2. Fecitque quod erat placitum in confpectu Domlm, juxta

omnia, qua fecerat David pater ejus.

TUlfd €l»

3. Ipfe anno; & menfe primo regni fui, aperuit valvas do-

mus Domini, &

& inftauravit eas.

J U*

ria 1n ufit

4. Adduxitque facerdotes,atque Levitas, & congregavit eos

in plateam orientalem,

as od Cfe

$. Dixitque ad eos :

Audite me Levitae, & fan&ificamini,

mundate domum Domipni Dei patrum veftlorum, & auferte

Dominum

omnem imrmunditiam de fanttuario.

6. Peccaverunt patres noftri, & fecerunt malum in confpe&ug

etutm fUO*

yto regum

Domini Dei noftri, derelinquentes eum: ayerterunt facies fuas

a tabernaculo Domini, & przebuerunt dorfum,

Dot-

7. Clauferunt oiha quae erant in porticu, & extinxerunt

/

]ucernas; mceniumque non adoleverunt, & holocáuíta non

obtulerunt in fanctuario Deo Ifrael.

Nihilo cim

9. Con-

Sdetur jnnut

27. Neque enim receperunt eum im fe-

mterfe(h, fupra cap. 24. 21. ut vult

Lhdz D

eorum

yulle,

pulcbra , &c. ) 4. Keg. 16. 20. dicitur

D. Hieronymus.

1o.

Achaz dorm:ville cum patribus fuis,

4q» In plateam . arientalem. ) In area;

r ipfeopt

& fepultus fuiffe cum eis, quod intel-

five in atrio ante templi portam prz-

lige in eadem civitate David , fed non

cipuam,quz ad Orientem erat obverfa.

ufà

jvinitus

in eodem fepulchro Regio.

vide

$. Santlifezmisi.) Mundatevosab

Viic d

Regeza Mfrael.) Kegum jJuda

immunditiis legalibus , fi quas con-

du?ca fupra cap. 24. num.

H

traxiflis, & a peccatis , fi idololatrie

& denctp

Gitur Ezechias, 6c.) Vide 4. Reg.

labes aliquibus adhafit.

Ncqii?

j18. initio.

)

dum eo 'us'

Omnutm immunaditiam. ) Qumquxd ad

- Kilig Zacharia. ) Pontificis a Toas

1dololatr1am petinet.

Biél. cuns Qona, Menoch, Jou. M.

X

*

165

LIBR*III. PARALIPOMENON

...&. Concitatus eft itaque furor Domini fuper Judam, & Te-

". (

rufalem , tradiditque eos in commotionem , & in interitum,; &

in die otta

tn fibilum, ficut ipfi cernitis oculis veftris.

Douini, ex,

9. En, corruerunt patres noitri gladiis, filii noftri, & filize

decima men

noftrae, & conjuges captivae du&tae funt propter hoc fcelus.

19. Ingrel

1o. Nunc ergo placet mihi, ut ineamus foedus cum Domino

-Saxctificavi

Deo Iírael, & avertet a nobis furorem iree fuce.

vafaque ejus

IIr. Filii mei, nolite negligere, vos elegit Dominus, ut fte-

vafis fuis;

tis coram eo

; & miniftretis illi, colatisque eum , & cremeþis ei

19. Cur

incenfum.

Acuinre

I2. Surrexerunt ergo Levitae : Mahath

filius Amatu. d. lod

pofità fünt o

filius Azariee, de filiis Caath: Porro de filiis Merari, Cis filius

0. Confi

Abdi, & Azarias filius Talaleel. De filiisa

utem Gerfon, Joha

prindpes ci

filius Zemma , & Eden filius Toah.

"

13. At vero de filiis Elifaphan, Samri, & Jahiel.

quoque Afaph, Zacharias, & .Mathanias :

&

De filiis

agno: fepter

an&uario, |

14. Nec non de filiis Heman, Jahiel, & Semei: Sed & de

eferrent fn

filiis Idithun, Semeias, & Oziel.

3. Mil

15. Congregaveruntque fratres fuos, & fan

&!ifïca-ti- funt, &

Céttttes,

ingreffi funt juxta mandatum re

gis, & imperium Domini, ut

1

atiées, d

expiarent domum Dei.

Vemntque i

16. Sacerdotes quoque ingreffi templum Domin

)5 ut fan&i-

ficarent illud, extulerunt omnem immunditiam, quam intro

? Appli

VC tj

repererant in veftibulo domus Domini,quam tul

erunt Levitæ,

& afportaverunt ad Torrentem Cedron foras:

x

qgoymmu

I7. Coepe;

T) Merf p

g. Je eemmationem.) in Hebraoeft

Io. lzezmus fedus , 6c. ) Jurejuran-

QU artio o

vox nya" Zevaba, quam D. Hieron.

do obítringentes nos ad cultum Dei,

faig 29. 19.

fepi;

tilianus.

Vexationem interpreta-

& ad fervandas leges IMofaicas.

tus eft. Vexatio enim peccatores ex-

1$. Domum De;.) Atrium Sacer-

Tf Y

citat a veterno, & commorvet, ut quod

dotale ;-ad quod admittebantur Le-

. l; dif/ä:);[d "

fa&o opus eft, intelligant, & effe&tum

vitz, ut Sacerdotes juvarent.

Sotinis

dare ftudeant,

Commotionem etiam

Joctfion

m ]

purg;

16. Ingreffi templum Domini.) Sanctua-

C qel

hoc loco eje&ionem interpretari bene

rium , in quo altare thymiamatis &c.

(Illis ,()&.

poffemus; fuerant enim multis urbibus

in hoc enim foli intrabant Sacerdotes.

gan

iffum ter

expulfi Judzei a Syris , Idumzis , Pa-

lj

,

In vefliéule.) ln veftbulum , ut

LX

l

E*Wffa h

leftinis, qua interpretatio bene con-

habent

X X. inde Levite immundi-

]ripay, "

venit cum LXX. interpretatione, qui

tias efferebant extra civitatem.

I 0;)[ 1 [em

LT

habent &c exeociv , in extafim.

^tts f

Ad rorrentem. Cedron, ) Ín./ vallem

Itj n

I fibilum.) Qui enim contemnun-

"Topheth inmundam , per quam de-

Ti

£&ur, & ridentur, fibilo excipiuntur.

currit torrens Cedron , & in ipfum

Tfem £.

9. Capitive duíle funr.) Wide cap.

hirc j

Peccato

torrentem. Simile fadtum Tofiz ha-

litius ,

lm of*

28- 8.

bemus 4. Regum 23. 12.

qUà m

À CTnt

V

CA TPUT XXIX.

153

m &T.

17 Cæperunt autem prima die menfis primi mundare, &

mmm&

in die octavo ejusdem menfis ingreffi funt portüicum temph

Domini, expiaveruntque templum diebus 0&03 & in die fexta-

N

fcelus

decima menfis ejusdem , quod coeperant, ïmples erunt.

18. Ingreffi quoque funt ad Ezechiam regem,& dixerunt ei:

1 Domino

-San&ificavimus omnem domum Domini, & altare holocaufti,

vafaque ejus, nec non & menfam propoütloms cum omnlbus

t5, ut fte-

vafis fuis.

1emeus el

19. Cuncttamque templi fupelleïtïlem

quam polluerat rex

Achaz in regno fuo, poftquam preevaricatus eft : & ecce ex-

f & od

pofita funt omnia coram altare Domini.

.Cis fillus

2o. Confurgensque diluculo Ezechias rex, adunavit omnes

rfon, Joha

prmupes civitatis, & afcendit in domum Domini :

21. Outulerunfque fimul tauros feptem, & arietes feptem,

De filis

agnos feptem, & hircos feptem pro peccato, pro regno, pro

fantCtuario, pro Juda, dixitque facerdotibus filiis Aaron, ut

Sed & de

efferrent fuper altare Domini.

22. Ma&taverunt igitur tauros, & fufceperunt fangumem fa-

t funt; iM

cerdotes, & fuderunt illum fuper altare, ma&taverunt etiam

*omm üt

arietes, & illorüm fanguinem fuper altare fuderunt, immola-

Veruntque agnos, & fuderum fuper altare fanguinem.

at fandi-

23. Apphcuerunt hircos pro peccato, coram rege, & uni-

uam mtw

vería multitudine , impofucruntque manus fuas fuper eos,

Lev (

X2

24. Et

17. Menfs prim. ) Mgnf's N:fan,

deflexerat in idololatriam , feptem ob—

7 Coepe

qui Martio noftro refpondet , quo

lati funt; feptenarius enim numerus

umuran

etiam menfe Ezechiam regnare ccepif-

quantamlibet multitudinem repra-

cuïtum &

fe putatSalianus anno mundi 2309.1.7.

fentat.

[ofalcas

Porticum.) N eltibulum templi.

Pro peccato , pro regne,

6c.) Ad ex-

Is die /exta deczma , €$c. ) Octo die-

piandum peccatum , regnum , tem-

W- um baceï

veontür L

"bus primis purgarunt atria , altare ho-

plum, &c,

arent.

locauftorum , mare eneum , lateres,

22. Fuderunt illum f'aper altare.) ]ux-

&c. reliquis o&o luftrarunt,

& pur-

ta ritum prafcriptum Lev. 1. num. $.

j N Sïq&u

garunt ipfum templum.

23. dpplieuerun: bircos , &c. ) Juxta

f SaLe[ d0f€S-

19. Expofita fumt omuia. ) klebr. &

ritum . Levitici cap. 4. ubi agitur de

X. praparatay 65 fanttifcata.

vicima peccantis Pontificis ,

& de

rhbu ut )

2l Oatulerzmtaztc ) Per Sacerdotes.

facrificio pro peccato totius popull,

u 1mmuü

H rcasfc;;tem.) INotat D. Hieron.

& Principis plebis , & peccantis per

itatem.

[l

3ntradit. Hebr. & poft eum. Lyranus,

1gnomntmm Vide ibi dida, & Ribe-

)ln và

contramorem factum fuziïe, ut feptem

ram de templo lib. 4. cap. 6

pe

j quim

hll ci pro p"CCätO 1mmo«artntur cum

ImpWeruntque manus, 6e.) INon fin-

&1

unus tantum effet. in precepto.

Sed

(g i

guli , fed aliqui tantum omnium n9«

n]

quia multa eranä peccata populi ,

qui

mune:

n

164

L'iBRI 1. PARALI"POMENON

Y

24. Et immolaverunt illos facerdotes, & afprerfemnvt fangui-

. Sacerc

nem eorum coram altare pro piaculo univerfi líraelis; pro

felles holoc:

rum adjüver

omni quippelfrael praeceperat rex , ut holqcauüum fieret, &

tur antiflites.

pro peccato :

25. Confüituit quo

;lue Levitas in domo Duomini', cum cym-

facerdotes.

balis, & pfalteriis, & citharis, fecundum difpofitionem David

jt. Fuerü

regis, & Gad Videntis, & Nathan Prophetze : fiquidem D

ia

9mini

& libamima |

praeceptum fuit per manum prophetarum ejus.

Donini.

26. Steterunt

que Levitze tenentes organa David & facerydo-

36 Latat

tes tubas.

, minferum.

| .

27. Et juffit Ezechias, ut offerrent holocaufta fuper altare

] fieri placae

cumque offerrentur holocauífta, coeperunt laudes canere Do-

mino, & clangere tubis, atque 1n diverfis organis, quae David

* Futhiee n

rex Iírael praeparaverat, concrepare.

28. Omni autem turba adorante, cantores, & 11, qui tenebant

"ii G fug

tubas, erant in officio fuo, donec compleretur holocauftum. -

Grarys

29. Cumque finita effet oblatio, incurvatus eft rex, & omnes,

qui erant cum eo, & adoraverunt.

30. Preecepitque Ezechias, & principes Levitis, ut laudarent

Dominum fermonibus David, & Afaph Videntis, qui Jaudave-

1. Mi qu

runt eum magna lzetitia, & incurvato genu adoraverunt.

pfttq

31. Ezechias autem etiam haec addidit: Impleftis manus ve-

40 domum

ftras Domino, accedite , & offerte vi&timas, & laudes in domo

€0 lfrse].

N

Domini.

Obtulit ergo univerífa multitudo hoflias, & laudes,

34' Lf'Uit.i ?

& holocaufta mente devota.

t )

Licet eni

32. Porro numerus holocauftorum, quae lobtuli't multitudo,

Qu efet. t

hic fuit: Tauros feptuaginta, arietes centum, agnos ducentos:

* BO arcebare

:53. San&tificaverunt

^;

ifite:.) N

que Domino boves fexcentos, & oves

Tlo)

^ & LY

?:ria millia.

chi!z'ari [777

L

44- Sa-

P'ümptis n

2$- Secundum diu/þoþ'time-ni D4*v2d,

ti ab aliquibus exiftimantur , eifque

MELIM

€c.) Non erat lege Moyfis precep-

favet hiclocus , in quo zque dicun-

P ï' Cümp[æw

LT L

tum, ut ad facrificiacantus adhiberen-

tur fermones David , atque Afaph.

Sed de hoc dicem

DA5 p d Dy

tur, fed David propheta ex divina

»

us in expïicatioqe

afpiratione, & Gad, & Nathan pro-

Pfalmorum.

phetarum confilio, utita fieret, man-

31. Impief;s. ) Confecraftis , quafi

Aetifiit

davit.

dicat: Vos o Sacerdotes , qui ad of-

ml/ Ut

26. Organa David.) Qualïa David

ferendum eítis confecrati ; implere

W»;)H

fieri jufferat.

i

enim manum , eft confecrari in facer-

Popdy,

1 li

Beret

30. Se«monibus David ,. €&c..) Pfal-

dotem , ut fupra non femel diximus,

Dtnte

fnis quorum plerique in titulo habent

33. Sanibffcaverust. ) Obtulerunt

IXy

hb

1up

Aufcriptum Afaph, & ab ee compofi-

facrificandos.

"m Itaq

)N

* x PUT XXIX. & XXX.

16$

Unt fangui,

- 934. Sac&rdotes vero pauci erant, nec poterant fufficere, ut

Taelis; pro

pelles holocauftorum detraherent: unde & Levitze fratres eo-

i feret &

rum adjuverunt eos, donec impleretur opus, & fan&tificaren-

tur antiftes. Levi

:

te& quippe faciliori ritu Afaa&iücantur, qgam

, Cüm cym-

facerdotes.

nem David

35. Fuerunt ergo holocaufta pïur/ima',x adipes pacificorum,

m D()mini

& libamina holocauftorum : & com-pletus eft cultus domus

Domini.

& ficerdo-

36. Lectatusque eft Ezechias, & omnis populus, eo quod

- minifterium Domini effet expletum.

Derepente : gluippe. þoc

per altare:

fieri placuerat.

*

canere Do-

CAPUT XXX.

quæDavi

*

Esethias mg'þïs in omnem l[rael , & Sfudam muntiis , populum COff-

ui tenebant

vocat, C? fua oratioue exbortatur ad immolandum Pbafe, quo fatie

cauftum.

celebrarunt. [olemuitatem. azymorum bis feptem. diebus . cum

ingenti latitia, plurimis oblatis

y, &omnes,

viciimis.

j laudarent

Ifit quoque Ezechias ad omnem Ifrael, & Judam : fcri-

u Joudave-

5

'erunt.

pfitque epiftolas ad Ephraim, & Manaffen, ut venirent

ad domum Domini in Jerufalem, & facerent Phafe Domino

s manus Ye«

:

2. Inito

jes jn doo

Deo Ifrael.

X 3

lus latatus eftf omnium videns alacri-

, hu lau 6

34- Lewitse fratres eorum aa(]'kvcrunt

€5:.) Licet enim illud munus facer-

tatem, & promptitudinem in divino

dotum eflet, tamen ab eo in neceffita-

cultu inflaurando.

e multitudo

te non.arcebantur Levitz,

ï.

D omnem lfrael, & Judam, G$e.)

$ ducentOS E

4ntiflites,) Sacerdotes, ut habent

Mirum videri poífet , etiam

Tlebr. & LXX.

líraelitas ad hoc Phafe celebrandum

, & o

Faciliori ritu [2nüzfrcantur.) Ideoque

invitatos fuiffe.

Sed pr&ter arden-

promptius fuit multos Levitas habe-

tem lLzechie zelum, illud etiam affer-

*

re, quam multos Sacerdotes.

ri poteft, quod Ofee Rex Iífrael, qui

3$« Completus eff cultus domtus Do-

fuit quidem idolorum cultor , fzZ xos

yantit y

eifqué

o &j

ri(a iC Il«

mini) I;XX. habent, 66 diredumefg

fíeuz Reges ifrael, qui ante eum. fuerant,

4tque

Aüph.

opus in domo Domini, id eft, bene, &

ut habemus 4. Reg. 17. 2.cum cerne-

tite peracta funt in purificatione tem-

ret abductos efle ab Affyriis vitulos

1 exPHCZtione

pl & faerificiis oblatis.

aureos, qui erantin Dan , &Bethel,

36. Miniflerium Domini effet. exple-

fuftulit prafidia , qua pofuerat Jero-

fecraüiï !

qui

$um.) Hebr. & LXX. preparaffet Deus

€5,qma

of

boam filius INabath in regni fui limi-

1

pler

populum, fcilicet 5 ut rite cultum pera-

"

tibus, ne quis Hierofolymam afcen-

:['Zfi ;

iinfacet*

gere-t.

deret ad adorandum ter inanno , quod

fectat

' Derepezte quippe. boc ffert placuerat. )

tradit chronicon Hebreorum , & pro-

od (

imus

LXX. habent

Nam. fübito fatlum eff

unt

babile putat Sálianus anno mvundi

) Qbruis

"werbem. ltaque Ezechias, & popu-

33?5. num, 6.

166

LIBRI iI.,PAR.ALïPOMENON

0. Iritor

(2. Inito ergo confilio regis, & principum & univerfi coetus

Terufalem :: decreverunt, ut facerent Phafe meníe fecundo.

fatem per i

rridentibus,

3. Non enim (1) poterant facere in t mpore fuo, quia fa-

r Attamel

cerdotes, qui polfent fufficere, fanttificati non fuerant; & po-

-

acouieícentes

pulus nondum congregatus fuerat in Jerufalem.

]

n. Ia ]uda

4. Placuitque fermo regi, & omni multitudini.

*

;$. Et decreverunt, ut mi

tterent nuntios in univerfum Ifrael

» [ num, vt face

bum Domini.

de Berfabee usque Dan , ut venirent, & facerent Phafe Domi-

no Deo Ifrael in Jerufalem : multi enim non fecerant, ficutlege

14 Congre

tent folemait:

prefcriptum eft. .. —

6. Perrexeruntque cur

fores —cþüm epiftolis ex regis imperio,

i. Erfurg

& principum fjus, in univerfum Ifrael,'& Judam, juxta id,

lem, itque u

quod rex jufferat

5

preedicantes : Filii Ifrael revertimini ad

[ fübrertentes,

Dominum Deum Ábraham, & líaac, & lfrael : & revertetur

15 Immol:

Cunh. Sacer

ad reliquias; quze effugerunt manus regis Affyriorum.

7. Nolite fieri ficut patres veftri, & fratres, qui recefferunt

Obtylerunt ho

a Domino Deo pat:rum fuorum , qui tradidit eos in interitum,

16. Steteru

ut ipfi cernitis.

.

P

1 Eem MO 755 h4

durare cervices veftras, ficut patres veftri : tra-

g. Nolite in

etdm fasm

dite manus Domino,

& venite ad fanCtuarium ejus, quod fané&ti-

I^. Eo quo

ficavit in aeternum : fervite Domino Deo patru

:

m- veih*orum 2

iplsrent [

& avertetur a vobis ira furoris ejus.

omino,

. Si enim vos reverfi fueritis ad Dominum : fratres veftri,

& filii habebunt mifericordiam coram dominis fuis, qui illos

-——H——.—.

duxerunt captivos , & revertentur in terram hanc: pius entm,

Yi Magy, Doii

& clemens eft Dominus Deus vefter, & non avertet faciem

VOt Jomini.

fuam a vobis, fi reverfi fueritis ad eum.

W lais ,

Fes enim Ad

um

10. Igifcur

ag

Occurrerant.

.erufaiem,

à (1) poterant. lz edz. Sixt. legitur :

Uniï'r;ï/;l, ) Vaf

PMrtgfep, C

2. Menfé feeundo.) Quod. concede-

$. Milterent )zmzcia.r ; 21 c.) Convo-

Apeior 9. tum

*bat lex iis, qui menfe primo non po-

care enim oportebat populum , quia

legitimz folemnitates Pafche, Pente-

4ndtg

D Dd p

tuiffent, ut habetur num. 9. 10. 11. -

coítes, & 'l'abernaculorum abierant

» Qua u

3. b tempore f«o.) Decima quarta

in defuetudinem.

[6h

x

Derior] c

«menfis prirmi.

& dffci

" Sacerdores . qui poffent fuffeere-) Ni-

D« Ber[abee u[que Dan.)-

lQui : ut fiz-

ficay

lr

l0rj )

pe di&um eft , funt termini Regni

Titu , Qu

de fuperiori cap. num. 34-

lfraelis fecundum longitudinem.

I&mv

erf

Sanificati nom fuerant, ) Nec enim

(]0?5;

fatis erat, quod ad Sacerdotale genus

6. Rewertetur ad reliquias, t$c.) Deus

f 1

f!l'b;

Aife 11/1, t

pertinerent , fed infuper juxta ritus

reconciliabitur , & propitius erit iis

unrjg

qui poft cladem ab À

fT

yriis illatam re-

B üpm

ld fuæ,

preicriptos Lev. 8. imitigri, & egn-

dCrip

lt

fecrari debebant.

Aigui adhuc funt..

TAb

Exoi à

l4

)N

CUA UT XXX

Y4y

werfi ctus

1o. Tgitur curfores pergebant velociter de civitate in civi-

fecundo.

tatem, per terram E

3

phraim, & Manaffe usque ad Zabulon, illis

) Q fl irridentibus, & fubf

annantibus eos.

Tini, & po-

I1. Attamen quidam viri ex Afer, & Manaffe;

& Zabulon,

acquiefcentes confilio, venerunt Jerufalem.

12. In Juda vero fa£ta eft manus Domini, ut daret eis cor

vfüm Traly

unum, ut facerent

hafe Domi-

bum Domini.

juxta praeceptum regis & pr.inc,ipum3 ver«

ib ficutlege

13. Congrezatique funt in Jerufalem populi multi , üt face-

tent folemnitatem azymorum, in menfe fecundo:

J impeni,

D

14. Et furgentes deftruxerunt altaria, quce erant in Jerufa-

», juxi its

lem, atque univerfa, in quibus idolis adolebatur incenfum,

ertimini à

fubvertentes, projecerunt in Torrentem Cedron.

fevertetur

I5. Immolaverunt autem Phafe quartadecima die menfis fe-

üm,

cundi. Sacerdotes quoque, atque Levitze tandem fan&ificati

recelennt f obtulerant holocaufta in domo Domini.

jteritum,.

:16. Steteruntque in. ordine fuo, juxta difpofitionem, & le-

gem Moyfis hominis Dei : Sacerdotes vero fufcipiebant effun-

veüri : tfüe

dendum íanguinem de manibus Levitarum.-

dod fantt .

17. Eo quod multa turba fanétificeta non effet : & idcirco

immolarent Levitae Phafe his

vefttoruiii,

, qui non occurrerant fan&ificari

Domino.

ires velti

18.Magna

jus enift

^

*

17. Mauus Domini.

Pafchalig præfcribitur ; non ïjubetur,"

m vor Domini.

) Grgtia-, & fa-

ut immolatio fiat per Levitas , aut

rLet iacl

I4. ZMitzriz, quaerant in Terufzlem.)

F'ecerat enim Achaz altariain univerfis

facerdotes, fed cum fieret in privatis

domibus , paterfamilias erat hujus fa-

1o. Igiful"

angulisJerufalem,ut dicitur c.28. n.24-

cr& caremonige minifler. Verum quia

Lniver[a. ) N afa fcilicet , & aras.

plerique ex his , qui convenerant , pu-

Ism forreztem Ce:lron.) Vide di&ta fu-

rificatinon erant ,. ó immolatio a mun-

L Convo

geriori cap. num. 16.

dis fieri debebat , ideo Levitarum ;

) ulum s

quià

l$. Tandem — [anüiffeati. ) WDücitur

& Sacerdotum miniíterio pera&a eft ,

li Donté

Tandem , quia ut habemus ex fàcro

ut hic habemus.

Ita Lyranus, &

J

Sacer-

textu füperiori cap. num. 34.

Dionyf Exiftimo rem ita pera&am

dotes difficiliori, & diuturniori fanGi-

fuiffe, ut populus non purificatus a-

Quii, uf

ficantur ritu, quam Levitz.

In He-

gnos immolandos Levitis daret , Le-

)

h

bre0, &in verfioneLXX. eft: f/2cer-

vite ad Sacerdotes afferrent, qui ía-.

2UP

; hg

cram ilam czremoniam immolatio-

udinem

dotes autem illi , 69 Levite padore faffuf

F3

'c),

Das B f»nctificaveruzt fe. Pudebat enim illos

nis ufurpabant

, hoc enim [ignificare

r

ys d

jj, J negligentie fuz

videtur textus.

]u

p» ] alacritatem.

j CL"lm viderent populi

17. Oi zonm occuvrevant fantsfrears

js i

16. De manibus -Levitarum , c. )

Domino. )

Qui non occupaverant, fa

| —Exodi Cap, 12. ubiritus occidendi agni

puriHcgr,e.' :

18 LIBRIIL PARALIPOMENON

ar, Ethilat

18. Magna etiam pafs populi de Ephraim, & Manaffe, & 1f-

& Levitarum,

fachar, & Zabulon, quee fan&tificata non fuerat, come

dit Pha-

lírael: proi

fe, non juxta quod fcriptum eft : & oravit pro eis Ezechias j

^

dicens: Dominus bonus propitiabitur.

jn Judà.

af Fatlaqu

19. Cun&tis, qui in toto corde requi

rant.Dominut Detasi

diebus Salomo

patrum fuoru

"x

m: & non imputabit eis, quod minus fan&ifi'catliv

funt.

- Surtex:

Centes populo

20. Quem exaudivit Dominus ,

& placatus-eü populo.

or. Feceruntque filii Hrael, qui inventi funt 1n Jerufalem,

iï; habitaculun

folemnitatem azymorum feptem diébus in lzet'tià magna , lau-

dantes Dominum per fingulos dies : Levitee quoque , & qfacerwy

dotes, per organa, qu& fuo officio congruebant.

Pous il

22. Et locutus eft Ezechias ad cor omnium Levitarum, qui

Jaedie, &

habebant intellizentiam bonam fuper Domino: & comederunt

180 abutidain

feptem diebus folemnitates , immolantes viétimas pacificorum,

f

& laudantes Dominum Deum patrum fuorum.

23. Placuitque univerfze multitudini; ut celebrarent etiam

alios dies feptem : 'quod & fecerunt cum ingenti gaudio.

Umote

24. Ezechias enim rex Juda preebuerat multitudini mille.

lftze

tauros, & feptem millia ovium : principes vero dederant po-

Tütt fimulacr

pulo t2uros mille, & oves decem millia: fanétificata eft ergo

ia deft

facerdotum plurima multitudo.

as Et

Juin, fed

-

CViterent : ;

,

18. Nem jux£a , quod feriptum efl.) d

Qui habebant inteliigentiam bonam [n-

s CiV

llates fu:

Phaíe a mundis tantum comedi pote-

per Domino. )

Peritos cantus$ £cclefiz-

rat, fed ex difpenfationeillisconceffum

ftici , utinterpretatur Eman. 32. For-

À E;echias

tafTe fenfus eife poffit : qui fentiebant

eft, ut comedere ex illo poffent, li-

de Domino in bonitate, & erga divi-

cet purificati non effent , quia hoc fa-

Prq/z:!)'iürun

cilius poterat indulgeri, quam ut im-

num cultum bene erant difpofiti.

Quie

ilienis f

mundi agnum macarent.

S. Hie-

Seprem diebzs /ä/emnitdfz.f.) 'Totenim

Ti

dies feftum Paíchale tenebat , juxta

BU

ronymus ex Llebreorum traditione

(4 46,(/02(

ait , eos, qui Phafe comederunt im-

prafcriptum legis I2xod. 12- 15*

je il )

t

mundi, raagna ex parte cielitus im-

eneul en Ju

Villimas paciffcorum. ) In gratiarum

miíla plaga occifos fuiffe ; fed preci-

a&ionem , & pro falute, & profpe-

74 0 efl

JüSh

bus Ezechie finceram populi intentio-

ritate offerentium. . Vide Riberam de

Duis,

fkjird!

nem, & vixculpabilem allegantis mox

'Templo lib. 4. cap. 1. & cap. 4. Ri-

n J a'lf(n

fam t

cladem ceffaffe, & ideo num. zo. dici,

0011 'Lf"(l

! Dog

tum hoftie pacifice habes Levit. cap.3.

€

Ihgg

Dewn populo placatum effe.

o3. Euiam. alios féptem dies.) Ad quos

dff [;6'1?

23. Qs

&é effiio congruebant. )

LC'U;P

«)N

Hebr. & LXX. habent, Foertitudznis ,

legis prafcripto non tenebantur.

latoY

quafi dicant , fonora.

a4. Sanlifcata. eff evgo facerdoruns

ulo |

Rsf

plurima multit;d..) Ut tam multis ho-

Tceren

12. Locutus eff . . .. ad cor.) Wer-

benedlx i

ba fcilicet lenia

1uis imm-olandis fufficere peflent.

dotihy

ferentia.

;« cOnfolatiqnem af-

B;'[

Populo |

FÓtj (s )

N

CAPUT.: XXX & XXXI.

169

inafe, d If

25. Et hilaritate perfufa omnis turba Tuda, tam facerdotum ,

otnedit Pha-

& Levitarum , quam univería frequentiee, quee venerat ex

lfrael: protel

s Fzechiss, 1

in [uda.

ytorum. quoque de Terra lfrael, & habitantium

k

n Deum

26. Fattaque eft grandis celebritas in Jerufalem, qualis a

s fan&if;cati

diebus Salomonis filii David regis Ifrael in' ea urbe non fuerat

27. Surrexerunt autem facerdotes, atque Levitee benedi-

ypulo.

centes populo: & exaudita eft vox eorum: pervenitque oratió

:

ig habitaculum fan&tum coeli.

t enofilem,

agna , lat

CAPU'T XXXL.

je, & facete

Populus idola, lucosque in Sfuda , & .Epbraim demolitur: Egecbias

itarm, qui

Jacerdotes , G? Levitas componit in ordinem minifterii : populo au-

comederunt f

Iem abundantif[rme offerente , con[Htuuntur, j;fzäï*z'swlgoïrez's, qui -,

acificorurty

Jervarent , ac diflribuerent. Levitico

P

oblata erant,

generi , —quæ !

arent etam

;audio.

«(

Umque hzc fuiffent rite celebrata, e

gre(fus eft omni:

ydini mile-

Iífrael, qui inventus fuerat in urbibu

s Juda, & frege-

lederant o

runt fimulacra, fuccideruntque

lucos, demoliti funt excelía.

3ta eft erpo

& altaria deftruxerunt, non folum de univerfis

25 Ft

jamin, fed & de Ephraim quoque, & Manaffe,

onec penitus

everterent: rev

& civitates fuas..

erfique funt omnes filii Ifrael in pofï'eiïïonesi,

gtam Wdlllff' [

jntüó Fcdelite

iti&

n, 9t 20f*

3. Ezechias autem conttituit turmag facerdotales, & Lev

ui fentiebant

Cas

-.—2-; Profelytorum. ) Prgfäïyti funt,

NT dv

runt, vel quia mufico -cantu; u.t*jä;ölet

, difpoü[l.

qui ex alienis fe adjungunt Hebrais,

cherus, aliquid cecinerunt

Toteri

& illorum facra (ufcipiunt.

populo bene precati funt.

, quo &inï

zfir.)

gt

27. Sacerdores , 6 Levize Lenedicen-

tenebat ;

tes popzlo.) Formulam , qua populo

Epbraim quoque , && Mänaþ. )

j 121v

benedicendumerat, habemus Num. 6.

I-DE

qtiarud

Id eft, in illis. oppidis, qua

u äf

24. & efl hujusmodi: Bezedicar ti;

Reges Juda per bellafibiacquifiverant ;

prOfPe'

Dominus , 6 cuffcdiat te, offendat Domi-

nam extra loca fuz ditionis idola fran-

;de,beermd-e.

"us faciem fzam 1101 , 65 mifereatur tur,

gendi 'legem non habebant.

&ap ^

comvertat Domin:

P

*

/$ UH

m

^-

E5 der £zb; pacem.

jku;w ad te,

Turgias facerdotales , 6$c. ) ]uxta"

s Lerib p9*

divifiones, & claffes a Davide olim

Jies) Aiq*

" Et Levite.) Nonvidetur ex loco al-

conftitutas, de quibus vide r. Paral. 24.

Jato Num. 6. jusfuifle Levitis, ut po-

la portis caffrerum. Domini. ) ld eft

wddfm

pulo benedicerent.

Dicuntur ergo

afft

benedixiffe , vel quia fimul cum facer-

templi, quo folebant convenire quafi

P

qmu

(ti 0"

milite. LXX. habent, ;z pert;s , i

dotibus populo behedicentibus ora-

amis domus Domini,

; pl i

Bibi.cum Com.Menoch. Torn. Il.

b

,

170

LIBRI ZIIL PARALIPOMENON

cas per divifiones fuas, unumquemque in officio proprio, tam

v Pracept

facerdotum videlicet, quam Levitarum , ad holocaufta, & pa-

moDomin. (

cifica, ut miniftrarent, & confiter

y. Intuleroi

entur, canerentque in por-

€is caftrorum Domini.

voverant, fidel

5. Pars autem regis erat, ut de propria ejus fubftantia offe-

Leyita, & Semt

teretur holocauftum, mane femper, & vefpere.

Sabbatis quo-

1. Poft que

que , & calendis

rimoth, Jozaba

; & folemnitatibus caeteris , ficut fcriptum efc

in lege Moyf:.

& Banogs, pra

4. Precepit etiam populo habitantium Terufalem, ut darent

ejus, ex imperi

partes facerdotibus, & Levitis, ut poffent vacare legi Domini.

Del, id quos o

$. Quod cum percrebuiffet in auribus multitudinis, pluri-

V u Core ve

mas obtulere primitias filii Ifrael frumenti, vini, & olei, mellis

porte, prapof

uoque, & omnium , quae gignit humus, decimas obtulerunt.

primitisque, 6

6. Sed & filii Ifrael, & Juda, qui habitabant in urbibus Juda,

r Etfube

obtulerunt decimas boum ; & ovium, decimasque fanttorum,

Amarias quoqu

qua voverat Domino Deo fuo: atque univería portantes, fe-

fideliter diftnt

cerunt acervos plurimos.

Thajoribus :

7. Menfe tertio coeperunt acervorum jacere fundamenta, &

16. Exceptis

menfe feptimo compleverunt eos.

ingrediebantur

8. Cumque ingreffi fuiffent Ezechias, & principes e:us, vi-

Con(ücebat n

derunt acervos, & benedixerunt Domino, ac populo lfrael.

Tes füas,

9. Interrogavitque Ezechias facerdotes, & Levitas, cur ita

T. Sacerdo

jacerent acervi.

A llipta, perc

-jo. Refpondit illi Azarias facer

dos primus de ftirpe Sadoc,

18. Univerf

dicens : Ex quo coeperunt offerri primitiae in domo Domini,

&Ortm vtrius

comedimus, & faturati fumus, & remanferunt plurima, eo

quod benedixerit Dominus populo fuo : reliquiarum autem

GRv

—MáÁel

Copia eft ifta, quam cernis.

II. Pra-

9

Mi Prapr

0n t de

$ Pd;s autem . Regis erat ,Gc. ) Puto

6. Decima[que f'antlorum.) Juxta He-

UT ; rE qui

fententiam effe, Ezechiam contribuif-

breos, ut refert Lyranus : he funt

QODt edifesr,

fe ad facrificiorum expenfas, ut fcili-

decimz , quas Levita dabant facerdo-

Wiltraréntur

cet mane, & veípere regiis expenfis

tibus ex decimis , quas ipfi a populo

S 'Dem effenr

holocaufta offerrentur. LXX, habent :

acceperant. Vide Num. 18. 26.

n Sf('l-ndu n

&6 porrio Regis de /hbjfdntiar ejus «d bo-

2. Jacere. frndamenta. ) inchoare

6 Dolta fioe

acervos.

locauffofes maatutinam , Ó we[pertinam.

Idem fere fecerat Salomon , ut legi-

Menzfz

feptsoao compleverunt. ) À men-«

Ádain, t

mus 2. Par. g. num. r2. & 13.

fe Majo ufque ad Novembrem.

N T10n funt lt

4. Partes, ) Primitias, & decimas,

9. Cur 1ta jacerent acervi 23 NNec an-

t LX

Yitor

nona illa feponeretur , fed quafi ne-

€tur

; Quorum

bantur.

que Sacerdotibus , & Levitis debe-

gligeretur, & incuü?dita jaceret.

t o

tf

: n 84ü54 $

L

|ON

CAPUT XXXL

171

DLODTIO, (af

1. Pracepit igitur Ezechias, ut praepararent horrea in do-

iutta, & pa

mo Domini.

Quod cum feciffent,

tque 18 pot«

12. Intulerunt tam primitias, quam decimas, & quaecumque

voverant,fideliter. Fuit autem praefe&tus eorum Chonenias

antia offe»

Levita, & Semei frater ejus, fecundus,-

Vabbatis quo»

13. Poft quem Tahiel, & Azarias, & Nahath, & Afael, & Te-

Icriptom df

rimoth, Jozabad quoque, & Eliel, & Tefmachias, & Mahath,

& Banajas , preepofiti füb manibus Chonenise, & Semei fratris

n, ut thrent

ejus, ex imperio Ezechia regis, & Azarie pontificis domus

p Domini.

Dei, ad quos omnia pertinebant.

linis, platie

L'14. Core vero filius Jemna Levites, & janitor Orientalis

; olei,nelli

portee , preepofitus erat iis , quae fponte offerebantur Domino,

obtulerunt.

primitüsque, & confecratis in SanCta fanctorum.

pbibus Juda,

15. Et fub cura ejus, Eden, & Benjamin, Jefue & Semejas,

fanlorum

Amarias quoque , & Sechenias, in civitatibus facerdotum , ut

yrtantes, fe-

fideliter diftribuerent fratribus fuis partes, minoribus, atque

S

majoribus :

damenta, &

16. Exceptis maribus ab annis tribus, & fupra : cuntis, qui

ingrediebantur templum Doinini, & quidquid per fingulos dies

conducebat in minifterio

ys C'us, Vi

, atque obfervationibus juxta diviüq-

ilo Trael.

nes fuas.

$

tas, CUf Id

:

17. Sacerdotibus per familias, & Levitis a vi

geümo anno,

& fupra, per ordines, & turmas fuas,

:

Mberis

ifpe Sadog',

18. Univerfaeque multitudini, tam uxoribus, quam

;o Domiti»

eorum utriusque fexus

, fideliter cibi, de hjs, quae fanctificata

urima, €

fuerant, praebebantur.

pm aUdm

m

Y

19. Sed

1I. Pr.epzzm)mt borrea i2 domo Do-

16. Exæjztis üdriäz.f » €6c. ) Ptæte::

II. Præj

mini ) Non ut de novo conflüitueren-

máres, qui abfoluto tertio anno ata-

/

tur, erant quippe jam pridem a Salo-

uxti Hl

tis, cum fcilicet a matris ubere depulfi

in.)

mone zdificata, fed ut mundarentur,

erant, incipiebant accipere alimenta

us ;

h fünt

& inftaurarentur iis in locis , in qui-

eximmolatis decimis, primitiis, &c..

iantficerdo-

bus labem eflent paíla.

Qui ingrediebantur templum Domini :j

| iPH 1 Popum

12. Secundus. ) ld eft , Wicarius.

Sacerdotibus, & Levitis, quiin templo,

i

Vide notata fupra 1. Paral, 16.5. & 2.

& atriis Domino famvlabantur.

', ) Zn'choïil'e

Paral. 26. 11. & cap. 28. 7.

Conduccóat, ) Opus erat. -

13. dquos ommiapertinebant, )

Hac

Obférvationibus.) Officiis.

t

Ame

verba non funt in textu Hebr. nec in

Divifiones [24s.) Claifes, & ordines

ombrem

textu LXX. virorum : fenfus effe vi-

fuos.

) N« an

detur, quorum partim julfu, partim

17. 4 wigefimo anwo.) Vide notata

J fi

Í quifi t

minifterio omnia perficiebantur.

1. Paral. 23. num. 24. Anno vigefi-

aj

14. J» Santia Santlorum.) Adfacros

mo poft edificatum templum mi«

ufus, facrificia, &c,

niflzare incipiebant Levita.

m

^

LIBRI .

PARALIPOMENON

17

condtos fon

19. Sed & filiorum Aaron per. agros & fuburbana urbxum

fingularum, difpofiti erant viri, qui partes diftribuerant uni-

tes: Ne vet

dantiam.

verío fexui mafcuhqo de facer dotibus, & Levitis.

20. Fecit ergo Ezechias univerfía, qua diximus, in omni

aK

fuerat di

ïucïa operatusque eft bonum , & re&tum, & verum coran:

Domino Deo fuo,

Tum murufi

21, In univerfa cultura minifterii domus Domlm ; juxta le-

univerfi ge

6. Cont

gem, & ceerimonias, volens requirere Deum fuum in toto

corde fuo ; fecitque, & profperatus eft.

vocavit - un

Cor eorum

QAPIT XKXII

". Vitl

veatis rege

Sennacberib Studam imvadente, Execbias populum bortatur. fidere

eft cum eo

in Domino, & quo ille minis, & blaspbemiis mititur eum avertere :

$. Cum

orantibus autem. Execbia , €? l[aia , ZAngelus. diff'pat: exercitum

nus Deus r

Sennacbe/zb, qui fugzens a filüs occzdzfm' : porro Execbias

bis. Conft

nimia felicitate elatus Deum offendit ; cui impius

epis fuda,

filius Mana[Jes [uccedit.

Qu |

tUm fervo:

4Reg. I

Oft quae, & hujufcemodi veritatem, venit Sennacherib

I$.13.

P

rex Affyriorum, & ingreffus ïudam obfedit civitates

w obfide

Eccli.

populum,

48-20.

munitas , volens eas capere.

lfai.

r

uod cum vidiffet Ezechias, veniffe fcilicet Sennacherlb

Io. Ht

tes fiducia

36.1. & totum belli impetum verti contra Jerufalem,

3. Inito cum principibus confilio, virisque fortlfïïmls, ut

1. Nug

t al a'ïirma]

obturarent Capita fontium,; qui erant extra urbem

& hoc

omnium decernente fententia,

leg Afï)

4« Congtegawt plurimam mult:tudmem & obturaverunt

L. Nüs

cun&os

IUS)

&a

lt

Peecc ii

altar] vite

facerdotes erant.

9. F;!;oram A:zrwz ) Qui fCIhCet

num. 1. quod Ezechias Affyriis tribu-

13 Àn

Ítaque tam in He-

tum pendere recufaret,

brzo , quam apud LXX, dicitur, 2De

3

Obrurarent capsta. fontism.) Ea

CTraTUm

fflüs Aarón f'acerdotibus.

operiendo, & aquas per occultos ca-

I:

nales huc illuc derivando, ut commo-

Uiulinods veritatem. ) Hebr. &

dius vifum elft.

LXX. habent

Pofl werba bac,

É9 veritatem eoruwm , rerum | fcilicet

4« Plurimam. multitudigem. ) Ope-

Ql ex font.

narratarum. — Velfenfus eít, cum ita

rariorum.

F'ofy] m

integre, & fan&tefe geffiffet Ezechias;

Rivum , qui fluebaz $9. medio terra. )

s FOHP'G[

nam npw emerb, apud Hebraos &

Intelligit torrentem Cedron , qui ab

veritatem , & probitatem, ac juílitie

Oneme fluit inter civitatem, & mon-

VoQate folet

Ieöhtudmem figmficat

tem Oliveti. Vide Vlllalpand tom. 3

Ahieony rl

h Alrav,

Venit Sennacherib, ) Belli caufam

in Ezech. part. 1

lib. 2. cap.

9*

Auiffe putat Salian. anno mundi 5319.

Alii de parvo fluvio Siloe acc;pmnt;

O intel 1pih

ij Cmgeo,

Q0N

CAPUT XXXIL

173

3 Urbium

cunctos fontes, & rivum, qui fluebat in medio ïärræ, dicen-

Uerant nni-

tes: Ne veniant reges Aflyriorum, & inveniant aquarum abun-

dantiam.

3

:

$, in omni

s. Adificavit quo

qub 'agelgs induüx*ie, omnem murum, quï

rutm Corani.

fuerat diffipatus, & extruxit turres defuper, & forinfecus alte-

rum murum : inftauravitque Mello in civitate David, & fecit

11 uxta le-

univerfi generis armaturam , & clypeos :

*

uml toto

6. Conitituitque principes bellatorum in exercitu :

& con-

vocavit univerfos in platea portae civitatis, ac locutus eft ad

Cor eorum dicens:

e

7. Viriliter agite, & confortamini

.

nolite tiniere, nec pa^

veatis regem Aflyriorum, & univerfam multitudinem, quae

Tatur fihrt

2! vortere :

eft cum eo: multo enim plures nobifcum funt, quam cum illo.

1] exorcttttt

8. Cum illo enim eft brachium carneum , nobiícum Domi-

nus Deus nofter, qui auxiliator eft nofter, pugnatque pro no-

Ezecbias

bis Confortatusque eft populus hujufcemodi verbis Ezechice

AU

regis Juda.

: 9.«,Quæ po

ftquam gefta/fuht, mifit Sennacherib rex Affyrio-

rum fervos fuos in Jerufalem (ipfe enim. cum univerfo exer-

'ennacherio

citu obfidebat Lachis) ad Ezechiam regem Juda, & ad omnem

dit civitates

populum, qui erat in urbe, dicens:

1o0. Haec dicit Sennacherib rex Affyriorum: In quo haben-

onacheriby

tes fiduciam fedetis obfeffi in Jerufalem ?

11. Num Ezechias decepit vos, ut tradat morti in fame, &

Ftimmisg üt

fiti affrmans,q

m: & ho

uod Dominus Deuä vefter liberet vos de manu

regis Affyriorum ?

?

r12. Numquid non eft ifte

Ezechias, qui def*szit excelfa il-

xurayerut

lius, & altaria, & prsecepit Juda, & Jerufalem, dicens: Coram

cundios

altari uifo adorabitis, & in 1pfo comburetis incenfum ?

I5. Àn ignoratis, quae ego fecerim, & patres mei cun&tis

Affrris tribil

terrarum populis ? numquid pravaluerunt dii gentium, o-

a;;fizm') B

regionem. fuam de manu mea?

; occultos C2*

—gnmunxïxque terrarum , liberare

N

rj.Quis

)i utcommo*

vitatis, quia is? murus erat.in illa val-

qui ex fonte Gihon decurrit juxta [e-

àm. ) 0*

rofolymam; nam infra num. 3o. hic

le, five voragine, quz Mello, & a

rivus fons Gihon appellatur.

Jofepho '"Tyropzon appellatur.

&. Forin[ecus alterum murtuz.) Quqd.

6. Locutus eff ad cor corum.) Concio-

meli

o Ht

dron , Q *

'vocare foletalicubiScriptura , zurum,

nem habuit, qua illosconfolaretur, &

70

£9 antemnurale. Ifa. 26. 1. Thten. 2». 8.

ad fortiter faciendum animos add-rct.

qm, *

Injhzur.zvi.fque Méello. ) iNomine Mel-

9. Mifit. Sepnacherib , &e. ) Quihic

n

d tom. 3

Ío intelligitur murus, qui montem

dicuntur, explicata habes 4. Reg. 18-

Q,C

i. D

i acipni

Sion cingebat ex parte Aquilonari ci-

num. 17. & deinceps.

174

LIBRI H.*PARA.L'IPOMENON

I4. Quis eft de univerfis diis gentium , quas vaftàverunt pa-

st $i

elevatum €

tres me1 , qui potuerit eruere populum fuum de manu.mea, ut

poffit etiam Deus vefter eruere vos de hac manu?

[

Tudin, &

1$. Non vos ergo decipiat Ezechias, nec vana perfuafione

of. Hum

deludat, neque credatis ei.

Si enim nullus potuit deus cun-

ejus, tam i

&arum gentium , atque regnorum liberare populum fuum de

nit füper e

manu mea, & de manu patrum meorum, confequenter nec

3

17. Pui

Deus vefter poterit eruere vos de manu mea.

Tos fibi plu

Dominum

16. Sed & alia multa locuti funt fervi ejus contra

tiott, arom

Deum, & contra Ezechiam fervum ejus.

magni preti

17. Epiftolas quoque fcripfit plenas blasphemice in Dominum

^$. Apot

Deum Ifrael, & locutus eft adverfus eum: Sicut dii genuum

omnium

caterarum non potuerunt liberare populum fuum de manu

Q Etu

mea, fic & Deus Ezechiae eruere non poterit populum fuum

ovium, &

de manu iíta.

-',

Dominus f

[

18. Infuper & clamore.

;þagno.linguajudaica, contra popu-

30. Ipfe:

lum , qui fedebat in muris Jerufalem, perfonabat, ut terreret

um Gihon.

N

"

eos , & caperet civitatem.

in omnibus

19. Locutusque eft contra

Deum ]erufalem; ficut

ädvgl'füm

3. Attar

deos populorum terra , opera manuum hominum.

etant ad

40. Oraverunt igitur Ezechias rex, & líaias filius Amos

prophetes, adverfum hanc bl

AaSphemiam, ac vociferati funt us-

ue in coelum.

:

*Dob.

2o1. * Et mifit Dominus An

25 Bewagg,

gelum, qui percuffit omnem vi-

um periculy

» 2l- rug robuftum, & bellatorem, & principem exercitus regis

Tit Mentacher

Aífyriorum : reverfusque eft cum ignominia in terram fuam.

0nt lenati

Cum

ue ingreffus effet domum Dei fui, filii, qui egrefli fue-

divitis qu&.

rant

j

e utero ejus, interfecerunt eum gladio.

UE Dattatur o

2.6' Hmji;

22. Salvavitque Dominus Ezechiam, & habitatores Jerufalem

A& mopitis

de manu Sennacherib regis Affyriorum, & de manu omnium,

TC Vi

& praettitit eis quietem per circuitum.

.

*

VOa .

253. Multi etiam

deferebant hoftias,

& facrificia Domino in

d litioge to;,

t 72;«"]-4[8 7

Terufalem , & munera Ezechiz regi Juda: qui exaltatus eft

* POnftm

poft haec coram cun&tis gentibus.

lp um,

4Reg.

24. *In diebus illis eegrotavit Ezechias usque ad mortem,

20.1.

num.

RI . R

lfaic

& oravit Dominum : exaudivitque eum, & dedit ei fig

A'vf"l: [71]

25. Sed

38.1'

Wertit ec

25. Et mifit Dominus d gelum , 6' €.)

/ A« 4Egrotavit Ezechias.) Vide di&aï

Cldente

» lod

Hac explicavimus

T ub

deinceps.

z

4: Reg- 19« 354 & ^ Reg. 2Q. initig.

üm hgc dlf !

)N

C APUT XXXiL

f5

AYetunt pe-

^5. Sed non juxta beneficia, qüæ acceperat , retribuit, quia

)anu T069, Ut

elevatum eft cor ejus : & fata eft contra eum ira, & contra

jJudam, & Jerufalem.

þerfuaüone

26. Humiliatusque eft poftea, eo quod exaltatum fuiffet cor

t deus cute

ejus , tam ipfe, quam habitatores Jerufalem: & idcirco non ve-

m foum de

nit fuper eos ira Domini in diebus Ezechiae:

uenter nec

27. Fuit autem Ezechias dives, & inclytus valde, & thefau-

ros fibi plurimos congregavit argenti , & auri, & lapidis pre-

i Dominum

tiofi, aromatum, & armorum univerfi generis, & vaforum

magni pretii,

» Dommum

28. Apothecas quoque frumenti, vini

LI

, & olei ,m&' prafepis

]ii gentium

omnium jumentorum , caulasque pecorum,

y de manü

29. Et urbes (1) edificavit fibi: habebat quippe greges

glum füum

ovium, & armentorum innumerabiles, eo quod dediffet ei

Dominus fubftantiam multam nimis.

9ntra popt»

3o. Ipfe eft Ezechias, qui obturavit füperiorem fontem aqua-

vt terretet

rum Gihon, & avertit eas fubter ad Occidentem urbis David:

in omnibus operibus fuis fecit profpere, quze voluit.

t ädve'rfum

i

31. Attamen in legatione principum Babylonis, qui miffi

cciderat

fuerant ad eum , ut ïntgrrogarent de portento, quod a

ilios Amos

. fuper

ati fünt U*

(1) urbes. I» ed;r. Sixtk. legitur : urbes fex.

a$. Elewatum eff cor ejus.

Poftea.

nis aquedu&us fublimior in plura

omnem Yi

quam periculum , quodilli intentave-

urbis loca deducebat aquas : Ezechiae

dtus T€855

at Sennacherib, evafit, & ex Baby-

vero inferior aquzdu&us, idemque

gram fuat

lone legati gratulatum venerupt, &

occultiffimus in. pauciores urbis par-

divitiis au&us eft divino beneficio,

tes, easque inferiores tantum aquas

ooref fU

ut narratur hoc capite.

inferebat.

31. Urinterrogarent de portento.) So-

lfaàie monitis ad faniorem mentem

H 26,Humiti4m/?que c:[i poftea , fj'c)

; erufä] em

Iis retrocedentis; nam Babylonii, &

Ü omnium

revocatus. Vide 4. Regum 2o. t4.in

Chaldzi aftronomis dediti motum il-

Hebreo eft: Erbumiliavit fe Ezechias

lum Solis notaverant , audierantque

«b elatione. cordis fui, spfe, &f babita-

divino miraculo fa&um occafione z-

ngino i

£ores Téru[alem.

Vide

gritudinis Ezechie Regis Juda ; ita-

xaltatus €

30. Foutem aqnarum Gibon.

que ftudio cognofcendi rei veritatem;

fupra num, 3. Defonte Gihonaliquid

legatis negotium datum

,-,*"& , ut rent

diximus 3. Reg. 1. num. 3

inveftigarent.

| morteti»

Ahvertit eas fubter, G&c.) Obturavit

Dercliquit ezm Deus,y ut tmtaretur.ä

Quf -

4

fuperiorem fontem aquarum Gihon ,

Permifit eum Deus mentis elatione

4

& avertit eas fubter antiquum aqua&-

tentari.

/

du&um, fodiens ferro rupem ad oc-

Nota fierent semnia, qua erant im cor-

cidentem urbis David; eodem qui-

de ejus.) Ut appareret , quam imbe-

j

dem 1oco quo prius effluebant ; fed

cille effent humana vires divino auxi-

cum hoc difcrimine, quod Salomo-

lio deflituta,

176

LIBRI If P»A.URA.LIPOMENQON/

gom : obfet

fuper terram, dereliquit eum Deus, ut tentaretur; & nota fie-

rent omnia , quae erant in corde ejus.

anferviebat.

22.

Reliqua autem fermonum Ezechise, & mifericordiarum

mala operat

*. Sculpt

€ju:,

(cripta funt in vifione I(aiee filii Amos prophetee, & in

Lioro regum Juda, & lfráel.

d

pe,*deq

hias cum pa

tribus fuis, & fepelierunt

filium ejws,

». Dormivitque Ezec

de cuntts

eum fuper fepulchra filiorum David : & celebravit ejus exe-

RU :

quias univerfus Juda, & omnes habitatores

.

] emfalem í regna—

Vi

tque Manalfes filius ejus pro eo.

$. Et mo

didi patribu

Lj

C APIUT XXXHL

praxcept eis

per manum

Manaüäy ob fuas impielates captious ín Babylonem duc'z'zuk, in qua

j Iptur.

affli&tone ad Deumn comoer[us , fuo regno re[lituitur, & idolis ab-

t facerent

cultum reflaurat : cui impius filius zdmmon Juccedit :

tunus a fac

jectis, Dei

10. Loq

€? boc a Juis interf eCto, regnat. pius

"

filius Sfofras.

?juy

& attendert

lL. Iddn

aReg. 1.

Vodecim annorum erat Manaffes, cumi regnare coepijï'et;,

Tloum: qe

2,1. l.

& quinquaginta quinque annis regnavit in Terufalem.

&ompedibu:

4. Fecit autem malum/coram Domino, Juxta abominationes

n,

ui

gentium, quas fubvertit Dominus coram filiis Ifrael. -

ïuum :

1

K

3. Et converfus inftauravit excelfa, quae demolitus fuerat

E

Ezechias pater ej

us : conftruxitq

1. Dty

ue aras Baalim, & fecit luc-qs,,

IVIt Oratio

& adoravit omnem militiam coeli, & coluit eam.

Itaria in domo Domini, de qua dixe-

- 4. K dificavit quoque a

14 Poft

gReg. rat Dominus: *in Jerufalem erit nomen meum in aeternum.

70 IO.

Occidenter

s. Kdificavit autem ea cun&to exercitui coeli, in duobus

;

rCültum 1

atriis domus Domini..

cnen-

Ituitque p

6 Tragfïi*Eque fecit

filios fuos per ignepï in valle B

notn;

P (l) Dai, I

24 Mi/:?ricardidrz;ü ejus, ) Pietatis,

lum undecimum , explicata funt 4.

?) Doss, )

& prebitatis ejus hoc enim etiam fi-

Reg.21.a num. 1. & deinceps.

enificat vox Hebr. 4pn c^efez.

$. da duobus artziis domus Donin.) Id

BORtiht ami

33. Supen fepulehra filsorum Da'vid.)

gft, Mraelis, & gentium , quamvis

Mde fum

ptun

4Et boc nctandum , ait D. Hieronym

poítea eo ufque progreffa eft impie-

trangl

n tradit. HIebr. quod exeelffus fepulehrum

tas, ut etiam in atrio Levitarum ido-

Atüm ad

eeteris filiis Duvid balbusit mertts prero-

la conflitueret.

Vide Salian. anno

mundi 3540. num. 7.

M, C'lfem j

gatzva.

Sive Ge-en-

[*

t

) (ltgj

ledecim annorum , 6$c.) Que

6. Iz» val:e Ben-eunoz.

$

i

Quz

4d ?tid

hic habentur ufque ad verficu-

no«x? , id eft , Valle-ennon, fic dica de

U intg

'/.cmcm

n

0N

CA P-U T XXXLI.

177

& nola fte- i

nom : obfervabat fomnia, fe&abatur auguria, maleficis artibus

inferviebat, habebat fecum magos, & incan:atores : multaque

icordiarum

mala operatus eft coram Domino, ut irritaret eum.

E

L

, & n

4. Sculptile quoque, & conflatile fignum pofuit 1n

domo (1)

D

Dei, * de qua locutus eft (2) Deus ad David, & ad Salomonem ;Reg.

fepelierünt

filium ejus, dicens: In domo hac, & in Jeruíalem, quam elegi 8-17-

l '

t eus exe-

oD : feghie

a&um :

de cunétis tribubus Iífrael, ponam nomen meum 1n ermpi;t.e?-

;

E

$. Et moveri non fac

1

lam pedem Ifrael d*ä terra, quam tra-

didi patribus eorum: ita dumtaxat fi cuftodierint facere, quae

pracepi eis, cunCctamque legem, & caeremonias, atque judici;

per manum Moyfi.

itur, tf QUi

9. Igitur Manaffes feduxit Judam, & habitatores Terufalem ,

? iil di-

&t facerent malum fuper omnes gentes, quas fubverterat Do-

:

y ii

qminus a facie filiorum Títael.

ad populum il]ius,

10. Locutusque eft Dominus ad eum, &

*

& attendere noluerunt.

1i1. Idcirco fuperinduxit eis principes exercitus regis Affy-

re crepilts

riorum : ceperuntque Manaíflen, & vinCtum catenis, atq

mfalem.

i

sompedibus duxerunt in Babylonem.

yniinationes

I2.

ui poftquam coangufítatus eft

, oravit Dominum Deum

j],

fuum :

egit poenitentiam valde coram Deo patrum fuorum.

fitus foerat

13. Deprecatusque eft eum, & obfecravit intente: & exau-

fecit lucos,

divit orationem ejus, reduxitque eum Jerufalem in regnum

fuum, & cognovit Manaffes, quod Dominus ipfe effet Deus.

14. Poft haec zedificavit murum extra civitatem David, ad

.ætemum.

Occidentem Gihon in convalle, ab introitu portae pifcium per

.jp duo0Us

«ircuitum usque ad Ophel, & exaltavit illum vehementer: con-

unitis.

ftituitque principes exercitusin cun£tis civitatibus Judam

15. Et

nomd

PPSY 1) Dei Ia ed;z. Sixz. legitur : D&mini.

*

ficita funt 4

' (2) Deus. Jz. edzr. Sixz. legitur : Dominus.

nomine antiqui illius poffefforis gen-

Calvarig , qui locus eft extra civitá-

joincp? .

te Jebufai, & erat pars Vallis Cedron.

tem David, five montem Sion.

77 DMIW'

n

um

Inde fumptum gehenne nomen, &

b introitu porta pifcium. ) Quz erat

Ie

translatum ad incendia infemi-ügniï

in anculo fe

?

q0

ficanda.

civitatis.

ptentrionali , & orienþali

:

ewmr um1

1p. Cateni.) Vatablus ex Hebrao

&uian. 2D ,

Uí5ze ad Opbe!. ) Q

ui erat Iöcus—vam

wertit , catenzs duabus.

te orientalem templi portam.

De

i Ge

ett

- 34« 4 occidentem Gibon in convalle.)

Qua eft inter civitatem, & montem

0phel"vx,id-e dicta füpra cap. 27. num. 5«

-

n

( d ide

Bibl, cum Com. Menoch, Tom, M.

*

17$ iLIBRl IL PARALIPOMENON

.^, Dotit

15. Et abftulit deos alienos,& fimulacrum de domo Dom/i—

ni: aras quoque quas fecerat in monte domus Domini, & in

perculeran

Jerufalem, & projecit omnia extra urbem.

I6. Porro inftauravit altare Domini, & i

mmolavit fupet il-

lud vi&imas, & pacifica, & laudem : preecepitque Judae, ut

Syfus, d

ferviret Domino Deo Ifrael.

Tibra cottit

17. Attamen adhuc

populus immolabat in excems Domino

Deo fuo.

r8. Reliqua autem geftorum Manaffä : & obfecratio ejus a"d

r.( Mtoa

Deum fuum: verba quoque Videntium, qui loquebantur ad

pinf

eum in nomine Domini Dei Ífrael

*, Feditg

regum lIfrael.

;continentur in fermonibus

bulavit in v

I9. Oratio quoque ej*us,' & exauditio, & cunCta peccata, at-

teram, neq

que contemptus , loca etiam, in quibus sedificavit excelía, &

:$ Oar

fecit lucos, & ftatuas, an

.

pit qierer

funt in fermonibus Hozai.

tequam ageret poenitentiam , f;:-ripta

quam Tegu,

20. Dormivit ergo Manaffes cum patribus fuis, fepelierunt

celfis, & Iu

eum in domo fua: regnavitque pro eo filius ejus Amon.

4. Deftt

2r Vigintiduorum annorum erat Amon, cum regnare coe-

qu& füper,

piffet, duobus annis regnavit in Jerufalem.

ptlia fücci

22. Fecitque malum in confpéttu Domini, ficut fecerat Ma-

ei5 itmolar

naííes pater ejus: & cunttis idolis , quae Manaffes fuerat fabri-

f 0f [

catus, immolavit , atque fervivit.

TUm, mun

23. Et non eft reveritus faciem Domini, ficut reveritus eft

6 Sed &

Manaffes pater ejus: & multo majora deliquit.

Nephtali T

24. Cumque conjuraffent adv

-

erífus eum fervi fui, interf&c;-

J Cumc

t

runt eqm in/domo fpa.

Villetin f

PU

25. POrrö

TT2 Hrse

l1j. Et fémulacrum de domo Dom;'æ;z'.-)

-

liber non extat.

18. D *järmaäiäw Regum lfrael. ) QuiA

$. lpity

Quod 4. Reg. 21. num. v. appellatur

idelum luci. Videibi dicta.

19. Cozte

79

"tepo

In monte domus Dcmini.) In. monte

ricatio. LX X. apoflzffa.

prus. ) Elebraice *p,-mf;

4

—

Mlooria in atriis templi Domini.

extat.

In férmonibus Hozai.) Qiui liber non

I

Projecit omnia extra urbem.) In lo-

Quidam Hebrai putant effe

I E7 g

cum profanum, & immundum v. e.

Ifajam tefte D. Hieronymo.

.

1

mi Ye

T'opheth ad torrentem. Cedron, ex-

20. Sepelierunz eum im domo fiia.) Ni-

Reg. 22 nj

emplo Ezechie patris fui.

í 3 [ Dui'df(in

de di&a 4. Reg. cap. zi. num. r$.

16. Er laudem. ) Sacrificia pacifico-

21. Vzgiuté duorum. annorum erat. d-

N m dpe

rum, & gratiarum actionis.

moz, 6c.) Qusm hic habentür ufque

ïfögnum. fli)x i

17. Atamen adbucpopuius, &c.)INon

ad finem capitis, repetuntur ex 4. Reg.

4' Jngr 1

enim a populo obtinere potuit Manaf-

Cap. 21, num. I9. & deinceps.

üi

fes, ut excelfa deftruerent

Yi

d 4. Rep.

gerent,

1 ;g; defef

ibi di&g.

f* ag

s

Tum idOïOTut

ÜN

CAPUT. XXXIV.

179,

omo Dom

45. Porro reliqua populi multitudo, caefis iis; qui Amon

'omini, & in

pemu?F erant conflituit reg

em ;oüam filium.ejus pro eo.

!

vit füper i

CAPUT

XXXIV.

je Jud,

Sfofias, ddolorum cultu Jüblato, templum inflaurat, repertoque legis

lzbro conterritus ef?, C? comvocato populo, le&oque libro , fædm

Ifis.Dom

cum Domino percuffit.

'atio eis d

Cto annorum erat Jofias, cum regnare coeplfï'et & tri- 4Reg

uebantur d

-

2. I-

ginta & uno anno regnavit in Jerufalem.

fetmonibus

2. Fecitque quod erat rettum in confpe£tu Domini, & am-

bulavn: in viis David patris fui : non declinavit neque ad dex-

pecarta, at

teram , neque ad finiltram.

excelà, &

3. OGtavo autem anno regni fui, cum adhuc effet puer, coe- *

i, fcup

pit quaerere Deum patris fui David : & duodecimo anno poft-

quam regnare coeperat, mundavit Judam , & Jerufalem ab ex-

fepelierun

celfis, & lucis, fimulacrisque, & fculptlhbus

imon,

as Defsruxeruntque coram eo aras Baalim : & fi mulacra9

qua& fuperpofita fuerant, demoliti funt, lucos etiam ; & fcul- -

eppte C

ptilia fuccidit, atque comminuit: & fuper tumulos eorum, qui

fecerat ta-

eis immolare confueverant fragmenta difperfit.

(netat fabri-

$. Offa praeterea mcexdotum combuffit in altaribus 1dolo-:

rum, mundavitque Judam, & Jerufalem. -

overitus elt

6. Sed & in urbibus Manaiïe & Ephraim, & Simeon, usque

Nephtah 'cun&ta fubvertit.

etfece

7 Cumque altaria diffipaffet, & lucos, & fculptlha contri-

v1iiet in frufta, cunctaque delubra demolitus effet de univerfa

terra lírael,

as Porro

reverfus eft in Jerufalem.

8. Igltur anno oCtavodecimo regni fui, mundata jam terra;

n lfmc/ Qui

& tempio Domini, mifit Saphan filium Efehæ,&Maaüam prin-

y/»-

cipem

eirace Pav

i

Czo mzna:/um, E)/c.) Hï duo prl-

6. Sed 65 "m u/ätäus Mmmfe

e.)

mi verficuli.repetiti funt ex 4.

Nihil veritus Dabyloniz &egcm 3 qul

tunc Ifraelis poffefionem occupabat,

Reg. 22. initio.

damo W )

3. Duodecimo. anno , £fv. )-Cum an-

Deo fretus, & Helciz Pontificis , Te-

l num IH

num jam ageret vigefimum ztatis; &

remis etmm

& *«ophonlæ cohorta-

garum. &^ 4

regnum. fün Pcaulhvxiï'eï

tionibus mcmtue

& animatus,

4- óuper £umulos eorum ,

5( ) Vide

8. lgifur «nmo , a'c ) Hac repetun-

1bentüf uquE

Vtur 6X4

.di&ta 4. Reg. 25. num. 6

tur ex 4. Keg. cap. 22. n. 3. & deinceps.

incpe

SG

$. Sacerdotum. ) Baahs, & reliquo-

A commentaritse ) V1de di&a 2

Reg

rum idolorum.

cap. g. num. 16.

2580

Lmäï U. PARALIPOMENON

cipem civitatis, & Toha filium Joachaz a.commentariis, ut in-

tgv Aud

ftaurarent domum Domini Dei fui.

:

20 Mp

9. Qui venerunt ad Helciam facerdotem ma

gnum: äcceptam(

filioMicha

que ab eo pecuniam, qua illata fuerat in domum Domini, &

at Ite,

quam congregaverant Levitae, & janitores de Manaffe, & E-

Juda, fup

phraim, & univerfis reliquiis Ifrael, ab omni quoque Juda, &

ef: mign

Benjamin , & habitatoribus Jerufalem,

noncuftod

1o. Tradiderunt in manibus eorum, qui praeerant operariis

quz fcript

in domo Domini, ut inftaurarent tem

p

À

plum, & infirma quaeque

^^. Àbil

farcirent.

ad Oldam

11. At illi dederunt eam artificibus, & coementariis, ut eme-

Wofra cuft

rent lapides de lapidicinis, & ligna ad commiffuras eedificii, &

d. & loa

ad contignationem domorum , quas deftruxerant reges Juda.

I2.

23 Àti

ui fideliter cun&ta faciebant. Erant autem preepofiti

Dicite vir

operantium, Jahath, & Abdias de filiis Merari, Zacharias, &

Mofollam de filiis Caath

*4. H

, qui urgeb—ant opus : omnes Levitae

eum iftum

fcientes organis canere.

qua fcript

13. Super eos vero , qui ad diverfos ufus onera portabant,

3. Qui

erant fcribae, & magittri de Levitis janitores.

t me ad r

14. Cumque efferrent pecuniam, quae illata fuerat in tem-

furm, id

pium Domini, reperit Helcias face

-

,^

rdos Librum legis Domini

CXünguetu

per manum Moyfi.

26. Ad

15. Etait ad Saphan fcribam : L

ibrum legis ,i'nven*i in domo

precando,i

Domini.

Et tradidit ei.-

tiam audií

16. At ille intulit volumen ad regem, & nuntiavit ei, di-

3. Atqi

cens : Omnia, qua

-dedifti in manu fervorum tuorum, ecce

complentur.

feho (rY

: fibitatoi

17. Argentum , quod repertum eft in domo Domini confla-

Véfhmenta

verunt: datumque eft praefe£tis artificum, & diverfa opera fa-

bricantium.

!Qt Dom

20. hm

I18. Praterea tradidit mihi Helcias fac

erdos hunc librum.-

PUIchrüm |

Quem cum rege praefente recitaffet, -

quod eoo ;

p

I9. Au-

totes Cjus,

I1. Commiffuras.) öpera, quefiunt ^ 13. Eram: Serzba , 6c.) In Hebr. c;:-,

commiffis inter fe lignis.

erant de Levitis Seriba, O prefeti , &

12. Scientes organis camere. ) Moc

janstores,

*

() Dgi, ;

propterea additur, ut intelligatur non

14. Reperit .. . . libeum, 6c.) Vi-

fu

*l *SWW j

tantum exercuifle praefecturam in ope-

de dicta 4. Reg. 22. 3. ubi hiftoriahec

pm Cäp. l2

rarios, fed etiam ftatis temporibusin

de libro Deuteronomii invento expli-

;

templo miniílraffe, & cecinifTe inter

cata eít.

25 cujfo,g,-,

faerificia, &c.

R, fet for

b drfees

R

0N

CAPUT XXXNV.

IBSf

tatis, ut n«

IO. Audiiïetc]ue ille verba legis, fcidit veftimenta fua:

20. Et przecepit Helciae, & Ahicam fiio Saphan, & Abdon

1: aCceptam-

filio Micha, Saphan quoque fcribae, & Afaee fervo regis, dicens:

Doniri, &

2r. Ite, & orate Dominum pro me, pro reliquis Ifrael, &

nafle, & E.

Juda, fuper univerfis fermonibus Libri iftius; qui repertus

e

que [uda, &

magnus enim furor Domini ftillavit fuper nos, eo quod

non cuftodierint patres noftri verba Domini,ut facerent omnia,

int operariis

quae fcripta funt 1n ifto volumine.

m quiqe

22. Abiit ergo Helcias ,

& hi, qui fimul a rege miffi fuerant,

ad Oldam prophetidem, uxorem Sellum filii Thecuath, filii

Til Ut eme-

Hafra cuftodis veftium : quae habitabat 1n Jerufalem in fecun-

; axdificii, &

da, & locuti funt ei verba, quae fupra narravimus.

a

dit eis: Hzec dicit Dominus Deus Ifraels

reges fuda.

23. At illa refpon

m prapofiti

Dicite viro, qui mifit vos ad me:

'acharias, &

24. H:ec dicit Dominus: Ecce ego inducam mala fuper 1o-

nes Levite

cum iftum, & fuper habitatores ejus, cunCtaque maledicta,

quae fcripta funt in Libro hoc, quem legerunt coram rege Tuda.

portabants

25. Quia dereliquerunt me, & facrificaverunt diis alienis,

ut me ad iracundiam provocarent in cun&tis operibus manuum

ort 1n [efte

fuarum , idcirco ftillabit furor meus fuper locum iftum, & non

extinguetur.

:

3g]5 Dorini

26. Ad regem autem

Juda, qui mifit vos pro Domino de-

i in domo

precando, fic loquimini : Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: Quo-

niam audifti verba voluminis,

ayit el,

27. Atque emollitum eft cor tuum, & humiliatus es in con-

onm, t

fpe£tu (1) Dei, fuper his, que di&ta funt contra locum hunc,

& habitatores Jerufalem , reveritusque faciem meam , fcidifti

yini confe

veftimenta tua, & flevifti coram me: ego quoque exaudivi te,

dicit Dominus.

E

a opert

29. Jam enim colligam te ad patres tuos, & infereris in fe-

pulchrum tuum in pace: nec videbunt oculi tui omne malum,

ync Jiprum.

quod ego indu&turus fum fuper locum iftum, & fuper habita-

rat.

, *

toresejus. *Retulerunt itaque regi cunéta, quae dixe

4Reg.

3

29' At 230 ;.

If

àr. db

(1) Dei. In edit. Sixt. legstiir Dd&jini,

6 P"f[äl )

er. Stbevit [upergns) Vide di&a pace.) Lácet emim Jofias ex vulnere

fupra cap. 12. num. 7.

mortuus fit, tunc tamen extin&us eft,

T

ftori t

cumregnum ejuspublicapace, &pro-

bi hi

a3. Cuftodis vefium.) Seu publicä-

fperitate fruebatur intra fines fuos,

gum, feu fortalTe regiarum.

ipfo tamen ad externum bellum pro-

E Infererif im fepulehbrum tumm 5m — íe&o contra /ESPyptios,

v

LIBRI I PARALIPOMEN

ON

i92

—— ——áÓ

| 29. At ille convocatis univerfis m

gjgribus n

fio templi

rufalem,

atu Judä 5 öz Je-

nequaquat

40. Afcen

dit in domum Domini , unaque oimnes viri ïuda,

Domino T

facerdotes, & Levitae, & cun&tus

& habitatores Jerufalem,

4. R p

populus,a minimo usque ad maximum. — Quibus audientibus

diviftontbi

in domo Domini, legit rex omnia verba voluminis :

defcripfit:

31. Et flans in tribunali fuc, percuffit foedus coram Domino,

R ERE

ut ambularet poft eum, & cuítodiret preecepta, & teflimonia,

ticas,

& juftificationes ejus in toto corde fuo, & 1n tota anima fua,

6 Et fs

faceretque , quse fcripta funt in volumine illo, quod legerat.

poffint xux

32. Adjuravit quoque fuper hoc omnes, qui reperti fuerant

facere, p

in lerufalem , & Benjamin: & fecerunt habitatores Jerufalem

". Dedi

juxta paétum Domini Dei patrum fuorum.

tus n fole

as abominationes de univerfis

33. Abftulit ergo Jofias cun

liqui peco

regionibus filiorum Tírael: & fecit omnes, qui refidui erant in

Tégis univ

líracl, fervire Domino Deo fuo.

Cunéüs diebus ejus non

&. Duce

recefferunt a Domino Deo patrum fuorum.

tani popul

dchari,

sC A P AT I A AT.

acerdotibi

excenta, (

Tmmolato Pbafe maxima cum folemnitate, plurimisque vi&limis ,

9. Chone

Stofras fefTum azymorum feptem diebus celebravoit ; deinde contra

TC non H

regem AEgypti pugnare tentans, graviterque "vulneratus,

&derunt (

moritur cum ingenti omnium lu&tu, & prajertim

Rcerum, (

Sferemie.

/

&t Vilpte

aReg. I.

Ecit autem Jofias in ïerufalem'Phäfe Domino, quod im-

*23921-

molatum eft quartadecima die menfis primi:

elfnt, fv

pulum q

o

". 4. Et conftituit facerdotes in officiis fuis, hortatusque eft eos;

taffo

Nar

ut miniftrarent in domo Domini.

*

*

ib ais

4. Levitis quoque, ad quorum eruditionem omnis Ifrael

105 & hu

.0 Tare j üty

fan&i&cabatnr Domino, lccutus eft: Ponite arcam in fan

&U.a:

TIO

Migte Deo, 8

Ollife Afta,

29. 4r ille comvocatis , 85&. ) Hec

mino. AVatabl. vertit: Qu erngieäan:

EM

ufque ad finem capitis explicata funt

omnem lMraelem, quique Santli eran: Do-

DO'G Duerie

mizo. |n Greco autem eít: ^ Et 47xi2

ert.

ld

4. Reg. 23. a num. t. & deinceps.

-—

L. fa. .. . Phafe.) Vide dida 4.

Lewitis potentibus im omna Iirael ipfi, me

et CUm idOlis,

--- Repapy. 24«

fantlifcarenrur. Domino.

Potentia hzc

m ss

)

3. d quoium eruditionem omnis I[rael

non corporearum efl virium , fed eít

-fqudvydm ,

poteftas fpiritualis , ad res facras tra-

d

^f d i

fontlitcabatur Domino. ? 1n Hebraoad

verbum eft ; 2Dixit íevitis antell;gere

étandas , tradendafque populo, in

0R eris toli

41

rael (anttis. Da-

templo, & Synagogis: fententia igi.

, divipg

faejiänti bus uniwerju—

D.avid

Mi

|

|

N

C'A'P'UT' XXXV.

a $$

i. & fe

fio templi, quod sedificavit Salomon filius David , rex Ifrael,

nequaquam enim eam ultra POTiäbïtsS ; nunc autem mmxfcrate

vit] Juda7

Domino Deo veftro, & populo ejus Ifrael.

& cunQus

4. Et praeparate vos per domos, & cognationes veftras in

üdientibus

divifionibus fingulorum, ficut praecepit Dawd rex Iüael &

defcripfit Salomon filius ejus.

n Domino,

$. Et miniftrate in fanQtuario per famihas, tur masque Levi-

elümonia,

tlcas

imma füd,

6. ht fan&Ificau immolate Phafe

fratres etiam veflros, ut

d Jegera

poffint juxta verba, quae locutus eft Dominus ia manu Moyfi

vrti füerant

facere, praeparate.

]erulalem

^. Dedit pretereca Jofias omni populo, qui ibi fuerat invene

tus in folemnitate Phàfe, agnos, & hoedos de gregibus, & re-

e univerdis

liqui pecoris triginta mxlha, boum quoque tria millia: hæc de

lul etant I

regis univerfa fubftantia.

; 6jus non

9. Duces quoque ejus, fponte quod voverant, o btulerunt,

tami populo, quam facerdotibus, & Levitis.

Porro Helcias,

& Zacharias, & Jahiel, principes domus Domini,

dederunt

facerdotibus ad faciendum Phafe pecora commlxnm duo millia

fexcenta, & boves trecentos.

H)Hmfa

9. Chonemas autem, & Semejas, etiam Nathanael,fratres ejus,

o o

nec non Hafabias, & Jehiel, & Jozabad , principes Levitarum

Jueraius,

dederunt cateris Levitis ad celebrandum Phafe quinque millia

n

pecorum & boves quingentos.

1o. Prze-

ur Vulgate eft Levitas , cum fandi

|6. Praparate.) Puchate, fan&ifi-

] qDOd

effent , five confecrati Domino , po-

cate , ut füis minifteriis cxercendxs

pulum quoque ad fanáitatem infor-

idonei effe poffint.

malfle,

Nam & ipfi populus pre o-

7- "gnos €$ bedos de gregibus.Y HO-

'que eü 005

mnibus aliis populis fan&us erat Deo

rum finzuli a fingulis familiis facrifi-

fuo , & ftudium Levitarum erat ela-

cabantur , & aífabantur, & cum la-

mtls fiad

bórare , ut viverent , & ambularent

&ucis comedebantur juxta confuetum

ritum.

digne Deo, e)ufque fan&iffimis leolbus

Ponire arcam im [antiuario. ) Qug

Rel:q.lz fecoris , &c. ) Ad aha facrifi-

tempore Amonis Regis Juda, & tem-

cià , holocaufta fcilicet , & hoihas

7 f"tdæ./

774

ore pueriti» Jofie extra templum

pacificas.

du

;

u

erat.

Ideo fubdu&a, ne fimul ef-

8. Tam pop ulo, quam jïtcerdot;äus, &c. )

".

"T. p

fet cum idolis.

Qus voverant fe daturos populo, ut

lt

g dnt

Vide Salianum 3412.

&

Jnte

]i

f, "

num. 22. 28. 29. & 30.

haberet, quod Domino offerret ,

tia 08

Nequaquam. engm eam ultra portaättzv )

facerdotibus facrificia 1mmohnt1bus.

Pote

« d

Quafi dicat , inquit Vatablus , pofhac

Conmixtim.). Partim oves , partim

!

ItaqueLiXX.

ees fitth

st

zmon erit volis jcrcmla bureri: , ut antea.

agnos, partim hedos.

habent :

, popult

i

4. In divifronilus, &c.) Per claffesa

Dederunt: ad. Phafe ewes 1 &

0l

Davide conftitutas,de quibus r.Par.24.

agnos , & beder.

fnn CW' ]

-—

$

F

184 /LIBRI II.'PAR.ALIPOMENONA

Io. Preeparatumque eft minifterium, &.fteterunt facerdotes

1. F«

jn tempor

in officio fuo, Levitee quoque in turmis, jukta regis imperium.

!

18. No

1r. Et immolatum eft Phafe : afperferuntque facerdotes manu

Prophete

fua fanguinem, & Levitee detraxerunt pelles holocauftorum :

Phafe fia

12. Et feparaverunt ea, ut darent per.domos, & familias fin-

gulorum, & offerrentur Domino, ficut fcriptum eft in Libro

lírael qui

Moyfi: de bobus quoque fecerunt fimiliter.

19.0d:

13. Et atfaverunt Phafe fuper ignem, juxta quo

d in Iege Ícri-

20."Po

ptum eft : pacificas vero hoftias coxerunt in lebetibus, & caca-

tex Rgyp

bis, & ollis, & feftinato diftribuerunt univerfae plebi.

procefit

ar, Àt

I4. Sibi autem, & facerdotibus poftea paraverunt: nam in

oblatione holocauftorum, & adipum usque ad noctem facerdo-

et, rex ]

puzno do

tes fuerunt occupati : unde Levitae fibi, & facerdotibus filiis

Aaron paraverunt noviffimis.

fine adve

ph ftab'an-t» in ordine füo, 'ju;(ta

32. No

15. Porro cantores filii Afa

preceptum David; & Afaph, & Heman , & Idithum , prophe-

TieC à0q0

tarum regis: Janitores vero per portas fingulas obfervabant,

ita ut nec punéto quidem difcederent a minigterio, quam ob

5. Dbi

vem & fratres eorum Levitze paraverunt eis cibos.

fre de pr

te completa eft in die illa,

16. Omnisigitur cultura Domini ri

. Qu

ut facerent Phafe, & offerrent holocaufta fuper altare Domini,

quebatu

juxta preeceptum regis Jofice.

alem, Tht

tum : &

[ t

17. Fec,cï

Pt Jep

10. Misifleriun. ) Immglati'onis

fepa;'aü'ä holocauflga, ut integre cre-

CQS, üsqt

PPhafe, ut patet ex verficulo fequenti.

marentur, ab aliis hoftiis, que fingu-

- n turmis juxta. Regis imperium.) INon

lis offerentium danda erant

per domqs,

Tlicant,

enim fingule tantum vices in reliquo

& familias.

13.. A ffzverust. Phafe.) 'Agnos Pa-

l hmem,

—

MM

tempore , fed fimul omnes aderant, ut

fchales.

z.

Rex imperaverat, qui omnibus etiam

!f Ày|

'vicimas copiofe largitus elt.

Coxerunt in leletibus. ) Hoftiz enim

mns 4 h

11. fperferunique Sacerdotes manu

pacifice pars incendebatur, pars ce-

: 20, A/&m

fua fanguinem.) kloftiarum fcilicet

debat in ufum facerdotum, pars im

t Dreyin

quas ipfimet jugulaverant.

ufüm offerentium ; h&c ergo tertia

pars in ollis elixabatur in ufum offe-

j 4 REU, f

Detraxerunt. pelles.) Quo

d urg&nte

ibi dixin?us.

neceffitate facerepoterant. Vide fupra

rentium. INamut fibipararent, otium

21 awd

€ap. 29. num. 54-

non habebant pre multitudine facri-

Téctm tibi

i125. Separaverunt ez.

) LXX. habent,

ficiorum.

Preparaverunt bolocaufium: fenfus Vul-

1$. Juxta ;:m&cptum David. ) ]uxtæ

Cmf?; d!

claffes , in quasa David fuerant ditlri-

allUm Ro C

gate videtur effe, Levitas, victimas

icitur 48

a quibus detraxerant pelles , feparafe,

buti , ut habemus 1. Par. cap. 25.

4 Eg [

me fcilicet confufio induceretur , fed

Prophetarum Reges. )) Hebr. Fdez-

De1 YQ

hmtä

fciri poffet, pro quo quzlibet hoftia

fes regis appellat, & regis Cantores.

ofterrgtur.

Vel potius fenfus efb: -

(ignificgntur,

LU

0N

CAPUT XXXV.

288

Y facerdotes

. 17. Feceruntque filii Ifrael, qui reperti fuerant ibi, Phafe

ls imperium.

in tempore illo, & foleranitatem azymorum feptem diebus.

tdotes man

18. Non fuit Phafe fimile huic in Ifrael a diebus Samuelis

auftorum :

Prophets : fed nec quisquam de cun&is regibus Ifrael fecit

familias fin«

Phafe ficut Tofias, facerdotibus, & Levitis, & omni Judae, &

eft in Libro

Iífrael qui repertus fuerat , & habitantibus in Jerufalem.

19. O&tavodecimo anno regni Jofiae hoc Phate celebratum eft.

in lege fcr. |

20. * Poftquam inftauraverat Jofiastemplum, afcendit Nechao 4Reg.

bus & a

rex /Egypti ad pugnandum in Charcamis juxta Euphratem : & 23:25-

»lebi.

proceffit in occurfum ejus Jofias.

jt: nam m

21. At illej miífis ad eum nuntiis, ait : Quid mihi, & tibi

'eim facerdo-

eft, rex Juda? non adverfum te hodie venio, fed contra aliam

dotibus filis

pugno domum , ad quam me Deus feftinato ire przecepit: de-

fine adverfum Deum facere, qui mecum eft, ne interficiat te.

e fgo, juxa

22. Noluit Jofias reverti, fed praeparavit contra eum bellum, .

nec acquievit fermonibus Nechao ex ore Dei : * verum per- "Zac

I2.Xi.

yofervabants

rexit, ut dimicaret in campo Mageddo.

jo, quam 0

25. Ibique vulneratus a fagittariis, dixit pueris fuis: Educite

me de praelio, quia oppido vulneratus fum.-

tindeill

24. Qui transtulerunt eum de curru in alterum currum, qui

JTe Dominl,

fequebatur eum more regio, & afportaverunt eum in Jeru-

falem , mortuusque eft, & fepultus in maufoleo patrum íuo-

yg Tece ;

rum : & univerfus Juda, & Jerufalem luxerunt eum,

25. Jeremias maxime: cujus omnes cantores, atque cantatri-

y ptepe o

ces, usque in praefentem diem, lamentationes fuper Jofiam

HiS: quæ Hllgü'

replicant, & quafi lex obtinuit in Ifrael: Ecce fcriptum fertut

int p domo$ [

in lamentationibus,

26. Reliqua

f

) ag

19. Non fwit -Pbdfä, &c. ) fdem- ha-

lolatras ZIgyptius confuluiiï'd; qui ,

bemus 4. Reg. 23. 22.

quod futurum eít, vere aliquandlo

Holliz enm

20. Aiendit Nechao.) Ylec eadem,

predicere poterant , vel cafu, vel pro-

aur, Dd5 C

licét brevius habentur eodem cap. 23.

videntia divina ita ordinante :

N

9tudm , p

1

Hieronymus putat Jeremiam prophe-

g. upo

gt

4. 4. Reg. num. 29. & 3o. Vide qu&

ffe

ibi diximus.

tam Jofliam monuiile, ne fe oppone-

fl ll(um 0

21. Quid mihi, 65 tiii eff ? ) Quid

ret

Zeyptio, quod cum huic inno-

ardt

qt, 0

mecum tibi efl?

tuiffet, repetit hic , & inculcat Jofiz,

]

tiudin

e facti

Contra aliam pugno domum.) Contra

fed frufira.

2$. Lamentationes. ) Mu!ti auco-

udti

alium Regem , fcilicet Affyriorum,ut

ii

d

dicitur 4. Reg. 25. 29.

res, quos refert Salian. anno mundi

jfoeri!

g25. Ex ore Dei..) ld eft , cum ei

3425. num. I2. putant hic fermoneni

y. p

Dei voluntatem vere dixiffet, licet,

effe de lamentationibus Jeremiz , qu&

ffebr.

f

forfitan arufpices, « vates fuos Ido-

etiammum extant; quarum initium eft,

jis (utol

Bibl. cupas Con-. Menoch. Tem. IIE.

Aa

186

LIBRIIL.PARALIPOMENON

26.-Reliqua autem fermonum Jofic, & mifericordiarum

4 O

ejus , quae lege przecepta funt Domini.

.

Tudan, (

27. Opera quoque illius prima, & noviffima, fcripta funt in

L

ï

oachaz

libro regum Juda, & lírael.

*

s. Vig

CAPUT XXXVL

pitlet, &

lum cora

6. Con

Srofie fuccedit ejus. filius Sfoacbaz , quem rex. ZEgypti transfert

&vindu

in /Egyptum, fratremque Eliazim , quem Sfoakim nominat , fuh

fHituit : que in Babylonem du&to regnat filius Sfoacbin, C? bunc rex

? Ad

plo fuo.

"A yriorum una cum «afis templi in Babylonem adducit, patruum-

$. Ral

que illius impium Sedeciam fub[Hituit , qui Al]yriis rebellans , tem-

quis oper

plo , ac ferujalem incenfis , trausfertur una cum populo in Baby-

Libro te

D

louem, propter regum , C? populi peccata , donec per Cyrum

€jus pro «

regem per[arum redeundi datur

9. 00

«

facultas.

i

; tribus m

T que malu

4Reg. I.

Ulit ergo populus terrae Joachaz filium Tofize, & contti-

Io, Cu

23.30.

l

tüit regem pro patre fuo in Jerufalem.

0f Tex, (

2. Viginti trium annorum erat Joachaz, cum regnare cce-

pretiofif

piffet, & tribus menfibus regnavit in Jerufalem.

9e eciam

3. Amovit autem eum rex /Egypti, cum veniffet in Jerufa-

It Vi

lem , & condemnavit terram centum talentis argenti, & talento

auri-

:

plifet, &

D. F«

4. Con-

aQem lei

]

Quomedo fedez fola crvitas, Gc. fed ve-

ergo videtur effe ; ecce carmen lu-

) Ar-

rius elt eas, quas hic memorat facer

gubre Jeremiz habes cum ejus lamen-

textus , non extare, vide Salian. ibid.

tationibus.

Tevertere

in Lamentat.

num..15. & 14. & QCornel, a Lapide

26. Mifericordiarum ejus.) Vide di-

W. Sed

eremie initio, ubi

&a fupra cap. 52. num. 32.

qu&rit, quodnam fit "T'hrenorum ar-

Qua legepracepta fant Domini.)

Hebr.

Vaticri

f

gumentum.

habet, /éeuz [erpzum eff in lege Domini,

Polluerum

E£ quafe lex obtinuit im l/Tael. ) Ut

& fenfus eft, Tuftitia,

& probitas

em

fcilicet certo tempore , aut quoties

ejus legi diving ,

quam fervabat,

lugubri carmine cafum aliquem ad-

confentanea.

61

'/lä!i/;g

verfum lugere volunt, hec lamenta-

l Inwn*

tio inflauretur , & J]eremie cantica

I. Ul;t ergo populus terre , £$c.) Quæ

4 gn!?

funebria replicentur a Cantoribus &

hic habentur duodecim primis

C

Cantatricibus.

verficulis hujus capitis , clara funt ex

Datte fio f

Ecce fcviptum fertur in. lamentatieni-

didis, 4. Reg. cap. 25. a num. 35. &

]US 'e

D

gna;e

&us. ) Olim videtur lamentatio, qua

deinceps, & 1. Paral. 3. num. 15. &

:

0

Sm, g

[eremias Jofiam luxit, adjun&a fuiffe

16. ubi fofiz filiorum , qui poftillum

I0,

alüis ejufdem lamentationibus. Senfus

Mu ,

regnarunt , f;riem pofuimus.

V d

d

qu

CAPUT XXXVI.

187

icotdiarum

u Con&ituïtqüe pro eo regem, * Eliacim fratrem ejus, fuper Mate,

É Tudam, & Jerufalem : & vertit nomen ejus

ia füat ia

Joakim: ipfum Ver.o l, 11,

Joachaz tulit fecum, & abduxit in /Egyptum.

"

s. Viginti quinque annorum erat Joakim cum regnare coe-

P

ilet, & undecim annis regnavit in Jerufa

/Iem. ; fecitque ma-

ium coram Domino Deo fuo.

t dratyart

6. Contra hunc afcendit Nabuchodonofor rex Chaldæoruma

& vinc&tun catenis duxit 1n Babylonem.

ial f

7. Ad quam & vafa Domini transtulit, & pofuit ea in tem-

& b rox

1

plo fuo..

i, DUTIMT-

8. Reli

qua autem verborum Joakim, & abominationum ejus,

clans, ttti-

quas operatus eft, & quae inventa funt in eo, continentur in

Libro regum Juda, & I(rael. Regnavit autem Joachin filius

jl ia Day-

r Oynim

ejus pro eo,

9. OGto annorum erat

Toachin, cum fegnare coepiffet, &

tribus menfibus, ac decem diebus regnavit in Jerufalem, fecit-

que malum in confpe&u Domini.

, enli

10. Cumque anni circulus volveretur, mifit Nabuchodono-

for rex, qui adduxerunt eum in Babylonem, afportatis fimul

egnate Qd

pretiofiffimis vafis domus Domini. * Regem vero conilituit 4Reg.

»

24.17-

Sedeciam patruum ejus fuper Judam, & Jerufalem.

11. Vigint, & unius anni erat Sedechias: cum regnare coe-

Jerem

x in feute

3451*

piffet, & undecim annis regnavit in Jerufalem.

i, & talento

i2. Fecitque malum in oculis Domini Dei fui, nec erubuit

faciem Jeremice prophetae , loquentis ad fe ex ore Domini.

EM

13. À rege quoque Nabuchodonofor receffit, qui adjurave-

"o

rat eum per Deum: & induravit cervicem fuam, & cor, ut non

reverteretur ad Dominum Deum lIfrael.

Vide di

I4. Sed & univerfíi principes facerdotum , & populus prse-

gju:. )

varicati funt inique juxta univerfas abominationes gentium;

. 2*

pan

;»i-

) Hor.

polluerunt domum Domini, quam fan&tificaverat fibi in Jeru-

P

g Dunily

1

Aa5

l 50 Mit"

( pro

bitas

i:a-d;em..

6. Vinium.) Sciicet-|oachimum.

12. Nec erubizr. ) Neglexit monita

uäm fadbtly

ad poeenitentiam hortantis.

$. bpventa [un? im €9.) Vide dicta

13. Qui adjwraverat eum.) Qui ju-

4. Reg. 24. num. 5."

rejurando illum obfítrinxerat. In Hebr.

TALP 6 )

Q- Cum regnare cepiffer.) Una cum

m

eft, qui jerare fecerat eum per Deum.

uode j

funt &X

patre fuo , fed jam cum eo defun&o

1

Etiam malis Principibus fides data

É

lori

folus regnare cepit, erat annorum

fervanda eft.

, nim»

oGodecim. 4. Keg. 24. 8-

t4. Quam fantlificeverat ftbi im Te-

num. !

ru[a/en. ) Quam fibi elegerat, & de-

1 Poü lllum

lo. Regezs confüiture Sedeciam. ) Vi-

de di&a 4. Re*g'.r cape 24« Ttum- 17«

dicatione folemni fibi facrari volugra"c.-

fupi

188 LIBRI II PARALIPOMENöN CAPUT XXXVI.

1s. Mittebat autem Dominus Deus patrum fuorum ad illos

per manum nuntiorum fuorum, de no£te confurgens, & quo-

tidie commonens: eo quod parceret populo, & habitaculo fuo.

16. At illi fubfannabant nuntios Dei, & parvipendebant fer-

mones ejus, illudebantque prophetis , donec aícenderet furor

Domini 1n populum ejus, & effet nulla curatio.

17. Adduxit enim fuper eos regem Chaldaeorum, & inter-

Oyrus, at

fecit juvenes eorum gladio in domo fanttuarii fui: non eft mi-

fertus adolefcentis, & virginis, & fenis

tf

, Ne€ decrep»iti quidem,

| (l f

fed omnes tradidit in manibus ejus.

f

18. Univerfaque vafa domus Domini, tam majora, quam

minora, & thefauros templi, & regis, & principum , transtulit

I

Nan

in Babylonem.

bum

19. Incenderunt hoftes domum Dei, deftruxeruntque mu-

tum

rum Jerufalem, univerfas turres combufferunt, & quidquid

Pno

pretiofum fuerat, demoliti funt.

3. Hac i

20. Si quis evaferat gladium, du&tus in Babylonem fervivit

ttihi Dom

regi, & filiis ejus, donec imperaret rex Perfarum,

&l domum

21. Ut compleretur fermo Domini ex ore Jeremize, & cele-

? Quisi

braret terra fabbata fua : cun£&tis enim diebus defolationis egit

fabbatum, usque dum complerentur feptuaginta anni.

Cum ipío.

2 Efd.

domum ])

22." Anno autem primo Cyri regis Perfarum, ad explendum

4 Et o

1.1-& fermonem Domini, quem locutus fuerat per os Jeremice, fufci-

j

er

tavit Dominus fpiritum Cyri regis Perfarum: qui juffit praedi-

————

]

:!

15, Cari in univerfo regno fuo, etiam per fcripturam, dicens:

&

jynj

253. Hzec dicit Cyrus rex Perfarum: Omnia regna terrae de-

l, I:xi R(g

Mi

10 — dit mihi Dominus Deus coeli, & ipfe praecepit mihi, ut zedifi-

carem ei domum in Jerufalem, quae eft in Judaea : quis ex vobis

ïfanftulit(.)

eft in omni

um eo, &

Quo Chaldæig

aícendat.

populo.equ? fit Dominus Deus fuus c

LIBER

006 rtptare

,5 Ut Jere

1j. Per mamum muntiorum. ) Pro-

21. Serzo Domini ex ore Jeremis.)

phetas fcilicet deftinando.

Qui poft feptuaginta annos reditum ex

De notte confürgens.) Ylebr. manican-

Gafiitte w

Baby!onica eaptivitate pollicitus erat.

CMp. o 1

5o, quafi dicat, mature, & diligenter.

Vide]Jerem. cap. 25. 12. & cap. 29. tt.

S;'J'?ifattli; D

Parceret populo, ) Parcere cuperet.

Celebraret ferra fabbata fua.) Incul-

ATC frento,

X6. ÀNuncios Dei.) Prophetas.

ta, & habitatoribus propemodum va-

M

Effet zulla curatio.) Nullum effetre-

cua , przefertim poft occifum Godo-

u)ll'lmfb

L Egm)

medium, illis eurationem non admit-

tentibus.

liam feriaretur ab oratione, &c.

3 0220 Ju(ü

22. dnno antem primo, €fc. ) Que

Ql

HM dl[l,

20. Douec imperaret Rex Perfarum. )

hic dicuntur ufque ad . finem capitis,

Regi

l elidi.

Nümirum

rus, cujus mentio fit

repetuntur initio libri fequentis, pri-

verficulo 22

r

quenti .

Yi

mnl.q f

€gn

j

; & lib Efdrz

mi ícificet Efdre, ubi commodius

fenfic

e

€ap. 1. flatim initio.

explicabuntur.

T Smy

«X

AVL

xÜee a x

139

m ad illos

LIBER PRIMUS.

liaculo fuo,

debant fer-

deret füror

ESD R .

CA P UT PRIMUM

!, & inter-

Cyrus , completis foptuaginta captivitatis Babylonice annis , dici-

non eft mi-

3ti quidern,

nitus in[piratus , redditis vafis templi Salofnonis quinque millia

quadringeutis , captioitatem lfraelitis relaxat ;

*

jora, quam

concedens templi vecdificationem.

. transtali

N anno primo Cyri regis Perfarum, ut compleretur ver- ».Par.

bum Domini ex ore Jeremise , fufcitavit Dominus fpiri- 36-22-

erem

vatque Tu-

tum Cyri regis Perfarum : & traduxit vocem in omni re-

k quidqu

24.12-

gno fuo, etiam per Scripturam, dicens:

.

29.10»

2. Haec dicit Cyrus rex Perfarum: Omni

a regna terrze dedit

Ifaiz

em fervirit

mihi Dominus Deus cocli, & ipfe preecepit mihi, ut eedificarem 45.15:

,

ei domum in Jerufalem, qua eft in Judsea.

ye, & cde-

.. Quis eft 1n vobis de univerfo populo ejus? Sit Deus illius

Jationis eglt

cum ipfo. Afcendat in Jerufalem quze eft in Judaea, & zedificet

nni.

domum Domini Dei Ifrael, ipfe eft Deus, qui eft in Jerufalem.

'explendum

4. Et omnes reliqui in cun&tis locis, ubicumque habitant,

'emiæg fu Cl,ö

Y

adju-

joffit prat

dicens :

Yi Rcäi.c Perj:qrumæ) Qui viécto

illi data fuiffe.

]ta locutus videturit

. Aftiage Medorum Rege, Me-

fuo edicto propter lfaie verba cap. 45*

a terré o

1.C

I.Íue prophetig : Hae 4jcit Deminwus

tranftulit.

dorum imperium ad Perfas

ji, uGl

Ejus ergo anno primo,

Chriflo meo Cyros eujus apprebends dex

quis ex 005

quo Chaldais vi&is cepit in Baby-

teram , ut [ubjiciam ante faciem ejus geme

lone regnare, hzc gefta funt.

tes, €9 dorfz; Regum vertam &e.

) cutti €0,

Ex ore Teremis.) Qui poft feptua-

Pracepiz wmibi , 8 lfaie nir&iriüm

pE

ginta annos reditum ex Babylonica

cap. 44. 28. ubi habemus : $ 4ico

( 74!5!7714'

captivitate promiferat, cap. 2$. I12.

Cjro: paffer meWs e$, 6 omnem volun-

gos retitiim

& cap. 29. ir.

zatem aam complebis. — Qui dico ferne

olfíitus &t

Sujcitavit Dominus [iritum erri,. £5e.)

falem : edificaberis , & templo, fendabe-

. kop. P E

Hanc mentem injecit Cyro Regi.

ris, & Cap. 45. 13

lpfe edifitabit ct-

Jnc

vitatem meam , 6 captivitatem meam die

"N

y4

Traduxit vocem. ) Jufht pradicars in

'ope

o

uzrver(o regno [uo, ut dicitur ». Paral.

mittet, non in prerio, neque àn muneribts,

ca

(im Go

36. 22.

uffit preconis voce indici.

3. De univerfo populo ejus. ) Populo

a. Hec dicir Cyrus , &c. ) N erba funt

]udaico.

1100

ud

4. Oranes veliqui. ) Judei, quibus

TP

Regii edici.

etfi caP]tls,

Ümnia regna terra.

) Hyperbole.

animus, aut facultas deeft migrandi

i fcquent

151P

Vel fenfus eft , circumjecta regna,

in Jerufalem , & Judzam , nec non

om

qodil

qu& Syrus occupaverat , divino nutu

prafe&s provinciarum rcgiarqm, ut

i

196

LIBRIIL ESDR.£

10. $y

adjavent eum viri de loco fuo, argento, & auro, & fubftantia,

mille.

& pecoribus, excepto quod voluntarie offerunt tem

plo Dei,

ru. Ofti

quod eft in Jerufalem.

genia : Uf

s. Et furrexerunt pr

incipes patrum de Juda, & Benjamin,

& facerdotes, & Levitae, & omnis , cujus Deus fufcitavit fpi-

transmigrg

ritum, ut afcenderent ad aedificandum templum Domini, quod

erat in Jerufalem.

/&. Univerfique, qui erant in circuitu, adjuverunt manus

Juteruis 1

eorum in vafis argenteis, & aureis, in fubftantia, & jumentis,

j

in füpelle&tili , exceptis his, quze fponte obtulerant.

7. Rex quoque Cyrus protulit vafa templi Domini, quae

tulerat Nabuchodonofor de Jerufalem , & pofuerat ea in tem-

plo Dei fui.

E

H

9. Protulit autem ea Cyrusrex Perfatum per manumMithri-

nism Bib:

datis filii Gazabar, & annumeravit ea Saffabafar principi Juda.

quisque

9. Et hic eft numerus eorum: Phialze aureze triginta, phialae

?

Ul !

Itri viginti novem , fcyphi aurei triginta,

R.a.ï;el"

arggnt.eæ mii,le,— cu

J 1

ID

10. Scyphi

Nunmerus:

.colli'gïtm' ex n.6. feq. & cap. 3. n.7.

nentibus , an dealienigenis, qui Cyro

» Fl

Viri. ) Jgdæi-

fertalle gratificari voluerunt. Jofe-

De loco [uo.) Sedibus non mutatis.

phus l. 11. antiq. cap. 1. amicos Re-

gios nominat.

Vel de agris, domibus, & proventibus

Ts j, Paj

fuis fuppeditet pro fua facultate.

Exceptis bis, qu& fponte obtuleramr.))

Vettünb «sj

Excepto. ) ld eft , prater. LXX. ha-

Prater donaria, qua templo Dei con-

VOnjup:tione

bent, /za eun voluntario, &c.

-eb;.

fecrarant, & quacummque.reftauratio-

20. Sérynd;

m oblattone [pontauta

ni Hierofolymorum addixerunt.

thitrs, vl

g. Principes patrum. ) Seniores il-

&g. EMi Gazabar.) In Hebrao, &

ll gäinqu

farum tribuum , qui dignitate, atque

Graco non ell vox, F

Gazabar

NU pa

auctoritate ceteros antecedebant : in

autem Llebraice fignificat thefaura-

1 foede fjc

rium; itaque juxta textum Hebraicum

Greco eft Xexovree vuv mavreiov T$

T u

dYsa, u2l Bewunulv QuATe» id eft,Princz-

fententia eft , Cyrum protuliífe vaía

I,

p triäuum,ff fämilïzrumïüdz, &5 Bezza-

per manum Mlüthridatis thefaurarii.

PRG'WW;

Saffabafzr Principi juda. ) Sailaba-

min ToTeix idem fignificat , quod

far hic princeps Juda erat Zorobabel,

Tiete

y&er

Latinis familia , aut gens. D. Hier.

Chi

eontra Helvidium, Parezmzelazz, vocat.

filius Salathielis, & nepos Jechoniz

0 fe

Regis, qui Babylone natus erat , &

Qiptvipoti

Vocem Grzcam retinuit vulgata editio

a Chaldais Saffabafar dicebatur.

CDUert

l

Píalm. 95. 8-

Afferte Domino parría

9. Phi4le. ) Pagninus & Vatablus

Vldey fi

yertunt, Pol/sbra ; putant enim 5p3N

ll

( -fræ.z-gm; ) gentium ,. afferte Domzmo glo-

AT boffint

viass, $ bonorem.

4gartal vas fignificare , in quo aqua

P'vrz

Su[cicarvit [piritum. ) Hlanc mentem

ad lavandas manus infunditur.

Tnen

) t Tem

injecit.

Scypbi.) Pagninus vertit cocb/earza s

fubq

!

6. Qui erant iu circuitu. ) Vicinieo-

Vatablus eratzzes. LX XX. retinuerunt

&t

4'13&2]

rum. BDubium autem relinquitur , an

vocem IHebraicam Cegeures. — Quuid fi-

* (,ym Zw

id intelligendum fit de Jud&is rema-

gnificet Hebraicum 3152 c/quor, dixi-

Yaf

CAPUT L&i

19X

Y fubffantia,

1o. Sc

mille.

yphi argentei fecundi, quadringenti decetm ? vafa alia,

templo Dei,

1r. Omnia vafa aurea, & argentea, quinque millia quadrin-

t Benjmin,

genta: univerfa tulit Saffabafar, cum his

iícitavit fpi-

, qui afcen'deþant de

transmigrgtione Babylonis in Jerufalem.

'orainj quod

CAPUT.R.

ünt fnanas

& jumentis

JNuimerus vevertentium duce Zorobabel e captivitate Babyloniea in

Sferufalem ; ac donorum in readificationem templi

i

omini, que

oblatorum.

j ea in temte

funt autem provincie filii, qui afcenderunt de capti- :Eft.

I.HI

vitate, quam transtulerat Nabuchodonofor rex Babylo- 7- 6-

imum Mithri«

nis in Babylonem, & reverfi funt in Jerufalem, & Judam,unus-

rincipi Juca

quisque in civitatem fuam.

inta phiad

2. Qui venerunt cum Zorobabel, Jofue, Nehemia, Saraja,

1trigintay

Rahelaja, Mardochai, Belfan, Mefphar, Beguai, R ehum, Baana,

1o, Scypiil

Numerus virorum populi Ifrael :

enis, qui jro

5. Filii Pharos, duo millia centum feptuagintaduo.

luerunt. Jore-

4. Filii

, amicos A

mus I. Pav,ral; cap.2g. num. 17, Alii

erant Jud&orum , ideoque eorum no-

vertunt, expzazoria , nam radix 35 in

mnina peculiariter exprimuntur.

de ahnleram-)

conjugitione Pihe! expiare fignificat.

Mardechsi.) Yiunc quidam putant

mplo D co-

Si

;ue»re&auratio-

20. Secundi.) Alterius forme , vel

patruum Hfther effe: alii alium.

iserunt.

minores, vel non ita pretiofi.

fuit, probabile eft Judeam hac tam

li. Quisque milla quadringenta. )

commoda occafione excurriífe ad re-

ü Hebra0,

Quorum partem aliquam dumtaxat

cuperandas poffeffiones paternas, re-

jj Gunbut

diturus poftea in Chaidzam.

gor thefurt

in fpecie facer textus. recenfet nimi-

Numerus virorum populi. y. A verficu-

um Hebraicum

rum 2499.

lo etiam tertio fequenti ufque ad tri-

mtülimi Wfa

íp

Revincis fflii.) Judece, vel Chal-

efimum fextum recenfentur [fraelite,

; thefaurarti

doz. IEránt quidem Judzige-

qui ad tribum Levi non pertinebant ;

Salldud-

nere, & ex [Judea oriundi , fed in

a trigefimo vero fexto ufque ad 45.

rr;ï, 7Lorobabty

Chaldea fere omnes nati tempore

echomæ

Sacerdotes, &Levite;n. 45. autem,

605]

captivitatis , qu& annos feptuaginta

deinceps Nathinzi,& Profelyti,fivein-

yitus erat )

tenuerat : itaque tam judez , quam

certi, qui non erant degenere Ifrael,

jcebatar

Chaldez filii non incommode appel-

3. Fiii Phares.) S$equitur longus

Vi

gbhus

lari poffunt.

Catalosus eorum, qui ex captivitate

Y enim jm] i

Reverfé funt im Jeru[alem. ) 1ta ta-

Babylonica in patriam reverfi funt.

men, ut remanerent Cyro, & Perfis

Notandum autem eíl, quod quedam

mditi

fubditi, & tributari:, ut patet ex cap.

nomina , qua hic habentur, funt ur-

enbeihn

4. 13. & 3. Efdr. 5. 4.

bium, & oppidorumnomina, ut cum

unt

Laj

-

Cum Zorobabel, Tofüa , 6$c. ) Qui

dicitur, £ Berblebem , fflit. Cariatbia-

Qu *

"d

d

hoc verficulo recenfentur, proceres

riun, fli;' jericho. . Quadam vero funþ

y d

13

&

u9

LIBRII.

ESD R /£

E Flhl Sephatia, trecenti feptuagintaduo.

f*'/ Flll

s. Filii Area, feptlngentl feptuagintaqui

nque.

n p]

6. Filii Phahath Moab, filiorum Jofue

j

0ab duo mxlha

9 li

ettingenti duodecim.

4o Le&

4. Filii £lam, mille ducenti qumquaglntaquatuon

puagint

$. Filii Zethua, nongenti quadragintaquinque.

4L. aT

9. Filii Zachai, feptingenti fexaginta z

^. Fil

IO.

Filii Bani, fexcenti quadragintaduo.

]. Accub, fil

II.

Filu Bebal , fexcenti vigintitres.

3 N?.L]

12. Filii Azzad, mille ducenti vigintiduo

4 Pl

15

Filiü Adamcam fexcenti fe*(agmta fex.

4f

Fili

14.

Filii Beguai, duo millia quinquaginta fex.

46. E

15.

Filii Adin, quadringenti quinquaginta quatuor.

u,'ZH

16

Filii Ather, qui erant ex Ezechia, nonaginta octo.

49. E

17

Filii Befai, trecenti vigintitres.

4 Fl

18

Filii Jora, 'centum duodecim.

go. Fil

19

Filii Hafum ducenti vigintitres.

s. Bilr

20

Fili Gebbar, nonagintaquinque.

$. Fil

2I

Filii Bethlehem, centum vigintitres.

5 Fili

22

Viri Netupha, quinquagintafex.

TR

23

Viri Anathoth , centum vigintio&to.

- V& Rili

24

Filü Azmaveth ; quadragintaduo.

Pharuda

25.

Filii Carlathmmm Cephira, & Beroth, feptmgent1 qt,a-

$6. Fllu

äragmtatres

$9- Hl

46. Filii Rama , & Gabaa, fexcenti viginti unus.

ebalm

27T. Viri Mabhmas, centum viginti duo.

18. 0m

28. Viri Bethel, & Hai, ducenti v1g1nt1tres.

Donginta

49. Filii Nebo, qumquagmtaduo

$9. Ft h

30. Filii Megbis, centum quinquagintafex.

& Ad()n |

1 Filii ZElam il erius, mille ducenti quinquaginta quatum,

Vorum 8

32. Filii Harim , trecenti viginti.:

fo, Flh

33-

Fihi Lod, Hadld & Ono, feptlngentl vigintiquinque.

gitta du l0

34

Filii ïemcha, trecenu quadragintaquinque.

!

-

je

:

Filii Senea, tria millia fexcenti triginta,

tj

Nat;

36.

Sacerdotes : Filii ]adaja in domo Jofue, nongenti feptua—

G A0ite t

gmtatres

lde dl&d I

37. Filii

T5 Ri

[j

T 1nte|

lgen

nomina vxrorum utcum dicitur num

locorum nomina fint, que virorum

rofeï5

l$ g

l. Cantores: fün Afkpb & num. 42

& operofüm eft, nec admodum uti-

Qmon It dt

félis fanitorum , filiz' Sellum.

Subtilius

le: quare quod aln ctiam fecerunt in-

vero difquirere, & mvefhgare ; qu&

terpretes , hzc miffa faciemus

l,

!/[tmc

CAPU'T 1IL

193

—/

27. Filir Emmer, mille qumquaomta duo,

a8. PFilii Pheshur, mille ducenti quadraginta feptem,

, düo mxll

49. Filir Harim, mille decem, & feptem.

4o. Levitze : Filii Jofue, & Cedmlhel filiorum Odov1æ, fe

Qof.

' ptaagint. quatuor

]

-

(4I. Cantores: Filii Afaph centum viginti o&o.

42. Filii Janitorum : filii Sellum, filii Ater, filii Thelmon,filii

Accub, filit Hatita, filii Sobai: univerfi centum triginta novem,

43 Nathinzei : filii Si ha, filii Hafupha, filii Tabbaoth.

44

Filii Ceros , filii Slaa, filii Phadon,

mlulebana filii Hagaba, filii Accub,

46

Filii Hagab, fili Semlai, li Hanan,

tuot,

Fili Gaddel filii Gaher; filii Raaja,

47

|ta oct

48

Filii Rafin, hhl Necoda, filii Gazam,

49

Fili Aza; lii Phafea, hlu Befee,

$9

Fili Afena filii Mumm filii Nephufim,

$1

Filii Bacbuc, filii Hacupha filii Harhur,

$52*

Filii Besluth, filii Mahida, hilii Harfa,

33

Filii Bercos, [ filii Sifara, üli Thema,

$4

Filii Nafia, ülii hatlpha

855

Filii fervorum Salomoms flii Sotal, filii Sopheret, filu

Pharuda ?

s6. Filii fala, filii Dercon, filii Gedel,

mogen:

;7. Filii Saphatia, filii Hatll filii Phocnereth qui erant de

:

Afebaim, filii Ami.

$8. Omnes Nathinaei, & filii fervorum Salomoms trecenti

nonaginta duo.

$9. Et hi, qui afcenderunt de Thelmala,Thelharfa, Cherub

& Ádon, & Emer: & rion potuerunt indicare domum patlum

- fuorum, & femen fuum , utrum ex Iírael effent.

] quatt

6o. Filii Dalaja , filii 1 obla üln Necoda, fexcenti qumqua«

qumqüe

gmta duo.

Z*

-61. Lt

43- th/)lræ.z ) Id eft, donan erant

bus cædendls, poliendis , &c. ut han

Gabaonite templi nnmüeuo addxöh

bernus r.

Paral: 22. 2. & lib. 2

2. Cap.

st p

Vide di&a 1. Paral. o. 2

Laj

-

17. &18

$s. Fa fervorum Sazammu ) 'Hd

$9- Nom potuerumt znudicame , Efc)

w Flhi

tur intelligere Profelytes, qui ab iis

uorum genus erat incertum , nec

Pxofelyus genus ducebant, quos Sa-

fatis probare poterant efle fe de ge-

viroruit |

lomon in ftru&ura templi fervilibus

nere If/aelitarum ; "'helmala, i helhar-

qodutt F u

quibufdam minifleriis addixit , lapidi-

faa &c. nomma funt mbmm Chald&ag.

fgcemnf o |

DBi£l. cuzs Conm. Menoch, Tos. l.

Bb

facxemu5

ä

t94

LIBRI EL ESDR./E

6r. Can

6t. Et de filiis facerdotum : filii Hobia, filii Accos, filii

Berzellai , qui accepit de filiabus Berzellai Galaaditis uxorem,

nim fex j

& vocatus eft nomine eorum.

6j Et«

65. Hi quafierunt fcripturam genealogise fuze, & non inve-

Domini,

Dei ad ext

nerunt, & eje&ti funt de facerdotio.

65. Et dixit Atherfatha eis,-ut non comederent de San&o

6. Sed

fantctorum , donec furgeret facerdos do£tus, atque perfectus.

fidos (1) f

li, & vef

64. Omnis multitudo quafi unus, quadraginta duo millia tre-

centi fexaginta:

7o. Hab

65. Exceptisfervis eorum, & ancillis, qui erant feptem millia

& cantore

trecenti triginta feptem: & in ipfis cantores, atque cantatrices

füsque lr

ducenti.

66. Equi eorum (1) feptingenti triginta fex , muli eorum,

ducenti quadraginta quinque.

b7. Ca-

Uoroycaia

fl üfrerur

(1) feptïngenti: In edit. Sixt. legitur : fexcenti..

lrum ; (

61. Berzel/si. ) Qui Berzellai ac-

pra recenfiti füummamhanc conficiunt.

cepit de filiabus Berzellai Galaaditis

Verum fupputanti apparebat fummam

)

Sacerdotis uxorem, & vocatus eft no-

effe adeo minorem, ut decem millia

I.

mine eorum , fcilicet facerdotum,

virorum, & eo amplius defideraretur.

Amq

quafi dicat: hic Berzellai duxit uxo-

Cui objectioni refponderi poteft eos,

3

J

Qvit

rem filiam Berzellaifacerdotis, &per

qui per partes hoccapite numerantur,

ilam vocatus efi facerdos, id eft or-

Unus in lr

fuiffe tantum ex tribus tribubus, Ju-

$ Ef

tus ex genere facerdotali; fed cum id

daífcilicet, Beniamin, & Levi, cum

publicis genealogiarum tabulis proba-

his autem alios etiam aícendiffe ex

: Zotoba

re non poffet , tam ipfe , quam filii

aliis tribubus: omnes fimul fümmam,

altire Dej

ejus a facerdotio rejecti fuere.

bant.

qua hoc verficulo habetur , conficie-

Dim eft

62. Ejetti [unt Sacerdorro. ) Ex albo

*. Coll

facerdotum expun&i, aut inillud non

63. Cantores , 4Afque. Cantatrices da-

infcripti, quod non confítaret eos Aa-

cezti.) Supra num. 41.

Cantores di-

Téntbus c

per ilud |

ronis genus elfe,

cuntur fuiffe centum viginti o&o. Ex

63- dther[atba,) Sicdicebatur Chal-

horum genere etiam Cantatrices fuif-

daice Nehemias , ut patet INehem.

fe videntur.

Conllat autem ex 1. Pa-

7. 6$. & cap. g. num. 9.

ral. 25. 6. non folum Cantores, fed

De Sanülo Sanüorum,

(i) ferar

) De fan&is

etiam Cantatrices templo infervire fo-

6 D [777

facrorum efeis.

litas.

Porro

cum- Nehemias lib.

A& Qp, 1 n

Sacerdos dotkus , &6c.) Cujus fapien-

cap. 7. num. 67. habeantur Cantores

tia veritas rei obícure inveniretur.

"].' Sülido;,

cum Cantatricibus fuiffe 245. dicen-

E7 38

In Hebr. e(t, 4ezec ffaret. facerdos. m

dum videtur hic przecipuos tantum

L

ürim, & Thumin, id elt, donec fum-

recenferi ; aut rejectos aliquos Canto-

?40- Ubias

inus facerdos applicato ephod, & ra-

res, cum inflituta eft profe&io ex Ba-

tionali, in quo erat Urim, & Thum-

*im d

Verbo

bylone, quafi non effent ex tribuLe-

Qui

mim divinum confíuleret oraculum ,

vi; qui poftea cum de illorum gene-

& refponfüm aliquod, quo controver-

re conílitiffet, pro Levitis, & canto-

:jw

i

fia dirimeretur, reportaret.

ribus agniti funt , & in reliquorum

flro

1

eenfum a INehemia relati

Siplem

64. Omnis multirsde. ) Omnes fu-

z.

Afl vi, !

N

CAPU T II. & III.

19

J

m

Accts, fili

67. Cameli eorum, Iquadringenti triginta qni;a(ïiæg afini eo-

ilis xorem,

rum fex millia feptingenti viginti.

68. Et de principibus patrum , cum ingrederentur templum

& non imve-

Domini , quod eft in Jerufalem , fponte obtulerunt in domum

Dei ad extruendam eam iin loco fuo.

nt de Santlo

69. Secundum vires fuas dederunt impenfas operis, auri fo-

e perfedus,

lidos (1) fexaginta millia, & mille : ar

genti mnas quinque mil-

jo millia tte-

lia, & vettes facerdotales centum.

7o. Habitaverunt ergo facerdotes, & Levitze, & de populo,

teptem mll

& cantores, & janitores, & Nathinzei

Y

e cantattices

fusque Ifrael in civitatibus fuis.

,in urbibusx fuis, univer-

QAPIT HL

qoli eorum,

6 r

Comvocato populo in Sterufalem, extruitur altare, fuper quo viéi.

ii

m« offeruntur : celebratur quoque feptem diebus feffum tabernacu-

hane confictunt.

lorum : €» Jecundo rever fionis auno templum fundatur

» populo

vocif erante , partim ex gaudio , partim ex fletu.

arebat fummam

yt decem millia

1. T Amque venerat menfis feptimus, & erant filii Ifrael in

us defideraretur.

jeri potell €05

- civitatibus fuis :

congregatus eft ergo populuxs quafi vir

unus in Terufalem:

jte nurmerantt,

g tribubus, Ju-

2. Et furrexit Jofue filius Jofedec

; & fratres ejus facerdotes,

&Le i, cum

& Zorobabel filius Salathiel, & fratres ejus, & sedificaverunt

r:x sfcendille ex

altare Dei Ifrael, ut offerrent in eo holocauttomata

, ficut Ícri-

(imoul fümmafy

ptum eft in lege Moyfi viri Dei.

)etUF, con de

4. Collocaverunt autem altare

Dei '*fuper bafes fuas , deter-

,» Cantalricet ifl

rentibus eos per circuitum populis terrarum, & obtulerunt fu-

, Cantores d

Í

mane , & vefpere :

ripinti 000. £

h

per illud h'olf)cauüum Domino

Bb2

4. Fe-

Cantatrics u

;autem abie

(i) fexaginta. In edit. Szxt. legitur

: quadraginta.

(antores, *

68. De principibus patrum. ) Vide di-

2. Jofue filius Tofedec.)) Qui eo tem-

yloinfrcire

«&a cap. 1. num. 5$.

pore erat fummus facerdos.

^

Neemie. IP^

69. Solidos.) Vide dicta z.Paral. 29.7.

Za;aözzöelflizzs Sdlzztbie!.) Ex tribu

nt

yr Can ort

- Mizas.) Minas. Mina Hebrza con-

jcenm

Juda, gentis fuz Princeps, Vide fu-

jffe 245

tinet ficlos fexaginta id efl, drachmas

pra cap. 1. num. 9.

a puo

" tantum

240. uncias 30. duas nimirum libras

3. Dererrentibus eos, &£c.) Circum-

altquos

C

cum dimidia. Dicitur Mina, vel Mina

jectis gentibus ; Samaritis vero potif-

yofeto &

verbo 73375 22 , 1d eft, numeravit.

fimum, admittentibus , ne excitaretur

zfis feptimus. ) Quem Hebrai

arca, & Dei Ifrael cultus.vocaretur,

illorum

M

d'iznr appellant , & fere no-

Holocaz (lum Domino m«ne, 64 'vc:ävere.)

evitls

.

ftro Septembri refpondet.

Juge facrificium ,' quod num. 2. 3.

1 I6

Qf vir anus. ) Omnes ad unum.

mane, & vefpere ofterri pracipitur.

r

196

LIBRITL ESDRJE

4. Feceruntque folemnitatem tabernaculorum, ficut fcriptum

n E

eft, & holocauftum diebus fingulis per ordinem, fecundum

Mb niam bor

praeceptum , opus diei in die fuo-

Jrael, (

jn laudan

5. Et poft haec holocauftum juge, tam in calendis quam in

univerfis folemnitatibus Domini, qus&e erant confecrat2e, & in

ttini.

1. Plu

omnibus, in quibus ultro offerebatur munus Domino,

6. A primo die menfis feptimi coeperunt offerre holocau-

patrum, i

ftum Domino: porto templum Dei nondum fundatum erat.

tum effet.

7. Dederunt autem pecunias latomis, & ceementariis: cibum

pni: & m

quoque, & potum, & oleum, Sidoniis, l'yriisque , ut deferrent

I^. N«

ligna cedrina de Libano ad mare Joppes, juxta quod praecepe-

tium, & y

rat Cyrus rex Perfarum eis.

ferabatur

. 8. Anno autem fecundo adventus eorum ad templum Dei in

erufalem , menfe fecundo coeperunt Zorobabel filius Sala-

thiel, & Jofue filius Jofedec, & reliqui de fratribus eorum fa-

—

cerdotes, & Levitee, & omnes, qui venerant de captivitate in

v]fmelis li

Jerufalem, & conftituerunt Levitas a v

iginti annis, & fupra,

Samariæ,

ut urgerent opus Domini.

üdi

9. Stetitque Jofue, & filii ejus, & fratres ejus Cedmihel, &

filii ejus, & filii Juda, quafi vir unus, ut inftarent fuper eos,

qui faciebant opus in templo Dei:

fdii Henadad, & filii eo-

rum , & fratres eorum Levitae.

Udi

10. Fundato igitur a caementariis templo Domini, fteterunt

ptn

facerdotes in ornatu fuo cum tubis: & Levitze filii Afaph in

5 Et«

Cymbalirs, ut laudarent Deum per manus David regis Ifrael.

IL. Ef

"U vef

H

(dan v

4 Soleznit stem taöer;m?u[arztm.)Quæ

ut fcilicet temporibus fuis, five Ca-

in menfem feptimum incidebat , ut

lendze effent, five alie. folemnitates ,

habemus Levit. o3, & feptem dies

fervaretur lex facrificiorum a Moyfe

E

Tnihi

H Omfgä

tenebat, & fingulis diebus offereban-

prafcripta.

tur Folocaufta, ut ibi prefcribitur. Vi-

Qua eramt confecrata. ) Qul dies

QH.W/W j

de Riberam de 'T'emplo lib. s. cap. r3.

erantfeflivi, & fa&iin Dei honorem.

Ü od pf

Opus diei im die fuo. ) Id eft, fingu-

Ulrro offercbatur. ) Ex pietate privata.

Diitemi s n

lis diebus fa&um eft , quod eo die

7- Cibum quoque, GÓ potum, €5c. ) Sa-

hat i 4itr;

juxta legem faciendum erat, tot fci-

lomonem imitati, qui idem fecerat,

.HO Xïides, 1

licet hoítias offerendo , & eo modo,

cum prius templum adificavit, ut ha-

14 n dl 2

Quo opportebat.

tb

bemus 3. Reg. $. 11.

1OG. Fuedato .

.

1Ug uta i

$- Er poff bac bolocatffur juge , €9c.)

zemplo. ) Dum

Ht ef s

Significat ab hoc-menfe feptimo re-

fundaretur, ut clarius eft in Hebrao..-

|

9& Ui

füitutum effe ritum. facrum facrificio-

Per manus David Re

E

of h

gis Ifä*ael. ) Ca-. 5

——

AC ver|

:gm, & deinceps tenuiffe curfqm fuum,

nentes Pfalmos Davidiwsï :

105 g

text

nl()ie

IRSV

Prüs «

mpl

—

CAPUT II &IV.

to-y

uf feriptum

11. Et concinebant in bymnis, & confeffione Domino: Qüoä

, fecundum

niam bonus, quoniam in seternum mifericordia ejus fuper

lMrael. Omnis quoque populus vociferabatur clamore magno

s quam in

in laudando Dominum, eo quod fundatum eflet templum Do-

1

mini.

x

ecnta» ein

1100

12. Plurimi etiam de facerdotibus, & Lévitis, & principes

re holocat-

patrum , & feniores, qui viderant templum prius, cum funda-

atum erat.

tum elfet, & hoc templum in oculis eorum, flebant voce ma-

atils: cioum.

gna: & multi vociferantes in laetitia, elevabant vocem.

ut deferrent

13. Nec poterat quisquam agnofcere vocem clamoris leetan-

tium, & vocem fletus populi: commixtim enim populus voci-

od pracepe--

ferabatur clamore magno, & vox audiebatur procul.

lum Dei in

| filius Sale-

C APUT IV.

us eorum 32

Jraelis Wläs , qui ab Affur iiffi fuerant. ad inbabitaudas trbes

aptivitate i

Samarig , impediunt templi, & urbis inflaurationem , quod tom

js, & füpta;

admitterentur , ut. fünul. edificarent , C? ufque ad

"ednihel, E

facundum Darii. annum intermitti

jrocurant,

nt füper 605

n

l.

Udierunt autem hoftes Tude, & Benjamin, quia filii ca-

ptivitatis aedificarent templum Domirio Deo 1írael.

i, fleterutt

'2. Et accedentes ad Zorobabel, & ad principes patrum dixe-

dl Aph i

runt eis : /Edificemus vobifcum : quia ita ut vos, quaserimus

egis lia

Il

i

Deum veftrum: ecce nos immolavimus vittimas a d/wiebus Afor

qui adduxit nos huc.

/

Hadda:n regis Affur,

Bb 5

3. Et

[ n

LL £

Is

4fuis HVC Ca"

[0168 ,

g. folemni

It. CanfejiofDomifzäLaude Do-

exhibet Vatabl. in fua verfione, qui

ipnm à Moj*

1Tnini.

fic habet: Semes qui videraut domum ; Yio-

Ononiam bonus, Gc. ) Nidetur allu-

rem, dum fundarent banc doimum , i&

li dies

dere ad Pfalm. 135. cujusinitium eft :

eculis eorum; flabant , C$c.

Flebant

fu. )

Confitemini Domino, quoniam bonus , quo-

autem , quod initia hujus zedificii non

y piela

? pl'le'

niam im atevnum mifiricordia ejus, in

refponderent priftine majeftati prioris

"T

quo vicies, & fepties .epetitur, qwo-

templi.

Fluebant tamen fimullatitie

lacryme, quod templum quale qua-

yde

q fecttily

ejam im etermum mifiricordia ejus,. Na-

;:difiCEWi

r uthte

tablus putat fuiffe Pfalm. 117. cujus

le, religioque refurgeret.

initium eft idem.

es Jud«. ) Samaritani , ut

j,) D

l12. Qui videramz tewplums prrus.)

Ll

]

OP

atet ex num. 2.

IO.

1711

Poft hzc verbaponenda eft interpun-

Fl c:zpti"vitzztis. )

udei qui ex

; i

a ao

(

7I Ij;' Ad

&io, ne textus dicere videatur , Se-

captivitate Babylonica venerant Jero-

hiores iflos vidiffe, cum fundaretur

folymam , & templum adificabant.

1*

z. 4 dsebus Afor Haddan Regss AJur.)

Prius templum. Seníusergo eft, quem

"

198

LIBRI:/L

ESDR E

x Et dixit eis Zorobabel, & Jofue, & reliqui principes

W. $ Rem

patrum Iífrael non eft vobis, & nobis ut cedificemus domum

] um de f

Deo noftro, fed nos ipfi foli zedificabimus Domino De

»

s. Reum

O 1—10"

Ítro , ficut preecepit nobis Cyrus rex Perfarum.-

eorum, Di

4. Fattum eft igitur, ut populus terree impediret mänus'po«-

*

I OME

puli Judae , & turbaret eos in zedificando.

Io. Etca

5. Conduxerunt autem adverfus eos confiliatores, ut de

& ploriofa:

ftruerent confilium eorum omnibus diebus Cyri regis Perfa-

jn reliquis t

rum, & ufque ad regnum Darii regis Perfarum.

1. (Hoc

6. In regno autem Affueri, in principio regni ejus, fcri-

Artaxerxi t

pferunt accufationem adverfus habitatores Juda, & Jerufalem.

-

tem dicunt.

7. Et in diebus Artaxerxis fcripfit Befelam Mithridates, &

12. Notu

"Thabeel, & reliqui, qui erant in corifilio eorum, ad Artaxer-

-

f05, Vener

"-

xem regem Perfarum: epiítola autem accufationis fcripta erat

quam edif

Syriace; & legebatur fermone Syro.

g.Reum

Dentes,

Fuit | hic filius Sennacherib ultimus

?. Nunc

LXX. habent: coz v/;;lt;mte's 4d diffpan.

Affyriorum Princeps.V. 4. Reg.19.37.

dum con(linss ipforum. — Le diebus Cyrs

erit, & n

44 diebus Afor Haddan. ) Cujus fit

Regis Perfarum vogarumt eutm Satrapas ,

Q'uos reddit

mentio 4. Reg. 19. 57.

inquit Jofepbuslib. 11. càp. a. «£ eos,

VOniet.

Qui adduxit mos buc. ) Paulo poft

quibus commendata erat bac edrfícalio ^

captivitatem decem tribuum, cum leo-

j'"d«os ippedirezr.

Jili vero pecuniis

V. Nosa

& quia lefí

nes novos incolas perimerent 4. R eg.

"

eHam corrupri vendideruat. Cutbais fam

17-2&.

eirca demandatum. officium ceffrutiomem s

Düntiavin

3. Non eff nobis, E volzs.) In hac

& meghgentiam Cyro mefciente, MIpote

dificatione nihil vobifcum commu-

dz.'/?mäïo ip alia ntgotia.

1j. Ut re

ne habemus, aut habere volumus.

6. lz Regmo autem Affuers. )

Camby-

—"'——..—-

Soli edificabimus.) Nonadmittuntur

fis , qui Cyro patri fucceffit.

; Hune

,

in communionem operis, quia non

I ttn)

f

l

lm [27,

autem patronymicum , feu pentili-

P rdini f

fincere agebant, fed fraudulenter hoc

tium Alílueri nomen honolris ergo tri«

confilium inierant, ut poftea vel tem-

buitur, quod ipfum nomen & mari-

[ Cüpfinis

plum fibi vendicarent, vel eo facrifi-

to Efther

8- Bff.-"f etn, !

culos fuos cum cultu idolorum fuo-

attributum

ägius PéÍ[t hzc tempora

Qomen offcr:

ID copci)

rum introducerent: itaque abillisnon

7. dn diebus Arh:xerxi:.) Eft idem

RE

fecus ac ab apertis hoftibus cavendum

Cambyfes, cujus mentio £a&a eft fu-

18 Mayi f

"m [

cenfuerunt Ifraelita.

periore verficulo. Etfi enim hocvi-

At , o

Bretatur

"Sieut pracepit mobis Cyrus.) Ut enim

detur ambiguum,tamen ex tertio E(drze

Mf

habemus cap. r. num. 3, dixerat R ex in

Cap. ». num. 16. & LXX. Sixti eo-

Hf Y

editto: Qui eff im volzs de unrverfo po-

dem in loco ( quitamenintextu Grz-

pulo ejut, Efc. - IYtaque populo Ifraeli-

co eft lib. r. cap. 2. ) id declaraturs

404

lo Hd&!fqr

tico edificandi templi cura demanda-

qu& enim hic dicuntur fcripta ad Af-

ta eft, non autem aliis,

fuerum , ibi leguntur ad Artaxerxem

4ht

Aity, Y

4. Populus terra. ) Samaritant.

data. lmo in aliquibus codicibus ita

12 Ag

$. Ceondauxerunt .

It

confeliarios. )

fcriptum eft hujus capitis verficulo fex-

Omn'bhs B

Convocarunt confiliarios, eosque pe-

to; I» reguo autcm Affueri , spfe ef dire

QUDts t

ün

cunia , & muneribus fibi conciliarunt.

texeraef.

^

£,

Fj

^

1l DT

tibi

LR

CAPUT IV.

106

| principes

$. Reum Beelteem , & Samfai fcriba, fcripferunt epiftolam

us domum

unam de Terufalem Artaxerxi regi hujufcemodi :

0 Deo Do-

9. Reum Beelteem, & Samfai fcriba, & reliqui confiliatores

eorum, Dinsi, & Apharfatachei , Terphalet, Apharízi,

anus po-

Erchusi, Babylonii, Sufanechei, Dieviy & /Elamitz,

Io. Etcseterl degentibus, quas tranftulit Afenaphar magnus,,

'es, ut de-

& gloriofus, & habitare easfecit in civitatibus Samarie , &

'egis Pertae

in reliquis rezionibus trans flumen in pace.

e

*

Irt. (Hoc eft exemplar epiftolae, quam mi

fertint ad eum )

.ejus, fcri-

Artaxerxi regi, fervi tui, viri qui funt trans fluvium , falu-

Jerufilem,

tem dicunt.

widates, &

12. Notum fit regi

, quia ïude&i, qui afcenderunt a te ad

d Artaxet-

nos, venerunt in Jerufalem civitatem rebellem, & peffimam,

fcripta erat

quam cedificant, extruentes muros ejus, & parietes compo-

g. heum

nentes.

at

13. Nunc igitur notum fit regi, quia fi civitas illa aedificata

stes ad diffute

fuerit, & muri ejus inftaurati, tributum , & vectigal, & an-

jy dids Ó

nuos redditus non dabunt, & ufq

-

euim Sattapat y

A

ue ad reges hæc noxa per-

. 2, 8f 05

veniet,

huc adiftalit y

14. Nos autem memores falis, quod ín palatio comedimus,

j va ;&emmi;

& q

at Qubut /iMW

uia lzefiones regis videre nefas ducimus? idcirco mifimus,

n c f

& nuntiavimus regi,

, & in-

füentey pl

1j. Ut recenfeas in libris hiftoriarum patrum tuorum

Venies

itri.) Camb)' 1

oefit, Hunc

In confilio eorum.) ln Ylebreo (-X:R,'"

telhkgi id, quod in capita datur, vedi-

, f ratile

£5 reliqui foei €jtf15-: LXX Vero , 6 re-

galis, quod propter merces , reddi-

yoris erpo iTl

Biquis confervis.

tus, quod de agris.

g. Bee/teem, ) Qu& vox videtur effe

Ufzue ad Reges bac noxa perveniet ) e-

ymon & mate

| [ac fempors

nomen oflcii; fignificat enim Prefe-

giis redditibus, & rationibus damnum

um concil:, vel Prefeclum rationis,

afferet.

grum

feu Magiffrum fapientie , ut ex Lyrano

14. Memores [4lis.) INonobli

Vti, nos

73

at Em. Sa.

Arias Montanus inter-

1o 102 €

f f

educatos effe in regia apud te, a quo

etiam multis ornati fumus beneficiis.

( enim DocY-

pretatur peffefforeze faporis, vel guffws,

Vel rai£onis , vel eloqui? , & virinome

Vide Martinum Delrio tom. r. ada-

atetiobllt

;

giali 215.

YX, u «*

proprium effe exiftimat,

n intett

y6rt

10. Habitare eas fecit im erviratibus

Is. H;f

oriarum patrum tuoritm.) In-

yd dechratun

Samaris.) Ut narratur 4. Reg. 17. 24.

teligit Cyrum, Darium Medum,

w Trans f'umen. ] ntelliguntEuphratem.

Altyagem.

D

fripta 10 2*

lz Commzentarits.

) Etiam aliorum

4 At

12. 4 :e 4d nos.) Ab illis videlicet

$ cOdECibus ]

regionibus Babylonis, & Perfidis, in

Regum Affyriorum , ut Salmanafaris,

quibus tu nunc imperas.

& Senacheribi, & Chaldeorum , ut

svefaio

I3. Tributum , vettigal ; £$ A»mmuos

Babylonii Nabuchodonoforis ,

qui

gi, D

redditas. ) Tl'ributi nomine videtur in-

€os toties rebelles expertus eft.

209

LIBRII ESDRZJ

venies fcriptum in commentariis : & fcies, quoniam urbs illa;

&-bella

i

urbs rebellis eft, & nocens regibus, & provinciis ,

concitantur in ea 'ex diebus anthms

quam ob rem & civitas

Anti, €

ipía deftructa ett.

fnfm

16. Nuntiamus nos regi, quoniam fi civitas illa aedificata

fuerit, & muri ipfius inftaurati, poffelfionem trans Huwum

non habebis.

1. Dhoph

hus ,

17. Verbum mifit rex ad Reum Beelteem, & Semfai fcrí-

bam, & ad reliquos, qui erant in confilio eorum habitatores

& Jeruale

Samarlæ, & cseteris trans fluvium, falutem dicens, & pacem. -

?. Tunc

18. Accufatio, quam mififti ad nos, man 1fefce le&ta eft

filius Jofed

coram me,

falem, &

19. Et a me prezeceptum eft: & recenfuerunt invenerunt-

3. In ipl

que , quomam civitas illa a diebus antiquis adverfum reges

Ux trans ]

rebellat, & feditiones, & pralia concitantur in ea:

ue dixent

20. Nam & reges fortiffimi fuerunt in Jerufalem, qui & do-

&ificareti

minati íunt omni regioni, quae trans fluvium eft :

trlbutum

&Adq

quoque, & vettigal ,

& redditus accipiebant.

suttorum 2

21. Nunc ergo auchte fententiam :

Prohibeatis viros 111053

$- Ocult

ut urbs illa non sedificetur, donec fi forte a me juffum fuerit.

run &n

22. Videte, ne negligenter hoc impleatis, & paulatim cre-

um re

Ícat malum contra reges:

Dem jlam.

2:. Itaque exemplum edi&ti Artaxerxis regis le&tum eft co-

6 EKE"n

ram Reum Beelteem, & Samíai (criba, & confiliariis eorum:

hans fiumt

& abierunt feftini in ]erufalem ad Judaeos, & prohibuerunt

C&l ; qui

€os in brahio, & robore.

x'—.

24. Tunc intermiffum eft opus domus Domini in Jeruía-

lem, & non fiebat ufque ad annum fecundum regni Dam re-

N þl)tm,,

e

PA

gis Perfarum

X

gm!, 1

emm inno f

e (ämm Re

& )PfO mmo

CAPUT

iligs 4dd

Tchig flig &

Omne

Sne

pote

iy. Verbum mifz Rex.) Refponfum

conveniunt , praterea nemint.

M

at

dedit

2l. Donec ff forte , 65c. ) N1G forte

mutato confilio ahud ftatuero.

Cæ?futm

I9. 4 me pracepzum eff. ) Ut confu-

Bentip.

pe|

lerentur veteres hiftoria.

23. P;ohibuerunt eos im brachio ? ö'

E

41

20. Tributum quoque , 69 "velligal , E

robore.) Kegio urgente decreto, cui

vedditus accipiebanr. ) Hzc de Dav1de,

repugnare non poterant.

Vide ífe.

j« 0;

Tayy fs

J 4ti

& Salomone dida funt, ilis enim

quenti capite, num. 16.

fifley

IH &i

lj

1- mm C

AL TA

B* w*ï:

201

um urbs illä

"CAPUT j

jis , odl

em & civ'tas-

"Aggei , & Zacbarie exbortatione templi cedificatio repetitur ;

Tla cedificata

fruflra conantibus boc impedire principibus, qui trans flumen:

as fovium

in Samaria confhiruti erant a rege. ZA]Jyriorum.

r DhRophetaverunt autem Aggaeüs propheta, & Zacharias fi-

Semfäi fcri«

. & lius Addo, prophetantes ad Judaeos, qui erant in Judsea,

? habitatores

& Jerufalem in nomine Dei lírael.

; & pacem.

2. Tunc furrexerunt Zorobabel filius Salathiel , & Jofue

:ile lea eft

[ filius Jofedech, & coeperunt cedificare templum Dei in Jeru-

falem, & cum eis prophetae Dei adjuvantes eos.

invenerunt-

3. In ipfo autem tempore venit ad eos Thathanai, qui erat

verfüm Teges

dux trans flumen , & Stharbuzanai, & confiliarii eorum : fic-

LH

que dixerunteis: Quis dedit vobis confilium, ut domum hanc

m qul & dO'

&dificaretis, & muros ejus inftauraretis ?

l T ujbutum

4- Ad quod refpondimus eis, quae effent nomina hominum

auéctorum 3edificationis illius.

$. Oculus autem Dei eorum fa&tus eft.

'fuperï fenes Judaeo-

vitos 1llos;

iffom fuerit

rum, & non potuerunt inhibere eos.

placuitque, ut res ad

gaulatim de

Darium referretur , & tunc íatisfacerent adveríus accufatio-

1

'nem 1llam.

.6. Exemplar epiftolae, quam mifit 'Thathan

ai dux regionis

Xium ef *

jariis eorum

:

trans fiumen & Stharbuzanal, & confiliatores ejus Apharía-

prohibuerunt

,Chæi , qui erant trans flumen , ad Darium regem.

1. Sermo,

ain] erula-

Rapbem?ve.v-mät antem prophbeta dg-

T

choandum, ita etiam juvit , Xut perfi-

geus, & Zacbarias. ) Uterque

cere poffent. Vide Martinum Delrio

agni Dami re-

enim anno fecundo Darii Hyftifpis

tomo 1. adagiali 216.

Perfarum Regis prophetavit , ut patet

.Pl;ttuifqz;e,) Darii præfc&is.

ex ipfo initio prophetiarum ipforum.

Saresfacesent. adveríus /| aceu[ationem

Fihus 4ddo.) Nepos; nam Ba-

illam.) ln Hebr. eft: Tzuc ergo refooz-

Ita ver-

CAV

rachiz filius fuit, fed phrafi Hebrza

deruzt per epiflolamfuper bis.

omnes nepotes vocantur filii.

Vide

tunt Pagninus, & Vatablus. LXX.

Matth. 1. 1. Judith. 9. 1,

habent, 6 zusc data eff tabellavio füper

; nem

2. Cupergnt ædz)?mre ïemp;'um.) Im-

boc , epiftola nimirum ad Darium

Nlü for

Revem.

d)

] petrataa Regeffacultate. Vide3. Efdre

| fiatuero

€ap. 3. & 4. num. 47. & deinceps.

6. Confilzatores ejus. ) In Hebr. eft

T /3

3. Tians f'unen. ) E;:uphratem.

Seci;; apud LXX. cozfervi ; fic fuperio-

i

dede

$. Oculus autezm Dei , &c. ) Divina

1j cap. num. 7. & hujus etiam capitis

d fe

. affiflentia, & favor ut excitavit adin-

num,. 3

,

1

Bz'&l. cum Com. Menech, Tom. L.

Ce

e

2

02

LIBRI'I;ESDREE

46 Dr

Hoserm

*

o, quem miferant ei, fic fcriptus erat : Dario regi

pax omnis.

plo, quoc

46 Tu

$. Notum fit regi, ilfe nos ad TJudaeeam provinciam , ad do-

mum Dei magni, qua aedificatur lapide impolito, & ligna po-

templi Di

Car, &

nuntur in parietibus : opufque illud diligenter extruitur, &

crefcit in manibus eorum.

9N

theca teg

9. Interrogavimus ergo fenes illos, & ita diximus'ei-s: Quis

dedit vobis poteftatem , ut domum hanc zedificaretis , & mu-

jufüm fu

Tos hos inftauretis ?

voluntate

10. Sed & nomina eorum quaefivimus ab eis, ut nuntiare-

mus tibi: fcripfimusque nomina eorum virorum, qui funt

principes in eis.

Jyr. Hujufcemo

Duris C

di autem fermonem refponderünt nobis, di-

L

centes: Nos fumus fervi Dei coel

1, & terrae, & cedificamus

Tnfum j

rl

.,l

templum, quod erat extructum ante hos annos multos, quod-

que rex Ifrael magnus sedificaverat, & extruxerat.

1

I2. Poftquam autem ad iracundiam provocaverunt patres

noftri Deum coeli, tradidit eos in manus Nabuchodonofor re-

L'TUnc

gis Babylonis Chaldeei, domum quoque hanc deftruxit, & po-

- d. libr

pulum ejus tranftulit in Babylonem.

13. Anno autem primo Cyri regis Babylonis , Cyrus rex

& Etin

prvincia,

propofuit edi&tum, ut Domus Dei haec eedificaretur.

14. Nam & vaía templi Dei aurea, & argentea, qusee Nabu-

Inentorius

3. n

chodonofor tulerat de templo, quod erat in Jerufalem, & af-

portaverat ea in templum Babylonis, protuht Cyrus rex de

D adii

Jent hoftja

templo Babylonis, & data íunt Saffabafar vocabulo

; quem &

principem conftituit ,

Cbitorum

15. Dixit-

.—x

7. Sermo, 4:45»;7; mtferant , 6c. ) Sen-

8io ArOv äus'aïv WQIKOKTEMSV ; id eft,

1. E

tentia epiftole erat hujufmodi.

Fa-

Certior ta-

mrur,) |

Tteri

viffe apparet hofce prefe&os Judazis,

lapid;óus politis pretioffs.

Catio

j ut pat

men eft ledio Vulgate noftrae editio-

23 fe

!

ita f

& probabile videtur illos de propen-

nis, quz etiam reperitur cap. 6. fe-

fa Darii voluntate in HHebreos non

quenti num. 4. & confirmari poteft

E

dubitaffe, fed politica prudentia etiam

ex cap. ^. prophetie Aggzi num. 4.

T w edfr

Samaritis hoftibus Judeorum gratifi-

'OCedat,

cari voluiffe, ut hae de re totaad Da-

ubi de hujus templi ftru&ura agitur,

D de&O f

comparatione templi Salomonis fa-

]

rium fcriberent , fed tamen 1ta fcribe-

bricatempli temporeZorobabelis figni-

rent , ut Judeorum caufz faverent po-

ficatur fuiffe contemptibilis, fi cum

Vdais M

tius, quam nocerent.

veteritemplo conferretur. Vide Ribe-

at 10

pémo

Promie

hull

8. Lapide iznpolizo.) Vatablus vertit:

ram in cap. z. Aeeai num. 14.

àd fl

f

Aapide marmereo, & in Graco elt

11, Rex [fzael magnus. ) Salomon.

]7 Bleo, l

In ) ïäbula]

.CAPüT V.&vr.

265

: Ditio i |

; 14. Diþxitque ei: Heec vafa tolle, & vade,& pone ea in tem-

. plo, quod eft in Jerufalem, & domusDei zedificetur in loco fuo.

jam, ad do-

16, "Tunc itaque Saffabafar ille venit, & pofuit fundamenta

, & ligna po--

templi Dei in

1

erufalem , & ex eo tempore ufque nunc zedifi-

xtruiur, &

Ccatur, & nec

um completum eft.

17. Nunc ergo, fi videtur regi bonum, recenfeat in biblio-

1us.eis: Quis

theca regis, quze eft in Babylone, utrumnam a Cyro rege

etis, & mu«

juffum fuerit, ut sedificaretur domus Dei in Jerufalem , &

voluntatem regis fuper hac re mittat ad nos,

üt nuntiare«

CAPUT VL

m, qui funt

Darius Cyri decretum de. templo extruendo in bibliotbeta. füa in-

nt nobis, di«

V eedificamus

ventum jubet compleri , fuppeditato fumptus templum. autem Jexte

Darii annmo ab[olutum ,. cum ingenti letitia , plwimz]qug

jultos, quod-

Tat.

vittimis dedicatur , ac. Pa[cha feptem . diebus

verunt patres

celebratur.

odonofor té-

UncDarius rex praeecepit: & recenfuerunt in bibliotheaca

imixit, & p«

VT

librorum, qui erant repofiti in Babylone.

2. Et inventum ett in Ecbatanis,quod eft caftrum in Medena

, Cjgus vX

provincia, volumen unum, talifque fcriptus erat in eo com-

otuf.

qmentarius:

, que NoDt-

. Anno primo Cyri regis : Cyrus rex decrevit , ut domus

yfülem, & d-

Dei zedificaretur, quse eít in Jerufalem , inloco, ubi immo-

CvrüS rex ü€

lent hoftias, & ut ponant fundàmenta fupportantia altitudinem

cubitorum fexaginta, & latitudinem cubitorum fexaginta ,

Cc2

4. Or-

IS' DIXIF

16. Ex eo rempore wfque munc 4?12]?-

Ecenfuerant.) Legerunt, Chaï;»

eatur. ) Intermifla quidem fuerat zdi-

o

quéfferumnz.

r

: W Cü:

Certiot f

ficatio , ut patet ex fuperiori cap. num.

Repofiti.) Chald.&LiX X.eun ?befauris.

f:

23. fed ita fcribunt prafedi, ut Ju-

dn Babylone. ) In regno Babylonico.

dais faveant; facilius enim concedi-

2. Ecbatanis.) Wcbatana funt me-

ertu

rap

t

tur, ut adificatio ninquam intermifTa

tropolis majoris Media. Plin. lib. 6.

firrma

g p

'Ocedat , quam utrepetatur ea, quam

gg] D!

R

ex edicto fuo juffit omitti.

cap. 14. Vide Judith, cap. 1. num. 1.

Medena Provincia.) Media.

l onis

Necdwm cozpletum efl.) Yloc etiam

Commentarius. ) Decretum. *Challd,

J

bilis [ïgm-

] Judais favet; fignificatur enim fabri-

memoriate,

foroba

cam propemodum abfolutam effe, ac

3* liitadinem. cubizorum jäxaginta.)

gptibls

proinde nullum effe incommodum,

Humilius fuit fecundum hoctemplum;

retu

[(d

Rib

fi ad faftigium perducatur,

nam quod excitavit Salomon altitudi-

j 10f

ójomon

17. Biélzozbeea.) Archivio fcriptu-

nis habuit cubitos centum viginti 2-

;nu:

J farum , tabulario.

Paral, 5. n.u:ip, 4

504

LIBRIL E5DR.E

4. Ordines de lapidibus impolitis tres, &'fic ordines:de || n*

H

bmnia I6

j

lignis novis: fumptus autem de domo regis dabuntur.

1

s. Sed & vaía templi Dei aurea, &argentea, quse Nabucho-

fepugnet

donofor tulerat de templo Jerufalem, & attulerat ea in Baby-

Ego Dam

lonem, reddantur, & referantur in templum in Jerufalem 1n

1 Ipt

locum fuum, quae & pofita funt in templo Dei.

tani, &

6. Nunc ergo TThathanai dux regionis,quae eft trans flumeny;

tex, fic d

Stharbuzanai, & confiliarii veftri Apharfachaei,

—

qui eftis trans

H. Seni

flumen, procul recedite ab illis,

fürux p

& eedifica

1. Et dimittite fieri templum Dei illud ad duce Tudzeorum,

&afenioribus eorum, utdomum Deiillam zedificent inlocofuo.

-

jubente C

8. Sed & a me praeceptum eft, quid oporteat fieri a pres-

W. Et

"—

tiom menf

byteris Judaeorum illis, ut aedificetar domus Dei, fcilicet ut

dearcaregis, id eft de tributis, quae dantur de regione trans

—

16. F«

flumen,ftudiofe fumptus dentur virisillis, ne impediaiur opus.

& reliqui

9.

uod fi neceffe fuerit, & vitulos, & agnos, & hoedos

in gaudio

in holocauftum Deo coeli frumentum , ífal) vinum, & oleum,

1. Eto

fecundum ritum facerdotum , qui funt in lerufalem

*

*

tür, arje

4 deFur

eis per fingulos dies, ne fit in al

Iquo querimonia.

]t0 pecca|

Io. Et offerant oblationes Deo coeli: orentque pro vita re-

Tad] -

gis, & filiorum ejus.

1f Etf

II. À me ergo pofitum eft

decretum : Ut omnis homo, qui

h—.——.—-

hanc mutaverit juffionem, tollatur lignum de domo ipfius, &

licetur.

J Hs

erigatur, & configatur in eo, domus autem ejus pub

12. Deus

S]Q. ; Re :

fl (follgje

Brteret wpy,

Latitudinem cubizorum fexaginta.) Vi-

9. äfgcr;:monia.) In Hebr. eft , "*

detur fenfus effe, ut arca templi effet

non fit error , id elt , conftanter ferve-

peculiriter

14- ïüxhz

cubitorum fexaginta, nimirum fecun-

tur, ne ullus error incidat, aut mutatio,

Qu il ay;

dum longitudinem , ut equaret lon-

qu& locum jufte querimoniz faciat.

gitudinem templi Salomonici.

IO. Ürezrgque pro vita Regis.) Eitiam

Opts edifies

4« Ordines de lapidibus izmpalitis tres.))

pro Lacedemoniis orarunt Judazi.

9"7504

Videtur hoc idem fignificare, quod

Jecit ib um

II. Tol/arter hgzum de dome g'u;,)

erfium

3. Reg. 6. num. 36. dicitur : E; «4/f-

Ritus fortaffe fuit antiquus ; ut. cru-

€avUit atrium interius rfribus ordimibus

eiarii patibulo ex ipforum domo pe-

Vennt a folua

Lapidum politorum , 65 uno ordine [/gna-

tito affi

erentur.

Sic fa&um cum

Duütc fols |

eum cedri. Vide ibi dicta.

Aman,

Efther 7. 9.

E

JTUS tamen

Txerges Los

o $. do templo.) In thefauris templi;

Domus autem ejus publicetur.) L.XX.

nam templum nondum erat extructum.

habent, ffz iz direptionem , Chald. fah

X Dyi

8. De arca Regi:.) Hac beneficen-

Rerquz'linizzm, feu /a£riza: fic 4- Res.

Pt

10. 27, de 1is, qui edem Baal ever-

515. Mf?»fs

tia Cyrum vicit.

Cyrus Judais per-

miferat, ut ad opus conferrent. Hic

terunt , dicitur: De/?ruxer/mt 'quoque

li.qm ref(

Rex etiam de füo fumptu favit, Vide

edem Baal , €$ fecerunt

patim M

t

u/que in diem . bane,

L La lat rinas

u:.' LT

infra cap. 7. ao. cvx. 22.

Üm

TU

SCVMO CUT

CATPUT- VL

^

-

o$

o RE :^ r3. Deus autem, qui habitare fecit nomen fuum ibi, diffipec

imtur,

omnia regna, & populum, qui extenderit manum fuam, ut

Y Nabucho-

repugnet, & diffipet domum Dei illam, qus eft in Jeruilem.

team Baby-

Ego Darius ftatui decretum, quod ftudiofe impleri volo.

Jerufiem m

15. lgitur Thathanai dux regionis trans flumen, & Stharbu-

l

Zanai, & confiliarii ejus, fecundum

ts Humän',

rex, fic diligenter executi fünt.

quod præcepetat Dariu;

14. Seniores autem Judaeorum eedificabant, &

'profperaban-

i effis ttans

tur juxta prophetiam Aggsel prophetze, & Zacharise filii Addo:

: fudaeorum,

& cedificaverunt & conftruxerunt , jubente Deo Ifrael, &

t inlocofuo,

jubente Cyro, & Dario, & Artaxerxe, regibus Perfarum:

fieri a pres-

15. Et compleverunt domum Dei iftam, ufque ad diem ter-

i, fcilicet t

tium menfis Adar, qui eft annus fextus regni Darii regis.

refione trans

16. Fecerunt autem filii Tfrael , facerdotes, & Levitee,

eda;ur opus,

& reliqui filiorum tranfmigrationis, dedicationem domus Dei

j & hedos

in gaudio.

17. Et obtulerunt in. dedicationem domus Dei vitulos cen-

, & oleum

tum, arietes ducentos, agnos quadringentos,hircos caprarum

alem, dew

pro peccato totius Ifrac! duodecim

; juxta numerum tribuum

;

lírael. -

a pro vita te

vitas in

18. Et flatuerunt facerdotes in ordinibus

fuis & Le

653

vicibus

15 hofmo, (IUi

19. Hab;tare f'ecit nomen fuum ibi.)

nimirum anno Cyri, quo jada funt

ublicetut.

Sic. 3. Reg. 14. 21. dicitur : /» Jera-

fundamenta templi, ufque ad hunc

; Dets

falem croitate, quam elegit Dopinus , ut

fextum Darii, Salianus numerat tan-

— at

ponerez nomen fnum ibi, ut fcilicet ibi

tum annos viginti.

Itilud vero , quod

B. dt, v

peculiariter coleretur.

dicebant Judai Joan.

2.20.

9sadra-

onfianter ferve-

14. j4xta prophetiam dggai, 6$c.))

ginta & fex annis adificatum eff zemplum

dat, at mutati,

Qui illis animos addebat, uturgerent

boc , &$c. putat dici ex vulgata eotem-

imonii?

dcat.

opus edificationis templi.

pore, fed falfa opinione.

Vide Sa-

Cyro , £ Dario , 6 Arzaxerxe, ) Con-

lian. tom. $, anno mundi

7 Kegi!-

) B'f;iam

jecit in unum locum omnes Principes

6,2. &

-

3537- an?

grunt u2

j m d

Perfaum , qui res Judaicas promo-

£7. Hircos caprarum. ) Ylivci capra-

ut u

verunt a foluta captivitate.

Etfienim

rum dicuntur, qui adhuc ubera ma-

tiquus ;

nunc folus Darius Judzis favebat,

trum fugunt.

Cyrus tamen per repetitionem, Ar-

Pro peccato totius IfrkeL ) Sic inde.

taxerxes Longimanus, qui poít. Xer-

dicatione primi.altaris Num- 7. 87.

il

fetl h )

p

xen Darii fuccefforem regnavit, per

legimus immolatos hircos duodecim

Chai. f

preoccupationem recenfentur.

pro peccato. JDe facrificio pro pec-

74

D

15. Mezfis Adar.) Menfis duodeci-

cato populi vide Riberam de templo

71 [.194

j

mi, qui refp

j d Baal evar

ondet partim F ebrua;*io 3

lib. 4. cap. 6.

paitim Martio.-

18. Ordimibus . « . « $ vitibus. ) Ut

ugerit d 1

Qui efl annus fextus regni Darii Regis.)

quilibet fuo ordine , & fuo tempore

P" 7 tl

miniftraret.

Omþibus annis con-nputatis fecundo

u

206

LIBRIIL ESOR./E

Nium. vicibus füis, fuper opera Dei in Jerufalem, * ficut fcriptum

- W kre Morf

3.6.g. eft in Libro Moyfi.

E ficundum.

9.

19, Fecerunt autem filii Ifrael tranfmigrationis , Pafcha,

tionem 6j

uartadecima die menfis primi. -

/

^. Btafc

20. Purificati enim fuerant facerdo

te55 & Levitee quafi unus?

] de filiis L

omnes mundi ad immolandum Pafcha univerfis filiis tranfmi-

] de Nithina

grationis, & fratribus fuis facerdotibus, & fibi.

|

$. Et ve

21. Et comederunt filii Ifrael, qui reverfi fuerant de trant-

A feptimus re

migratione,. & omnes , qui fe feparaverant a coinquinatione

W 9 Qui i

gentium terrae ad eos, ut quaererent Dominum Deum Ifrael.

bylone, &:

22. Et fecerunt folemnitatem azymorum feptem diebus in

' manum De

letitia, quoniam letificaverat eos Dominus, & converterat

|

to. Efdr:

cor regis Alfur ad eos, ut adjuvaret manus eorum in opere

domus Domini Dei Ifrael.

Wrini, & f

II. Hoc

C APU VIE

Artixerses

D'aeceptis ]

Ejdras fcriba, affumptis comitibus, S'erufalem afcendit ?uigz edicfo

14. Áttax

regis, magni/que muneribus, legem Dei do&turus, populum-

Celi doftif

que re&urus , C? referiur regis edictum.

U. À me

1. [DOft haec autem verba, in regno Artaxerxis regis Perfa-

& de po

rum, Efdrasfilius Sarajee, filii Azarise, filii Helcize, -

Ire in Jeruf

2. Filii Sellum, filii Sadoc, filii Achitob,

I4. À foc

3. Filii Amarice, filii Azarice , filii Marajoth,

*5, Ut vifite

4. Filii Zarahize, filii Ozi, filii Bocci,

T mang ts

$. Fili Abifue, filii Phinees, filii Eleazar, filii Aaron fa-

1j Etur

-€erdotis ab initio.

ox in

CTnaculum

,6'? Ipfe Eídras afcendit de Babylone, & ipfe fcriba vel

Ieg;g

Si-tgz feriprum «f ia Diro Moyf. ) 1. L/Eréa.) Res geltas.

IM,P" Ipþm (

INum. 5. .

9.

La regno d taxerxis.) Regnan*-

lMi

Y9.. Fà Ijrael tranfzaigrationis, ) 1f-

te AÁrtaxerxe Longimano ; hoc enim

l Vel tes

raehte filii tranfmigrationis, qui ex

regnante Efdras de Babylone reverfus

lm Vfpirat

Babylone migraverunt irr Judzam.

eft. Poft reditum Zorobabelis , de

Naji, i

co. Quaff unus.) Non minore cura, ac

quo cap.

I

annis fere feptuaginta

*nfe fit/;

diligentia,quam fi unus aliquis duntaxat

oGo, juxti Saliani chronologiam,

fuiflet purificandus : ad unum omnes,

6. Scriba welox £m lege.) Legis pe-

4v j

21. Omnes , qui f feparaverant , &5 e-)

ritiffiumus, & in ea feu fcripto, feu

g]ta[lones

)

Qui Profelyti fa&i Judaica facra, re-

viva voce exponenda promptiffimus:

tendit

ligionemque fufceperant.

vox Hebraica pQ5 wb fignificat

Regis M ffur. ) David Regis Perfa-

diligentem , ftrenuum , fedulum.

3

At in

? f&cep:,,m

Y FE

ï

ii Pa

'

rum , cujus imperio parebant Aflyrii,

Secandum manun. Domini.) LXX.

ä

E jug

W

Q

& Babylonii.

habent? quoniam manns Domini Deiejus

CiUm .

famlllai j

Mtio

-

g

c

CAPU'T: VIE

so07

tfcriptm

lege Moyfi, quam Dominus Deus dedit I(rael: & dedit ei rex,

fecundum manum Domini Dei ejus fuper eum: omnem peti-

; Paftia,

tüonem ejus.

:

4. Et afcenderu

yuafi unus:

nt de filiis-ifrael, & de filiis ä'acerdofum, &

de filiis Levitarum, & de cantoribus, & de janitoribus, &

s tranfmi-

de Nathinzis, & Jerufalem, anno feptimo Artaxerxis regis.

$. Et venerunt in Jerufalem menfe quinto, ipfe eft annus

t detrant-

feptimus regis.

quintione

9. Quia in primo die menfis primi capit afcendere de Ba-

wn [frael.

bylone, & inprimo die menfis quinti veni

diebus m

t in Jerufalem, juxta

manum Dei fui bonam fuper fe.-

nverterat

to. Efdras enim paravit cor fuum, ut inveftigaret legem Do-

i in opere

mini, & faceret, & doceret in Ifrael preeceptum, & judicium.

II. Hoc eft autem exemplar epiftolze edicti, quod dedit rex

Artaxerxes Efdrae facerdoti, fcribae erudito in

ermonibus? &

praeceptis Domini, & cceremoniis ejus in Iírael.

: W 7

12. Artaxerxes rex regum Efdrze facerdoti, fcribae legis Dei

Bulun-

coeli do€tiffimo , falutem.

13. A me decretum eft, ut cuicumque placuerit in regno

meo de populo Ifrael, & de facerdotibus e

jus, & de Levitis,

oris Pþrfa-

Helcg»

Iv

ire in Jerufalem, tecum vadat.

I4. A facie enim regis , & feptem confiliatorum ejus miffus

es, ut vifites

Judaseam, & Jetufalem in lege Dei tui, qus eft

in manu tua :

r5. Et ut feras argentum , & aurum, quod rex & confiliato-

Aaron f

res ejus fponte obtulerunt

bernaculum eft.

VDeo Ifragl, cujus in Jerufalem ta-

a velox 11

lege

2 16. Et

—

Jüper :pfum, divinus fcilicet favor.

II. Rex Zrtaxerxes. ) Vide dl»&;

Vide Martinum Delrio , adagiali 217.

num. i.

) Mu

t*om. 1. vel certe manus Domini di-

12. Rex Rägum.) Non immerito ;

1 hoc entitt

vinam infpirationem fignificat.

fic enim fe appellabant Reges Perfa-

ione rerers

7. Nathinais.) NVide di&a cap. z.n. 45.

Qþabeh's , Ü

rum; nam Reges fubditos, feu tribu-

44b Hebrais dicitur 442.

8. Merfe quinro. ) Menfe Julio, qui

tarios habebant: tales erant Armenig,

! fepmgmm

Cypri, Cariz, Sidonis, & alii.

I0. Parzvit cor faum. ) Omnes co-

14. 4 facie enim Regis. ) A& Rege.

J Legis pz.

gitationes ,. & curas fuas in hoc in-

Septem confiliatorum.: ejus. ) Septem

| [cfiptn, u

tendit,

fuiffe precipuos Regios confiliarios

Pi*æcepmm, £5 judicium. ) Iüxta ea;

Perfarum RKegis, difcimus etiam ex

hir ügnificaï

qua inlege precepta funt, Preceptum,

Eftheris hiftoria cap. 1. num. 14.

& judicium idem hoc loco fignificant,

Vifttes. Judaam 65 Jerufalem im lege

j

'?dulum'

'

X

& eft repetitio ejufdem rei Hebrzis

Dei tui.) Curaturus, ut lex Dei fer-

tl

puih

familiaris.

vetur.

Ey

4908

LIBRIL:-ESDRJE

N

16. Et omne argentum, & aurum quodcumque inveneris m

E

univerfa provincia Babylonis, & populus offerre voluerit, &

diligente

de facerdotibus, qui

liom, fiv

fponte obtulgrint domui Dei fui, quae )eft

carcerem

in Terufalem,

17. Libere accipe, & ftudiofe eme de hac pecunia vitulos ,

) Be

arietes, agnos, & facrificia, & libamina eorum, & offer ea fu-

dit hoc i

per altare templi Dei veftri, quod eft in Jerufalem.

efcin Jen

18. Sed & fi quid tibi, & fratribus tuis placuerit, de reliquo

EE

eonfiliato

argento, & auro ut faciatis, juxta voluntatem Dei veftri facite.

19. Vafa quoque, quae dantur tibi in minifterium Domus

( ego C0

Dei tui, trade in confpe&tu Dei in Jerufalem.

(ungrega

20. Sed & c&tera, quibus opus fuerit in domum Dei tui;

quantumcumque necefle eft, ut expendas, dabitur de thefauro,

& de fiíco regis,

ar. Et a me. Ego Artaxerxes

rex ftatui, atque decrevi omni-

Jutenfeni

bus cuftodibus arcae publicae, qui funt trans flumen , ut quod-

juo n

cumque petierit a vobis Efdras facerdos, fcriba legis Dei coeli,

in Ten

absque mora detis,

L

233. Usque ad argenti

talenta centum, & usque ad frumenti

coros centum , & usque ad vini batos centum, & usque ad ba-

1 HI f

tos olei centum, fal vero absque menfura.

Baby one

23. Omne, quod ad ritum Dei coeli pertinet, tribuatur di-

2. De

ligenter in domo Dei coeli: ne forte iraícatur contra regnuin

regis, & filiorum ejus.

De flis]

]i

facimus de univerfis fäcerdotibuä,

j. Def

24. Vobis quoque notum

& Levitis, & cantoribus, & janitoribus, Nathinseis, & muni-

C0 tumer

firis domus Dei hujus, ut ve£tigal & tributum, & annonas non

4. De

habeatis poteftatem imponendi fuper eos.

€0 duuent

45. 'Tu autem Eídra fecundum fapientiam Dei tui quee eft

. Df

6. Deí

in manu tua, conftitue judices, & preefides, ut judicent omni

popu

lo, qui eft trans fumen,

his videlicet, qui noverunt legem

&lta virj

U

26. Et

1 Def

'ei tui, fed & im';frit:os docete libere.

—

&tb vir|

16. lIwveneris im uuiverfk pra'vihcik

argenteus quatuor Hifpanicis regali-

.

* Def

Bab5lonis.) Quod nimirum Chaldzi

bus &quivalebat.

Juda&orum amici, & n eorum legem,

Coro:. ) Vide di&a

Num. 11. 32.

0&0210 R

ac nationem bene 'at*fe&i Deo dicare

& 3. Regum.

22.

9. De |

voluerint.

4

- Batos.) Nide dicta 3. Reg. 3. num.26.

de

Sal wero abfaue meu[ura. ) Quia ni-

cem&(

Pzpulu:.) Judaicus.

mirum in omni facrificio fal adhibe-

1g, De rel/quo argente.

F Quöd vi-

batur.

Vel quia non procul He-

&imarum emptioni fortaífe fupereffet.

( 7 44101;;

^a2. Talenta. ) Yalentum tria. ficlo-

rofolymis aberant falinz, ideoque fal

"

M.

rum milia continebat.

Siclus :uniis

exigui erat pretii.

Wl £ (

CAPUT:/VIHI.&VHL

209

/enetts In

26. Etómhis , qui non fecerit legem Deti tui, & legem regts

luent, &

diligenter, judicium erit de eo, five in mortem, five in exi-

l que el

lium, five in condem

carcerem.

gationem fubftantide ejus, vel ce;*te in

i vitulos,

'27. Benediétus Dominus Deum patrum noftrorum, qui de-

lerel 1u

dit hoc in. corde

eft in Jerufalem.

regis, ut glorificaret domum Domini, quae

le reliquo

28. Etin me inclinavit mifericordiam fuam coram rege, &

t facite,

confiliatoribus ejus, & univerfis principibus regis potentibus,

n Domus

& ego confortatus manu Domini Dei mei, quae erat in me,

congregavi de Iírael principes: qui afcenderent mecum.

1Dei tui;

tlielanro

CAPIT VIIL

evi ormn»«

Recen/äntur qui de Babylone afcenderunt cum Efdra : qui indicfo

,ut quod-

jejunio pro diretlHione itineris Deum precantes, profpere percveniunt

Dei cotliy

in Jerujalem , ac «aja , que fecum attulerunt , in templum

afferunt cum victimis.

frumenti

11] I.fünt autem principes familiarum, & genealogia eorumr,

Jue ad be

À & qui afícenderunt mecum in regno Artaxerxis regis de

Babylone.

yatur d-

2. De filiis Phinees, Gerfom. De filiis Ithamar, Daniel.

3 regnu

De filiis David , Hattus.

3. De filiis Sechenize, & de filiis Pharos, Zacharias : & cum

erdotibus,

€co num

erati fünt viri centum quinquaginta.

( min-

onas non

4. De filiis Phahath Moab, Elioenai filius Zarehe, & cum

j

eo ducenti viri.

. De filiis Sechenize, filius Ezechiel,& cum eo trecenti viri.

qué eiï

6. De filiis Adan

; Abed filius Jonathan, & cum eo quinqua-

sent ormn

ginta viri.

LI

antlegem

^. De filii

y!

s Alam, Ifaias filius Athalize, & cum eo feptua-

ginta viri.

.8. De filiis Saphatiae, Zebedia, filius Michael, & cum eó

miCiS fegaïi:

oCtogin:a viri.

h

Um» II" 32,

.9. De filiis Toab

*

iri.

); Obediga' Elius jahjgly & *Cum 'eo d—pcenti

A

um.26'!

decþm-' & oCto v

u T*

Ic.De

, fjj ib

26. Jadicium. ) Punitio".

I [ N regno Artaxerxis.)

3

P

roClll

?

c8. Manu Demini.) Favore divino

taxerxe.

VRegnante A;»

!

d

Dibl. eum: Cous? Menochi Toz. II

-

Dd

2IiO0

LIBRIIL ESDRJE

- 1o. De filiis Selomith, filius

s. k

Y

Jofphiee, & cum eo centum

fexaginta viri.

minifter!

ir. De filüs Bebai, Zach

fois nom

arias filtus Bebai, & cum eöfvi-

ginti oCto viri.

or Et

13. De filiis Azga

d, Johanan filius Eccetan, & cum €ó cen-

geremur

tum, & decem viri.

e(lom no

15. De filiis Adonicam, qui

erant noviffimi : & haec nomina

22. Et

eorum : E

É

lipheleth, & -ï'ehiel, & Samajas, & cum eis fexaginta

fenderent

viri.

-

Dei noftr

14. De filiis Begui, Uthai; & Zachur, & cum eis feptuaginta

imperum

viri.

derelinqu

Ij. Congregavi autem eos ad fluvium, qui decurrit de Aha-

p IEJI

va, & manfimus ibi tribus diebus: quaefivique in populo, & in

hoc: &e

facerdotibus de filiis Levi, & non inveni ibi.

44. Et:

16. Itaque mifi Eliezer, & Ariel, & Semejam & Elnathan,

biam, & I

& Jarib, & alterum Elnathan, & Nathan, & Zachariam , & Mo-

follam principes, & Jojarib, & Elnathan fapientes:

«

25 Af

47

domus Dx

17. Et.mifi eos a

d Eddo, qui eft primus 1

n Chafphize loco,

& pofui in ore eorum verba, qua& loquerentur ad Eddo, &

principes

*6. Et.

fratres e

miniftros domus Dei noftri.

jus Nathinzeos, in loco Chafphise, at adducerent nobis

5

3

(Uinquapi

?. Et

18. Et adduxerunt nobis per manum Dei noftri bonam fuper

nos, virum do&tiffimum de filiis Moholi, filii Levi, filii Ifrael,

nOS) & V

29 Et

& Sarabiam, & filios ejus, & fratres ejus decem , & octo.

19. Et Hafabiam, & cum eo Ifaiam de filiis Merari , fr

1

atresf

—-—..—-.

——

10 $45 ;

que ejus, & filios ejus ,viginti-f

1—3. g&gi!ergnt noviffmi.) Qui po-

ex Hebr. verti poteft : Izrelzgere fa-

lLt Oy,

niäu.f, quo fi

firemo loco fequebantur.

ciebant Bopulum legem , &c. ubi eft ea-

&teros fuifl

X1$. De FiliiLévi, 6$ mom imveni.)

dem vox mevznzm.

Videetiam eodem

2b Pradig

Qui fcilicet non effent ; Sacerdotes,

cap. num. o. Libro etiam 2. Paral. cap.

fed tantum Levite; alioqui enim ha-

2$. 9. legimus 5 Levirzs:quoque , 44

d.ü."r Efins

t : iï]Ch(

bebat filios Phinees , & filies ltha-

quorums eruditionem oninis. Ifr ael fantli-

sillo d

mar, ut patet ex num. $. qui erant

cabatur Domino, . verti pOtea, &

ex genere Sacerdotali , & Levitico.

dixit, Levit;s , smtelligentibus , feu znzelli-

vmm Ah-ava,

Vide Lyranum in hoc caput.

gere facientibus I[rael, E$c. ubi etiam

i

16. Sapientes.) InElebr. eft I—»»3»

ïeadem vox Hebraica habetur.

LE

mevinzim, fapientes'intelligentes, pe-

17. A Eddo. ) Nathinzum , qui

UC

riti legis, & legem docentes.

Vide-

!&COm

tur mihi effe nomen officii Levita-

prepofitus erat' Chafphie loco muni-

1 ET,;&[H(

Sic

to, utait Salianus, de Nathinzis d,i'.

po

tl()flen-

Tum , qui populum docebant.

&um cap. 2». num. 43.

Xlli n

Efdr. lib. 2, cap. g. num. 7. ubi ha-

telpret

bemusin Vulgata: Levza fffeut;mm fa-

19. Per- manum Dei moflki bonam,

H

ltrigo, j

&ibant in populo ad audiemdam . legem

&«.) Vide fuperiori cap. num..6.

Ia0 QR

" 7

C XPU'T

VIII.

211

&0 Centunt |

ao. Et de Nathinseis, quos dederat David, & principes ad

CUm o vi-

minifteria Levitarum Nathinaeos ducentos viginti: omnes hi

fuis nominibus vocabantur.

21. Et praedicavi ibi jejunium

juxta fluvium Ahava, ut affli-

um eo cete

geremur coram Domino Deo no

[

ro, & peteremus ab eo viam

reCtam nobis, & filiis noftris, univerfzeque fubftantize noftrae.

Krec nomina

22. Erubui enim petere a rege auxilium, & equites, qui de-

js fexaginta

fenderent nos ab inimico in via : quia dixeramus regi : Manus

Dei noftri-eft fuper omnes, qui qu&runt eum in bonitate : &

feptoaginta

imperium ejus, &

fortitudo ejus, & (uror fuper omnes, qu?

N

derelinquunt eum.

tit de Ahe-

25. Jejunavimus autem, & rogavimus

yopulo; tin

-

Deum noflrum per

hoc: & evenit nobis profpere.

/34. Et feparavi de principibusSacerdotum

| duodecim, Sara-

& Elnathaty

biam, & Hafabiam, & cum eis de fratribus eorum decem.

25. Appendique eis argentum , & aurum , & vafa confecrata

Fjam ; &Mo-

domus Dei noftri, quee obtulerat rex, & confiliatores ejus, &

;iphïæ IOICQ)

principes ejus, univerfusque Ifrael eorum, qui inventi fuerant:

ad Eddo; :

26. Et appendi in manibus eorum arcenti talenta fexcenta

serent 10015

quinquaginta, & vafa argentea centum , auri centum talenta.

27. Et crateres aureos viginti, qui habebant folidos mille-

yonati fypt?

nos, & vafa seris fulgentis optimi duo, pulchra ut aurum:

; fl lat

28. Et dixi eis: Vos fan&ti Domini, & vaía fanCta, & argen-

D

-—

)

& oto.

qurmm

tum,

ritis fratresf

e0. Suis pominilu: vomb:mtär.) LXX.'

Quoniarh ap(güatas, ut majoris mul-

/

habent : Oyzzes congregati fusz in nomi-

to criminis reos , quam reliquos in-

, Icliger fe

ni&us, quo fignificari videtur, eos inter

fideles, qui nunquam fidem co

,

e&teros fuifle eximios, & precipuos.

funt, acrius punit.

mPIexi

i 0,0'. ubie u

21. Pradieavi ibi jejunium , 6c.) Ni-

23. Regavimus Deum noffrum per boc.)

j

deetiam eQtart

g o P

detur Ejfdras o&o dierumjejunium in-

LXX. habent, quefrvimus a Deo hoffra

ygt s

dixiffe , inchoatumque illud fuiffe poft

de boc , id eft, hoc poftulavimus.

yitts 4

tres illos dies, quibus manfit juxta flu-

Evenit uebis profpére.) klebr. exau«

j at

] þ:nffi/"

vium Ahava, fupra num. 15. & duo-

dzvit nos.

verti pO

Jj

ht W i

decimo die inde progredi ccpiffet, ut

24. Separavi.) Selegi.

infra dicitur num. 3r.

.

26. Va[a argentea centum. ) In Hebr.

£, ib etiam

Viam retiam.) lterprofperum Deo

eft, Vafz argeutee centum talemtorum

habe

füt

duce, & comite via.

Ne Rex eath

id eft, quorum omnium pondus erat.

centum talentorum.

at

næüm ) )

munt.

22. Erubui eniz , 6$c. )

poftuationem diffidentiam divini au-

27« Solidos.) Vide dicta z. Paral.29.7.

Nadtund

15 (

xilii interpretaretur.

28. Ves fanti Domimi, 6c.) Quafi

dmperium ejus, Effw-tz'tuda cjm.) Ín

dicat: Vos, qui fanci eftis, & Deo

ebrao elft, Fortitudo, E$. furor cjus.

dicati decet Sanáa faná

" ""/h;

Ln

güper 0mmes, qui derelisquunt: enm. )

tractare ; «&c.

xe , & lidelitez

ap

u

(J/

212

LIBRI:I

ESD RE

tum, & aurum, quod fponte oblatum eft Domino Deo patrum

noftrorum :

29.. Vigilate; & cuilodïte, donec appendatis coram princi-

At F

pibus facer doturn, & Levitarum, & ducibus familiarum Tírael

["»

in Jerufalem, in thefaurum domus Domini.

2

30. Sufceperunt autem facerdotes, & Levitze pondus argenti,

Ofqu

& auri, & vaforum,ut deferrent Jerufalem in domum Dei noftri.

l

prin

31. Promovimus ergo a flumine Ahava duodecimo die men-

facerdotes

fis primi , ut pergeremus Jerufalem: & manus Dei noftri fuit

eorum. Ch

fuper nos, & liberavit nos de manu inimici, & infidiatoris in

fxi, & Ar

Vla.

Attorrlizo

32. Et venimus Jerufalem , & manfimus ibi tribus diebus.

4. Tuler

33. Die autem quarta appenfum eft argentum ,. & aurum, &

Commieue

vaífa in domo Deti noil:m, per manum Meremoth filii Uriae fa-

edam prin

cerdotis, & cum eo Eleazar filius Phinees, cumque eis Joza-

prima

bed filius Jofue, & Noadaja filius Bennoi Levitee,

$ Cumq

34. Juxta numerum, & pondus omnium : defcriptumque eft

funicam

omne pondus in tempore illo.

fhoerens

35. Sed, & qui venerant de captivitate filii transmigrationis,

4 Cotve

obtulerunt holocauftomata Deo Iírael,

vitulos duodecim pro

l lfrael

omni populo Ifrael, arietes nonagmta fex, agnos feptuaginta

ran & ego

feptem, hircos pro peccato duodecim : omma in holocauftum

ïhm

Dommo

Cropa']

26. Dederunt autem edi&ta regis fatrapis, qui erant de con-

fte:s ad ]

fpe&u regis, & ducibus trans flumen, & elevaverunt popu-

6 R d

lum, domum Dei.

CI€t meam

ünt füper

COelum

CAPUT

7Adeb

P

S'VICer ts

31. Duedecimo die. ) ]e;umo 0&0

Vitulos duodecin.) Unum fcilicet pre

d8ierum abfoluto.

quaque tribu.

0;-; f/qff

Mcnfs primi.) Menfis lean, qui

36. Editl. Regis.) Artaxerxis.

linu

Martio fere refpondet

Qui erant de con[petiu Regrs.) Qui

Duptris

LIisicio,

6 anfidiatoris. ) Singula-

quando erant in aula, coram Rege

toribus

llmg

rem etiam numerum habet Febrzus,

verfabantur.

& Grecus textus, nec tamen unum

12'60??71/4»,0 "i

Ducibus.) LXX. vocant eos fübre-

füilj gvl

aliquem inimicum , aut infidiatorem

gulos Cealefyriz , & Pheonicis.

Vet

bol'llm [

defignat, fed univerfe omnes hoítes

k M

& infidiatores intelligit.

Trans flumez,) Exuphratem

gf

lflr'»ltum

4$9. Qui venerant de eaptivitate. )

evaverunt.) Exaltarunt, & favo«

0ne

Efdre comites.

xe profecuti funt.

Sfd! mw t

QK

m2

*

x

w

a

et$

Deo parum

CATUT. IX

um prin-

waiefzs Efdras Sfude

os matrimonia contraxiffe cum. gentibus,

arom Tírael

: fcindit pq/iiæïænïzz fua ,

& populi peccata confatetur, lugetque

coram Domino.

dus atgentiy

Oftquam autem haec completa funt, accefferunt ad me

; Dei nofttt.

z.XP

principes, dicentes: Non eft feparatus populus Ifrael,

no die men-

facerdotes & Levitae, a populis terrarum , & abominationibus

1 toftr fuit

eorum , Chananzei videlicet, & He:haei, & Pherezaei, & Jebu-

Gidiatoris i

Íxi, & Ammonitarum ,

Amorrhzorum:

& Moabitarum, &.']EgyptiOI'uin, &

,

us diebus.

2. Tulerunt enim de filiabus eorum fibi, & filiis fuis, &

& aurum, &

commifícuerunt femen fanCtum cum populis terrarum : manus

lii Uria fe

D

etiam principum

Ue els j022-

, & magiftratuum fuit in transgrefïïonei hac

prima.

3. Cumque audiff:

em fermonem iftum , fcidi pauiummeufn,

ï)mmque el

& tunicam, & evelli capillos capitis mei, & barbze, & fedi

fnoerens.

qngrationi

4. Convenerunt autem ad me omnes, qui timebant verbum

odecim pro

Dei Ifrael, pro transgreifione eorum, qui de captivitate vene-

feptuaginta

rant, & ego fedebam triflis usque ad facrificium vefpertinum:

ylocoftum

$. Etin facrificio vefpertino furrexi de affli£tione mea, &

t

fciffo pallio, & tunica, curvavi genua mea, & expandi manus

jnt de o

meas ad Dominum Deum meum :

^6. Et dixi: Deus meus, confundor, & érubefco levare fa-

eruqt pop-

ciem meam ad te: quoniam iniquitates noftrae multiplicatee

funt füper caput noftrum, & delitta noftra creverunt usque ad

coclum ,

Hf

diebus'patrum noftrorum :—fed & nos ipfi peccavimus

CAUT

graviter usque ad diem hanc, & in iniquitatibus noftris traditi

3

—-fumus

g il 9*

I--

Oz efl /äpzz;'atm popslas;) Non

quo ifraelite omRes confluebant. Vi-

abftinuit populus a fociandis

de capite feq. num. r.

.rtäxeins' '

nuptiis cum

4. Quidecaprivitaze venerant.) Tam

toribus.

gentilibus idolorum cu;-

fub Dario , quam fub Artaxerxe; nam

ju Mp

Mp

corim

Abomiimtioniäm.) Peccatis.

m

qui fub Cyro , jam fere defun&ti erant ;

-

Manus etiam Principun , 6c.) Or-

agebatur enim annus 8o. a foluta pri-

do verborum eft: manus Principum,

mum captivitate.

)caht cgs (ibre-

& Magiflratuum fuit prima in tranf-

Sacrificium ve[ptrtinum.) Quod fub.

?hænï015'

hoate

greffione hac,

id eft, Principes primi

horam vefpertinam fiebat juxta pr&-

&f

tranforeffi funt,

ceptum Domini, Kxod. 29. 39.

taruut:

3« Sedi merens,

) ln atrio- templi;

7. Die bac. ) Scilicet apparet.

e14

LIBRI I.'ESDRE

1. Ea

fumus ip65 & reges noftri, & facerdotes noftri, in manum re-

gum terrarum, & in gladium, & in captivitatem, & in rapinam,

gereliquin

& in confufionem vultus, ficut, & die hac.

n.Que

8. Et nunc quafi parum , & ad momentum fa€ta eft d

äpreca-

dicens: Te

tio noftra apud Dominum Deum noftrum, ut dimitterentur

terra 1mm

nobis reliquiee, & daretur nobis paxillus in loco fan&to ejus,

Tumque ter

& illuminaret oculos noftros Deus nofter, & daret nobis v

tUnt cam q

modicam in fervitute noftra.

:

"

n *Nu

9. Quia fervi fumus, & in fervitute noftra non dereliquit

Corum n6 :

nos Deus nofter, fed inclinavit fuper nos mifericordiam coram

rum, & pn

rege Perfarum , ut daret nobis vitam, & fublimaret domum

temiai, & «

Dei noftri, & extrueret folitudines ejus, & daret nobis fepem

tis filios ve

in Juda; & Jerufalem.

I N p

IO.I'Ef

noftris pef

fter liberal

9. Quaff parum.) Significat datum

Vide Martinum Delrio tom. 3. ada-

a Deo quodam quafi lucidum inter-

giali 2z18. , Vel tandem a paxillis ;

ficut eft ho

vallum breve in mediis afflidtionibus,

qui in pariete figuntur, ut ex illis do-

14 Utn

ne plane confumerentur.

meflica füpellex pendeat. Vide ?fa.

2

Déqie mat

Dimitzerentur nobis religmi)t.) Serva-

22. num. 24.

zentur aliqui noftrum.

llluminaret oculos noflros.) Aliqua lux

1 atum. Nl

Daretur mobis paxillus m [oco fancto

affulgeret, poft calamitatum tenebras,

2 dimitter

ejus. ) Id eft, firmahabitatio, quetam

Vitam medicami inm fer'vi/ufe .nofrd)

1j. Dom

multis annis füperioribus inconftans

Modicum aliquod levamentum polt

£fuit. LXX. habent J&vo« 9ywiv euevyua,

Babylonicam fervitutem przteritam ,

UIUS quj

& in prefenti etiam fervitute; cum

eil Onoü

JDare nobis ffmammtnm. Vox Hebraa

eyry jatbed , palum , paxillum, & cla-

fcilicet libere agere non licet, fed a

T t, od n

vum fignificat.

Vel ergo füumit me-

Regis Perfarum nutu pendere nos

epem Thterpy

oportet, quo tamen tempore vitam

taphoram a baculo, fivefcipione, quo

nadi fumus , quia Rex nobis, & re-

Cilioe aj

i

utimur ad fulciendum corpus , & egref-

bus noflris favet.

J'tis itde eyt

füm noflrum; vel a paxillis, " quibus

i

Gü

)

tf

n

firmantur tabernacula tenfis funiculis,

9. &ublimaret domum Dez nbj?ri'.j 'Tot

Vineantm (

M

& paxillis in folo fixis, cui explicatio-

cultum deftinatis.

pecuniis ad facrificia, & omnein ejus

U, d s.

ni favet, quod legimus apud lfàiam

Ummum t

33. 20

Oculi tui videbunz Jerufalem ,

Extrüeret folitudimes ejus. ) Rezdifi-

L

babitationez opulegtam , tabermaculupa

cato templo , quod in folitudinem

j

ab extre

erat converfum.

iNon folum memo-

tb V

quod mequaquam tfransferrz poterit : nec

N qe;

enuferentur clevi ejus in fempiternum , £s

rat beneficia Artaxerxis, fed aliorum

New

emnes funiculi ejus mom rumpentur. Ea-

etiam priorum Regum Perfarum , fub

it f

Qum f

dem metaphora apud eumdem pro-

quibus templum inftauratum efl. -

düs

08 Berdr

phetam eft cap, $4. 2. & cap. 22. 25.

Darer mobis fépem. ) Sepis voce fe-

datisqg,

Vela clavis, & paxillis, qui ponun-

curitas, & defenfio a noxiis fignifi-

tur in littore, circa quos navium vol-

catur, quia fepes ab agris, & hortis

ta ï&p

Vübm

vuntur rudentes ad firmandas naves,

feras, & fures arcent,

Ifai. 5..2. de

ter

f[,f /.

d

& ad inhi-

1 poRd,

ne abripiantur in mare

vinea ele&a dicitur , fepzvit eam, &

lii

bendam jacationem.

-danc explica-

Matth. 21. 33. fepem circumdedit. eg.

)« peppt !

Vide plura apud Martinum Delije

po

* Q

tionem amplexa eft verfio Tigurina.

UPE

105 E

CAPUT IX

ery

ium re«

1o. Et nune quid dicemus, Deus nofler, poft hsec? quia

Tápitim

dereliquimus mandata tua,

"

*

,

d

1. Quae praecepifti in manu fervorum

tuorum pro phetarum,

deprece-

dicens: T'erra, ad quam vos ingredimini, ut poífideatis eam,

tterentut

terra Immunda eft, juxta immunditiam populorum, czetera-

lo e,

rumque terrarum , cum abominationibus eorum, qui repleve-

bis vitam

runt eam ab ore usque ad os in coinquinatione fua.

12. * Nunc ergo filias veftras ne detis filiis eorum, & filias Deut.

lereliquit

eorum ne accipiatis filiis veftris, & non quasratis pacem eo- 7: ?*

if COTam

rum, & profperitatem eorum, usque in &eernum: ut confor-

t domum

temini, & comedatis, qu&& bona funt terrae, & haeredes habea-

,

js fepem

tis filios veftros usque in fzeculum.

13. Et poft omnia, quae venerunt fuper nos in operibus

. vEt

noftris petfimis, & in deli&to noftro magno, quia tu Deus no-

Íter liberafti nos de ini

Qm, ? ii

?

quitate noftra, & dediíli nobis fglu;em

1 paxiïiis j

ficut eft hodie.

:ex illis 0«

I4. Ut non averteremur, & irrita faceremus mandata tua;

Vide If

N

neque matrimonia jungeremus cum populis abominationum

AMigua hus

iftarum. Numquid iratus es nobis usque ad confummationem

E

ne dimitteres nobis reliquias ad falutem ?

ymftenebras

j mf

.15. Domine Deus Ifrael, juftus es tu : quoniam derelicti

entum pO

fumus, qui falvaremur ficut die hac. Ecce coram te fumus in

yreteritam

delicto noftro, non enim ftari poteft coram te fuper hoc.

ritufe, at

fie, 163

tom. r. adagiali 219. ligurina hanc

ficuli fententia eft: poft tot mala,

fepem interpretatur murum , quem

quibus aíflidi fümus propter peccata

pender e n0$

fulicet jud&i quafi furtive flierofo-

noflra (a quibus tamen nos, quz tua

yore vitifl

ohis; i

lymis inde extruxerant, fed qui vilis

eft benignitas, liberafli, & eam fàlu-

:

eifet, & infirmus, ut hortorüm , aut

tem, qua nunc fruimur, conceffifti )

vinearum fepes.

fieri ne poteit, ut mores non mutares

omnen j "

it, 4b ore m[que ad os.) Uíque ad

mus , fed negligeremus leges tuas, &

fummum, more vafi pleni.

Vel po-

matrimonium cum infidelibus junge-

tius, ab extremitate una ad aliam , id

remus:

1 Reædlg*

14. Numquid iratus es mobis, 6$c.)

eft, totam. Vide dida 4. Reg. 21. 16,

22. Noz quærati: pacem eorum , & c.)

AÀn non merito irafceris contra nos,

m momo-

INe unquam focietis cum illis pacem;

donec confumas , ita ut ne reliquia

( aliorm

aut fedus,. fed illis infefü. eftote, il-

quidem fuperfint, nullique evadant.

rfanurm s

j

los perdite.

1$. Juflus es t4., €&c, ) Cumnos pu-

tm e»

Contedatis qua bona [nnt terra. )

quie'—

nis, fed etiam mifericors , queziane

jj

od

tam&pacatam illius poffeffionem nacti.

derelitli famus , q1i [alvaremur eflemut-

037!

f;gmü-

& horts

Haredes habeztis filios fveþ'ros.) Mos

que füperftites ufque ad hanc diem.

$3

n

terram pof&üdeatis, & poíl deinceps

Nom emim flari potefl ,. €$e..) NNec

fa. 5

filii , ac nepotes vellri..

negare poffumus culpam, nec illam

juil tifhy

defendere, aut idoneam excufationem,

J t

"13« Et pofd opamia ,- qu& venerunt ./;4'

W!M

per n5 , &c. ) Elujus, & proximi ver-

pratendere.

CAPUT

p

pon?

216

LIBRII. ESDR /E

C A-P DPX

6 R

lum lohat

fdras , comvocatis filiis univerfis zfrmzsmgmz*zoms þ;«"æceþzp T6-

medt, &

pudiari uxores alienigenas : quod cum fe f(zcz*uros fpoþond iljenty .

tUn, qui

recenfentur, qui "huic operi prafint , & qui bujusmodi

". Etn

matrimonia com*mxemnï

Tünstmigt

Ic ergo orante Efdra, & imploramte Deum, & flente, &

9. Et«

Ym 23

jacente ante templum Dei, colle&us eft ad eum de Iffael

coetus grandis nimis virorum, & mulierum , & puerorum,. &

w5 & ip

—

flevit populus fletu multo.

(, Con

tulalem t

2 Et refpondit Sechenias filius Tehiel de filiis Elamj& dixit

Eídrze: Nos praevaricati fumus in Deum noftrum, & duximus

menfis :

€$ DfO pe

uxores ahtnlöenas de populis terree : & nünc, fi eit poemren—

tla in If*ael fuper hoc,

l0. Et.

gref"; ef

. Percutiamus focdus cum Domino Deo noftro, ut projicia-

imüs univerías uxores, & eos, qui de his nati funt, juxta vo-

elitbum :

. R

luntatem Domini, & eorum, qui timent præceptum Domini

Dei noftri :

fecundum legem fiat.

Tun, d f

4. Surge, tuum eft decernere , nosque erimus tecum : con-

ab uxombw

fortare, & f.c.

*MSE

s. Surrexit ergo Efdras, & adjuravit pr1nc1pes facerdotum,

Ux3 ver

I5 Ver

& Levuarum, & omnem Ifrael, ut facefent fecundum verbum

hoc, & juraverunt.

6. Et

bx

r—

h

6 du ;

3 054724? jl

Mplerante eo, ) Divinam miferi-

S; efl panitentia im l[rael faper boc.))

tordiam, & auxilium.

Quoniam datur locus poenitentiz ;

hic Eligf ]

Zute templum Dei. ) In atrio lfrae-

hic enim fenfüs efl, ut patet ex fTe-

Cs ef Joia

lis, ubi congregari potuit populus,

breo, & Greco, 1 in quo legimus, &

1 Vgl

quod confirmant LXX. nam infra

nsnc eft f;'we: Iraelxsüperbac, nimirum

hanm

fpes venia,

) Cüjus

num. 6. ubi nos legimus :

E$. furrexzt

Q? AUE dgrt

Efdras ante domum Dei,in aliquibus

3. Peojeciamus nntverías uxeret. )

Wifï QIS,

Gracis eiï 2f exurgens Efa'ms ab atrio

Dato libello repudii ; nam licet prohi-

bita effent hujufmodi matrimonia,

) Hmfsz

gempli $ ahoqm enim cum effet facer-

non tamen ipío fa&o erant irrita.

ïfd [À,

dos inter veflibulum , & altare oraf-

luntut

en t

fet juxta iUud Joel 2. 17. ;zzer vefr-

4. S$urge, ruum efl. decermeve, €5c.)

bulum &5 altare. plorabunt.| facerdotes ,

Exhisapparet adminiftrationem Reip.

Parce Do-

dDent

DLT

snifri Dam;m, 6 dicent,

tunc penes Efdra

fuiffe, Pontifice,

£05

mme

ut apparet, qu:

-

cente.

-

6

Nos pravaricati fumus) N elita

5. 4djuravir. ) jurejurando ob-

l

(Pefyy «

Joquitur Sechenias non tam fuo, quam

ftrinxit.

4u üþtm. b

RE

populi nomine, vel pratermiffus eft

Secundum -verbum . boc. ) Ut fcilicet

j t g

in fine hujus capitis in catalogo eo-

dimitterent uxorcs gentxles , ut fuafe-

tum, qui duxerunt profanas uxores.

tat Sechenias.

ü ræ] C:ISIE

Tb g C

CABIU T X

a

D

IT

6. Et furrexit Ffdras ante domüm Dei, & abiit ad cübicu-

(

lum Johanan filii Eliafib, & ingreffus eft illuc, paném non co-

H

medit, & aquam nón bibit :

lugebat enim trsmgreïïïonem €o-

d

elil

rum, iul venerant de captivitate.

Idl

7. Et miffa eft vox in Juda, & in Terufalem omnibus filiis

transmigrationis, vt congregarentur 1 Jerufalem :

fente. &

& Et omms, qul non veneftit in tribus diebus juxta confi-

1 de lítzel

lium :

']HCIDUH

& feniorum, auferctur univería fubftantia

'orum, &

ejus, & ipfe abjxuetvr de coetu transmigrationis.

9. Convenerunt igitur omnes viri Juda, & Benjamin in Je-

m & d

rufalem tribus diebus , ipfe eft menfis nonus, vigefimo die

menfis:

&CUXW us

"& fedit omnis populus in platea domus Dei, tremen-

tes pro peccato , & pluviis.

t pæsl tn—

Io. Et furremt Efdras facerdos, & dixit ad eos: Vos trans-

greffi eftis, & eduxiftis uxores ahemgenas ut adderctls fuper

ut projice

delictum Ifrael

; j v

11. Et nunc date confefï' :onem Domino Deo patrum veftro-

m Domini

rum , & facite placitum ejus , & feparamlnl a popuhs terree , &

e

Á

nis.

um corn

ab u*(orxbus alienig

12. Et refpondit univerfa multitudo; d1x1tque voce magna :

;cerdotuto,

Juxta verbum tuum ad nos , fic fiat.

13. Verumtamen qu:a populus multus eft, & tempus pluv1æ,

m v eroum

lum

C E

6. Hpte Dosoum Dez. )V ide dicta n.r.

det fere noflro INovembri, Zachar.

-/-

Jobanan f'li; Elizfib.) Nel non erat

cap.

num.

leglmus

: quarta

Y

!

"m

hie Eliafib Pontifex, fed ei fynoni-

mmf f5 zonis, qui eH Caslez,

P(Em*emïæ ?

mus; nam Elixfib Pontificis filius di-

Ia plafez damux Det.) Ín area ante

l' ü[ötex e

&us eft Jojada, ut habetur 2. Efd. 12.

templum.

10.

lol mL,U

Vely quod probabilius eft, To-

fecun-

E; pluviis.) NNamforte tempus plu-

005 Dur

amyum

hanan, cujus hic mentio fit,

vium tunc erat, & ipfi in platea fub

do, aut tertio genitus fuit" Eliafib

dio.

Pontificis.

io. Ur adderetis füper deliflum I/izte/.)

"(:1; u "'( j

2. Miffa eff vox. ) Preconis fcilicet.

Ut peccata populi au&tiora redderetis,

mathmwæ?

8. Juxta confilom Principium.) No-

Nifi detiàum lífraelis placeat intelli-

luntatem , decretum , juffum, cui ad-

ere idololatriam , qu& hoc peccato

dita fuerat pena interminatio. LXX.

cumulata fit.

g:mtf" 1

habent, Pc/;ndum ]udzczn//z pnrmpzzm,

lI. Cozfeffomem. ) Laudem ut ha-

mauem

& [enioru..

bent LXX. Deum enim ïaudant pec-

'fïe wü-*l "

Auferetur univer[a fubflantia, Efc)

cati deteftatione, fan&eque illius le-

Miulé&etur bonis ommbus ; & mitta-

gls Oobfervatione revocata.

[Ie]wældo 07

tur in exilium.

13. Vebementer quizpe peccarvimus 15

Ibfe eff menf: 71022 145

) Quem

fermone iffo.) Late patet hoc pecca-»

Ut fmäx& ?.!

Hebrai Casleu appellant ,

& refpon-

tum, & ad multos pertinet.

-

ül x Ww

Bibicus Com. Menoch. Tom, Jif.

28

418

LIBRI.

ESDR E

& non fuftinemus ftare foris, & opus non eft diei unius vel

M. E

duorum ( vehementer quippe peccavimus in fermone ifto.)

ipfe eft C

14. Conftituantur principes in univerfa multitudine: &

t E

omnes in civitatibus noftris, qui duxerunt uxores alienigenas,

Thelem,.

veniant in temporibus ftatutis, & cum his feniores per civita-

s. E

tem, & civitatem, & judices ejus, donec avertatur ira Dei

& Baneg

?6. Et(

nofm a nobis fuper peccato hoc.

15. Igitur Tonathan filius Azael, & Jaafia filius Thecue, fte-

& Jerimot

terunt fuper hoc, & Mefollam, & Sebetha1 Levites ddjuverunt

?. Et

€osS :

nmuth &

16. Feceruntque fic filii transmlgratlome

Et abierunt

4j. Etd

Efdras facerdos, & viri principes familiarum, in domos patrum

39 Et d

fuorum, & omnes per nomina fua, & federunt in die primo

$ul &

menfis demml, ut queererent rem.

3 E

17. Et confüummati funt omnes viri, qui duxerant uxores

Masfas

ahemgenas, usque ad diem primam menfis primi.

3. Et d

1I8. Et inventi funt de filiis facerdotum ,

qui duxerant uxo-

ifleon,

res alienigenas.

De filiis Jofue filius ]ofedgch & fratres ejus,

$1. Ben

Maafia, & Eliezer, & Jarib, & Godolia.

3j Ed

I9. Et dederunt manus fuas, ut ejicerent uxores fuas, &

pro deliéto fuo arietem de ovibus offerrent.

34. De f

20. Et de filiis Emmer, Hanani, & Zebedia.

3* Bane

or. Et de filiis Harim, Maafia, & Elia, & Semeja, & ïeh1el

36. Vani

& O2zias.

3. Math

22. Et de filiis Pheshur, Elioenai, Maafia, Ifmael, Nathanael,

3* RE

!ozabed & Elafa.

23. Et

3y Ets;

14. Can/fztuantz«?*lþrma];e:, &c. ) Qui

&us effet in familias, & quelibet fa-

4 FM

de toto hoc negotio cognofcant, quod

muilia in capita

quod hic facer textus

& fa&um eft,ut patet num.1 s.fequenti.

4l Enc

dicit, £ ommes per momina fa.

42. Sellu

Et omnes 12 ervitatibus naþns y 56

Ez federunt im die priso menfrs.) Pri-

In Hebr. eft, & quicwzque 2 nrbibus

mo die menfis decimi, adorfi funtin-

5 Deg

noffris fuerit , qui duxerit uxores aliezi-

vefligare, quinam effent, qui uxores

od &

Renas, weniat tempar;þm fhatutis , &5

alienigenas duxiffent.

eum eis fim? finiores (izgularum urbium ,

17. Confmmmaii funt ommes. ) O-

4 Omn

*5 muliere

£E5 ]ud:ces ezrum., donec avertamus iram

mnium fumma collecta fuxt, qui du-

f* ori$ Dez nafrz « mobis propter boc.

xerant alienigenas.

Ita vertit Vatablus.

Ufque ad diem primam menfés prtm; )

16. Abierust

£2 domos patrug

Itaque tres meníes tenuit ifta recenfio,

fiorum.) Ut fine confufione familia-

menfem fcilicet decimum ,

undeci-

rum catalogus fcriberetur , omnes fe

mum, & duodecimum.

in familias fuis recipere juffi funt,

19. Deder&mt mamus. ) Confenf'e-

quibus Efdras ipfe praivit exemplo

runt, & promiferunt fe eje&uros. Vel

J.

Áue. Itaque umverfus populus diílin-

fenfus eft, ejecerunt.

præhr |

Vlnca,

GOmpl

W häb t

CAPU T II

^

^

I9

:onius vel

23. Et de filiis Levitarum , Jozabed , & Semei,

.& Celaja,

n ifo.)

iudine: &

ipfe eft Calita, Phataja, Juda, & Eliezer.

*

.24. Et de cantoribus, Eliafib

; Et de janitoribus, Sellum, &

ilienigenas

'Thelem, & Uri.

"

| per avita-

25. Et ex Ifrael, de fi

ur i Del

& Banea.

liis Pharos,-R,emeja, & Jezia & Mel-cha,

-26. Et de filiis /Elam

; Mathania, Zacharias, & Jehiel, & Abdi,

l'ecue, fte-

& Jerimoth, & Elia.

21. Et de filiis Zethua,

| ;djus'erunt

rimuth, & Zabad, & Aziza.

Elioenai, Eliafib, Mathania, & Je-

:

t abjerunt

28. Et de filiis Bebai , Johanan, Hanania, Zabbai , Athalai.

ffros patrum

29. Et de filiis Bani, Mofollam, &

Melluch, & Adaja, Jafub,

» die prirno

& Saal, & Ramoth.

3o. Et de filiis Phahath, Moab, Edna, & Chalal, Bana

rant UXores

& Maafias, Mathanias, Befeleel, Bennui, & Manaffe.

nias,

31. Et de filiis Herem, Eliezer, Jofue, Melchias,

Semejas;

xerant uxo»

.

Simeon,

fratres ejUSy

32. Benjamin , Maloch, Samarias.

33. Et de filiis Hafom, Mathanai , Mathatha,

Zabad, Eliphe-

leth, Jermai , Manaffe , Semei.

fes füas? &

34

De filiis Bani , Maaddi, Amram

; & Uel,

35

Baneas, & Badajas, Cheliau,

" Jehiel,

36

Vania , Marimuth , & Eliafib,

oU

Mathanias, Mathanai, & Jafi,

38

Et Béni, & Bennui, Semei,

IaNathf;a€ï€

39

40

Et Salmias, & Nathan, & Adajas,

& quælibet f*

Et Mechnedebai , Sifai, Sarai,

hic facer textió

41

Ez1el, & Selemiau , Semeria,

m [ue

42

Sellum , Amaria, Jofeph.

qntif ]

Pit

De filiis Nebo, Jehiel,

Mathathias, Zabad, Zabina, Jeddty,

,Jori üntit-

& ïä'e

], & Banaia.

]

ïm, qu

; uiore

44. Omnes hi acceperant uxores alienigenas, & fuerunt ex

eis mulieres, quae pepererant filios.

d fof; qu ür

serf )

jl lr 10:

tf y i

[ s

Ee^

LIBER

d.

)

Confebfe'

25. Et ex l/rael.) Ex aliis tribubus

44. Fiios.) Hi etiam cum matri-

ï;'

[

1

"

Quro L

prater Leviticam,de qua fola há&enus — bus ejeci, ut füpra indicatur. Vide

eomplureshabebantuxoresalienigenas, num. ig.

y

v

i

220

D

x

aghs Nece

s, Et d

que terribl

LIBER. NEHEMI £,

u dlli

, Fiant

QUI ET ESDRJESECUNDUS DICITUR. ^

otationem !

CAPUT PRIMUM.

die, pro fil

rum Hnel,

ANebemias Artaxerxis pincerna , audita SFudeorum , qui a capti-

peccavimas

vitate refidui erant , affliCtione , flet , ac multis diebus jejunat,

?. Vanit

ens, €» mifericorduam a Dee

pqpuli peccata. confit

tium, & ca

pelens.

lo tuo.

]frba Nehemiae filii Helchize. Et .fa&um eft in mehfe

$. Meme

Cum trangg

Casleu , anno vigefimo, & ego eram in Sufis caftro.

n V

2. Et venit Hanani unus de fratribus meis, ipfe , &

9. Etfi1

Taciatis ea

viri Juda, & interrogavi eos de Judeeis, qui remanferant, &

fupereránt de captivitate, & Jerufalem,

Qregabo v

& reli&i funt de

Q0men met

4. Et dixerunt mihi: Qui remanferunt,

captivitate ibi in provincia, in affli£tione magna funt, & in

Io. Eti

tübudine tu:

opprobrio: & murus Jerufalem diffipatus eft, & portze ejus

combufta funt igni.

It. Obfe

fem] tu,&

4. Cumque audiffem ver

ba-'hujufc.emodi, fedi, & flevi, &

coeli.

Domen tuu;

luxi diebus multis: jejun'abalþn, ,& oraþam ante faciem Dei

lm qnte

5. E

Erba Nehem:is.

) Id eft, liber,

Et 7;ruj$dem. ) Et interrogavit de

vel res gefte Nehemiz. Fuit

ftatu urbis Jerufalem.

x.V

autem INehemias facerdos ex

x

3. I» Provincia.) Yn Tudea, quam

tribu Levi, & vivente Eliafib Ponti-

provinciam vocat , quod in provin-

Y i af

fice Remp. adminiílravit , imiffus a

Cig formam redaca effet a Perfis,

dia,

Q

Rege Perfidis ,, ut etiam habemus

fieut poft annos plurimos a Romanis:

IMachab. r. 2o.

tni(erieordian

E di&a fupe-

cum hoc tamen privilepio , ut duces,

X* N[d'vfi'l

Ip menfé Casleg.) Wid

& gubernatores haberent de gente fua,

LA Detpaur

tiori lib. cap. 10. num. 9.

ut de Zorobabel

, Efdra, & Nehemia

V Vd'n,if,:n,

"o dnno 'vingmo. ) ,Rani

Artaxerxis

conftat.

Í&eois Perfarum.

Vettit ex H

Wibqg

lp Sufis.) Perfarum regia.

n afflitlione . . . €8 opprobrio. ) Quïa

; Pecaat

"n

a

vexabantur a circumjectis populis Sa-

Pedit, Bu

Unus de frazribus meis.) Ex tri-

maritis, Arabibus, Ammonitis, Idu-

Ti pete

Atum

bu mea Levitica.

Viri ex 74d2.) . Ex Judea venientes,

tebit.

mais, Palaeflinis , ut ex cap. 4. pa-

Afdflddfum i

& ad tribum Juda pertinentes.

Quiremanferant, 66 c.N ideturinterro-

Murus Tera[zlem dzj&?patas eff.) Ab

[ M"di/i;

lrapfs,

gaffe de flatu eorum , qui-variis tem-

hofübus Hebrzorum, quos memo-

ravimus.

Umpt

1 funt

poribus ex captivitate venerant Hiero-

4. Sedi.) Humi more lugent'ium.

df-lf][

foïym;m ; & adhuc erant fuperttites.

um

C:AIP.U T H

227E

$. Et dixi: *Qusefo, Domine Deus coeh fortis, magne, at- Deut:

que terribilis, qui cuftodis pa&tum, & m1fer1c01 dlam cum his, 9. 4.

LE

qui te dli:gunt, & cuftodiunt mandata tua:

ITUR

6. Fiantaures tuze aufcultantes, & oculi tui aperti, ut audias

orationem fervi tuL, quam ego oro coram te hodie, no&te &

die, pro filiis Ifrael fervis tuis: & confiteor pro peccads filio-

rum lIírael, quibus pecaaverunt tibi: ego, & domus patris mex

Ui a if

peccawmus ;

L

15 f£/d

1. Vanitate fedu&1 fumus ,. & non cuftodivimus mandatüm

Da

tuum, & ceeremonias , & judicia, quee praecepifti Moyfi famu-

lo tuo.

oft n menfe

$. Memento verbi, quod mandafti Moyfi fervo tuo, dicens:

Cum transgreffi fueutls ego difpergam vos in populos :

Yfis caftro.

eis, ipfe, &

9. Et fi revertamini ad me, & cuftodiatis przecepta mea, &

faciatis ea : etiamfi abdu&i, fueut]s ad extrema cceli, inde con-

anferant, &

gregabo vos, & reducam in locum, quem elegi, ut habitaret

nomen meum ibi.

lii fünt de

ro. Ft ipfi fervi tui, & populus tuus, quos redemifti in for-

fint, & n

titudine tua magna, & in manu tua vahda.

; por " eus

II. Obfecro, Domme fit auris tua attendens ad oratlonem

fervi tui, & ad eraaonem fervorum tuorum, qui volunt timere

. & fleii, &

nomen tuum, & dirige fervum tuum hodie, & da ei mifericor-

em Dei a

OE

diam ante virum hunc: ego enim eram pincerna regis.

'—""','—

TntertoptVit t

CAPUT

yfuiat, qum

UOd in Pr()'. ]il«

$. Qui cuflodis patlum, t5 mifericor-

Lardmes cch, polus Arcticus, & Ant-

diazs. )

Ku1 padum , & promiílam

ar&ticus.

Italice diceremus, vi ricoz-

elftt a Perf f

mifericordiantituam exhibes

dürro da us pa/o al altro.

h.man Sa

mOS 1 Rom&n;s

6. Pecceverunt. ) Ín Hebr & apud

extrema e«cli interpretatur regionem

LXX. peccavimas.

ultimam, que videtur cceli extremi-

" de gen efu2,

7. Vanitate fidudli fumus. ) Pagnmus

tatem contmgere

, g Neona

vertit ex Hebreo , carruptzam corrzbtz

Habitavet nomen meum ibi. ) Cultus

fimss , peccatis corrupti.fumus , &

meus.

/

vt QUI

perditi.

Frequenter autem in Scriptu-

10. Redemiffi.) Ex multls malis

us popts

ra peccatum vzzizas dicitur.

eripiendo, & prafertim ex capuvxta-

mmomns,

[dt-

Mandatum tuum. ) "Tua prgcepta,

te Babylonica.

ceremonias levis, &c.

l1. Daei Mifericordiam.) Propltlus

p a P*

g. Mandaffi.) Pollicitus es.

efto in eo , quod molior aggredl apud

[ tf )

Cum tranfgre/B. fueritis , &c. ) Hac

Regem.

d

fumpta funt ex Deuter. 1o. initio.

4dpte virum bunc.) Regem Perfarum.

i,q

os D6

9- ld extrtma eeli.) Quod Deuter.

Piscerna.) Pocillator, qui pocula

80. 4. ad.- eardines cali.

Sunt autem

miniflrabat:

gcgtm

&26€

LIBRI IL ESD R /É

CATUT .L

Usque d

] Et plicut

Aebemias impetratis a rege litteris venit Sterofolymam , &5 ad

. D di

murorum in[taurationem bortatur.

ducesægl«

in fudat:

AGum eft autem in menfe Nifan, anno vigefimo Arta-

n

xerxis regis: & vinum erat ante eum, & levavi vinum,

) Btep

ligu, u

& dedi regi: & eram quafi languidus ante faciem ejus.

4. Dixitque mihi rex : Quare vultus tuus triftis ePc cum te

tats, & d

Juxa mani

z&egrotum non videam ? non eft hoc fruftra,fed malum nefcio,

quod in corde tuo eft. Et timui valde, ac nimis,

Q Ft ve

Qlis Te

3. Et dixi regi: Rex, in seeternum vive : quare non moe-

reat vultus meus, quia civitas domus fepulchrorum patris mei

equites

1. Eta

deferta eft, & portae ejus combuftae funt igni ?

4. Et ait mihi rex: Pro qua re poftulas ? Et oravi Deum coeli,

Anmmanite

s. Et dixi ad regem : S1 videtur regi bonum, & fi placet fer-

OIt0, qui

II Ety

vus tuus ante faciem tuam, ut mittas me in Judaeam, ad civi-

tatem fepulchri patris mel, & gedificabo eam:

( pottas

6. Dixitque mihi rex, & regina, quae fedebat juxta eum:

Cf u

Usque

Cetg (]UOd tan

Prfit, Con

N

mm/ä Nifan.

Qui Febrzis

locus fepulchrorum , in quibus con-

H

"

!

IS anni,

Ex hoc

diti funt majores mei.

t Cp. F

primus eft men

duodeam Q3

autem loco patet menfes Regni Ar-

4- Pra qua re Paftzlds ? ) de pO-

taxerxis non concurriffe cum menfi-

flulas? quid fa&o opus eít?

Ibi durem 0

bus anni [udaici; namante hunc men-

Oravi Deum cel;.) 'Tacita prece, u£

mnmo tempu

fem Nifan menfis Casleu , ut patet ex

linguam meam dirigeret, & cor Re-

HH& [j

t H JUdam:

fuperiori cap. num. r. pertinebat ad

is flederet, ut poüulans méeis ac-

£. d Mar

eumdemiannum v1gefïmumArtaxerx1s.

quiefceret.

MMenfis Nifan, ut alibi di&um eft, re-

$- Si placet. féruns tuus. ante faciem

Ti utibi R

fpondet partim;Martio, partim A pnh.

IUA.

Hoc eft, quod alia phrafi,

T& Quam.

Levavi vinums, 6t dedi Regz.) Ele-

fed eodem fenfu frec*enter legxmus

7 7;7 LU fqä

vatum poculum porrexi Regi.

in Scriptura: $i ímvezi gratiam in ocu-

'II ad'ædæ n

2. Malum neféso quod.) Angot ali-

IIS flit&.

quis, & meror.

d civitatem fepulcbri, & c.) Hac

hed hofhbu«

Cptus Wole a

Timui valde,) Ne Rex mali aliquid

iterata fepulchrorum mentio innuit

QI Gf/hdfm

füfpicaretur , verbi gratia , proditio-

non Judzis modo, fed Perfis etiam

nem, aut venenum, qu& cum quis

commendabilem, & religiofam cen-

9s Volüpta

animo verfat ,

fere etiam in vultu

feri fepulchrorum curam.

Ortq

fl n

fceleris emment nota.

Praterea ne

6. Er Reginz.) lNon poteft certo

Q.Vld, & S

: lec

votis meis fruftrarer, fi tempore im-

affirmari hanc Reginam fuiffe Eflher;

fi

Atdtn

portuno, & multis audientibus peti-

eft tamen admodum probabile, pofi-

liv

tionem odxofam, & que publico no-

to Affaerum Eftheris effe Artaxerxem

Atem

X Xen(

dia oj

xia videri poflet, expromerem.

Longimanum.

P Meg

3. Cruitas domus fepulchrorum patris

Mifit me.) Confenfit in profe&m—

Creu

Ufmg li

enti.) Civitas, qu& ell domus , five

nem meam.

— gT —

Vnfone

CAPIUT iM

$53

Usque ad quod tempus erit iter tuum, & quando reverteris ?

Et pl

-

acuit ante vultum regis, & mifit me: & conftitui ei tempus.

m

7. Et dixi regi: Si regi videtur bonum, epiftolas det mihi ad

d

r

uces regionis trans flumen, ut traducant me, donec veniam

fimo Arte«

in Judaeam :

*

:

8. Et epiftolam

avl vinum,

ad Afaph cu&vodem faltus regis, ut det mihi

ligna, ut tegere poffim portas (1) turris domus, & muros civi-

"U.

eft, cum te

tatis, & domum, quam ingreffus fuero.

Et dedit mihi rex

juxta manum Dei mei bonam mecum.

lum nefcio,

9. Et veni ad duces regionis trans flumen , dedique eis epi-

ftolas regis. Miferat autem rex mecum principes militum, &

',e ton m

:

equites.

] patris mel

io. Et audierunt, Sanaballat Horonites, & Tobias fervus

Ammanites: & contriftati funt afflidtione magna, quod veniffet

Deum coli,

j placet fer«

homo, qui quareret profperitatem filiorum Ifrael.

II. Et veni Jerufalem, & eram ibi tribus diebus:

I2.Et

m, d C

(1) portas turris domus. I» edz. Sixz. Zegimr : portas templi, turris &c;

juxta eum:

Confii?ui ei tempus.) Certum fcili-

Portas furris damus.) Videtur intel-

Usque

cet, quod tamen facer textus non ex-

ligere domum regiam , qua erat juxta

r-,-—

prefit. Conítat quidem ex cap. s.

templum, & a qua in templum erat

p qubus t

X4. & cap. 15.. 6. INehemiam annis

aditus, quara olim Salomon edifica-

duodecim manfiffe Hierofolymis, &

verat. In Hebr&o eft $33 Zr25,

1) Qud po

ibi ducem populi fuifle.

Brevius o-

que vox edem, palatium, templum-

mnino termpus conftitutum fuifTe cre-

ve fignificat.

Aliqui intelligunt de

di

sdta pret, u

dibile eff ; cum tamen jam abeffet,

veftibulo templi, quod fpeciem tur-

ep, & C0f e

& res Judaicas bene gereret, ei a Re-

ris habebat, cum altum eífet cubitos

gina, & Mardochzo impetratum fue-

centum, d& viginti.

Sed templum

us mes d

rit, utibi Remp. pro Rege admini-

hoc tempore inítauratione opus nom

7 ante fkc/)fin

firaret, quamdiu Regi videretur.

habebat, cum eífet non multo ante

j ia p

ab Edra reftitutum.

3. Trans fumes. ) Euphratem.

Domum , quam angreffus. fuero. )

]a

nrer fegmt

Traducant me,) Deducant fecurum,

qua habitare voluero.

gmfl

n in o

ne ab hoflibus Judaici nominis inter-

Manum Dei.) Divinum favorem.

«)

ceptus male aceipiar.

10. Sanaballat , t$c.) Sanaballat,

TÍs

g. Cuffodem faltus Regis. ) Saltus Re-

& 'lobias putantur fuiffe de prima-

g n

rüs Samaritanorum, iidemque fervi ;

j pf m

gis voluptati, venationique refervati

fortafle in monte Libano, ex quo

ideft, clientes, &beneficiarii Regum

rehglofam v

David,. & Salomon ligna petierunt

Perfarum, qui odio profequebantur

ad edificandum. In Graeco , & Hebr.

udaos.

Sanaballat dicitur Horo-

n ?

" carto

failfe

hühef !

faltus;hic vocatur Paradi/»s, conftat

nites, quod regulus effet in IMoa-

babl

C,PO

autem.ex Xenophontel. 1. Cyrope-

bitide, cujus pars Horonaim, Ifa. 15

di» olim Medis, & Perfis in ufu fuif-

$. Jerem. 49. 3. $. & 34.

As*

fe hujufmodi paradifos amplos , &

1I. Ecam ib) tribus dicbus. ) Quos

circumfeptos ad voluptatem , & etiam

quieti, ut fit, & falutationibus dedif-

ad venationem.

fe videtur.

224

LIBRI

IL ESDR VE

. 14. Et fürrexi no&e ego, & viri pauci mecum, & ton indi-

9. En«

cum, & ver

cavi cuiquam , quid Deus dediffet 1n corde meo , ut faeerem

& sedificem

in Jerufalem, & jumentum non erat mecum , nifi animal cui

fedebam..

H

15 Audi

Ammanites,

13. Et egreffus fum

þer portam vallis no&e, & anfe fontem

draconis, & ad portam ftercoris, & confiderabam murum Je-

Ípexerunt,d

quid COnIà

rufalem diifipatum , & portas ejus confumptas Igni :

14. .Et tranfivi ad portam fontis, & ad aquseduttum regis;

?0 Et rel

& non erat locus jumento , cui fedebam , ut tranfiret.

ipfeos juv

Tr0s: vOOlS ;

Is. Et afcendi per torrentem no&te, & confiderabam mu-

)

Tuíilem.

tUum., & reverfus veni ad portam vallis, & redii.

16. Magiftratus autem nefciebant, quo abiiffem, aut quid

ego facerem: Sed & Judaeis, & facerdotibüs, & optima:ibus,

Pinjalen

& magiftratibus, & reli

loci nihil indicaveram.

quis, qui faciebant upus Sejuu ;d— id

.. 17. Et dixi eis: Vos noftis affii£tionem, in qua fumus

quia

LDT u

Terufalem deferta eft, & portae ejus confumptee funt igni: ve-

dotes

nite, & czedifice

ppro-

fUtt eam, d

u

mus mqroSJeþufaïem',& non fimus ultra o

þzium. (

Ed

18. Et

cubitorum f

12. Hffzzæ;;em in

Jerfslcm.) Id ef

ftercorum valle, ante urbem, intet

—— À

quid boni ipfi urbi conferre ftatuiffem.

portam fterquilinii , & portam fontis.

Fortaffe. di&us efít fons Draconis a

38' Mdmm; l

- Qumentum non erat mecum , Ge. ) So-

AYOrem,

lus ipfe equitabat, ceteri pedites erant;

Dracone lapideo,

;

vel &neo aquas eVOf

Iria) M

ne no&urnus equorum ftrepitus filen-

mente.

tio, & fecreto, quod quarebant, of-

Porzam ffercoris.) VAlia urbis porta

f ipiendum,

ficeret, quam etiam ob caufam no-

fpectans occidentem.

J Auiierggg

&em eleperat, & modicum comita-

l14. Ad portam fontis.)

Heac 6tiäm

Cl d opys

tum. Voluit etiam explorare muro-

porta erat in latere occidentali urbis.

pernt Vg

4qua dutkum Regis.) Qui aquas ex

rum flatum per totum ambitum, ne

?0. S"moïlcm

quid temere in magno negotio aggre-

füperiori fonte Gihon in.Sion de-

Sehe vt i

deretur, & res totà prius ageretur,

ducebat.

Non erat locts jumemzo.)) Omnia enim.

Eo' äd?/üfmuj,x

quam illius fufcipiende confilium ad

N 6f jyy ;

adverfarios deferretur.

ruderibus, &

"

ruinis -muroxïum eran's:

*

to ii l0s

13. Egreffus fum per portamy €&8$e.)

impedita.

Op$. Per torremtem.) Cedron, quiex

mentg, hi

(

Per veltigium portz, & femirutas pa-

T* Cüpimus

rietinas, qua antiquum nornen reti-

1

É

parte Aquilonar verfüs meridiem de-

d ædl &*Hd

nebant.

currebat, Nehemias vero abocciden«

DIb

u

Porzam "vallis. ) Qu érat àd occi-

tali lateré urbis v

3

TC

L

debat.

erfüs ggui—lenaye: tele-*

Dd fure

lg

dentem fita, & fic dicebatur a valle

Ixent Z'ïloh "

cadaverum , & Calvarie, cul proxi-

16. Mapifratu:.) "Regii' nimitum,

ma fuit, & erat ad occidentem civi-

1. ) Me

mox.

qui fudai non erant; nani de Judais

tatis. Vide Villalp. tom. 3. lib. 3. c. 6.

dcey,ios ^

Ap;e fontez; Dracozis,) Qui ex eo-

Reliquis , qui f'aciebant. opus.^) 0p—iH-4

dem Vilalp. ad radices Calvarii mon-

cibus , & inferioris not

M

Ts f

i

lfraeitis.

i

*

: m (

tis Ícaturiebat in ipfa cadaverum , five

CAPUT IL«&EHI.

225

& non indi-

18. Et indicavi eis manum Dei mei, quod effet bena me-

t facerem

cum , & verba regis, quse locutus effet mihi, & ajo: Surgamus,

& sdificemus.

Et confortatae funt manus eorum in bono.

animal; cui

19. Audierunt autem Sanaballat Horonites, & Tobias fervus

nte fontem

Ammanites, & Gofem Arabs, & fubfannaverunt nos, & de-

fpexerunt, dixeruntque: Quae eft hzec res, quam facitis? num-

m Je

quid contra regem vos rebellatis ?

20. Et reddidi eis fermonem,

dixique ad eos.: Deus coeli

um TCfis,

fet.

ipfe nos juvat, & nos fervi ejus fumus: furgamus , & zedifice-

mus: vobis autem non eft pars, & juftitia, & memoria 1n Je-

rabam mu-

rufalem.

C APAUT,.HL

», at quid

ptimacibus,

S'erujalem in muris , turribus , ac portis edificatur a Wriz'sg

usque ad1

- qui bic recenjentur .

r Y?T furrexit Eliafib facerdos magnus, & fratres ejus facer-

imus ; qua.

dotes, & aedificaverunt portam eregis : ipfi fan&tificave-

ant igni: Y

runt eam, & ftatuerunt valvas ejus, & usque ad turrim centum

gltra 0p9Io-

cubitorum fan&tificaverunt eam , usque ad turrim Hananeel.

iM

2. Et

s

urbem, intet

ortm fontis.

19. Mazsm Det, Gfc. ) Divinum

Portam gregis.) Initium adificatio-

s Draconis 1

favorem.

nis fumptum *lb a porta orientali,

n aquis e-

Iz bogo.) A

d bonnm opus alacriter

qu& templo erat proxima, per quam,

fufcipiendum.

quia pecora inferebantur, ut abluta

;; urbis porà

in probatica pifcina vicina inferrentur

19. Zudieruat autem; 6c.) Poftquam

fcilicet ad opus manus admovere cce-

in templum immolanda, porta gre-.

j Hæc' äïia'm

perunt Judai.

gis appellata eft-

sidentali u

Santlificaverunt eam.) Id ef*ï, mun«

u aquis &

20. Sermozem.) Gr&ce Aóyov, quod

darunt a ruinis , perfecerunt, & in-

bene Vertas, rationem.

Er edifcemus.) LXX. ediffcatzmus.

fignem reddiderunt ftru&ura praftan-

tia.

Íta. Vatabl. & lfidorus Clarius.

Nonm efé pars , 6c.) Nullo eftis lo-

Vel fenfus eft illam dedicaffe, &.pe-

Y0mai m

€o apud nos, nullo numero, nullo.

culiat? aliqua benedi&ione fan&ificatTe.

merito, nihil commune vobifcum ha-

ebr,

Centum:! cubitarum.)

r1NIX

"edron gitr

bere cupimus, neque opem vellram

mcba, id elt: centum, quam vocem

ad edificandum requirimus, neque

tanquam nomen proprium retinuc-

, merilm u

oblatam reciperemus.

His copfen-

runt Pagninus, & Vatablus, in quo-

o poclt

tanea funt, quz olim patribus eorum

rum fententiam etiam incbhnat Em.

p

lonure

dixerat Zorobabel 1. Effdr. 4.

43.

Sa. Vide infra cap. 12. LXX. habent,

j

ruriy

J«flitia. ) Meritum.

QezIUum,.

In Iiebrzo non eft vox

egn n

cubitorum.

d

ydgs

I'

Mcerdos segnus.) Pontifex , fum-

Ufque ad turrim Hananecl.) Quæ erat

Ogf

' mus facerdos.

in angulo orienþtis,l & aquilonis..

r

jl

k fotung

Bibl. cum Camj. Menocb. Tom. H

z

26

LIBRI I ES 0 R /E

. Kt ïlix'täï eum cedificaverunt viri Jerichc/)', & jude

&eum

'eufalem.

eedificavit Zachur filtus Amri.

1o. E jü

4. Portam autem pifcium aedificaverunt filii Afnaa, ipfi texe-

runt eam, & ftatuerunt valvas ejus, & feras, & vet&tes: Et juxta

domun fuz

!

r Medi

eos czedificavit Marimuth filius Urize, filii Accus:

4. Et juxta eum aedificavit Mofollam filius Barachize, filii

& Hfb fil

Mefezebel: & juxta eos cedificavit Sadoc filius Baana:

1. Kj

5. Et juxta €os cedificaverunt Thecueni : optimates autem

Tedie patt

eorum non fuppofuerunt colla fua in opere Domini fui.

! nE

Apft adifi

6..Et portam veterem zedificaverunt Jojada filius Phafea, &

Mofollam filius Befodia : ipfi texuerunt eam, & ftatuerunt val-

vetes & m

vas ejus, & feras, & ve&tes:

14 Etpo

.7. Et juxta eos aedificaverunt Meltias Gabaonites, & Jadon

princeps vi

Meronathites, viri de Gabaon, & Mafpha, pro duce, qui erat

vas ejus, &

in regione trans flumen.

It p

8. Et juxta eum 2&e

dificavit Eziel filius Araja aurifex : &

m a.

——

juxta eum zedificavit Azanias filius pigmentarii: & dimiferunt

9... ïzm*a [7

9. Et

Jemfalem usqqe ad murum plateae latioris.

Jcitur Rapla

nin, i

5o. Ef juxtz eum , ö'c.) In Hebrao ,.

inoratianimi; honefliffimum enim eft

CaVIt, [icet f

hujufmodi facris operibus manus ad-

& Greco elt, 44 masum ejus , qual

movere.

tererdert, Qu

dicat: ubi manus ejus ^operabantur ,

igeret,

aut opus finiebant , ibi fequentes in-

6. Portam "veterem.) Qus erat in

Pïi?l:glp; 'UZ(C]'

choabant. Aliivertunt, 441atzs ejws ;

medio lateris Aquilonaris, ita dicta ,

VApija Prine

quod veftigia ejus

apparerent a tem-

quod eodem relit.

In explicanda au-

udit vie jü

tem murorum extru&ione ordine pro-

pore Jebufeorum , & Melchifedechi.

cedit INehemias, ex orientali latere

7. Pre duce , 6c.) Fortaffe Dux il-

C6psdimidis .æ

le pius in Judaos operis fuppeditabat

dUlm urbe -

per aquilonare ad osciduum , & me-

impenfam.

Vel feipfum INchemias

ridianum progrediens, doncc redea-

QUS m yy

tur ad portam gregis, unde duitum

intelligit, qui cum poteftate miffus

AIUS i,

eft initium.

erat a Rege Perfarum , & populi fui

UOS Vicos v

Dux erat.

Vi Jeriche. ) À turri Hananeel,

3. Auifex.) Vox llebraica mwyx

*5 putt Vin

& deinceps edificaverunt Jerichuntini,

DN

ea fortaífe de caufa, quod latus illud

tforcph, fuforem , purificatorem , auri-

, I6 Gor,s j

civitatem eorum refpiceret.

ficem, aut fabrum &rarium fignificat.

Pigneniarii.) Pigwaentarii funt my-

Zachur fflius 4mri,) Ufque ad por-

Wiemis qr

tam pifcium,

ropolz, unguentarii , fepla fiarii , qui

due lao

3j

3. Portamy autem Pifcium..) ln aqui-

aromata e diverfis fpeciebus artificio-

lonari urbis latere.

Pifcium autem

fe tmiícent.

Dimifirunz geru[alem , &c. ) Signi-

Ug dellderat

H

di&à eft , quod frequentius pifzes e

ficat edificatores ex eo loco , in quo

[4 lg

mari Galilez per eam in urbern in-

iE li.

protet d

zdifivavit£ Ananias , ufque ad extre-

turte tendeb

ferrentur, aut quod proxima effet foro

mura platez latioris intermififfe zdi-

pondlire

Pi'f'cario.

ficationem , quod ea parsítaret , & in-

tuor

» Vi

g. Non füppafierunt caolla , &6c.) Me-

u

UEaB

rito 'Thecueni notantur inertie,

ftauratione non indigeret.

fe adi

m

W yn

GUEP:.U.T Ih.

mA^

-

d

7:

: juxta euin.

I Et juxta eum zdificavit Raphaja filius Hur, princeps vi

ci

]erufalem.

, Ipft texe-

IO. Et juxta eum sedificavit Tedaja filius Haromaph contra

ies: Etuxta

domum fuam: & juxta eum sedificavit Hattus filius Hafebonize :

.11. Mediam partem viei aedificavit Melchias filiu

s Horem,,

ha, filt

& Hafub filius Phahath

oab, & turrim furnorum.

ana:

12. Et juxta eum &dificavit Sellum filius Alohes princeps

nates autem

mediee partis vici Jerufalem, ipfe, & filize ejus.

ni füi.

13. Et portam vallis zedificavit Hanun, & habitatores Zanoe:

s Phafen, &

Apfi aedificaverunt eam, & ftatuerunt valvas ejus, & feras, &

tuerunt Và»

ve&tes, & mille cubitos in muro usque ad portam fterquilinii.

I4. Et portam fterquilinii gedificavit Melchias filiusi echab,,

es, & Judon

princeps vici Bethacharam : ipfe aedificavit eam, & ftatuit val-

vas ejus, & feras, & vectes.

-

(

jce, qui enit

I5. Et portam fontis

cedificavit Sellum filius Cholhoza, prin-

Ff2

quifex : &

Ceps

: dimiferunt

9. Jwxta emm 4difcavit Raphasa. )

Dicitur Raphaias edificaffejuxta Ana-

Turrim furnorum. ) Sic dicebatur,

' Ü E

quod pluribus furnis, quibus panes

/

niam, quiz primus poít illum adifi-

coquebantur , immineret.

fimum «indi

cavit, licet fatis amplum fpacium in-

I2. Princepi medie partis vici 6$c.)

tercederet , quod reparatione non in-

jpus fanus d

Vide di&a num. 9.

di geret.

Er fühe ejus. ) Que adificationem

us ent i

Princeps vwics Jferufalem. ) Dicitur

etiam curabant pro parte virili ipfo

Raphaia Princeps vici Jerufatem , five

mafculina prole deflituto.

ati

$, j did,

xrerent 2

infra num. 12.

dimidii vici, ut eft in Hebrao , quia

13. Portam vall;s.) V .. dicta c. 2. n.15.

Md

chifedectt

Sellum dicitur Prin-

Habitatores | Zanoe.) INomen uybis

sallt Duxi

ceps dimidie partisejufdem vici. Erat

in tribu juda..

autem urbs in-certas regiones divifa,

s füp

pa 100

Portags flevquilizzi.) CQmue erat in

um

quas etiam vicos vocant

3

quorum

Occiduo. urbis latere ; quia vero ex

(igte. mb

unus dicebatur Jeru.falem. Porro fin-

lhac porta civitatis fordes egerebantur,

potC

£ulos vicos centenis conftitifTz domi-

inde illi nomen factum.

&

POPuh f

bus putat Villalpandus, quarum fin-

Pj Pertam faonris.) Sic dVtam a vi-

Heraa T

gule pluribus conítarent familiis.

cino fonte Siloe.

Erat porta hac in

10. Cosrra domum [ua;.) in eadem

eodem latere occidentali urbis.

ficatoreity

ülï. Y

Wrbis regione fitam : quod prudenter

rium ü

j Qu

Pagi Mafpba. ) Wici Hierofolymi-

fii

funt fj

a. INehemia difpofitum eít , ut quif-

tani Mafpha appellati fortaíffe ab. al«

yenta

que tanto majori diligentia edificaret,

titudine fbtus ; nam Mafpha fpecus

epld

üaf'ïlï'g qi

«quanto magis fe fuaque in tuto col-

lam fignificat.

g iil

locare defiderabat.

Müizros pgfþz?:eæ Szloe. ) Hos muros2-

Qiaüi-

v

11. Mediam partem wici.) Signifi-

teritios fuiffe putant

& pifcina aquas

'71;6')

i qu

cat bina muri fpatia , que intra duas

refervatas ad rigandos hortosregios.

xue

turres tendebantur, dimidio vicg re-

Gradus , quà defeendant, &c. ) Civis

l,

!

IU

d

i

?

j

i:

fpondifíe, vico autem integro qua-

tas enim David im edito erat Toco i

gam

T

tuor: eaque a Melchia, & Hafub fuif-

hoceft, inmonteSion, Horum gra-

45 Mreta

fe &dificata una cum turri furngrum.

duum mentio redit ïgfra Cap.12. n.36.

"

22

LIBRIILESDRJE

2à, EE

ceps 'päg"i Mafpha: ipfe zedificavit eam, & texit, & ftatuit val-

vas ejus, & feras, & veCtes, & muros pifcinae Siloe in hortum

bus Joró

a, Dol

al*)'

regis, & usque ad gradus, qui defcendunt de civitate David.

füam: &

1C. Poft eum aedificavit Nehemias filius Azboc, princeps

nie contr

dimidise partis vici Bethfur, usque contra fepulchrum David,

& usque ad pifcinam, quae grandi opere conftru&ta eft, &

34 Pol

fecundam

usque ad domum fortium.

17. Poft eum cedificaverunt

Levitze, Rehum filius Benni:

angulom.

a. Pha

poft eum sedificavit Hafebias princeps dimidis partis vici

Ceilae in vico fuo.

üle domo !

qdaja Rs

19. Poft eum aedificaverunt fratres eorum, Bavai

älius Ena-

dad, prihceps dimidisze partis Ceilee.

26 Natl

aquamm a

19. Et aedificavit juxta eum Azer

filius TJefue princeps Maf-

pha, menfuram fecundam , contra afcenfum firmiffimi anguli.

27. Pof

2o. Poft eum in monte aedificavit Baruch filius Zachai men-

€ tegione.

furam fecundam, ab angulo usque ad portam domus Eliafib

28 Surl

GoteS, Utl

facerdotis magni.

21. Poft eum zedificavit Merimuth filius Urize filii Haccus,

29. Bof

Q

menfuram fecundam , a porta domus Eliafib , donec extende-

retur domus Eliafib.

3. E

potti oric

z

mesendi;

22. Ff

x—

1 Vi 4

16. Nebhemias ffv Azä*oa:) Non eft

18. Fratres c-orüm.) Ex eadem tri»

Ittirüm oj

Vehemias au&or libri hujus, qui, ut

bu Levi:

tiblus volunt

hábemius cap. 2. num. i. filius fuit

19. Primceps Malpha,) Dimidiz fci«

derent H

Helciz.

licet partis ejus vici; nam alterius di*

fnidime Princeps fuit Sellum , fupra

— Qua grardi opere. confirutla eft.) Ab

-

?g]l- Pgþl :

Exzechia videlicet, ut ex 4. Reg. cap.

num. 9. vide ibi dicta.

2 Mofy,

18. 17. & cap. 20. 20. intelligi poteft.

M.r;*nfur:zm jh*ündr.m-.) Id eft , du-

Domus fortiünm. ) Sip di&ta ; vel quod

plam, fípacium fcilivet, quod inter

L af

ibi habitaffent fortes David ; vel quod

tres turres tendebatur;

torfüm. ha

in ea Hierofolymitana juventus mili-

A'cenfun. fermáfimi angnli,) Quem

nat'&toria Sll(

taribus éxercitationibus excóleretur,

angulum confílituit Villalpandus in

Türts nf

ut fortes, & periti bellatores fierent ;

medio muri meridiani, in eoque al-

vel quod milites prafidiarii civitatis

tifimam, ac munitifimam turrem 5

Qbtfim que

qu& utramque muri partei colliparet,

* De dp,

David in ea flationem haberent.

ts

17. Viei Ceile. ) Hic vicus, fivere-

ac cultodiret, quam quidam putant

" 777 t

gio erat in monte Sion, & claudeba-

àb Ozia conftru&tam 2. Paral. 26. 9.

i

tur muro civitatis a duobus princi-

20. lp mosté ) Siom

pibus ejus Hafebia, & Bavai. Vidé-

Menfuram fecundam. ) Duplam.

Ój

a]p. Porta dómus Eliafib. ) Porta non

tmü(h

tur hic vicus nornen habuiffe ab op-

Clb

&i

pido Ceila, ad quod olim David fe

urbis,fed domus Eliafib Pontificis.

Mi

fortirer éontra Philifiheos gefferat.

Dozec 'extmdäremr.) Quantum exten-

n

debature

VOab

t (R'eg«o 255

1

Mnijs a

"

CAPU T II

22g

SZ faatoit val-

22. Et poft eum edificaverunt facerdotes, viri de campeftri-

e hortum

bus Jordanis.

Ytate David,

23. Poft eum zedificavit Benjamin, & Hafub contra domum

C, princeps

fuam : & poft eum aedificavit Azarias filius Maafize filii Ana-

niz contra domum fuam.

:

rum David,

ud eft, &

24. Poft eum zdificavit Bennuil fil

ius Henadad menfuram

fecundam, a domo Azarie usque ad

flexuram, & usque ad

|]ius Benni :

angulum.

r vici

25. Phalel filius Ozi contra flexuram, & turrim,quae eminet

de domo regis excelfa, id eft, in atrio carceris: poft eum Pha-

daja filius Pharos.

l filius Ene

26. Nathinsei autem habitabant in Ophel usque contra portam

dnceps Maf

aquarum ad Orientem, & turrim , quee prominebat.

fitri angult

27. Poft eum zedificaverunt Thecueni menfuram fecundam

€ regione,a turre magna, & eminente usque ad murum templi.

achzi met- .

us Eha ]

28. Surfum autem ad portam equorum adificaverunt facer--

dotes, unusquisque contra domum fuam.

flii Haccuss

uatn.

29. Poft eos eedificavit Sadoc filius Emmer contra domum

i

yec extendte

40. Et poft eum sedificavit Semajas filius Sechenice, cuftos

portaàe orientalis.

FÍí3s

41. Poft

9. H

SECURUNSSIS

/'

a2. Vii de campefiyibus ford;z;z;s;.)

rum videtur fic dida, quod NNathi-

px eden tte

Nimirum oriundi. Eiman. Sa, & Va-

nazi per eam aquas ad ufum templi de-

tablus voluntillic habitaffe, licetetiam

ferrent.

Dinicizfc

haberent Hierofolymis domos.

27. Menfuram fecundaw.) Duplam.

23. Pofl eum,) Merimuth ante di-

^9. 44 porta equorum. ) Qu erat in

x alterius t

ume.

Sellum j u

latere orientali urbis, & fic diceba-

24. Men[uram /äcunddm.) Duplam.

tur, quod per eam equi ad torrentem

If di, ü

U/que ad flexuram , €c. ) INama mons

Cedron aquatum ducebantur.

Sion in parte orientali curvitatem in-

ag. portie orientals.) "Temphi.

!

trorfüm habebat, ubi excavata erat

36. Sextus, ) Filiorum ; quinque

agl

yem

natatoria Siloe, ad cujus formam etiam

enim fratres fe majores habebat.

jg !

murus infle&ebatur, donec in medio

Contra gazophylacium [uum.)) Contra

iiipi

eoqu

e d

obtufum quemdam angulum efficeret.

&dem, in qua fupelledilem, '& divi-

j

e$. De dome Regis.) Palatio Salo-

tias fuasrcpofitashabebat. Pagninus,

f

m turP Qup

monis.

gaïe )

& Vatablus vertunt, e regieze eubical

um p l

ls atrio carceris. ) Quod in. turri

illa fitum erat.

ü;:»iunf'ci;. ) Vide dida ,num.k 8

parao 29 /

*S. du Ophbel.) Vico fic appellato,

$euta 'vendentium.ï)xVide dica 3.

Portam aquarzm.) Qua recta refpi-

Reg. 10. 15

lt

ciebat medium regii palatii, inter-

Portam judicialem.) Qu propin-

rta 107

j)

Pgntläcls

jeca platea, quze platea porta aqua-

qua erat templo, & porte gregis:

fjb

aM

rum vocabatur, cujus inffía meminit

eadem etiam videtur dida porta cu-

d

INehemiüas cap. 9. 16. V—Porta- aqua-

ftodie infra cap I2 38. fortaffe fic

^

—

39

LIBRI,II. ESDSE S.JE

rt. Poft eum zdificavit Hanania filius Selemize, & Hanun

opptobriu

filius Seleph fextus, menfuram fecundam: poft eum sedificavit

terra apti

Mofollam filius Barachiae, contra gazophylacium fuum. Pott

$ N0

facie tja n

eum zsedificavit Melchias filitís aurificis usque ad domum Na-

thingeorum , & fcruta vendentium contra portam judicialem ,

6.]taque

& usque ad coenaculum anguli.

ad partem

42. Et inter coenaculum anguli in porta gregis cedificave-

randum.

negotiatores.

7. Fb

runä (1) aurifices, &

Anbe, &

GA P C fv

muri jeruf

Acl*verfzmtib/us Sanabal

lat, €? Tobia cum ceteris gentibus, S'udei

funt mimis.

altera manu &dificant, altera gladium tenent , & INebemia contra

9. Etco

illorum Jubjannationes , & infidias Deum orante ,

T€nt COn.t:

$

opus perjititur.

9. Rt or

turum die

1. T? A&um eft autem, cum a idiffet Sanaballat,

quöd sedifica-

remus murum, iratus eft valde: & motus nimis'gfub.fa:n-?

10. Dixi

Umus nim

navit Judaeos,

»

o. Et dixit coram

fratribus fuis, & freqlienti-a Samaritano-

1t. Ed

rum : Quid Judzei faciunt imbecilles? Num dimittent eos gen-

Venimus -

tes? Num facrificabunt, & complebunt in una die? Numquid

HCH o

sedificare poterunt lapides de acervis pulveris, qui combutti

: n FB&;

funt ?

P

JüXà eos, ,

O.

Sed, & Tobias Ammanites proximus ejus, ait: JEdificent:

fi afcenderit vulpes, tranfiliet murum eorum lapideum.

nverte

Tj $n

4. Audi Deus nofter , quia faCti fumus defpectui: co

Cnem q

l4 Ft p

"m

-(2) auriH;":es. I;fz edit. Sixt. legitur : artifices.

Tatus i s

appellata eft, quod ea clauderentur

Jud&os, ideoque non defuturum tem-

Nathinzi, & ad eam eorum jüdicia,

pus ad opus inchoatum impedtendum.

fmtribus 1

& fortaffis etiam aliorum exerceren-

. AEdéficare poterunt lapides, 6c.) EXX

tur; ea tamen extra urbem non duce-

habent , /zzabunr lapides.

In Hebrao

bat.

autem eft ; »usquid vivificabuut lapides

5' N(' [/ (37-;

'31. Cenaculum angu!'i^) Locinomen.

de acervuis pulveris , quum if exufti figt?

ci!icetob]ivic

o dimittent eos. gentes i Ut

vide Martin. Delr

T IU puni

QN

22t.

?o- tom. 1. adagial.

"perficere poffiat, quod ince-

3. Ammanites. )

/Ammonites—,

tepere dicïtur,

perant?

v m]fm xm

Nam fatrifeabunt! ) "Num offerent

Vzulpes- zranfiliet marunz.) Widet [Ju-

7 E

hoflias in dedicatione operis:

daorum fabricam, quod humiles, &

Tum d d

€om»hlebunt im una die? ) Opus 3b-

imbecilla futura fit.

5

L

Vel

7'0'3')0(; "n "Ul

folvent ad preítitutam diem

4. Audi Deus noffer ,€$c.) Verba Ne-

mmihuS eni

fenfus eít: aliquando tandem abfol-

hemiz ad orationem converfi-

Opu

f"fgere Y

vent? vel fignificat una die, id eft bre-

In terra captzvitazis.

3 Regioge hac

Càper

$

vi tempore fabricam non abfolutures

alienigenis 1uxbje€ta,

) oädu&,, :

u APE OT: IN.

231

, & Tanun

opprobrium fuper caput eorum, & da eos in defpeCtionem in

n aedificavit

terra captivitatis.

fuum. Poft

5. Ne operias iniquitatem eorum, & peccatum eorum coram

t

domum Ne-

facie tua non deleatur , quia irriferunt cedificantes.

judicialem ,

6. Itaque sedificavimus murum, & conjunximus totum usque

ad partem dimidiam : & provocatum eft cor populi ad ope-

s aedilicave-

randum.

7. Fa&£tum eft autem, cum audiffet Sanaballat, & Tobias, &

Arabes, & Ammanitae, & AZotii, quod obdué&ta effet cicatrix

muri Jerufalem, & quod coepiffent interrupta concludi, irati

tus, d

funt nimis.

hemia CLf U

8. Et congregati funt omnes pariter, ut venirent, & pugna-

llít,

rent con.ra Jerufalem, & molirentur infidias.

9. Et oravimus Deum noftrum

murum die, ac noéte contra eos.

,& pofqimus cuftodes fuper

yod eedifia-

imis fabfan-

Io. Dixit autem Judas : Debilitata eft fortitudo portantis, &

humus nimia eft, & nos non poterimus zedificare murum.

ammaritano-

11. Et dixerunt hoftes noftri: Nefciant, & ignorent, donec

ont eos get-

veniamus in medium eorum, & interficiamus eos, & ceffare

faciamus opus.

? Numquic

ü combutt

I2 Fac&tum eft autem, venientibus Tudseis,

qui habitabant

Jüxta eos, & dicentibus nobis per decem vices ex omnibus lo-

. Ediflænïï

Cis) quibus vencrant ad nos,

13. Statui in loco poft murum per circuitum populum im

leufm.

j converte

ordinem cum gladiis fuis, & lanceis, & arcubus.

m

I4. Et perfpexi, atque furrexi: & ajo ad optimates, & magi-

/

ftratus, & ad reliquam partem vulgi: Nolite timere a facie eo-

jefuturum ter

rum. Domini magni, & terribilis mementote, & pugnate pro

üt

fratribus veftris, filiis veftris, & filiabus veftris, & uxoribus

! ?mp

edjenaum.

'!f ^

d)

[

veftris, & domibus velftris.

'15. FaCctum

jn Hebreo

Tv

p Japtatt

Ne «cperias iniquitatem . eorum. )

rute inflauratie, & muri hiantes, rimas

; frdi

f

Scilicetobliviones quafi dicat: recor-

agentes, & vetuftate fublapfi reparati.

i fjk/

exu[:

dare, feupuni; nam cum parcit Deus,

Interruptaconcindi.) Fratlure obftrui,

m.

tegere dicitur.

ut habent LXX.

t5

. Cenjunximus totum ;ajil.::q ed par-

lO. Judas.) Iudæi.

mori

tem dimidiam.) Kreximus totum mu-

Debilitata eft fortitudo , Bc.) N erba

/

H

[ ]tl

rum ad aktitudinis deftinate medium.

Todeorum in labore fatifcentium, ac

i homie

de bono exitu

Praovocarum eff cor pnlvzz/i. , 6$c.) Ope-

tium.

prog'emodum defpgran—

rantibus enim crefcit animus , cum

jc)

Versze

opus furgere vident, & incrementum

Humzus. ) Hebr. & LXX.polvis , cál-

nvd

f

capere.

cis fcilicet, & arenz.

ge M

) Regio

7- Obdutia effet cicatréx.) Partes di-

X2.. Decem vvices. ) Pluribus vicibus,

2j

)

Ll

LIBRIIL ESD RE

15. FaCtum eft autem, cum audiffent inimici noftri nuntia-

tum effe nobis: diffipavit Deus confilium eorum. Et reverfi

dougn

fumus omnes ad muros , unusquisque ad opus fuum.

16. Et fa&tum eft a die illa, media pars juvenum eorum fa-

Ciebat opus, & media parata erat ad bellum, & lancese, & fcu-

LIM É

verf

ta, & arcus, & loric&e,

& principes poft eos in omni domo Juda.

& portantium onera, & imponen-

», Etet

17. IEdificantium 1n muro,

t fünt nit

tium: una manu fua faciebat opus, & altera tenebat gladium.

18. Jdificantium enim unusquisque gladio erat accinétus

comedamu.

tenes. Et sdificabant, & clangebant buccina juxta me.

. Bt et:

nollras opr

19. Et dixi ad optimates, & ad magiftratus, & ad reliquam

partem vulgi: Opus grande eft, &latum, & nos feparati fu-

4 Et at

pis, dehus

mus in muro procul alter ab altero.

20. In loco quocumque audieritis clangorem tubae, illuc

$ t n

concurrite ad nos: Deus nofter pugnabit pro nobis,.

unt: & fi

a21. Et nos ipfi faciamus opus: & media pars noftrum teneat

Ius filios;

moflris funt

lanceas, ab afcenfu aurorae, donec egrediantur aftra.

22. In tempore quoque illo dixi populo: Unusquisque cum

Doftros, &

& Ftim

puero fuo maneat in medio Jerufalem , & fint vobis vices per

no€Ctem, & diem, ad operandum.

Cundum ve

25. Ego autem, & fratres mei,

& pueri mei, & cuftodes, qui

T. Corit

erant poft me, non deponebamus velttimenta noílra : unus-

: Dagifera

edpim? F

quisque tantum nudaþamr ad baptismum.

& Et dix

N

, &

2« Filit g i

C*APUT

patti in Decef

15. thïpaviz'* Deus con[ilium eorum. )

cet res tulidTet ,Uut öpus effet congre-

vEndQïe EX'G d

gari a

d vim hoftium propulfandam.

E OPFWmu

Quod contra nos procedere non po-

225

Puero [uo. ) Filio, aut famulo.

: S*'-Wmm,

terat rete&is infidiis, quas ftruebant

,.

;

x46. Eorum.) Hebr. meeorzm.

LXX. cum jzvene fuo.

-/* mefw.

Princeibes poff eos im omni doso j'ml;:..)

In medio Jerufalem. ) Intraipfam Te-

h mäm R

Vatablus vertit: &f Priecipes eramt poff

rufalem.

M pendi

Sint mobi:wices , €6c. ) Noécte quid-em

s' W[f GIJ'I

omnem familiam Tuda , hortantes, ju-

vt

f

bentes, animos addentes, & etiam, cum

ad excubandum, ne hoftes adeffent im-

xes ferebat, manus operi admoventes.

provifi,

die vero ad opus urgendum.

& hi

23. Pofl me, ) Qui me fequebantur.

TO myle &

17. Er alrera tentbat gladium.) Quod

Usufquifsue.) Unus tantum exue-

E

quomodo intelligendum fit, ftatim

fl'a?r

explicatur: ZE4ifcamrtium enim uns[qui[-

batur, reliqui veflimenta retinebant.

& noffr 1

que cladio erat aecinctus renes.

Ad baptifiaum. ) d luftrationes , &

n u/*;m e

putificationes juxta ritum Judaicum.

L

Cum C

18. Claegebant bucctna. ) Cum fcil'i-

x a

(

33

fit qur

CAPUT V

-

Et teverf

m

. In magna fame Nebemias divites avaros increpat , , ufürasque

t eorum fa

probibet, Jua indigentibus [ponte elargiens.

icee, t f

T fa&tus eft clamor populi, & uxorum ejus magnus, ad-

1 domo [uda

verfus fratres fuos Judaeos.

& imponet

2. Et erant, qui dicerent : Filii noftri, & filize noftrze mul-

)at Qlad Tum.

tve funt nimis: accipiamus pro pretio eorum frumentum &

at accindtus

comedamus, & vivamus.

«ta me

3. Et erant qui dicerent: Agros nollros, & vmeas, & comos

d reliquam

noflras opponamus, & accipiamus frumentum in fame.

4. Et ali dïcebant Mutuo fumamus pecunias in tributa re-

fepatati fi-

gis, dehusque agros noftros, & vineas :

tubæ, !

g Et nunc ficut carnes fratrum noflrorum, fic carnes noftrae

: & ficut filii eorum, ita & filii noftri: ecce nos fubjuga-

&ru teneat

mm filios nof ros, & filias noftras in fervitutem, & de filiabus

noftris funt famulae, nec habemus unde poflint redimi, & agros

(ira

uisque Qu

noftros , & vineas nofiras alii poffident.

6. Et iratus fum nimis, cum audiffem clamorem eorum fe-

jis vices pet

cundum verba hsec :

coftodes gt

7. Cogitavitque cor meum mecum : & increpavi optimates,

& magiftratus, & dixi eis: Ufurasne finguli a fratribus veftris

fira : 0005

exigius ? Et congregaw adverfum eos concionem magnam,

.8& Et dixi eis: Nos, ut fcitis, redemimus fratres noftros Tu-

daeos,

F

R

atres [uos. Tudeos. ). Potentio-

exigitis ? ) Contra quod lege cautum eft

res, & ditiores.

Deut.25.19.. mnjammbzsjmtmtm &c..

o. Filii nmofiei, £5c.) Licebat enim

4dverfum) eos concionem magnam.)

CAPUT

patri in. neceffitate filium, aut filiam

Populi totius, ut coram tanta mul-

/

vendere fixod. 21.,7.

titudine pudefadi , verbis, & exemplis

, en'e copüfe

3. Opponamus.) Opp;gnowmuf

INehemiz ab inccepto defiflerent ,. &

1

ndam

: p

4« Sumanus. ) in Hebr. & LXX.

egenis opem ferrent.

famulo.

fempfimus..

8. Nos, ht [ciris, rede/fzmm, [

Ls tributa Regis. ) Vlt pecuniam pa-

Id eft Zorobabd Ejfdras,

N&hemus

remus ad pendenda tributa Kegi

&: venditi jueramt zuæt.äw ) Ab

ïntrzlP[am]

Id

"

$. Stcur carnes Ííratrum. no/fm "um

iis, qui captlvos nos habebant.

fc. ) Cum fimus ejufdym carnis ; hn-»

Vendetis fratres veffsos.) Patri as-

b

m.nms, & humanitatis pa:tictpes., ta-

p*etat.,, imo. graviori , quia illi vep-.

l adefïent m

ndum

men male habemur ; Dec noftram ino-

pus

ge

diderunt eos, qulbufcum nüllum vir

"

queb

antur.

piam fublevare eurant contribules, &

culum commune babebant fm»mw

exue

tratxes noftri locupletiores.

aut gam 25 vosautem fratres ,

LA

v

[5

Y

7. Ufürasze fmgsli a íratri^us weffri:

tr JOQ ict

«eltros venditis.

r

retmeba

13:6/. cum Com., Menaclz Tozz. III

Go

?

A

34

LIBRI IL ESDR E

dæos,'quï venditi fuerant gentibus fecundum poffibilitatem

1;. D

noftram : & vos igitur vendetis fratres veftros, & redimemus

—

| populuii,

eos? Et filuerunt, nec invenerunt quid refponderent.

, quotidiefu

. 9. Dixique ad eos: Non eft bona res, quam facitis, quare

popuum.

non in timore Dei noftri ambulatis, ne exprobretur nobis a

1 Qui

gentibus inimicis noftris?

AE & omnes p

:o. Et ego, & fratres mei, & pueri mei, commodavimus

. Jud

plurimis pecuniam , & frumentum: non repetamus in commu-

& qu ven

ne iftud, cdes alienum concedamus , quod debetur nobis,

[ funt, in m

rr. Reddite eis hodie agros fuos, & vineas fuas, & oliveta

10 Dara

tes fex ele

fua, & domos fuas: quin potius & centefimam pecunize, fru-

menti, & vini, & olei, quam exigere foletis ab eis, date pro illis.

diverfa, &

I2. Et dixerunt : Reddemus, & ab eis nihil quaerenfus : fic-

fmei non q

que faciemus ut loqueris:

Et voca

*

, X Men

vi facerdotes , & adjurayi

e0$, ut facerent juxta quod dixeram.

| quefeci p

13. Infuper excuffi finum meum, & dixi : Sic excutiat Deus

omnem virum, qui non compleverit verbum iftud de domo

fua & de laboribus fuis: fic excu iatur, & vacuus fiat. Et dixit

Sanabnlfat |

univerfa multitudo.

Amen. Et laudaverunt Deum.

Fecit

( f ædzj

ergo populus ficut erat dictum.

14. & die autem illa, qua prseceperat rex mihi, ut effem dux

Ü

in terra Juda, ab anno vigefimo usque ad annum trigefimum

fecundum Artaxerxis regis, per annos duodecim , e:o, & fra-

L. PA

nedimus.

tres mei annonas , quáe ducibus debebantur, non COoI

j

POPUISMU

15. Duces

Goiïe

1O. Pzeri z.

leris participeserant, quos noluitco-

ml

füici mei.

) Famuli, & dgme-

ram univerfo populo confundere ob

W* IMJrg

Non repetamus 1n commant. ) Ornes

reverentiam ordinis facerdotalis.

communiter, & uno animo Ítatua-

13. Sftum meum.) E.xtremam veltlem,

Wdtüor tepar

at

?

mus non repetere.

, üt f'&&)e

Evceutiat Deus.) Perfugam, egenums

D Chreferu

Cancädzzmu:..-) Remittamus.

& extorrem reddat a patria.

iVetlüs , «

II. AéZd/te eis bodie agros fuos , &e. )

Vacuus frat. ) lnanis, & pauper.

Quos habetis oppignoratos, ut nimi-

4Lmen.) Wiat.

iüfimhobe

i?läa/')u[ym- U

rum nunc gratie detis , quod poftea

Laudaverunt Deum. ) C'uod tam bo-

legi & Jubilzo daturi eftis.

nam,&piam mentem omnibus dediffet.

[hno Re h

Centefézmam, ) Reftituiteeis, aut di-

14. Ego, 65 fratres met.) Domeü;-

mittite ufuram unius pro centum fin-

ci mel.

Ihtre

3. null

lg

gulis menfibus , id eft , du

'odecim fin-

44»nonas.) Stipendia, que dabantur

b

gulis annis.

ad parandam annonam, & victum,

quém fu. &

|"Date

cum fit equum , ut qui publico fer-

Cmns

) 0m

habeant.

pro eis. ) "Concedite , uf: fibi

vit, etiam ex pecunia publica vivat.

PEF fe Jurit

i

12. Dixerunt.) V. el pudore, vel metu

Non comedimus, ) CQuod fecit INe-

7 d

dudi, vel etiam ftudio publici boni.

hemias mifericordia motus in popu-

lOLuP

ts [

Voc «vifacerdotes,) Qui ejufdem fce-

lum egentem.

L hj

CAPU T5 Vi & VI

:3

poffibiliotem

ts. Duces autem primi, qui-fuerant ante me, gravaverunt

Y redimemus

populum, & acceperunt ab eisyin pàne; & vino, & pecunia,

lerent.

quotidie ficlos quadraginta: fed & miniftri eorum deprefferunt

facitis, quare

populum.

Ego autem non feci ita, propter timorem Dei.

'etür nobis à

16. Quin potius in opere muri zedificavi, & agrum non emi,

& omnes pueri mei congregati ad opus erant.

mmodavimus

17. Judsei quoque, & magiftratus, centum quinquaginta viri,

]5 1 Commu-

& q

uj veniebant ad nos de gentibus, quse in circuitu noftro

t nobis,

funt, in. menfa mea erant.

Ig. Parabatur autem mihi per dies fingulos bos unus, arie-

15, & oliveta

ecunig, fru-

tes fex ele&ti, exceptis volatilibus, & inter dies decem vina

date pro illi

diverfa, & alia multa tribuebam : infuper & annonas ducatus

yerentus: üc—:

mei non qusefivi : valde enim attenuatus erat populus. -

;, ( adjorant

19. Memento mei, Deus meus, in bonum, fecunduüm omnia,

quz:e feci populo hgic.

xcotiat Deus

-

hud de domo

QG ADP.UT vl

f Erdisi

Sanaballat cum Jüciis Sfudeis ad feedus infidiofis litteris 'z"nvimfzs'a

eum, Fedt

ac fi edificationem impedire nitens , non terret , nec immutat

bemie, completoque muro, timuerunt

ut efem dux

| eropofitum INe

m trigefmum

omnes fimitime gentes.

At&tum eft autem, cum 'auditfet Sanaballat, & "Tobias, &

cormedimus.

M

Goffem Arabs & cseteri inimici no

ftri quod ædifi;aiï'em

jj Du

*

Gg 3

ego

. confandete 0

1$. Duadraginta ffc/os.) Siclus unus

17. ÉOwui venz;ebant ad mos de gänti&w.)

quatuor regalibus Hifpanicis equiva-

Legatos v

ide

AVM

tur intelligere.

fcerdotalis

lebat, ut fzpe dictum eft.

gtremam Yeleme

18. Jgter dies decem "wina drverfa.))

Depre[ferant populum. ) Vel exigen-

Vatablus.ita vertit.

lÀgtra decem . a.

figm

atfla-

dofeverius, veltra&ando inhumanius.

tem. dies excipiebam illos cum omni gene-

p

Tigurinahabet : tymnnidem éxXEeYCHEFAunÉ

T

& Pguper.

r& wizt ad copisin. . Sanchez putat fen-

ig populum. ,XX. Sixü | e£geix vovra

fum effe : dabantur decem vinorum

; uod tam bo-

Eiditio Regia g?f/f*:'ï'-f'ä'ccvj id efi , do-

genera, fingula fingulis diebus, &de-

)

*

jus dl

minati funt , imperiofe egerunt.

cade dierum evoluta eadem vina re-

omni

0

l-

currebant in. orbem. . Alii exiftimant

.X6.. In opere, muri edifcawi.) Cay.

3. nullus peeuliaris locus exprimitur,

fententiam eífe , decimo quoque die

qupantut

queém fuis fumptibus edificaverit INe-

data fuiffe vinaaffatim., cateris dutem

fi; qilæ

viduftty

hemias, omnes tamen adificatores

noveue diebus certa quadam menfura.

4my

publ

o f

per fejuvit, & per fuos,

Ainoua:t (114041223.) Héebreus habet,

hbM' 91

Agrum mom eu.

Non fuüm facus

Panen ducis , vel panem dumcalem. INX.

n Pub

fedt Ne

locuples ex pecunia publicainterverf2.

appellant , ?azez extorffonis.

qod

moti

smPow

Pucri meiï) l'amiliares mei.

19. 4z bonum. ) Ut mihi benefacias,

^

^

36

LIBRI lL ESDRE

ego murum, & non effet in ipfo refidua interrüptio ( usque

tabedl f&

in metlio

ad tempus autem illud valvas non pofueram in portis.)

2. Miferunt Sanaballat, & Goflem ad me dicentes: Veni,&

ut inerfi

i E

percutiamus foedus pariter in viculis in campo Ono.

lpfi au-

tem cogitabant, ut facerent mihi malum.

egoingre

3. Mifi ergo ad eos nuntios, dicens: Opus grande ego facio,

n E

& non poffum defcendere: ne forte negligatur cum venero,

ticinans )

fent eum.

& defícendero ad vos.

15 Àd

4. Miferunt autem ad me fecundum verbum hoc per qua-

tuor vices: & refpondi eis juxta fermouem priorem..

rem, &h

$. Et mifit ad me Sanaballat juxta verbum prius quinta vice

1. Me

puerum fuum

, & epiftolam habebat in manu fuafcript-am hoc

Opeta €0

modo:

-

prophetar

6. IN GENTIBUS auditum

eft, & Goffem dixit, 'quodAtu,

1. Co

X« Judaei cogitetis rebellare, & propterea eedifices murum, &

E. qu

levare te velis fuper eos regem : propter quam caufam

16. Fa

7. Et prophetas pofueris, qui praedicent de te in Jeru(alem,

timerent

dicentes: Rex in Judazea eft. Auditurus eft rex verba haec:

Concidere

idcirco nunc veni, ut ineamus confilium pariter.

eliet opu;

8. Et mifi ad eos, dicens: Non eft fa&tum fecundum verba

17. 3e

haec, quae tu loqueris :.de corde enim tuo tu componis heec.

Ttole mit

9. Omnes enim hi terrebant nos, cogitantes, quod ceffarent

manus noftre ab opere, & quiefíceremus. .Quam ob caufam

lsennces aE

»

magis confortavi manus meas:

Ts amans,

ü Me-

hemiom d

IO. ;Et ingreffus fum domum Semaje filii Dalajee fil

Y Domin;

;abee!

yent N

2. JN mmpo» 022.) Quam planitiem

aàn velint conjurare cum eo: an vero

T&CO adid

Adrichomius conffitui£ in tribu

audire duntaxat, quid ille afferret pur-

&tetus rl

Beniamin ad Jordanem ; ut colligitur

gationis ad hujufmodi calumniam, ut

4tidayiy

ex cap. 11. fequenti num. 36. ubi di-

haberent , quod poffent ad Regem

citur, Va/Ls arrzficum.

t eranf |

fcribere de defecione , qu& vulgoja-

djlm'habeb:

Facerent mihi malum.) Occiderent,

Gabatur.

b

ll

* Itàque

vel caperent.

$. Non eft fatlum , t$7.) Falfa funt,

confi lum

6. Goffen. ) Goffem Arabs , cujus

qua ja&antur, & tute hec fingis.

fupra fa&ta mentio num. 1. & alibi.

9. Ozzmes.) Sanaballat, & quicum-

0Qs erat t

ls Hoc :

Levare te vvelis [uper eos vegem. ) R(::-

que cum illo in perniciem.

]gdæorum

96 Vano g

gem facere, invadere regnum.

confpiraverant.

Püblem re;

7. Propletas po[ueris. ) Qui tibi fa-

10. degreffus fum dovmum Sesaja , ff c.)

veant, & populum commoveaft , ut

Eratpfeudopropheta, qui videtur fuif-

te Regem faciat, vel admittat.

fefacerdos de vice Delaie, que fuit

Mitora

quod füadeg

Ineamus confilium pariter. ) Ambi-

vigefima tertia 1. Paral. 24. 18-' do-

r [mili

guum relinquunt Ncehem$am , fi for-

mique fu& fe continebat quafi vir fan-

f;e).v-ellet rebellare contra Artaxerxem,

)F!IM

Gus, quietum, & redu&um vite ge.

I yr t

CAPUT VL

337

jptio (usque

tabeel fecreto. Qui ait: "Trattemus nobifcum in domo Dei

Yts.)

in medio templi, & claudamus portas cedis, quia venturi funt,

ts:Ven& l ut interficiant te, & no&te venturi funt ad occidendum te.

n. lpfav-

II. Et dixi: Num quisquam fimilis mei fugit? & quis ut

ego ingredietur te

mplum, & vivet? non ingrediar.

de ego facio,

12. Et intellexi ,

dhiod Deus non mififfet eum, fed quafi va-

h

cüm venero,

ticinans locutus e

& Tobias, & Sanaballat condu'xif-i

fent eum.

ffet ad me,

hoc per que

13. Accteperat enim pretium, ut terri:us facerem, & pecca-

em

rem, & haberent malum , quod exprobrarent mihi.

; quinta vice

14. Memento mei Domine, pro 'T'obia, & Sanaballat , juxta

opera eorum talia: fed & Noadisee prophetae, & c&eterorum

lfcriptam hoc

prophetarum, qui terrebant me.

LI

gefimo quinto die menfís

xit, quod t

U

15. Completus eft autem murus v1

&

es TDUTUTm.

&

Elul, quinquaginta duobus diebus.

16. Factum eft ergo cum audit/ent omnes inimici ncftri, ut

caufam

timerent univerfae gentes, quae erant in circuitu nofiro, &

i ]erufalem,

: verba haec:

conciderent intra femetipíos, &

f-cirentï, quod a Deo fa&um

effet opus hoc..

nndum verbt

13. Sed & in diebus ill

is, multae optimatum Iudæoxruxm epi-

mponis hc

íftolae mittebantur ad Tobiam, & a Tobia veniebant ad eos.

yod cefrent

683

18. Multi

qy ob camm

nus amans. Hic ergo vorca:wit NNe-

viver? ) Quis fimilis mei recipiet fe

j Me-

hemiam ad fe, quafi ei aliquid nomi-

in templum, ut vitam tueatur?

hige f

ne Domini di&urus, ad quem fecreto

12. dutellex, €$c.) Vel naturali pru-

'tabee

venit INehemias.

—

InsHebreo , &

dentia, vel revelatione divina.

Graco additur, qus erat clau[us, fe-

Quaff "vaticinans. ) Prophetam fe

um eo: an vero

cretus fcilicet a vulgi confortio.

fingens.

ijlle aferret UP

Claudamus portas «dis, €c. ) lrrita-

13. Peccarem. ) In honorem meum,

i cilummam, Y

£ati erant hoftium animi, urbs non-

(fent 1d egtïm

quem ut dux populi curare debeo.

" dum habebat valvasin portis : proba-

-14. Memenio mei Domine , €$c. ) Ut

; QU vulgoe

bile itaque videri poterat periculum,

fcilicet mihi reddas bonum pro malo;

& confilium falutare ; nam templum

quod machinati funt contra me.

!fy fün

locus erat tutus, & inflararcis muni-

Noadis prkphe:e. ) Valfi prophetz,

hr

(r$.

- tus.

Hoc autem agebat Semajas , ut

& aicrum, quos hofles x*xcitabant,

allat;& iM

udgoru

hoc vano timore

ehemiam contem4l contra me.

jem

ptibilem redderet apud fuos.

ig: Mezfés E'ul. ) Quirefpondet par-

IIL. ANwz

ui[quam frmilis mes fugir ?)

tim Auguílo noflro ,

g 94 Y

Indecora e

(

pzfrtim '$Se-

fut

f

fupga. Principi ; itaque

uod di-

ptembri.

quiY jdetur

ut

quod fuades, non faciam.

^46. Cogciceent intoa fOometipion )

jclatt's

do

citur ffmil;s mei , refpondet phrafi Ita-

Corciderent animis.

afal ?1

licg, s par mio.

170 Ort:-"c/fthm FW«-'.WU) Cum

fivit fin

Tobia fcederatorüm.

pit qui

vit£ 5*

Quis uf t^ ingredictur t-empiu(n, &

um

238

LIBRI IL.ESD.R

r8. Multi enim erant in Judzea habentes juramentum e.jüs)ï

&t fl

quia gener erat Sechenice filii Area; & Johanan filius ejus ac-

|

grantiumn, q

ceperat filiam Mofollam filii Barachise:

?

19. Sed & laudabant eum coram me, & verb

a,nriea' miliäia'

I reverfi funt

tatem fuam.

banvt ei, & prias m.ittebaþ epiftolas ; ut terreret me. .

,. Qui v

Taonias, N

CAPUT. VIL

Nahum, B

$ Fili P

Per Nebemiam con[Ht

uuntir. cuffodes in SFerulalem , deinde comeoo-

cato populo recenjentur bi , qui primum a[cenderant SFerufalem.,

, Hli

1o. Fili ;

una cum jumentis ipforum , danturque munera

1. Til ]

E d

ad opus &dificationis.

Eccl. !

ocüngenti d

O&qüam autem sedificatus eft murus, & po

f

U

1. Hiit;

49-.15..

IP

ui VaIVas, &

recenfui janitores, & cantores, & Levitas :

L. Hili/

. 4. Preecepi Hanani fratri meo, & Hananice principi domus

14. Filii!

de Jerafalem (ipfe enim quafi vir verax, & timens Deum plus

1f- Filij

c&teris videbatur )

1é. Filii

3. Etdixieis: Non aperiantur portxe Jerufalem usque ad

1. Filii,

calorem fo!'is. Cum j4e adhuc affitterent, claufze portee funt,

19. Fili.

& oppilatee : & pofui cuftodes de habitatoribus TJerufalem, fin-

19. Filii f

gulos per vices fuas, & unumquemque contra domum fuam.

10 Filij,

4. Civitas auteim erat la:a nimis, & grandis, & populus par-

21 Filii ,

vus in medio ejus, & non erant domus zedificatze.

22, Filii]

$. Deus autem dedi: in corde meo, & congrezavi optimates,

^ Filii]

& magiftratus, & vulgus, ut recenferem eos: & inven! librum

24. il ]

cenfus eorum, qui afc

ft fcri-

Pzïde?ant primim, &,inventum e

3 Pl

Egum in eo.

6.* 1(ti

Y Fili

18. furamentum ejus. ) Foedus cum — PaLzrii, ut vertit Pagninus. &Et hec

22 Viri

ipfo.

eft domus, pro qua nomina&im vide-

en eft vi-

28. Vi

Gezer erat Sechbenise.) Nom

tur egiffe Nehemias apud Artaxerxem

lJ

29.. Viri

rialicuius Tud&i potentis, & magne

cap.

-

num. 8.

d

auctoritatis.

3. Cumque adhuc 4,7;76;5;2! x .

&pinta tr.

Mofoilam. ) Ciui numeratur inter

Vult INehemiss ipfis-prafentibus clau-

ædïac.atorgs Cap. 3. 4-

di portas, & diligenter obferari.

x

Ezenfui.) Conflitui,

Oppilata.) LXX.kdïxerunt couvisSu-

( duteng.

I.R

2. Hasani.) Hic videtur ille

cav , claudantur adatlis euneis , quos

i Mif!n ?

idem, qui füpra cap. r. n. ?. memora-

Graeci 72572*, vocant.

VIEmias vf

tur veniffead Nehemiam in Perfidem.

9. Dens autem dedit zz. corde smeo, )

Hanac mihi mentem injecit.

PIttm rex

t

Principi domas.) '"Figurina vertit,

Va-

Qu habetu[ ]

1b

Principi arcis. Hierofolym:tana.

Joveni librums cenfms. ) Cat;alogüm

eehs t

ien ;

tablus ,: Pa/at;i Regis, L'XX. retinue-

eorum, qui ex captivitatereverfifue-

i

Ronmjt

runt ETebream vocem HaZra, ideft;

lt

m i

rant in ]axdæamn

-

lt t

CAPUT Vi.ï.

539

entm eus,

(ivs ejus ac-

— 6.*1fti filii provinciae, qui afcendäi*üqt de captivitate mi- ,Efd.

grantium, quos tranftulerat Nabuchodonofor rex Babylonis, & «. 1.

niea nuntie.

reverfi funt Tri

tatem fuam.-

Jerufalenï, & in Judseam, unusquisque in ciþvi-—

;

N

7. Qui venerunt cum Zorobabel, Jofue, Nehemias, Azarias,

Raamias, Nahamani, Mardocheeus, Belfam, Mefp

harat, Begoai,

Nahum; Baana.

Numerus virorum populi Ifrael :

dide t

.8. Filii Pharos, duo millia centum feptuaginta duo:

9. Filii Saphatia, trecenti feptuaginta duo :

10. Filii Area, fexcenti quinquaginta duo:

eï;f'z;þztem.,

Ir. Fili Phahathmoab filioru

x

ocCungenti decem , & o€to.

m Jofue, &' Joab ; dgp

';nmaa

-

I2-

W valvas.7 &

Fili £lam , mille (1) ducenti quinquaginta quatuor :

I3.

Filii Zethua, o&tingenti quadragintaquinque:

'ncipi Qdomus

14.

Filii Zachai ; feptingenti fexaginta :

Deum p

i1j.

Filii Bannui , fexcenti quadraginta o&o :

16.

Filii Bebai, fexcenti viginti o£to:

n usque od

17.

Filii Azgad, duo millia trecenti viginti duo;

15.

ortze fot,

Filii Adonicam, fexcenti fexaginta feptem :

afalem, fit-

Filii Beguai , duo millia fexaginta feptem:

2Q.

19-

mom fuatt

Filii Adin, fexcenti quinquagintaquinque:

21I-

Filii Ater, filii Hezecice , nonaginta o€to :

opulus pat*

22

Filii Hafem, trecenti viginti oCto :

i optintes

25-

Filii Befai , trecenti vigintiquatuor:

24:

Filii Hareph, centum duodecim :

ren: librut

g eft ftt*

25*

Filii Gabaon, nonagin:aquinque:

26.

Filii Bethlehem, & Netupha, centum o€toginta o€to.

6T

T.

Viri Anathoth ) centum viginti oCto.

|jQus. L

t 'm

28.

Viri Bethazmoth ; quadraginta duo.

pminakim Yi

h

31

yd Artaxerem

2

Viri Cariathiarim, Cep

ira, & Beroth, feptiing'enti qua-

draginta tres.

f,'/?z

fjïlt ] Efi)

J

3o.Viri

afe

pribus cat

(1) ducenti. Zz edzz. Sixr. legirät;-: oGingenti.

[ Obfemn,' ;

ygi

unt)w

€. Ifi flii Provincie , €6£c. ) Videtur

qui hic habetur ex alio quopiam ligi;o

: M)lfif j

qüOS

Nehemias ufque ad numerum feptua-

defcriptus eft, quam ex libro Efdre,

efimum recitare eumdem catalogum,

qui liber nunc non extat, qug videtur

fententia Vatabli ; & Emanuelis Sa.

f, corde n )

qui habetur lib. 1. Efdre cap. ». Con-

ferens tamen inter fe hos cataloeos,

Alii putant catalogum primo Babylo-

eciïwwgum

nonnullum inter eos difcrimen depre-

ne defcriptum , deinde in Tudaa reco-

.atelrevöfüfL

(

hendet.

Caufam diverfitatis non eft

gnitum cum aliqua mutatione, quz

facile reperire. qutaiïe catalogus ,

per itineris longitudinem contigifIet,

4o

LIBRI IL. E $D R /£

20

Viri Rama, & Géba, fexcenti viginti unus.

- . Fili

53I

Viri Machma$, centum vigintiduo.

ginta Quo.

*

32

Viri Bethel, & Hai centum vigintitres.

6 Ed

33

Viri Nebo alterius, quinquagintaduo.

lais qui a&

34

Viri /£lam alterius, mille ducenti quinquagintaquatuor

catus eft n

35

Filii Harem, treceriti viginti.

x

e

64 H c

46

Filii Jericho trecenti quadragintaqui

*nqu;e,,

nemnt: &

31

Filii Lod , Hadid, & Ono, feptingenti vigintiunus.

ór. Dixi

38

Filii Senaa, tria millia nongenti triginta.

fantlorum,

39

Sacerdotes : Filii Idaj

a in domo ]efug; nongenti feptua-

66. 0mn

ginta tres.

(1)trecent;

4o

. Fili Emmer, mille quinquagintaduo.

A

Filii Pháshur, miille ducenti quadraginta feptem.-

Ia ttécenti

67- AbSq

42

. Filii Arem, mille decem & feptem.

Leïitæ ;

€65, dücen

43

Filii Jofue, & Cedmihel filiorum

0. Equi

44. Oduizx,feptuagintaquatuor. Cantores:

*

cent quad

45

Filii Afaph, centum quadraginta oct

O.

6

anitores : Filii Sellum, filii Ater,

filii Telmon, filii

6. m

Ril fepti

Accub, filii Hatita, filii Sobai, centum triginta o&to.

"0. Noni

47. Nathinzei : filii Soha, filii Hafupha, filii Tebbaoth,

Dpl']S. Athl

48. Filii Ceros, filii Siaa ,. filii Phadon,

piialas quin

Hagaba , filii Selma

1.

ülii Lebana , filii

n. Rt d

49. Filii Hanan,

filii Geddel, filii Gaher, -

so. Filii Raaja, filii Rafin, filii Necoda,

QPel'*iS) aür

Tuià dute

sr. Filii Gezem, filii Aza, filii Phafea,

D. Et

Q

25. Filii Befai, filii Munim, filii Nephuffim,

tili, &

2

35. Filii Bacbuc, filii Hacupha , filii Harhur,

lexapinh f

$4. Filii Besloth, filii Mahida , filii Harfa,

35. Filii Bercos, filii Sifara, filii Thema ,

73 bj

$6. Filii Naafia, filii Hatipha,

* Cantores

. Filii fervorum Salomonis, filii Sothai, filii Sophereth,

Wf Civilti

z9. Filii Pharida, filii Tahala, filii Darcon , filii Teddel,

5

Filii Saphatia, fili Hatil, filii Phocher

reth ; qui erat or-

tü-s ex Sabaim , filio Amon.

(

tecenti

65. Omnes Nathinzei, & filii fervorum Salomonis, trec*egt.iv

nonagintaduo.

*

. afi cencïärun:t de ThelImela ; 'Thelhar-

tulenmt

70 Dfdfr;,

61. Hi (uat autem , qui

auratmmg

fa. Cherub, Addon, & Emmer: & non potuerunt indicare

4 lnrm d

l effent.

domum patrum fuorum: & femengfuum, utrum ex lirae

éa. Filii

LE

dl'n

eemb

i 8 C,

-

CUAPUT VM

24

62. Filii Dalaja,

filii Tobia, filii Necoda , fexcenti quadra-

ginta duo.

63. Et de facerdotibus, filii Habia, filii Accos, filii Berzel-

lai, qui accepit de filiabus Berzellai Galaadi

intaquatuor.

catus eft nomine eorum.

tis uxo;'em ; & vo-

64. Hi quaefierunt fcripturam fuam in

cenfu, & nonvinve-

nerunt: & eje&ti funt de facerdotio.

tiumus.

65. Dixitque Atherfatha eis, ut non manducarent de San&is

fanttorum, donec ftaret facerdos do&tus, & eruditus.

enti feptu-

66. Omnis multitudo

quafi vir unus, quadragintaduq millia

(1) trecenti fexaginta,

67. Absque fervis, & ancillis eovrum,

qui erant feptem mil-

tem,

lia trecenti triginta feptem, & inter eos

-

ces , ducenti quadraginta quinque.

cantores, & cantatrig

68. Eq

ui eorum, feptingenti triginta fex: muli eorum, du-

*

centi quadragintaquinque.

69. Cameli ecrum,

quadringenti triginta quinque, afini fex

b]mon, filii

millia feptingenti vigi

nti.

lo.

To. Nonnulli autem de principibus familiarum dederunt in

:bbaoth7 ,

opus. Atherfatha dedit in thefaurum auri drachmas mille,

obana, TLl

phialas quinquaginta , tunicas facerdotales quingentas triginta.

71. Et de principibus familiarum dederunt in thefaurum

operis, auri drachmas viginti millia, & argenti mnas duo

millia ducentas.

st

quod dedit reliquus populus, auri drachmas viginti

millia, & ar

genti mnas duo millia, & tunicas facerdotales

fexaginta feptem.

73. Habitaverunt autem facerdotes, & Levitae,

& janitores,

& cantores, & reli

j—.

quum vulgus, & Nathinæij.& omnis Ifrael

ir? civitatibus fuis.

gppherel

eddel;

of

CAPUT

(1) trecenti. Iz ed;7. Si?ct. legeeer ; Íexcenti.

o. Dederznt ig apuis) Munera öb-

P&ialas.) Quid fint phiale diximus:

tulerunt ad promovendum opus in- füpra r. Efdr. 1.

he

hat

ftaurationis Jerufalem.

71. 4duri drqcäm;zsg) Drachma una

dici

4ither[zthba. ) Sic Chaldaice diceba-

auri, efl uni aureo noflrati zquiva-

pm

tur Nehemias.

Sic enim appellatur

lens.

n*

j eiïent

1, EKdr. 2. 63.. & alibi.

Maa:.) Vide di&a z, Efdra 2

D

Dibl. eum. Com. Mtzoch. Ton. Il

Hh

?

4

2

VLIB.-RI H. ESDRJ,EV

^

6 Rb

CAPUT

VII.

dit omtis

EHras diflintia pop

ulo «erba Legis recitat , fatto per Levitas

curvati füt

lum Nebemias confolatur , allatisque

", Porrt

ilentio , €? contriflatum popu

diebus feflum tabernaculorum ;

Qdi, Mat

- frondibus celebrant [eptem

vitze filent

legente fingulis dieb

us Eldra in Libro

pulus aute

Legis.

$. t le

T venerat menfis feptimus:

filii autem Tfrael erantkin ci-

intelligend

*E

vitatibus fuis : Congregatusque e

ft omnis populus quafi

. Dixit

& dixe-

faceidos &

vir unus , ad plateam; q

uae eft ante portam aquarum:

runt Efdrse fcribae , ut a

fferret librum legis Moyfi, quam pra-

Dies fan&t

lite flere. ]

ceperat Dominus Ifraeli.

erdos legem coram multitudine

10. Et (

2. Attulit ergo Efdras fac

virorum, & mulierum, cun&t

isque, qui pote;*ant intelligere,

& niittite |

dies Domi,

in die prima menfis feptimi.

mini eft f

4. Et legit in eo aperte in p

latea, qusae erat ante portam

ad me

diam diem, in confpe&u vi-

1. Ley:

aquarum., de mane usque

rorum, & mulierum, & fapientium :

& aures omnis populi

icentes: '

erant ereCtse ad librum.

1. Abii

adum ligneum, quem

4. Stetit autem Efdras fcriba fuper gr

- & tutteret

fteterunt juxta eu

m , Mathathias , &

fecerat ad loquendum : &

fia, ad dexteram

Tant AVETba ,

Semeja, & Ania, &

Uria, &

Helcia, & Maa

& ad finiftram Ph

adaja, Mifael, & Mel

chia, & Hafum,

(3) DSO m

:e,ïus :

& Hasba

dana, Zacharia, & Mofollam.

6 Beseii

omni populo: fuper uni-

€X. Ontept; 2

g. Et aperuit Efdras librum coram

& cum aperuiffet eum ,

verfum quippe populum eminebat:,

Previti i

MLLITTT

ftetit omnis populus.

Dümini ,

o Et

N0b um

i Blegriun,

P2À

L

efis feptimus.) d eft, primus

locis legiffe, ac prafertim quedam

* &i fipra

1.1M

dies 'Tifri , qui fere Septem-

xacipua felegiffe ex Levitico , Exo-

^ie]

do, ac potiffimum Deuteronomio.

Thitüm

I qi

bri noftro refpondet.

Szzpie;ztium.) Hebr. zetellzgeztzums.

W um

ildS Pla

Porzam aquarum. ) De qua fupra di-

&um eít cap. 3. num. 26.

LXX ipj'ï zntelligentes , quaü di«

9 l'lï t'rlm-

4

Libram legis Moyff.) Pentateuchum.

cat: poterant per &tatem intelligere,

lone V

Ide Q

2. In: die prima menfes. ) Qui dies

uc legebantur. Vide dicta fupra lib.

$ üüm:

( 1. Efdrz cap. 8. num. 16.

D*WN

feftus erat Hebreis, & vocabulo Grz-

Su

5

ggeftum.

Q f

co Neomenia dicitur. VideNum. 28.

4- Gradum. )

Dum, ,

ir. € Riberam de Templo lib. ;.

. Seetit opimis populus.?) Affurrexit

€ap. ^O

in reverentiz fignum, Vide cap. fe-

Uiclfo

quenti num. 3-

letin

RUT

f

: 3. Legit im eo.

) Probabile eft variis

W ]

C0

CAPUT.VHERL

243

6. Et benedixit Efdras Domino (1) Deo magno: & refpon-

dit omnis populus: Amen , Amen: elevans manus fuas, & in-

per Leitts

curvati fünt, & adoraverunt Deum proni in terram.

ELAT

7. Porro Jofue, & Bani, & Serebia, Jamin, Accub, Septhai,

TIUTR

Odia, Maafia, Celita, Azarias, Jozabed , Hanan , Phalaja, Le-

vitze filentium faciebant in populo ad audiendam legem: po-

pulus autem ftabat in gradu fuo.

$. Et legerunt in Libro legis Dei diftin&e, & aperte ad

erantuin ci:

intelligendum : & intellexerunt, cum legeretur.

ypulüs quali

9. Dixit autem Nehemias (ipfe eft Atherfatha) & Efdras

jm: & dixe-

facerdos & fcriba, & Levitee interpretantes univerfo populo:

quam pre

Dies fanétificatus eft Domino Deo noflro, nolite lugere, & no-

lite lere. Flebat enim omnis populus, cum audiret verba legis.

multitudite

i0. Et dixit eis: lte, comedite pinguia, & bibite mulfum,

& mittite partes his, qui non praeparaverunt fibi: quia fanctus

jatelligere,

dies Domini eft: & nolite contr

2

mini eft fortitudo. noftra.

iftari: gaudium- etenim Do-

nte porum

ir. Levitee autem filentium faciebant in ommi populo,

onfpedu Vi

dicentes: 'Tac

c

c

t

mois popvd

e,.quia dies fan&tus eft, & nolite dolere.

12. Abiit itaque omnis populus, ut comederet, & biberet,

& mitteret partes, & faceret loetitiam magnam: quia intellexe-

Lathathias» i

rant verba,qu:

z

ae dgcuerat eos.

Hh25

d dexcram

;3. Et

(1) Deo magno. I ediz. Sixz. legitur; Deo voce magna.

r Hafut

6. Bezedixi Efdras, 556) Fortaffe

intentatas minas divine legis viola-

, fupet u

ex concepta aliqua formula le&ioni

toribus fuo tempore impletas eífe.

premitti folita.

10. Mzlíuz.) Vinum dulce, quale eft

vuiliot Uil

Adoravernnt Deum , Gc. ) Se divino

melle mixtum. H«br. &L XX. Zuczz.

numini, d& ejus legi, quam Ie&uri

Mittite partes , 65c.) Partes ciborum

ó E

erant, fubmittentes.

difiribuite pauperibus, qui fibi pro-

7. Gentium faeiebant i populo.) Vi-

pter inopiam parare non potuerunt.

de dida fupra l 1. E(drg cap. 9. n« 16.

Forzitudo nofira.) N el uthabent LX X.

fertim

quædä

8. Intellexerunt , cum legeretur.) iNi-

Q«om;am Dominus efl vobur mofirum ,

LCUUCO n

mirum fi quid occurrebat. obfcutius ,

qui vires nobis fufficiet ,-ut in pofte-

er Om

id Efdras planum £faciebat.

| centil

rum diligentius legem ejus fervere-

mus.

Gaudentes in. Domino alà-

rlïi*.)

(, di

9. daterpretantes. ) Pro officii fui ra-

yta i

1

tione. Vide di&a lib. 1, Efdra cap.

i

cres erimus , & fortes ad opera no-

yelligeler

9.nuüm: I6.

fira perficienda.

ia

lib

" fup&ä

Dies fantlifcatus.) Feftus, quia INeo-

1t. Taeete. ) Sonoro enim fletu ob-

!

menia ,

five Calende. Vide di&a

ftrepebant.

(1

num. 3.

I2. Qwia imkellexerant "wevba, Uc.)

i

ftur

" yrenit

Nolite lugere. ) Dies enim £efli ad

inflituti funt.

Nimirum quam bonus effet Dominus

;.ïu:-vi " fe

laetitiam

Lugebant,

iis, qui toto corde convertuntur

Lad.

ipfum.

qupd ex ledione libri coguofcerent

244

LIBRIIL ESDR .E

. Et in die fecundo congregati funt principes familiarum

univerfi populi, facerdotes, & Levitee, ad Efdram fcribam,

ut interpretaretur eis verba Legis.

Pufuus i

14. Et invenerunt fcriptum 1n Lege, proecepitfe Dominum

in manu Moyfi, ut habitent filii Ifrael in tabernaculis, in die

Lujte [f

folemni, menfe feptimo :

[

rs. Et ut preedicent, & divulgent vocem in univerfis ur-

bibus fuis, & in Jerufalem, dicentes: Egredimini in montem,

N die

& afferte frondes olivce, & frondes ligni pucherrimi, frondes

1

filiiT

myrti, & ramos palmarum, & frondes ligni nemorofi, ut fiant

& Etfg

tabernacula, ficut fcriptum eft.

igena : d

16. Et egreffus eft populus, & attulerunt.

Feceruntque

'ates patru

fibi tabernacula unusquisque in domate fuo, & in atriis fuis,

? Rtec

& in atriis domus Dei , & 1n platea portee aquarum, & in pla-

Legis Dor

tea portae Ephraim.

: adoraba

17. Fecit ergo univerfa Ecclefia eorum, qui redierant de

. 4 Sütre

captivitate, tabernacula, & habitaverunt in tabernaculis: non

Bini, & (

enim fecerant a diebus Jofue filii Nun taliter filii Ifrael usque

fani: & d]

ad diem illum. Et fuit laetitia magna nimis.

r. Pt dj

18. Legit autem in Libro legis Dei per dies fingulos, a

fia, Sereh

die primo usque ad diem noviffimum, & fecerunt folemni-

Omino ])

tatem feptem diebus, & in die o€tavo collectam juxta ritum.

Uant g0min

x—

* E Me aun,

li

CAPUT

bernam

um

? fejumyn f

C Deenitene

13. lz die fecundo.) Ejufdem men-

eft Zigni pzmguis , quod quidam pinum,

fis feptimi.

cedrum alii interpretantur, alii aliter.

Plácandum :

Interpretaretur 625 verba legi:.) Dv-

16. Ip domate [z0. ) Ita ex LXX.

orum Conj

l

bitationes circa legis intelligentiam

id eft, te&um domus fuz , fub dio.

U.t patet ex

y

enodaret.

17. Nom egim fecerant ..

- falirer,

Otifi v

&t0 f

14. Halitent fWj lÍrael :2 tabernacu-

££c.) '"Yanta alacritate, pietate , &

:

ciitago

Y leris

lis.) Celebrent feftum "'abernaculo-

letitia.

rum , quod etiam dicitur Scenopegia

18. 4 dl primo ufaque ad diezs nowif-

Hllmu!'

)h

Greco vocabulo, de quo vide Lev.

ffmum. ) 'Yoto odiduo, quofolemni-

£ebant.

tas tenuit.

NT

23. Vide etiam Riberam de templo

luti CO

lib. s. capit. 13.

In die oavo. ) Septem dies Sceno«

tr:m(

1$. Afferze frondes oliva , (9c. ) Flac

peeiz fubfequentes.

Chtzgr.

explicata fünt cap. illo 253. num. 4o.

Collelhom jexta zitur.) Dequo vide

X Ut

Que pa

15 foy,

Frondes ($o2i pulcherima. ) In Hebreo

Lev. cap. 23. num..36-

f

itos f

Inat;|

m j

L

"d

*

$

X*

s

*

w-—

45

familarm

t feribam,

Populus in jejunio , €? faccis ponitens , feparat fe ab alienigenis :

: Dominum

Levite confitentur Dei beneficia , Ifraelitarumque fcelera , &

]ls, in die

pro populo orant , ac ita feedus cum Domino

niverfis ur

z *eriunt,.

jn montem

die autem vigefimo quarto menfis hujus, convenerunt

ui, frondes

LIK;&

13i Hfrael in jejunio, in faccis, & humus fuper eos.

ofi, ut fiant

2. Et feparatum eft femen filiorum Ifrael ab omni fiiio alie-

nigena : & fteterunt, & confitebantur peccata fua, & iniqui-

'ecerüntque

tates patrum fuorum ;

n attiis füis,

3. Et confurrexerunt ad ftandum : & legerunt in volumine

1, &inple

Legis Domini Dei fui, quater in die, & quater confitebantur,

& adorabant Dominum Deum fuum.

edierant de

4 Surrexerunt autem fuper gradum Levitarum Jofue, &

aculig: non

Bani, & Cedmihel, Sabania, Bonni, Sarebias, Bani, & Cha-

[frzel usque

nani: & clamaverunt voce magna ad Dominum Deum fuum.

j. Et dixerunt Levitee, Jofue, & Cedmihel, Bonni, Hafeb-

fingulos, &

nia, Serebia, Odaja, Sebnia, Phathahia : Surgite, benedicite

ynt folemtt-

Domino Deo veftro ab seterno usque in aeternum: & benedi-

jxta i.

cant nomini glorisae tuze excelfo, in omni benedi£&tione, & laude.

Hh 35

6373

i

Ie autem vigeffmo quarto paenfrs.)

3. d kandümu) Propter Dei, &

Scilicet feptimi , elapfis 'I'a-

legisreverentiam , quarecitanda erat.

bernaculorum diebus.

Vel fignificantur editum aliquem lo-

- (ARUT

In jejunio, 6 in faccis , €&e. ) Signa

—

cumafcendiffe, equo videri, & exau-

hzc penitentie ufurpata ad numen

dirifacile poflent. Vide cap. fuperio-

jquida

m pinuy

placandum propter peccatum contra-

ri num. s.

iiur, 4

fjj ahteh

&orum conjugiorum cum alienigenis,

Confitebantur,t$ adarabant.) Utetiam

od

ut patet ex verficulo fequenti. — Ex-

citati vero fuerant ad peenitentiam re-

fecifle leguntur cap. fuperioren. 6.

; Iu

füb 10

$. Surgi/te.) Id eft , ejaagite. Gre-

I".

quliithy

citatione legis, & Efdrz adhortatio-

ci 39sUze.

Hic tamen LXX. habent

[8;) Pieme :

nibus.

Humus.) Pulvis, quo capitainfper-

av sE P fm'gite.

gebant.

j

t 4

] de wif

AL eterno, ) Scilicet exiflenti , ut

0

, qo folemne

l]utis matrimoniis

2. Separatum eff fopen , €c.) Diffo-

cum

explicat Eman. Sa. Vel fenfus ef:

alienigenis

Dominum perpetuo celebrate , & ab

contractis,

Vel fenfus eft, Ifraelitas

omnibus femper laudabilem pradicate.

o d s

cx utroque parente fideli genitos ab

iis feparatos fuiffe, qui altero paren-

Benedicsnt.) Ownes, vel omnia.

,72-) p quO "i

te infidelinati fuerant; nolebant enim

Nomin: glorie. tq4, ) Anclyto nomi-

h

ulterius cum illis habere commercia.

ni tuo.

A

P d

46

LIBRI H. ESDR ;/E

4

. Par

6. Tu ipfe Domine, folus, tu fecifti coclum: & coc'um coe-

] :«qum de

lorum, & omnem exercitum eorum: terram, & univerfa, qua

] derentut,

in ea fant : maria, & omnia, quae in eis funt: & tu vivi

'ficas

] um u t

omnia haec , & exercitus cceli te adorat.

16. bf

*Gen. ^. Tuipíe, Domine Deus, qui elegifti Abram &* eduxifti

verunt cet

1131.eum de igne Chaldaeorum , & pofuitti nomen ejus Abraham.

p. Etr

9. Et invenifti cor ejus fidele coram te: & percuffifti cum

tüorurm, q

eo foedus , ut dares ei terram Chanan&i , Hethaei, & Hevaet,

dederunt c

& Amorrhai, & Pherezsei, & Jebufsei, & Gergefeei, ut da-

quafi per c

res femini ejus: & implefti verba tua, quoniam juftus es.

[ & miferico

9. Et vidifti affli£tionem patrum noftrorum in JEgypto: cla-

; liquiti eos

moremque eorum audifti fuper mare rubrum.

.

n Pharaone, & in uni-

1. B

1o. Et dedifti figna atque portenta 1

dixilfent :-

lo terrae illius: cognovifti

verfis fervis ejus, & in omni popu

: Tuntque b

enim, quia fuperbe egerant contra eos : & fecifti tibi nomen,

ficut & 1n hac die.

n deferto :

11. Et mare divififti ante eos, & tranfierunt per medium

üCeret eo;

maris in ficco : perfecutores autem eorum projecifü in pro-

eret eisit

fundum , quafi lapidem in aquas validas.

20. Bf

;

12. Et in columna nubis duétor eorum fuifti per diem, &

in columna ignis per noétem , ut appareret eis via, per quam

fhànna tuun

E

els 10 fiti

ingrediebantur.

13. Ad montem quoque Sinai defcendifti, & locutus es cum

eis de coelo, & dedifti eis judicia re&ta, & legem veritatis,

eüm) Veft

: Don fünt at

Cceremonias, & preecepta bona:

14. Et fabbatum fan&lificatum tuum o

ftendifti eis, & man-

UI Pa ,

data, & caerimonias, & legem precepiíli els in manu Moyfi

K C m

fervi tui.

15.Panem

[

Lfvp/l [

d

Ur'antium

6. Celum celorug.) Summum cce-

9. Fidifhi afflidlionem , &c. ) De qua

lum , empyreum, in quo Angeli, &

videndum caput primum Exod. &

1

k DC[Z(*,V 1]

beati fpiritus.

fequentia.

j

1 ( læo Ve

Clamoremque eorum audifis füper ma-

Vivifcas.) Confervas. Sic Pfalm.

/27 hi TCUe;

49. 3. eodem fenfu dicitur ,. Domzzzs

re Rebrum.) in quo ZEgyptios mer-

, eft

fifui Exod

cap.

14

Püt, & T.

»

)

wivifcet eum , id. eft , fofpitet, & vi-

vum fervet.

10. Feeifüitibi somen.) Nomentuum

Ye

CT

rtcrcntm " 4'

Exercitus ee£.) Angeli, & fydera.

celebre , & inclytum reddidifti..

Fb ii

13. Judicóa, €fc.) Judicialia, mo-

7. De :gne Chaldaorum. ) Vide dica

ralia & ceremonialia precepta.

ï.g. 4' LXX K

Gen. 11. 31.

Ce;—emaniäs.) Hebr. /.*Zz;tz;t;:.

r

"S;iï(m üf ä

8

97".'.;/.3/:771.

Cum prius diceretur

14. Santliftatuzs tuum. ) In honorem

7":-9) ftBeptir

Abram. Vide Genef. 17. s.

tuum fanGificatum, quo die ab opere

| ePVitg

n ,)/il 4j,

j b

9. Pereuffffi cum eo fedus , $. ) Ni-

feriandum , tuufque cultus peculiari-

'ys

AT

i

ter ufurpandusi

.

de Genef. 17. 7,

CAPüT IX.

D]

"

47

:oe*-z;.m Q«

1;. Panem quoque de coclo dedifli eis in fame eorum, &

aquam de petra eduxifti éis fitientibus, & dixifti eis, ut ingre-

retía, qua

1 vivifias

derentur, & poffiderent terram, fuper quam levatli manum

n

tuam, ut traderes eis.

16. Ipfi vero, & patres noftri fuperbe egerunt, & indura-

L* eduxitti

verunt cervices fuas, & non audierunt mandata tua.

Abraham,

/

17. Et noluerunt audire , & non funt recordati mirabilium

uffifti cum

tuorum, quae feceras eis. Et induraverunt cervices fuas ; &

( Hevai,

dederunt caput, ut non converterentur ad fervitutem fuam,

i, üt d

quafi per contentionem. T'u autem Deus propitius, clemens;

lus e5,

& mifericors, & longanimis, & multae miferationis, non dere-

gypto: de-

liquifti eos,

18. Et quidem cum feciffent fibi vitulum conflatilem , &

n "i

dixilfent : Ifte eft Deus tuus, qui eduxit te de /Egypto: fece-

cognm'iüi

*

runtque blasphemias magnas.

ibi nomett

ig. Tu autem in mifericordiis tuis multis non dimififti eos

in deferto : columna nubis non receífit ab eis per diem, ut

er medium

duceret eos in viam, & columna ignis per noCtem, ut olten-

ifü in pro-

deret eis iter, per quod ingrederentur.

20. Et fpiritum tuum bonum dedifti, qui doceret eos, &

; diem, &

manna tuum non prohibuifti ab ore eorum, & aquam dedifti

, per quam

eis in fiti.

21. Quadraginta annis pavifti eos in deferto, nihilque eis

j es cum

defuit, veftimenta eorum non inveteraverunt, & pedes eorum

j ïüïiïaüsJ

22. Et

non funt attritj.

I$. Panese» quoque de celo. ) Cibum,

det Italice phrafi , qua diceremus:

C]3s

& m

mant

] NO

"n

id eít, manna. Exod. 16

Diedero principio a vitormare , &5c.

c Pane

Le*vzz/fz' mamuum fnam. ) Qni habitus

Quaff per contentiogem.) Ylebr. cum

eft iurantium.

rebellione fu2, velut alii vertunt , £«

Vide Genef. 14, 22.

cogtumacza.

r

Y De qua

f

ol &

iy. Dederunt caput, 6$c.) Pagninus

18. Blafphemias magnas,) LXX. ha-

um ^

ex Hebreo vertit: & pofmerumz caput

hent, irrit;:times TRAg"AS 5 irritaverunt

fpum , nt reverterentur a. [ervirurem

enim Deum honorem illi detrahendo,

;;(hjfl

"]

J

ipt Wiff'

füam.

Id eft, eligere voluerunt ca-

& idolo tribuendo , quafi ab illo edu-

EY pth m«

put, & Ducem, ut relito Moyfe re-

&i effent e fervitute , quod ad blaf-

:

verterentur in ZlZgyptum locum ve-

phemiam pertinet.

Noff

e u

teris fervitutis eorum , Vide NNum.

20. Spiritum tuum bomusz.) Widetur

'ed Ad*iu

14. 4. LXX. habent, £Yoxavoeoynv i«

Angelum intelligere vie ducem n co-

vt u

Ti5gt

d

hd

&i üs OgAcíav auvov tv Aiyo-

lumna nubis, aut ignis.

Vel intel-

mcgpv

iB

ligit fpiritum propheticum , ,qui fuit

7

TQ» c&perttat reverti in 4Egyptum "m

M

r(m

Jrem

in Moyfe.

hj

U

? opBTC

J'E*r'viz*z:temjïldm. Quod dicitur £ou-

tT

21. Pedes eorum mom jïmt 4!!7*!1:".)

j dl

Xay Gpuiv

v

isetpon , plane refpon-

us

p buh"m

Calceig ve*üutate deiicientibus.

—

D

L

46

LIBRI IL ESDRäi

25. Et dedifti eis regna, & populos, & partitus es eis fortes:

Tpfi vetof

& poffederunt terram Sehon, & terram regis Hefebon, & ter-

jn judicis

ram Og regis Bafan.

& dederun

245. Et multiplicaft

i filios eorum ficut ftellas coeli,-& ad-

Verunt, n

duxifti eos ad terram de qua dixeras patribus eorum, ut ingre-

]

p p

derentur, & poffiderent.

ED

*

eos in fpir

24. Et venerunt filii,

& poffederunt terram, & humiliafti

audierunt,

coram eis habitatores terrae Chananaeos, & dediíti eos in manu

aL Ínm

eorum, & reges eorum » & populos terrae, ut facerent eis,

Confümpti

ficut placebat 1llis.

e

Qenum, &

25. Ceperunt itaque ur

bes munitas, & humuym- pinguem, &

32« Nunj

poffederunt domos plenas cuntis bonis, cifternas ab aliis fa-

Cultodens

brica:as, vineas, & oliveta, & ligna pomifera multa: & come-

omnem lob

derunt, & faturati funt, & impinguati funt

; & a,bu,ndaverunt

nofttos, (

deliciis in bonitate tua magna.

nofttos, &

26. Provocaverunt autem te ad iracundiam, & recefferunt

in diem ha

a te, & projecerunt legem tuam polt terga fua : & prophetas

3» t

tuos occiderunt, qui conteftabantur eos, ut reverterentur ad

qua verita

te : feceruntque blasphemias grandes.

3. Reg

27. Et dedifti eos in manu hoftium fuorum, & afflixerunt

ttésnoftr

e€os

Et in tempore tribulationis fuze clamaverunt ad te, &

at tua, d

tu de coelo audifti, & fecundum miferationes tuas mul:as de-

2 M

difti eis falvatores,qui falvarent eos demanu hoftium fuorum.

edetas ejs

28. Cumque requieviffent, reverfi funt, ut facererx malum

Confpettu

in confpe&u tuo: & dereliquifti eos in manu inimicorum fuo-

11 Ts p

rum, & poffederunt eos. Converfique funt, & clamaverunt

36. Fcoe

adte: tu au:em de coelo exaudifti, & liberafti eos in miferi-

P?ïl'ibus f

cordiis tuis, multis temporibus..

&U & g

29. Et conteftatus es eos, ut reverterentur ad legem tuam.

Ipíi

Q firifr

s

ViDe leyi.

: 3?' ? Vütray

24. Veneruat fili , &c. ) 'Terra po-

fertim tem

pore Judicum. Vide Tu-

pulo promi(Ta non eft data patribus,

dic. 3. 9.

Rimiterque g

fed eorum filiis, & nepotibus.

o8. Multis tezmporzbus.) Varisteme-

rtfgg,

3 1 IW/Z

e

Homilizfái. ) Widoria lfraelitis con-

poribus, mültis vicibus.

No petito

8(

tra eos concelfa.

29. Can:cflatæy [2 ) Vide di&a n, 26.

2$. Bonitare.) Beneficentia.

lz judiciis tuis.) Contra judiciatua,

2 M AVe

26.. Coateftlabantur.

Proteftantes

& przecepta tua.

1

4 diey p

Faciet bomo. ) S

i faciet hdmo.

Diy , &5

Deum injurias fibi illatas gravibus pla-

Tum jntu

lipit

gis vindicaturum.

Vel fenfus elt,

Ls ej. ) Per ea, quafi dicat : in

P

cclum, & terram intefles invocantes.

quorum obfervatione. vita confiftit.

Hj

Elz;fpä-e;;ziax grandes. Vide di&an. 18.

Dederunz bumeranm rcr:e:lfntlfz'n.) Vi-

Ts Int

05 11

lxermn

2 Dedfli eis Jslvatores, 6c.) Pra-

detur effe adagialis dicenäi formula,

lii

ummc

w*-.

CAPUT IX

e

p

49

es els fortes:

Tpfi vero fuperEe egerunt, & non audierunt mandata tua, &

ebon, & ter

in judiciis tuis peccaverunt, quae faciens homo vivet in eis:

& dederunt humerüm recedentem, & cervicem fuam indura-

li, & ad

verunt, nec audierunt.

m,ut 1ngre

30. Et protraxiíli (uper eos annos multos, & conteftatus es

& humilia&i«

eos in fpiritu tuo per manum prophetarum tuorum: & non

audierunt , & tradidifti eos in manu populorum terrarum.

- eos i manu

31. In mifericordiis autem tuis plurimis non fecifti eos in

facerent &ls,

confumptionem, nec dereliquifli eos: quoniam Deus mifera-

tienum , & clemens es tu.

pinguem, &

32. Nunc itaque Deus nofter magne, fortis, & terribilis,

ss ab aliis d-

cuftodiens paCtum , & mifericordiam, ne avertas a facie tua

lia: & come

omnem laborem , qui invenit nos, reges noftros, & principes

bundaverunt

noftros, & facerdotes noítros, & prophetas noftros, & patres

noftros, & om

nem populum tuum , a diebus-regis Affur us

v recefferunt

in diem hanc.

& pïophetas

35. Et tu juftus es in omnibus, qua venerunt fuper nos:

oterentur a

quia veritatem fecifti nos autem imple egimus.

34. Reges noftri, principes noftri, facerdotes noftri, & pa-

& affixerun:

tres noftri non fecerunt legem tuam, & non attenderunt man-

n ad ; s

data tua, & teftimonia tua, quze teftificatus es in eis.

as mulias (

35. Et ipfi in regnisfuis, & in bonitate tua multa, quam

um foorum

dederas eis, & in terra latiffima, & pingui, quam tradideras in

confpectu eorum , non fervierunt tibi, nec reverfi funt a itu-

gicorum I00-

diis fuis peffimis.

clamayerun

36. Ecce nos ipfi hodie fervi fumus: & terra quam dedifti

patribus noftris, ut comederent panem ejus, & quse bona funt

ejus, & nos ipfi fervi fumus in ea.

232.. Lt

ï;u;[ïgniücatur fubtradio ab onere di-

33. Verizatem

f

feciffá ) Prælïando

vinz leg:s.

promiffa.

30. Prorraxifii.) Patienter, longa-

34. Tefiiffcatus . es. ) "Teftificando

e

nimiterque diftulifli.-

precepifti.

jdi

" Vide

Coz:efistus. ) Nide di&a num.26.

35. Bowitate trm.) Bonis, feu opibus.

31. Noa fecifli eos 1m confumptionem,)

36. Seruz fimmus in ea, 6c.) Simi-

) Varis t

]

TNon penitvs delefti.

lis confeffio habetur füpra 1. Efdre

"

32. Ne avert4s , 6c.) INe negligas.

cap. g. num. 9. ex quo intelligimus

Vid

edidth )f

44 dieius Regis Mffur.) Ahelgatphal-

'onttà

Judeos hoc tempore tributa pepen-

?udida tüa,

nafar, & Salmanafar Reges Aflyrio-

difle Regi Perfarum, exceptis Sacer-

yum intelli

it, de quibus vide r. Pa-

dotibus, & Levitis, quos Artaxer-

;et ho

xal. s. 26.

&

4. Reg. 17. 6. Hi enim

xes nominatim exceperat 1. Efdra 7.24.

qui i

jat;

Kebraos in terram Affyriorum capti-

yi c?

fdt

vos abduxerunt.

Mulriplicantur. Regiius.) ln regum

pH

utilitate.m.

nl

T

À

i end

form

Babl. cuama Com. Mcnac?. Tom. III.

gt

/^,

PA

8O

LIBRI L ESDR &

. Mofo

47. Et fruges ejus multiplicantur regibus,quos pofuifti fuper

l

nos propter peccata noftra, & corporibus noftris dominantur,

9. Manz

. Dortt

& jumentis noftris fecundum voluntatem fuam, & in tribula-

tione magna fumus,

.

nadad, C

Io; Ef

48. Super omnibus ergo

his nos ipfi percutignus foedus, &

fcribimus ,.& fi

1. Mic

dotes noftri.

gnant principes noftri, Levitae noftri, & fac;gr-

T». Zac

UATUT X

15 0

14. Cap

Deþghanmï, qui f edus initum fignarent, quo pollicentur fe [erva-

1. Don

turos unicerja Dei precepta, maxime de non commi/cendo cum

16. A

alienigenis , de fervandis Jabbato , anno feptimo,

u Àte

1. 0

-oblatiombus, primitits, ac decimis. -

10. War

gnatores autem fuerunt, Nehemias, Atherfatha filius

20. Mer

I. SI

Hachelai, & Sedecias,

^L. Meí

i

2. Sarajas, Azarias, Jeremias,

^. Phe|

5. Pheshur, Amarias, Melchias,

35. Ofec

4. Hattus, Sebenia, Melluch,

24. Alol

s. Harem, Merimuth, Obdias,

55. heh

6. Daniel, Genthon , Baruch,

7.Mo-

26. Ech.

38. Percurimusfedus.) "Tibifid

nus erat docere populum., 'UtAfUPF-a

27. Mell

glefn

notavimus 1. Eíd. cip. $. num. 16.

28. E

fervitutem pollicemur.

Seribimus.) Ad perpetuam rei me-

Hi ergo circuibant populum , .& jura-

CIntores N

moriam,

mentum-ab eo exigebant de lege fer-

Sienant. ) Propriis nominibus ad

xvanda.

Hunc vero fenfüm etiam ex-

Fanmadl

roborandam promiífionem.

hibent LXX. qui habent : Omzss fezens,

.. 29. O

IUlS, opti

i. Q'iezarores. ) Qui nomen fuum

E6 intelligegs invale[cebat fmper fratri-

fubfcripferunt. Mirum eft, ne-

&us [uis , £ execratione adflrimgebar eos,

Jurandum

)

que Eliafib Pontificem,neque Efdram

& ingrefft funt in execratzone , 9 jura-

Moyf

fem

mento ambuland; in lege Der, c. ) jux-

facerdotem in hoc fubfcriptorum ca-

omini ])

talogo effe, cujus rei caufam divina-

ta hanc ergo fententiam explicanda

5o. Rt u

re proclive non elt.

funt verba Vulgat&e editionis.

28. us fe feparaverunt. k) Id eft,

'Omnes.,,x qui poterant fapere. ) LeVie

profelyti.

t& fcientes legem , & eam alios do-

cendes.

3 POpu

29. Ormmes , qui poterant fapere, Gc.)

In Hebr&o ad verbum eft, ut vertit

Spondentes pro fvatribus fuis. ) ]ufa«-

Pagninus : Omus feiens ) intelligens 1e-

mento adigentes Hebraos fratres fuos,

mentes cum. fratribus [uzs oprimates eo-

& pro illis quodammodo fpondentes,

39 lag

TIUP. , É "venientes Cnp execratione , &5

QUO brius n

quia verba juramenti ipfi praibant,

Cum . juramento, ur ambelarent in lege

Optimates eorum.) Scilicet juramen-

$L Digyj;

De;, .Vox , quam Pagninus vertit,

to adfiringebant.

entg t

sntelligens , in Hebreo eft v3p meuz,

Et qui venrebant, 6$c. ) Et genera;

eü n

que fignificare videtur; quorum mu-

tim omnes, qui juraturi veniebant.

n qi

Til

lb

U&—

þCA*PUT X.

2$E

Dofoifti fupet

9. Mofc;ilam , Abia,

Miamin,

domipantur,

$. Maazia, Belgai, Semeja: hi facerdotes *

&i trbul-

9. Porro Levitze, Jofue filius Azanize, Bennui de filiis He-

nadad , Cedmihel,

us fredus, &

Io. Et fratres eorum, Sebenia, Odaja, Celita, Phalaja, Hanan,

IÍi:

firi, & facer-

12.

Zachur, Serebia, Sabania ,

I3

Odaja, Bani , Baninu.

I4.

Capita populi, Pharos, Phahath

vtur f r

moab, Jïlang3 Zeih.u; B.änig

15.

Bonni, Azgad, Bebai,

titendo um

16.

Adonia, Begoai, Adin,

fit

17.

Ater, Hezecia, AZur,

18.

Odaja, Ha(um, Befai,

19.

Hareph, Anathoth, Nebai,

verfatha fiiat

20.

Megphias , Mofollam , Hazir,

2.1.

Mefizabel, Sadoc, Jeddoa,

232.

Pheltia, Hanan , Anaja,

25.

Ofee, Hanania, Hafub,

24.

Alohes, Phalea, Sobec,

25.

Rehum , Hafebna , Maafia ,

7.Mo-

26.

Echaia, Hanan, Anan,

/

[o)

e

. Melluch, Haran , Baana *

28.

Et reliqui de populo, facerdotes, Levitae, janitores, &

:

'*c.'num'l,

cantores,Nathinzei, & omnes, qui fe feparaverunt de populis ter-

qu glum, &jre

rarum ad legem Dei, uxores eorum, filii eorum, & filiae eorum,

jpant de lege fet-

(onfum etum &&

29. Omnes, qui poterant fapere fpondentes pro fratribus

ellt: us

fa'm,

fuis, optimates eorum, & qui veniebant ad pollicendum , &

Ju foer f i'

jurandum , ut ambularent in lege Dei, quam dederat in manu

zf/l[!j]ï Mg

Moyfi fervi Dei, ut facerent & euftodirent univería mandata

UE

2

^[t D"i c')

Domini Dei noftri, & judicia ejus, & caeremonias ejus.

12002

3o. Et ut-non daremus filias noftras populo terrae, & filias

ram edq

editt02is

eorum non acciperemus filiis noftris.

31. Populi quoque terrae, qui important venalia,

& omniaà

j [qe

4ll0

Íi2

ad

& em

f")

M

]

*

30 | U: non daremus f'/izzs »Gn)im

Dimittemus ammmuu jälþtimzim. ) Sine

" frgtfes fu0S,

cultura, &fatione , utprecipitur Le-

quo prius peccaverat populus, ut ha-

jo fponcelts

bemus fupra cap. 9. & lib. 1. Efdre.

vit. 25« 4--

pl

læ]mnts

S1- Populi quoque terra , Óc.) Sen-

Exafliónem wniueríZ manus. ). INula

Sd

i juam

tentia eft, quod a populisterre, hoc

manus exiget debita anno fepfimo ,.

quo juxtalegem Dieut u5. t. remit-

eft , infidelibus afferentibus venalia,

tenda. funt.

"2

'

generae

in die fabbati nihil ement.

qun (

epante

-LIBRI H. ESD6E:Z/E

—— ———

2$2

ad ufum, per diem fabbati, ut vendant, non accipiemus ab eis

n &r

in fabbato,& in die fan&tificato. Et dimittemus annum fepti-

mus face

mum, & exatctionem univerfae manus.

partem fe

éx omnib

32. Et ftatuemus fuper nos praecepta, ut demus tertiam par-

tem ficli per annum ad opus domus Dei noftri.

4$ Eri

Levitatur

33. Ad panes propofitionis, & ad facrificium fempiternum,

& in holocauftum fempiternum in fabbatis, in calendis, in fo-

in domo ]

lemnitatibus, & in fanétificatis , & pro peccato : ut exoretut

j A

pro Ifrael, & in omnem ufum domus Dei noftri.

Levi, pri

34. Sortes ergo mifimus fuper oblationem lignorum, inter

f &

T0n dimj

facerdotes, & Levitas, & populum, ut inferrentur in domum

Dei noftri per domos patrum noftrorum, per tempora , a tem-

poribus anni usque ad annum : ut arderent fuper altare Do-

mini Dei noftri, ficut fcriptum eft in lege Moyfi:

du

35. Et ut afferremus primogenita terre noftree, & primitiva

univerfi fructus

xomn'is ligni, ab anno in annum , in domo Do-

mini.

Àb

r

46. Et primitiva filioru

m noftrorum, & pecorum noftrorum,

qu

ficut fcriptum eft in lege, & primitiva boum noftrorum , &

de deceg

ovium noflrarum, ut offerrentur in domo Dei noftri, facerdo-

Dovem vt

. 4. Ben

tibus, qui miniftrant in domo Dei noftri: .

[

*

37. EÉt primi

oftro-

Obtuleran

tias ciborum noftrorum, & libaminum n

rum,

d i

Cmas ferra

32. Statuemus. faper. mos pracefta.)

gna intuliffe etiam ipfos per vices,

& 'ma.pmw

Legem faciemus.

ut fors obvenerat.

Df-'!rrm .

B demus. ) Singuli nimirum.

Tempora.) Statuta.

33. Saerzfenam jesmpiterumum. ) ]uge,

A temportbus anni u[que 4d annum.)

38 E.ï'.'fg

ac quotidianum facrificium , de quo

Annuatim.

INum. cap. 23. 3.

In lege Moyfi. ) Levit cap. 6. 12.

ïï? Sacerdo:

Santlifcari:.) Alis feftis.

MCEEN)

35. Primogemita terra. ) Primitïas

Vg fenfuä

34- Sortes ergo miftmus /hper eblafio-

frugum, juxta legem Exod. 25. 19.

sem lgnorum , ($c. ) Ligna j

qu&ad

Primitrua um:'vcrj? fysnéus ommuts- li-

F.*W part

facrificia neceffaria erant, partim Sa-

£27.) Fru&us arborum tribus primis

Clmzs, que

tüt, ho eí

cerdotes, partim Levitz, partim po-

annis immundi erant , nec illis vefci

pulus tribuiffe videntur.

Sorte ergo

licebat. Lev. 19. 23

ui collige-

Rrum, V.

Atatutum eft, quo ordine, quibus ni-

bantur anno quarto , Domino fanáti-

f'(/l?.e off,

ficabantur, & de his eft fermo.,

1 lirerm M

mirum hebdomadibus , vel menfibus

quilibet ligna prebere deberent; Ly-

b annuo im 4naup.) Annuatim.

.M G

ranus támen putat ligna a populo tan-

36. Primiiva füiorum moffrorum. )

1 quo f $

tum fuiffe tributa ; Sacerdotes vero

Vide Exod. 13. num. ^. & 12.

penebantur !

EOTUm D

per vices ignem fubjectis lignis in al-

37. Piimitias ciborum. ) Nide- Le:

füg.

tari nutriviffe ; Levitas vero, fub

vitic. 23. num. 17.

Bol

quibus comprehendit Nathinzos, li-

3* Diey

Becinam . partem terra nofire. ) De-

fe

Uibuntur

CAPUT X.&XL

255

Jlemus ab eis

rum, & poma omnis ligni, vindemize quoque , & olei , affere-

annum foti

mus facerdotibus ad gazophylacium Dei noftri, & decimam

partem terrae nofiree Levitis. Ipfi Levitee decimas accipient

stertiam pat«

éx omnibus civitatibus operum noftrorum.

38. Erit autem facerdos filius Aaron cum Levitis in decimis

empiternum,

Levitarum, & Levitz offerent decimam partem decimze fuce

lendis, in fo-

in domo Dei noftri, ad gazophylacium in domum thefauri :

* ut exoretut

39- Ad gazophylacium enim deportabunt filii Ifrael, & filii

Levi, primitias frumenti,vini, & olei: & ibi erunt vaía fan&i-

norum, ittet

ficata, & facerdotes, & cantores, &

&

r in domum

non dimittemus domum Dei noftri.

janitores, «& miniftri ,

Ipora , a tett

CAPST XL

e altare Do-

L L]

S'erufalem , & civitatum

:,. & primitva

Recerzjen!qr incole

infiaurationem.

J'uda pryï

,l domoDo-

I.H

Abitaverunt autem principes populi in Jerufalem : reli-

m noftrorum,

qua vero plebs mifit fortem , ut tollerent unam partem

oftrotum,

de decem , qui habitaturi effent in Jerufalem civitate fan&a,

jiri, faceroo-

novem vero partes in civitatibus.

2. Benedixit autem populus omnibus viris, qui fe fponte

n noftto-

obtulerant, ut habitarent in Jerufalem.

»

TUl

-

"ub s

4.Hi

/

ci

mas terrz noflrae , fru&uum fcilicet

E£ Sacerdotes, €$ Cantores , €5c. ) Ibi

s p vic,

ex illa provenientium.

verfabuntur, & qua erunt necefTaria

Decimas

opermugm. Decimas

pro fuo quippe munere curabunt.

fru&uum ex operibus noftris.

. Ert mon dimittemus , €5c. ) Crue hoc

verficulo habentur ufque ad verba, &

'ufq"f i m )

38. Erit autem Sacerdos , 6$c.) Ade-

rit Sacerdos cum Levitis , cum Le-

non dimittemaus , 6c. vVidentur dicta per

vit£ a populo decimas

accipient.

parentefim.

vitap 6 U

P )m]ms

Vel fenfus eft: Sacerdotes pofteri

Domum Desi 5

Dei.

offrs. ) -Cultum domus

Fxod 5 V

Aaron partem fiam habebunt ex de-

A

Vr D7

eimis, qua Levitis a populo dabun-

I.H

dLiftawermmt 4;4!&772, & c.) Sta-

pus primis

tur, hoc efít decimam omnium deci-

tutum efít , ut populi princi-

J gt

jfs veld

marum. Vide num. t?. 26..

pes habitarent Hierofolymis : reliqua

nec ]

ui coUee

Levita offerent decimam , & J-UX-

vero plebs mifit fortem , ut decima

fomino À

ndi

ta legern Moyfi, num. 18* 26.

pars Hierofolymis habitaret, prater

d Gazephylacium, €$c. ) Locum,

eos, qui in eadem metropoli fedem

132

f fermo

fibi eligere voluiffent.

y Annudtifi

in quo hi Sacerdotum proventus re-

um

Aoþarm

ponebantur , & affervabantur , "ut in

2. Benedixit autema popu us , 55'0.) Eos

eorum ufus fuis temporibus depromi

populus laudavit quafi &mulantes gen-

vie It

poffent. .

tis fue gloriam , & metropolim ho-

ulil )

norantes, óc contra illius hofles ro-

39. Jhreruntvafza .[meïifbata.,) Ibiaf-

fervabuntur vafa íancta in ufum templi.

borantes.

" T d )

.

LIBRKI I.

ESDRZ/E

L

54

. Hi funt itaque principes provinciae qui habitaverunt;ig

erufalem , & in civitatibus Juda. Habitavit autem unusquis-

p

b

que in poffeffion

e fua, in urbibus fuis , Ifrael, facerdotes, Le-

vitae, Nathinzei, & filii fervorum Salomonis.

4. Etin ]

erufalem habitaverunt de filis Juda, & de filiis

Benjamin : de filiis

Juda, Athajas filius Aziam, filii Zacharize,

i

filii Amarize, filii Saphatize , fiiii Malaleel : de filiis Phares,

«. Maafia filius Baruch, filius Cholhoza, filius Hazia , filius

f

Adaja ; filius Jojarib, filius Zacharize , filius Silonitis.

6. Omnes hi fili Phares, qui habitaverunt in Jerufalem,

u

quadrin

genti fexagintaocto viri fortes.

.

*

7. Hi funt autem filii Benjamin :

Sellum filius MofOHam;

de

Y

filius Toed, filius Phadaja, filius Colaja, filius Maafia, filius

Etheel , filius Ifaia,

fi

C

9. Et poft eum Gebbai, Sell

al, nongenti vigintio&o.

. Et loel filius Zechri prepofitus eorum, & Judas filius

tor

Senua füper civitatem fecundus.

yo. Et de facerdotibus, Idaja filius Toarib, Tachin,

ID [

1I. Saraja filius Helcize, filius Mofollam, filius Sadoc, filius

E

Merajoth, filius Achitob, princeps domus Dei;

12. Et fratres eorum facientes opera templi : o&ingenti vi-

b

gintiduo.

Et Adaja filius Jeroham, filius Phelelia, filius Amfi,

!

fiius Zac

harize, filius Pheshur, filius Melchize,

2

13. Et fratres ejus priacipes patrum : ducenti quadraginta

duo. Ft Amafíai filius Azreel, filius Ahazi, filius Mofolla-

moth , filius Emmer,

i

14. Et fratres eorum potentes nimi

s* centum: vigixnti0&;(:»5

3

& prae

pofitus eorum Zabdiel filius potentium.

L

Slon

filius Hafub, fili

Et de Levitis Semeja

'US P.

Ax;z*:zricam, filius

Der

Hafabia, filius Boni,

16. Et Sabathai , &

Tozabed füper omnia opera, qu3e erant

forinfecus in domo Dei, a principibus Levitarum.

12 Et

4y

fex; hoc enim tempore Eliafib fum-

Cs ]

74. Iael.) lfaelite , qui fcilicet

In

erant ex decem tribubus.

mus erat facerdos.

Ceps C

Natbina;.) Mide di&ta z. Paral. 9. 2.

12. Faciemtes opera templi.) In fa-

Filji fervorum Salomonis. ) Nide di-

cerdotalibus muniis miniflrantes.

Sfc,uh

13. Principes patrum.) Nide di&a 1,

]I

&a 1. Efdr. 2. 55-

d C2b

9. Super crvitatem fecundus. ) Di-

Efdra 1. 5.

PA

gnitate, &pofleritatea Joel fecundus.

14. Petemtium. )

. Unius ex potenti-

pL1. Prigceps domus Dei) Procu-

bus. Hebr. & LXX. megnorem , íeu

8 [ o

yator , vel fabrice magiller , vel fa-

magnatum.

*

.

5. ]

i6. Porz

nf

ceus. ) Extr. t;:mgïum;

DaVldls

&erdos primarius, non tamen Ponti-

amDn

CAPUT XL

253

1

17. Et Mathania filius Micha, filius Zebedei, filius Afaph

?

iij

princeps ad laudandum, & ad confitendum in oratione, & Bec-

n

becia fecundus de fratribus

ejus, & Abda filius ngua, filius

Galal, filius Idithum:

]us

18. Omnes Levitae in civitate fantta ducenti oCtogintaqua-

ii

tuor.

19. Et janitores, Accub, Telmon , & fratres eorum, qui cu-

lrüs

ftodiebant oftia : centum feptuagintaduo.

20. Et reliqui ex Efrael facerdotes, & Levitee , in

4 univerüs

fs

civitatibus Tuda, unusquisque in poffeífione fua.

21. Et Nathinsei, qui habiiabant in Ophel, & Siaha, & Gafpha

jn,

de Nathinzeis.

lus

22. Et epifcopus Levitarum 1n Terufalem, Azzi filius Bani,

filius Hafabize, filins Mathanise, filius Miche. . De filiis Afaph

*

cantores in minifterio domus Dei.

ilIus

23. Praeceptum quippe regis fuper eos erat, &

ordb in can-

toribus per dies fingulos,

24. Et Phathahia filius Mefezebel., de filiis Zara filii Judce

]hüa

Th manu regis, juxta omne verbum populi,

25. Etin domibus per omnes regioneseorum, De filiis Judze

j vi

fabitaverunt in Cariatharbe, & in filiabus ejus: & in Dibon,

il

& in filiabus ejus: & in Cabfeel, & in viculis ejus,

26. Etin]efue, & in Molada, & in Bethphaleth,

27. Et in Haferfual, & in Berfabee, & in filiabus ejus:

äïï:

28. Et in Siceleg, & in Mochona, & in filiabus ejus:

29. Et in Remmon, & in Saraa, & in Jerimuth,

oto,

30. Zanoa,'Odollam, & in villis earum : in Lachis, & re-

gionibus ejus, & in Azeca, & filiabus ejus. Et manferunt in

ivuä

Berfabee usque ad vallem Ennom:

31 Filii

eïaüt

y.b

p prinripiä;::s Le*vitamm.) ]e pri«n-

24. de mauu Regis,t$c.) Pagninus

cibus Levitarum.

ex Hebrao vertit , d manum Rcgss

; fum

17. Princeps ad laudandwn. ) Prin-

in ommuire ad populum negotio fcili-

ceps Cantorum.

cet cum populo tradando, quorum

Seeundus. ) A Mathania.

negotiorum minifter fuiffe videtur Re-

I f

£5

2I. Ophel.) Vico fic appellato. Vi-

gis Perfarum.

dl& h

de cap. 3. num. 26,

2s. Et i» Domilus) Pagninus, &

a2. Epifcopus Lewitarum.) Prepof-

Vatablus vertunt , & z vibss , vel, &

mtenuï

tus Levitarum.

ad "vVillas.

23. Praceptum

La d o;-Zo Regzs. )

Filiabus eja:.) Millis urbi fubjedise

Wfd

Davidis , dequo ordine, claffibufque

ad Auflrum.

30. Be;fabee. )

Hic -te;'minus jude

n

m

Cantorum vide 1. Paral. cap. 25.

e

L

LIBRI I. ESDR /EÉ

$6

31. Filii autem Benjamin a Geba, Mechmas, & Hai; &

GBe»theI,

& filiabus ejus :

far

32. Anathoth, Nob, Anania,.

3

Afor, Rama, Gethaim,

34. Had

id, Seboim, & Neballat, Lod ,

55. Et Ono valle artificum.

36. xEt. de Levitis portiones Judze, & Benjamin.

CAPUT XIL

Nomina , & offcia acerdotum, ac Levitarum, qui cum Zorobabel

in Srerufalem afcenderunt , & cuffodes tbefaurorum : magna

Jolemnitate comvocatis undique Levitis , celebrati

Ya AO I EeM. d bemq. Q . ooiic at

.

dedicationem smuri. SFeruJalem.

doa

Per

fünt autem facerdotes, & Levitoe, qui afcenderunt cum

-H'

Zorobabel filio Salathiel, & Jofue: Saraja; ]eremias,

2/

bon

Eídras,

3. Amaria, Melluch, Hattus,

]ius

^. Sebenias, Rehum , Merimuth,

&

4. Addo, Genthon , Abia ,

Ien

$. Miamin , Madia, Belga,

6. Semeja, & Jojarib , 1daja, Sellum, Amoc,

*

-

Helcias,

1j

7. idaja.

Ifti principes

facerdotum , & fratres eorum, in

Àq

x

26

diebus Jefue :

L

LJ

$. Porro Levi

tæ,' Tefua, Bennui, Cedmihel, Sarebia, Tuda,

bis )

& fratres eorum:

Mathanias , fuper hymnos ipfi,

[4

1]

. Et Becbecia, atque Hanni

, & fratres eorum, unusquisque

Vitag

aCer

in officio fuo.

L

liafib:

10. Jefue autem genui

t Joachim: & Joachim genuit E

C

Ii RBt

& Eliafib genuit Jojada,

15

7. Principes Sacerdotum,) Primarii

t&h im

Vallem Ennom.) laocus erat in fubur-

inter facerdotes.

banis Jerufalem contra orientem , in

f* fu.

quo facrificia ab impiis Regibus fa&a

$. Super Hyminos.) Cantores.

12

fuerant idolo Moloch.

Vide Adri-

tim In];

9. I» Offiio [4e.) ln Graco eft;

E

C hien

chom. late in Jerufàlem num. 196.

eie vcac tOnpselas , id eft cumeorum

hs

31. 4 Geba. ) Incipiendo a Geba.

vices recurrebant,

35. Ono.) Vide dicta cap. 6. num. 2-

lC enan

36. Portiones. ) Scilicet illis erantin

Io. Jefue autem genzit Jeachim,6e.)

) n

fortibus Juda, & Benjamin.

Hzc eft feries aliquod Pontificu ,

3j L;

T Jofue.) Filius Jofedech, qui fuit

Jofue filii Jofedech fiborum,

Atnifiue

l.E

: & ne-

. P

Pontifex tempore Zorobabelis.

potuïn,

Jü) ,

CAPUT XI.

257

d

11. Et Jojada genuit Jonathan , & Jonathan genuit Jeddoa.

12. In diebus autem Joachim erant facerdotes, & principes

familiarum : Sarajze, Maraia: Jeremice, Hanania :

13. Efdrae, Mofollam : Amarize, Johanan:

14. Milicho, Jonathan : Sebenize, Jofeph :

15. Haram, Edna: Marajoth, Helci :

16. Adajs, Zacharia: Genthon , Mofollam :

I7. Abie, Zechri : Miamin, & Moadize, Phelti:

I8. Belgee, Sammua: Semaje, Jonathan,

qtho

I9. Jojarib, Mathanai, Jojadee, Azzi :

[

20. Sellai, Celai: Amoc, Heber:

21. Helciae, Hafebia: Idajee, Nathanael.

22. Levite in diebus Eliafib, & TJojada,

&

& Johanan, & [äd—

doa, fcri

eríae.

ptilprinci*pes familiarum, & facerdotes in regno Darii

cum

23. Filii Levi principes familiarum, fcripti in Libro ver-

1i,

orum dierum. & usque ad dies Jonathan , filii Eliafib.

24. Et princi

pes Levitarum, Hafebia, Serebia, & Tefue fi-

lius Cedmihel; & fratres eorum per vices fuas, üt laudarent,

& confiterentur juxta praece

rent aeque per ordinem.,

ptum David viri Dei, & obferva—/

25. Mathania, & Becbecia, Obedia, Mo

follam " Thelmoh !

l; If

Acub, cuftodes portarum, & veftibulorum ante portas.

26. Hi in diebus Joachim filii Jefue, filii Jofedec, & in die-

Tuday

bus Nehemiz ducis, & Efdrae facerdotis, fcribaeque.

27. In dedicatione autem muri Jerufalem requifierunt Le-

15(1119

vitas de omnibus locis fuis, ut addücerent eos in Jerufalem, &

facerent dedicationem , & lzetitiam in a€tione gratiarum , &

28. Con-

jlb

cantico , & in cymbalis,h pfalteriis, & citharis.

u

12. Prrincipes fami!iafum.) Sacerdo-

Obfervarent, &. ) Ea quaeadfuum

talium , qui num. 7. dicuntur Pr/zc;-

munus Ípectabant.

In Hebrao eft,

pes facerdotum.

eaftodia conira cuffodiam.

Videtur fi-

22. Seripti.) Scripti fuerunt nomina-

gnificari, cuftodiam oppofitam fuiffe

timin libris genealogiarum füarum, li-

cuflodie, ut fcilicet una decedente,

0 eü)

cet hic nonrecenfeantur eorum nomina

& domum redeunte, quia officium

In regno. Darii.) Regnante Dario:

fuum impleverat, altera fucce deret.

W

orum

fic etiam habent LiXX. at in Hebrazo

2p. Portarum, ) "Templi.

ell, sfque ad regnum Dari.

26. lm diébus j'o;zc/aim.) Ofïïcm fua

5

717010[)

-23. Liüro verboerum dierum. ) Libro

exercuerunt.

tthl L

annalium Tudaicorum.

27. Requiffevtnt Levitas.) Cives Je.,

g

24. Preceptum David.) 1.Paral. 25.

rufalem requifierunt Levitas.

Bibl, cum Com. Menoch. Toz.. lE

*

E d

E À

53

LIBRI I.. ESD R /E

28. Congregati funt autem filii cantorum de ca

i

mpeftribu's

eirca Jeruíalem, & de villis Nethuphati,

&t

&

29. Et de domo Galgal, & de regionibus Geba, & Azmaveth:

quoniam villas aedificaverunt fibi cantores in circuitu Jeru-

;

falem.

&

3o. Et mundati funt facerdotes, & Levitae, & mundaverunt

4

populum, & portas, & murum.

Dij,

31. Afícendere autem feci principes Juda fuper murum , &

4

ftatui duos magnos choros laudantium. Et ierunt ad dexte-

&N

ram fuper murum ad portam fterquilinii.

&]

42. Et ivit poft eos Ofajas, & media pars principum Juda.

Lv

33. Et Azarias, Efdras, & Mofollam, Judas, & Benjamin,

fünt

& Semeja, & Jeremias.

€oru

.34. Et de filiis facerdotum in tubis, Zacharias filius TJona-

4

lacia

than, filius Semejze, filius Mathanise, filius Michajae, filius

*

Zechur, filius Afaph,

Intro

atl

$. Et fratres ejus, Semeja, & Azareel, Malalai, Galalai,

Maai, Nathanael, & Judas, & Hanani, in vafis cantici Davi

Cerdt

viri Dei: & Efdras fcriba ante eos in porta Fontis.

-

H

36. Et contra eos afcenderunt in gradibus civitatis David,

fiem,

in afcenfu muri fuper domum David, & u

vl

sque ad portam

j!

Aquarum ad Orientem.

4j

31. Et chorus fecundus gratias referentium ibat ex adverfo,

Clpes

& ego poft eum, & media pars populi fuper murum, & fuper

tent

lU

turrim furnorum, & usque ad murum latiffimum,

-

d

38. Et

4b

lem

30. Munzdati [unt facerdotes , &c. )

35. Vafis cantics. ) Muficis inftru

*

3

là

Certis ablutionibus , & afperfionibus

mentis.

gulo;

In porta fontis, Efv.j A porta fler-

Aarof

aque, & expiationibus, de quibus

INum.19.2o, Prius mundantur facer-

quilinii progrefli funt ad portam fon-

dotes, ut ad alios mundandos apti fint.

tis, unde juxta gradus, quibus afcen-

4 8

31. 4 cezdere autem. feci

o fhper

ditur ad arcem & pifcinam operofam;

V hb

murum.) Duo agmina, five duo cho-

& domumfontium, &domum Elia-

ri conftituti fuerunt, qui in fupplica-

fib Pontificis ; & Azarie ufque ad

Otus Y

portam fictilem , & portam aquarum,

tionis morem hinc, & inde fuper mu-

/Wzt 12 ,

ros ambularent, donec fibi circumda-

6 equorum, venerunt ad portam

Ptr tb

4

£a jam civitate occurrerent.

cuftodia.

4d dexreram fuper paurum , 6$c.) Ini-

37. Et cherus [eeundus , 6c. ) Clare

tuif, n /

tium profeáionis fumptum eft a por-

defcribitur hujus agminis ;progreffus

1 [7/ fxl

ta flerquilinii, quoniam illa a parte

notatis muri infignioribus locis , &

Crdorp

portis , quas praterereffi funt.

PU.

occidentali dire&o refpondebat portz

L

Paftit

)Cuftodiz , qu£ etiam porta Judicia-

Ufaue ad murum Latiftmum. ) Ad por-

b

ütur

lis dicebatur , in qua fibi occurfuri

tam anguli ; ibi enim latiffimus erat

erant chorus uterque.

mnurus.

ODaba;]t

C dg

-

CAPUT XI.

259

|bus

. 38. Et fuper portam Ephraim, & fuper portam antiquam,

& fuper portam pifcium, & turrim Hananeel, & turrim Emath,

[QUH

& usque ad portam gregis: & fteterunt in porta cuftodize,

qu

39. Steteruntque duo chori laudantium in domo Dei, & ego;

& dimidia pars magittratuum mecum.

TUnt

40. Et facerdotes, E liachim, Maafia

; Miamin, Michea, Elipe-

nai, Zacharia, Hanania in tubis :

n&

41. Et Maafia, & Semeja: & Eleazar, & Azzi; & Johanan,

x

& Melchia, & /Elam, & Ezer.

Et clare cecinerunt cantores,.

& Jezraja praepofitus:

^

üda.

42. Et immolaverunt in die illa victimas magnas, & leetati

TO )

funt: Deus enim laetificaverat eos lzetitia magna: fed & uxores

eorum & liberi gavifi funt : & audita eft laetitia Jerufalem procul.

ona

43. Recenfuerunt quoque in die illa viros fuper gazophy-

filius

lacia thefauri ad libamina, & ad primitias, & ad decimas, ut

introferrent per eos principes civitatis in decore gratiarum

ial

1

a€tionis facerdotes, & Levitas : quia leetificatus eft Juda in fa-

—

David

cerdotibus, & Levitis adftantibus.

z

44. Et cuftodierunt obfervationem Dei fui, & obfervatio-

jurid,

V

nem expiationis , & cantores &

janitores juxta praeceptum Daf

jortam.

vid, & Salomonis filii eius :

. 45. Quia in diebus David, & Afaph ab exordio erant prin-

verfoy

cipes conftituti cantorum : in carmine laudantium, & confi-

tentium Deo.

5

füpet

9H

46. Et omnis Ifrael, in diebus/Zorobabel: & in diebus Ne-

hemiae, dabant partes cantoribus, & janitoribus per dies fin-

j müfü'

gulos, & fan&tificabant Levitas, & Levitse fan&tificabant filios

Aaron.

Kk2

CAPUT

yta f

tam 100

ratiarume

ys af C

43. Recenfuerunt. ) Conftituerunt , venienti, & decoraactione

Videtur

eyofam)

uüt habent LXX. & textus Hebraus.

Letifcatus efü Juda, &c.

j

'Totus vero hic verficulus fic ex He-

affignari caufa augenda in facerdotes

um E

br&zo vertitur a Pagnino, & cozffzzuti

liberalitatis.

yque ?

[99* i die la wiri fuper cubicula, fm-

. Et obfervationem | expiationis. )

] uafum,

Id eft, qu& obfervari juffit Deus cir-

l Portam

pe tbe]km*a: ; f«per donata ; feper p

mitias, (uper decimas ad. coacervandum

ca expiationem , five purificationem.

Chare

39 e4 €x agris crviiatis partes legis Sa-

l)ræceþtum D/Z'Uz.a'.)l-Pal'al. 23- & 260

eerdotibus, €$ Levitzs, - Kli ergo colli-

A$.David, E& Af apb.) Fuit enim Afaph

r

0 refrus

gebant, qua Sacerdotibus, & Levi-

Cantorum princeps tempore David.

Jocis y

tis partim ex legis prefcripto debe-

46. Santlificabanr. ) Dabant ei deci-

mas, que fan&z , & Deo dicata funt.

bantur, partim a populo liberaliter

rmus g

) Ad por

donabantur.

Filies A4ron. ) Dando eis decimas

Jn decore gratiarum. atlionis, ) .Con:

ex decimis juxta legem. INum. 18. 26s

266

Jb IBAEgETR-Es2RAE

CARET X

To

Letio Deuteronnnio ejiciuntur alienigene ; partes Levitis ajz'gnahi-

ibi

3ur, e-quo tamen gazopbylacio oaja domus Tobie projiciuntur, &

Jabbati "violatores puniuntur : increpat Nebemias Sfudaos,

(i1

qui uxores duxerant alienigenas.

tofi

of

N die autem illo le&cum eft in volumine Moyfi audiente

Ifl

populo: & inventum eft fcriptum in eo, quod non de-

teli

kDeut. :

beant introire*Ammonites

fit

in seeternum :

: & Moabites in ecclefiam Dei usque

í22- 2

II

2. Eo quod non occurrerint filiis Ifrael cum pane, & aqua:

olei

& conduxerint adverfum eos Balaam, ad maledicendum eis :

& convertit Deus nofter maledi&ctionem in beneditctionem.

Sad«

3. Factum eft autem, cum auditfent le

gem, feparaverunt

]iar

emnem alenigenam ab Ifrael. -

,

fün

4. Et fuper hoc erat Eliafib facerdos, qui fuerat prsepofitus

I

in gazophylacio domus Dei noftri, & proximus Tobize,

Tatl

- $. Fecit ergo fibi gazophylacium grande, & ibi erant ante

"

US

eum reponentes munera, & thus, & vafa, & decimam fru-

J

menti, vini, & olei, partes Levitarum , & cantorum, & jani-

LoN

torum , & primitias facerdotales.

& fi

.. 6. In omnibus autem his non fuit in Terufalem, quia anno

Etc

trigefimo fecundo Artaxerxis regis Babylonis veni ad regem,

if

& in fine dierum rogavi regem.

Ven:

1. Et veni in Jerufalem, & intellexi malum, quod fecerat

Elafib Tobise

oinus

17

; ut faceret ei thefaurum in veftibulis d

E

Dei.:

*

g. UEt

i. fN volumize Mq)/i. ) Scilicet Deü-

Gazopbylacium.) Alii dameram, vel

Ó ]

térom. 23. 3.

Vide ibi dicta.

cubiculum vertint.

Exat autem lo-

3« Separavernunt omnem alienigenam.)

cus amplus , in quem recondebantur

poter;

iNon Ammonitas folum aut Moabi-

vatia munera, & decimze, nonfolum

templl

IUIT

tas, fed alios ctiam, qui non perti-

qua Pontifici obveniebant, fed etiam

138 p

^ebant ad populum ifrael, feparave-

quz Levitis, quibus Eliafib prefece-

runt, ut expertes effent conjugiorum

rat Tobiam propinquum fuum ex af-

) 1

cum fidelibus, & jure civium He-

finitate, qui cum effet hoftis Judzo-

Tundi

breorum carerent.

rum; qu& ad Levitarum fuftentatio-

Saty

al', l

« Fecit: ergo fíbi.) V'ecit ei, fcili-

nem pertinebant , intervertebat, aut

cet P'obis. Eliafib prefecit 'Tobiam

maligne diflribuebat , nixus au&ori-

fhim

Aifionitem toti gazae templi ; primitiis

tate Eliafib.

Vel x

fcilicet, & decimis, ceterifque, que Lie-

6. Regavi Regem. ) Ut nimirum li-

lVe di

yitis , & Sacerdotibus afferebantur.

thula

ceret in Judzam redire.

CAPUT XII

oét

$. Et malum mihi vifum eft valde.

Et projeci vafa dlomus

'Tobiz foras de gazophylacio:

*

l-

9. Praecepique, & emundaverunt, gazop

hylacium , & retuli

ibi vafa domus Dei facrificium, & thus.

1j

Io. Et cognovi, quod partes Levitarum non fuiffent datae:

& fugiffet unusquisque in regionem fuam de Levitis, & can-

toribus, & de his, qui miniftrabant :

ente

1r. Et egi caufam adverfus magiftratus, & dixi : Quare de-

de

reliquimus domum Dei? Et congregavi eos, & feci ítare in

ftationibus fuis.

sque

12. Et omnis Tuda apportabat decimam frumenti, vini, &

olei,in horrea.

,qqa :

a.

13. Et confítituimus fuper horrea Selemiam facerdotem , &

in

Sadoc fcribam, & Phadajam de Levitis, & juxta eos Hanan fi-

tUt

lium Zachur, filium Mathaniae : quoniam fideles com

funt, & ipfis creditae funt partes fratrum fuorum.

p.rob'ati

jfitus

14. Memento mei, Deus meus, pro hoc, & ne deleas mife-

rationes meas , quas feci in domo Dei mei, & in ceeremoniis

t ante

ejus.

15. In

j fru

diebus illis vidi in Jud'a calcantes torcularia in fabba-

to, portantes acervos, & onerantes füuper afinos vinum, & uvas;

! jani-

& ficus, & omne onus , & inferentes in Terufalem die fabbati.

anno

Et conteftatus fum, ut in die, qua vendere liceret, venderent.

epemy

16. Et 'T'yrii habitaverunt 1n ea, inferentes pifces, & omnia

venalia: & vendebant in fabbatis filiis Juda in Jerufalem.

eCetat

17. Et objurgavi optimates Juda, & dixi eis: Quee eft haec

quam vos facitis, & profanatis diem fabbati?

domus

?es malaþ,

g E

m

3

IS. Numl

8. Projeci vqf;;, &« ) Non enim

10. Fugijyæt zmz;j?,]mfäue, 65'::) Alio

Iterm l-

poterat alienigena penetrare ufque ad

fe contulerant , ut fibi compararent

lepantur

templi gazophylacia , fed vixad atrium

ad vi&um neceffaria.

gentium admitti: ideo etiam ejus fo-

11. Congregau; eos, &$c. ) Reftitui

jnfolum

ras projeci fupellectilem.

unumquemque loco , . & officio fuo ,

wl etam

eefe

9. Emundaverunt gazophylacia.) Ym-

& curavi deferriea , qu& ex lege il-

hs debebantur.

mundi hominis habitatiore profanata.

m a

Sacrificium.) Ilebr. 35 mischa,

13. Conteflazus fum,) Regavi ; ob-

, Juieo"

Far, vel fimila ad facrificium ; erat

jurgavi , Numinis vindidam mina-

&enmtiO.

enim Mincha facrificium ex fimila,

tus fum.

"

at aq

vel ex fpicis, vel ex panibus co&tis,

16. Tyrz babitaverunt in ea. ) 'Yy-

quiorv

five clibano, five fartagine, five cra-

rii infideles peccato violationis fabba-

ticula. Vide Lev. cap. 2.

ti caufam dederunt.

262

LIBRI I. ESDR /E

18. Numquid non hsc fecerunt patres noftri; & adduxit

&

Deus nofter fuper nos omne malum hoc, & fuper civitatem

fi

hanc? Et vos additis iracundiam fuper lírael violando fabba-

fi

tum.

ffent portae ]erufälem in

19. FaCtum eft autem , cum quievi

die fabbati, dixi: & clauferunt januas, & precepi, ut non

li

dii

aperirent eas usque poft fabbatum, & de pueris meis conftitui

fuper portas, ut nullus inferret onus in die fabbati.

Tf

20. Et manferunt negotiatores, & vendentes univerfa ve-

a

nalia, foris Jerufalem femel, & bis.

21. Et conteftatus fum eos,

& dixi eis: Quare manetis ex

g

adverfo muri? fi fecundo hoc feceritis, manum mittam in vos.

üx

!

Itaque ex tempore illo non venerunt in fabbato.

22. Dixi quoque Levitis, ut mundarentur, & venirent ad

ne

€uftodiendas portas, & fan&tificandam diem fabbati: & pro hoc

ergo memento mei, Deus meus, & parce mihi fecundum mul-

lui

titudinem miferationum tuarum.

*

23. Sed & in diebus illis vidi Judaeos ducentes uxores Azo-

qrd

tidas, Ammonitidas, & Moabitidas.

!0

24. Et filii eorum ex media parte loquebantur Azotice, &

neíciebant lo

qui Judaice, & loquebantur juxta linguam populi,

n

& populi:

25. Et

18. Parres nofiri.) Qui eadem tem-

Manum mittam im vos.) Immiffis ar-

poribus Jeremie peccabant , ab eo-

matis; erant enim Judaistentatio , &

que facinore a propheta minis ingen-

occafio peccandi.

22. d cuflodiendas portas. ) Levita

tibus, promiffifqueretrahebantur. Je-

rem. 17. 21.

cuftodie portarum fortafle preficiun-

tur, ne populus, eorum ductus re-

19. Cum quieviffent porte Terufalem.)

verentia, eas auderet aperire'; vel ne

Id eft, tempus illas claudendi adve-

iis apertis , quidquam introduci per-

niffet imminuta nimirum negotian-

d)

tium, & ultro , citroque commean-

mitterent , quod ad violationem fab-

D&

in Hebrao eft,

bati aliquo modo pertineret; hoc enim

P! HPJ

tium frequentia.

videtur effe, quod additur , & Jazéi;-

10 X

ebumbrata effent , id eft , cüm fero ef-

fcandum diem jabbari.

fet, inciperetque fabbatum , quodfub

d

occafum folis incipiebat.

23. Dacezres. ) Pofitum — eft. pro,

4i

Ui duxeramt.

adn

In die faibati.) Appetente jamfab-

Azotidas.) Exx Azoto urbe Palefting.

N

bato. Hebr. & LXX. habent 2fz:e

24. Ex media parre, t$c.) Infan-

fatbatum.

H0r

Dixi.) Juff.

tes enim lingua matrum loquuntur.

Qvita

Vel fenfus eit femibarbare, locutos,

Ifa l

De pueris mcis. ) Fatulis meis.

& ludaicis . vocibus mifcuiife voces,

& idiotifmos Azo'icos, ita ut pure

TOtyte

ol. Sí [eeumdo bhoc feceritis. ) Poft

ebl'c

bhanc meam admonitioném.

Judaice loqui nefcirent.

»fzrl

|

&

GþA PUT T XII.

$

z

$

xit

2«. Et objurgavi eos, & maledixi. Et cecidi ex eis VifOs,

em

& decalvavi eos, & adjuravi in Deo, ut non darent filias fuas

bi-

filiis eorum, & non acciperent de filiabus eorum filiis fuis, &

fibimetipfis , dicens :

n

26.* Numquid non in hujufcemodi re peccavit Salomon rex 3Reg.

)on

Iífrael? & certe in gentibus multis non erat rex fimilis ei, & j- t-

Itl

dile&us Deo fuo erat, & pofuit eum Deus regem fuper omnem

; Reg.

Ifrael , & * ipfum ergo duxerunt ad peccatum mulieres alieni-

V6

LI. 4«

gense.

*

21. Numqui

d & nos inöbedientes faciemus omne malum

[2

grande hoc, ut prevaricemur in Deo noftro, & ducamus

V0$.

uxores peregrinas?

48. De filiis autem

Tojada filii Eliafib facerdotis magni , ge-

l

ner erat Sanaballat Horonites, quem fugavi a me.

;

hoc

.39. Recordare, Domine Deus meus, adverfum eos, qui pol-

u-

luunt facerdotium , jusque facerdotale, & Leviticum.

30.

Igitur mundavi eos ab omnibus alienigenis ; & conftitui

Vg

ordines facer

dotum, & Levitarum, unumquemque in minifte-

rio fuo.

;

N

41. Et in oblatione lignorum in temporibus conftitutis, &

£j

Jüll

in Primitivis: memento mei; Deus meus; in bonum, Amen.

M

D

"ao

fig 27

0j

eriti

(ciume

LIBEE.

NUA

;cl n€

-zf. Maledixs.) Execratus fum.

29. Recordare bamin:., äfc.)- Ut pu«

p

Decalvavi eos.) In Hebr. eft, ez-

nias ad aliorum nimirum exemplum.

v -

;enim

pillos corum evulfi. — Nidetur divinoze-

3o. Mundavi.) Profanis connubiis

lo acus in eos involaffe , pugnis

diffociatis.

/);/;3!"

cecidiffe, cefariem eorum lacerafle.

j31, Et :m oblat;ome dignorum, &fc.

L

)

Jdijuravi im Deo.)

prO !

adfirinxi.

]urejurando

Curavi , ut qu& circa lignorum ob-

lationem erant conílituta cap. 1o. m.

28. Defiliis.) Unus de filiis.

34. fervarentur , in cujus rei memo-

Horonites, ) Ex Horonaim fcilicet

riam

inflitutus

eft folemnis

dies

jnfan

civitate Moabitarum , cujus mentio

untur-

lfa. 15. 5. & ]erem. 48. 3. 5-

Q-

EuAoQogioY , cujus meminit Jofephus

cutoS,

]. 2. belli Judaici.

ronites ell genitivi cafus, ut patet ex

o

Hebrzo, & Grace.

E; in primitivis.) De quibuseodem

p p

Fnugawi 4 me. ) Scilicet Sanaballat.

CRP. lO. num- 37.

264

9R **æ äkäe"rï*-'

adt

ü

^ LIBER TOBLE.

: '

^CAPUT PRIMLDUM

om

Tobias in captivoitate con[Hitutus, a lege Dei non recedit, &? ]ïiz'umk

Vi

Tobiam , ex 2nna uxore Jufceptum, Deum timere docet : gratus

ä

regi Salmana[ar , pergit. quocumque «ult.: confratres captivos con-

bu

Jolatur.

Gabelo mutuat decem argenti talenta : Senacberib, -

?

quod mortuos fepeliret , eum perfequitur.

0il

1]

I

1.

7YObias ex tribu, & civitate Nephtali (quae eft in füpe-

-

&i

.

rioribus Galilaeze fupra Naaffon, poft viam, quae ducit.

ad Occidentemr, in finiftro habens civitatem Sephet.)

4Reg.

at

2.*Cum captus effet in diebus Salmanafar regis Affyriorum,

17. 3- in captivitate tamen pofitus, viam veritatis non deferuit,

)!

illi|

3. lta ut omnia , quae habere poterat, quotidie concaptivis

fratribus, qui erant ex ejus genere , impertiret.

Ij

4. Cumque effet junior omnibus in tribu Ne

libe

phtgli ,; nihil

tamen puerile geífit in opére.

Ij

Tufa

j3Reg. ^5. Denique cum iren« omnes ad. vitulos aureos, quos»*.]e—»

16

12.28- roboam fecerat rex Ifrael, hic folus fugiebat confortia omnium,

IS)I

6. Sed pergebat in Jerufalem ad templum Domini, & ibi

ado-

atgel

——

BL4S.) Hebr. dicituf ,—vpjjw.

talior eft, juxta, velpoftviam, qus

. ]

&

: idem eft ac Bozus Deus, aut

ad occidentem ducebat,

b lk

T:

Bozitas Dei.

: Czuzzatem Sepberb. ) Uno fere mil-

l

Ex fribue , 65 civitate Nephrali.) Hac

liaio a Nephtali diftabat Sepheth;

Ciptiy

urbs Nepthalia LXX. vocatur Thisbe,

juxta tabulam Adrichomii , quem vi-

G'Ur

ex qua videtur etiam fuiffe Ellias, qui

de num. 8$.

CIvitat

in facris Literis appellatur T hesbites.

2. In diebus Salmana[ar. ) Vide 4.

) f'sperioribus Galilaa. ) Duplex e-

Qs q;

Reg. 17. 3. & cap. 19 9.

Aliis

nim eft Galilza, füperior altera, al-

3. Qui eraut ex ejus geuere.) lle-

15,]

tera inferior.

Superior illa dicitur,

brai fcilicet.

Hm ficr

qu& magis vergit ad feptentrionem ,

4. Junior omnibus. ) Adhuc pueru-

& Libanum montem ; qua etiam fi-

lus, ut habemus infra num. g.

tu altior eff , quandoquidem ex ea

Vit

l£

$. d vitules aureos. ) AXdorandos.

H ]

Jordanis fluvius decurrit.

Vide ta-

Con[ortia ommium. ) ldololatrarum ;

bulam tribus INephtali apud Adri-

fc ab illis fubtrahens , & a confüetu-

chomium.

dine etiam male moratorum.

altur

Naaffoz.) Oppidum ejufdem tribus,

6. Pergebat im Jerufalem.?) Féeflis a

te

d. ]

de quo Adrichomius in tribu INephta-

lege flatutis, fcilicet ter fingulis an-

i, L

l num. 17. Dicitur fupra iNaaffon

nis in Pafchate, Pentecofle, &feft

-

Y &i

efIc, quia tribus fere xgiliaribus Orien-

Tabernaculorum.

lijj .

QAPZETA

c6s

adorabat Dominum Deum Iífrael

, omnia primitiva fua, & de-

cimas fuas fideliter offerens,

^ |ta ut in tertio anno profelytis, & advenis miniftraret

omnem decimationem.

9. Heec, & his fimilia fec

t

vabat.

undum legem Dei puerulus obfer-

"TY

9. Cum vero factus effet vir, accepit uxorem Annam de tri-

i (QIf-

bu füa , genuitque ex ea filium , nomen fuoum imponens €i,

l,

1o- Quem ab infantia timere Deum docuit, & abfítinere ab

omni peccato.

2

It. lgitur, cum per captivitatem deveniffet cu

m uxore fua,

(ipe-

& filio, in

civitatem Niniven cum omni tribu fua :

([]T

ii

12. (Cum omnes ederent ex cibis gentilium) ifte cuftodivit

het.)

TU

animam fuam, & numquam contaminatus eft in eícis eorum.

I3. Et quoniam memor

fuit Domini in toto corde fuo, dedit

illi Deus eratia

m In confpettu Salmanafar regis,

jtvis

14. Et dedit illi poteftatem quocumque vellet irej habens

libertatem quzecumque facere voluiffet.

nihil

Ij. Pergebat ergo ad omnes,

qui erant in captivitate, & mo-

nita falutis dabat eis.

'Te

16. Cum autem veniffet in Rages civitatem Medorum, & ex

um

his, quibus honoratus

alenta

k ibl

Vfuerat a rege, habuiffet decem t

argenti :

I7. Et

3do-

—

7. le ferizo 4220, É$c.

, que

m

) Ut przcipi-

20. & Straboni lib. r2. a lapidibus,

tur DJeut. Càp. 14. nu

28.

& rupturis, quas terrz motus exci-

11. Per caprrsvirarezm. ) Occafione

tarunt, nomen accepit; nam ezyvvp«e

re m1l

captivitatis,

!pheth ,

apud Gracos frango , aut fcindo fi-

jem Vi

Gvriacem Miniphem.) Nobiliffimam

gnificat.

civitatem in Aflyria, qua etiam Ni-

Ex bis, quibzes bomoratus f uerat a Rege.)

Ex Grzco textu habemus habuifle

Vde 4

aliis.

nus dicitur a Piinio, Ptolomao , &

Tobiam a Rege funcionem quam-

12. Ederez:zexczii Ge;;tilium.) Ido-

dam palatinam ; nam num. 13. ait fe

)He-

lis facrificatis carnibus.

C

[

fuile Regis eyoszs:z», hoc eft em-

ptorém : cum autem multa emantur

j puem'

vit íe.

flodivit Animam ftmm.) Cuüordi-'

a Regibus, amplum , & honeftum

14. Dedir ill porefharem , tc.)) Re-

qolt

hoc oiicium fuiffe credibile eft, &

martm j

liqui enim captivi ut. mancipia habe-

non contemnendum , ei honorarium

bantur.

'lobis major libertas con-

conflitutum , ut innuit hocloco facer.

nfuetie

cefià, ita ut etiam re

gnum peragrare

textus.

poífet pro libito.

FeniS d

Tzlezta.) "Talentum unum argäntï,

16. Jz Races. ) Urbs eft in rägno

tria ficlorum millia continebat , ficlus

ylis a

Medie, que, ut placet Diodoro lib.

Biäl. cum Com. Menochb. dem. II

unus quatuor Hifpanicos regales.

l

: &feiïö

, d

266

LIBRI T. O BIl /E

17. Et cum in multa turba generis fui Gabelüm egen:em

videret, qui erat ex tribu ejus, fub.chirographo dedit 1illi me-

tm

moratum pondus argenti.

18. Poft multum vero temporis, mortuo Salmanafar rege,

JUr

fuo

cum regnaret Sennacherib filius ejus pro eo, & filios

| Ifrael

r

exofos haberet in confpectu fuo:

19. Tobias quotidie pergebat per omnem coznationem fuam,

dur

& confolabatur eos, dividebatque unicuique, prout poterat, de

- facultatibus fuis :

j

Qu

20. Efurientes alebat, nudis veftimenta praebebat, & mortuis,

Àm

atque occifis, fepulturam folicitus exhibebat.

A4Reg.

21. * Denique cum reverfus effet rex Sennacherib, fugiens

t0n

19.381.

Eccli.

a Judzea plagam, quam circa eum fecerat Deus propter blas-

48.24. p

2 Mac.

hemiam fuam , & iratus multos occideret ex filus Tírael, To-

bias fepeliebat corpora eorum.

]um

8

19

22. At ubi nuntiatum eft regi, juffit eum occidi, & tulit

Imp4

omnem fübítantiam ejus.

25. Tobias vero cum filio fuo, & cum uxore fugiens, nudus

Corp

latuit, quia multi diligebant eum.

bus |

A4Reg.

lo

24. * Poft dies vero quadraginta quinque occiderunt regem

19.

ii ipfius.

Dien

P

-fi

miffe

1l

3242I

25. Et reverfus eft Tobias in domum fuam, omnisgue facul-

lfai.

tas ejus reftituta eft ei.

Il

37.38-

C ATUT.I.

Clder

Ij

Tobias mortuorum defatigatur . [epultura , birundinis flercore in

Wu

patieutie probationem exceecatur, C? ab uxore, ac amicis ipfum

]ob.

irridentibus afficitur opprobrio.

LE

i.]3)Oft hec vero, cum effet dies feftus Domini, & fa&tum

effet prandium bonum in domo Tobize,

( Dixit

GræLO

mf,,

"1.»;. E.Scäfas baberet.) Ab initio reeni

fyriis nimirum ; hi Tobiam , quem

40

fui, fed maxime poft acceptam cladem

diligebant , fervarunt; nam tantam

udais facultatem eo rerum ftatu fuif-

àgendu

15$. millium ceforum ab Angelo in

Ils j

. Judea anno 14. Ezechig Regis Juda.

fe putandum non eft; cum calumnia-

$ 1

toribus , fatellitibus , & carnificibus

Düm, ,

20. Occifis.) N el juffu Sennacherib,

omnia ipforum tunc objeda effent. .

vel Affyriorum injuria, qui Jud&os

lo

Regi exofos impune vexabant.

24. Occderant Regem : fülu ejus.

D a,

OI. Fugzens a Jud&a piagam 4 t$7.)

Modum czdis narrat

AWU

25

»um hiftoria

?i

lib. 4.-cap. 19, num. 57.

ls

A ide 4. Reg. cap. ty. 35.

1Q

Preoprer blofphemiam [mam.) N1

de';;,.

I« les fefius.) Penrecoffzs , ut ex-

Wib

Reo. 18. num. 19. & deinceps.

preffe habet textus Gr&cus,

Prandinim bonusm.) Convivium.

ag

23. Mulri diligebant eum.) Kx M-

li 1

*

CAAPUT

It.

A^

A^

67

ett

2. Dixit filio fuo : Vade & adduc aliquos de tribu noflra,

n€

timentes Deum , ut epulentur nobiícum.

- Cumque abufïet, reverfus nuntiavit ei; unum ex filiis Ifrael

)ge :

jugulatum jacere in platea. Statimque exiliens de accubitu

radl

fuo, relinquens prandium , jejunus pervenit ad corpus:

4. Tollensque illud portavit ad domum fuam occulte, ut,

la,

dum fol occubuiffet, caute fepeliret eum :

de

s. Cumque occultaü"et corpus, manducavit panem cum lu-

&u, & tremore,

*Am.

ts

" Memorans illum fermonem quem dixit Dominus * per

Q

Amos prophetam : Dies fefti veftri convertentur in lamenta-

e

10.

tionem, & luctum.

1Mae

15

1. 41oe

blas-

"l Cum vero fol occubuitfet, abiit, & fepelmt eum.

T0

g. Arguebant autem eum omnes prox1m1 ejus ,

dicentes:

Jam hujus rei caufa interfici juffus es, & vix efFuglfu mortis

tuht

imperium, & iterum fepelis mortuos?

9. Sed I*obms plus timens Deum, quam regem, rapiebat

udus

corpora occiforum, & occultabat in domo fua, & medus no€ti-

bus fepeliebat ea.

10. Coniüigit autem, ut quadam die fatigatus a fepultura, ve-

epem

nlens in domum fíuam :

; ja&taffet fe juxta parietem , & obdor-

miffet ,

fncul

II. Et ex nido hlrundmum dormienti 1lli calida ftercora in-

ciderent fuper oculos ejus, fieretque coccus.

I2. Hanc autem tentationem ideo perm]ütDomlnus evemre

il

illi; ut pofteris darctur exemplum patlentlæ ejus, ficut & fancti

J95.

L2

15.Nam

"

—

— $i

2. Jdduc aliquos de 1ribu nofra.) In

co eft, & zon vidi, quia pajäres;n "Hit-

xctum

Grzco eft: A4uc quemcunque IAmueme-

ro erant.) Verum vox ses2íov omne

st

vris frz Irpm nofhrorum egentem.

avicularum genus compleditur, ut

4« Dum Sol occubuiffez.) Caute enim

notat Serarius.

; quem

agendum erat propter Afl"ymos He-

Fieretque cecus.) In Greco eft: &

tantam

brais infeltros.

eculis meis apertis imumiferunt b«fferes

m

Jumnia

num. 223.

8. Inrerfres juffus es.) Supra cap. d.

calidum n oculos meos , $ fatla fuzz ai-

bugines i oczulis meis

Stercora hirun-

vcious

lo. Jataffet fe juxta parietem. ) In

dinum tum ex occulta quadam viocu-

(font.

Graco efc && cubui pallzztm]uxtdmu-

lis nocuerunt, tum etiam, quæa cum

p

hitkor

YUP afriL )

omum non eít ingref-

calida effent ; & fordida, in oculos

füs, quiapropter cadaveris contactum

illapfa fua impuritate delicatiffimz par-

immundus eratexlegeNum 19. nurm.

tis humori noxam afferre potuerunt.

u e

J1, & 16.

Vide Vallefium facre Philofophiz

rræCUSn

11. Ex nzido b:mndmzm.) In Grez-

€ap. 42. & Serar. in hunc locum.

HUM'

|.|

».

268

LIBRI TOBI.E

15. Nam cum ab infantia fua femper Deum timuerit, & man-

data ejus cuftodierit, non eft contl*i&atus contra Deum, quod

Til

laga coecitatis evenerit ei :

I4. Sed immobilis in Dei timore permanfit, agens gratias

i

tuili

Deo omnibus diebus vitae fuse.

/

15. Nam ficut beato Job infultabant reges, ita ift1 parentes,

& cognati ejus irridebant vitam ejus , dicentes :

*

16. Ubi eft fpes tua, pro qua eleemofynas,

&. feþulturas

faciebas ?

17. Tobias vero increpabat eos, dicens: Noli'e ita loqui,

Ü'

fun

18. Quoniam filii Sanétorum fumus, & vitam illam expecta-

mus, quam Deus daturus eft his, qui fidem fuam numquam

;

inutant ab eo.

BIENS

Ig. Anna vero uxor ejus ibat ad opus textrinum quo-idie,

ten

& de labore manuum fuarum victum, quem confeq

:

ui poterat,

deferebat.

fum

20. Unde fa&tum eft, ut hoedum caprarum accipiens detulif-

lam.

fet domi:

f

li

Deut.

21. Cujus cum vocem balantis vir ejus audiffet, dixit: * Vi-

22«

I

fetu

dete, ne forte furtivus fit, reddite eum dominis fuis, quia non

licet nobis, aut edere ex furto aliquid, aut contingere.

te,

22.. * Ad haec uxor ejus irata refpondit : Manifefte vana fa&ta

*]ob

6

2. 9

eft fpes tua, & eleemofynse tuse modo apparuerunt.

Qum

25. Atque his, & aliis hqjufcemodi verbis exProbrabat*ei.

T

li

T

CAPUT

G

Cs

J

15. Parentes.) Propinïquï.

20. Hedum caprarum. ) k1odus ca-

19. Fuiifantorum.) Fidelium, qui

prarum dicitur 1is, qui nondum a la-

&e depulfus eft.

in Graco textu fi-

/

fan&i funt, id eft, Deo dicati , vel

gnificatur fupra mercedem ei datum

Abrahe, Ifa3c, & Jacob , quorum

Wilere

exempla virtutum zmulari debemus.

fuiffe: Addentes: inquit, 6$ Ledzum.

genqg

Vitam illam expetlamns , &c. ) Quua-

21. Videte , me forte furtivss fu.)

Non fuit temeraria fufpicio "T'obig,

tem L

fi jam ex Niceno fymbolo illud reci-

quia fciebat domi pecuniam non effe,

d fe lp

taret: expetto refurretlionem mortuorum,

K

let

£ virzm wenturi [2culz.

qua hedus compararetur; eratqueips

Que de]

fe paterfamilias , cui ne quid domi

19. lat ad opus textrinum.) Iu

peccaretur, curz effe debebat.

P

Grazco eft * þr"uieä:ztrin gynecets , te-

22. Mamifefle vana f4&a ef fpes tua-)

1000 d

lis nimirumtexendis, quia mulierum

tum p

Quam locabas in Deum , qui tamen

& defi

Opera fuht, nam cum adje&tivo y'v"a-

te, & nos cum paupertate conflicari

&e(oc fubftantivum 5'«-'7016 intelligen-

finit, addito etiam tibi cecitatis in-

lotgn

fortunio.

&l

dum efl, ia operibus muliebribus.

Vil t

l

et

AP,

o

LU

at

E

269

ld

U L p

iII.

ü0d

Tübie mori petentis oratio ad Deum, &? Sare filiee Raguelz's bu-

TPlS

milis cum triduano jejunio oratio , ad ancillee improperium propter

Jeptem ipfius taritos a demonio interemptos ; utriusque autem

(e5,

preces exaudiuntur , zingelo Rapbaele ad eos

;

curandos mif]o,

Ufas

Unc Tobias ingemuit, & ccepit orare cum lacrymis,

]i

IT

- 2. Dicens: Juftus es, Domine, & omnia judicia tua jufta

K

funt, & omnes vise tuae, mifericordia, & veri'as, & judicium.

uam

3. Et nunc, Domine, memor efto mei, & ne vindiétam fu-

mas de peccatis meis, neque reminifcaris delicta mea

, vel pa- :

idie,

rentüm mecrum.

4. *Quoniam non obedivimus präeceptis tuis, ideo traditi Deut.

ierat,

28.13«4

fumus in direptionem , & captivitatem, & mortem, & in fabu-

u-

lam, & in improperium omnibus nationibus, in quibus difper-

fift nos.

Eu

)Vie

s. Et nunc, Domine, magna judicia tua, quia non egimus

hii

fecundum pracep:a tua, & non ambulavimus finceriter corat

*

ie.

Lfa&a

6. Et nunc, Domine, fecundum Voluntatem) tuam fac me-

eum , & prsecipe in pace reci

.

pi fpiritum meum : expedit enixm

mihi mori magis, quam vivere.

;

tlei-

. Eadem itaque die concügit, ut Sara filia Raguelis in Rages

Ccivitate Medoium

, & ipfa audiret improperium ab una ex an-

n

cillis patris fui,

3

8. Quo-

dus a

Mize: vie tu£, Cc. ) Vig , per

9 2l

?()

audeat infultare , & improperiis, &

thu f-

quas graditur Dominus , funt

contumeliis petere.

- datum

milericordia , quia femper ad intelli-

6. Expedit emim mibi mori.) ln tex-

gentis naturz commodum , & utilita-

tu Greco additur ratio : qwoziam iz-

zdw-

tem agit: funt ver/z4s, quia nunquam

7 Ft')

properea falf;z andivi, G rrifliria multa

[obit

a fe ipfo, qui fumma veritas eft, dif-

eft ;2 me. Mide dida inf. num. 15.

fidet: funt jeZic/«m , quia, quod cui-

v. Iz Rages civitate Medorum.) In

on a

que debetur, id ei tribuit.

Graeco textu eft , in Echzrazi; , fed

tquap

3. Paventum meoitm. ) Nonorathoc

idem eíl ; nam etiam Ecbatana Ra-

4 domi

loco 'Tobias pro mortuis, fed tan-

ges dicebantur , ut ex fcriptoribus

tum petit, ne majorum , etiamfi vi-

etiam profanis oftenditSerarius. Duae

h)

ta defun&torum fcelera vivis pofteris

n mmen

itaque erantin IMledia urbes, que Ra-

gnHivWi

noceant, & in iis vindicentur.

'es dicebantur, altera, in qua habi-

4 Iz fab.rzlzzm, E5 ix im.-a:"o.':eri!tm.)

tabat Sara Raguelis filia, de qua hoc

jatis it

Viles fai fumus, quibus nemo non

verficule : altera, in qua Gabelus To-

a

^

70

LIBRI TOBIZE

g. Quohiam tradita fuerat feptem viris, & daemonium no-

mine Afmodaeus occiderat eos, mox ut ingreffi fuiffent ad eam.

mu

9. Ergo cum pro culpa fua increparet puellam , refpondit

ei, dicens: Amplius ex te non videamus filium , aut filiam fu-

qu

rum.

per terram , interfe&trix virorum tuo

-

E

10. Numquid & occidere me vis,

ficut jam occidifti feptäm

Con

viros ? Ad hanc vocem perrexit in fuperius cubiculum domus

I

fuer

fuse ; & tribus diebus, & tribus no&tibus non manducavit, ne-

que bibit :

2

II. Sed

in oratione perfiftens, cum lacrymis deprecabätuf

2]

Deum, ut ab ifto improperio liberaret eam.

Vita

12. Fa&um eft autem die tertia, dum compleret orationem,

bula

benedicens Dominum ,

Tütie

I3. Dixit : Benedictum e

ft nomen tuum, Deus patrum no-

20

"

»

ftrorum: qui cum iratus fueris mifericordiam facies, & in tem-

temp

pore tribulationis peccata dimittis his,

*

qui invocant te.

tum

14. Ad te, Domine, facilem meam conv

erto, ad te ogulbs

meos dirigo.

15. Peto, Domine,

ut de vinculo'improperiiy hujus abfolvas

.

f

me, aut certe de(uper terram eripias me.

N

I 6.TE

Tet e

bie debitor , cujus mentio eíl cap.

mentio, legitur.

Quid nos flagellas?

ipeth

;

ff mortsi fn£ , "vade cum eis..

li Dum. 170

biculum dam;u

g. Afonodaus.) Exrathic Afmodzus,

Perrexit n /itperius ez

Yxod

quem Hebrzus textus Regem demo-

fu. ) Ubi etiam Judith orare confue-

num vocat, princeps in ea provincia

verat Judith. g. s.

]Ob Q

11. 24b iffo imzproperio liberaret eam.)

l. fem

omnium dzemonum, qui mortales ad

te lo

libidinem inflammarent; unde ab igne

Sterilitatis , quam illi ancilla fuerat

1.

nomen eum habere, quem in Media

imprecata , & homicidi, quod i!li

fufcitaret, nonnulli putaverunt. Vide

affingebat.

;ä 0!)*/';

13. Dixir : bentditlum eff zomentuums

10 las

Ser. q. 8.

om

0n

Mox ut ingreff fuifent. ) Non eft

&c.) Non plane eadem ell oratio Sa-

hoc intelligendum de copula conjuga-

re in Latino ,

Graco , & Hebrao

Til

textu, fed nonnulla elt tum in verbis

t4to ?

H

li; nam in Greco clare dicitur. —47-

Sinejí

zequam il /ui'æ;ft Cum e€as, u Im uxo-

diverhtas, tum in fententiaj; cum

ribus.

enim longa fuerit oratio , "hoc eft,

COnfider

triduana, alias, atque alias ex ea par-

I

9. lIpterfelirix virorum turum. ) In

ticulas excerpfit Latinus, Gracus , &

dücente:

Graeco ell /zffocans :u wviros , ex quo

intelligitur, quo mortis genere occi-

Hebreus, ut notant Serarius , & Sa-

fi fint Sarze mariti.

lianus.

01

10. Occidere me vis. ) Videtur Sara

15. Defuper terram eripias me.) Mul-

ten ef

C'att0pe

non folum increpaífe, fed etiam ver-

torum, & gravium malorum concur-

beraffeancillam ; in Gr&co enim , ubi

fus etiam fanctis hominibus affert non-

Tis 1ud]

nunquam mortis quafi minoris mali

lr f

non unius, fed p?urium ancillarum fit

H Ui

N

CTPUT Iil.

^yk

BI

eam,

16. Tufcis, Domine, quia numquam concupivi virum, &

mundam fervavi animam meam ab omni concupiícentia.

ondit

17. Numquam cum ludentibus mifcui me, neque cum his;

jf

qui in levitate ambulant, participem me preebui.

1

189. Virum autem cum ti

more tuo, non cum libidine mea

ptem

confenfi fuícipere.

.

.omus

I9. Et, aut ego 1

ndigna .fui illis , aut illi forfitan me non

l, n«

fuerunt digni : quia forfitan viro alii confervafti me.

20. Non eft enim in hominis poteflate confilium tuum.

tbamr

21. Hoc autem pro certo habet omnis, qui te colit, quod

vita ejus, fi in probatione fuerit, coronabitur : fi autem in tri-

)nefb

bulatione fuerit, liberabitur: & fi in corre&ione fuerit, ad

mifericordiam tuam venire licebit.

3

n n0-

22. Non enim dele&taris in perditionibus noftris: quia poft

ais

tempeftatem tranquillum facis : & poft lacrymationem , & fle-

"

tum, exultationem infundis.

ogulos

23. Sit nomen tuum, Deus Ifrael, benediétum in fzecula.

24. In illo tempore exauditze funt preces amborum in con-

xfolyas

fpe&tu gloriae fummi Dei.

.25. Et miffus eft Angelus Domini fan&us Raphael, ut cura-

ret eos ambos, quorum uno tempore funt orationes in con-

16.Tli

CAPUT

fpec&tu Domini recitatae.

Mdlaj. !

defiderium. — Sic affe&ti erant N[oyfes

20. Coz[ilizss ttum? P Quo fapien-

j m

Exod. 32. 4. Elias 3. Reg. t9. 52.

tiffge, & optime, modis tamen ar-

; C()nfue'

Job. cap. 3. &. D. Paulus z. Corinth.

canis nos, & mundum regis.

1. femper etiam conditio tacita in-

21. Corozabitur.) Sic dehomineju-

r Mm'ï

telliocitur, /f Deo pLcar,

fto D. Jacob. cap. 1 num. taz. Zez-

la fuel'at

16. Menudam fervavi animam meanm

285 "Vir, qui [uffert temtatiomem , quo-

4b omni concepi[centia.) Nlagnaomni-

ziam cum probatus fuerit ,. accipser coro-

no laus, cum tamen vere dixerit Sa-

zam vit& , Gc.

lomon Prov.20.9. — Qu poteft dicere;

Liberabitur. ) A fervitute peccati,

7 en'fllf"n,

yratto Ls

enundum ecff cor meum , purus [mm a pec-

pr&cifis anfis, & occafionibus delin-

pieoreo

caro? lacautem non commemorat

quendi, & frequenter etiam ; cum

I$

Saraexfuperbia, fed ex filialiin Deum

Deo vifüm fuerit, ab externis malis,

cum

confidentia.

quibus vexantur.

d5

oct

h

17. Cum ludentibus.) klugo choreas

$4 im corretlione futrit. ) S8i cum

g e p

ducentesintelligit, & vero fic luden-

crumnis ad corre&iqnem immiffis

di verbum accipitur etiam Exod. 32.

conflictetur.

ræcus,

lS,&

6. & 1. ad Corinth. 10. 7. fatius ta-

d mi[ericordiam tuam venire.) Pro-

men cft hujus verbi generalem figni-

vocare ad tribunal divine mifericor-

ficationem retipere, ut omne puella-

diz, & illam nobis conciliare.

J

2

" concm'

risludi, & lafcivie genus complecta-

2$. U* coraret eos.) Ut eorum ma-

a

ernon

tur: fic Jerem. cap. 15. 17. wez fedi

lis afferret medicinam; 'l'obiam qui-

:2 eoncile ludentizem.

dem a cocitate liberando, Saram ve-

r P

272

LIBRI TOBIJE

CA P.U P.-I1Vi

0

Tobias cum [e Drevi putaret. moriturum, filio piffma falutis ma-

sita inculcat , eleemo[yue oirtutem. declarat, & de decem

UX

argenti talentis Gabelo mutuo datis

indicat.

Qlon

d

1. TGitur cum 'Tob!as putaret orationem fuam exaudiri; ut

fe ''obiam filium fuum,

mori potuiffet, vocavit a

Cedi

2. Dixitque ei: Audi, fili mi, verba oris mei, & ea in corde

tem

tuo, quafi fundamentum conítrue.

i

3. Cum acceperit Deus animam meam, corpus meum fe-

alter

*Exo.

pgïi: *& honorem habebis matri tuze omnibus diebus vitae

t

20.I1--.

Ecci;, $JUS*

de v

4* 7

4.M

emor enim effe debäs

; Qu , & quanta pericula pafía

It

^ fit propter te in utero fuo.

fitu

$. Cum autem & ipía compleverit tempus vitze fuse, fepe-

lias eam circa me.

5

6. Omnibus autem diebus vitze tuze in mente habeto Deum:

füas

& cave, ne aliquando peccato confentias, & praetermittas prae-

21

cepta Domini Dei noftri.

i

«

t

*Pr;ov

Z

. * Ex fubftantia tua fac e

leembfynam, & noli aveirtere fa-

Med

3

€

-

ciem tuam ab ullo. paupere : ita enim fiet, ut nec a te averta-

2

Ecdi. tur facies Domini.

4

1

pias ;

14.13.

$. Quo modo potueris, ita efto mifericors.

Chiro

Luce

9. Si multum tibi fuerit, abundanter tribue: f exiguum tibi

I

14.1;. fuerit, etiam exiguum libenter impertiri ftude.

Qui f

10. Praemium enim bonum tibi thefaurizas in die neceffi-

QL01

tatis.

dim «

*Eccli

ii

11. * Quoniam eleemofyna ab omri peccato, & a morte

j

u

Ts tur

33712- berat, & non patietur ;nimam ire in tenebras.

12. Fiducia

141

Th (9y4,

ro aliigando Afmodaum , re&e mif-

a morte liberat. ) Modo c&tera, que

Iü'/

fus Raphael, cujus nomen Dei me-

alibi Scriptura requirit, non omittan-

Q um ,

dicinam fignificat.

tur, fides, ponitentia, charitas; fic

UM

Àp com|petia Domini reeitata.) Per

enim eleemofyna difponit ad morta-

I

Angelos fcilicet prafentate , fic in-

lium peccatorum veniam , ab eorum-

Cim il

^fra cap. 12. num. 12. dicit Angelus:

dem poenis liberat, & etiam a pecci-

lj $

ego obruli orationem tuaim Domino.

tis venialibus, & a futuris peccatis

lant &

cuftodit, quia majorem Dei gratiam

s. (( VIrca. me.) In eodem fepulchro,

accerfit.

Donere

juxta me.

Sopsti

d tencbras, ) Aixernass

oàn Elenmofyna «b emmi peccato , &f

ljj

(

CAPUT IV

Á

d

73

12. Fiducia magna erit coram

omnibus facientibus eam. .

;fumimo Deo, eleemofynau

[

13. * Attende tibi, fili mi, ab omni fornicatione, & þræter

aifl.

i

'Theff

uxorem tuam numquam patiaris crimen ífcire :

I4. Superbiam numquam in tuo fenfu, aut in tuo verbo 4* ?-

dominari permittas: *in ipfa enim initium fumpfit omnis per- *Gen.

ditio.

345

;jX

15. "Quicumque tibi aliquid op&ratus fuerit, ftatim ei mer-

* Lev.

cedem reítitue, & merces mercenari

orde

j tul apud te omnino non

ig.lga

remaneat.

Deut.

24.140

16. * Quod ab alio oderis fieri

| tibij vide, ne tu ailinquando

*IMat.

» fe

alteri facias.

Vi

G

17. "Panem tuum cum efurientibus, & egenis comede, & iuäf;

de veftimentis tuis nudos tege.

6.31.

paha

I8. Panem tuum, & vinum tuum fuper fepulturam jufti con-

*To.

fritue ,& noli ex eo manducare, & bibere cum peccatoribus.

14.1*3.

fepe-

19. Confilium femper a fapiente perquire :

20. Omni tempore benedic Deum : & pete ab eo, ut vias

eum

tuas dirigat, & omnia confilia tua in ipfo permaneant.

o

21. Indico etiam tibi,fili mi, dedi(fe me decem talenta ar-

genti, dum adhuc infantulus effes, Gabelo, in Rages civitate

e fa-

Medorum, & chirographum ejus apud me habeo.

vert

22. Et ideo perquire, quo modo ad eum pervenias, & reci-

pias ab eo fupra memoratum pondus argenti, & reítituas ei

chirographum fuum.

23.Noli

J t]bï

12. Fiducia magna.) Mlerito enim

ces pro mortuis fundendas moveren-

qui funt in pauperes mifcricordes, &

tur. Vide E:cclef. 30. 1.

1€C€[T1'

largi , .confidere poflunt fe mifericor-

J4/£.) Kjus , quem putas in Dei

diam confecuturos a Domino.

gratia mortuum; aliis enim non prode(t

13. Crzmes. ) Adulterii , aut alte-

eleemofyna, qui fcilicet cum pecca-

orte 1l

rius turpitudinis.

to mortali deceílerunt.

14. lz £uo fezfu. ) In Grzco eft,

Peecatoribus.) Fovendo eorum pec-

f

1cià

z2 corde tuo.

Im ipfa enim , 5c.) Alludit ad. pec-

cara, alioqui omnibus facienda elee-

catum A dami affe&antis fcientiam bo-

mofyna.

fs quæ

20. Et ommia confilia zua 2m £pfo per-

omltmn

ni, & mali- Genef. 3. s.

maneant.) ln Graco- eft, & emzesfe-

i5

17. C«m efurizntibus, 6 egenis comede.)

mit& tu&. 6 confüha tua profperentur.

j mor

Cum illis partire, eleemofynam dando.

Tune confilia noftra in Domino per-

; cor

198. Super [epultmram , 6c. ) Sole-

manent, cum nec boni alicujus con-

1

V

bant enim olim epulas fepulchris im.

fequendi defiderio , nec mali immi-

eccl !S

ponere, ut pauperes ,. & mendici illa

nentis metu a divine voluntatis pra-

j amm

erogatione fuftentarentur, & ad pre-

fcripto difcedimus.

Diül. cuea Com. Menech, Tom, IA,

,M m

LIBRI —TOBIE

274

23. Noli timere, fili mi, pauperem quidem vitam gerimus',

äom. fe

d* multa bona habebimus, fi timuerimus Deum, & receffe-

fi

$. 17. rimus ab omni peccato , & fe»cerimus bene.

fe

CAPUT V.

T

Tbie focium , ac ducem itineris in Rages Medorum querenti Ra-

phael zingelus ignotus occurrit : cui pater filium committit ,

li

quibus profe&is, mater filii deflet abfentiam.

&i

Unc refpondit Tobias patri fuo, & dixit: Omnia, que-

I. T

cumque pracepifti mihi , faciam , pater.

3. Quomodo autem pecuniam hanc requiram , ignoro : ille

Ino

me nefcit, & ego eum 1gnoro: quod fignum dabo e1? Sed ne-

que viam, per quam pergatur illuc, aliquando cognovi.

àn ]

3. Tunc pater fuus refpondit illi, & dixit: Chirographum

quidem illius penes me habeo : quod dum illi oftenderis, fta-

Hille

tim reftituet.

I

4- Sed perge nunc, & inquire tibi aliquem fid

elem virum,

ie]

qui eat tecum falva mercede fua, ut, dum adhuc Vivo,vrec*ipias

eam.

tibi

$. Tunc egreffus Tobias, invenit juvenem fplendidum, ftan-

1]

tem preecinétum, & quafi paratum ad ambulandum.

.

Deu

6. Et ignorans quod Angelus Dei effet,

f

alutavit eum, &

21

dixit: Unde te habemus, bone juvenis ?

Tob

7. At ille refpondit: Ex filiis Iífrael.

Et Tobias dixit ei:

Nofti viam , quze ducit in regionem Medorum?

1j

*

.

E

.

t

8. Cui refpondit : Novi, & omnia itinera €j

us frequänter

ambulavi, & manfi apud Gabelum fratrem noftrum ; qui mo-

D

ratur in Rages civitate Medorum , qua pofita eft in monte

s

Qllqn

Ecbatanis.

r

9. Cui Tobias ait: Suftine me obfecro, donec hzec ipfa nun-

Tlre f

tiem patri meo.

$

Optra

univerfä haec patri fuo.

nj

IO. Tunc ingreffus Tobias, indicavit

tür À

uin.

Super quze admir?tus pater, rogavit , ut introiret ad e

II. In-

Eu-ï lli' [

potui

3.

IHirograpbum. ) klebraice, zzar-

Q. Qui moratur im. Rages, C$c. ) in

Tlæ 63

jityizzm, autfdccu!um 4:3n quo

Hebreo habetur : Eff zrer duerum. die-

nbi,

Ícilicet chirographum erat.

rum 4b Echatanis w[gque ad Rages, €$

lmZigo:

$. Splendidums.) Wlegantem.

Ragcs quidem eff 1 montants : Ecbatanis

ä?lan

Srantem. ) In loco , ubi conduci

véro 12 plauitie campi.

Q'itian

folebant mercenarii.

9. Suffine mt. ) loxpeda me»

Thüner

tem ha

CAPUT Y

273

Is

rr. Ingreffus- ita

fe

fit femper.

que falut;yit eum, & dixit: Gaudium tibi

N

I2. Et ait Tobias : Quale gaudium mihi erit, qui in tenebris

fedeo, & lumen cceli non vidco?

12. Cui ait juvenis: Forti animo e

hu-

Deo cureris.

fto, in prqximo eft, ut a

14. Dixit itaque illi T'obias : Numquid poteris perducere

T

filium meum ad Gabelum in Rages civitatem Medorum? &

& cum redieris, reftituam tibi mercedem tuam.

u-

15. Et dixit ei Angelus : Ego ducam, & reducam eum ad te.

16. Cui Tobias reipondit: Rogo te, indica mihi, de qua do-

: jlle

mo, aut de qua tribu es tu ?

] n

Genus quzeris mercenarii,

17. Cui Raphael Angelus dixit :

an ipfum mercenarium, qui cum filio tuo eat ?

hum

18. Sed ne forte'folicitum.te reddam, ego fum Azarias Ana-

D üa'

nice magni filius.

19. Et Tobias refpondit: Ex magno genere es tu. Sed peto,

(rum,

ne iraícaris, quod voluerim cognoícere genus tuum.

CIpias

20. Dixit autem illi Angelus: Ego fanum ducam , & fanum

tibi reducam filium tuum.

l,üan

21. Refpondehs autem "Tobias, ait: Bene ambuletis, & fit

Deus in itinere veftro, & Angelus ejus comitetur vobifcum.

m,&

22. Tunc paratis omnibus, quae erant in via portanda, fecit

'Tobias vale patri fuo, & ma:ri fuze, & ambulaverunt ambo fimul.

t a

25. * Cumque profe&i effent, coepit mater ejus flere, & di-

*Infr..

cere: Baculum fenettutis noftrae tulifti, & transmififti a nobis.

Io. 4

jentet

Mm2

24. Num-

j mo

117. Genus quaris mercenarii: fic. )

21. Bene ambuletis, 6c.) In Greco

monte

Quafi dicat : quid refert quonam ex

additur etiam merces a lobia con-

füituta filii fui du&ori, fcilicet drach-

genere mercenarius fit, modoid prz-

ftare fciat , & poffit, ad quod illi

QS

m23, & ad vi&um neceflaria in fin-

nutt

opera conducitur.

;ulos dies, addita etiam promiffione

19. Ego fum dzarias,) Non menti-

alicujus auctarii ;.nam ait : Ef adbuc

Azarias enim Zzvizuzs

adjiciam tibi [mper mercedem ,. ff fams

tl füo.

tur Angelus.

reverteritis.

J

zuxiluum fignificat , quanquam re&e

Drachma eft quarta pars

potuit fe Azariam appellare, fi Aza-

fici: fi fermo eífet de ficlo aureo,

$i 111*

rie perfonam, & formam prz fe fe-

drachma eífet aureus nummus ex no-

flratibus, qua& füumma mdajor videtur,

du)

rebat, quandoquidem & fan&i Petri

g L

imago, dicitur fan&us Petrus.

quam ut pauperi conveniat, prafer-

Ananjt magni filius dzarias. ) Dei

tim cum reliqua ad vi&um neceffaria

Af a

fubminiflraret. ltaqueintelligendum

cjutantt

gratiam fïgn'ificat. Angeli vero Dei

de ar

o

entea, qua unj llifpanico re-

munere exiftunt , eumque quafi paren-

o

;

o

tem hka,bent,

gali refpondet.

276

EBSDBRBI EOBIN/E

.94. Nunquam fuiffet ipfa pecunia, pro qua mififti eum. .

25. Sufliciebat nobis paupertas noftra, ut divitias coniputa-

in

remus hoc, quod videbamus filium noftrum..

Ven

26. Dixitque ei Tobias: noli flere, falvus perveniet fil

ius

nofter, & falvus revertetur ad nos, & oculi tui videbunt illum.

le,.

27. Credo enim, quod Angelus Dei bonus comitetur ei, &

Qua

bene difponat omnia, quae circa eum geruntur, ita ut cum

gaudio revertatur ad nos.

ff

f

28. Ad hanc vocem ceffavit mater cjus flere, & tacuit.

fhon

dat :

Q ADPEUT. VL

&f

4Tugeli bortatu. Tobias imvadentem piftem apprebendit , &? exente-

IC

ral , cor ejus, fel, C& jecur ad medicamenta rofervans , & ad

H

Raguelem drvertunt , ut. jufa Zngeli petat in uxorem illius filiam

VTT

Saram , cujus feptem viros occiderat demonium , difcens ab

fed ;

e Jufcipiendum, ac fervoandum

ter c

Azzgelo, quo fim

fit. conjugium.

n

CO

1. R ofectus eft autem Tobias, & canis fecutus eft eum

manfit prima manfione juxta fluvium Tigris.

JI

2. Et exivit, ut lavaret

14.

pedes fups, & ecce pifcis immanis

elt f

exivit ad devorandum eum.

fnor

3. Quem expavefcens Tobias clamavit voce magna, dicens:

Domine , invadit me.

$

4. Et dixit ei Angelus: Apprehende branchiam ejus, & trahe

fir

eum ad te.

Quod cum fecifiet,

attraxit eum in ficcum, &npal«

EXPQI e

pitare coepit ante pedes ejus.

dellüu

Quod :

$. Tunc dixit ei Angelus: Exentera hunc pifcem, & cor

bt

It

ejus , & fel, & jecur repone tibi : funt enim haec neceffaria ad

X Jeco

medicamenta utiliter.

£m

s Cot

6 Quod

lt CGP

) R

Y. [ N grima manfane.) ÁAd vefperam

Kft antem Callionymus corpore va-

414 Cg

primi diei itineris, ut in Greco

ftus , carnivorus, afpectuterribilis , &

)

explicatur,

ferratis dentibus. .

«t

2. Exivii.) Ex hofpitïo,y in quo

fran j

erat pernoctaturus.

Waxyg,

4« Branchbiam. ). Branchie in pifci-

fi'fak,

Pzfcss imma;eis, ö'c) Vallefius de

bus funt pa:tes juxta cervicem inmo-

facra Philofophia cap. 42. verifimile

dum follium hiantes, quibus anheli-

hHOfQ

ln

Q d

putat pifcem hunc fuiffe Calliony-

tum reddere, ac per vices recipere

me]

»an

um , de quo Plin. lib. 22. cap. 7.

exiftimantur.

CaP l

CAPUXT VL-

STT

; 6 Quod cum feciffet, a

lavit carnes ejus & fecum tulerunt

Ut«

-

in via: ceetera falierunt, quce fufficerent eis, quousque.per-

venirent in Rages civitatem Medorum.

]its

7. Tunc interrogavit Tobias Angelum, & dixit ei: Obfecro

j

um

te, Azaria frater, ut dicas mihi

, quod remgdium habebunt ifta,

íü

que de pifce fervare juffifti?

N

QUi

8. Et refpondens A ngelus, dixit ei: Cordis ejus particulam

fi fuper carbones ponas, fumus ejus extricat omne genus d-

moniorum , five a viro

fivea müliere-,"ita ut ultra non acce-

z

dat ad eos.

. 9. Et fel valet ad ungen

des oculos, in quibus fuerit albugo,

& fanabuntur.

(Afit-

1o. Et dixit ei Tobias: Ubi vis, ut maneamus ?

? q]

ir. hefpondensque Angelus, ait: Eft hic Raguel nomin'e,

fiam

vir propinquus de tribu tua, & hic h:bet filiam nomine Saram,

üj

fed neque maículum, neque foeminam ull

ter eam.

am habet aliam prae-

12. *Tibi debetur omnis fub&ahtia ejus, & oportet eam te Num.

27..8.

accipere conjugem.

&36.8

n,&

13. Pete ergo eam a patre ejus, & dabit tibi eam in uxorem.

14. Tunc refpondit 'Tobias, & dixit: Audio, quia tradita

matis

eft feptem viris, & mortui funt: fed & hoc audivi, quia de-

monium occidit illos.

Mm 3

3 5-.Ti-

jcéis:

| 8. Fmwus ejus, 65'0) Velfumus hic

19. Tib; debetur omnis*,fhäffaz!t;zz ejus.)

fignum erat temporis, quo Dzmon

In Graco eft : quoniawm ad re pertinet

"trhe

expellebatur, & efficaciz precum afcen-

b«reditas, ejus, 65 tu fülus es de genere

pl

dentium ad Dominum ; vel etiam,

ejus, & verficulo fequenti : qweniam

quod verius eft, eíficaciam quamdam

bereditatem L1b4 comuenit accipere, quam

( cof

habuit ab ipfo nature auctore cordi,

emnem bominem , id elt, potius, quam

ia

& jecori pifcis imprefIam ad fugandos

ullum alium hominem, cum csteris

Dzmones, Deo fuperbos fpiritus re-

fis propiaquior, ut enim lege Moyfis

bus corporeis fubjiciente. Vide Serar.

cavebatur, ne extra fuam tribum vi-

in cap. 8. quafft. $.

ros acciperent mulieres , paternorum

;9?04

9. Fel valet. ad ungendos oculos , &9c.)

bonorum haredes, vt hareditas per-

maneret in familiis num.. 36. 8. ita

lofe Vd«

Quia cum ad exzergendas zzz'&zgz'mj nzihil

magis a mezicis ommibus celebrarum u

etiam fervatum videtur fuifle , ut pro-

bilis

quam fel iuterumniaejus gemera omnium

ximioribus nuberent propter eamdem

caufam.

maxime commendatur j el Callionyeni pi[eas,

££ sox /iyenc.

I]ta Vallefius de facra

14. Denonigm occidst illos) Cur Dz-

jy pf*

Philofophia cap. 42. quibus confen-

mon occiderit illos ,

caufa vera mox

j

tanea docet Galenus de fimplicium

proferetur ab Angelo , alia tamen

5 d

medicamentorum facultatibus lib. 1o.

vulgo jactabatur, qu& in Grzco textu

j

Càp- 12-

hab?f.ur: Quoniam , inquit lobias;

278

LIBRI TOBIZE

ergo, ne forte & mihi hzec eveniant: & cum fim

1s. Timeo

!

unicus parent

ibus meis, deponam fene&tutem illorum cum tri«

(titia ad inferos.

16. 'Tunc Ange

lus Raphael dixit ei: Audi me, & oftendam:

tibi, qui funt, quibus pr&

valere poteft daaámonium.

E'I

17. Hi namque, qui conjugium ita fufcipiunt, ut Deum a fe,

& a fua mente excludant, & fuze libidini ita vacent, ficutequus,

& mulus, quibus non elt intelle&us : habet poteftatem daemo-

(us

nium fuper eos.

3I

19. Tu autem cum ac

Cepei'is eam, ingreffus cubiculum, per

H

tres dies continens efto ab ea, & nihil aliud, nifi orationibus

Nini

vacabis cum ea.

l.

5 incenfo jecore pifcis, fugabitur dz-

19. Ipfa autem no&te

Qui

100nium.

latione fanctorum Patriar-

20. Secunda vero no&te, in copu

E

charum admitteris.

aI. Tertia autem noCte benedi&tionem confe

iclueris, ut filii

plor;

éx vobis procreentur incolumes.

253. TransaCta autem tertia no&te, acciples virginem cum

filis

timore Domini, amore filiorum magis, quam libidine duétus,

aris.

ut in femine Abrahae benedi&ipnem in filiis confequ

CAFUT

P

tEm)

demonium dz'ligz'f ilam , qz)wbd 205 zocet

modi , occidit Dæmoh; velquia Deus

bere.

quamvis peccatis irritatus, etiam im-

I0

euiquam » nifi accedentibus ad eam. Hoc

probos vite eurfum, quem ipfi natu-

autem , ut a vulgo jadatum , nonau-

bam

tem uta Scriptura affirmatum acci-

ra concedit, corficere patitur , folem

piendum efl, neque exiftimandum eft,

fuum oriri faciens fuper juftos, &in-

dare:

aulum a Daemone cum illa commer-.

juftos, &c. Matth. $. 4$. vel quia

lI,

cium habitum fuiffe ; nam & animus

fpatium vit& ad peenitendum indulget:

"

t 1]l

caftiffimus erat,quod ille oderat,& cor-

vel ut quanto fe.jam impunius peccare

fentiunt improbi,tanto graviora futura

1e fm

pusattingerea Deo non permittebatur.

fciant fupplicia, que illos manent.

17. Deum 4 fe, E5 a fma mente exclu-

aret]

dani.) Deum nec amantes , nec ti-

19. lpfa autem notle.) Prima no&e

h

mentes, & peccatis, qu& hominem 4

conjugii.

üc

P

eo. Pbs copulatione. ) In ',focietate,

ü

Deo feparant, fervientes.

Lon

P

Sicut equus , $ mulus. ) Nidetur al-

quafi dicat : erisparticeps meritorum,

ludere ad infignem locum Pfalm. 51.

feu fan&itatis patriarcharum: hic erit

ij

fructus orationes fecunda nocte habitaz.

Q. Nolite fferi ffeut equus , & mulus,

e1t. lt filij ex vobis procretmtur incolumes)

li

E

guibm mon efé zztelletus.

Comparan-

tur etiam intemperantes equo ,

&

Hic fru&us orationis ultimz no&is.

mulo,quia hz beftie libidinofz ad-.

a2. lm femine Abrahba, 6c.) Utinter *

2« Cj

fiülios Abrahze fecundiffimus. fis,- &

modum funt, & fallaces.

W?Tllm

Habet poteffatem Damonium fuper eos.)

mu.tiplicis prolis benedictionem con-

lii

NU

iNontamen omnes ; qui funt. hujuf-

fequaris.

eliQr

;

£

ROR Q RR

*

d-

79

CAPU T. VIE

fm

!tl

Raguel petitam-a Tobia Saram filiam in uxorem tradit confilio

'iptis conjugii tabulis , nuptie

dim

Rapbycielz's , €& Jftt

celebrantur.

.

fe,

E.I

Ngrem funt autem ad Raguelem, & fufcepit eos Raguel

cum gaudio.

JUUS,

2. Intuensque Tobiam Raguel,

dixit Anna3e. uxori fuæ;:

cIno-

Quam fimilis eft juvenis ifte confobrino meo !

3. Et cum hac dixiffet, ait: Unde eftis, juvenes

fratres no-

,per

ftri? At 111

1 dixerunt: Ex tribu Nephtali fumus ex captivitate

3iþus

Ninive.

.4. Dixitque illis Raguel: Noftis Tobiam fratrem meum?

(*

Qui dixerunt: Novimus.

$. Cumque multa bona

loqueretur de eo, dixit Angelus ad

ttlat»

Raguelem: Tobias, de quo interrogas, pater iftus eft.

6. Et mifit fe Raguel, & cum lacrymis ofculatus eft eum; &

t fili

plorans fupra cellum e;us,

'-

-

1

7. Dixit: Beneditio fit tibi, fili mi,

quia boni, & optimi viz

.eum

filius es.

us

g. Et Anna uxor ejus, & Sara ipforum filia, lacrymatee funt.

9. Poftquam autem locuti funt, preecepit Raguel occidi arie-

UT

asss

tem, & parari convivium. Cumque hortaretur eos difcum-

T Däus

bere ad prandium,

:

IO. Tobias dixit: Hic e

go hodie non manducabo, neque bi-

jm i

i natu-

bam, nifi prius petitionem meam confirmes, & promittas miþi

j (olem

dare Saram filiam tuam.

; Ui

11. Quo audito verbo Raguel, expavit, fciens quid evene-

| quà

rit illis feptem viris,qui ingreffi funt ad eam: & timere coepit,

vulpe

eccate

ne forte & huic fimiliter contingeret, & cum nutaret, & non

a futua

daret petenti ullum refponfum ,

acti.

12. Dixit ei Angelus: Noli timere dare eam ifti) quoniam

3 n d

rea alius

huic timenti Deum debetur conjux filia tua : propte

aettts

non potuit habere illam,

15. T unc

aorums

hlc eïlt

p

U[cepit- eos. Raguel cum gandio. )

6. Et mzfz*fä R/tglzel,) In Greco eü,þ

Etfi nondum notos nifi ut1frae-

G proffini? Ragael.

, hab u

litas , quod ex primo falutationis ver-

12. Deberur ca;zjuxjfiz'/z tuä.) ZEquum

bo agnofci potuit.

enim eft, ut propinquo potius detur,

2005

quam extraneo.

Urinte

a. Conlobrino meo.) Confobrini funt

duarum fororum filii , ut patrueles fi-

Alius nom pottit babere illam. ) Deus

süS?

lii duorum fratrum.

'Tobias tamen

enim ilam Tobie huic refervabat;

um 9

fenior, & Raguel erant patrueles.

interimque feptem illi vitio fuo perie-

p

e

80

LIBRTTONB.&I ho

13. Tunc dixit Raguel : Non dubito, quod Deus preces, &

*

Til

Jacrymas meas in Confpe&tu fuo admiferit.

14. Et credo, quoniam ideo fecit vos veni

re ad me,'ut ifta

( R

conjungeretur cognationi fus&e * fecundum legem Moyfi: &

ffico

nunc noli dubium gerere , quod tibi eam tradam.

Qu

15. Et apprehendens dexteram filize fuse, dexterze T'obise

tradidit, dicens: Deus Abraham, & Deus I(aac, & Deus Jacob

C

vobifcum fit, & ipfe conjungat vos, impleatque benedi&tionem

fuam in vobis.

16. Et accepta charta, fecerunt confcriptionem conjugii.

]

17. Et poft hzec epulati funt, benedicentes Deum.-

18. Vocavitque Raguel ad fe Annam uxorem fuam, & prze-

Caffi

cepit ei: ut praepararet alterum cubiculum.

J'

19. Et introduxit illuc Saram filiam fuam,

& lacrymata eft,

gl

2o. Dixitque ei: Forti animo efto, filia mea: Dominus coeli

É

€xur

det tibi gaudium pro taedio , quod perpefla es.

(5 ;

trans;

5

Unp

6 |

VL f

L

tedie

CAPUT

Ottne

nec nifi rerum mobilium þoiïeïïionäm

0i

runt ,- ut patet ex capitefuperiori num.

Trüm

17. & domum hifce a Deo - deftinatis

habuiffe, ut patet ex iis, qu&in do-

nuptiis vacuam fecerunt.

te Sare numerantur.

y ]

17. Epulati fumt bemedicentes Deum.)

pi0 fs

14. Secondem fegem M()Jvþ') Vide di-

&2 fuperiori cap. num. r2. Ex hoc ver-

De inito ex ejus providentia novó

1 qu;

ficulo colligitur, priores illos feptem

conjugio. Autcertéillud , Pezedzcez-

tes Deum , conditionem convivii fi-

ad cognationem Raguelis non perti-

nuiffe; erat enim valde ditficile tem-

gnificat , quali dicat , nihil fuitin con-

l le

pore captivitatis conciliare connubia

vivio a Dei timore alienum, fed ho-

inter perfonas ejufdem tribus, cum

nefta tantum hilaritas, & modeflale-

Potufeu,

titia.

"

eílent permixti, & confufi, & variis

Diverfum

CJ],*J,

locis diftra&i, nec erat neceffe, quia

18. lrerum . eubiczlum. )

P AF [//

celfabat omnino legis ratio ; que

ab eo, in quo prius Sara cubuerat,

Tüt anfe

fuerat inflituta, ne fortes, & haredi-

cum ad ipfam feptem illi accederent,

Keurt

|

tates mifcerentur, qua ratio in iis,

19. Lac;ymata eff.) Ob memoriam

) 4

qui vivebant in captivitate, locum non

rerum práteritarum , & metum fu-

00 t

Lhabebat.

Adde eos fuifle pauperes,

turarutme

E

blbl'. [

&L

7To

L:

D

g

"x

x*

EM

[

agt

Y

CAPUT VII

Tübias tbalamum ingre[fus, partem jecoris pifcis affat ; && demanio

l

id

a Rapbaele ligato, Tobias, & Sara fimul orantes notiem tranfigunt:

incolumes : quapropter repleto, quod paratum erat Jepulchro, actis-

QUte

ue Deo gratiis a Sare parentibus , letum apparatur comuivoium ;

aC00

€? pro dote medietas bonorum ajfignatur, cedente C? reliqua

Dl

medietate po[? pareutum obitum.

Oftquam vero coenaverunt, introduxerunt juvenem ad

l,

LP

eam.

2. Recordatus itaque Tobias fermonem Angeli, protulit de

caffidili fuo partem jecoris, pofuitque eam fuper carbones vivos.

pre

. 'Tunc Raphael Angelus apprehendit daemonium, & reli-

gavit illud in deferto fuperioris /Egypti.

; li

4. 'Tunc hortatus eft virginem Tobias,

dixitque ei : Sa;*a,

exurge, & deprecemur Deum hodie, & cras, & fecundum

cras : quia his tribus noCtibus Deo jungimur : tertia autem

transa&tà noCte, in noftro erimus conjugio.

s. Filii quippe San&torum fumus, & non poffumus ita con-

jungi, ficut gentes, quce ignorant Deum.

.

-

6. Surgentes autem pari

nftanter orabant ambo firhulä

ut fanitas daretur eis.

texr? ,Kl

7. Dixitque Tobias

j Dominxex Deus patrum noürorum, be-

nedicant te coeli & terrae, mareque, & fontes, & flumina, &

APUT

omnes creaturae tuze, qua& in eis funt.

/

*Gen.

8. * Tu fecifti Adam de limo terrae; dediftique ei adjuto-

rium Hevam.

"s

2;?*

efonem

j n «

.9. Et nunc, Domine, tu fcis, quia non luxurize caufa acci-

pio fororem meam conjugem, fed fola pofteritatis dileCtione,

j Df"m')

in qua benedicatur nomen tu—umlin fzecula faéculorum.

g, novo

Io Dixit

d

M m*. !

le

3« DDErordatus staque Tolias fermonum

vincula fpiritualia funt, ficut & fpirï;

v

jtincot-

hn gelz. )

am mentem cibi,

tualis fuit apprehenfio.

, fed -

otufqueintemperantia non abftulerat.

4. Exarge.) A lectulo.

odeüälæ'

Czffidils.) Pera, vel facculo.

Deo jungimur.) Per orationem.

Paríem jecoris.,) Cordis tantum fue-

$- F.l quz'p;e ;mfïorum.) Vide di-'

rat ante fa&a mentio; additur nunc

piredm

&a cap. 2. nuin. 18.

Cubuefat)

jecur,ut fignificet ntrumque adhibitum.

9. Sorerem mtam. ) Sororem voca£

[;';Cöderent'

- Aoprebendit damoniuze, G5 re g avit )

late fumpto vocabulo , ut przcedenti

Non manibus in affumpto corpore,

capite Kaguel "obiam fratrem ap-

um ?

fed virtute , imperioque fuo , qu&

pellaverat , num. 4.

n

Bibá cum Com. Mcnqcr.':. 'lom,m i,

282

LIBRi TOBI/t

io. Dixit quoque Sara: Miferere nobis, Domine, miferere

nobis, & confeneícamus ambo pariter fani..

part

11 Et fattum eft circa pullorum cantum , accerfiri juffit

füp

Raguel fervos fuos

, & abierunt cum eo. pariter, ut foderent

fepulchrum.

12. Dicebat enim : Ne forte fimili modo evenerit ei, quo

& caeteris illis feptem viris, qui fünt ingreffi ad eam.

Iu

13. Cumque

paraffent foifam, reverfus Raguel ad uxorem

fuam , dixit ei:

'

A

14. Mitte una

m ex ancillis tuis, & videat, fi mortuus eft, ut

fepeliam eum , antequam illucefcat dies.

;

15. At illa mifit unam ex ancillis fuis: Quse ingreffa cubi-

üt al

culum, reperit eos falvos, & incolumes, fecum pariter dor-

mientes :

vide

.16. Et revería nuntiavit bonum nuntium : & benedixerunt

)

Dominum , Raguel videlicet, & Anna uxor ejus.

& y;

IT. Et dixerunt : Benedicimus te, Domine Deus Ifi'ael,

&

quia non contigit, quemadmodum putabamus.

€Um

18. Fecifti enim nobifcum mifericordiam tuam, & exclufifti

a nobis inimicum perfequentem nos. -

tard;

rg. Mifertus es autem duobus unicis. ; Fac eos; Domine,

plenius benedicere te : & f2crificium tibi laudis tuee ; & fuse

Uran

fanitatis offerre , ut cognofcat univerfitas

gentium , quia tu es

Deus folus in univerfa terra.

düo;

20. Statimque przecepit fervis fuis Raguel, ut replerent fof-

Ti

Cn:

fam , quam fecerant , priusquam elucefceret:

€00n

21. Uxori auterm fuee dixit,ut inftrueret convivium, & prae-

"T

pararet omnia, qu&e in cibos erant iter agentibus neceffaria.

funt

. 25. Duas quoque pingues vaccas, & quatuor arietes occidi

Ü

fecit, & parari epulas omnibus vicinis fuis, cun&tisque amicis.

23. Et adjuravit B

das mo-

dlfCu]

aguel Tobiam , ut duas hebdoma

a0e

raretur apud fe.

24. De

Io. -drebo pariter [a21.) Nlente,& cor-

ditu ad parentem , fed de profedio-

Vin

pore, qua funt fundamenta bonorum

nead Gabelum exicendz pecuniz cau»

omnium, quz ex conjugio fperantur.

fa. - Jam enim focero füo dixerat T o-

I0

1Sg. Secum pariter dormientes) Poft

bias fe ea gratia venifle.

Tente:

diuturnas enim preces fe compofuerant

23. Duass bebdomadas.) Duplicata

ad quietem vefliti, & fine ullo Ven:ris

enim laetitia nuptiarum, & expulfi

IAA

commercio , quo totis tribus noctibus

demonis, tempus etiam latitiz du-

abftinere juffi fuerant ab Angelo.

plicare fuifit ,; quod alioqui feptem

fibat,

o1. Bu in cibos evant irer agenti-

tantum dierum eílg folebat. Genef.

$D

us ncetffaria.) Non ell fermo de re-

29. 27.

n o

CAPUT VIII. & IX. -

255

tee

54. De omnibus autem, quze poffidebat Raguel, dimidiam

partem dedit Tobisze, & fecit fcripturam, ut pars dimidia, quae

jutft

Tent

,fup»ererat poít obitum eorüm,Tobiæ dominio deveniret.

CAPUT;X

, Quo

Rapbael TTobie rogatu ad Gabelum pergit : quem recepm pecunia

ad Tobie nuptias adducit : -ille autem Tébie , ac Sare

oten

benedicit.

f ut

Unc vocavit Tobias Angelum ad fe, quem quidem ho-

I.VT

minem exiftim

abat, dixitque el: Azaria frater, peto?

cubi

ut aufcultes verba mea.

r der

2. Si mei

bndignus pro-

pfum tradam tibi fervum, non ero c

videntize tuae.

erunt

4. 'Tamen obfecro te, ut affumz

S tïiþbi animalia, five fervitia,

& vadasad Gabelum in Rages civitatem Medorum : reddasque

[fracl,

ei chirographum fuum, & recipias ab eo pecuniam, & roges

eum venire ad nuptias meas.

chufift

4. Scis:enim ipfe quoniam numerat pater meus dies: & fi

tardavero una die plus, contrifítatur anima ejus.

ymine,

s. Et certe vides quomodo adjuravit me Raguel, cujus ad-

& fue

juramentum fpernere non poffum.

fervis Raguelis, &

i tu $

6. 'Tunc Raphael affumens quatuor ex

duos Camelos, in Rages civitatem Medorum perrexit; & inve-

ont fof

niens Gabelum, reddidit ei chirographum fuum, & recepit ab

eo omnem pecuniam.

&pr*

7. Indicavitque ei de Tobia filio Tobiae, omnia, quae gefta

A

fa.

funt: fecitque eum fecum venire ad nuptias.

$. Cumque ingreffus effet domum Raguelis, invenit Tobiam

; occial

J am]C]Dv

difcumbentem, & exiliens, ofculati funt fe invicem, & flevit

(s 0

Gabelus, benedixitque Deum ,

,. D

9. Et dixit : Benedicat te Deus Ifrael, quia filius es optimi

viri, & jufti, & timentis Deum , & eleemofynas facientis:

ofe&lo

Io. Et dicatur benedi&tio fuper uxorem tuam, & fuper pa-

umæ CaU«

Nna2

1I. Et

;«;eratTO

ryentes veftros:

Gabelo, & pecuniis etiam deferendis,

i.

Zarias fra:er.) Propter Ifraeli-

Duplicm

tici fanguinis communionem

Ea quoque corfioditas aliquod erat in-

k egpüh

ita appellat; hominem enim efífe pu-

vitamentum ad alliciendum Gabelum,

lætitiä d

tabat, & Hebraum.

ut libentius ad nuptias fe conferret.

1ui

feptem

s Daos camelos. ) Coui ufui futuri

10. Dicazur beneditlio.)

j

Genef.

erant;alter quidem Kaphaeli, alter vero

precentur,

)Bene omnes

284

EIBRI ÉOÓr:;ui£

ir. Ft videatis filios veftros, & filios filiorum veftrorüm,

$

usque 1in tertiam, & quartam generationem, & fit femen ve-

moc

H

ftrum benediéctum a DeoTfrael, qui regnat in fzecula feeculorum.

12. Cumque omnes dixifient, Amen, accefferunt ad convi-

eun

vium: fed & cum timore Domini nuptiarum convivium exer-

pat

cebant.

bus,

CAPUT X

&t

u«

I!

Parentes Tobie longam ejus moram anxie queruntur ; ille autem

per

&gre obtinet, ut a Raguele dimittatur, accepta dote, &? uxoreg

pare

LUR

porro Raguel illis bene precando admonet filiam

12

de officio matrisf amilias.

eam

Um vero moras faceret Tobias, caufa nuptiarum, foli-

D

1.C

citus erat pater ejus Tobias, dicens: Putas, quare mo-

fere

ratur filius meus , aut quare detentus eft ibi?

Íibi

dbl

2. Putafne Gabelus mortuus

niam ?

eft, & nemo reddet»illi-pecu-

4. Coepit autem contriflari nimis ipfe, & Anna uxor ejus

Tuit

cum eo: & coeperunt ambo fimul flere : eo quod die ftatuto

minime reverteretur filius eorum ad eos.

prat

* Sup.

t

$.33.

4.* r lebatigitur mater ejus irremediabilibus lacrymis, gtque

dicebat: Heu, heu me, fili mi, ut quid te mifimus peregrinari,

lumen oculorum noftrorum , baculum fenectutis noftraze

tium vit& noftrae, fpem pofteritatis noftrae?

g. Omnia fimul in te uno habentes, te non debuimus dimit-

tere a nobis.

6. Cui dicebat Tobias : Tace, & noli turbari, fanus eft filius

j

liqui

hofter: fatis fidelis eft vir ille, cum quo mifimus eum.

3. llla autem nullo modo confolari poterat, fed quotidie exi-

]

tür

'iti

liens circumfpiciebat, & circuibat vias omnes, per quas fpes

remeandi videbatur, ut procul videre

.

tüa]ib

t eum, f1 fieri poffet, vef

j

nientem.

$. At vero Raguel dicebat ad generum fuum : Mane

hic, &

m.

*

ego mittam nuntium falutis de te ad Tobiamy patrem tuu

ginta q

9. Cui

p

g?nta 0

lenm

I1. Ef qmrmm generatiozem. ) Vi-

12. Cum timore Domiz:.) Nide dicta

. (

derunt autem ufque ad quintam, ut cap. 7. num. 17.

ftquent

Yem in

paret ex cap. 14« num. Ij.

hiVem |

Borei

&

d

CAPUT X. & XI.

8*

üm,

e. Cui ''obias ait: Ego novi, quia pater meus, & mater mea

|ve

modo dies computant, & cruciatur fpiritus eorum in ipfis.

F'Uff,

10. Cumque verbis multis rogaret Raguel Tobiam, & ille

nvi-

eum nulla ratione vellet audire, tradidit e1 Saram, & dimidiam

X*

partem omnis fubftantiee fuze in pueris, in puellis, in pecudi-

bus,in camelis, & in vaccis, & in pecunia

2

$*

multa, &- falvum,

atque gaudentem dimifit eum a fe,

1r. Dicens: Angelus Domini fan

Gus fit in itinere veftro,

tiet

perducatque vos incolumes, & inveniatis omnia reCte circa

;

parentes veftros, & videant oculi mei filigs veftros, priusquam

(qnoriar.

12. Et apprehendentes parentes

üliam fuam , ofculati funt

eam, & dimiferunt ire.

13. Monentes eam honorare foceros, diligere maritum , re-

e mo

gere familiam, & gubernare domum, & fe ipfam irreprehen-

.

fibilem exhibere.

gecu-

QATM T IUGAL

Reliflis in itinere Sara. reliquaque familia , Tobias

4&9 Raphaeiï

f Qu

1atuto

pracedentes , late a pareutibus Tobie excipiuntur z quo pairis

eculos felle jecoris liniente , ille oifum recipit ; quapropter attis

m

: Deo gratiis, pof? adventum Sare ac familie.

rinari,

feptem diebus leti epulantur..

:? fola-

1. /' "Umque reverterentur, pervenerunt ad Charan, qua eft

dimit-

in medio itinere contra Niniven , undecimo die.

2. Dixitque Angelus: Tobia frater, fcis quemadmodum re

Wi

liquifti patrem tuum.

[

3- Si placet itaque tibi, preecedamus, & lento gradu fequan-

*

]ie exi

tur !

ter noftrum familize, fimul cum conjuge tua, & cum ani-

malibus.

4. Cum-

ys fpe

Nþ 3

fet Ve"

es computant. ) Peregrinationis

ergo 'Tobias fexto die, poftquam do-

*D

mo difceffit, pervenit ad Raguelem.

Jic, &

hujus moràm Serarius quadra-

einta duorum dierum , T'orniellus tri-

His adde quatuordecim , quibus apud

utd.

inta o&o , Salianus triginta quatuor

eum comrnoratus eft , eíficies vigin-

dierum fuiffe putat, quos ita compu-

ti.

In reditu cum multis familig 1m-

/

, Cui

tat. Charra ut patet ex initio capitis

pedimentis Charram ufque undecim

—

dies pofuerunt.

Charra demum uf-

feq

uentis eft in medio itineris ? ini-

(l d

vem inter & Rages,

Charra aut Ni-

que tres, qui omnes fimul funt qua«

nivem ufque ex Serario, & Saliano

tuor, & triginta.

perveniii potéfl fpatio trium dierum;

LIBRI TOBIZE

2865

H

4. Cumque hoc placuiffet, ut iréfit, dixit Raphael ad 'To-

blam Tolle tecum ex felle pifcis :

er1t enim neceffarium.

omn

Tulit itaque Tobias ex felle illo, & abierunt.

!

$. Anna autem fedebat fecus VIam, quotidie in fupercilio

qui:

inontis, unde refpicere poterat de longinquo.

biar

6. Et dum ex eodem loco fpecuiaretur adventum ejus, vidit

Ó

alcnge & illico agnovit venientem filium fuum , currensque

& or

nuntiavit viro fuo, dicens: Ecce venit filius tuus.

UXor

7. Dixitque Raphael ad 'Tobiam : At ubi introieris domum

z

tuam , ftatim adora Dominum Deum tuum, & gratias agens e1,

fecil

accede ad patrem tuum, & ofculare eum.

20

8. Statimque lini fuper oculos ejus ex felle ifto pifcis, quod

dent

portas tecum, fcias enim quoniam mox aperientur oculi GJUS,

QT Ca

& videbit pater tuus lumen coeli , & in afpe&tu tuo gaude bit.

21

9. Tunc praecucurrit canis, qu1 fimul fuerat in via, & quafi

eavif

nuntius adveniens, blandimento fuce caudae gaudebat. ..

Io. Et confurgens Coecus pater ejus, coepit offendens ped1-

bus currere , & data manu puero occurrit obviam filio fuo.

Tili

Xr Et fufmplens ofculatus eft eum cum uxore fua, & coe-

fi

s (

perunt ambo flere prae gaudio.

átiul

12. Cumque adoraffent Deum ; & gratias egliTent confede-

runt.

13. Tunc fumens Tobias de felle pifcis linivit oculos patrls

ul

14. Iz,t fuftinuit quafi dimidiam fere horam,& coepit albugo

ex oculis ejus; quafi membrana ovi, egredi.

EL

15. Quam apprehendens Toblas traxit ab oculis ejus, ftatim-

u

que vifum recepit.

16. Et

Cepil

Com

cane narrantur, quz legentem cum

fru&u voluptatis tenent.

Tator

t

ub

PRecucurrit ceanis. ) Videntur qui-

Ont:

bufdam hic nonnulla minutiora,

13. Liz;vit oculos patrss. fus.). INa-

quam ut per divinas Literas referri

turalis fuit hec lobie curatio; nam

rlmu:

debeant.

Sed Chrifto Domino mo-

Plinius lib. 32. cap.4. — Ce/Lonymi fel,

nente, eft etiam in lege fo/2, & apex

inquit, ezcatrices Janat, €9 carnes ocu-

1

quifpiam Matth. $.

17. & Lucæ 16.

lorzum fuper'v;zctms con[umit. Ydem often-

18. id eft, aliquid, quod exile admo-

dunt rei gefte circumftantiz, ac pra-

lj

dum, minutumque videatur.

Et ve-

fertim mora temporis, quod non in

Pïo(]'ra

$V

ro fcr 1buntur hzc, & quia.contigerunt,

momento facta curatio , fed quafi di-

À peg

Sic

midie horaz fpatio.

Plura vide apud

M

& quia audita , autle&a dele&ant. .

pt

fün

etiam apud Homerum in Odyffea mi-

Valefium de facra Philofophia cap 43.

nuta quzdam, & his fimilia de Argo

& apud Serar. quaft. 1.

7

II fe !

Q'A PU T. XIS&SXIÉ

:$y

To

16. Et gïorificäbant Deum; ipfe videlicet, & uxor ejus, &

lUf],

omnes, qui fciebant eum.

dico té, Domine Deusïfraewl,

17. Dicebatque Tobias : Bene

'Ollo

quia tu caftigaíti me, & tu falvafti me: & ecce ego video To-

biam filium meum.

vid

t

18. Ingreífa eft etiam poft feptem dies Sara uxor filii ejus,

que

& omnis familia faná, & pecora, & cameli, & pecunia multa

uxoris: fed & illa pecunia quam receperat a Gabelo.

fur

IQg. Et narravit parentibus fuis omnia beneficia Dei, quae

$6]

fecilfet circa eum per hominem , qui eum duxerat.

2o. Veneruntque Achior, & Nabath confobrini Tobize, gau-

qui

dentes ad T obiam, & congratulantes ei de

| omnibus bonis, quae

&

U5

circa illum oftenderat Deus.

obit

-21. Et per feptem dies epulantes, omnes cum gaudio magne

quaü

gavifi funt. -

Q APET.XI.

pede

Jo

Jbias cunr filio de mercede Rapbaelis confultans, auditisque, que

MU

fibi, ac filio prafliterat, beneficiis, medietatem offert ommium, que

attulerant : at ille fe Dei Zngelum declarat, & pof? revelata alia

fede-

myfTeria in celum [ublevatur : quo facto illi in terram

proni ruentes , Deum benedicunt.

pat

16

1. 'T'Unc vocavit ad fe Tobias filium fuum; dixitque ei: Quid

L

poffumus dare viro ifti fan&to, qui venit tecum?

]bugo

2. Refpondens Tobias, dixit patri fuo: Pater, quam merce-

dem dabimus ei? aut quid dignum poterit effe beneficiis ejus?

Rratif

4. Me duxit, & reduxit fanum, pecuniam a Gabelo ipfe re-

cepit, uxorem ipfe me habere fecit, & daemonium ab ea ipfe

15 H

compefcuit, gaudium parentibus ejus fecit, meipfum a devo-

m Cum

ratione pifcis eripuit, te quoque videre fecit lumen coeli, &

bonis omnibus per eum repleti fumus. Quid illi ad haec pote-

;j M

rimus dignum dare?

4. Sed

p

" m;f(!

A6. Seiebanz eum.) Noverant eum.

I ;[ra h -/'47;6?0.) Multa de Ra-

19. Pofl feprem dies. ) liente enim

phaelis erga íe meritis com-

n olten

progreffi fuerant propterimpedimen-

memoraverat junior T'obias, fed o.

x Pfæ

mnium maxime dereligionein Deum,

| pon n

ta pecorum , qug fecum agebant.

21. Per feptem dies. ) Lietitiam nu-

vite innocentia, morumque fandtita-

ptiarum inflaurantes.

In Grzco eft:

te, &quia hecpotiffima hominis laus,

jie 2"

& falle funt nuptia Tobit enm letitiadie-

ideo viram [antlum eum appellat fenior.

,apA

us feptem.

3- G;.mdium pereuiéas ejus fecir.? Da-

LIBRI TOBIJE

288

A. Sed peto te, pater mi, ut roges eum , fi forte dignabitur

1

medietatem de omnibus, quae allata funt , fibi affumere.

der

s. Et vocantes eum , pater fcilicet, & filius, talerunt eum in

I)

partem, & rogare coeperunt, ut dignaretur dimidiam partem

t

omnium , quze attulerant, acceptam habere.

.

ipfi

6. 'Tunc dixit eis occulte: Benedicite Deum c

celi, & coram

r

omnibus viventibus confiteminir ei, quia fecit vobifcum mife-

ego

ricordiam fuam.

E

teft,

7. Etenim facramentum regis abfco

ndere bonum eft: opera

20

autem Dei revelare, & confiteri, honorificum eft.

Y0S

$. Bona eft oratio cum jejunio ,

& eleemofyna magis quam

21

thefauros auri recondere:

ultra

9. Quoniam eleemofyna a morte liberat, & ipfa eft quze pur-

gat peccata, & facit invenire mifericordiam, & vitam aeternam.

Deu

10. Qui autem faciunt. peccatum, & iniquitatem, hoftes funt

animza fuse.

31. Manifefto ergo vobis verit

atem, & non abfcondam a vo-

Ti

Ji

bis occultum fermonem.

12. Quando orabas cum

Iacrym"is, & fepeliebas mortuos, &

lhor

derelinquebas prandium tuum, & mortuos abfcondebas per

diem in domo tua, & no&te fepeliebas eos, ego obtuli Q;*atio-

pnem tuam Domino :

j

d

I3. Et quia acceptus eras Deo,

necelfe fuit ut tentatio pro-

baret te.

Oftny;

3À

14. Et nunc mifit me Dominus, ut curarem te,

] & Saranx

uxorem filii tui a daemonio liberarem.

tedu.

15;. Ego enim fum Raphael Ang

feptenm , qui

$ d

velus , unus ex .

lauds

a&amus» ante Dominum:

16. Cumque

eum

AT

monem fugando , & nupti-äs- meas

1$. Unns ex þpm;;, &7. ) Idem Spi-

£um illa conciliando.

ritus a D. Joanne in Apocalypfi me-

lone

morantur, vocanturque feptem fpiri-

g. Saeramentum Regis aLfcondere bo-

16. !

zum cf.) Sententia eft : quemadmo-

tus , qui funt in confpe&u throni Dei,

tim ey

dum Regum myfteria, & arcana te-

cap. 1. num, 4..& funt ceteris Ange-

fs

lis praftantiores, majorique dignita-

enda funt, nec in vulgus efferenda;

te prediti, quod hac vicinitate ad ai-

ig;

ita e contrario opera Dei revelare, &

M/e,

Ü

confiteri, honorificum eft,

vinum thronum fignificatur. Alio-

COrp0.15

9. Eleemefyma & morte liberat.

) Vi

qui Angeli omnes, & quidquid crea-

nek bi

b

de di&ta cap. 4. num. 11.

turarum eft, coram Domino eft, &

Il. Occulium

altant quodammodo expedita ad nu-

E

þrmo?zem.) Rem occul-

tum ejus.

lion tan.

tam.

QQ[] Ve

t

90 t

l

il

[;

CAPUT XH. & XIL -

289

u

16. Cumque hzc audiffent, turbati funt, & trementes ceci-

derunt füper terram in faciem fuam.

in

17. Dixitque eis Angelus : Pax vobis, nolite timere.

tem

198: Etenim cum effem vobifcum, per voluntatem Dei eram:

ipfum benedicite, & cantate illi.

um

I9. Videbar quidem vobifcum man

ducare, & bibere : fed

jife-

ego cibo invifib

ili, & potu, qui ab hominibus videri non pa-

H

teft , utor.

en

20. Tempus eft erzo, ut revertar ad eum, qui me mifit:

vos autem benedicite Deum , & narràte omnia mirabilia ejus.

-

[uam

21. Et cum hzc dixiffet, ab af

peétu eorum ablatus 6&5 &

.ultra eum videre non potuerunt.

püt-

22. 'Tunc proftrati per horas tres i

n fac'iem, bänedikerunf

at

fünt

Deum: & exurgentes narraverunt omnia mirabilia ejus.

CA P.U.T

XIII.

i V0-

Tobias fenior benedicit ac confitefur Domino, & univer[os ad ïpfum

5

bortatur ; propbetat quoque de re[litutione &? magna felicitate

3 geï

futura "f/-?cmfäzlem.

auo«

I. P'er-iens autem "T'obias fenior os fuum, benedixit Domi-

num, & dixit : Magnus es, D

p

E

omine, in æte?num, & in

omnia fzecula regnum tuum :

2. * Quoniam tu flagellas, & falvas : deducis ad inferos, & Deut.

aranm

reducis : & non eft qui effupiat manum tuam.

32.39.

5. Confitemini Domino filii Ifrael

,0

laudate eum:

; & in confpe&u gentium !F&-

4. Quoniam ideo difperfit vos

Vinter gentes, quæ ignorant 12.1.3.*

eum , ut vos enarretis mirabilia ejus, & faciatis fcire eos, quia

nSp-

non eft alius Deus omnipotens prseter eum.

5.1pfe

-

1 me

16. Turbati funt.) Novitate rei, &

beate mentes Deum videnteäwþaï

; fpiti

tam eximii Angelorum Principis prz-

fcuntur.

1

s De

fentia commoti.

20. Narrate , 6c. ) In. Greco e(þt,

Àn*

19. Videbar quidezm vvobilcoum mandu-

fcribite in libro omnia, quz gella funt.

finitie

eare, 6c. ) Angeli enim 1n affumptis

N ommia [2cula regnum tuum.) We-

corporibus proprie non comedunt,

I.l

[

/num tuum fempiternum eft.

Alio-

E

|d cret

nec bibunt, licet enim cibum denti-

2. Deducis ad inferos , 65 reducis.)

efï;

bus molant, & per guttur trajiciant,

Mortificas , & vivificas.

non tamen concoquunt , nec in fuam

j

Cozfitemini,) Laudate.

jl n

convertünt fubílantiam.

4. Difpeifit vos imier gentes. ) Cum

Cibo invifibiii. ) Cibo fpirituali, quo

captivi ducti eftis in

Iubl. cum Conm. I'Wemcä. Tom. lLL

. QOo

: Ailyriam.

a

*

99

LIBRI TOBIJE

I

$. Ipfe caftigavit nos propter ini;;uitates noftras, & ipfe fal-

vabit nos propter mifericordiam fuam.

eni

&edi

6. Afpicite ergo, qua fecit nobifcum, & cum timore, &

tremore confitemini illi: regemque fzeculorum exaltate in

operibus vefítris.

dia

7. Ego autem in terra captivitat

I

is meze confitebor illi: quo-

niam oftendit majeftatem fuam in gentem peccatricem. -

I(

8. Convertimini itaque peccatores, & facite juftitiam coram

Tüfa

Deo, credentes, quod faciet vobifcum mifericordiam fuam.

IlUs

9. Ego autem, & anima mea in eo lzetabimur.

X

Io. Benedicite Dominum omnes ele&ti ejus : agite dies 1ze-

dam

titiae) & confitemini illi.

z

21

11. Jerufalem civitas Dei, caftigavit te Dominus in operibus

tür :

inanuum tuarum.

P

12. Confitere Domino in bonis tuis, & benedic Deum fz-

nent

culorum, ut recedificet te in tabernaculum fuum ,& revocet

1j

8d te omnes captivos , & gaudeas in omnia fzecula fzeculorum.

Cus

I3. Luce fplendida fulgebis: & omnes fines terrae adora-

bunt te.

* T(a.

14. * Nationes ex longinquo ad te venient, & munera defe-

60. $

Ti

rentes, adorabunt in te Dominum, & terram tuam in fan&ifi-

cationem habebunt.

fitfj

IS. Nomen enim magnum inx'(ocabunt in te.

[ "n

16. Male-

m

';. In gentem peccarticem. ) Per gen- - $3. In ol g. ) Que jafnï.me..

tem peccatricem intelligit populum

morabo, quibus te Dominus ornabit.

Ifraceliticum propter peccata in capti-

vitatem addu&um, aliis malisafflitum.

Tabemaculum — futm. ) 'Templum

T

fuum..

11. Jern[alem crvitas Dei ,65c.) Va-

Omies captzvos. ) N(;n fin

Vidit

ticinatur T'obias de ]erufälem. Cum

gula cq-

vero triplex fit Jerufalem , fcilicet ter-

pita, fed tribus omnes.

3. Lwce [Dlendida fulgebis. ) Mere

rena, quz eít urbs; coleftis, qua eft

16 (

beatorum domicilium: mixta, quaz eft

fidei, & veritatis, itemque fame, &

lefh, D

Ecclefia Dei militans; in terris qui-

gloria.

dem commorans , & tamen fpiritualis:

Ovones fines terra adorabunt te.) Hy.

B[,;/,

perbole, fi de terrena

Xetint

qua hic dicuntur non uni omnia, fed

piatur.

Jerufalem acci-

I

alia aliis magis conveniunt juxta fa-

imiliarem prophetis loquendi modum,

I4. Im fantfüfecationem | babebunt. )

Toy

qui ab uno ad aliud repente tranfiliunt,

Eam, utían&dam fufpicient, & ve-

Captit

nerabuntur.

Bique (

ut eos fpiritus, quo aguntur, rapit.

ünt

In operibus maunum tuarum.) Pro-

I$. Nomen cgim magnum.) Dei fci-

pter mala opera, qua patrafti.

AOR

licet invocabuntin (t/empvlo.

: Vole

i p

CAPUT XII. & XIV.

201

hi

16.» Maledi&ti erunt, qui contempferint te, & condemnati

te

LV

erunt omnes, qui blasphemaverint

benedittique erunt, qui

))&

dedificaverint te.

"

17. Tu autem laetaberis in filiis tuis, quoniam omnes bene-

dicentur, & congregabuntur ad Dominum.

qu.

18. Beati omnes, qui diligunt te,& qui gaudent f uper pace tua.

19. Anima mea, benedic Dominum , quoniam liberavit Te-

r

nl

rufalem civitatem fuam a cun—&is tribulationibus ejus, Domi-

:

am,

nus Deus noíler.

20. Beatus ero, fi fuerint reliquise feminis mei ad viden-

;

dam claritatem Jeruíalem.

2i. * Portze Jerufalem ex fapphiro, & fmaragdo sedificabun- *Apo.

TibUs

tur : & ex lapide pretiofo omnis circuitus murorum ejus.

11.19.

22. Ex lapide candido, & mundo omnes plateze ejus fter-

n fe

nentur: & per vicos ejus alleluja cartabitur.

VOCeL

23. Benedictus Dominus, qui exaltavit eam, & fit regnum

orum

ejus in faecula faeculorum fuper eam, Amen.

idora-

CAPUT XIV.

defe«

Tobias fem'or» moriturus completis 102. ctatis fuce annis, filium a;:

&f

nepotes ad pietatem bortatur , utque fepultis parentibus e .Ninive

tiügrent, quam evvertendam dicit, & Sferufalem in[laurandam : quod

Male

. filius obfervans , tandem ad Joceros revertitur, ibique

completis 99. annis moritur.

m m

orabit

I.T, T confummati funt fermones Tobia. Et poftquam illu-

minatus eft 'T'obias, vixit annis quadraginta duobus, &

emp um

vidit filios nepotum fuorum.

yula &

Oo23

2. Com-

mx6 Condemnati.) Ut imþrobi & fce-

Quales ccleftis Jerufalem portas vi-

Vart

lefti, Dei hominumque judicio.

dit D, Joan. in Apocal, cap. 21.21.

E

Bla(phemaverint te.) De temale di-

xerint , aut tibi male fuerint precati.

nfummati funt férmanes Tobia.) n

J H

Y: Ca

Greco ell : ceffzvi? confidens

em 400

17. Ls fíliis 1ui:,) Civibus tuis.

Ca;z(gregabuntur ad Damiizum.) Ex

Tibias, id eft, ceffavit a laude Det,

captivitate colligentur in Jerufalem,

& vaticinio.

j o )

ibique füb Domini tutela fecuri late-

Apnis quadraginta duobus. ) Exratau-

t

&

tem fexagenarius cum illuminatus eft,

bunt.

& ad fecundum füpra centefimum an-

co. Reliquia feminis mei. ) Nepotes,

D fr*

& pofteri mei.

num pervenit, ut habemus verficulo'

231. Ex fapphiro , & fenaragdo , &«.)

fequenti,

25

aT

^

LIBRHIP TOSEIi2

2. Completis itaque annis centum duobus fepultus eft hono-

nfice in Ninive.

€ot

3. Quinquaginta namque, & fex annorum lumen oculorum

(ate

armfit fexagenarius vero recepit.

Tal

4. Rehquum vero vitae fuze in gaudio fuit,

& cum bono

profectu timoris Dei perrexit in pace.

qu

$. In hora autem mortis fuae vocavit ad fe Tobiam filium

fuum, & feptem juvenes filios ejus nepotes fuos, d1x1tque eis :

bon

6. Prope erit interitus Ninive: non enim excidit verbum

effe

Efd.

Domini ; & * fratres noftri, qui difperfi funt a terra Ifrael, re-

ten

-

3. 8

vertentur ad eam.

.*. Omnis autem deferta terra ejus replebltur,& domus Dei,

quae in ea incenfa eft, iterum recedificabitur: ibique rever-

tentur omnes timentes Deum,

Et relinquent gentes idola fua, & venient in Jeruíalem,

& 1nHab1tabunt in ea,

9. Et gaudebunt in ea omnes reges terræ, adorantes regem

N

Tírael.

Pl

Io. Audite ergo, filii mel, patrem veftrum: Servite Domino

in veritate, & inquirite, ut faciatis , quae placita funt illi:

l,

TP TE filus veftris manda ite, ut faciant juftitias, & eleemo-

fynas, ut fint memores Dei, & benedicant eum in omm tem-

pore in veritate, & in tota virtute fua.

I2. Nunc er go filii, audite me, & nolite manere th ; ied

üd

quacumque die febeherms matrem veftram circa me in uno

fepulchro, ex eo dirigite greffus veftros, ut exeatis hmc.

thE

m

I3. Video enim , quia iniquitas ejus finem dabit ei.

Ls

14. Fattum eft autem poft obitum matris fuæ,Toblas abfcef-

16

fit ex Ninive cum uxore fua, & filiis, & filiorum filiis, & re-

verfus eft ad foceros fuos :

Centu

15. Ín-

C

dIe

6. Nen enim excidit 'verbum Domini.)

teat, & mores mutetis

ita data ur-

ellet

bi falus, nifi crimina iteretis,

Porro

Nimirum per Jonam prophetam enun-

Sf;(

tiatum , ut expreffe habet textus Grz-

textus Gracus extremo hoccapite Ni-

h ngc

Cus.

Ad 7«»2& przedzcrzt;anem, inquit

nivem a NNabuchodonofor & Affuero

CUU!M

fub jugum miífam af-

D. Hier. in prologo in Jonam. 444

captam ,

pæmtentm , veniam confecuti crant Ni-

firmat

nivire , poffea vero tn priflinis vitiis per-

D;pcf fymt )

Pro difpergentur:

4

feverantes ,. Dei. in fe provocarunt. [en-

loquitur enim de Juda, & Beniamin,

tentzam.

Dius

Quemadmodum min& per

cum quibus mifti multi Ifraelita.

Ín

I

onam intentate conditionem habe-

Gvæco di pergenmr

[

1

ant: adLuc 7u4dmr:w*4 dies, & Nzz;-

emt

4

chcrm terra. ) Habltatomous

M dj

Ifraelitis vacua.

d

It

vve fubverzezur , nifi fcilicet vos peni-

n

iU

C ÀAPUT:XIV

^

p

93

0tio-

I5. Invenitque eos incolumes in fenectute bona : & cu'am

eorum geffit, & ipfe claufit oculos eorum: & omnem hazredi-

PUR

tatem domus Raguelis ipfe percepit: viditque quintam gene-

rationem , filios filiorum fuorum.

bono

16. Et completis annis nonaginta novem in timore Domini,

cum gaudio fepelierunt eum.

.

lium

17. Omnis autem cognatio ejus: & omn

I

$ generatio»ejus, in

? gis

1

bona vita, & in fan£ta converíatione permanfit, ita ut accepti

routm

effent, tam Deo, quam hominibus, & cun&tis habitantibus in

terra.

:

l) Te'

;Dei,

u-

LI

»

ER JUDITH.

alem,

CAPUT RBRRIMUM.

ANabucbedonofor vitfo rege Medorum , cuntlis regnis z'mþemrä (ti-

regetm

piens , tiuntios ad ea mittit ; quibus absque bonore remiffis ,

indignatus jurat fe id ulturum.

gmino

|

Rphaxad itaque, rex Medorum, fubjugaverat multas

eemo«

gentes imperio fuo, & ipfe cedificavit civitatem po-

j tem-

w

tentiffimam, quam appellavit Ecbatanis,

a. Ex lapidibus quadratis, & fectis: fecit muros ejus in al-

Y fed

titudinem cubitorum feptuaginta, & in latitudinem cubitorum

jn 000

t in altitudinem cubitorum cen-

triginta, turres vero ejus pofui

tum.

C

uÀ

Oo 3

g. Per

mat. Hebr. part. 4. cap. ». vel certe

abfcef'

16. Afo.vz(zgz;ntanovem.) Ín Græ.co CR,

&r

centum viginti feptem.

particula illa copulativa librum neait

Ta

Cum gandio. ) L&ti, quod plenus

cum precedentibus, qui extant, vel

]y^

dierum , & in fenectute bona mortuus

cum iis, ex quibus excerpti funt, nec

eífet.

tamen extant, ejufmodi libri frequen-

j data t

Sepelierunt eum. ) 1n Eebatanis, five

ter citantur in libris Regum, & Pa-

Porro

Rages Medorum ; fupra enim diximus

ralip. de quibus vide dida in prole-

spitt N.

duplex urbi nomen fuiffe.

gom. cap. 3

; Aluero

Ecbatanis.) Vide dida Tob. cap. 3.

fim ?

E* RPHAXAD. ) Quem Dejocem

num. 7.

appellant Herodotus, & Kufe-

2. Laritudinem cubitorum [eptuaginta,

eroettt

bius: Ctefias Arfzum , five Artheum.

&c.) Salian. tom. 4. anno mundi 3345.

fyi:m*.iï!,

num. g. putat effe mendum , & le-

Itzque.) Nota copulativa fignificans,

el?æ 1

€f , amues autem, fepiffime preponitur

gendum,altitudinem cubitorum feptua-

ad initia librorum vel fententiarum

o

cinta, & latitudinem cubitorum tri-

jatoris

ginta.

-

ornatus gratia, ut docet Bellarm. gram-

a

e

4

LIBRI ]UDïTIA-;

4. Per quadrum vero earum, latus utrumque vicenorum

dan

i

pedum fpatio tendebatur, pofuitque portas ejus in altitudinem

,

turrium :

-

perv

10

4. Et gloriabatur quafi potens in potentia exercitus fui,&

in gloria quadrigarum fuarum.

tiort

II

$. Anno igitur duodecimo regni

fui: Nabuchodonofor rex

€05 V

Ailyriorum, qui regnabat in Ninive civitate magna ; pugnavit

n

contra Arphaxad , & obiünuit eum.

ferrat

6. In campo magno, qui appellatur Ragau, circa Euphratem,

& Tigrin, & Jadafon, in campo Erioch regis Elicorum.

fendt

. T'unc exaltatum eftf regnum Nabuchodonofor, & cor ejus

elevatum eft : & mifit ad omnes, qui habitabant in Cilicia, &

Damaíco, & Libano,

Hj

g. Et ad gentes, quae funt in Carmelo, & Cedar, & inhabi-

'Uüfi (

tantes Galilaeam in campo magno Efdrelon,

9. Et

um

3. Per quadrum vero earum , &c.

ip montibus Ragau.

Significantur au-

tem planities, & montes vicini Ra-

Significare videtur turres quádratas ex-

tra murum pedibus viginti; id enim

ges civitati Medorum , quam Rha-

fieri folet ad protegendum murum fe-

gam, Rhagas, & Rhaga, profani

cundum longitudinem ab una turri ad

Scriptores appellant.

ujus mentio

J

eft 'l'ob. 1. 16.

Nb

alteram ; & ad fübmovendum inde ho-

ítem.

ln Grazco fic habetur : Tzrres

J«dafzm.) Gr&cus Hydafpen vo-

21

prezerea portis imapo[mit , quarum . altitu-

cat, qui Indie fluvius eft.

latore

4o 4d centum cubitos ere(la eraz , €$ lati-

Eriocb ) Biblia Complutenfia Arioch

ol

£udo fexaginta cubitis fundataerat , quod

appellant.

Gracaá vero Romana cor-

non repugnat editioni Vulgatz, que&

rc&anon faciunt hocnomen proprium

fto fü

expreffit prominentiam, & procurfum

&(

Regis, fedxcantïpi; namhabent, x«

turrium ; Grzca vero ipfam latitudi-

Te0ím digim )X 0

& CiAEUS EAU MY,

donf

nem, & faciem turrium quadratarum.

Pofmitque portas ejus im altitudinem

& campo lrioch Elymaorum , im-

!

perans fcilicet; nam o Qæmeg*;, po-

& Cor

turrium. ) Cumin Gr&co habeaturtur-

res portis impofitas , fignificatur hie

nitur pro participio /PeciMvov,

omnes turres equalis fuilfe altitudinis,

Elicoruzs.) Waria hic eftle8io ; nam

tam eas, in quibus erant portz , quam

legunt aliqui Eliochorum, alii fZucho-

Rs eti

ceteras.

x

rum ; Grzcus vero Elymzorim, vel

peddo

$. Nabncbodo

nofor, €&/c.) Elic eft Me-

Elymorum;campi vero Ragauad Ely-

fichar n

rodach Rex Babylonis.

maidem fpe&ant, utait Serar in hoc

9. 07

capite qu&ll. 1o.

Tütrüm

Rex a([yrzorum. ) Quod regnum fibi

jure belli quafiverat.

d. Cdar.) Axabes Cedar dicuntur,

Oi

Obtinuit. ) Vicit, & captivum fe-

ut docet D. Hieron. in cap. a5;.

Colunt

cit; nam in Grzco efl £Aas vov

KExzech..progeniti enim funt a Cedar

quæ ih

A?Q)æä*a.ä.

filio lfmaelis , cujus Gen. 235. 15.

Verti r

6. lp cempe .. . . Ragas.) Grecus

mentio fit.

àpud -

1, De

habet, zz cempo tllomagzo , bic eff in fr-

lp campo magno Efd;*elon.l) Eft pla-

Eidem f

Uiéss Ragau , & goüea, cepit Arpä;;-xad

nities in Galilæa? qu& campus ma-

L

s

9$

CAP UT L&IL

PU

o. Et ad omnes qui erant in Samaria, & trans flumen Tor-

Inem

danem usque ad Jerufalem, & omnem terram Jeffe, quousque

perveniatur ad terminos /Ethiopiae.

10. Ad hos omnes mifit nuntios Nabuchodonofor rex Affy-

i, &

Yiorum :

L TCX

ir. Qui omnes uno anim

;) conträdixerunt, & remiferunt

navit

eos vacuos , & fine honore abjecerunt.

12. Tunc indignatus Nabuchodonofor rex adverfus omnem

terram illam, juravit per thronum, & regnum fuum , quod de-

jtel

fenderet fe de omnibus regionibus his.

*

' ejUS

QGX POAUCTS B.

i&

HQZafernes a Nabucbodonofor mittitur , omnia regna ,'C? populos

ihabi-

vaftaturus : defcribitur potentia exercitus ipfius ; muliisque locis

per ipfum expugnatis , vebemens timor uticcerfos

invaft.

iiür at

n M

p Rh-

i. A Nno tertiodecimo Nabuchodonofor regis, vigeüma, &

rokani

fecunda die menfis primi, fa&um eft verbum in domo

mentio

Nabuchodonofor regis Ailyriorum , ut defenderet fe.

& bel-

2. Vocavitque omnes majores natu, omnesque duces,

)Cn y0*

latores fuos, & habuit cum eis myfterium confilii fui :

j Arioc

5. Dixitque cogitationem fuam in eo effe;ut omnem terram

0a Cofe

fuo fubiugaret imperio.

vocavit Nabucho-

mpriumt

4.

uod di&um cum placuiffet omnibus,

fm; u

donofor rex Holofernem principem militiae fuze.

Occidentis,

U lu,ællï'y,

s. Et dixit ei: Egredere adverfus omne regnum

H iffe

meutn.

& contra eos preecipue, qui conæmpferunt imperium

6. Non

at p

n

num.i, & cap. g. 2; & ad Rom.12.19*

jo; 1f

nus etiam dicitur, & campus Ma-

; foncho-

eddo. WVide Adrichomy. in txfibu if-

bum.) Confultatio.

um i

fachar num. 10.

1. Pïzr

Defenderez fe. ) Ulcifcere;tur.

ü zd Ely'

9. Omnemterram 7«4fe.) Ad eos ni-

a. Majo:es nam.) Grace AeyitQvo ts

mürum Arabes, qui Auftraliorem ,

id eft, proceres, magnates.

E

& Occidentaliorem Arabiaz partemin-

ios militeä;

colunt, qu&e ad /Egyptum .vergit,

Beliatores.) lNon gregar

dicuntuh

fed precipuos , & intimos.

CZP- 27'

quz a noflro !Interprete terra Geffen

Myfferium.)) Secretum , arcanum.

vertitur ; in IHebreo vero eft Gofen,

n

& apud LXX. Geffen.

4. Principem militie fe&. ) In Gra-

j »

co vero additur, /ecuzdum . pofb zpfum,

a, Def:nderet fe.) id eft, ulcifceretur.

Eadem figuificatione fumitur cap. feq.

fcilicet poft INabuchodonoforem.

pt p

p

1396'

LIBRIJUDITH

'6. Non parcet oculus tuus ulli re

H

gno, ommämque urbgm

munitam fubjugabis mihi.

L]

freg

7. 'Tunc Holofernes vocavi

t duces, & mkagiftratus virtutis

bre

Aflyriorum, & dinumeravit viros in expeditionem, ficut prae-

r

cepit ei rex,centum vigintimillia peditum

1

k

phe

tum fagittariorum duodecim millia,

pugnatomm,& equi-

16

8. Omnemque expeditionem fuam fecit praeire in multitu-

loci

dine inpumerabilium camelorum, cum his, quae exercitibus

ore

fufficerent copiofe, boum quoque armenta, gregesque ovium,

I

quorum non erat numerus.

"

fs d

iC

9. Frumentum

ex omni Syriain tranfitu fuo parari conüituit.

Id

IJo. Aurum Vero,

n

*

& argentum, de domo Aregis affumpfit mul»

tum nimis.

Ir. Et profe&tus eft ipfe, & omnis ex

ercitus, cum cilædri-

gis, & equitibus, & fagitariis, qui cooperuerunt faciem terrae

ficut locuftae.

Hj

12. Cumque pertranfiffet fines Affyriorum, venit ad magnos

érin

montes Ange, qui funt a finiftro Ciliciae

; afcenditque omnia

caftella eorum , & obtinuit omnem munitionem.

13. Effregit autem civitatem opinatiffimam Melothi , praeda-

vitque omnes filios Tharfis, & filios Ifmael, qui erant contra

i

faciem deferti, & ad auftrum terree Cellqn.

14. Et

(amia

65 ad

6. Non parcez octbes £zus. ) Quia ex

meridiem eft Cilicia, eifquequodam-

miferiarum , miferorumque afpecu fo-

modo ab oriente progredientibus, ip-

1]

let maxime commoveri mifericordia.

fa ab occafu occurrens montes habet

Vtnte:

a finiflris.

7. Virzutis. ) Exercitus , copiarum,

tlb1)

q

Suvæ'luzws'-.

13. Effregir.) Expugnavit.

ane

g. Omnemque -expeditionem ffuam. )

Opznatiffmam.) )nclytam, celeber-

Omnem bellicum apparatum.

rimam, & cujus potentiz , & opulen-

u. T

Inzumerabilum

cainelorum. )

Qui

tiz ingens erat fama.

fïerat E

commeatum ferrent, machinas, ar-

Mel;tbz, ) Serarius eam effe putat,

pro

Orem

ma, &c.

qua apud Plinium lib. 6. cap. 3. Me-

lts dicitur, & a Semyramide condi-

FN 1.

"drmenta, gregefque.) INe fametan-

Tar 777

tus exercitus laboraret, dum pago-

ta non procul Euphrate, & a Ptolo-

tur 4rbp;

zrum incole omnia in urbes munitas

m&o vero lib. s. cap. 7. Melizezz,

Tefg

fecum ferunt, aut certe i

ni 2 ferro-

Fjios Tharfs.) Provincim , cujus

M

b

Ambre

que corrumpunt ,. nehoftibus ufui effe

"Tharfis eft. metropolis.

1 Pos

poffint.

Frlios lfpmael. ) Longe.diftant Cili-

10, Zurum vero,

G argentum, ) In

ces ab límaelitis , fed non fervatur

ordo deviciarum provinciarum, cum.

1. fj

Ílipendia militum.

non effet neceflarius.

Ynte!

lipit

12." Moztes 44nge. ) Quos "Taurum,

Pellatur

& Antitaurum Serarius interpretatur,

Tere Gilos.) INomen partis regig-

Ws n

quibus ad Septentrionem pofitis ad

nis Ifmaelitamm,'

li, (

CAPU T IL & IIL

297

tbem

&

r4. Et tränüvitEuphratem, & venit in Mefopotamiam :

fregit omnes civitates excelías, quae erant ibi, a torrente Mam-

riutis

bre usquequo perveniatur ad mare.

p

15. Et occupavit terminos ejus; a Cilicia usque ad fines Ja-

(éqUe -

pheth , qui funt ad auftrum.

16. Abduxitque omnes filios Madian, & praedavit. omnem

yltitu-

locupletationem eorum : omnes

que refiftentes fibi occidit in

l

"Itibus

ore gladii.

viUm,

17. Et poft haec defcendit in campos Damaífci in diebus mef-

fis, & fuccendit omnia fata

4

; omnesque arbores, & vineas fecit

[tituit.

incidi :

t mul-

18 Et cecidit timor illius fuper omnes inhabitantes terram.

Q AUP U- T. -HI.

juadria

| terre

;

Holoferni fe uliro dedunt. univerfarum urbium , ac provinciarum

Qrincipes , ex. quibus auxiliares ipfe fibi aljumit : & . tamen ibforum

nagnos

| ognnia

civilaies, ac deos defiruit , quo folus INabucbodonofor

deus babeatur. -

prædä-

1. " Unc miferunt legatos fuos univerfarum urbium, ac pro-

Contta

.vinciarum reges, ac principes, Syrize fcilicet Mefopo-

tamicz, & Syrisee Sobal, & Lybic, atque Cilicize, qui venien-

L

tes ad Holofernem, dixerunt:

ïquodagn-

2. Definat indignatio tua circa nos: Melius eft enim, ut vi-

Ktibus, 1p»

ventes ferviamus Nabuchodonofor regi magno, & fubditi fimus

tes Dabe

tibi, quam morientes cum interitu noftro ipfi fervitutis noftrae

.

:

damna'patlamur. '

3. Omnis

|

'celeber-

14- Trezfrvit Eupbr atenm. ) 'Tran-

"maritimam oram , fcilicet maris me-

ä'( opiltt

diterranei.

fierat Euphratem, ordo itineris, &

progreffum Holophernis nohn fervatur.

16. Filies Madian.) Mladianitas.

Jfe putaty

Fregir. Expugnavit,

I,awplc ta/Zomem, ) Divitias.

p ? VE

Terrente Mimbre.) ln Greco dici-

l.

ide condl'

Ti Sobal,) Quam Adrichomius

T Ptolo"

tur Jrbozai , live 4Arboza: non efttor-

eamdem eíle dicit cum Arabia

rens ,. qui fortaffe fuit in. convalle

petrea.

litettos

Mambre, cujus mentio fit Genef. 15.

^

-

Quam morientes. ) Quafi dicat:

, cujs

18. Fortaffe, ut conje&at Serarius,

multi ex populo morientes, &adhuc

aliquam cum eo habuit fimilitudinem.

reliquis fuperítitibus fervitus toleran-

Ij. Figes Taphet, ) Portum ]Joppe

da erit.

Satius ergo eft fervitutem

p fv

intelligit Serarius, qui nunc Japha ap-

&quo animo admittere

fuffi» a

pellatur, idque ex Graco confirma-

riculum non fubire.

; & mortis pe-

tur, in quo additur: /zper L£ab;tantes

3. 4n cor|2eliu 720.) In poteftate tua.

ytis ngo

Dibl. eum Com. Menoch. Toms l,

Agg

a mRm qU LTH

3. Omnis civitas noftra, omnisque poffeffio, omnes montes,

vök-

o ao

sque ovium, & ca-

& colles; & campi, & armenta boum , gr

ili

prarum, equorumque, & camelorum, & univerfae facultates

noftra , atque familize, in confpe&tu tuo funt :

/

4. Sint omnia noftra fub lege tua.

- $. Nos, & filii nofiri, fervi tui fumus.

6. Veni nobis pacificus dominus, & utere fervitío noftro,

4

ficut placuerit tibi.

7. Tune defcend

it de montibus cum equitidbus in virtute

magna, & obtinuit omnem civitatem, & omnem inhabitantem

]eru

terram.

& tel

8. De univerfis autem urbibus affumpfit fibi auxiliarios vi-

Je

ros fortes, & electos ad beilum.

40

9. Tanrusque metus provinciis illis incubuit, ut univerfarum

ftum

urbium habitatores principes, & honorati fimul cum populis,

b

exirent obviam venienti,

Contr

Ic. Excipientes eum cum coronis, & lampa

dibqs, ducentes

F Doth

choros in tympanis, & tibiis.

1T. Nec ifta tamen facientes , ferocitatem ejus pe&toris miti-

6^

teta

gare potuerunt:

I2. Nam & civitates

eorum deftruxit, & lucos eorum excidit.

poter

13. Preeceperat enim illi Nabuchodonofor rex, ut omnes deos

11

facerc

terrae exterminàret, videlicet, ut ipfe folus diceretur deus ab

his nationibus, quae potuiffent Holofernis potentia fubjugari.

& ]

Vr

14. Pertranfiens autem Syriam Sobal, & omnem Apameam,

omnemque Mefopotamiam , venit ad Idumzeos in terra Gabaa.

mul

I5. Accepitque civitates eorum, & fedit ibi per triginta dies,

91

in quibus diebus adunari prsecepit univerfum exercitum vir-

funt(

X

Tün

£utis fua.

tc

VW;

Qu

VOommur

CAPUT

iüire fæ.

MUg

Bb

tuerentgr

4 me

1o. Caz coronis.) Coronatis capitibus. a civitatc' Apamea ejus metropoli ita

In

Lampadibus , 6c. ) In latitie, &re-

di&a.

toler

f

ir

d

verentie fignum.

lo terram Gabaa.) Montanam, &

S- S dff

I2. Lw«cos, ) ln deorum honorem

afperam, ita enim fumitur etiam ali-

I6 f

plantatos.

bi hzc vox. Vide dicta 1. Reg. cap.

14. Syriam Sobal.) Videdi&ta num.r.

7. num. 1

VOthine p

N H

Ul

4dpameam.) Provinciam Coglefyriz,

1$. Firtutis fue.) Copiarum fuarum,

*

u

$V

z

*.

E

x

(

*

E

$

299

»ntes)

CAPUT IV.

Ws

ltates

Filü lfrael webementer Holoferuem snetuentes , bortatu. Eliacbim

Jacerdotis fe fe jejuniis , ac.oratione bumiliant , & affligunt,

- auxiliumque a. Domino implorant.

1I."p'Unc audientes haec filii Ifrael, qui habitabant in terra

fito.

Juda, timuerunt valde a facie ejus.

2. Tremor, & horror invafit fenfus eorum , ne

hoc facere£

irtüte

antem

Jerufalem, & tem

plo Domini, quod feceyat czeteris civitatibus,

& templis earum.

:

jo$ Y*

3. Et miferunt in omnem Samariam per circuitum, usque

Jericho, & praeoccupaverunt omnes vertices montium :

farm.

4. Et muris circumdederunt vicos fuos, & congregaverunt

frumenta in praeparationem pugnae.

5. Sacerdos etiam Eliachim ícri

pfit ad univerfos, qui ,e'ran-t

contra Efdrelon, quae eft contra faciem campi magni, juxta

centes

— -Dothain, & univerfos, per quos viae tranfitus effe poterat,

6. Ut obtinerent afcenfus montium , per quos via effe po-

is miti

- terat ad Jerufalem, & illic cuítodirent, ubi anguftum iter effe

poterat 1ncer montes.

-

excidil

7. Et fecerunt filii Tírael fec

undum quod confiituerat äis

ves de05

facerdos Do

ini Eliachim.

deus ?

-&. Et clamavit omnis populus ad Dominum inftantia magna,

jugaïl.

& humiliaverunt animas fuas in Jejuniis, & orationibus , ipfi

ameatt

& mulieres egrum.

] Gabat.

9. Etinduerunt fe facerdotes ciliciis, & infantes proftrave-

i 0165

runt contra faciem templi Domini, & altare Domini operue-

um vite

runt cilicio:

Pp2

IO.. Et

1 2

verfus: ejus tamen in hoc libro men-

xï——j

*V/ä:;em Samarism,) Erant ah-

.qut Samaritani fudais inimici;

tio non ell,fortaffe quia ipfe fibi defen-

€ommune tamen periculum fuadebat

dendam fufceperat Jerufalem, reliquam

inire fedus , ut fe ab Ilolopherne

regnum fummo facerdoti Joachim re-

tuerentur.

liquerat propugnandum. ItaSerar. vero

CAPUT

4« Vicos [uo:.) Müiinora opp'da, villas.

in hoc capite quafl. 2, apud quem alias

1 1t?.

In praparatienem prgna. ) Sciicetad

etiam leges rattones, aut conjecturas.

jtropo

tolerandam obfidionem.

Contra Efdrelon. ) E regione.

9-Inf'antes proflraverunt. ) ln Gre-

S. Sacerdos etzam Efi;zobim.) Sum-

anam

mus facerdos Joachim, quietiam alio

co dicuntur ipfi pueri feipfos preftra-

r etlam

nomine Hliachim dicebatur.

viffe.

Sed fac&um utrumque ; pueri

e Serigftt ad untverfos. ) V egnabat

.hoc

enim , & ipfantes parentum juffu, &

tempore. Manaíle ex captivitate i

inllitutione fefe humi profteznebant.

Ui f

i

309

LIBRIJUDITH

1o. Et clamaverunt ad Dominum Deum Ifrael unanimiter,

ne darentur in preedam infantes eorum , & uxores eorum in

) OIUT

divifionem, & civitates eorum in exterminium, & fan&ta eorum

1

in pollutionem, & fierent opprobrium gentibus.

£02

1r. Tunc Eliachim , facerdos Domini magnus, circuivit

/

fuit

omnem Ifrael, allocutusque eft eos ,

fum

12. Dicens : Scitote, quoniam exaudiet Dominus preces ve-

n

ftras, fi manentes permanferitis in jejuniis, & orationibus in

tem|

confpectu Domini.

108

*EÉxo.

15. * Memores eftote Moyfi fervi Domini, qui Amalec con-

$

1712 fidentem in virtute fua, & 1n potentia fua, & in exercitu fuo;

git:

& in clypeis fuis, & in curribus fuis, & in equitibus fuis, non

fpeq

ferro pugnando, fed precibus fan&is orando dejecit.

égre

14. Sic erunt univerfi hoftes Ifrael; (i perfeveraveritis in

hoc opere, quod coepiftis.

Is. Ad hanc igitur exhortationem e

u

jus deprecantes»üDomi-

r'uh.t

num, permanebant in confpe&tu Domini,

M

16. ]ta ut etiam hi , qui offerebant Domino holocauftà, prze-

tult

cin&ti ciliciis offerrent facrificia Domino, & erat cinis fuper

4

0

capita eorum.

fent.

I7. Et ex toto corde fuo o

mnes orabant Deum, ut viütäret

terto

populum fuum 1frael.

dtin

CoArP UIT..V.

0n |

I0

Rogatus ab Holeferne zdcbior dux . zimmonitarum de genere Ifrae-

litarum, enarrat Dei mirabilia circa populum Jfraeliticum, monetz

V ts

que ne temere contra illos pugnet ; quibus auditis indignantur

] Fu

ipfi zdcbior principes Holofernis.

fii, &

lnterpy,

Unt'i»atumque'eiï: Holoferni principi militiae Affyriorunt,

$D

I.QN

quod filii Ifrae] praepararent fe ad refiftendum, ac mon-

5()

Pa

tium itinera conciufiffent,

3. Et

ïf)lnp

1 Ro

4Altare — Dosni operuerumt cilicio.)

vifionem, quia vi&ores , quorum prz-

' Quemadmodum ad gratias Deo agen-

da fa&i funt, captivos dividunt inter

depo; t

das fefta, & ieta organa , facrificia

IPtorar

palmz, &c. fic ad mifericordiam rebus

fe, quam explicationem puto magis

omini

genuinam.

tüfi tan

adverfis conciliandam, triftia & mce-

12. Scitote.) Sperate, credite.

íta re&e adhibentur.

Qte a

10. Ip divifiontm.) Captivitatis enim

13. Qui dmalec , 66.) 'Vide Exodi

teïpreta

tefhpore uxores a maritis , fratres a

IT. 3

E

Gen 1

fratribus , propinqui a propinquis di-

17. Vifirayet poprelum fuum.) Populo

Íirahuntur. — Vel dicuntur dari in di-

fuo adeffet, & illi opem ferret..

ldeigt

LIN

gor

». Et furoré nimio exarfit ià iracundia ma

m m

gna, VOcavïþ(Iue

omnes principes Moab, & duces Ammon ,

uf

4. Et dixit eis: Dicite mihi, quis fit populus ifte, qui mon-

tana obfidet: aut quae, & quales, & quantae fint civitates eo-

Uvit

rum: quae etiam fit virtus eorum , aut

l

quae fit mu—ltitudo eo-

rum, vel quis rex militize illorum.

$ VC

4. Et quare prae omnibus; qui habitant in Oriente; ifti.con-

üsin

tempferunt nos, & non exierunt obviam nobis, ut fuífciperent

nos cum pace?

L]

; COf

s. Tunc Acht

or dux omnium filiorum Ammon refpcondeqns2

; 00

ait : Si digneris audire, domine mi, dicam veritatem in. con-

) j

fpe&u tuo, de populo ifto, qui in montanis babitat ,. & non

j

egredietür verbum falfum ex ore meo.

hii

6. Populus ifte ex progenie Chaldeeorum eft.

.

e

7. * Hic primum in Meíopotamia habitavit, quon!

an*i nolüe- *Gen

II.3Í.

Dotti-

rüpt fequi deos patrum fuorum;qui erantinterra Chaldeeorum.

9. Deferentes itaque caereimonias patrum fuorum,-quæ in

S

, pïæ'

tmultitudine deorum.erant; :

Tuper

9. Unum Deum ceeli colueruntj* qui & pr

zecepit eis, ut exi- * Gen.

rent inde; & habitarent in Charan. /. Cumque operuiffet omnem ** -

terram fames , * defcenderunt in JEgyptum , illicque per qua« * Gen.

fitaret

dringentos annos fic multiplicati funt,

z

ut dinumerari eorum -;6.6»

non polffet exercitus.

ex .]Egyvptjig atqvue in æ,diücafio;e

I0. rCum.que gravaret eos t

nibus

[ ]rüt-

| :

| P':3

ii

1. Ra Urore nimio —exzzrj'lt. ) Quod Tu-

7. Ik ;Mef&pw;t;ziä J;gaäifafvit.) In ftir-

Qu

deorum bellicum apparatum ,

pe, & Principe generis fui Abraha-

füi, & INabuchodonofor contemptum

»

1o; nondum enim erat populus.

interpretaretur.

- Neluerunt fequi. deos patrum füorum.)

3. Dicite mibi, quis fit. popzlus zfe,

Deo. videlicet fe Abrahamo. manife-

TiOTUma

&c.) NNon nefciens hec interrogat

flante , & migrationem imperante ,

c mof-

'Holophernes ; nam Manaffem captum

quod valet ad conflandum odium huic

) H

1 Rege Chaldzorum , & Babylonem

populo , di&umque fortaffe -eft- ab

/

deportatum , nec populum Judeorum

Achior, ne Judzorum caufam agere

gum p

videretur, non autem

upt 10

ignorare poterat, fed interrogatio eft

dide fateri

1

veritatem carïf

hominishoftes vilipendentis, qui tan«

KO m

tuli tanto Principi, & exercitui refi-

ftere auderent.

I]ta locum hune in-

PIE Dezm celi caZQEFZint. ) Deum coc-

dite.

terpretantur Séfar. & Salian. & alii:

lh nominat, & deinceps aliquoties in-

jdt Esoii

6. Ex pregezie Chaldseram eff-) Nide

culcat num. $. 12. & 19. fortaffe ad

Gen.1T1.51. valuithoc ad conciliandam

terrorem Holopherni incutiendum.

udzisbenevolentiam, cum Holopher-

Defeendevunt in &gyptum. ) Jacob fci-

) of

n

nes Rggi Chaldeorum effet fubje&us, —licet cum univerfa familia fua,.

LIBREIJUDITH

3o0t

2

nibus'arbium fuaruni in luto, & latere fubjugaffet eos, clama-

verunt ad Dominum fuum; & percuíffit totam terram JEgypti

Cum

»

22

lagis variis.

*

*Exo.

ir. * Cumque 6j

ecifïent eos /Egyptii a fe, & ceffaffet plaga

dé

fat

mil

1233: ab eis , & iterum eos vellent capere, & ad íuum .fervitium.re--

VOCarTe,

terrat

gientibus his Deus coeli mare aperuit, ita ut hinc

*Exo. 12. "Fu

14-29. inde aqu:ze quafi murus folidarentur, & ifti pede ficco fundum

^

fpäü

maris perambulando tranfirent.

font:

13. In quo loco dum innumerabilis exercit

us JEgyptiorum

Santt;

2

eos perfequeretur, ita aquis coopertus eft ut non remaneret

vel unus, qui fa&tum pofteris nuntiaret.

eoruim

14. Egreffi vero Mare rubrum, deferta Sina montis occu-

Tadet

.

paverunt, in quibus numquam ho

1

mo habiþare potuit, vel filius

UT

E

hominis requievit.

1j

15. Illic fontes amari obdulcati funt eis ad bibendum, & per

?100 p

annos quadraginta annonam de coelo confecuti funt.

11105, |

16. Übicumque ingreffi funt fine arcu, & fagitta, & absque

46.

fcuto , & gladio, Deus eorum pugnavit pro eis, & vicit.

irati f

r7. Et non fuit, qui infultaret populo ifti, nifi quando re-

eum, [

ceffit a cultu Domini Dei fui.

a.

ipfum Deum fuum alte-

18. Quotiescumque autem preeter

Nibüc

rum coluerunt, dati funt in praedam, & in gladium, & in op-

Virtute

robrium ,

2$ ]

19. Quoti

escumque autem poenituerunt fe recäïïïffe a cul-

Ts jn

tura Dei fui,

dedit eis Deus coeli virtutem refiftendi:

Qm e;

ao. Denique Chananaum regem,

& Jebufzeum, & Phere-

3.

zcum, & Hetheum, & Hevaum, & AÁmorhseum & omnes

otentes in Hefebon proftraverunt, & terras eorum, & civi-

tates eorum ipfi poiïederunt:

2I. FKt

1$. liülie foztes '4m4r;, 6c.) Quse

14. lo quibus nunquam bomo babitare

hoc verficulo dicuntur notiffima funs&

t N,

etuit.) Kloc ipfum celebrabat olim

Joyfes , cum dicebat Deuter. 32. 10.

ex 15. cap. Exodi, & Deut, 1.

dovenit eos im terra de[erta , in loco bor-

16. Ubicumque fngrefft funt ,. &c.)

tem decer

]eremias

Hec pertinent ad tempora Jofuüz,

"It co

voris, & wafts folirudinis.

quibus lfraelite terram . Chananzo-

g]S ACh(w

etiam cap. z. num. 6, defertum illud

appellat ; terram . inbabitabilem , 65 in-

rum occupaverunt.

f"ï*:iniiï:c A

viam , terram. frtis , E5 imagrmnem mor-

17. Er non fuit , qui mfultaret , t$c.)

EU

jis, terram , 15 qua noz ambulavis 'vir,

Poft mortem fcilicet

Wt r

in Chananaa fedes.

] que', & fizgag

KTY

meque balitavit heme,

*

CA P-ULT: X.

*

$6;

clomi

or. Et usque dum non peccarent in confve&uDex fui,erant

Bgyp

cum 11 1s bona :

Deus enim illorum odit iniquitatem.

22. Nam & ante hos annos, cum receffiffent a via, quam de-

t phpa

derst illis Deus, ut ambularent in ea , exterminati funt praeliis

(um1e

a multis nationibus, & plurimi eorum captivi abduti funt in

terram non fuam.

hinc

3. Nuper autem reverfi ad Dominum Deum fuum, ex di-

fondum

fpcrfäoneq qua difperfi fuerant, adunati funt, & afcenderunt

montana haec omnia, & iterum poffident Jelufalem ubi funt

SanCta.eorum.

ptrorum

maneret

24. Nunc ergo, mi domi«e, perquire, fi eft aliqua iniquitas

eorum in confpectu Dei eorum : afcendamus ad illos, quoniam

I$ 0CQ

tradens tradet illos Deus eorum tibi, & fubjugati erunt fub

| filus

jugo' potentiae tuae.

25. Si vero non eft offenfio populi hujus coram Deo fuo,

n &pa

non poterimus refitlere illis : quoniam Deus eorum defendit

illos, & erimus in opprobrium univeríze terrae :

r absque

26 Et fattum eft, cum ceffaffet loqui Achior verba hzec,

jt.

irati funt omnes magnates Holofernis, & cogitabant interficere

ndo t

eum. dicentes ad alterutrum :

2T.

uis eft ifte, qui filios Ifrael poffe dicat refiftere regi

um altee

Nabuchodonofor, & exercitibus ejus, homines mermes,& fine

virtute, & fine peritia artis pugnae ?

& 1n 0f

28. Üt ergo agnofcat Achior, quoniam fallit nos, afcenda.

mus . in.montana :

& cum capti fuerint potentes eorum, tunc

eaCul

cum eisdem gladio transverberabitur :

x Phere-

29. Ut íciat omnis gens, quoniam:Nabuchodonofor deus

1 omnes

terrae eft & praeter ipfum alius non eft.

Ó av*

j E

CAFUT

, Qu£

22. Nam $ ante bos anmos,5c.)

23. Nuper autem re'ucrf &c.) Particu-

Ilzc referuntur partim ad captivita-

la, zsper , feptem, vel o&o menfes ,

tem decem tr1buum, quatempore IZze-

ex quo redierat ManaiTes, compre-

'Uf.

chig contigit, partim ad tempora Re-

hendit.

f »

«)

n ]ofuææ

is Achaz, quorum facile poterat me-

miniffe Aduor

Ipfo enim regnante

BN Suis ff :/fe

&. ) Eft oratio

Chan00

Rex Syriz percuffit Judam , magnam-

Satraparum Holophetms plena blaf-

que predam tulit de imperio Achaz

phemiis, & ftulta confidentxa , ut exi-

Jurth $)

& adduxit in Damafcum. Vide2.

tus oftendit.

g h

T

ral. 29. s. & deinceps.

394

LIBRi!;JUDITH

IJ

4

CAPUT VI

ad at

Jrátus Holofernes qubet ZAchior duci in Betbuliam , ut ea zïem[*ez

feront

[ umul puniatur :

at fervi- a fundibulariis repulft , eum arbori-alli-

Io

gaut : quem jfolutum filii lfrael cognita caufa-benigne con[olantur,

Cum; (

diun [

JDeum bumiliter. implorantes.'

effat

A&um eft autem; cum ceffaffent loqui; mdwnatus Holo—

It;]

fernes vehementer, dixit ad A chior:

de trib

2. Quoniam prophetafü nobis dicens, quod gens Ifrael de-

nl

fendatur a Deo fuo;' ut oftendam tlbl, quomam non e,ft Deus,

nifi Nabuchodonoíor:

Pi

Achior

tenogai

"3. 'Cum percu?emmue eos omnes, ficut homv »em unum,

loc ve

tunc & ipfe cum illis Aixyrïorum gladio 1nteubw, & omnjs

D. i

Ifrael tecum perditione diíperiet :

Ifraehï

4: Et. probabis, quoniam Nabuchodonofor dominus üs uni-

: jpfr

verfz terrae: tuncque gladius militiee meee tranfiet per latera

tuag & confixus cades inter vulneratos Ifraelj & non refpira-

(C, qi

I4 *

bis-ultra,:donec extermineris cum illis.

$. Porro autem fi prophetiam tuam. veram exühmas non

pulus (

Tientattt

concidat vultus tuus, & pallorjqui faciem tuam obtinet; abfce-

dat.à te, fi verba mea haec putas impleri non poffe;

A&T

6. Ut autem noveris, quia fimul.cum illis heec experieris,

ecce ex hac hora illorum populo fociaberis, ut dum 'dignas

OTUm |

praefum

1mei gladii poenas exceperint, ipfe fimul ultioni fubjaceas.

7. Tunc Holofernes preecepit fervis fuis, ut comprehende-

&tian

rent Achior, & perdücerent eum in Bethuham, & tladerent

N—ä—*—

eum in manus filiorum 1frael,

I I OZh

8. Et accipientes eum ferv1 Holofernls, profe&ti funt pet

&tin Qs

campelfiria :

fed cum appropinquaílent ad montana, exierunt

pï nClpjbu

contra eos fundibularii.

"ts f

9. Ili

t Olielis

QU etiom :

3

7.. In Betbuliazs. ) Exrat Bethuha Ga-

Cenfe iur |

lIcut hominem. umum.) Id eft, fi-

mul, five omnes ad unum, five

lileg urbs, in tribu Zabulon , in mon-

Qüe i » Qu

eafacilitate , ac fi non. efTent multi,

te fita , non procul ab urbibus fuüpra

fed unus tantum.

cap. 3. memoratis , . Dothaim fcilicet

Vie. de

4- Donec exzermineris. ) Ordo verbo-

verfus auftrum : Scitopoli verfus fe-

liüs fmg"

rum, & fenfus eít : Gladius tranfibit

Junt

» al

ptentrionem: "T'yberiade verfus occi-

Vle

lqu

per latera tua , donec extermineris ,

dentem : Dioczíarea, quz eft Scp-

Xtty

id eft, quo exterminaberis, & mor-

phoris, verfus orientem.

4 C

tuus cades.

PO'&, ef ö(

EU

U Ben,

J[füm(

—

*CAPU-T VI.

30$

9. ïïli autem divert

entes a latere montis, ligaverunt Achior

ad arborem manibus,

pedibus, & fic vintctum

denitd

reftibus dimi-

ferunt eum , & reverfi funt ad dominum fuum.

tri d-

- xo. Porro filii Ifrael defcendentes de Bethulia, venerunt ad

It

cum: Quem folventes duxerunt ad Bethuliam,

atque in me-

dium populi illum ftatuentes percunétati funt

3 quid/ rerum

eflet, quod 3llum vinttum Affyrii reliquiffeit ?

' T

S Ho]o-v

1r. 1n diebus illis erant illic principes, Ozias filius Micha

ael de

de tribu Simeon, & Charmi, qui & Gothoniel.

12. In medio itaque feniorum ,. & in confpe&tu omnium

R Eeus,

Achior dixit omnia, quz locutus ipfe fuerat ab Holoferne in-

terrogatus: & q

| ununi,

uahter populus Holofernis voluiffet propter

hoc verbum interficere eum,

r omnis

13. Et quemadmodum ipfe Holofernes. iratus jufferit eum

líraehntis hac de caufa tradi:

*

ut dum vicerit filios Ifrael, tunc

f n

& ipfum Achior diverfis j

übeat interire fu

er lateti

ppliciis , prqp,ter'

hoc, quod dixitfet: Deus coeli defenfer eorum eft.

elpire

14. " Cumque Achior univerfa hzc expofuiffet, omnis po- "5up-

pulus cecidit in faciem, adorantes Dominum , & communi la-

pas, 02

mentatione, & fletu,unanimes preces fuas Domino effüderunt.

j abce

15. Dicentes: Domine Deus cceli, & terrae, intuere fuper-

erietisy

biam eorum, & refpice ad noftram humilitatem, & faciem San-

Corum tuorum attende, & oftende, quoniam non der

elinquis

j digna

CCas.

preefumentes de te: & praefumentes de fe, & de fua virtute

gloriantes, humilias.

e

vehende

16. Finif,«.l

yiderent

—

1I. Ózias fiius . Micha. )»Nonnulla

dendo Achiori: fed nulla eft temeri-

eftin Grzco diverfitas in hifce Reip.

tas, tam fincere, & candide omnia

font &f

principibus; tres enim numerantur,

fecit, & dixit; fieri etiam poteft , ut

eicrunt

Ozias filius Micha, Cabris filius Go-

viri gravitas, & probitas illis nota ef-

thonielis, & Charmis fitius Melchiel,

fet vulgante fama ; tandemque licet

Til

qui etiam infra in Latina editione ve-

illum humaniter,& honorificetractave-

/

cenfentur cap. 8. num. 9. fuppletur-

rint, non tamen ad Reipublice ad.-

que is, qui hoc loco pratermitlus eft.

miniflrationem admiferunt, quod in-

du G

Ozias facerdos non fuit , quia dicitur

04

ipmo

fuiffe de tribu Simeon.

caute fecerunt alqui aliquando cum

ylbus

füpd

Reliquos

impoftoribus.

foliet

duos fuiffe facerdotalis generis aliqui

19. Hamilitatem.) AffliGionem.

j

ajunt, aliqui n

€

Santterum tuorun. ) Servórum tuo-

D

fis ft

Vide Serar. qu&

ä:jmat', nihil eíl certi.

erfüs 007

rum;, qui funt populus tibi addi&à

"

us?

ha elï Scpr

14. Cumque J4ecbior unfver[a bec ex-

& quodammodo facer.

;

gofii(["z , &c.) Mideri fortaffe poffint

Pra ]ilmfntes de £e

»

aliqui Bethulienfes parum cautiin cre-

locànt in te.

» Q.ui fpem fuans

Bibl. cum Com. Menog*b. Torm. À1H.

Qq

—

-

306

LIBR! JUMD 1 Tï-i

? (

16. Finito itaque fletu; & per totam diem oratione popu

z

rum completa, confolati funt A.chior,

18 6

»

refpic

17. Dicentes: Deus patrum noftrorum, cujus tu virtutem

pradicafti, ipfe tibi hanc-dabit viciffitudinem, ut eorum magis

Cheli

j !

1

tu interitum videas.

18. Cum vero Dominus Deus nofter dederit hanc libertatem

proítr

fu. u

fervis füis, fit & tecum Deus in medio noftri: ut ficut placue-

- tend

rit tibi, ita cum tuis omnibus converferis nobiícum.

E

19. 'Tunc Ozias, finito confilio, fufcepit eum in domum

fuam, & fecit ei coenam magnam.

e

d ang

Cuftodi

20. Et vocatis omnibus presbyteri

s, fimuül expleto jejunio

refecerunt :

6 N

quod f

^1. Poftea vero convocatus eft omnis populus, & per totam

no&tem intra ecclefiam oraverunt, petentes auxilium a Deo

extra Q

lorom,

Xfrael.-

COA UT- VIL

us

videban

Holofer*nes Bez*lyulz'am obfidet , ac pracifo aquedu&tu jubet fontes

potandi

emnes. cuflodiri : quapropter -cices. fità cruciati civitatem tradere

LR

cupiunt : Ozias tamen princeps populi perfuadet, ut ad

ICente

quinque dies boc differatur.

&& mo

DiUo (

1. L TOlofernes autem altera die praecepit exercitibus fuis, ut

9. Ut

afcenderent contra Bethuliam. -

L

Y uf

2. Erant autem pedites bellatorum centum v1

ginti millia, &

Bdio j

d

equites viginti duo millia, praeter praeparationes virorum il

QUi p

lorum, quos occupaverat captivitas, & abdu&ti fuerant de pro-

Io Y

3. Omnes

f

vinciis, & urbibus univerfze juventutis.

tellitil

itl

0$ fOPt(

16. Per zotam diem eratione.) Qus

2í. Istra Eccleffam. ) Synagogam

J

totam ténuerat diem.

aliquam, autlocum am

plum 0þatio-

Crfp[((

17. TibÀ banc dabit viciffitudimem. )

ni deftinatum.

Pcen

I.

!

Hoc tibi rependet.

Ltera die.) Poftridie, quam il-

"t CO]lq

18. $ib tecum Denus in medio noffri.))

la cum Achiore gefta fuerant,

üm hnn'e

.Optamus ut apud nos fedem figas,

2. Equites wiginti duo millia.) Supra

im d

& facra nofira , fidemque in verum

cap. 2, num. 7. dicitur, habuiffe equi-

tlem i

Deum, qui tibi adfit, fufcipias.

tum duodecim millia; itaque inter-

3 Dfocyd

iQ. Cenam magnam.) lNon cibo-

medio temporis fpatio alia decem mil-

Ahda dici

rum varictate, fed numero perfona-

lia advenerant.

In Graco tamen ha-

ïrhUha m

bemus duodecim millia.

^Hj [

TOs, &c.

rum; nam vocaflit omnes presbyte-

Preter præparationes, Ejc. ) Prater

F?ejunz';.) QUOd dura-

* Dtr ajl

n

20. Expleto

copias militares ex iis conflatas , qui

jVelc

ibat ufque ad vefperam.

ex devidis provinciis adjeQi fuerant

M

) huj

inexercitum.

.quecenmt.)AþhiOï,& alios CODViV&S;

15 d;ggws

CAPUT VIL

307

3. Omnes paraverunt fe pariter ad pugnam contra filios If-

popu;o- |

rael, & venerunt per crepidinem montis usque ad apicem,qui

Irtutem

refpicit fuper Dothain, a loco, qui dicitur Bel

:

ma, usque ad

1 ag

Chelmon , qui eft contra Efdrelon.

.

4. Filii autem Ifrael, ut viderunt multitu

dinem illorum,.

ertatet

proftraverunt fe fuper terram , mittentes cinerem fuper capita

placuee

fua, unanimes orantes, ut Deus Ifrael mifericordiam fuam

oftenderet fuper populum fuum.

b n

.8. Et affumentes arma fua bellica,

federunt per loca, quä

domum

t

ad anguíli itineris tramitem diri

gunt in.ter montofa, & erant

cuítodientes ea tota die, & no&te.

jejunio

6. Porro Holofernes, dum circuit per gyrum , reperit, -

or toten

quod fons, qui influebat, aquaedu&tum illorum z parte auítrali

extra civitatem d

12 Deo

"

irigeret: & incidi praecepit aquaedu&tum il-

lorum.

7. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim

videbantur haurire a

quam , ad refocillanduïn —potius, quam ad

u funtt

potandum.

iradrt

$. Sed filii Ammon, & Moab accefferunt ad Holoferneni,

!d

dicentes : Filii Ifrael , non in lancea, nec in fagitta corifidunt;

fed montes defendunt illos

3

; & muniunt illos colles in praecie

N

pitio conftituti,

sfuis U.

9. Ut ergo fine congreffione pugnse poffis fuperare eos, po-

ne cuftodes fontium, ut non hauriant aquam ex eis, & fine

nillit &

gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem fuam,

orum 1*

quam putant in montibus pofitam fuperari non poffe.

10. Et placuerunt verba haec coram Holoferne, & coram -

fatellitibus ejus,

yrum centenarios per fingu-

p

los fontes.

& conftituit perg

Ir. Cum-

MR t r r t n Pt

Qqa

wnigogam

3- Crepidinem.) Latus five radicer.

S. vSealerfzmt per foca

um Ofana'

E

-) Infederunt,

1ve collem.

4icem, ) ILxtremitatem aliquam,

occuparunt loca.

in Greco dicitur difu-

6, Aquæduä'um 9? e 9

a'iriäeret. ) Ip-

fum fuiffe e:ercitum in valle.

fe potius fons ab aquadu&u dirigeba-

äa Cueranta

B«ima.) ln Grecis Romanis eft

tur, quem fenfum ex verbis licet ali-

jf

xbm'(fe equr

Beithemjin Comriutenfibus Belmaim,

ter ordinatis colligere debemus, Vel -

a Brocardo autem in libro de terra

dicere poffumus D;zzgere hicidem effe,

L

j ue intelf'

/

fanda dicitur Abelina, & afferitur a

ac facere, ut bene füoque fini con-

decem m*

Bethulia miiliario uno diflare.

) m j

Cl)elma/z.) in Greco eft. xvxuov ,

venienter canalis procederet, id eft,

vel per ailufionem vicinz vocis Chel-

abundantem civibus aquam perferret. -

7106« Sarelizribus

f8i:.) Grece /ervie

f

) Præteg

mon, vel ob fabarum, qua ibi crefce-

fs.

lüatas !

qu

rent , multit :dipem, faba enim Gra-

4nt

cis &Vaos dicitur.

Centm;zrios.) Centurionäs cum fuis

ieäi fuef

militibus centum,

368

LIBRI?JUDITH

11. Cumque ifta cuftodia per dies viginti fuiffet expleta, de-

5^

fecerunt cifternze, & collettiones aquarum omnibus hàabitanti-

eftote

" bus Bethuliam, ita ut non effet intra civitatem, unde fatiaren-

ferico:

tur vel una die, quoniam ad menfuram dabatur populis aqua

4

quotidie.

lorian

12. Tunc ad Oziam congregati omnes viri, fceminzeque ,

1j

XO

juvenes, & parvuli, omnes fimul una voce.

rium,

13. Dixerunt: * ïudxcet Deus inter nos, & te, quoniam fe-

5. 2I-

cifti in nos mala, nolens loqui pacifice cum Af"yrus & pro-

pter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum.

Pudi)

I4. Et ideo non eft, qui adiuvet,

cum profternamur ante

'oculos eorum in fiti, & perditione magna.

ag

15. Et nunc congregate univerfos, qui in civitate funt, ut

Donini

exa

Íponte tradamus nos omnes populo Holofernis.

16. Melius eft enim, ut captivi benedicamus Dominum, vi-

- yentes,quam morlamur, & fimus opprobrium omni carni, cum

viderimus uxores noítras, & infantes noftros mori ante oculos

noftros.

17. Conteftamur hodie coelum, & terram, & Deum patrum

. ET

noftrorum , qui ulcifcitur nos fecundum peccata noftra, ut jam

]alï

ä

fili ]

1 Me

tradatis civitatem in manu militise Holofernis, & fit finis nofter

brevis 1in ore gladii, qui longior efficitur in ariditaté fitis.

Imon, |

Et

19. Et cum hzec dixiff fent, fa€tus eft fletus, & ululatus ma-

enus in ecclefia;ab omnibus, & per multas horas yna voce cla-

I$ hord.

maverunt ad Deum, dicentes :

3. Ini

Y Pfal

19. * Peccavimus cum patmbus noftris , injufte egimus, ini-

Venit oe|

- 10$.6. qmtatem fecimus.

ate fua

20. 'TTu, quia pius es, mxferere noftri, aut in tuo flagello

& Fr

vindica iniquitates noftras, & noli tradere confitentes te po-

Ienfiy

pulo,'qui ignorat te,

m

21. Ut non dicant inter gentes : Ubi eft Deus eorum ?

Culum *

22. Et cum fatigati his clamonbus & his fletibus laffati fi-

luiff ent,

$. H

25. Exur-

f lda Quo

»

13. Fecifli im nos mala. ) Cladis hu-

19. Cum patribus nofiris, ) Patres

jus noflre caufa es.

noflros imitantes,

Iu s

Loqui pacifice. )! Pacem conciliare.

20. dur im fuo fïdge/lv) Sententxa

I

Vendidit. ) " Yradidit, qug enim ven-

eft: fi tuo flagello vindicare paras

tth,.:i

auntur, traduntur.

(Dus

peccata noftra, diviniam corrept'onem

8 Batyi,

16. Omnz car2n;

Omnibus homini-

libenter admittimus:

oramus; ne tra-

mtm- Sm

das nos in infidelium manus

17. Conteftamur.) [n teftes vocamus.

lm Cenfett

Hno &

CGCAPFUT

ViL & VIII.

309

ett, de-

1b tant*

25. Exurgens Ozias infufus lacrvnrns5 dixit:* /Équo animo

e:f*cotc7 frasres, & hos qumque dies expectemus a Domino mi-

atlaen

fericordiam.

lis aquà

24. Forfi'an enim lndïgnatïonem fuam abfcmdet, & dabit.

gloriam nomini fuo.

tieque;

25. Si autem transattis quinque diebus non venerit adJuto-

num faciemus haec verba , quae locuti eftis.

niam fe

& pro-

"CAPUT VIII

i

nur ante

ffudzth , cujus laus. defzribitur , oacillantes presbyteros , & þm

angu[lia deditionem quinte die meditantes objurgat , quod Lempus

funt, t

Domini miferationi prefcripferint :

eosque bortatur , ut patrum

exemplo populum ad patientiam animent , ac, pro fe Dezzm

nium, vl

precentur , nec f aium fuum

i, Curt

þmtem*w

te OQUl0S

T fa&tum eft, cum audiffet hzec verba Tudith v1dua3 que

E

erat filia Merarl, filii Idox , filii Jofeph, filii Ozize, filii

n pa ttum

Elai; filii Jamnor, filii Gedeon, ülu Raphaïm , filii Achitob,

1 uj

yis nofet

filii Melchize, filii Enan , filii Wathamæ; filii Salathiel, filü S1-

meon, filii Ruben:

e fj

Jatus fta

3. Ét vir ejus fuit Manafïes, qui mortuus eft in diebus mef—-

fis h01 deacezse:

voce C

3. Inftabat enim fuper alligantes manipulos in campo, &

venit aeftus fuper caput ejus, & mortuus eft in Bethulia civi-

imus»

tate fua , & fepultus eft illic cum patribus fuis.

g. E rat autem Judith reli&ta ejus vidua jam annis tribus , &

menfibus fex.

yes te DO

;. Et in fuperioribus domus fuze fecit fibi fecretum cubi-

culum , in quo cum puéllis fuis claufa morabatur,

yum !

Qq3

6. Et

Sïa[fgifï

25. Hac-ver 54 » qua locuti effis. ) Jux-

Graco simeon flii lfrae| ; nam neque

ta id, quod poftulaflis.

Genefis cap. 46. num.

8

neque I,

Paral. 5. num. 3. ubiRuben, filiire-

citantur, ullus, cui S1meon nomen

Patre

l [n Simeon , ffli Rubem. ) W'wit

fuerit, invenitur. Adde in Graco nul-

Judith ex tribu Simeon, utpa-

tet ex cap.

9. num. 2, ubi ipfa ait:

lam Ruben fieri mentionem

Qerteüm

Dens patris mes Simcon. ) Quod vero

$. &eerezum cubiclum. ) Seuprece

" dïcnre pzfü

dicitur,

Simeon filii Ruben, mendo-

torizm tabernaculum , ut eft in Greco.

fi£

o* o

u

fum cenfetur a Serario , Bellarmmo,

Cum puellis. [nis. ) Vel cognatis ,

amus»

Saliano, & alis, & legend,um cum

Yal anczlhs

anus

f

319

LEIBRIJUDITH

6. Et habens fuper lumbos fuos Ciliciaïü,jejunabat omnibus

| Y5 i

diebus vitae fuae, praeter

fabbata, & neomenias; & fefca domus

*

fitutil

]írael.

51

1. Erat autem eleganti afpe&u nimis, cui vir fuus reliquerat

fic faci

divitias multas, & familiam copiof;

feíTiones, armentis

elt cor

boum, & gregibus ovium plenas.

À

litate pl

8. Et erat haec in omnibus famofiffima, quoniam

timebat Dd—

'IS'Q

minum valde , nec erat, qui loqueretur de illa verbum malum.

9. Heec itaque cum audiffet, quoniam Ozias promifitfet,

qui der

19. f

quod transatto quinto die traderet civitatem

n conf

teros Chabri, & Charmi.

; mifit ad preSby—

fs pro

10. Qui venerunt ad illam, &

dixit illis: Quod eft hoc ver-

20'- E

bum, in quo confenfit Ozias, ut tradat civitatem Affyriis, fi

fingum

intra quinque dies non venerit vobis adjutorium ?

&hunil

1I. Et qui eftis vos, qui tentatis Dominum ?

& facii

12. Non ett ifte fermo, qui mifericordiam

N

provocet, fed po-

&

2b

tius qui iram excitet, & furorem accendat.

iium

D&

13. Pofuiftis vos tempus miferationis Domini, & in arbit

Corda «

veftrum diem conflituiflis ei.

Dolri,

14. Sed quia patiens Dominus eft, in hoc

ipfo apæniteamus,

24,*]

& indulgentiam ejus fufis lacrymis poftulemus :

Tenttus.

1$. Non enim quafi homo, fic Deus comminabitur, neque

eif G&us

ficut filius hominis ad iracundiam igüammabitur.

16.Ef

23. $1

tunt De

6. Neomezias. )' Calendas, primos

mante Deum peccatores non audire;

3 Tl

fcilicet cujufq

ue menfisdies, qui He-

Vel certe dici poteít, hicenomine ten-

brais feflivi erant.

tationis intellipgi provocationem ir&

Omini

divine ex defedtu confidentie in Dei

$. Mafet. d presbyteros , &je. ) Non

Dis fügo.

ex faflu, vel fuperbia evocant, fed vel

providentiam, & bonitatem , in quo

3. *]

fiudio confilii füi minus evulgandi,

peccatunt Dethuli& cives, quos par

vel, ut inquit Serar, quaíl. 16. quia

erat tam multis divinis promiffis de

per ierun

-N—:»..—'.s

primarios viros arguere ftatuebat, id

divino auxilio piis fperando confirma-

publice, a femina prafertim , fieri

ÉR

Sic dicuntur filii 1ír2e] in deferto

Aul

! H

non conveniebat, -Vel tandem, quia

tentare Dominum , cum jurgantes

bUS ü

fecreti füi tenax prodire nolebat do-

Y fippe

contra Moyfem dicebant : Dz zobis

V. ]n f

mo, donec urgeret neceffitas.

aquam , ut bibamus, neque enim de di-

9 tumldac

[1. Qui tentatis Dominum.) Non

viüa potentia dubitabant: fed de d-

videtur noxa, nec Dei tentatio tem-

vina erga fe cura, & providehtia , un-

pus deditionis flatuere, nifi intra il-

de dicebant.

Efine Dominus in nobis ?

0. F

Iud feratur auxilium.

Fortaffe abfur-

Ctr. D

W

Alia etiam ratione videntur in Dcum

tu

&um non effet dicere, Juditham ita

peccafle, de qua vide infra num. 26.

pie fenfiffe, inquit Salianus, & Scri-

12. Sero.) Res.

,7?1&,

hbefav

itno

pturam id recitare duntaxat, ficut D.

I$. Non enim qua[t borko.) Qui mina-

Pt

Auguít, fatetur de ceco nato, affir-

tur interdum inanjter, & fme eftectu.

Dus ens

*

CAPDPUT:-VIE

51I

ftibus

16. Et ideo humiliemus illi animas noftras, & in fpiritu con-

domi

ftituti humiliato, fervientes illi.

17. Dicamus flentes Domino, ut fecundum voluntatem fuam

Iquerat

fic faciat nobifcum mifericordiam fuam: ut ficut conturbatum

TIQ€nts

eft cor noftrum in fuperbia eorum, ita etiam de noftra humi-

litate gloriemur:

bat Do

-18. Quoniam non fumus fecuti peccata patrum noftrorum,

malum.

qui dereliquerunt Deum fuum, & adoraverunt deos alienos,

mlf ie

19. Pro quo fcelere dati funt in gladium, & in rapinam , &

presby

in confufionem inimicis fu1s. nos autem alterum Deum nefc1«

qus praeter ipfum.

ioc vere

20. ExpeCtemus humiles confolationem ejus, & exquiret

yll b)

fanguinem noftrum de affli&tionibus inimicorum noftrorum,

& humiliabit omnes gentes, quaecumque infurgunt contra nos,

& faciet illas fine honore Dominus Deus nofter.

fed po

21. Et nunc, fratres, quoniam vos eftis presbyteri in populo

Dei, & ex vobis pendet anima illorum , ad eloquium veftrum

[

rbitriUm

corda eorum erigite: ut memores fint, quia tentati funt patres

noftri, ut probarentur, fi vere colerent Deum fuum.

jtearmus,

22. * Memores effe debent, quomodo pater nofter Abraham "Gen.

tentatus eft, & per multas tribulationes probatus, Dei amicus ??: '

P neq1

effec&tus eft

-

23. Sic Tfaac, fic lacob fic Moyfes, & omnes , qui placue«

16

runt Deo, per multas tribulationes tranfierunt fideles.

n

24. Illi autem, qui tentationes non fufceperunt cum timore

,omme fete

Domini, & 1mpat1ent1am fuam, & improperium. murmu1at1o-

fontm [

nis fuze contra Dominum protulerunt,

us n "

25. "Exterminati funt ab exterminatore, & a ferpentibus :Cor.

perierunt.

26. Et 19* 7

quOS Fer

ammlfïs :

16. Humgiliemus ei rwwms nojims )

o1. Presbyteri.) Seniores ; quafi di-

wüHïma'

A&Gibus pæmtennæ, jejunio, oratio-

cat, fenatores.

ne fupplici.

Zpima illerues. ) Mita ilorum.

m'g'ä[lte!

17. In /i«pfräm €orum. ) Aiï'yrxolum

A4. eloguium.) Eloqulo oratione ,—

D/I 770bl$

ob tumidas, füperbafque miánas, &

adhortatwne

emm lcd-

€onatus eorum.

- dbrabam tentatus eft ) Gen.a2.1.

(cd de l"

20. Exquirer fznguimem , $c.) Ulc1f—

^; Ejdeles.) Ovdo verborum eft:

cetur Deus nos; & fangumem no-

& omnes fideles, qui placuerunt Deo;

"T

;47'0)5

flrum.

tranfierunt per multas tribulationes.

h IDD

eum

De 4,?71&1072;6:/:. ) Vel fenfus el't

2$. Mb exterminatore, 6c.) INum.^2t.

n nurt

67

liberavitnos ex afflidionibus, quxbus

6. Pf. 10$. 14. 1. ad Cor. 1o. 9. & 16.

premimur; velper afflidiones, qui-

Exterminator eft Angelus, qui per

g müw

bus eos Deus affliget.

ferpentes immiílos Hebraos perdidit,

J

d

.

31

"*

-

LIBRI JUDITH

46. Et nos ergo non uïcifcamur nos pro his, quäupatïmur.)

j 1

n cap

47. Sed reputantes peccatis noftris heec ipfa fupplicia minora

effe flagella Domini, quibus quaf! fervi corripimur, ad emen-

qui 2

dationem , & non ad perditionem noftram evenif/e credamus.

Deus

38. Et dixerunt illi Ozias, & presbyteri : Omnia quae locuta

41

fattum

es, vera funt, & non eft in fermonibus tuis ulla reprehenfio.

29. Nunc ergo ora pro nobis, quoniam mulier fancta es, &

.0

timens Deum.

provid

6.*]

3o. Et dixit illis Judi

Lth—: Sicut quod potui loqui, Dei effe

cognofcitis :

ptiorun

Curreb

51. Ita quo

d facere difpofui, probate fi ex-Deo eft, & orate,

:

üt firmum fáciat Deus confilium meum.

x

fhultítu

m Abra

?. 36

42. Stabitis vos ad portam no€te ifta, & ego exeam cu

mea, & orate, ut ficut dixiftis, in die

.

Tünt eo

lum fuum Ifrael.

-bus, quinque refpiciat

".

$T

Dominus popu

]

43. Vos autem nà

lo , ut fcrutemini actum me

um, & usque-

9. $l

dum renüntiém vobis ; nihil aliud fiat, nifi oratio pro me ad

fu. & i

:

Dominum Deum noftrum.

fis, &

44. .Et dixit ad eam Ozias princeps Juda

: Vade in.pace,l &

1o. ]

Dominus fit tecum in ultionem inimicorum noftrorum.. Et

beHa ib

iE

revertentes abierunt.

CAPUT- IX.

Jllorum !

.

af

n

g

N

Juditb Jeje

en$, ac bumilians, pro populi liberatione ]Drojz'rmïa

precatury usque fibi virtus detur evertendi

Dicere t

Holofernem. .

J

Itonjs c

iüm (sliee

Juttus fi.

I.f WUibus äbfcedentibusj Judith ingreffa eft oratorium fuüum:

Tiodum v

& induens fe cilicio, pofuit cinerem fuper caput fuum*:

Conita. jus

& profternens fe Domino, clamabat ad Dominum , dicens:

Idinitis

*Gen. 2. Domine Deus patris mei Simeon,* qui dedifti illi gladium

iri g

^ cig, W

34.26.in defenfionem alienigenarum, qui violatores extiterunt in co-

fuüo—:

Yeillgg y.

inquinatione fu

g, & denudavleruntq femur virginis in con

sst

à

7 conf,,þ

nem:

1 deden

-—26. Nak ulcifcamur mos , &c.) Qua-

Firium. faciat. ) Det fucceffum.

4' Ula 0j

£j de Deo nobis auxiiium non feren-

32. Extam.)Exibo.

Zira mea. ) Ancilla mea.

j

Cogijafl'.)

te vindictam fumentes, prodendore-

g' 0??2.?78; É

ligionem , & ad ejus templi everfio-

Efenfonem.) Mindi&am ; hoe

0C s. g

nem hoftibus iter pandendo.

2.D

enim fignificat Graca vox

:

x u u016,

Vide, que dehocSimeo-

g"*ïtimes 1

31. Probaze. ) INon difquifitione,

fed favore , & privatis publicifque

nis facto diximus Genef. 34. num. 23,

Cere th: [

precibus profeguentes.

ubi qua& hic ha?entut? .explicavimus.

CAPUT IX

313

afïmur.)

3. Ft dedift mulieres illorum in praedam , & filias illorum

mhinora

in captvitatem , & omnem praedam 1n divifionem fervis tuis,

] etmet«

qui zelaverunt zelum tuum : fubveni, qua&fo te, Domine

xXdamys.

s

Deus meus, mihi viduz.

z

? locuta

4. Tu enim fecifti priora

2

& illa poft illa cogitaüi" : & hoc

Chenfio.

fattum eft, quod ipfe voluifti.

26 €

$. Omnes enim vize tuae

Hparatæ funt, & tua judicia in tua

providentia pofuift.

Dei effe

6. *Refpice caftra Affyriorum nunc, ficut'tunc caftra iEgy-

,*E xQ.

14092

ptiorum videre dignatus es, quando poft fervos tuos armati

( orate,

currebant, confidentes in

multitudine bellatorum.

quadrigis, & in equitatu fuo, & in

jm Abna

runt eos.

7. Sed afpexifti fuüper caftra eorum: & tenebrze fatigave-

refpicidt

8. Tenuit pedes eorum abyffus, & aquae operuerunt eos.

y üsque-

g. Sic fiant & iíti, Domine, qui confidunt in multitudine

fua, & in curribus fuis, & in contis, & in fcutis, & in fagittis

9 06 8

füis, & in lanceis gloriantur,

1o. Et nefciunt, quia tu ipfe es Deus nofter, qui conteris

us u

un H

bella ab initio & Dominus nomen eft tibi.

Ir. Erige brachium tuum ficut ab initio, & allide virtutem

tua ,

illorum in virtute tua: cadat Värtus eorum in iracundia

qui

pro]ïïüf(*

Dicere etiam poffumus in hoc. fa&o

ganter textus Gracus, qui fic hàbet:

Simeonis duo elfe diftinguenda, ze-

Fatla fumt, qu& cogitafisz , E& prafentia

lum fcilicet ulcifcende injurie , qui

fuerunt , que. deliberaflz , &5 dixerunt ;

juftus fuit, huncque a Judith laudari ;

ecce ad[nmus 5 omnes enim viatue para-

m füut:

modum vero illius fumendaz , qui fuit

144 & judicium tuum in pranotione , id

yut foum'

contra jus gentium, & fcedus cum

eft, provifum , & premeditatum eft.

Sichimitis contra&tum , & hunc dam-

6.. Sicur tunc caffra Agypriorum , &c.)

i

Qicets

naria Jacob. Genef, 49. s.

Vide Exodi 14.9.

j glacum

neillati Dine incefti.

( n cotnquinatione [4a. ) ln turpitudi-

7. Tenebra fatigaverunt eos. ) 'Fes

jnt y

nebrg, & unibra mortis , quafatigati,

Iz confuftonem.) Quod /fcilicet fa-

& opprefli funt.

&um dedecus affert.

g. Jenuit pedes eorum aby[[us.) Inffxs

?

4- lila pofé il/a.) lia poft alia.

fint d limoprofundi , ut alia occafione

m

Cogitaff;. ) Scilicet facere.

loquitur David Pf. 68. 3.

. Osznes enim *via zua paratt funt.)

11. Promittgnt.) Sibiipfis, fperant.

Hoc eft, quod etiam Anna dixit in

Cornu altaris tui. ) Altare tuum,

hot

Cantico r. Reg. 2. 3.'1-0-/ eparantur co-

: s

figurate pars ponitur pro toto. Vel

Grad

yox

gitationts , 1d. elt, que cogitat , & fa-

certe cornu gloriam fignificat, ut in-

cere vult, ftatim effe&a dantur. Eje-

terpretatur Ecman. 3a.

o Simm

- Bibl, cum Cem. Menoch, Tom, II

4-

gyn 2

Rr

fj

le

j14

LiBra]]UPBT(T 'fï—ï;

qui promittunt fe violare San&ta tua, & polluere tabernacu-

$, !

lum nominis tui, & dejicere gladio fuo cornu altaris tui.

abftul

b

12. Fac, Domine;ut gladio proprio ejus fuperbia amputetur:

d

13. Capiatur laqueo oculorum fuorum in me, & percuties

Tninzy

eum ex labiis charitatis meae. -

füum,

14. Da mihi in animo conftantiam, ut contemnam illum, &

il p

l

virtutem , ut evertam illum.

»

16,

*jud. rs$, *Erit enim hoc memoriale nominis tui

» ^

DÀ

, cum manus foe-

4 C

E

m

r

1- minae dejecerit &um.

ifta coi

16. Non enim in multitudine eft virtus

! tua, Domihe, neque

1deo D)

in equorum viribus voluntas tua eft, nec fuperbi ab initio pla-

Compa

cuerunt tibi: fed humilium, & manfuetorum femper tibi pla-

$. Tt

cuit deprecatio.

polent;

17. Deus coelorum, creator

-aqu-arum, & Dominus totius

&

ereaturze, exaudi me miferam deprecantem, & de tua mife-

pe&ni

ricordia praefumentem.

18. Memento, Domine, teftamenti tui ,& da verbum in ore

chri'tudj

meo, & in corde meo confilium corrobora, ut domus tua in

.

&N

fan&tificatione tua permaneat :

D

Centes :

I9. Et omnes.

Confi]

alius praeter te.

gentes agnofcant? quia tu es Deus, & gon eít

t Jenf

CAPUT X

Orum,

9. Rt

Studitb pulcberrima ,. aptiffime ornata , Bethulia cum fuüa. ancilla

egreditur, C ab exploratoribus deprebenfa ducitur ad Flolo-

&

'erüem , qui ox ejus capitur pulcbri-

7

tudine. -

QAM"

ACtum eft autem, cum ceiï"aiï'ety clamare ad Dominum,

Brttiof :

I.F

minum.

€$ um Ue

furrexit de loco, in quo jacuerat proftiatalad Do

Ornar

üdi

Es

2. Vo-

OOnherr

13. Labis eharitatus mes. ) Labia

oPïafFe m

dicitur Pfalm. 146.10. — Non z2 fortitu-

Tet,q

Charitatis vocantur, ex quibus ver-

dime equi voluntatpps halebir, mec im ti-

t proï)e!

borum 9(.0&',04:" quedam, five jucunda

Lbiis viri beneplacitum erit ei, volunta-

orationis gratiaexiftit, Verba dulcia,

tem habere, eft aliqua re gaudere ; &

FUOR t

illam probare.

Vi

lpr

amorem pre fe ferentia , quein E van-

Wt

gelio dicuntur veréa

gratia de orepro-

18. Teffamenti tui.) Promifforum

;

D"f[ï!mm

cedentia.

popule tuo.

15$. Mermoriale nozeinis mz:.) Fa&um

Domus 254.) ''emplum, quod-in-

Yit

inemorabile, quod in &ternum no-

fideles everfum eunt.

? Ut g t

TOl poffr

aminis tui gloriam cedat.

ln fanétifrcatione tua permaneat.)Non

M*qm

16. Voiuntas tu4.) Iloc eft, quod

polluatur, non profanetur.

Mu

SUCDA PUT X

31$

Pü&Cüv

2. Vocavitque Abram fuam, & defcendens in domum fuam,

l

abftulit a fe cilicium, & exuit fe veftimentis viduitatis fuze.

Itetur:

3. Et lavit corpus fuum, & unxit fe myro optimo, & diícri-

tCULIeS

minavit crinem capitis fui, & impofuit mitram fuper caput-

fuum, & induit fe veftimentis jucunditatis fuze, induitque fan-

um &

dalia pedibus fuis, affumpfitque dextraliola, & lilia, & inau-

res, & annulos, & omnibus ornamentis fuis ornavit fe.

us fre-

" 4. Cui etiam Dominus contulit fplendorem: quoniam omnis

ifta compofitio non ex libidine, fed ex virtute pendebat :

neque

ideo Dominus hanc in illam pulchritudinem ampliavit, ut in-

tip pl

comparabili decore omnium oculis appareret.

jb pl

5. Impofuit itaque Abree fuze afcoperam vini, & vas olei, &

polentam, & palathas, & panes, & cafeum, & profe&ta eft. -

s tot]us

sE

6. Cumque veniffent ad portam civitatis , invenerunt ex-

j mife-

pe&tantem Oziam, & presbyteros civitatis.

7. Qui cum vidiffen

»

t eam , fl:upentes mirati funt nimis pul-

"

inort

chritudinem ejus.

$ tua m

9. Nihil tamen interrogante

s eam , dimiferunt tranfire«j di-

centes: Deus patrum noftrorum det tibi gratiam, & omne

confilium tui cordis fua virtute corroboret, ut glorietur fuper

m d

te Jeruíalem

; & fit nomen tuum in numero Sanétorum, & ju-

ftorum.

t; omnes una voce: Fiat, fiat.

r ais

9. Et dixergþt hi, qui illic eran

RAr2

; ïo.]udith

vEMMET)

Hl

i

2'. A B-

am fuam.) Ancillam fuam.

Sandalia.) Calceamenta non qua-

3. Myre eptime.) Unguento

liacunque , fed pulchra, & elaboratà, .

divitumque mulierum propria.

pretiofo, odorato; ^veo enim Gra-

Cis un

Cum fe

Dextralicla. ) Armillas,

ymfttm «

uentum fignificat.

ornat

[

udith, non vult effe fcandalo

Lilia.) Qu&vis manuum , aut colli

ominum

! '

Holopherni ,

fed exifllimandum eíft

ornamenta , quz ad delicias, & mun-

», NO

dum muliebrem fpedtant; nam Gra

optafle, ut ille conjugium ejus appe-

teret , quod etiam [udithe optabile

ce eft oudwvac, d v& vv

; mfo fiti

erat proDei gloria, & relieionis confer-

$« "fcoperam."vini.) Afcopera fac-

g n

vatione, totiufque populi falute, qu&

cum utricularem , & coriaceum figni-

j voluntà

viduit.ti

ficat.

privato bono loxllge prepon-

In . Graeco eft |' aoxomícqy $

3ud6ïe !

derat.

qu£ a Polluce inter

innarizxz vafa re-

Difcriminavit.)Diferiminavit capil-

cenfetur.

oftul

fforurm.

los in duas, vel plures partes difcre-

Polentam.) Y orrefaca hordei farinam.

vit, ut in cirros, & plexus artificiofe

Palathas.) Mlailas caricapgum, ari-'

quod n

colligi poffent.

das fcilicet ficus in maflam compret-

Mimam.) Muliebre capitis orna-

fas.

Cur proprios cibos fecum ex-

N

mentum.

tulerit, ipfamet exylicaþ Cap«12:2:

316

LIBRIJUDITH

IO. ]udlth vero orans Dominum, tranfivit per portas ipfa,

20

fleme

& Abra ejus.

ir. FaCtum eft autem , cum defcenderet montem, circa or-

1is, j

tum dier, occurrerunt ei exploratores Affyriorum, & tenue-

funt eam, dicentes :

Unde venis? aut quo vadis?

12. Quæ refpondit: Filia fum Hebraeorum, ideo ego fugx

yi/dyh

a facie eorum, quoniam futurum agnovi, quod dentur vobis

in depraedationem pro €0, quod contemnentes vos, noluerunt

ultro tradere feipfos, ut invenirent mifericordiam in confpe&u

I.TI

Veftro.

15. Hac de caufa cogitavi mecum, dlcens Vadam ad faciem

qui vo.

$T

principis Holofernis, ut indicem illi fecreta illorum, & often-

dam illi quo aditu poffit obtinere eos, ita ut non cadat vir

fem lat

? N

unus de exercitu ejus.

placu

14. Et cum audiffent viri illi verba ejus , conüderabant fa»

4 E

ciem ejus, & erat in oculis eorum ftupor, quomam pulchri-

tudinem ejus mirabantur nimis.

fecu

(Us

1U$ tec

15. Et dixerunt ad eam: Confervafti animam tuam, eo quod

$V

tale reperifti confilium, ut defcenderes ad dominum noftrum:

I6. Hoc autem fclas5 quoniam cum fteteris in confpe&tu ejus,

l,

fanttum

ü

bene tibi faciet, & eris gratiffima in corde ejus: Duxeruntque

illam ad tabernaculum Holofernis , annuntiantes eam.

fed &b

6 N

17. Cumque intraffet ante faciem ejus, ftatim captus eft in

fuis oculis Holofernes.

-

18. Dixeruntque ad eum fatellites ejus: Quis contemnat

90 41

populum Hebraeorum , qui tam decoras mulieres habent, ut

futit tne

non pro his merito pugnare contra eos debeamus ?

1

19. Viders itaque Judith Holofernem fedentem in conopaeo,

quod erat ex purpura, & auro, & fmaragdo, & lapldlbus pre-

LU SUnze

tiofis intextum :

&

Pfrf cä[l»

20. Et

& Veïb

Plebzmtm

10 Tr"anf"wt p** portas & ) Vltæ,

orationem illius a mendacio vindi«

lum

)u

& pudoris periculum prudenter adiit

cari potuilfe.

Vide Serzn in cap. 13.

udith , divina revelatione , aut faltem

dere

infpiratione confirmata.

15' Con[ervaffi 4mm4m fuam.) Mi

1n

12. Fugi a facie eorum. ) Multafiunt

tam tuam.

) du g

uülth mte!

2 judith, & dicuntur, que ad fimu-

16. .4nnuntiantes eam.) Eam fcili-

0 em

latlonem pertinere videntur, & men-

cet adeffe; vel de ea cum Holopher-

Tloum

dacium. chendum,hcere cum hofti-

ne fermonem mifcentes.

bus artificio uti, & ftratagematis ;

18. S:ztell:tc:.) Grace eft , un«f

V Pa

Uran

P s æqmvecatxone in mente retenta ,

quifque ad praximum [uum.

El

uu()(

"s

C-APUT X, & Xl

3íy

s ha,

4o. Et eum in faciem ejus intendiffet, adoravit eum, pro-

flernens fe fuper terram.

"T

Et elevaverunt eam fgrvi Holofera

nis, jubente domino fuo.

tenue

CAPUOT XL.

zo fügi

jfudztb ab Holoferne [uper cauja fuge fue interrogata jmponid

t Vobis

üli , [beciofam pollicens viftoriam.

luerunt

1. "]'Unc Holofernes dixit ei: ZEquo animo efto, & noli pa-

nfpe&u

vere in corde tuo: quoniam ego numquam nocui vito,

| facieft

qui voluit fervire Nabuchodonofor regi.

z often-

2. Populus autem tuus, fi non contempfiffet me, non levaf-

fem lanceam meam fuper eum.

idat vit

3. Nunc autem dic mihi, qua ex caufa receffifti ab illis, &

placuit tibi, ut venires ad nos?

bant fee

f

4. Et dixit illi Judith : Sume verba ancillae tucze, quoniam

pulchri-

fecutus fueris verba ancillae tuce, perfe&tam rem faciet Domi-

nus tecum.

e0 quod

$. Vivit enim Nabuchodonofor rex terrze, & vivit virtus

;ofttüt:

eius, qua eft in te, ad correptionem omnium animarum er-

Qu eji

rantium :

C

runtqe

fed & beftize agri obtemperant illi.

juoniam non folum homines ferviqnt ili per tes

6. Nuntiatur enim animi tui induftria univerfis gentibus , &

y din

indi-

Rr3

gntffnïlät

20. /dorarvit eum.) Corporis pro-

NNec Tudith jurans per Holophernem,

funda inclinatione civilem reveren-

aut Nabuchodonofor magis peccat,

bent; t

tiam illi ut Principi exhibuit.

quam Jofeph jurans per falutem Pha-

raonis Genef. 42. 15. & 16.nonenim

onopéo

4 Qoe verba.) Excipe orationem

tanquam per Déeos alienos, fed per

meam.

eos jurabat, in quibus aliquid-divi-

ibus p*

Perfetlam rem faciet Dominus tecum.)

num refplendebat, au&oritas (cilicet,

j L

H

Hac verba, ut ab Holopherne acci-

& poteftas.

INec falfo jurat Judith,

piebantur , promittunt fequenti con-

cum conftet quamplurimos homines,

filium , quod proponebatur , debellan-

& beftias Regi Nabuchodonofor ope-

T Vi[lldi'

dos penitus Hebreos; in Greco ad-

ra Holophernis ferviviffe.

; in Cü?- 13:

ditur: Neque excidet Dominus meus ab

| Virtus ejus. ) Potentia ejus.

Vi«

s. qua cogitavit , & inffituit.

Sed

d correptiontos omnium aurmarum

At )

Tudith intellexit rem perficiendam per

errantium.) N ere didum ; nam permit-

tit Deus mortales malis atteri a ty-

riorum.

cedem Holophernis; & fugam Afly-

rannis, qua tamen eo diriguntur, ut

, Holoplt

$. Vrvit enim Naäucbadänofar Rex ;

errata vite corrigant;aut peccata patrata

£$e.)

urandi formula , fic Elifxus

afflidione illa luant. -

Eliam alloquens dicebat: w 2e-

6. Bonus , €9 potezs.) INihil abfurdi

dii Wf'['

]

miptss ,( wivit anima tua 4 Iegs 2. 4-

dicit ; non enim dgerant adulatores, qui

3*8

LIBRIJUDITH

Ij

indicatum eft omni feeculo, quoniam tu folus bonus, & potens

E

es in omni regno ejus, & difciplina tua omnibus provinciis

/

& exi

m

praedicatur.

:

*Sup.

v

2.*Nech

oc latet quo&d locutus eft AChiBr, nec illud igno-

niens!

$- 5-

ratur , quod ei juferis evenire.

:

filem,

$. Conítat enim, Deum noft

rum fic pec&ätis offenfum , ut

20n ef

mandaverit per prophetas fuos ad populum, quod tradat eum

16. (

pro peccatis fuis.

1. ]

9. Et quoniam fciunt, fe offendiffe Deum fuum, filii IHírael,

*

puntiar

tremor tuus fuper ipfos eft.

t

Io. Infuper etiam fames invafit eos, &

& cora

ab 'aridi'tate aquae

bant al

jam inter mortuos computantur.

ir. Denique hoc ordinant, ut i

E

19 À

"

pterficiantl peco'ra4 fua, &

bibant fanguinem eorum :

tudine)

^ t2. Et fan&ta Domini Dei fui, quce preecepit Deus non con-

20. ]

tingi , in frumento, vino & oleo, haec cogitaverunt impendere,

te anie g

& volunt confümere, quàe nec manibus deberent contingere:

1. P

ergo quoniam haec faciunt, certum eft, quod in perditionem

$

CU$ Qu

dabuntur.

for ag

14. Quod ego ancilla tua cognofcens, fugi ab illis

; & mifit

me Dominus haec ipfa nuntiare tibi.

L!

I4. Ego

italoquerentur. Quamquam «ye3àc

II. Dibas: f;znguz';zem eafum..) Hoc

a Grecis pro forti paffim ufurpatur;

(ut etiam quod fequenti verfi:ulo ha-

& ita /olus bomus , idem erit , quod

betur) per ampliationem explicandum

fortiffimus.

eft : ut fcilicet fieri poffit , & credi-

Er di[|plima fua omnibus provinciis

bile fit Judeos ad taiia fiti, & fame

gradicatur. ) In Gra&co elt , Porezs es

compellente adductum.irl; nonautem

an feientia , & mirabilis 12 expeditiomf-—

à

quod re ipfa jam hujufmodi delibera-

bzus bells.

tionem fufcepiffent ; jumentorum fan-

5 ]

208« S£e peccatis effex;

G;—m, lut, &5c. )

guinem abfumere vehementer veta-

m.) Deg

$upra dixerat Bethulienfes immunes

bantur Hebrzi, Lev. 17. 10. & alibi,

filem

In t

fuifle a peccatis patrum füorum ; po-

12. Et (antla Domini, 6c.) Primi-

Tofolym

ls

tuit ergo, quz hic dicit, intelligere

t*mmpham

non de civibus fuis, fed de populo

tias frupgum , & decimas intelligit,

univerfo, in quo multi Deum of-

quarum rerum tantam eíle dicit ían-

tvaj

4661);5 0

&itatem , ut eas laici ne manibus qui-

»e

fenderant,

dem contre&are poffent , multo mie

p Ü ünjam

IO. Fames imafít.eos. ) Supra fitis

nus edendo confumere in loco iiliut-

$ t2

tantum mentio fadta eft, fed verum

fim

W.

modi profano. Vide Deut. 12. num.

tiad,

4

fuerit etiam fame laborafle, magista-

6. 8- 15. 18-

Dorrzn

men fiti, quamquam ne in ciborum

ts

quidem copia comedere poffunt , qui

15.M»fit. me D.minus bac izfa murtia-

fiti zftuant, cum cibus nec humecta-

re tib;, ) ita me

gerere, ac fi veniiïega

g hini

nuntiatura.

7i poffit, nec deglutiri,

;

ï

M

CWPI T XFT

319

Doters

14. Ego enim ancilla tua Deum colo

»etiam munc apud te:

Qvincis

& exiet ancilla tua, & orabo Deum,

IS. Et dicet mihi, quando eis reddát peccatuim faum, & ve-

d-

niens nuntiabo tibi, ita ut ego adducam te per mediam Jeru-

falem, & habebis omnem populum Ifrael; ficut oves quibus

um, ut

non eft paftor, & non latrabit vel unus canis contra te :

lat eom

16. Quoniam haec mihi di&a fünt per providentiam Dei.

17. Et quoniam iratus e

1 ítacl,

nuntiare tibi.

X

ft ills Deus, hsec ipfa miífa fqm-

18. Placuerunt autem omnia verba haec coram Holoferne

?

t ag

& coram pueris ejus, & mirabantur fa

pientiam ejus, & dice-

bant alter ad alterum:

Lf1123 &

I9. Non eft talis mulier fuper terram in

'afpe&u, in pulchri;

tudine, & in fenfu verborum.

on cott

20. Et dixit ad illam Holofernes: Bene fecit Deus,qui mifit

yendere,

te ance populum, ut des illum tu in manibus noftris :

fingcre:

21. Et.quoniam bona eft promiffio tua, fi fecerit mihi hoc

jitionem

Deus tuus, erit & Deus meus, & tu in domo Nabuchodono-

for magna crst & ngmen tuum nominabitur in univería terra.

& muilit

D

X

.) Hoc

erüvyj,() ha*'

pl

jndum

& aete

J

:i,, & hne

non autem

dj deloere"

l15. Zdddwcam te per mediam Jerufa-

Nun latrabitvelumus æï-.«miï. ) Pröver—

sonmit-

iem.) Deduxit per Judzam , & Teru-

bialis loquendi formula, ei fimilis,

enter vel

falem in triumphum, cum deeo Hie-

quz habetur Exxod. 11. 7. sox emurier

j & llibh

rofolymis , " & per totam Judeam

canis ab bomine ujqme ad pecus.

iNon

, Drin

kriumphatum eft.

latrabit vel unus canis, cum te extin-

" Habebis omnem lpopulwm . I/zael freut.

&o reddita pace omnia vconquiefcent.

'mtelh'git ]

dat

&ves , &c.) Hac videntur intelligenda

16. Per Pvüviden-tidm Dei.) In Grz«

nzüibus q'J!'

per ironiam dicta, quemadmodum 3.

co eft, /ecundum pracognirtonem meam.

muïtO mv

eg. 22.1$. a Michza Achabo refpon-

Utriüfque eff hzc providentia , feu

(liut-

previdendi, & pranofcendi facu!tas,

loco |

fum eft: "cende , & vade profpere , &

"

,, RUT

£radet Dominus im wiasus Regis , &$c.

Dei tanquam donantis, ]udith tan-

Wel certe tunc impletum efít, cum

quam accipientis, & habentis.

Tud&i nullo fervato ordine fugientes

1

'

"

d

pl

lgu Pæeri,r.:) Servis , aulicis.

(s

ij

:

. AMlyrios perfecuti funtg

"l

320

LIBRI ]U'D"I:T;H

yo. ]

C-A P-UT OXHL

fervis!

Sruditb in locum. tbelaurorum Holofernis introdutla , faculta

ten

Hebree

n5

obtinet propriis ve[cendi cibis , noCleque ad orationem egrediendi :

Tum;a

auario autem die in comvivium indutla , coram Holoferne comedit

19

eS bi—bz't,quz' ejus co

ncupijcentia ardens , vebementer

0na p

inebriatur.

faciem

Unc jufïit*eam inttoire, ubi repofiti erant thefauri'eä"jus5

14 (

1. T

& juffit illic manere eam

domino

illi de convivio fuo.

, & conftituit, quid daretur

u Q

2. Cui refpondit Judith, & dixit: Nunc non potero mandu-

ficiam,

care ex his, quae mihi przecipis tribui, ne veniat fuper me of-

omniby

fenfio: ex his autem , quse mihi detuli, manducabo.

Is E

. Cui Holofernes ait: Si defecer

Tient a

int tibi ii';a, quae tecum

detulifti, quid faciemus tibi?

L]

m

4. Et dixit Judith : Vivit anima tua, domi

ne meus, quoniam

1 conq

non expendet omnia haec ancilla tua, donec faciat Deus in

*

T. E

;qnanu mea haec, quae cogitavi. Et induxerunt illàm fervi ejus

Jücundi

in tabernaculum ) quod praeceperat.

2

19. Fi

$. Et petiit, dum introiret, ut daretur ei cop

ia noCte, & ante

e& änim;

lucem egrediendi foras ad orationem, & deprecandi Dominum.

Ip..Ft

6. Et przecepit cubiculariis fuis, ut ficut placeret illi exiret,

- RTavers;

& introiret ad adorandum Deum fuum , per triduum:

20. Ft

7;. Et exibat noét

1busvinxvalïem Bethulize, & baptizabaþ fe in

Tum my

fonte aquae.

L

8. Et ut afcend

ebat, orabat Dominum Deum Lfrael, ut diri-

Rnf t

Tatdum Ein

geret viam ejus ad liberationem populi fui.

Erolutg a

9. Et introiens, munda manebat in tabernaculo, usque dum

!

acciperet efcam fuam in vefpere.

: Io.*l*;g

10 o

7,.- Baptizabat fe ia fonte «qua.) Pu-

1. "f Hefaui ejus. ) Gr&ce eft, aevv-

Qüi he

eduara Vaía, & fuppellex ar-

rilicans fe, fi forte aliquam legalem

?oty

] entca.

italice dicimus 7 4rgezzaríz.

labem contraxiffet ex eo, quod cum

I5 Gs

De comvivio fito.) Hoc fiebat hono-

infidelibus verfata effet. Sic Marci

cap. 7. num. 4. jud&i 4 fero bapti-

"f0

ris caufa, & ut haberetur forme cura.

Dium ho

Sic Danielis capite primo , tribus pue-

zabantur, id eft, a foro domum re-

a

ris cibus regius conflitutus eft.

verfi, ut labes confuetudineinfideliutm

P &f

fPïïdom

e. Veniat [uper me offenfo. ) Grace

contra&tas abítergerent,

) üta

la fonte aqua. ) Cujus aque du&tum

1

li tribug

féandalum, fciicet , ne peccem , fi

przciderat HHolophernes cap. 8. n. 6.

t

&tg

comedam cibos, quos vetor come-

- dere religione Dei mei.

9. Munda mantbat , &c, ) Sententia

lL p 15!641

A- Vivit anima tua.) Per vitam tuam,

eft. ilam purificatam , & mundam

Qoncy

At

! ] ïr'lm CQ;

|

N

UNXPUT XH

x

221

1o. Et fa&um eft, in quarto die Holofernes fecit ccenam

fervis fuis, & dixit ad Vagao eunuchum fuum: V

ade, & fuade

TAT

Hebreeam illam, ut fponte c

onfentiat habitare mecum.

rediati :

1I1. Foedum eft enim a

pud Affyrios, fi foemina irrideat v1-

Qumtdr

Tum; agendo ut immunis ab eo tranfeat.

U

I2. TTunc introivit Vagao ad ]udith, & dixit ï.Non Rfereatur

bona puella introire ad dominum meum,ut honorifice:ur ante

faciem ejus,ut manducet cum €o, & bibat vinümin jucunditate.

ür eus,

13. Cui Judith refpondit: Quae ego fum, ut Contradicam

- Qaretüt

omino meo?

I4. Omne , quod erit ante oculos e

jus bonum, & oþtimum,

; ftandt-

faciam. Quidquid autem illi

placuerïit, hoc mihi erit optimum

r me of*

omnibus diebüus vitze mez.

E

I5. Etfurrexit, &

ornavit fe 'Veüim"ghto fuo, & ingreffä

ye tecum

Ttetit ante faciem ejus.

16. Cor autem Holofernis concuffi

u

^

im eft, erat enim ardens

in concupifcentia ejus.

)

| quoniam

| Deus t

I7. Et dixit ad eam Holofernes: Bibe nunc, & accumbe in

fervi eu5

jucunditate, quoniam invenifti gratiam coram me.

18. Et dixit Judith : Bibam, domine, quoniam magnificata

o k a

eft anima mea hodie pree omnibus diebus meis.

Jorbimum

Ig. Et accepit, & manducavit, & bibit coram ipfo ea, quae

jj h

paraverat illi ancilla ejus.

D

20. Et jucundus fa&tus eft Holofernes

"ad eam, bibitque vi-

num multum nimis, quantum numquam biberat in vita fua.

zabag frit

manfiffe feorfim in loco ad commo-

I3. Que ego fum , urt comtradicam Do-

j t di

randum attributo, diem totum, dtio

euno meo??) Nerborum Vagao duplex

evoluto ad vefperam ex fecum delatis

erat fententia, altera fimplex & intel.

cibum capiébat.

lectui primum obvia, quatantum ad

que qum

lO. Fecit cenam fervis fuis.) Dome-

cenam, ad familiaritatem , ad hilariz

o

fticis videlicet, nemine vocato ex iis,

tatem invitabatur Judith: altera infi-

e ,,qltl

jh

qui negotiis praerant, ut notavit tex-

diofa, & tectior, quaad flagitium vo-

n l

mlem

tus Gracus.

INoluit vidélicet nobi-

cabatur.

Et Judith quidem priorem

Od uf

les viros teftes habere nequitie fua.

fenfum accepit, ideoque fe ad ejus

,

, Mi

Ad Vagao eumuchum fuum.) Exfi pro-

obfequium paratam eífe refpondit.

d

poptt

prium hoc nomen videatur, fere ta-

Holophernes autem , & Vaypao alte-

m

men fpadonum commune fuit apud

rará verborum fentenriam fpectabant,

T.

Perfas, ut ait Plinius lib. 13. cap. 4.

e

du

& verborum ambiguitate decepti fünt.

& illi tribuebatur , qui dominabatur,

14- Optzzunm. ) 1n Graeco eft, Fzffzzzzs.

pre ceteris in aula.

20. Í;berar.) In Graco eft, D;e

fj 9:

l1I. [rridear virem. Y Defpiciat, &

D.

entia

concubitum abnuat.

Hna iQ eft, coena una.

Seni

& m 9

Jiibl. cum Con. Menoch, Tom. II

-

$8

CAPUT

?2

UDITH

LïBRi]

L

CAPUT XIII.

pE

ad onsti

jfudztb faä'ia ad Deum oratione, prafdidit caput ebrii Holafärms :

runtad

quod ad coucives Betbulie deferens eos ad gratiarum a&ftionem

B

bortatur , ipfa *oero ab omnibus benedicitur, £ zicbior, 'vzþ

portas.

Holofernis capite , ob Fupeþzt

r H

T autem fero fatctum eft, feftinaverunt fervi illius ad ho-

TUnt pte

4f

I5 E

fpitia fua, & conclufit Vagao oftia cubiculi, & abiit.

X

9. Erant autem omnes fatigati a vino:

Textimur

16 E

3. Eratque Judith fola in cubiculo.

4. Porro Holofernes jacebat in leCto, nimia ebrietate fopitus.

verfi : 1ll

flentium

s. Dixitque Judith puellae fuce, ut ftaret foris ante cublcu-

lum, & obfervaret.

17 D

200 def

6. Qtetltque Judith ante le&um , orans cunrlacrymls & la-

biorum motu in filentio j

i. E

7. Dicens: Confirmà me, Domine Deus Tírael, & refplce

quam pu

in hac hora ad opera manuum mearum, ut, flcut promififti,

popuh f

ferufalem civitatem tuam erigas: & hoc, quod credens per te

I9 E

lCens : ]

poffe fieri cogitavi , perümam

8. Et cum hzec dixiffet, acceffit ad columnam, quze erat ad

& ecec

caput le&tuli ejus, & puglonem ejüs, qui in eà hgatus pende-

UOl per q

bat, exolvit.

20. V

telus e

9. Cumque evaginaffet illum, apprehen(ht comam capltls

ejus , & ait:

Confirma me, Domine Deus, in hac hora.

rex QUE

ingi tari

Io. Et percuffit bis cerv1cem ejus, & abeldlt caput ejus,

& abítulit conopceum ejus a columms, & evolvit corpus ejus

entim ] m

fruncum.

21 50

11. Et poft pufillum exivit, & tradidit caput Holofernis an-

æCU]um 1

cillee fuze , & juffit, ut mitteret illud in peram fuam.

22. Un

12.Et

Benedmt

ysj

TeGgit n

d s

Winaverunt fervi illius ad bofpi-

10. Ab/?u/;t conopeum ejus 4 columnis. )

Ha fua. ) WNe feicet propere

Conopzum ipfum abítulit una cum

23 !u

vino domiti ea repetere non poffent,

capite, ut ex eo intelligerent , qui non

& turpiter ebrietatem proderent; vel

noverant Holophernem, caput illud

ut quamprimum FHolopherni faculta-

ejus effe, non vero cujufpiam alte-

k COthponer

tem rehnquerent vacandi voluptati..

I-velt

lgum

rius hominis gregarn.

Odi

3. Sola im eubienlo.) Vigil feilicet.

Evolvit corpus ejus truncum. ) A le-

lg fiof

. Erigas. ) INon collapfam illam

&o fcilicet in terram , unde Vagao,

ly fttam

-

qu:dem fed Flolophernis metu pene

ut habetur cap. fequenti num. 14. il-

"bnspürtav

proftratam ftabilias.

lud in terra jacens invenit.

S.. Pugiozem.) ln Gregco eft ,. A4ci-

] Fftztv

Düæ )

11. Poff pufilum.) Paululum tempo-

qncen , id eft , gladium Perficum.

ris refpirans , Deo gratias agens , &

eü) n0£l

cnd. Z db

353

CAPUT xIII.

'q5. Et exierunt duze, (ecundum confuetudineü& fuam , quafi

!ofärnis: |

ad orationem , & tranfierunt caftra, & gyrantes vallem , vene-

ruünt ad portam civitatis.-

(Ctona

udith a longe' chfcodibuts murorum: Aperite

.13. Et dixit ]

portas, quoniam nobifcum eft Deus,

qui fecit virtutem in Ifrael.

: ,vzfo

I

QCi

*1'76

Y w^

4. Et fa&um eft, cum audifent viri vocem ejlus,V

|

s ad ho-

runt presbyteros civitatis.

I5. Et concurrerunt a

d eam omnes, a minimo usqïie ad

| abiit. :

maximum: quoniam fperabant eam jam non effe venturam.

16. Et àccendentes luminaria congyraverunt circa eam uni-

verfi : illa autem afcendens in eminentiorem locum

p

fopitus.

/

4

ó jumt fieri

CubiCu-

filentium. Cumque omnes tacuiffent,

ftrum , qui

17. Dixit Judith : Laudate Dominum Deum no

non deferuit fperantes in fe.

is ;& h

dimplevit-mifericordiam fuam,

18. Et in me ancilla fua: a

quam promifit domui Ifrael: & interfecit in manu mea hoftem

; refpict

1

iomififtiy

populi fui hac no£te.

19. Et proferens

de pera caput Holofernis ; oftendit illis,

np

dicens: Ecce caput Holofernis principis militide Affyriorum,

& ecce conopaeum illius, in quo recumbebat in ebrietate fua,

æ enat ul

ubi per manum fceminge percuffit illum Dominus Deus nofter.

js pente

40. Vivit autem ipfe Dominus, quoniam cuftodivit me An-

gelus ejus, & hinc euntem, & ibi.commorantem, & inde huc

revertentem , & non permifit me Dominus ancillam fuam co-

)f2

inquinari, fed fine pollutione peccati revocavit me vobis, gau-

put $U

dentém in vi&oria fua, in evafione mea, & in liberatione veftra.,

21. *Confitemini illi omnes, quoniam bonus, quoniam in * Pft.

3fp1'15 ejus

-

105.I.

facculum mifericordia ejus.

&106.

fertis u

22. Univerfi autem adorantes Dominum dixerunt ad eam :

,

Benedixit te Dominus in virtute fu

*

a, quia per te ad nihilum

pE

redegit inimicos noftros.

— À

)

Bene-

,M [01

mïlllll $

n Ifrael, dixit ad eam:

l

& um a

23. Porro Ozias princeps '—popu

S.

non

u

eïït, qül

ilud

fe cömponens, ut nullum patrat& ca-

potentiam contra tnimicos ; fteut etiam ho-

gpu

die fecit.

i

jfpiam

i

dis veltigium appareret, quod a cu-

Ílodibus notari poffet.

od4. Voezverunt presbyteros Ciïl;;dtiï.)

lp peram [uam.) Nas, in quo prius

Apud quos erant claves civitatis.

j

)À

9101

cibos portaverat, utdicitur in Graco.

13. Sperabant eam jam mom e[fe vtue

ntt W

faram. ) Non fperabant venturam,

,num- M ;

12. Dus.) Ambz.

13. Fecezt wirtutem in Ifvael.) In Gra-

23. Princeps-populi in lfrael.) ln Be-

«po-

co ell, »voéifezm Dens, Deus nofler ad f a-

thulia; nam mniverfo regno pr&erat

tulum t

Manatíles.

3

giendam adbuc jbr!itzfdimæ lraed, 6

»

324

DpIiPRIdqAUDITH

dicta es tu filia a Domino Deo excel

ío, prae Omnibus/mulie«

s. Ft

vibus füper terram.

& exte

24. Benedittus Dominus, qui creavit coelum, & terram, qui

impeam

te direxit in vulnera capitis principis inimicorum noftrorum:

) Tu

25. Quia hodie nomen tuum ita magnificavit, ut non rece-

foum ex

dat laus tua de ore hominum, qui memores fuerint virtutis

4 Cu

Domini in &ternum, pro quibus non pepercifti animze tus&e,

lfernis,

propter anguftias , & tribulationem

generis tui, fed fuxbvenifti

tum, de

ruinz ante confpettum Dei noftri.

$. Cur

-26. Et dixitomnis populus: Fiat, fiat.

Quoniam

: 47. Porro Achior vocatus venit, & dixit ei TJudith : Deus

- . Tu

Ifrael, cui tu teftimonium dedifti, quod ulcifcatur fe dé ini-

rhicis fuis, ipfe caput omnium in

?eli&o g

credulorum incidit hac IQI.LO&E

prepati

in manu mea.

Ctffo ge

28: Et ut probes, quia ita eft5 ecce caput Holoferh*is, ';;ui

7. Mo

in contemptu fuperbize fuze Deum I1frael contempfit, & tibi

interitum minabatur, dicens: Cum cap

&put Ho

tus fuerit populós Ifrgel,

egref f

2ladio perforari praecipiam latera tua.

29. Videns autem Achior caput Holo

fernis, anguftiatus pfæ

$& Qu

fils Cücuy

r

pavore,cec

d

ejus.

idit in faciem fuam fuper terram, & æfcuayit anima

: 9. Bor

Ingrds

3o. Po

ftea Qero quam refuinpto fpifitu re»creatus eft, proF

Cidit ad pedes ejus, & adoravit eam, & dixit :

lmem an

tDUs Ho|

31. Benedi£ta tu a Deo tuo in omni tabernaculo Jacob, quo-

niam in omni gente, quae audierit nome

10. Ny

^

n tuum , magnificabi-

piülindo

tur fuper Fe Deus Ifrael.

p

Tt. Sei

CAPUT ;XI"V.

tnajoros

[2, ]n

Holofernis capite in muro fufpenfo , Achiorque circumcifo , udei

Vernisä-fu

in Zdl]yrios irruunt , qui Holofernem- excitantes , mortuumque

tmoeueutes vebememfi timore concutiutnitur.

n uf

1. T Mxit autem Judith ad omnem populum : Audite me,.fra-«

lts

ftm (pecie

tres, fufpendite caput hoc fuper muros noftros:

1l

5. Ft

tr

3 M-Plüm

2$. Pro 73526;:5.) Eoduod, eft Gre-

deftuavit anima ejus-) D eliquium paf-;

b

M

:*,qu

ch

eifmus Z»' à».

- fus elt variis perturbationum motibus

ul düte

concurrentibus in cor ejus.

V Klb

riculum adire voluifti.

Nom pepavcifli anima tua, ) Vite pe-

Z

Lllm m

31« Super fe. ) Kebus a te

geftis

:

29. dogufliatus pra pdvore./) Supra

commremoratis.

h !t

phmu

" dat;

£nodum admigans » & flupens.

CAPUT XIV.

2$

w

5 fulie

9. Et erit, cum exierit Sol, accipiat Lnu:,qmsqæ árma fua,

& exite cum 1mpetu non ut defcendatxs deorfum,fed quaix

m qui

impetum facientes.

forum;

3. Tunc exploratores neceffe erit, ut fuglant ad principem

J TeC6

fuum excitandum ad pugnam.

virtutt

.4. Cumque duces eorum cucurrerint ad tabemacuïum Ho-

b (2

lofernis, & invenerint eum truncum in fuo fanguine voluta-

bvenil

tum , decidet fuper eos timor.

5. Cumque cognoveritis fugere eos, ite poft 11105 fecuris

quoniam Dominus contereét eos fub pedibus veftris.

: Dews

-

6. 'Tunc Achior videns virtutem, quam fecit Deus Ifrael,

( dé n

xeli&to gentilitatis ritu, credidit Deo, & circumcidit carnem

ac no&e

preeputii fui, & appofitus eft ad pcwpulum Ifrael, & omms fuce

ceffio generis ejus usque in hodiernum diem.

11i5, qul

7. Mox autem ut ortuüs eft dies, fufpendeaunt fuper muros

t& tibi

eaput Holofernis, accepitque unusquisque vir arma fua, &

lus frae)

, egreffi funt.cum grandi ftrepitu, & ululatu.

9. Quod videntes e'(ploratores, ad tabernaculum. Ho! ofer-

Qs prae

nis cucurrerunt.

Lanima

Porro hi, qm in tabernaculo erant, vementes, & ante

mgreffum cubiculi perftrepentes, excitandi gratia, inquietu-

dinem arte moliebantur , ut non ab exmtanübus

fed à fonan-«

eft, pro

tibus Holofernes eVIgllaret

lCOb-) quo"

1o. Nullus enim audebat cublculum virtutis Aiï'yrlorum

pulfando; aut intrando aperire.

tgnlhca

1r. Sed cum veniffent ejus duces, ac tribuni, & univerfi

majores exercitus regis Aflyriorum , dixerunt cubiculariis t.

r2. Intrate , & excitate illum quon*am egreffi mures de ca-

vernis: fuïs3 auü funt provocare "nos ad praelium :

o

f Wæz

Ss

3

13.Tunc

fumqu

9. Qn uf defi'mddt:: deorfzm , &$c.)

&o privilegio , & difpenfatione circa

Ideft, volo vos exhibere tan-

legem Deut. 32. 3. qu& prohibet Am-

o ge Ht

tum ípeciem parátorum ad pugnam,

monitasrecipi in Ecclefiam Dei etiam

& ad illam defcendere volentium.

poft decimam generationem. Vide Se-

3.« Expleratores. ) Quos Grecus.vo-

rar. q. 1. in hoc caput, qui vult ad-

uH

|Cat rj» meoQuNaxm ;

folent enim none

miífüm in Rempub.ut non modo civis

nulli ante caftfa, & fatis ab illis pro-

effet, fed etiam honorum R eip. capax.

culexcubare , qui vel minimos ho-

9. Sonantibus.) Strepentibus.

mm01

ftium motus ilico fignificent

1o. Virzutis Affyriorum.. ) Principis

6. Gircumcidit.) Aliena manu , cum

virtutis, id eft, exercitus.

i ate geü

12. B;re/ff d cavernis,) Pror-

anum data eft opportunitas.

"dppofitus eff. ud papulxm Ifrael.) Fa-

fus loquuntur, ut illi olim Philifthai

^

i.

326

LIBRI JUDITH

$)

13. Tunc ingreffus Vagao cubiculum ejus, ftetit ante corti-

nes Lir

nam., & plaufum fecit manibus fuis:

:

fgfpicabatur en?mr. illum

60

cum Tudith dormire.

el

armat?

14. Sed cum nullum motum

Jacentis fenfu aurium caperet,

quo us

acceffit proximans ad cortinam, & elevans eam, vidensque ca-

7 M

daver absque capite Holofernis in fuo fanguine tabefactum

Afjjrio

jacere fuper terram, DxclazlxaV'it voce magna cum üeFu,.,& fpi—

T

abitulet

dit veftimenta fua.

15. Et ingreffus taberna

g. Hi

culum Judith, non invenit eam ; &

Quae er:

exiliit foras ad populutm,

16. Et dixit: Una mulier He

bræa fecit confufionem in do-

in peco

thinimo

mo regis Nabuchodonofor, ecce enim Holofernes jacet in ter-

tionibus

Tà, & caput ejus non eft in illo.

17. Quod cum audiffent principes virtutis Affyriorum, fci-

9. lo

Bethli

derunt omnes veftimenta fua, & intolerabilis timor, & tremor

Io,

cecidit fuper eos, & turbati funt animi eorum valde.

-18. Et fa£tus eft clamor incomparabilis in medio caftrorum

Ua voc

tu hono

eorumn.

QAPUT-XY.

Il Q

quod cg

ZAflyrii , perfequentes Hebraos , omnibus reli&tis fugiunt z.. m.'v li

TiS: id&

fpoliis colle&is plurimum ditati funt : Studitb autem a pontifice ,

diin;

& a populo benedicitur &? que Holofernis propria .

12, t

fuerant , ifi traduntur.

1. N

Wt 2 p

Unique omnis exercitus decollatum Holofernerh audiffet,

l. Po

x.C

fugit mens,; & confilium ab eis, & follol tremore,& metu

probu f

agitati fugae praefidium fumunt,

*

mo fuo, fed inclinatö

annw

2. Ita ut nullus loqueretur cum proxi

I.h

capite, reliCtis omnibus, evadere feftinabant Hebraeos, quos

armatos fuper fe venire audiebant , fugientes per

,

lïrias campo-

rum, & femitas collium.

b PF' [/7,

4. Videntes itaque filii Ifrael fugiente

$5 | fecu,tix funt illos;

Jl fue;

* Quy

j

Defcenderuntque Clangentes tubis, & ululantes poft ipfos.

tatey f,*n

U

*

4. Et quoniam Affyrii non adunati, in fugam

ibant preecipi-

Profequi tu

litabant

tes: filii autem Ifrael uno agmine perfequentes? debi

7' 0?11! 4l

Eemeeecae n

omnes, quos invenjm pqtuiifent.

————————SnÀ— d

$ Mifit

T p

1. Reg. 14. 11.

En Hebras egredinntar

17. Virtut;s,) Exercitus.

Alidum

db in

dle ca'vernis, in quibus abfcondititfuerant,

Ebilitabast. ) Cædebad

d

u l]. 5

16. Fecit confwfonem. ) lgnomini&

*D

imebant.

d.

F, inter-

)

Waye s

3

Rotam inulfit.

*

Haï

/

|

kj

- $32

CAPUODT XX

onrti-

«. Mifit itaque Ozias nuntios per omnes civitateso & regio-

nes Iírael.

?

L

? rllum

'6. Omnis it

aque regio , omnisque urbs ïele&am juventutem

armatam mifit poft eos, & perfecuti funt eos in ore gladii;

iperet

quo usque peryenirent ad extremitatem finium fuorum.

ue a

7. Reliqui autem, qui erant in Bethulia, ingreffi funt caftra

fattum

Aflyriorum, & preedam, quam fugientes Affyrii reliquerant;

) & fCi'

abítulerunt, & onuftati funt valde.

8..Hi vero, qui vittores reverfi funt ad Bethuliam, omnia;

am, &

quae erant illorum, attulerunt fecum, ita ut non effet numerus

in pecoribus, & jumentis, & univerfis mobilibus eorum, ut à

vin do

t m tet

minimo usque ad maximum om

»

nes divites fierent de præda-«

tionibus eorum.

9. Joachim autem fümmus pontifex de Jerufalem venit in

WP fci

Bethuliam cum univerfis presbyteris fuis , ut videret Tudith.

ttemor

10. Quze cum exiffet ad illum, benedixerunt eam omnes

una voce, dicentes: 'Tu gloria Jerufalem , tu letitia Ifrael,

dtrorum:

tu honorificentia populi noftri.

Ir. Quia fecifi viriliter, & con

fortatum eft cor tüum, eo

quod caftitatem amaveris, & poft virum tuum, alterum nefcie-

[

Y

ris: ideo & manus Domini confortavit te, & ideo eris bene-

!

L

diécta 1n zeternum.

nfijïee,

12. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat.

'Oi

Ü

15. Per dies autem triginta, vix colle

&a funt fpolia Affyrio-

rum a populo Ifrael..

ffe

qudiffe

14. Porro autem univerfa, quze.Holofernis peculiaria fui

probata funt, dederunt Judith in auro, & argento, &

veftibus&

t med

gemmis, & omni fuppelle&tili, & tradita funt omnia illi a populo.

& virgini-

inclinato

15. Et omnes populi gaudebant cum mulieribus ,

-þu,s, & juvenibus, in organis, & citharis.:

CAPUT.

05, quoS

; campo"

&. Per omnes civitates,) Per .quas

— 9. dttulerunz fecum. ) Nam qui in

Aflyrii fugientes tranfire poterant.

Bethulia remanferant , omnia fpolia

gt J

6. Quouíque pervemirent ad extremi-

colligere non potuerant ; vix enim

satem . finium. ) Ulterius enim illos

triginta dierum fpatio colleca funt,

L pos.

profequi tutum.non erat.

.

ut hoc eodem cap. dicitur num. 13.

t necip"

7. Onuflati. ) Onerati ,

in 'Græco

9. Presbyteris. ) Senioribus. popult.

xtopant

Mariana legen-

10. Iw gloria Jeruíalem,) Divinum

bil

eft, Jitati funz valde.

j

dum putat Aomeffati ; nam bomeflare

enim cultum, qui Hierofolymis exer-

D i

A

aliquando in Scriptura eftditare. Eic-

cetur, & ab, Aiïypiis fpericlitabatuþ *

clef.ar. 53.

Facile eff enim in oculis

confervaüi.

intde

135. 4n organis , 65 cirbaris.) In Grg-

;;Znt 1

Dei fubito boneflare pauperem , id eft,

ditare; nam in Greco eft Mou»räaa;.

CO dicitur »concurriiïe omnes mulie4rgs

4LIBRI IUDITH

CAPUT- XVL

$N

Tits

1

Canticum Sfuditb ob victoriam : venit populus Serufalem bolocäzgf?a

fe

cum gratiarum a&tionibus oblaturus : tandemque Sfudith plena die- ..

Jlli,

9. E

to lt

, tum moritur ; €? dies bujus voicloria perpetuo apud Judaos

dn numero [anttorum dierum celebratür.

10 l

J.']'Une cantavit canticum hoc Domino Tudith, dicens:

füos mi

in.$.

2. Incipite Domino in tympanis,./cantate Domino in

cymbalis, modulamini il

Giptvan

li pfalæum-novum, exgltaïe, & yin-yo—

cate nomen ejus.

.

| ..Iz.H

bella .,—Dominus- nomen eü illi.

Qs

5.. Dominus conterens

4. Qui pofuit caftra fua in medio populi fui;ut eriperet nos

13'. T

tunt hu

de manu omnium inimicorum noftrorum.

L

s. Venit Affur ex montibus ab Aquilone !

n multitudine

AE

fortitudinis fuze: cujus multitudo obturavit torrentes & equi-

glentes (

eorum cooperuerunt valles.

Dei mei

- 6. Dixit fe incenfurum fines meos, & juvenes meos occi- -

d H)

€0 nof

furum gladio, infante

-

$ mneos dare in praedam, & virgines inþ

captivitatem.

e

16. À

7. Dominus autem omni

potäns nocuit 6um, & tradidit eum |

N

-

in manus foeminze, & confodit eum.

A

z

PT

Unt : mif

Ifrael ad videndum Judith, cumque

enim obvios habuiffet Angelos Tacob -

thyrfis in manibus, ifla precedente

Genef. 32. 2. Caffra, inquit , De; fust

Tat Yoc

(quam olea una cum ancilla corona-

bsc , & Pfalm. 33. $-

LInomitret Anges.

N

lus Domüns :29 circuitu tumentium eum

Occfus ef ]

verant) choros duxiffe, fequentibus

viris armatis, cum coronis, & liymnis.

& erzpiet eos, feu, ut eft in Graco,;

4 Trwnjj

l. Mitavit canticum boc, 6c. ) Ple-

& in Hebrzo.

Cafira 1í circmitm t

Uitts,

mentium Deum metatur Angelus ; ut* fcig

[ Til ?

— nius hec habentur in Grs&co

licet illos tueatur.

textu

$. incboavit , inquit ; 7uditb

fanes, Wt f

cozfefionem banc in emni lfrael , & fub-

(&, Vemit Affur ex montibus ab "hgqui-

Porr

0 T-ltm

einebat ommis populus laudem banc, &

lozc.) Ejft enim Aílyria, unde cum

lais f

exercitu venit Holophernes, compa-

Celebratus

dixit fztditb. 2

2. dncibite Domino. ) Incipite canere

-

ratione Jude& partim ad ortum, pa-

lonem.

, ,G?Paf"'f 4

in Domini laudem.

trim & magis ad Aqui

U tyto a,ux

3. Conlierens 66114.) DebeMHans ho-

Obturavit torvemtes, )

Valles, &tor-.-

rentes per eas decurrentes operuit.

vf sj

bt i s

fles, ipforumque vires conterens ,&

,

—

1hæ4

commriunuens.

£. Dixit.) Sibi perfuafit, & jadta-

f?fl'ns,-

u

;5

Dominus nomen eff illi.) Et nomini

vit fe

g 6"M0 n

4r.

7. Neeust eem.) Gracifmus , pro

res fignificata re

fpondet ; quia vere

7 (

Dominus eft.

Nocuit ei , id eft, delevit, in nihilum

Qul j

dlxat

4. Caffra fua. ) Caftra Dei funt vel

redegit. In Graco eft 29:cyo*, eft

por

: glf)rlo]d]

tabernaculum ; feu templum, vel fan-

autem 49sréc , loco moveo, irritum

m

f

pOPuli !

&orum Angeluo'rumx cohortes, Cum

facio , fruürgr.

]

lr

j b,/. Cg? an

-

CAPU T XxVL

329

...8. Non enim cecidit potens eorum a juvenibus, nec filii

Titan percufferunt eum, nec excelfi gigentes oppofuerunt fe

tieeofa

lo de-

ili, fed Tudith filia Merari in fpecie faciei fnze diffolvit eum.

9. Exuit enim fe veftimento viduitatis

MALOS

,&indïait fe veftimen-

to lzetitie in exultatione filiorum Ifrael. '

1o. Unxit faciem fuam unguento, & colligavit cincinnos

IH

fuos mitra, accepit ftolam novam ad decipiendum illui.

ymino it

1ir. Sandalia ejus rapuerunt oculos ejus, pulchritudo ejus

captivam fecit animam ejus, amputavit pugione cervicem ejus.

123.

Horruerunt Perf» conftantiam ejus, & Medi audaciam

í

ii

ejus.

;eret no$

13. Tunc ululaverunt caftr

a Aü'yriokrumlD nquando apþarue—

runt humiles mei, arefcentes in fiti.

ltitudine

14. Filii puellarum compunxerunt eos, & ficut pueros fu-

, Cepi

gientes occiderunt eos: perierunt' in praelio a facie Domini

n

Dei mei.

*

e0s OCC

15, Hymnum ca

.

ntemus Domino, hymrium novum cantemus

Deo noftro.

r

jirines n

16. Adonai Domine , magnus.es tu

tua, & quem fuperare nemo poteft.

,& præglaru/s -in]l virtute

didit euti

17. 'Tibi ferviat omnis creatura tua: *quia dixifti, & fa&ta Gen.x

4

funt : mififti fpiritum tuum

; & creata -fgnt, & none

ü) qui re'- Pfzim

) elog ]awb

ï(iftat voci tuae,

18. Montes ?? 9

" Du luit

m p

8« Ceeidiz potems £orum.) Cecidit,

eít, Xut iü*aelitas ab hoflilibus copiis

occifus eft Imperator eorum.

preffos, & laborantes tanto imalo fe-

nb ID g

4 Twvenibus.) Viris validis, & ro-

varet, & hofte profligato attolleret;

; j GïæCON)

buflis. -

? lf"

& g)oriofos redderet.

Fs Titap. ) Filii Titanum funt Ti-

12. Herrueranr.) Stupuerunt atto-

(ii Vf

tanes, ut fili hominum, homines.

niti , & paventes mirati funt. -

Porro 'T'itanes gigantes funt, quorum

Conflantiam. ) Wobur, audaciam ,

"T A*

immanis fortitudo veterum hiftoriis

celebratur.

animi prafentiam.

undt ,cum

13. Humiles mez.

) Qui prips:aiïii&i;

Oppo(ue:unz fe. ili,).In Gr&co eft

dejecti, humiliati.

&xi£Seyro dvro , quod non male ver-

I4. FEjli puellarum.) Pueri adhuc te-

qem

| ortum, p*

tebatur in aliquibus biblis, — Lzpofze-

neriores ,

& impuberes adolefcen-

jjes, 4001

runt i, hac enim vis eft verbi Graci

tuli; cum enim eorum matresxoed as

; opttit

PsiriSqu , & refpondet Italice phrafi

hoc ell, pse//« vocentur, non pof-

J

gl banno caricata, glz banno f^tta.

funt earum- filii parvuli non effe.

j &l

9. J exuíratiome feliorum — Mrael. )

Compumxerunt. ) Nulneraverunt,

us y

pïO

Quafi dicat, non inanem ex cultu cor-

16. ddonai Domine.

; n

u

poris gloriolam, fed falutem, & lati-

mine.

) Domin;, Do-

di

tiam populi quzfivit.

In Graeco eft;

ssg,r,rfi-

17. Mififfi fþiritz.;m tuum. 9 creala

n

lp fublimitate laboram:sum i Ifrael, id

Jzem.) n Gr&co exop4es, id eft,

T

; $ B,ä/ um o2 Mtnocb. Tom. II

i

À

330

LIBRï;üDä?H

r8. Montes a fundamentis movebuntur cum ar

.

ficut cera, liquefcent ante faciem tuam.

quis : petree, :

L &dimi

19. Qui autem timent te, magni erunt apud te per omnia. -

vito fü

.20. V& genti infurgenti fuper genus meum: Dominus enim

291

omnipotens vindicabit in eis, in die judicii vifitabit illos.

.21. Dabit enim ignem, & vermes in carnes eorum, ut uran-

t

Tet Ifrac

tur, & fentiant usque in fempiternum.

22. Et fattum eft poft haec, omnis populus poft vi&oriam

a. D

TUmero

venit in Terufalem adorare Dominum, & mox ut purificati funt,

obtülerunt omnes holocaufta, & vota, & repromiffiones fuas.

lllo temy

25. Porro Judith, univerífa vafa bellica Holofernis, quse

dedit ill1 popuius, & conopeeum , quod ipfa fuftulerat, de cu-

bili ipfius, obtulit in anathema oblivionis.

|

24. Erat autem populus jucundus fecundum facieni fantto«

rum, & per tres men

E

fes gaudium hqjus viétoriae celebratum

-

eft cum Judith.

*

- M.

2$5. Poft dies autem 1illos unu

squisque rediit in domüm

ldranto

fuam, & Judith magna fa&ta eft in Bethulia, & praeclarior

ftfttd,

erat univerfae terrae lírael -

26. Erat etiam virtuti caftitas adjun£ta, ita «t non cognofce-

ret virum omnibus diebus vitee fuze

I.

Ndi

V;ER RO defun&tus eft

Manaffes vir ejus..

E

füp

na glória.

|

27. Erat autem diebus fgüis procedens cum mag

*

L

28. Manfit

&U5 exor

ipfemet fpiritus , quam mifit Deus;,

23. Va]a beilica.) Inftrumenta bellica.

W mitee G.

tundum zdificavit, feu creavit.

Iu anathema oblivionsis.) Nox obh-

19. dnte faciey tuam.) 'Te jubente.

vienis in Gr&co pratermittitur ; figni-

C2tà Viryo

20. Suptr.) Id eft, contra.

ficat autem Deo confecrata, & repo-

77 fhag

fita, ut divinitus acceptz victoriz me-

Cü icet ejus

x etiam cum fuis in hac vita caufam

In diejudicii. ) In. extremo judicio,

moriam. ab oblivione vindicarent.

Omnibus f

adjudicare voluerit, & eos ab hoftium

Vel oblivionem vocat profperum fuc-

lam €on

vexatione eripere ; dies enim judicii

ceffum, qui folet mhalorum oblivio-

* ? 280])1'WW

etiam fignificat tempus cujufcun

nem afferre, ut ait£ Eman. Sa , quo

Q

» m

que

vindiàe a Deo infliétz.

pertinet illud Jofephi patriarche , qui

Téltitygy p

SI. Dgmems, f$ wermes. )

Vel 'per

primogenitum fuum vocavit Mianat-

9 L*iu [7,

ignem, & vermes metaphorice figni-

fem , dicens : Oblvi[ei me fecit Deus

[f lt!þ J

Á

cantur vulnera, & morbi, qui homi-

Trtu

omnium laborum meorum , 6 . domas pa-

)d(' l

nes veluti adurunt, & inflammant.

tris zmej. Gen. 4t1. $1.

lhfu,- ankl. ;

Vel certe intelligitur ignis infernus, &

eq. Secundum faciem fantlorum.) N e

vermis-ille immortalis , quo damnati

fpirituali, modeftaquelstitia, utfan-.

I N dj

cruciantur.

&os decet, vel ante ipfum templum,

-.

zfö-ïfn

ubi facrificia offerebant Deo.

22. Purifcati funt.) Ab immunditia

lt

kiuqt eü;

ex czde Aflyriorum, & conta&tu cada-

27. Diebus feflis procedens. ) Scilicet

Xe

J ]n Ca

Hierofolymam ; quemadmodum An-

M

r

MH

MQ

Werurfx concfa&a.dee Num.cap.31.24.

näl :

: y

«

m

;

2

CAPUT XVI.

331

peite,

.. 8. Manfit autem in domo viri (üi annos centum quinque,

mi. -

& dimifit Abram fuam libera

J

m, & defunt£ta eft, ac fepulta-cum

viro fuo in Bethulia.

s

y enm

08

29. Luxitque illam omnis populüs diebus feptem.

-30. In omni autem fpatio vitze ejus non fuit, qui perturba-

jj urat-

ret Ifrael, & poft mortem ejus annis multis.

31. Dies autem victoria hujus feftivitatis, ab Hebraeis in

Gotiam

numero fanCtorum dierum accipitur

; & colitur a Judaeis ex

DP

o d

iti fünt

yes füas.

illo tergpore usque in praefentem diem.

$, que

j de a

. LIBER ESTHER. -

| fanQlo:

CAPUT PRIMUM.

ebraturt

&eQ

"Ajuero ad potentie , €? glorie fue offentationem. [blendidum -

domur

lebrante conmoioium, regina Vaflbi accerfita venire recujat, ideoque

eclatiot

repudiatur : & Japientum. confilio edi&ium promul,

uxores maritis deferant bonorem.

gatur , ut

ognofce-

1.

N Vdiebus AÁ

n&us &t

fueri, qui regnavit ab India, usque JEthiopiam,

fuper centum viginti feptem provincias:

!

j rlórit

2. Quando fedit in folio regni fui, Sufan civitas regni

ejus exordium fuit.

Ti2

3. Tertio

g Manft

enta bellic

»a mater Samuelis r. Re

Darii Medi. Vide Serar. quzft. 4. Sas

Vox OHI'

Bcata Virgo Luce s.

gflm B&

lian. tom. $. anno mundi 5590. a

sitr; gf

Cwn magna gloria.) Renovabatur,

num. ». & deinceps.

4, 9

fcilicet ejus facinoris memoria , & ab

dÀ Judia ufque Ad detbiopiam.) Qua-

ndong me

omnibus laudabatur, & fortaffe mul-

rum illa terminus erat Orientalis;

vindicaret

ti illam comitabantur, & ducebant.

haec Occidentalis.

enm uv

Super cenium wiginti fepten provin-

jfp

28.D5»difi? Abram fitam liberam.) Me-

jn 9

blimo-

rito ; nam Judithe populo libertatem

cias.) Hebr. rq1 35 medizorb vocan-

in« 9 d

reftituenti famula fuit comes, adjutrix.

tur in Hebreo, quod vocabulum a

Sindd£ y qu

29. Luxzque.) [ufta funeris perfolvit.

radice vy'] du derivatur, quod judi-

D.eons fejtem.) Tuxta Hebreorum

care fignificat. — Erant enim Satrapiz,

j Mu

ritum, de quo dicitur E

five Przfecure, quibus gubernandis

, Nfcllf ]u

cclef 22. 1—3.

& juri dicendo Satrapz, aut Prafedi

g mi t*

lucius mortui [eptem dies.

conftituebantur.

jfiorim

) V

I: [N diebus Affzeri.) V.XX. habent

2- Sufzm civitas.) Mletropolis Per-

yth

drtaxerxit,

Affuerum hunc qui-

fidis ad ripas Choafpis fluvii fita. Sic

tntihy

dam àjunt eífle Darium Hiftafpis Fi-

dicaaliliis, que illic plurima pro-

stpum

Iium

3

ali Cambyfem : alii Artaxer-

veniunt.

:

i

) Gclicl

xem Memnonem : ali Artaxerxem

Regni ejus exordium fuit.) Prius qpi-

ldmodum

L?ngam?num : alii Aftyagem patrem.

dem fegnare coeperat; tertius enim

^

33

-

'LIB'FLI ESTHER

. Tertio igitur anno imperii fui fecit granäe conviviuni

qi

cun&is principibus, & pueris fuis, fortiffimis Períarum, & Me-

centia

dorum inclytis, & praefectis provinciarum coram fe,

$À

4. Ut oftenderet divitias glorice regni fui, ac magnitudinem,

.

TOX Rc

atque ]

aCctantiam potentide fuce, multo tempore

vt m

, centum —fvide-

licet, & o€toginta diebus.

"2

dies convivii, invitavit omnetfhmpo-

lt :

5. Cumque implerentur

pulum, qui inventus eft in Suían, a maximo usque ad mini-

100

mum: & juffit feptem diebus convivium praparari in velti-

ff

am p

bulo horti, & nemoris: quod regio cultu, & manu confitum

larha.

E:

as, f

6. Et pendeban

t ex omni parte tentoria aerii color-isg &

1. U

carbafini, ac hyacinthini , fuftentata funibus byffinis, atque

t cap

purpureis, qui eburneis circulis inferti erant, & columnis mar-

princip

moreis fulciebantur. Leétuli quoque aurei, & argentei fuper

n.(

pavimentum, fmaragdino, & pario ftratum lapide, di

r

erant: quod mira varietate pittura decorabat.

.

forore f

aliis,

,7' Bi

bebant autem, qui igvitati erant, aqreis poculisg&

14 l

yuwe

fant, &

jam anhus regni ejus agebatur , ut di-

Hyaciptbini. ): Alii tabenti Aubrz

jure mj

. (i

citur verficulo fequenti, fed ultimum

Fonibus äyj]ïnis.j Byffü's tenui(fimi

quafi complementum accepte poffef-

lini quoddam genus elt, exeo plexi

& Adm

fionis fuit federe Sufis urbe metropo-

funes.

feptem (

li, in primario folio regni fui; exor-

Lectulj.) Non ad dormiendum, fed

regis) &

dium enim hic pro prima civitate po-

ad difcumbendum ih convivio prz-

nitur, quare Hebr. & Chald, pro ex-

parati.

E

r ina

oerdiuim , habent , mezropolis.

Smaragdino .. . . lapide. ) Hebrae

3. Pueris.) Servis.

eft 1553 Pzoatb. , quod Rabbi David

$. N a,

iä*fü(lgmlx) |

Jnclytis.) Elebr. Satrapis, feu Prin-

uiffe ait duri lapidis genus, marmori

gl f&)ütos

cipibus.

fimile. Chaldzus eryftallinum vertit.

4« Cintum, videlicet , & olloginta die-

Parío.) Lapide candidiffimo, qua-

q4 leoe (

&us.) Menfibus nimirum fex.

Ie eft marmor,

COUViVjum

Gracie advehitur.

quod ex Paro infula

FQum hic

&. Cumque implerenttur. dies comviii.)

Ultima fex menfium hebdomada , uni-

Mira varietste pitlura decorabat.)

At poetios

verfo populo regie civitatis epulum

Lapidibus diverfis coloribus ita com-

26 dicgs

dedit, non exclufis etiam eo tempore

Ef ,'gr |

pofitisinter fe, ut homines, feras;

Principibus, & Satrapis.

arbores , &c. referrent.

rAIP 07"723 1

du vefüibulo borti, €$ nemoris, j In

7. 4lis, atque. aliis wvafes. ) Qüöd

AUn n

atrio regiorum hortorum.

!

ferculorum multitudinem , & varieta»

—

6. ZAerii coloris.

tem fignificat, & immenfam menfz-

MO

habet. cazdidi.

) Häbr.— & Chald.

Crent.

riorum vaforum fupelledilem, & li-

Carbaffni^) |u Hebrao eft vox ejus-

cet non exprimatur in facro textu,

D F g

dem foni p 5*35 carpas, quam viridem

probabile, eft auream, & argenteara

U Ctiam 1 (

fuifle.

«elorem plerique fignificare volunt.

Pïtlll() ; fed i

u od

CAPUTTL

-

[

*

uj

$

IVT.

atque aliis ?afïs/', cibi inferebantur. Vinum quoque, nt magni

fi-

centia regia dignum erat; abundans, & praecipuum ponebatur.

8. Nec erat, qui nolentes cogeret ad bibendum, fed ficut

udinem,

rex ftatuerat, preeponens menfis fingulos de principibus fuis,

ut fumeret unusquisque, quod vellet. .

)m 'vide-

Z

9. Vafthi quoque regina fecit convivium foeminarum in pa-

,nekmv po-

latig: ubi rex Affuerus manere confueverat.

3 mini-

10. ltaque die feptimo, cum rex e(fet hilarior, & poft ni-

jn velti-

tiam potationem incaluiffet mero, praecepit Maumam , & Ba-

-onfitum

Zarha, & Harbona, & Bagatha, & Abgatha, & Zethar, & Char-

Chas, feptem eunuchis, qui in confpectu ejus miniftrabant,

loris, &

11. Ut introducerent reginam Vaíthi coram rege, pofito fu-

$, atque

per caput ejus diademate, ut oftenderet cun&is populis, &

Xnis hat

principibus pulchritudinem illius : erat enim pulchra valde.

tei füpet

12. Quse renuit, & ad regis imperium , quod per eunuchos

mandaverat, venire contempfit. Und

diolt

e iratus rex, & nimio

€urore fuccepfus, -

—135. Interrogavit fapi

entes, qui ex more regio femper ei ade-

is,& aliis,

atque

rant, & illorum faciebat cun&ta confilio, fcientium leges, ae

st

1

jurs majorum.

jf i

14. ( Erant autem primi, & proximi, Charfena, & Sethar,

s temifíint

& Admatha, & Tharfis, & Mares, & Maríana, & Mamuchan,

feptem duces Perfarum, atque Medorum, qui videbant faciem

nl f

ao pre

Gmm-

regis, & primi poft eum refidere foliti erant.)-

15. Cui

Hebrae

.8- Nec erat , qii zolestes eogeret. ad

10. Mazmam.)In Greco eft 4man,

uappi Dor

Libendum.) Innuitur lege Perfarum co-

ifque videtur effe, qui poítea in cru-

1 folitos convivas ad bibendum,

cem a&us eft. liebrzi tamen eum,

s, marmont

um vet

qua lege folutos voluit effe ad hoc

qui num. 1i4. appellatur Mzemawehbaz ,

hü-]mn) qua

convivium invitatos.

Mos etiam

eumdem faciunt cum Amano.

atül

regum hic fuit ab Horatio notatus in

E;mucbi:,) Aulicis, SarmAbis , Ut

fuo 1

arte poetica:

N

habet Chaldaus.

m )

Reges dicuntur magnis urgere culullis :

12. Üue renuit.). Graves auctores.

Et z*crq.uere meero

regïnæ fa&tum excufant.

Stuliro Rege

bus i com

ferts

Praponens men[is frmgulos , &c.) Men-

eonfulitur , inquit Sulpitius , uZezs vi-

115

farum moderatores appofiti primarii

roruz? ocuiss Jpetaeulum corporis prabere,

od

viri, ne quid turbaretur, & ut omnia

juffa abnuit. . Fortaffe .renuit fuper-

4/)

Va(lem'

decore, & juxta.Regis prafcriptum

bius, quam par erat.

fierent. .

13. dnterrogawit fapsentes. ). Fecit,

nfam

menïz

quod irati non folent, ut fcilicet fa-

jl

&

/,Q. Fecit comvorivium in palatio.) Re-

Videtur hoc non

Ü quitls

gio etiam ipía fplendore, non in pro-

pientes confulant.

fact

Q

patulo, fed in Regio palatio, ut pu-

palam fa&um, fed feorfim in' Regie

& 3;060

dor, & modellia muliebris poftulabat.

conüliq.

-

LIBRI ESTHER

334

1*. Cui fententize Vafthi regina fubjaceret, que Affueri »re-

gis imperium, quod per eunuchos mandaverat, facere noluiffet,

D u

16. Refponditque Mamuchan , audiente rege, atque princi-

Matdi

pibus:Non folum regem laefit regina Vafthi, fed & omnes po-

&uptiun

pulos, & principes, qui funt in cunttis provinciis regis Affueri.

17. Egredietur enim fermo regina ad omnes mulieres , ut

/wlw

contemnant viros fuos, & dicant: Rex Affuerus juffit ; utgre-

:

gina Vafthi intraret ad eum, & illa noluit,

18. Atque hoc exemplo omnes principum conjuges Perfa-

ium , atq

l Isvii

ue Medorum parvipendent imperia maritorum : unde

t

regis jufta eft indignatio.

2

19. Si tibi placet, egre

diatur edi&tum a facie fua, & fcriba-

elfet.

1. Dn

tur juxta legem Perfarum , atque Medorum, quam preeteriri

illicitum eft, ut nequaquam ultra Vafthi ingrediatur ad regem,

frepopue

&t

fed regnum illius altera, quae melior eft illa , accipiat.

.. 90. Et hoc in omne (quod latiffimum eft) provinciarum tua-

puellas !

Sufan,

rum divulgetur imperium, & cunt&tae uxores tam majorum ,

uam minorum deferant maritis fuis honorem.

&undhi,

ACCipiant

21. Placuit confilium ejus regi, & principibus: fecitque rex

juxta confilium Mamuchan,

& Eti

Tegnet pr

22. Et mifit epiftolas ad univerías provincias regni fui, ut

quaeque gens audire, & legere poterat, diverfis linguis, & lit-

Jufft fer

teris, effe viros principes , ac majores in domibus fuis, & hoc

$. Ent

D

$

per cun&qs populos divulgari.

b

L

Jair

Ul

Ch Omam j

erat

1 )Efürd.

»

f

| CAEUE

füb

Pt cum

1$. Cui fententia Vaflbi vegina /7'45)4'

Àn gratiam iräti Regis locutum fuiffe.

at COf

lts

«eret. )

e regina ita loquitur rex ,

19. Quam prateriri dLesum eff. Y

&

quafi magni alicujus criminis rea ef-

Atque adeo nulla ratione revocari,

1 DGUM

fet, quod confiliariis ad adulandum

nec a principe quidem ipfo,. qui eam

für AT

compofitis occafionem prebuit, ut il-

tulit. ANeqaaquam ultra Vaflhi ingre-

À Drioris |

lam regno privandam dicerent.

diastur ad regem.) Ynjufta fententia con-

Vi

0X72. Egredietur enim fermo regime,

tra innocentem reginam lata, quatms

&c.) Narrabitur fa&um reginz , & hoc

etiemfi culpz alicujus ream faceremus,

elldim

101-

exemplo afürmate omnes regni mu-

non tamen ea gravis adeo, ut pro-

ï Flm

lieris viris fuis parere recufabunt. Sa-

pterea regno effet exturbanda.

J

Q

tis apparet imbecilum fuiífe confi-

22. Vie.) Mlaritos.

lr

;

ligrii'hujus argumentum , & eum ita

Majores.) D omiþos,

Pote n

E

lmire

a

*

:K-'*ä | R

53$

er te-

ODCACP-UDOT g

olufet,

Pra ceteris virgifzilvm "Aljuero- quefitis .Effber. neptis. occulta

prino-

Ines po-

Mardocbei Judai placens , regina loco Vaflbi fatta eft , celebrate

Afferi,

guptiaruim magnifico comviuio ,-ac datis muneribus.

Porro Mar-

etes, ul

docbgus ad oflium palatii manens eunucbos. vegi infidiantes, -

,Ure

prodit , quod fa&ium Mardocbei analibus

| dnfcribitur.

s Perfe-

n unde

1. [ [Is ita geftis, poftquam regis Affueri indignatio deferbue-

effet.

'rat,,recqf*datus eit Vafthi, & quae feciflet, vel quae p.aiï'a

—

E

» (cribz

2. Dixeruntque pueri rägis, ac miniftri

veterini

.

ejus : Quserantur

| regen

regi puella virgines, ac fpeciofze,

:

3. Et mittantur, qui confiderent per univerfas provincias

'mm tue

puellas fpeciofas, & virgines: & adducant eas ad civitatem

l&jOïUm )

Sufan, & tradant eas in domum foeminarum füb manu Egei

eunuchi, qui eft przepofitus, & cuftos mulierum regiarum : &

accipiant mundum muliebrem , & caetera ad ufus necelfaria.

ique fX

4. Et quaecumque inter omnes oculis regis placuerit, ipfa&

regnet pro Vaithi. Placuit ferm

1 füi, Pt

o regi: & ita, ut fuggefferant,

juffit fieri.

5. Erat vir Judaeus in Sufan i:ivi,tate,vocabulo—Märdochæus,

T &hoc

filius Jair, filii Semei, filii Cis, de ftirpe Jemini,

*

6*

Qui translatus fuerat de Jerufalem eo tempore, qu.ö ]e- 4Reg.

choniam re

gem Juda Nabuchodonofor rex Babylonis tranftu-

24.1$»

lerat,

J. Qui l1nfra

GE 4

1. R

Ecordatus VV;y?þi.) Iïlius etiäm

in Regum hiftoria. Fieri etiam po-

fubiit. miferatio , levem cul-

tuit, ut Mardocheus a Saulis flirpe

CUT

pam cum gravi pena, quam pafla

/

effet per Jonathan, & Miphibofeth.

erat componenti , & veterem benevo-

'De /Zir])e gemini.)

yum f"im'

lentiam , & con(uetudinem recolenti.

min eit.

'Qui idem Benja-

um d ',)

3. Quaranzur reg: puella, 6c.) Qua-

6. Dni translatus futrzt.) Relativum

j feVOCüm

ritur A[ífuero nova uxor, ut ea indu-

$u refert. Mardocheum ; ipfe enim

Ga prioris aboleatur defiderium.

2 u eam

translatus eft, vel in fe, vel in avo,

J a

p !f!

(3. Mundum muiebrem. ) Ornatum

aut proavo fuo, fiin captivitate ge-

yjentia con

muliebrem & ea omnia, qu& ad co-

nitus efl. Sic 1. Efdre 2. 2. Zoro.

mw, qmm

lendam formam faciunt.

babel, & Tofüe,. & Nehemias dicun-

$« Filius jadr, fili Semei , fl Cis.)

f ceremS

tur reverfi in Jerufalem de captivita-

01 Y Pm'

Exant hzc nomina frequentiain tribu

te, quam tulerat Nabuchodonofor, qui

d

Benjamin, utpatet ex viris, quitem-

tamen nunquam viderznt Terufalem,

pore Saulis, & David vixerunt, quo-

nec translati inde fuerant, fed eorum

Tum nomina his fimillJa memorantur

parentes,

336

LIBRI ESTHE R

g. Quifuit nutritíus filide fratris fui Ediffze, q*uäe-n altero

)5

nomine vocabatur Efther, & utrumque parentum amiferat:

puellar

pulehra nimis, & decora facie. Mortuisque patre ejus, ac

cuitum

"

Ya duf

matre, Mardocheeus fibi eam adoptavit in filiam.

$. Cumque percrebuiffet regis imperium, & juxta manda-

aliis o

tum ilius multze pulchra virgines addücerentur Sufan , &

nl

Esgeo traderentur eunucho: Efther quoque inter ceeteras puel-

nattm |

las ei tradità eft, ut fervaretur in numero foeminarum.

- detridi

9. Quise placuit ei, & invenit gratiam in confpeétu illius.

n E

Et praecepit eunucho, ut acceleraret mundum muliebrem , &

1tde in-

traderet ei partes fuas, & feptem puellas fpeciofiffimas de do-

eunuchi

mo regis, & tam ipfam , quam pediffequas ejus ornaret, atque

poteftat

excoleret.

venire j

IC. Quæ no

]uit indicare ei populum, & patriam fuam: Mar-

It E

dochaeus enim praeceperat ei,'ut de hac re omnino reticeret:

Efher

3i11. Qui deambulabat quotidie ante veftibulum domus, in

n filian

qua electee virgines fervabantur, curam agens falutis Efther,

liebrem

& ícire volens quid ei accideret.

12. Cum

ftos virg

^w. Filis fratris [4i.) 1n. Hebrao di-

Hebraa ngiücans mundum mulie-

vade, (

brem, qui ei pro fua parte dabatur ,

& anbi

eitur , filia patrui Mardochai, in

ficut & ceteris.

Greco etiam dicitur filia Aminadab

Vel per partes fuas

16. D

fratris patris Mardochai, cui confen-

demenfum intelligit ciborum e men-

tit Chaldaus.

ltaque Serarius putat

fa regia, quale etiam prabebatur ado-

dmo,q

lefcentulis illis Dan. 1. 5.

"

17 h

in textu Latino deeffe vocem , Paz:5,

& legendum , //; fratris patris fin.

Septem puellas.) Cyua li ut pediffe

QUe grat

- Ediffa.) Hebrea vox pwqm Hadaffab

qua bonoris, & obfequii caufa adeffent.

1o. Que nolui rsudicare ei populum,

& pofrt

myrtinam fignificat, nam p55 £«d4s

W i V

mvrtus eft Hebrzis.

&c.) Non-eft-hoc ita accipiendum

Efiber.) kiebr. 3mpw Efber, Cu-

quafi interroganti patriam fuam ape-

I., 0!(0]

rire noluerit, fed fienificatur eam de

jus nominis varia traditur interpreta-

Patet ey (

tio, vel enim eft occulza demoliens, vel

fua patria nihil dixifle, ficut nec ro-

dütem. ole

enedicina exploratio , &5 coztepiplatto, Vel

gata fuerat.

Unde alii ex Hebreo

40 omnj j

suedicina turturis, Vel pulchra ut iana.

vertunt: Porro Efíber mon andicabat po-

Bhbritiem

O- Qu& placuit ei.)- Kunucho nimi-

palum [munm , & nazale folum fuxsm, INom

Tijmagi,

rum , ut Vatablus, Cajetanus, Ekman.

rogabatur autem , quia cum Sufis, ut

uj i(]nes fCAi

$2, & Salianus interpretantur, licet ali-

videtur , eflet nata , & educata, o-

gedi fordes

ter Serarius ; neque enim ftztim puellz

mnes eam ,Sufianam , & Perfidem

/

X

Vtmatij

ad Regis confpe&um admittebantur.

exiftimabant.

Pracepit! Eunucho, ) Alteri Eunucho

Ut de bae ve emmino reticeref.) Ne

H. p

fibi fubdito.

vilior haberetur, ut fervili genere na-

Quàm

1477

Iu

Al R.

lt accelerarez. mundum muliebrem.)

ta; vel ne genti fuz invidiam confla-

JP

ïabzmt 1

Quamprimum tribueret ornamenta

ret apud Perfas , & Medos; vel di-

muliebria, veíles, torques, & alia

vina infpiratione, ut, divina in KHe-

m if

?ij

l,

:

itjo ]

€orpori ornando idonea.

bráos providentia magis appareretex

Farthy

TOhe.

!iïmdent ei Pf"g'f fiai. ) Efï phrafis

infyiratq,

P

C A.P.U T IL

337

: altero

14. Cum' autem veniffet tempus fingularum per ordinem ^

nifenat

puellarum, ut intrarent ad regem, expletis omnibus, qua ad

j0, C

cultum muliebrem pertinebant, menfis duodecimus vertebatur:

ita dumtaxat, ut fex menfibus oleo ungerentur myrrhino, &

m&nd&.—

aliis fex qduibusdam pigmentis, & aromatibus uterentur.

Ían, &

r3. Ingredientesque ad regem , quidquid poftulaffent ad or-

2008*

natum pertinens, accipiebant, & ut eis placuerat, compofitae

T.

- de triclinio foeminarum ad regis cubiculum tranfibant.

t illits,

14. Et quee intraverat vefpere, egrediebatur mane, atque

yrem, &

inde in fecundas zedes deducebantur,quae fub manu Sufagazi

s de do-

eunuchi erant, qui concubinis regis praefidebat: nec habebat

t, atque

poteftatem ad regem ultra redeu

-

ndi, nifi vqluiiret rex, &.—eam

venire juffiffet ex romine.

:

m: Mar-

1$. Evoluto autem tempore per o

rdinem inftabat 'ldies,- quo

Efther filia Abihail fratris Mardochaei, quam fibi adoptaverat

eticeret .

ynus, in

in filiam, deberet intrare ad regem. Quse non quafivit mu-

liebrem cultum, fed quaecumque voluit Egeus Eunuchus cu-

; Efther

1. Cun

ftos virginum, haec ei ad ornatum dedit. Erat enim formofa

um mulie-

valde, & incredibili pulchritudine, omnium oculis gratiofa,

& amabilis videbatur.

g dabatür

pites fuas

16. Duta eft itaque ad cubiculum regis Affueri menfe de-

.um [d men-

cimo, qui vocatur Tebeth, feptimo anno regni ejus.

ebatur 4do»

17. Et adamavit eam rex plus quam omnes mulieres, habuit-

. que gratiam, & mifericordiam coram eo fuper omnes mulieres,

jit pedif

yoadalfnt

& pofuit diadema re

gnare

in loco V atthi.

gni in ;apite ejus, fecitque eam re

IS. Et

M ngu/m,

B

dpieadum

12. Oleo mirrbino, ) Ex mirrha , ut

14. l fecumz'ä: 4des, ) Alias edes.

j fam ij

Valet

patet ex Gr&co, & FHebrao.

IS. Nen quaffvit muliebrem cultum. )

qtur eam

autem.oleum hoc àd emundationem

Scilicet extraordinarium.

lcut ne tó

ab omhni fetore, & fudore, & ad

16. Dubla eff itaque ad ezbiculum Af-

g Hebrg

labritiem , & mollitiem cutis.

fecrz.) Nullum in hoc Eftheris pec-

;7](2&04[74/ LA

Pigmentis-) Grecus vocat a'lu.n'tyfzcc-ra,

catum ; nam qua ad Regem induce-

1717

unctiones fcilicet, aut lotiones abíter-

bantur, concubinz illius fiebant, id

m SUHSQ u

endi fordes vim habentes..

,

eft, uxores inferioris notz, mifi fi

elicitt,

Aromatibus, ) CQua varia exant per

quam ad R'egina dignitatem Rex vel-

let evehere.

" Peffldfm

odorifera , & delicatiffima unguenta.

Quod vero Efther viro

13. Jogredientefque ad Regem,) Priuf-

nuberet infideli, nutu Dei fa&um ett,

;;m'ff

)N

quam ad. Regem ;ingrederentur, po-

qui has nuptias in publicum gentis

ftulabant ad corporis ornatum , qu&

judze bonum conciliari voluit.

j

TU

| d

omnia illis dabantur.

- Meufe décimo.) Qui noftro Decem-

[o5

driclimio feminarum. ) Gynæceoj

bri refpondet.

d ]

[2

parthenone.

ü

r a

d7.- Mif ivordidzfz.) Favorem.

u

i

Bibi, cum Gom. Menoch. Ton. JI.

n d

-

335

LI Bf,ä fb S-T H ER

j

18. Et juffit convivium praeparari permagnificum cun&is

principibus, & fervis fuis, pro conjun&tione, & nuptiis Efther.

Et dedit requiem uniyerfis provinciis

| Aiun a

,ac dona largitus eftv-jux.ta

magnificenciam principalem.

ts il

1I9. Cumque fecundo quarerentur virgines

ab At

, & con g-r'/ega!-

rentur , Mardochaeus manebat ad januam regis :

fifit

.20. Necdum prodid

erat Efther patriam , & populum .fuum,

juxta mandatum ejus. Quidquid enim ille przecipiebat, obfer-

of

vabat Efther: & ita cunCta faciebat , ut eo tempore fol

ita grat,

quo eam parvulam nutriebat.

]

q

21. Eo igitur tempore, quo Mardochzeus ad regis 'jan'uam

Ofnes p

morabatur, irati funt Bagathan, & Thares duo eunuchi regis,

7

. Qu

fie

feban

qui janitores erant, & in primo palatii limine praefidebant: vo-

[

lueruntque infurgere in regem , & occidere eum.

E

Tmpers&

22. Quod Mardochaum non latuit, ftatimque nuntiavit.re-

- adorabat

ERN

ginz Efther, & illa regi, ex nomine Mardochszi, qui ad fe

rem detulerat.

: bant: QY

23. Quaefitum eft

: &,:inventum , & appenfus eft uterque eo-

^^ 4 Cun

tum in patibulo. Mandatumque eft hiftoriis, & annalibus tra-

-

taverunt

-

ditum coram reze.

ti: dixe

$ Quc

i.

Mardoch

CAPUT

ell

yalde

j I 9. Ded;t req;zieä univerfis provinciis.

cum Hfiher colle&as virgines dicere

6. D

Tributa minuendo. . Jofephus de fefto

voluerit, id fa&um dicat regis intem-

tempore populis ob nuptizs indicto

perantia multas fibi uxo

E

res ; .& concu-

interpretatur.

binas quarentis.

Bïaltru

Principatem.) Principe dignam,

21. Tempoere quo Mardochaus, &$c.)

äæä Cedonm

I9. Cumque fecundo quarerentur vir-

Non eft idem tempus, quo quare-

gises.) Non fignificat. poft nuptias

bantur virgines, fed aliud' pofterius,

ibile eh .

E£fher iterüm quzfitas virgines, fed

cum fcilicet jam Efther regium con-

repetere videtur , quod factum fuerat

jugium , & dignitatem adepta erat.

Fijeum

Oripine An

poft repudiatum Vafthi , ad fübtexen-

drati fumt....duo eunuchi.) Sive

dam hiftoriam duorum eunuchorum,

propter Vafthi repudium; five pro-

gUhS Opmlo

qu£e contigerat, dum denuo quere-

pter. E.fther, & Mardochzum promo-

MORT

rentur virgines ad fecundas Regis nu-

traria,

tos; five itudio Macedonicarum re-

ptias, ficut pridem quzfite fuerant

rum Amano Macedoni confentientes,

L DC/?irPeA

ad priores, quas cum Vafthi Rex con-

conjurarunt in. Regem.

(

Walecitus

traxerat.

lta Vatablus, Sa, Sanch.

22. Mardeebeum non latu;t.) Ind

*

Qp fs.

Salianus, & non difplicetSerario. Bis

cium ei faciente Barnabazo fervo al-

|

1 u Jf;;,','m

ergo quafite funt virgines, primo

terius eunuchorum , ut ait Jofephus.

3[

Vümemdag

cum nuptizs contraxit cum . Vaflhi:

e083. Vopenfas .

i ]Oïchim

fece&ndo cum duxit. Efftherem.

Si

in crucem.

m patiäul:.) Aus

.ulþer Iä]'mum

quis vero etiam poít matrimonium

|

j

d Bäö'-'?ne

Caïqucgc.)gege vï)leqte,'& jubente.

E Nm flfä

:|

E

lï!

*t U

*

339

cun&i's

; FEfther

CAPU' ul

lt juxta

Zhnan a rege jitþllïldllf&l.fj indignatur, quod folus Afardbchæzzs Ju-

daus ipfum non adoret : quapropter- omnium S'udeorum interitum

ab zjjuero. impetrat , mittitque ad univeras provincias litteras

Ygtege

regis annulo fignatas , ut tertiodecimo die menfis duodeciimi

m fium

:

univer i ubique J'udei occidantur.

3. T30ft heec rex Affuerus exaltavit Aman filium Amadathi ,

lita etal

qui erat de ftirpe Agag: & pofuit fOlium ejus fuper

*

; janoam

» omne

s principes, quos habebat.

À

chi regs

. Cun&tique fervi regis, qui

in foribus palatii verfabantur,

- flé&ebant genua, & adorabant Aman: fic enim praeceperat eis

ant: o«

[ Imperator.

Solus

- adorabat eum.

(Ma;*do(chæus non fle&ebat genu, neque

)

tiovit re-

|

3. Cui dixerunt pueri regis, qui a

d fores palatii präeüde'-

qu adie

' bant: Cur praeter caeteros non obfervas mandatum regis ?

- 4. Cumque hoc crebrius dicerent, & ille nollet audire, nun-

enque 0

|[bus t

- tiaverunt Aman; fcire cupientes, utrum perfeveraret infenten-

tia: dixerat enim eis, fe effe Judaeum.

$. Quod cum audiffet Aman, & experimento probatfet, quod

Mardochzus non flecteret fibi genu

; nec fe adoraret , iratus

CAPUT

eit valde,

/

m Mardochæüfh mittere manus

6. Et pro nihilo dux?t in unu

fuas:

jnes dicere

Ug

vepis Infert"

Xaltzvit Aman.) Quem alii Per-

ezm.) Perfarum Reges divino hono-

$4 & a

EE

fam , alii Amalecitam , ali

re coli volebant a fubditis: huic fup-

parem cultum volebat Àman, quem

chatihy d)

Macedonem faciunt. Admodum pro-

yo quite

babile eft eum patre, ac gente fuiffe

merito negabat Mardoclieus.

Macedonem , matre Períam; loco

4. Dixerat enim eis fe e[fe 7ud;mm.')

i poüeïïus !

Agagaum , fiveBugaum, & antiqua

Ideoque religione impediri , ne divi-

no illo honore Amanum afficeret , rie

origine Amalecitam , atque ita in fin-

quct ;

3v

. gulis opinionibus aliquid erit proba-

forte putaret ex füperbia, aut faftu

jye pto»

bile, nec ulla erit alteri plane con-

ilum abnuere. .Eídras; Nehemias,

traria.

-

& alii, qui apud Reges Perfarum gra-

tia floruerant , privilegio fortaffe ob-

gicamum P

x

De firpe Agag.

j Notiffimüs eft hic

.Amalecitarum Rex ex lib 1. Reg.

tinuerunt, ne ad illud adorationis ge-

om*enrientes;

cap. 1$-

nus tenerentur, ut putat Serarius.. Id

Pofzáit folium ejus , 6c. ) Quomodo

autem non fuit difficile ab Regibus

jniil-)

!ndäa

impetrare, poftquam magnam de ve-

yo lo **

Evilmerodach Rex Babylonis exal-

ro Deo in eorum animis

tans Joachinum, peofwzt z&remsms ejus

: opinionem

]

0 ePhUS.

Abé

fuper tbronum, Regum y. qui eranz eum . eo

ingeneraverunt.

:fiäuzj'

a2 Babylone 4. Regum a53. 28.

6. Pro nibile

P

mayit,

z(z'uxit.) Par;m:;- exi&äq

a. Nozn J?eä?cbgt gcuu. neque Adorabat

-

Ea

T

340

LIBRIEST

i

A.

i M

:.f:.;:« Gf

d

lï

fuas: äudiveraf;enim, quod effet gentis Judzeze, magisque vo-

n.i

luit omnem.

decima

nationem:

Judeeorum, qui erant .i'n fegwn;o Afueri , perdere

ad otnt

7. Menfe primo ( cujus Vocabulum eft 'N/i[an)anno duode-

que f&

cimo regni Affueri, miffa eft fors in urnam, quae Hebraice di-

varietat

citur Phur, coram Aman, quo die, & quo menfe gens Judzeo-

t ipfi

rum deberet interfici: &

exivit men-üs duodecimus, qui voca-

i^. ]

tur Adar.

Ut occi

$. Dixitque Aman regi Affuero : Eft populus per omnes

«l fene

provincias regni tui difperfus, & a fe mutuo feparatus, novis

tenfis.

utens legibus, & ceeremoniis,infuper & regis fcita contemnens.

Et optime notti

- fell

; quod non expediat regno tuo, ut infolefcat

14 3

per licentiam. *

fcireat,

9. Si tibi placet, decerne, ut pereat, & decem millia talen-

1s. F

torum appendam arcariis gazze tuze.

plere.

1o. Tulit ergo rex annulum, quo utebatur, de manu

füa ,

celebrar

& dedit eum

Aman filio Amadathi, de prog.enie Agag, hofti

[ flentibu

Judaeorum,

ir. Dixitque ad eum: Argentum, c

'o

juod tu polliceris, tuüm

E Lufy ;

fii De popl'läo age, quod tibi placet

I2. VO-

fferitum

7 Aden/ä prime.) Crui fefe Martio

aut religiones

in remp. inciucere pe-

üfrii.

noftro refpondet.

riculofum.

ltaque hoc titulo Aman

Qua Hebrasce dicitur Pbur.) Notant

Hebraós vócat in invidiam.

plerique Pur, five Phur non effe vo-

Regis. festa centezmaens. ) Ut Mar-

cem Hebraicam, fed Perficam ; eam ta-

dochaus pr&ceptam adorationem.

YU

men Pagninus Hebrgeam putat a ra-

M

| Per icenzzam.) Ex qua turba exci-

dice 315 pz7; qua fignificat confrin-

tentur, & regno

medig «

gere; & conterere , unde & fignificat

creetur periculum.

j pu.b'licæque paci

animi (yi

torcular, in quo uve, vel olive com-

9. Decem. millia. talegtorum. ) Ar-

Et]

primuntur , & confringuntur , & fim-

genti, ut eft in Hebreo, Chaldzo,

&t [icit

pliciter vas, in quod fortes conjiciun-

& QGraeco textu.

"alentum -unum

tur, &

per metonymiam fortem 1p

ficlorum tria millia continebat.

Si-

3 Inc

fam.

clus unus. quatuor Hifpanicis repali-

C'üdele ]

Qui wocarur dar.) Et Februario

bus equivalebat.

Pecunie füummam

RU US

noltro fere refpondet.

hanc offert Ámanus, rie forte caufa-

8. Per ommes provincias regni tuj

retür Rex judaorum clade tributa re-

B70 hr

dilperfüus. )

giaimminui, itaque decem millia ta-

cere poffit.

Utcfi malus fit ; ubiqueno-

lenta offert ,

quibus danminum &rarii

4 fe muruo jäþmwms.

d) Ut facile op-

compenfetur.

g Cf!rþh

primi poffif. ..

dreariis gaza. ) 'Thefaurariis.

E

Nowvis utens £egibus,) In. Perfide fci-

lO. Taoür ergo Rex aznuum , &. c) Ad

0,2961

licet ; alioqui-enim leges Hebraeorum

literas, deereta contra Judaos obfi-

Qu

ref

€erant perantiqua.

gnanda R'egis ipfius nomine.

| fepu l

ga

Noyas leges ;

dle h

] n ii

C A P.U T IH & IV.

TE

Sque vo-

( 35 Vocatique funt fcribze regis menfe primo Nif£n, tertia-

: perdere

decima die ejusdem menfis, & fcriptum eft, ut juflerat Aman,

) duode«*

ad omnes fatrapas regis, & Judices provinciarum, diverfarum-

que gentium, ut qu&eque gens legere poterat, & audire pro

yraice di-

varietate linguarum, ex nomin

aj

e regis Affueri, & litterae iïgna-f

5 fudeo-

tze ipfius annulo.-

qui Yoct-

s ad univerfas provihci*;s,

1. Miffz funt per curfores regi

vt occiderent atque delerent omnes Judseos, a puero usque

p omno

ad fenem, parvulos, & mulieres uno die, hoc eft,tertiodecimo

'

15, 10715

itemnens,

rent.

menfis duodecïmi, qui vocatur Adar, & bona eorum diripe-

infolefcat

I4. Summa autem epiftolarum hac fuit,ut omnes provincise

fcirent, & pararent fe ad preedictam diem.-

llia talet*

1. Feftinabant curfores, qui miffi erant regis imperium ex-

plere. - Statimque in Sufan pependit edi&tum, rege, & Aman

uny fut,

celebrante convivium, &

N

cun&is ]'udæi;, qui in urbe erant;

38 hoft

äenþibus.

x

CAPüTïm

ris, tuum

Lu&us Mardochei , ac reliquorum . Studeorum: ob. paratum ipfis

r Vo-

interitum. — .Eflber autem ut ju[Ju Mardocbai S'udaorum neci oc-

-,.--—-

currat , €? non vocata ad regem ingrediatur, jubet. cum jejunio

inducere pe

itulo Àmaon

pro fe triduo orari , idem ipfa faciente.

Uz cum audiffet Mardochaeus, fcidit veftimenta fua, &

Y Ut M

ationem.

indutus eft facco, fpargens cinerem capiti: & in platea

mediæ

| [ufbæ CXCi:,

civitatis voce magna clamabat, oftendens amaritudinem

animi ful ,

licæqüe pa

qifi.) M

5. Et hoc ejul

atu usque ad fores þalatij gradi'-äns. Non enim

erat licitum indutum facco aulam regis intrare.

,. Unldg0

locis, ad quae

ntu Junquï

4. In omnibus quoque provinciis, oppidis, ac

jinebat.

S;-

cruüdele regis dógma pervenerat, planttus ingens erat apud

l-

nias T?

*

Judaeos , jejunium , ululatus, & fletus, facco & cinere multis$

« fümm

Pro ftrato utentibus.

/

jetributa T

Uu5

» 4', Ine:

" eillia &t*

13. Cwrfóres.) Vide infra cap. $.

iï. Celebrante comvivium. ) In Gre-

nnum æmll

co 'eft wwrmoforro -compotabant ,

num. lol

comeffabantur.

il occideremt .

: aünes j4daos. )

urgfïis'.

d

Qui fe fuga eripere hoftibus undique

I.V'

Ocemagz

a clamabat.)Apud LXX.

u

"

fepti facile non poterant.

Credibile

Leoitur eum clamaffe: T'ollitue

ui40s

Yine

tamen aliquos elapfos fibi confuluiffe,

gens, quz nihil injuile egitp

R

34

L.]

L

LIBRI ESTHER

. |

4- Ingrefï'æ autem funt puellae Efther, & eunuchi, nuntia-

veruntque ei. Quod audiens confternata eft, & veftem mifit,

16

reris,

ut ablato facco indueret eam : quam accipere noluit.

$. Accitoque Athach eunucho, quem rex miniftrum ei de-

diebus

derat, praecepit ei, ut iret ad Mardochæüm, & diíceret ab eo,

jejuna

Cur hoc faceret.

non vo'

6. Egreffusque Athach,

ivit ad Mardochseum frtantem in

". 1

platea civitatis, ante oftium palatii :

precep

7. Qui indicavit ei omnia, quae acciderant, quomodo Aman

promififfet , ut in thefauros regis pro ïudæorum nece mferret

Bfller

argentum.

COIIaruii

8. Exemplar quoque ednfh, quod pendebat in Sufan, dcdzt

ei, ut reginze oftenderet, & moneret eam, ut intraret ad re-

277

Gem & deprecaretur eum pro populo fuo.

: 9. Regreiïus Athach, nuntlawt Efther omnia, quae Maïdo—

chæus dixerat;

o. Qu refpondit ei, & juffit, ut diceret 1Xlardochæo :

Dïe

I I. Onines fervi regis, & bun&æ, quae fub ditione ejus funt,

tra bsfi]

noruünt provincie , quod five vir, five mulier, non VocatusQ

interius atrium regis intraverit, absque ulla cun&atlone flatim

fiftorio !

interficiatur:

nifi forte rex auream virzam ad eum tetenderit

^. Cu

pro figno clemen:ise, atque ita poffit vivere.

Ego igitur quo

€jus, &

Tanü, (

modo ad regem intrare potero, quee triginta Jam diebus non

fum vocata ad eum ?

$ D

pe

12. Quod cum audiffet Mardochseus,

t

13. Rurfum mandavit Efther, dicens : Ne putes, quod ani-

&N

mam tuam tantum liberes, quiain domo regis es prae cunt&tis

te hod

Judaeis.

.I4. Si enim nunc filuerlsïper aliam occafionem hberabun«

L

——

tur fudaei: & tu, & domus patris tui, peribitis. Et quis novit,

N

utrum idcirco ad regnum Venerls,utln tali tempore parareris?

HEbTæO

f!yo, 1d eü

15. R ur-

4. Nunzciavernutque ei.j Ex quo

loqui: forte i inquam; nam mulieres

dbeTm

/l/; ;

tamen non infertur puellas, aut eu-

regie magna cura cuftodiebantur.

h

nuchos ejus cubicularios fcivifle ge-

& C

nus B]US 3 nunciaverunt enim tanquam

7. Qui indicavit ei omuia, qua. de-

d d

rem novam, mirabilem, luctuofam,

ciderauz.) Wideliffimum oportet fuiffe

P[f[q

hunceunuchum , cui Mardochaus Re-

o

dtim J

nihil. cogitantes :

an ipfam regmam

ginz gentem- Ggm&cat, quam ne Rex

n

att! ngeret.

Alà

?en

V(jfem suüfft, st ablata faeeo s &fc. )

quidem adhuc didicerat.

? uf ;

tem

Tre

tü

Ut fcilicet. palatium honefto habitu

YT. 4nream Virgatn. ) Sceptrum au-

adire poffet , & fortecum R egina col-

reum;

34'7 4f

T a

j

CAPR-ÜTIV&V.-

348

Is. Rjurfiïmque Efthef hzec Mardochzeo verba manäa*&itf

em qufit

16. Vade, & congrega omnes Judaeos, quos in Sufan repe-

reris, & ora:e pro me. Non comedatis, & non bibatis tribus

'1m el de-

diebus, & tribus no&ibus: & ego cum ancillis meis fimiliter

ret ab eo,

jejunabo, & tunc ingrediar ad regem; contra legem faciens,-^

non vocata , tradensque me morti, & periculo.

sntem m

1T. lvit itaque Mard

;

ochaeus , & fecit- omnia, quee ei Eüheg

preeceperat,

CAPUIT. V.

do Aman

t inferret

Eflber ad regem ingre[]a poflulat , ut cum zfman ad /z'mhz veniat

comoivium : in quo ab exbilarato rege de fua petitione interrogata,

an, dedit

utrumque ad fequentis diei comotoium imvitat : iuterea .

3 rurjum

r ad fe

ZAnan indignatus f[e a Mardocbeo non bouorari, -

erucem illà parat. -

a Mardo—

e autem tertio induta eft Efther regalibus Veüimentis,;

chao:

1. 'Dï

& ftetit in atrio domus regise, quod erat interius, con-

«ejus fünt,

tra bafilicam regis : at ille fedebat fuper folium fuumþin con-

1 YOCALUS,

"

fiftorio palatii contra oft'um domus :

iïanterh, placul:t oculis

one fiazim

2. Cumque vidiffet Efther reginam

tetenderit

ejus, & extendit contra eam virgam auream , quam tenebat

teitur quo

manu. Qu:e accedens, ofculata eft (ümmitatem virgae ejus.

jebus 101

4. Dixitque ad eam rex : Quid vis Efther regina? quze eft

petitio tua? etiam f1 dim

idiani partem regni petieris, dabitur

tibi.

qui i

4. At illa refpondit :

Si regi placet, obfecro, ut veniäs ad .

avi.

ye cuns

me hodie, & Aman tecgmï;" ad convivium quod par

m

2

'15' ^ Statimïï

liberabute

16. Traden

!aue megporti ,4 ö'/)eric;zla.)

3. Etiamfi. dimidiam partem regni.)

yis ovl

In Hebrzo eft,

x Wmnæ'a perzbo.

Pe-

icin magnificentie, & liberahtatis

vilo, id eft, etzamft perire. oportear , ut

argumentum loqui folitos reges con-

! Pal

arerts

4

is Matt.

habent LiXX.

firmari poteft exemplo Hero

Afffitam,) Palatium.-

Cap. 14- 7

m 'n-mh.aæ

I.B

In confiflorio palatii;) ebr,

4. Venias

e

J ad comvivizm.) INo-

üebamul' ,

& Chald. & L XX. ze domo regid.

luit ftatim Efther aperire petitionem

yi4, V

a. P/z:cw'f.) Efther. fed non pri-

fuam , fed eum fibi magis demereri

;ui?g

mo Itatim ingreflu, ut.patet ex cap.

convivio,in quo etiam fa&us hila-

epote

135- 9. offenfus, quod acceffiffet invo-

giodh

gis N

rior , facilius poflulata conccderet.

Bet

cata, quafi ipfe cum fuo edico com-

Accedit, quod nunc multi aderant,

quim i

temneretur.

quos abeíTe optabat,. & aberat Aman,

-Firgam auream.) In clementia fi-

quem 'mgxäme adéfíe oportebat.

-

| SC?PHW "

gnum, ut dicitur cap. 4. num. 11.

3

LIBRÍI ESTHER

2

44

$. Statimque rex: Vocate, inquit, cito Aman, ut Eftlier-

obediat vo'untati.

Venerunt ita

que rex, & T&man ad convig

vium , quod eis regina paraverat.

:

Áux it

6. Dixitque ei rex, pofiquam vinum biberat abundanter:

! adwq

Quid petis, ut detur tibi? & pro

C

jua re poftulas? etiam fi di-

midiam partem regni mel petieris, impetrabis.

L

7. Cui refpondit Efther : Petitio mea, & preces funt iftzc.

W

g. Si inveni in confpectu regis gratiam , & fi regi placet,ut

det mihi quod poftulo; & meam impleat petitionem, veniat

prafent

4. V

rex,& Aman ad convivium quod paravi eis, & cras aperiam

regi voluntatem meam.

tuntiafí

9. Egreffus eft itaque il

lo die Aman laetus, & alacer. Cum-

0m, re

que vidiffet Mardochaeum fedentem ante fores palatii, & non

)Qu

íolum non affurrexiffe fib1, fed nec motum

« praet

feffionis fusae , indignatus eft valde:

.

quidem de lqca

^

lIüs. aC.

1o. Et diífimulata ira, reverfus in demum fuam, convocavit

4 t

ad fe amicos fuos, & Zares uxorem fuam :

:

TterTus

^ 11. Et expofuit illis magnitudinem divitiarum fuarum, fi

Iio;-

: juben

rumque turbam, & quanta eum gloria fuper omnes principes,

patatum,

& íervos fuos rex elevaffet.

f. ie

12. Et poíft haec ait: Regina quoque Efther nullum

: alium

Teredia

vocavit ad convivium cum rege, praete

rme: apud quam etiam

6. Cur

É

cras cum rege pranfurus fum.

quem r&

. 13. Et cum haec omnia habeam, nihil me'habere puto, quam-

Àmip, (

diu videro Mardochzeum Judaeum fedentem ante fores reg?as.

DTfe

14. Refponderuntque ei Zares , uxor ejus, & ceeteri amici:

T Refï

Tube parari excelfam trabem, habentem altitudinis quinqua-

$ Del

einta cubitos, & dic mane regi, ut appendatur fuper eam Mar-

J

Placuit

efdhr

dochaus, & fic ibis cum rege leetus àd convivium.

9. Et

Qus

€i 'conüiium ; &juffit excel»fam parari crucem.

T

Dotabituy

CAPUT

|(6. Pofiquam vvinum biberat aäuhddïä- &Vnon donec 'vider& )zan dorantæm.m&

£ér. ) Sic interpretatus eft D. Hiero-

14.7z/frt excelfam parari erucem.) Ut

l

*Vm?lm

nymus Hebrzam phrafim. — I» cozv;-

»

facilius undique videri poffet ad ma«

uhn

"7j;0 viz£.'

iorem ejus ignominiam, & terrorem

9. Paravi eis.) ld eft parabo ; fa-

caterorum.

Erat autem crux infa-

Qu trbeny

mior, quo altior.

Itaque Chrifti Do-

Wt a Reg,

loco futuri.

pe enim Hebrai prateritum ufurpant

»

Nibi)

mini crucem reliquorum patibulis

QUO

13. Sedemrzem ante fo

res re 2454 Non

fuiffe celfiorem non inanis efl. tradi-

merg

audet fateri plane morbum fuum ; dicit

tio. Vide Gretferum de Cryce lib

1, Cap* 7:

£tigne ió

enim tantum, quapsdia videro [edm:c»,m;

Mij

s'ümo

-

af-*æ æ*:æ g

N

345

ut Efther.

CAPUT VL

àd cornyi-

Rex in le&is fibi ttotfe annalibus Mardocbei ]ïzlelitäfem /n 'deteä?z's

indanteri

jam f di-

adver[us regem eunucborum infidis reperiens , jubet ipfum, ut

Jecundum a rege , per 4man bonorari.

un

l

f

[

I.NTO&em illam duxit rex infomnem, juffitque fibi afferri

lacet. u

hiftorias, & annales pr

.

;

Venia

|

prafente legerentur,

iorum temporum. Quse cum illo

. d

T

petia

2. Ventum eft ad illum locum, ubi f&riptum erat, quomodo

nuntiaffet Mardochzeus infidias Bagathan , & Thares eun

ucho-

er, Cur-

rum, regem Affuerum jugulare cupientium.

ji, & 00

3. Quod cum audiffet rex, ait: Quid pro hac fide hohoris,

n de loco

ac preemit Mardochseus confecutus eft? Dixerunt ei fervi il-

lius, ac minifiri: Nihil omnino mercedis accepit.

4. Statimque rex : Quis eft, inquit, in atrio? Aman quippe

:onvocaviþ

interius atrium domus regiae intraverat, ut fuggereret regi,

rom, filo»

& juberet Mardochaeum a

»

paratum.

fhgi pat/ibülo, quod ei fuerat pree-

principes

$. Refponderunt pueri : Ama

4

n ftat -Ai-n alt*rio. Dixitque rex:

Ingrediatur.

lum 2lutt

6. Cumque e

ffet ingreffus, ait illi * Quid debet fieri viro,

yam t

quem rex honorare defiderat ?

Cogitans autem in corde fuo

jto, quam

Aman, & reputans, quod nullum alium rex, nifi fe vellet ho-

n

norare,

res 165

! 3?»

ieri amic

4. Refpondit: Homo, quem rex honorare cupit,

5

$. Debet indui veftibus regiis, & imponi fuper equum,

qui

; quinqu

m M

de fella regis eft, & accipere regium diadema fuper caput fuum,

. 9. Et primus de regiis principibus, actyrannis teneat equum

, Placil

€jus , & per plateam civitatis incedens clamet, & dicat: Sic ho-

(APUT

norabitur, quemcumque voluerit rex honorare.

M

. 1o. Dixit-

[

Wf";mffm

Nj

erietth

J

"i

Jomnem. ) Divinitus ab Affuero

exhibitione,

7. Honoraré eupit.)) viiximii honoris

fíomnum ablatum affirmantLX X.

offet 2

qui habent, Doemznus autem amewit fo-

& mrcïcffi

j

mnum a Rege zocte z Ia.

B. duj de fella r «f.) Cui ni-

eux n

3. Nibil ommiuo mtrcedis accepit.))

mirum rex infidere folet.

JChn

( U0

9. Tyrannis. ) Principibus, proceri—-v

Quod meritigratiam 2quet ; nam alio-

qui honorem aliquem

; & munera prq

bus , fatrapis,

TL

delatione acceperat.

od

Bi&l- £ A Como MüzOb'b. Tbmo III-

Xx

n

9

34

QLXKBRI ESTHER

1o. Dixitque ei rex: Feftina, & l"umptä. ftola, & equö ; fae

i

iealu

vis fie

ut locutus es, Mardoch&o Judao,qui fedet ante fores palatii:

Cave, ne quidquam de his, qus locutus es, prezetermittas.

trabis,

ip Tulit itaque Aman ftolam, & equum, indutumque Mar-

3À

dochaeum in platea civitatis, & impofitum equo preecedebat, :

0 fel,

atque clamabat : Hoc honore condignus eft

n r

voluerit honorare.

; quemcungle Tex

LT

12. Reverfusque eft Mard

6chæus ad januam palati;i,& Amaäx

fhür, J

feftinavit ire in domum fuam , lugens,. & operto capite :

mulosv

13. Narravitque Zares uxori fuce, & amicis, omnia, quae

DUnc at

pem,

eveniffent fibi. QCui refponderunt fapientes, quos habebat in

confilio, & uxor ejus: Si de femine Judoeorum eft Mardochzeus,

m

ante quem cadere coepifli, non poteris ei refiftere, fed cades

potentic

in confpe&tu ejus.

6.Dy

I4. Adhuc illis loquentibus venerunt eunuchi regis, & cito

elt Àm:

eum ad convivium, q

&t regir

runt.

vuod Tregina —paravervat : Perggre com pulee

. ^. Re

ortum

GAOUTCVL

quret Ef

Eflber n comoiroio regem pro fua, €&? populi fui ita precatur, &?

Datatum

4dman S'udaeorum adverjarium acculat , quem rex in cruce ab

,* Qu

illo parata-.Mardocbao Ju[bendi jubet.

Itrafiet

travit itaque rex, & Aman, ut biberent cum regina.

Tuife, j

1. IN

vino

jrimere.

2. Dixitque ei pox 'etiam ,fevcunda die? poftquam

inca-

Of regig'

d&os narrantes divinitus patrata þro-

9. D.

I2. Reverfüfgue .e/zlb ad januam 24!4-

£, ) .Ad priftinum fcilicet officium,

digia in ZEgypto, &c. ad populi If-

& ut videtur , ad priftinum etiam fac-

raelitici tutelam.

Peculiarem etiam

J DO?M

ci veftitum , dum videret, quo exitu

inftin&um divinum ruine imminen-

[

fabula ccepta clauderetur.

Cum in-

tis prenuneium agnofcere nihil vetat.

n

4 Redy,

terea Judai peracto jejunio ma

gng GVX-

Nifi malis exiftimare, fapientes hofce

i g u

pedatione penderent.

magos fuiffe, quiconfulto Dzmone

)

Operto capite. ) Quod ferre honpof-

refponderint.

MISM

fet oculos intuentium fe, quafi expro-

l14. Pergere compulerun:.) Modus

les ,

brantes obfe

Qu

[ Dole

quium a-b' eo exhibitum

hic loquendi fignificat horam jam fuif-

Ut Cefel

lu

inimico fuo. :

Ífe tardiorem , & optaffe Amanum,

f

13. Narravitque Zares, (9c.) Uti-

fi fieri pofTet , abftinere convivio-

que fciebant, qua palam gefta erant

Víper |

1l

T icet

& tota urbe celebrabantur , fed éffun-

I. T biberemt cum. Regiza. ) LXX.,

P

&ere animum fuum voluit ad mero-

^ eudyuara vocant enim. Gra-

C(]m]

gis levamentum.

ci fympofia, que Latimi convivia,.

GUS 1

S; de [lemine Tudaorum, &c.) u-

Hebrei etiam a bibendo, 7183 D vf hes

Ue '-ïh

à Ta

mlfem

ürq

dierant fortaffe frequenter Perfz. Ju-

eenvivium appellaverunt.

Ui

C' A P/ U T VIiI

347

quo, fc

i

uid

iþcaluerat: Quse eft petitio tua, Efther, ut detur tibi? & q

6s palatii:

vis fieti? etiam

nittas.

trabis.

fi dimidiam partem regni.mei petieris, impe-

que Mar.

3. Ad quem illa refpondit : Si inveni gratiafr;in—ocü]is tuis,

ocedebat,

0 rex , & fi tibi placet, dona mihi animam igeam, pro qua ro-

g0, & populum meum , pro quo obfecro.

"

r.mgue 94

4. Traditi enim fumus ego, & populus meus, ut contera-

& Aman

mur,jugulemur, & pereamus. Atque utinam in fervos, & fa-

Jte :

mulos venderemur: effet tolerabile malum, & gemens tacerem:

ia que

nunc autem hoftis nofter eft , cujus crudelitas redundat in re-

em.

mabebat n

TdOChæUS)

s. Refpondensque rex Affuerus ait : Quis eft ifte, & cujus

fed cades

potentiae , ut haec audeat facere ?

6. Dixitque Efther: Hoftis, & inimicus nofter peífimus ifte

eft Aman.

ris & cito

Quod ille audiens

ac reginze ferre non fuftinens.

, illico obftupuit, vultum regis,

: compuie-

. ^. Rex autem iratus furrexit, & de loco convivii intravit in

hortum arboribus confitum.

Aman quoque furrexit, ut ro-

garet E.fther reginam pro anima fua, intellexit enim a rege fibi

rattiu. ,k g

paratum malum.

(rurt al

. $. Qui cum reverfus effet de horto nemoribus confito, &

intraflét convivii locum, reperit Aman fuper le&ulum cor-

ruife; in quo jacebat Either, & ait: Etiam reginam vult op-

rein.

primere, me prafente, in domo mea. Necdum verbum de

vino

:quam

,

ore regis exierat, & ftatim operuerunt faciem ejus.

] 2*

? Dixitque Harbona:,» unu

s de eunuchis, qui ftabant in mi-

j patmta Pw'

me du

nifterio

aj popil ^

3« Dona mibi animam meam , g

licet re ii;lfolebänt ehim Perfæ, ut

Vitam mihi, & populo meo indulge.

poit Aben Efrainquit Vatablus, ope-

igg immine-

4 Redundat in Regem. ) Maximum

;e niil &*

rire faciem. ejus, in quem Réx ira-

jentes 01*

enim ei fübditorum numerum eripie-

tus effet, ne pofthac videretur ab eo,

fin

Dæmone

bat ; & ipfius conjugem tradebat morti.

& magis fuccenferet; vel quod indi-

aito.

7. Rex autem iratus ferzexiz , 6c. )

gnus effet, qui ultra Regem afpice-

Quafi nolens uitra hominem intueri

2

ret.

]

Modis

& ominofum

Gretferus de Cruce lib. z. cap.

ii m

ff

ut fceleftum caput ,

21. hoc refert ad morem , quo cruci-

fpecaculum.

figendi caput obnubi, faciefque vela-

Te Amanum !

8« Super letulum corruiffe. ) Cubabat

ri folebat , faltem apud Romanos,

conti 1119

ille in accubitorio Reginz ledo, five

apud quos ferale illud carmen li&ori

'541724 )

genua compledendo , ut inquit D.

Occinebatur , eapue eózm

D

2777 ; z'zzjcï licá

nl

G

Athanafius in Synopfi, five quacum-

arbori qu/þendita.

que alia ratione"poflet Reginam ad

9. Qui locutus eff pro Rege.) Quide-

t

com i i b

mifericordiam flectere.

pi'^

texit infidias eunuchorum, &

4!

Operserunt ji/zc'ie)n ejus. ) Famuli fci-

ge bene meritus elt.

de Re.-,

jn

345

ETIBRIESTHER

"d

nifterio regis : En lignum, quod paraverat Mardochoeo , qui

Jude?

, Ceptra

locutus eff pro rege, ftat in, domo Aman, habens altitudinis

quinquaginta cubitos.

Cui dixit rex: Appendite eum in eo.

&Q

t p

1o0. Sufpeníus eft itaque Aman in patibulo, quod paraverat

,

Mardochao : & regis ira quievit. -

u

frdego

CAPUT VIIL..

Cruci, i

$.X

Ejiber, exaltato Mardocbeo vveteres Aman litteras novis irritans,

ügnantf

S'udais fecuritatem impetrat, €? ut fe de [uis inimicis ulcifcan-

tpifloly

iur; unde maxima ubique letitia exoritur.

firtatz

9. À

é illo dedit rex Affuerus Efther reginae domum Aman

x.DI

adverfarii Judeeorum, & Mardocheeus ingreffus eft ante

tertii m

lits, fe

faciem regis.

Confeffa eft enim ei Eíther, quod eiTet"pat,ruq:sr

fuus.

(ceos,

tU v

.2. Tulitque rex annulum, quem

ab Aman recipi jufferat, &

tradidit Mardochaeo. Efther »gutem conftituit Mardochaeum

prafqe

3

juxta ]

fuper domum fuam.

LI

3. Nec his contenta, proci

—dit ad pedes regis, üevitqüe, &

L Qüdir

locuta ad eum oravit, ut malitiam Aman Agagitee, & machi-

Io« IF

nationes ejus peffimas ;

tulo jp[

beret irritas fieri.

quas gxcogitaverat contra Judacos, ju-

ülnes

4. Atille ex more fceptrum aureum protendit manu , "quo

JMeeven

fignum clementiae mon&rabatur; illaque confurgens ftetit antg

7* Bfila

eum,

ltur )

$. Eta

it:- Si placet regi, & fi inveni gratiam in oculis ejus,

T'eoimm f

& deprecatio mea non ei videtur effe contraria, obfecro, ut

COI]»Vertit

& hoflis

novis epiftolis, veteres Aman litte./j;æ, infidiatoris ,

&W 4 4l

Judaeo-

hr

) Q

9tj

TA add

"Appendite eum im eo.) Clavis in cru-

Qi Tradidit Mardochao. ) Translata

fü

ce configite. LXX. caveeS5ro, cru-

etiam in eum dignitate, & munere,

Rs

" p

cifigatur, fic cap. 3. feq. num. 7. di-

quo Áman funüaus erat.

citur: lpfum ju/E affici cruct.

Super dowum fiagm.)

Qd d

moderatorem domus.

Eræfe&tæm 4

Wl jüt fC]

i. Qrum .man. ) Quafi fifco re-

"ofiffim

^ gio addidam ob domini cri-

&. Effe contraría.) Regi fcilicet, ejuf-

ä

dl

m

tnen.

Nomine autem domus bona

que voluntati.

ejus omnia comprehenduntur.:

Veteres ddmam luttra.)

Aman pdA

QUinto ;

Ieereffzss eff ante faciem Regzs.) Quod

tius vocat quam regis ad minuendam

!4

fignificat fa&um effe Regis intimum

invidiam, & quia függerente Amane

ümref

Donc

cubicularium

, & ad ejus familiaritaf

conferipte fuerant, tandemque quia

tem admiffum.

regia Perfarum edi&a revocari nen

hon

hteræ,

r

en

T

poterant, fupra cap. 1. 19« —

V

hQu

Pa(ruus pas.) Vide di&a fppra cap.2.7.

p

! CT

"h.

Qt ufq

CAPUT Vl :

348

0. qi : Judacorum, quibus eos in cun&tis regis provinciis perire prze-

lütudinis

. Ceperat, corrigantur.

D

T M €0.

6. Quo mo

do enim potero fuftinere necem, & interfe&iq-

tem populi mei?

:

pataverat |

7. Refponditque rex Affuerus Efther reginze, & Mardochaeo

Judao: Domum Amman conceffi Efther, & i

pfum juífi a

n

Cruci, quia aufus eft manum mittere in Judaeos.

s irfitt,

- g. Scribite ergo Judseis, ficut vobis placet, regis nomine,

fignantes litteras annulo nieo.

Haec enim confuetudo erat, ut

lcilt-

epiftolis, quae ex regis nomine mittebantur, & illius annulo

fignatze erant, nemo auderet contradicere.

9. Accitisque fcribis, & librariis regis (erat autem tempus

um Amat

j eft ante

tertii menfis, qui appellatur Siban) vigefima, & tertia die il-

lius, fcriptae funt epiftolae, ut Mardochaeus voluerat, ad Ju-

&t pirus

deeos, & ad principes, procuratoresque , & judices, qui cen-

tum viginti féptem provinciis ab India usque ad Zthiopiam

jofferst &

dochaeum

prefidebant; provinciae, atque provinciae, populo, & populo,

juxta linguas

, & litteras fuas, & Judaeis, prout legere potfarant,

audire.

:vitqüea t

10. Ipfzeque epiftolee, qusae regis nomine mittebantur, an-

& machi«

*

nulo ipfius obfignatee funt, & miflze per veredarios: qui per

00295 ]V

omnes provin

veteres lhtteras novis nuntiis

cias di,fcurrf-:ntes &

preevenirent,

AUW

11. Quibus

fa. quo

sfteüt atie

7. Efiber Regima, & Mzzrda-cä;zo.)

Provintis, atque Provincia.) Singue

Additur Mardochaus, quia intelli;e-

lis fcilicet provinciis.

D

bat R ex petitionem a Mardochao per

Linguas, $ lteras.) E.di&aenim ea

oculis j

reginam fieri, ideo etiam ad eum Rex

convertit orationem.

lingua fcribebantur, qua utebatur po-

obíecto» :

pulus, ad quem deftinabantur,

& hots

Quia aufus efl marum mittere t2 Tu-

Et Judais prost egere porerant.)

$,

d«o:.) Senfus videtur pendere , ideo

Exemplum edici, quod lingua pro-

jodar

LXX. addunt ; q4o4 z24hue quaris ? qua-

fidicat, paratus fum facere, quod vo-

vincie - in quam mittebatur, erat

)

Tinstot

les.

Ef autem hujufmodi fenfus:

confcriptum , in LHebrezam linguam

converfum comrnunicabatur judzis

i';

quod difficilius erat; in gratiam veflram

inibi degentibus , ut fcirent, quid re-

feci, ut fcilicet virum principem, &

?ræfe&um !

t

atiofiffimum ignominofa morte mul-

gio dogmate contineretur.

f

B

arem , & domum ejus everterem:

10, Per weredarios. ) Quoä Perfe

Angaros vocabant.

His jus erat cu-

j

.

quanto magis, quod reli

quum gü:

qu p

veltra caufa perficiam ?

jufvis equos, aut naves , aut etiam ip-

9. Qzi appellatur $1ban.) Et Majo no-

fos homines rapere ad curfum ; hinc

d min

g

ftrorefpondet. Potuerunt citius fcribi

fadum, ut ä:ycyafävsn y hgartare s

erent

qn9

cogere fignificet.

o ua

litere, &ad provincias mitti, fed opus

Veteres- ltteras.

Aman

jndend

j 0

non fuit; quia aliquot adhuc menfes fu-

i juffu fcrvi*;k

j r

11

Pererant ufquead diem cadi deftinatum.

ptgg , & tránfmillas.

350

LIBRI :.E.SXTHER

1t. Quibus imperavit rex, ut convenirent Judaos per fin-

gulas civitates, & in unum prseciperent congregari, ut ftarent

pro animabus fuis: & omnes inimicos fuos, cum conjugibus,

ac liberis, & univerfis domibus interfice

|*

;*ent, atque delerent,

b

& fpolia eorum diriperent.

12. Et conftituta eft per omnes provincias üna ultionis dies,

id eft, tertia decima menfis duodecimi Adar.

Gih

1

Til

13. Summaque epiftolze haec fuit, ut in omnibus terris, ac

populis, qui regis Affueri fubjacebant imperio, notum fieret,

paraban

paratos efle [|udaeos ad capiendam vindittam de hoftibus fuis.-

füperio

14. Egrelfiq

si- U0

ue funt veredarii celeres nuntia perferegtes, &

—À

edi&tum regis pependit in Sufan.

Vt-exter

15. Mardochaus autem de pa

latio, & de confpetctu reä;iä

Nullusq

ecrediens, fulgebat veftibus regiis, hyacinthinis videlicet, &

ttdinis

aeriis, coronam auream portans in capite, & amiétus ferico

$N

pallioy atque purpureo.

Omnisque civitas gxultavit ; atque

Ofnnisoi

laetata eft.

3

xtolleb

16. Judaeis autem nova lux oriri vifa eft, gaudium, honor,.

4 Qu

Vetont :

& tripudium.

r Apud omnes populos, urbes, atque provincias, quocum-

Cundon

que regis juffa veniebant, mira exultatio , epulae, atque convi-

$. lt

via, & feftus dies: intantum, ut plures alterius gentis, & fe&tse,

OCCiden

eorum religioni, & caeremoniis jungerentur.

Grandis enix;?j

6, In

Tem) ext

cun&tos Judaici nominis terror mvafe-.rat.-

La

T if

)

A.

CAPUT

6 Rt

iL Szareut pro animabus fuis.) Con-

as. Norum feeret , &c. ) Fortaffe fu-

9. R.

gregarentur pro negotio ad eorumin-

dzorum inimici in carcerem datifunt, )

10

€olumitatem , vitamque fpectante, &

ut interim , dum Íílatuta adveniebat

ut de hoflibus fuis ultionem fumerent.

dies, eorum caufe cognofcerentur a

!t t

IJnterfeceremt , atque dekrent. ) x

]udicibus.

:

&2p. 1i6. num. 20. colligitur hofles

s. 44erzis) Candidis , ut eftia H

TCQem te

Judaorum, non fine formajudicii in-

brzo & Chaldzo.

terfe&tos fuiffe. Potuit autem jure

1^. Mira exHltalio

Íflatui in eos hujufmodi pena, quia

ftum fcilicet.

; 86c.) Hebr?co.

innocenti mortem machinatum eífe

DEcem

L

Eorum re/i. giani

ss fingerentur, )

eapitale eft

T.

eríz

Cognita ex Hebreis Mofaice legis.

Cum f

$e

12:

i2 decima menfrs: duodecimi

4dar.) lMla eadem dies, quz ad ma-

fan&itate,& ex geítis circaEfther, Mar-

1400

lcöïdLm |

&andos Judeos ab Aman fuerat con-

dochzum, & Aman divina erga fuos

) deæ;

fituta. Vide füpra cap. 3. num. 7. &

pmvidentia.

i tïllba e

&wnllos. ) Kebreorum inimicos.

€ap- 9. erq, num. 1,

*

*-K-W

x *

:;i.

55€

s per f

CAPUT IX.

Ut flarent

Jnjugibus,

J'udai pajfim boffes fuos trucidant, & fulbenfis decem ]g'li-z's z;fman,ï

deletent,

diem Pburim , boc e[? Sortium , perpetuo [olemnem

.

Mardocbeus in[Hituit.

ionis d

Gitur duodecimi menfis, quem Adar vocari ante jahj dixi-

tetris, aC

'I.I

mus, tertiadecima die, quando cun£tis Judaeis interfeCtio

m feret,

parabatur, & hoftes eorum inhiabant fanguini, vería vice Judaei

ibus fus.

fuperiores effe coeperunt, & fe de adveríariis vindicare.

Eregtes, &

2. Congregatique funt per fingulas civitates, oppida, & loca,

ut extenderent manum contra inimicos , & perfecutores fuos.

eu reris

Nullusq

ue aufus eft refiftere, eo quod omnes populqs Km.agnif

delicet, &

tudinis eorum formido penetrarat.

"tus ferico

3. Nam & provinciarum judices , & duces, & procuiatöres,

Vi atque

omnisque dignitas, quae fingulis locis,

ac operibus preeerat,

h

extollebant Judaeos timore Mardochzei.

*

, honot.

4. Quem principem effe palatii, & plurimum

poffe cogho—l

verant: fama quoque nominis ejus crefcebat quotidie, & per

» quocum-

cunCtorüm ora volitabat.

ye convt

5. Itaque percufferunt Judaei inimicos fuos plaga magna, &

occiderunt eos, reddentes eis , quod fibi paraverant facere:

6. In tantum, ut etiam in Sufan quingentos viros interfice-

idis m

rent,extra decem filios Aman Agagitse hoftis Judaeorum : quo-

rum ifta funt nomina :

E

;

7. Pharfandatha, & Delphon, & Efphatha, -

8. Et Phoratha, & Adalia, & Aridatha,

)

u-€— —

um

9. Et Phermefta, & Arifai, & Aridai, & Tez

atïïa .,

Fortafe u*

IO. Quos cum occidiflent

re noluerunt. .

; præ'dxas de (ubftantiis eorum age-

u advenïebat

1 ofög(eï]tllï 1

11. Statimqueé numerus eorum, qui occifi erant in Sufan,ad

regem relatus eft.

; y d Bie

12. Qui

Yo. 92

2 Bün?

Ecezm frlios dman. ) Ex,cap. 16. gentos ill

OS,

0s cHm ekcid):ä'änt.) Qum-

:H

num,.

18.

conílat Amanum

cum fuis eadem die actum in crucem.

Pradas .. . « tangere noleerant.) Ne

p ffmf" )

viderentur avaritia

potius duci , quam

glä

Dicendum ergo cum Serario, & Sa-

juftitize zelo.

Liano, decem hos À mani filios ex alio-

11. Nwmerzus

$

Ad regey relatus

4Efihe

rum turba exemptos in hanc diem re-

eft. ) Ut poft tot funera

-

n en

fervatos ad necem.

jubgre"t -eadi

hinem imponi.

d

35

^

a

LIBRI ESTHER

äi. l

12. Qui dixit regina: In urbe Sufan interfecerunt Judaei

Àdit g

quingentos viros, & alios decem filios Aman: quantam putas

celebr:

eos exercere ceedem in univerfis provinciis? Quid ultra po-

p

ftulas, & quid vis, ut fieri jubeam ?

- & hi&

13. Cuiilla refpondit: Si regi placet, detur poteftas Judaeis,

ut ficut fecerunt hodie in Sufan, fic & cras faciant, & decem

fb iv

filii Aman in patibulis fufpendantur.

fentur.

Statimque in Sufan

I4. Przecepitque rex, ut ita fieret.

*

Pef

^5

iDl

:

pendit edictum , & decem filii Aman fufpenfi funt.

1s. Congregatis Judseis quartadecima die menfis Adar; in-

t0 terny

Clénda 1

terfeCti funt in Sufan trecenti viri: nec eorum ab

| illis direpta

M. À

fubfítantia eft.

É

n

Yeríarm

16. Sed & per omnes provi

icias, quee ditioni regis fubjace-

- Telllos

bant, pro animabus fuis fteterunt Judeei, interfe&tis hoftibus,

ttur in.

ac perfecutoribus fuis: in tantum, ut feptuagintaquinque millia

aj E

occiforum implerentur, & nu

:

llus dg fubftantiis eorum quid-

COnatus

quam contingeret.

P Juda

17. Dies autem tertius

decimus menfis Adar, primus apud

V dpfüm

omnes interfe&tionis fuit, & quartadecima die ceedere defie-

6.

runt. Quem conftituerunt effe folemnem, ut in eo omni tem-

iaf (

pore deinceps vacarent epulis, gaudio, atque conviviis.

nt, B

Ig. At hi, qui in urbe Sufan ceedem exercuerant, tertio-

.voluminl

-

decimo , & quartodecimo die ejusdem menfis in ceede verfati

!

füunt: quintodecimo autem die percutere defierunt. Et idcir-

il U?C/e pe

l

co eumdem diem confcituerunt folemnem epularum, atque

À

QUl telie

laetitiae.

19. Hi vero Tudaei, qui in oppid

is non muratis, ac villis mo-

08 dnie&b:

& Certa

rabantur; quartumdecimum diem menfis Adar conviviorum,

& gaudii decreverunt, ita ut exultent in eo, & mittant fibi

28- li

mutuo partes epularum , & ciborum.

L

20. Scripfit itaque Mardochaus omn!

a heec, & litteris com-

3 bí

j

(]

prehenfa mifit ad Judaeos, qui in omnibus regis proviaciis

AO v

'morabantur, tam ig vicino poütis,-quam»procul,

5r. Ut

4. d

[ d

Vfj

ls

"'fumen

I3. Is p4

.tz'äzzlz's' þfþenäantu;. 3 obi-

17. Quem. ) Diem fcilicet decimum

$ fe

gantur. crucibus ad ignominiam ; &

quartum extra Sufa; eo enim primum

Mif

lpf

ad malorum terrorem.

die a metu, & periculo, &a delen-

dorum inimicorum labore conquie-

!lüd ü

Wif

15. Trecenii viri.) Pr&ter quingen-

À

RLT

tos; quos pridie occiderant.

verunt. Sufis vero , ubi cedes bidua-

lfþjä P]t 6

16. Srteterunt pro animabus

fais ) Ni-

na fuit, quintum decimum.

/p| [:wz c

de füperiori epP num- i1.

$

-

CAPUT.IX

j

nfis

n -

2f. Ut quartamdecimam , & quintamdecimam diem me

Adar pro feftis fuíciperent, & reve

tatm pütus

celebrarent honore :

i

rtente femper gnho folemni

ultrapo. -

22. Quia in ipfis diebus fe ulti funt Judzei de inimicis 'fuhisa

i fudat,

& lu&us, atque triflitia in hilaritatem ; gaudiumque converfa

funt, effentque dies ifti epularum, atque leetitize, & mitterent

& decem

fibi invicem ciborum partes, &

pauperibus munufculla largi-

rentur.

Sufin -

.33. Sufcepäruhthæ]udæi in folemnem ritum Cün&a, quæ

eo tempore-facere coe

Adit, t

clenda mandaverat.

perant, & quae Mardochæus litteris fa-

lis irepa

S,&ad«

- 24. Aman enim filius Amadathi i'ï:irþis,Agag, hofti

verfarius. Judaeorum , cogitavit contra eos malum , ut occide-

js fübiace

ret illos, atque deleret: &

; hoftibus,

mïifit Phur, quod-no&fa flingua vet-

titur in iortem.

xque millà

D

25. Et poftea ingrefía eft Efther ad regem, ob.fecr-ans,' ut

um quie

conatus ejus litteris regis irriti fierent : & malum, quod con-

Kimus aPUd

tra Judeeos cogitaverat, reverteretur in caput ejus. Denique,

& ipfum, & filios ejus affixerunt cruci,

jere dene

26. Atque ex illo tempore dies ifti appell

ati fünt phurim,

omai tetr

id eft, fortium : eo quod Phur, id eft fors, in urnam miffa fue-

lIIS.

nt.

Et cunéta, quae

gefta funt, epi&olæ, id eft libri hujus,

V

p tertin

volumine continentur.

»üe verfit

27. Quaseque fuftinuerunt , & qua

deinceps immutata fünt,

:n

Rtidat

fufceperunt Tudaei fuper fe, & femen (uum, & fuper cun&tos,

rum» .atqpe

qui religioni eorum voluerunt copulari, ut'nulli liceat duos

hos dies absque folemnitate tranfigere: quos fcriptura teflatur,

j villis o

& certa expetunt tempora , annis fibi jugiter fuccedentibus.

mviviöfuæ )

0,& per

ng líti fünt diers, quos ngllï umguam delebit oblivi

qitiant 1

fingulas

28.. la [olezanem vitum. ) Quem quo-

eorüm/fententiæ, qui putant , Pur feu

jt

efis Dd

tannis repeterent , & feltum a

gerent,

Phur ,.non effe LHebraicam vocem,

«;inciïs

€onviria celebrantes , &c.

fed Peificam. Vide dica-cap. 3. n. 7.

1 pl'O

24. 4uan enim.) Quetribus hifce

07. Sufceperuzt J«dai fuper fe, ffc,)

verficulis continentur , funt fumma,

Se ipfos, filiofque fuos obflrinxerunt

| g].Ut

& argumentum eorum,

qua Mardq-

ad feltum quotannis celebrandum.,

chaus fcripfit ad Hebraos.

Dues bos dies. ) Decimum quartum,

alit

,

t deüäm"m

muri

Mifit Phur. )N ide dicta fupra c.3.n.7.

& decimum quintum.

Quod uofira Lngua vertirur zm forteza.)

fï(ila.

dge

Seriprura. ) Mardochegi epi

nq

ute

Pagnini verfio fic habet; projeciz Pur ;

Lxpetzunt tempotaq

) Futura tempo--

jb

i o

bidua

Ap[4*«ff Gboral: ex quo confirmatur

ra requirunt.

b cædtïs

Diok. cupa Com. Menoch, Tom. II

Yy

m]um

354

LIBR! I E

Y H ER

fmgulas generationes-cun&tae in toto orbe provinciae celebra-

«b

bunt::nec eft ulla civitas, in qua dies phurim, id eft fortium,

€onvel

non obferventur a Judaeis, & ab eorum progeme, quae his

caeremonils obligata eft.

quam:

"a

.29. anpfeïu;;tque Efther regina hha Ablhaxl & Mardo-

$ 6

chaeus Judaeus, etiam fecundam epiftolam, ut omni üudm dles

lere t

ifta folemnis fanciretur in pofterum.

6

3o. Et miferunt ad omnes Judaeos,. dui in centum viginti-

&tv

feptem provinciis regis Affueri verfabantur , ut haberent pa-

Ofnnibt

cem , & fufciperent veri:atem.

les

31 Obfervantes dies fortium, & fuo tempore cum gaudio

1o. ]

celebrarent, ficut conftituerant Mardochæus, & Efther, & illi

Tàm Cü

obfervanda fufceperunt afíe,é&a femme fuo, jejunia, & cla-

mores, & Sortium dies,

Ir!

diem c

32. Et omnia, quee libri hujus , qui vocatur Efther, hlftorla

continentur,

Q I

hzeredi

PCAPUT X

J E

| éomnü Mardocbæz declaratio , redutto 7udæorum populo m

qu

libertatem.

10 13

benen

EX vero Affuer us, omnem terram, & cun&as maris infu-

las fecit tributarias:

2. Cujus fortitudo, & imperium, & dlgmtas atque, fubhml-

tas, qua exaltavit Mardochæum fcrlpta funt in llbI'lS Medo-

ïum atque Perfarum. -

N

l

À

l

Ft quomodo Mardocheeus Judaici generis fecundus a rege

Affüero fuerit, & magnus apud Judaeos, & acceptabilis plebi

fratrum fUOrum, quzerens bona populo fuo, & loquens ea, quae

ad pacem femini fui pertinerent.

6 Day,

4. Dixitque Mardochseus : A Deo fa€ta funt ifta.

at) qug ;

5. Recorda'us fum fomnii, quod videram, haec eadem figni-

It fc

ficantis: nec eorüim quidquam irritum fuit.

refhnm D

6. Parvus

? [utcy J

7 01104

* 30. Ut baberent pacem , 6 [ufciperent

| Fecit tributarias. ) lributum illis

LUE

"eritatem. ) In Hebr. eft, ve« pacz:,

1mpofmt, occafione publice alicujus

Imbo n

& veritatis , quafi dicat, precantes eis

neceffitatis, aut ad colligendas pecu-

alter l ferv

filutem, pacem & veram, felicitatem,

nias ad bellum necefïarlas

&ütem

ac profperitatem.

3. P/eb;) Hlebr. & Chald. zuitztudizi.

31. E clamores,) Preces ad Deum,

4* Dtxunge Mardecbaus. ) Cum apud

| " m

,

Mnem terram , t9. tcunílas maris

fe expenderet tragæchæ Amanis càe

anm

Pefuli.) Scilicet fibi fubjectas,

taürophen.

ET

j S?g?h;

'

^

CAPUT X.&XI.

355

: Celebrs.

é. Parvus fons, qu1 crevit in fluvium, & in lucem, folemque

Lfortum,

€onverfus eft, & in aquas plurimas redundavit :

Efther efc

)quæh

-quam rex a»,ceplt uxorem, & voluit effe reginam,

1. Duo autem dracones : ego fum, & Aman.

& ardo-

8. Gentes, quae convenerant: h1 funt, qui conati funt de-

tudio dies

lere nomen Judaeorum.

'9. Gens autem mea : Tírael eft quze clamavit ad Dominum,

t Vigint

& falvum fecit Dominus populum fuum :

liberavitque nos ab

berent pa-

omnibus malis, & fecit figna magna, atque portenta inter gen-

tes:

m gaudio

10. Et duas fortes effe prsecepit , unam popuh Dei, & alte-

iher, &il ili

ram cunCtarum gentium.

ia & d

II. Venitque utraque fors in ftatutum ex illo j Jam tempore

diem coram Deo univerfis gentibus:

er, hiftori

12. Et recordatus ett Dominus popuh ful, 8c mifertus eft

haereditatis fuze.

14. Et obfervabuntur dies ifti in menfe Adar quartadecima,

& quintadecima die ejusdem menfis, cum omni ftudio, & gau-

pn

dio in unum coetum populi congregati, in cunctas deinceps

generatloneg populi Iírael.

quaris 100

CAPUT XI

Somnium Mardochei.

ge füblim^

tibris Medo

Nno quarto , regnantibus Ptolemaeo, & Cleopafra attu»—

A

lerunt Dofitheus, qui fe. facerdotum,& Leviticis generis

ydos L

»

Y y.2

ferebat,

sabilis * j

jens 6 qe

6. Parvus fïm:

LJ

« Effber eff , fjc )

Admirabilem cata&rophen everfionis

Re&e parvus fons Eftherem refere-

Aman, & exaltationis Mardochai.

li.

bat, quz non folum ex parvis initiis

chzthue utraque fors, €$c. ) In

magna fa&a eft; fed etiam magnum

Graco efl: & vezeruzt dus foites ha

eadem Ü

ff

reftinxit incendium.

4d boram , €5 Lempus, €5 ad diem ]udl-

In [ucem, folemqe.) In lucidum folem.

€i coram Deo, &5 omnzbms gent;&us Sene

. Dzo dracozes -

tentia efl: duplicis generis fortes ab

j Ya U

ego [umà €$ 24man. )

Bene dracones Mardo«.hæus, & Aman;

&terno conítituit Deus , unas He-

r[gHutU

m Vs

ambo enim potentes, ambo vigiles ,

br&orum , alteras Amam, & fuorum :

p d

,rulüs

alter ad fervandam, alter ad perdendam

ha& fortes i m eamdem incurrerunt diem

entem Hebraorum:

ambo tremen-

lgtum; & fauftum Judais , mfehcem,

l

joendïs PCC

& funeftum eorum inimicis, eo enim

dos fibilos per nuncios toto Artaxer-

d1e trucidati funt.

ol

j o

yli

xis regno dimiffos ediderunt.

C 4?0

8. Genzes, qua convenerant. ) Vide

Nzo quarto, &c.)) Initium hujus

uH

feq. cap. num. .

g.

capitis hoc verficulo compre-

ia

Amit ü

henfnm ex Graco defumptum eft.

9. Signa magna , Atque portemta. )

-

556*

LDDRRE EbTIïhR

ferebatg & Ptolemceus filius ejus, hanc epiftolam Phurim, quam

dixerunt interpretatum effe Lyfimachum. Ptolemæl hhum in

Jer ufalem.

Mi

2. Anno fecundo, regnante Arm*(erxe maxmïo, prima die

menfis Nifan, vidit fomnium Mardochzus filius Jalrl, filii

"Semei, filii Cis, de tribu Benjamin :

E

3. Homo Judeeus, qui habitabat in urbe Sufis, vit magnus,

& inter primos aulz& regiae,

4Reg.

gentiu

4.* Erat autem de eo numero captlvorum, quos tranftulerat

CINenQ

24.1$. Nabuchodornocfor rex Bab

ylonis de Jeruíalem cum ]echonla

upra

$(

6.

rege Juda:

ad moi

5. Et hoc ejus fomnium fuit: Apparuerunt 'VOCes, & tumul-

&À

,tus, & tomtrua & terraemotus, & conturbatio fuper terraim.

fed&

*Supr.

6. Et ecce duo dracones *

|magni, paratique contra fe m

A:

Io- 7- przelium.

pro de

7. Ad quorum clamorem cun&s concitatae funt natlones,

& À

Ut pugnarent contra gentem juftorum.

Cofam :

8. Fuitque dies 1lla tenebrarum , & difcriminis, trlbulatlo-

duobts

nis, & anguílize, & ingens formido fuper terram:

Ed

9 Conturbataque eft gens ]uftm um timentium mala fua &

Ef

i

praeparata ad mortem.

10. Clamaveruntque ad Deum : & T vociferantibus, fons

parvus crevit in fluvium maximum, & in aquas plurimas re-

Linj

dundavit.

ü

II. Lux, & fol ortus eft, & humlles exaltati funt, & devo-

üf

faverunt mrl 'tos.

)

I2. Quod cum vidiffet Mardochæus, & furremf*'et; de ftr ato,

Cogitabat, quid Deus facere vellet: & fixum hab-ebat in animo,

,ZR

CAPUT

fcire cupiens, quid fignificaret fomnium.

fM

C

Ptalom,za ) Peremue lib. 15. in Da-

g. szcrmzmts.) Periculi.

fhe d

H

nielem in catalogo. Regum Perfarum

9. Gens Juftorum. ) ]udæl

mugn

iM

putant hunc fuiffe Ptolomzum Phi-

10. Fazs parvus, 6jc.) Nide di&a

NotQte

lometorem /Egypti regem , fextum

cap. 1o. num. f. .

àb Alexandro Maoeno.

p Lex, 6 f5l.) Reddita Judeis fe-

Tüortaf

Hanc epifolam Phursm.) Vortaffein-

renitas pofi: concitatum ab Amano

turbinem.

0,

telligit totum librum Ejfther, qui ad

!A/

]udæ()s per modum epiftole mifTus eft.

Inclytos.) Qui prius mdytx erant ^

B. iano fecundo.)

Regni Artaxerxis,

Amanum cum füuis.

b M

E:lms Jeri, & ) Vide dx&a fupra

I2. Seire empiens , quid ff gmfczzref

n Cap ^

)uod a Deo mliï'u*n,

&

45r;þ/

cap.

. num. 5.

fomnimm. )

4- Yi 0 od c;zptrvomm, 6c. )

myfterio , & fignificatione no*ï care-

f D

Vide dx&a 1b1d num. 7.

re intelligebat,

ipfe

352

€

-DQAPOT igi.-&,xm. |

1 quum

"d

lum in

(CATPUT-XIE

- . Manif eflatio infidiarum eunucborum in regem a Mardochae,

rita die

N

ex fecundo capite repetita.

ii f

batur autem eo tempore in aula regis cum Bagatha , Supra

2« 21«

1. M()äa

Thara eunuchis regis, qui janitores erant palatii.

f gnus,

-

- €&Ó6.2«

.2. Cumque intellexiffet cogitationes eorum , & curas dili

gentius pervidiffet, didicit, quod conarentur in re

gem Arta-

mütulerat

xerxem manus mittere, & nuntiavit fuper eo regi.

]echonia

4. Qui de utro

que habita quzeftione, confeflos juffit duci

ad mortem.

& tdmul-

4. Rex autem , quod geftum erat, fcripfit in comme.ntariis:

t (CrTatt.

fed & Mardochzus rei memoriam litteris tradidit

x fein

s. Praecepitq

ue ei rex, ut in aula palatii moraretur, datis ex

pro delatione'muneribus.

riatioes,

-6. Aman vero filius Amiadathi bugzeus, erat gloriofiffimus

coram rege, & voluit nocere Mardochaeo, &

duobus eunuchis regis, qui fuerant interfe&ti.

populo ejus, pro

triþulatio--

.

Et diripuerunt bona vel fubftantias eorum.

iala füav i

Epiitolae autem hoc exemplar fuit :

tibus, fons

CA POUUDS XHE -

Exemplar epiflole regie , quam mifit zdman ad princz'pä provin-

yrimas f*

—ciazmgm Juper cedi Sfudeorum , &? Mardocbei oratio pro

eorum liberatione.

j & dem

I. DX Ex maximus Artaxerxes ab India usque Ethiogiäin.,' cen-

p de ftrato

tum viginti feptem provinciarum princi

.

ia animos

io fubje&ti funt , falutem. .

pibus, & dufci-v

bus, qui ejus imper

.

2. Cum plurimis gentibus imperarem, & univerfum orbem

1ne:xe ditioni fubjugaffem , volui nequaquam abuti potentice

yll

magnitudine, fed clementia, & lenitate gubernare fubje&tos,ut

if

absque ullo terrore vitam filentio tranfigentes, optata cunétis

j Vi df

mortalibus pace-fruerentur.

ays

" Quæ-

uj

lais

)

4110

1. A MOratator.) Mardochaus.

*

6: Bugaus. ) In bibliisregiis habetur

2. Nuneiaevit fumper eo vegz.)

ligsus: idem vero videtur effe, quod

Pér Efther Reginam,.ut habem

vs fu-

Agagzws ; nam ut füpra cap. 3. num.

iady!

T

pra cap. ^. 22

fuos.

1. dicitur ; fuit de flirpe Agag.

2

Niveifum orbem.? Vel hyper-

rmlfcär

4- Scripft,) Per fcribas , & librarios

bole

;/MP

&

$. Datis ei

mïmeriäns. ) PO! t-^

, vel loquitur tantunlu; de

enilum

quam Kfther. ad regnum eve&a eft, | orbe Perfico.

jone

&ilentio, ) Quiete j & -paCafeo :

& äpfe fe;undus a Rege conftitutus.

-

E

Eu

L

3?

[6]

LIBRI ESTHER

3 Quserente autem me a confiliariis mels, quomodo poiï'et

I$

, (

hoc 1mpler1 , unus, qui fapientia, & fide caeteros præcellebat,

tuafa

& erat poft regem fecundus Aman nomine,

16

4. Indicavit mihi in toto orbe terrarum populum effe difper-

fum, qui novis uteretur legibus, & contra omnium gentium

ypia

p

In.

confuetudinem faciens regum juffa contemneret, & univerfa-

rum concordiam nationum fua diffenfione Vlolaret

futict

stf

s. Quod cum didiciffemus, videntes unam gentem rebellem

adverfus omne hominum genus perverfis uti legibus, noftris-

CaDent

n

que juffionibus contraire, & turbare fubje&ctarum nobls pro-

vinciarum pacem , atque concordiam,

il

6. Juffimus, ut quoscumque Aman,qui omnibus provinciis

praepofitus eft, & fecundus a rege, & quem patris loco coli-

mus, monftraverlt, cum con]ugtbus, ac liberis deleantur ab

1n1m1c15 fuis, nullus

ue eorum mifereatur, quartadecxma die

duodecimi menüs Adar anni prsefentis ;

L

». Ut nefarii homines uno die ad inferos defcendentes, red-

D

dant imperio noítro pacem , quam turbaverant.

a. C

tndum:

Pergensque Mardochzeus fecit omniaqua ei mandaveratEfther.

9. Mardochaeus autem deprecatus eft Dommum memor

Impley

OCR, ]

omnium operum ejus,

9. Et dixit: Domine; Domine, rex omnipotens, in dltlone

Conmplt

enim tua cuncta funt poüta, & non eft, qui poffit tuze rcfifte-

$E

re voluntati ,

fi decreveris falvare Ifrael

QU

qui

itt te 1

1o. Tu fecifti coelum, & terram, & quldquld coeh ambztu

eontinetur.

&T

1r. Dominus omnium es, nec eft qui refiftat majeftati tuae,

S N

12. Cun&a nofti, & fcis, quia non pro fuperbia, & contu-

BH

ss

melia, & aliqua gloriae cupiditate fecerim hoc, ut non adora-

UIS) ü

rem Aman fuperbiffimum,

f

Qut

lc

13. ( Libenter enim pro falute Ifrael etiam Veüïgla pedum

Is Dj

ejus deofculari paratus effem )

"m ) QU(

14. Sed timul, ne honorem Dei mei transfefrem ad homi-

tüum eft

nem, & ne quemquam adorarem , excepto Deo mco.

V. $n

E ts

DA W

15. RE

m us

4. Populum effe difpeyfum, 6..) Ex-

effe 13. die, ut non.liceat ultra deci-

m &l

. num. 8.

mum quartum diem , cujufquam illo-

W& ean

plicata hzc funt fupra cap. 5

6. Quaita decima die. ) At fupra di-

rum mifereri, ita Sahmus

€tum eft decima tertia, infra itemque

14. Honorem De mei trznsfi 'errem Ad

LC

€ap. 16. num.

$05

Fortaffe hoc 1lo-

bominem.) Ut enim diximus, fupra c.3.

D !tl

divino cultu adorari volebat Aman.

«0 Hgmüeatur ita Judeos occidendos

j

d

)CAPUT 'qu. AEXIV.

579

do poffet

15. Et nunc, Domine rex Deus Abraham , miférere populi

tul,q

Xelleba,

uia volunt nos inimici noii'ri,perdkvere,-& haereditatem

z

tuam delere. -

fe difper-

16. Ne defpicias partem tuam, quam redemifti tibi de 7E-

2

gypto.*

gentium

17. Exau

umyerf .

di deprebationem ,meaïlm , & propitius efto forti, &

funiculo tuo, & converte lu&tum noftrum in gaudium, ut vi-

Tebellem

ventes laudemus nomen tuum Domine, & ne claudas

'ora Fe

canentium.

1

* noftris«

I8. Omnis quoque Ifrael pari mente, & obfecratione clama-

100ts prp-

vit ad Dominum, eo quod eis certa mors impenderet.

yovincis

CU PU TC XIV.

loco colt

leantur ab

Plangit Ejiþer, Deum in fpz'i;z'tu bumilitatis obfecrans.

lecima die

ther quoque regina confugit ad Dominum,

a

pavens pe-

riculum, quod imminebat.

ais red

2. Cumque depofuiffet veftes regias, fletibus, & lu&ui apta

indumenta fufcepit, & pro unguentis variis, cinere, & ftercore

at Ethet.

implevit caput, & corpus fuum' humilitavit jejuniis: omniaque

" memor

loca, in quibus antea leetari confueverat, crinium Iaceratm'ne

-

P

complevit.

j dinote

3. Et deprecabatur Dominum Deum I

frael, dicens: Domïne,

Ug I'Cflüe'

mi, qui rex nofter es folus, adjuva me folitariam, & cujus prae-

ter te nullus eft auxiliator alius:

:æ]i ambïï"

4. Periculum meum in manibus meis eft.

*

Lj

5.*Audivi a patre meo, quod tu , Domine, tu

liffes Ifrael de Deut.

e&atl tuæ;

J

eun&üs gentibus, & patres noflros ex omnibus retro majoribus * F

Ü

& conti

fuis, ut poffideres haereditatem fempiternam , feciftique eis,

10

n adore

.flcut locutus es.

; 6. Pecca-

aecsepesudi

lg. Parrem tuam.) llebream gen-

verfatur in difcrimine, ad eummmodum,

tem , qua hareditastua, & pec

-

?Iium

quo ea, qua in manibus geftantur,

tuum efti.

,

atque ideo externa direptioni , & ca-

TE

347. Serti 8 funiculo 152. ) Fleredi-

fibus obnoxia funt.

Sic David Pfal.

119. num. 109. dicebat: 42 mes

&ati tuz, populo tuo, quem ut pecu-

Lïo' I Et

Óium tuum foves , & defendis.

No-

im manibus "aeií j??nzper.

tum eít olim folitos funiculis metiri

S. Anudiviapatre meo , 6c.) In Gra-

fines camporum ; hinc funiculus ac-

t vlit

, d&

co eft: audiebam ab oríu meo ig trils

quam l

cipitur pro portione hareditatis & for-

familia mes.

»

ju

te, que unicuique obvenit.

Poffideres bave

ditatem /äm;iterkam. )

u

mW'i

Ericulum waenum in man?äzg Ueels

Ut populus Ífraeliticus hareditas tua

T

4P

,

imUS

no?

eft.) yita mea periclitatur, &

effet in ætemum.

eit

Àpo»

ELGDESTGORUSUVRONERETAM

l.

360

|

LIBRIESTHER

6. Peccavimus in cónfpe&u tuo

B

manus inimicorum noftrorum :

, & idcirco þradidi&i(;ïaos in

j

perbis

7.- Coiuimus enim deos eorum.

Juftus es

;,xDon'i—ine. -

oftent:

$. Et nunc non eis fufficit ;; quod. duriffima nos opprimunt

-& non

fervitute, fed robur manuum fuarum , idolorum potentiae de-

putantes ,

:

1.l

* Cuent.

9. Volunt tua mutare promif

fa, & delere hæreditätem.tüamj

& claudere ora laudantium te

j i

, atque extigguere gloriam tem-

fum us

pli,& altaris tui,.

. Abraha

10. Ut aperiant ora gentium , & laude

nt idö]or'um foi*tit—udiï«

nem, & praedicent carnalem regem in fempiternum.

1. I

tullam

1i1.. Ne trades, Domine, fceptrum tuum his, qui non funt,

ne rideant àd ruinam noftram : fed converte confilium eorum

& erqe

fuper eos, & eum , qui in nos coepit faevire, difperde.

12. Memento, Domine; & oítende te nobis in tempore tri-

bulationis noftree, & da mihi fi

d

Mäwa

& univerfze poteftatis:

T

dv*u-cia?n,']-)'ominere rex deorum,

:

I3. Tribue fermonem compofitum in ore meo i

n conf pectu

LT

leonis, & transfer cor illius in odium hoítis noftri, ut &

ipfe

pereat, & ceeteri, qui ei confentiunt.

d

Ui

I4. Nos autem libera manu tüa, & adjuva me, n

bitum at

DO patr

auxilum habentem

5 Ri

tiam.

, nifi te Domine, qui habes omnium fcien-

]

Ttria f

&t Conty

I5. Et 'p.ofti,- quia oderim

gloriam iniquorum , & detefter

Et

€ubile incircumciforum , & omnis alienigenge.

16. Tu

Ebïr

in

[ n

4. Diie

7- (7 mmw Deos eorum.) Non qui;

13j. Da mibi fduciazä.z.) Ut cum Rege

Cumdas

dem ipfa, aut Mardochaus, fed ma-

fecure agam , fidenter, & fine timore.

:

jores eorum , qui idololatria divinam

Rex Deorg2 ) ld eft, regum,. prin-

(ï) "

in fe iràm provocarunt.:

cpum, & judicum, qui etiam in Pf.

8. Re£ur manuum [uarum, €&c. ) Ex

81. 7. & Joan. 10. 34. Dii vocantur.

AK Næej

Grzeco verti poteft, Zizzxergnz vi-

13. Sermonem. compofitum. ) Pruden-

me'mgbï [

!WW f

ves , mazulque fuas ad idolorum fuorum

tem ; bene, concinneque fiructum.

24445, vel €is fe quafi miniflros con-

Leenis. Y Aflueri, quem ob poten-

emaa fe

tra-nos prabentes, vel quafi jurantes,

tiam , vel ferociam leonem : appellat.

gtine

& inje&a dextera feedus' pangentes.-

qui Qüput o

Sic D. Paulus INeronem. 2. aQ'Timu,

1

9. Tza mutare lbromz:[ï*z.) Decretum

1'70

eges; ut

l;j

tuum tollere, quo fcilicet nos falvare;

»Ha/zlii' noffri.) A

-män.

thy;

& fovere fiatuifli..

Ij. Cubile incircumci[ortm. )

N:am in

Ml d o

Affueri matrimonium tantum confen-

€um

ll. Sceprtrum fz;gm.) Gentem, in

3DPater

qua regnas.

fr, ut tuo. parerem- imperio , alioqui

dldl

c]i 0407;

His , qui non f[u5t.) Idolis, eorum-

libentius pauperi

JlmuS H

que cultoribus.

nuptura.

*alicui : gcgtise mea&

bijj

jf(äy:/

P

Ut (

CAPUT äiv.&xv.

$01

il hos it

"

- .16. Tu (cis neceffitatem méam, quod abOminär fignum fu-

:

perbia, & glorie mese, quod eft fuper caput meum in diebus

oftentationis mese, & detefter illud q

Opprimut

uafi pannum menfítruatae,

& non portem in diebus filentii mei,

tente de-

17. Et quod non comederim in menfa Aman, nec mihi pla-

cuerit convivium regis, & non biberim vinum libaminum.

tem tuam,

18. Et numquam 1setata fit ancilla tua, ex quo huc translata

Jram tette

fum usque in

prgefenterp diem : nifi in te Domine Deus

Abraham.

$

9

vfortitudi

19. Deus fortis fuper omnes, exaudi vocem eorum , qui

|

zon fünt,

nullam aliam fpem habent; & libera nos de manu iniquorum;

üm eorum

& RIneTHe s timore meo.

qdé.

(uA PU Xv.'

3pore t

beo , inirat Efiber ad v

; Qeorurm,

: M&nklan!e Mardoc

egem, uitu illius

exterrita.

confpettu :

1. E

T mandavit ei (haud (r) dubium qüin eH'etj Mardocheus,

,ut&ip?

ut ingrederetur ad regem,

A

& rogaret pro populo fuo, &

pro patria fua.

yllum aliud

2. Et memorare (inquit ) dierum humilitatis tuae, quomodo

um fciet

nutrita fis in manu mea

; quia Aman fecundus a rege locutus

eft. contra nos in mortem.

& deteftet

3. Et tu invoca Dominum

z

libera nos de morte.

; & loquere regi pr;ox-nobxis, &

16.T11

4. Die autem tertio depofuit veft

/

imenta ornatus fui, & cir-

-^

Utm Reg

cumdata eft gloria fua.

$. Cu&

& fine timore-

BMOS edit.iSixt, bec "verba : Haud dubium , quin eflet ,. zoz. lgguutur.

re l'lm ;,P rin-

j etam 0^

.16. Neceffit atem meam.) Qua fcilicet

ner in gynzceo, in privato conclavi;

pii od

me cogor otnare.

17. Non comedertza in menfa Amzm-.)

P[udm'

- Signum fuberbia 65 gloris mes.) Dia-

f

Cibos lege vetitos, nec deliciis rega-

j fuift

dema, feu cidarim infigne regiz di-

lium epularum delectata fu.

em ?

J

pote

gnitatis. Errat autem diadema fafcia,

Vinum- libaminum ) Vinum, cujus

yndti appe

llats

«qua caput circumdabant , aut ligabant

pars aliqua in idolorum honorem fuif-

^ adTmt

Keges, ut patet ex ejus etymo. -

fet effufa.

L2 diebusoffentarionis mea. ) Cum vi-

42. ] Vle astem tertiax.v

) Inchoati jeju:-

deri; & coram Rege, autin publi-

nii, & precüm.

Namm

«um- apparere oportet.

Veflimenta rmatas

D LL ) :

nf

Quafi pauzum menfiruata.) Cui for-

fiznenra luilus,

j?j-) GræCo 'Uf-'

qnam t

jioqut

didiffimus eft. -

Gécria Ína;

pertoy

i entis

me

Iz diebus fülemtii me:".) öum domi-

velttib

rUS.

) Pretioüs? & regalibus.

Zz

Bibl. cum Com. A/ïmäcä, Dm. LII,

L:

36

^

L

LIBRI ESTIH.ER

ï

1.

q Cumque regio fulgeret habitu, & invocaffet omnium re-

&orem & falvatorem Deum , affumpfit duas famulas,

D

tür €ai

6. Et fuper unám quidem innitebatur, quafi prae deliciis, &

nimia teneritudine corpus fuum ferre non fuftinens:

7. Altera autem famularum fequebatur domlnam, deüuentla

Apur

in humum indumenta fuftentans.

[

9. Ipfa autem rofeo colore vultum perfufa, &. gratls, ac ni-

tentibus oculis, triftem celabat animum, & nimio timore con-

tractum.

*

*

RE)

.9. Ingreffa igitur cun&ta per ordinem oftia, üetlt contra re-

nofttoe

gem,ubi ille refidebat fuper folium regni fui, mdutus veftibus

regiis, auroque fulgens, & pretiofis lapidibus, eratque terri-

4. M

-

tüs eft

bilis afped:u,

i0. Cumque elevaffet faciem, & ardentibus oculis furorem

E

datam

pe&toris indicaffet, regina COI'I'Ult & in pallorem colore mu-

tato, laffum fuper ancillulam reclinavit caput.

liuntur

N

11. Convertitque Deus fpiritum regis in manfuetudinem, &

feftinus, ac metuens exilivit de folio, & fuftentans eam ulnis

tdtls

fuis , donec rediret ad fe,

his verbis blandlebatur'

mntu

12 Quid habes, Efther? Fgo fum fratér tuus, noli metuere.

j H

fibi offt

I3. Non morieris: non enim pro te, fed pro omnibus haec

lex conftituta eft.

aude di

6 D

14. Accede igitur, & tange fceptrum.

15. Cuinque illa reticeret, tulit auream virgam , & pofuit

æüln*am

fuper collüm ejus, & ofculatus eft eam , & ait: Cur mihi non

1 Qu

loqueris ?

$eruntu

16. Quae refpondlt Vidi te, domme quafi Ancrelum Dei,

U$ f

& conturbatum eft cor meum præ timore glorisa tuse.

U

17. Valdé enim mlrablhs es, domme & facies tua plena eft

9 Ne«

gratiarum.

18. Cum-

Venire

Tfe Je

Telpug C

l

9. Eratque terribilis afpetlu.) Nelex

14 Tangefäeptrum ) Quod clemen-

natali truculentia, & feritate, vel ex

tie fignum eft placati, & benevoli in

lo. E

ira, qua efferbuerat,cum vidit R

eeinam

te animi.

h-

iDbvocatam contra 1egem accefïi

16. OQuaff 4ngelum . Dei.) Cæhtls ali-

12. Frarer fuus.) Blandientis vox

cujus faciem habentem,; decore, &

3 No,2 n

elt, intimz amicitix , & familiarita-

ma]ef*ate plenam. .

Sic Ezzechiel cap.

tls

* Sic fponfus cant. 4. fponfam

29.

. Regem. "Tyri. Ángelum. ap-

a m üo.m G

Íape fororem fuam vocat.

C lo

pe]lat -& David Achin i. Reg. 29.9.

RE Pro awazäm.) (ommunes ho-

& Thccums Davidem 5. Reg. 14. 20.

éc

mines afficit lex nofira, & qui infra

17. Plena cfl grasiarem.) bl 1end0rxs,

regiam dxgnxtatem funt, 1deoque ejus

& dzgmtatls

/

)

IC'U]; d «fe,

/

pseena non teneris.

ed()ru

Iu

&n

CAPUT XW.;&XVI

263

üm -

18. Cumque loqucretur,rux fus corruit, & pene exanimata eft.

)

19. Rex autem turbatur, & omnes miniftri ejus confolaban—

j

T

tur eam.

C-A PUT. XVB

deffuen

Ajïzerz epifTola pro Sfudaorum Jalute cumm inimicorum fuorum in-

seremptione , ad fingulas vegni provincias, irritando epzjïolczm

tI5, aC

W am ab zman.

more Con

I. Ex magnus Artaxerxes ab India usque /Ethiopiam centum Supra -

contra T

viginti feptem provinciarum ducibus, ac pr1nc1plbus, qui 11.2-

noftrze juffioni obediunt, falutem dicit.

üs veftibus

ique ter

2. Multi bonitate principum , & honore, qui in eos colla-

tus eft, abufi fünt in fuperbiam:

is fürorem

A. Et non folum fubje&tos regibus nituntur opprimere, fed

datam fibi gloriam non ferentes, in ipfos, qui dedeïunt, mo-

colore fft

liuntur infidias.

4. Nec contenti funt gratias non agere beneficiis, & huma-

udinem &

g eam ulnts

nitatis in fe jura v1olare fed Dei quoque cun&a cernentls ar-

bitrantur fe poffe fugere fententlam.

j metuete

. Et in tantum vefania proruperunt, ut eos qui credita

fibi officia dil igenter obfervant, & ita cun&a agunt,ut omnium

ynibus h&

laude digni fint; mendaciorum cuniculis conentur fubvenere,

6. Dum aures principum fimplices, & ex fua natura alios

!. & pofult

geftimantes , callide fraude decipiunt.

7*

us res & ex veteribus probatur hlfforns, & ex his, quae

" 1mh1 20

geruntur quot1d1e, quo modo malis quorumdam fuggeihom—-

bus regum ftudia depraventur.

Welum D e

8. Unde providendum eft paci omnium provmcmrum

9. Nec putare debetis, fi diverfa jubeamus, ex-animi noürl

tuä P len

lena ek

IBCm

venire leyitate : fed pro qualitate, & neceiïitate tempm u ut

$—

reipublicze pofcit utilitas, férre fententiam.

Oöcemeü

Q

1o. Et ut mamfefmus, quod dicimus, mtelhgatls, *Aman * Sup:

& ?

evoli I

Z2

hus 3.H

NO

2 ferentes j Moderate.

qua& fübreptitia, &fraude non funt ex-

) Ccelt ts al

decore,

4. Gratias monm agere. ) Grati

torta.

animi fï(rmficatxones exhibendo , & fi-

lo. Pzetarem nojz"mm 3

.

tümmd(tt-

delem pro congeftis in ipfos benefi-

lans,) Sspe enim piorum principum

Ankeïüm p

ciis fervitutem repenidendo.

nl Rof 299

impii, avarj, aut crudeles miniflri ip-

g, 1420

9. Nec

ex anim nofri

fis principibus dedecoris labem afper-

Ieudgnsi

levirate.) Neque hoc repugnat legi

gunt; qu& enim miniflri contra jus;

) p

Medorum , & Perfarum, quiahac fo-

& fas moliuntur, ea RKegibus, qui-

lum jubet mevocabüm efle decreta ,

bus fervmnt, adícribuntur. -

Z

r(;,g

LAIDR1I-ESTHERK

at

filius Amadathi, & animo, & gente Macedoj lenusque a Per-

^^

farum fanguine, & pïetatem noftram fua crudclitate comma-

diem.

culans, peregrinus a nobis fufceptus eft :

COgno

17. Et tantam in fe expertus humanitatem , ut pater noüer

20

vocaretur, & adoraretur ab omnibus poít regem fecundus.

TeCipe

12. Qui in tantum arrogantiae tumorem fublatus eít, ut re-

fe pf

gno privare nos niteretur, & fpiritu.

2

13. Nam Mardouhæum, cujus fide, & beneficiis vivimus, &

lemnit:

confortem regni noitri Efther cum omni gente fua, novis qui-

deleatu

busdam, atque inaudits machinis expetivit in mmtem :

n femy

1 4. Hoc Cogitans, ut illis interfeCtis, infidiaretur noftree

folitudini, & regnum Perfarum transferret in Macedonas.

I5. Nos autem, a peffimo mortalium Tudzeos neci dettina-

tos, in nulla pemtus culpa repemmus, fed e contrario Juüls :

utentes legibus,

16. Et filios altiffimi, & maximi, f»mperque viventis Dei;

cujus beneficio, & patribus noftris, & nobis rcgnum eft tra-

J fu

ditum, & usque hodie cuftoditur.

D

$ Unde eas htteras, quas fub nomine noftro ille dlrexerat,

Qu

Íciatis effe irritas.

.X8. Pro quo fcelere ante portas hujus urbxs, id eü: Sufan,

& ipfe qui machinatus eft, & omriis cognatio ejus pendet in

patibulis :

non nobis, fed Deo reddente ei, quod meruit.

Ti

19. Hoc autem ed1&um, quod nunc mitiimus, in cuné&tis

IV

urbibus proponatur; ut liceat Judeeis uti legibus fuis.

20. Quibus debetis effe adminiculo, ut €os, qui fe ad necem

$

eorum paraverant, poffint interficere tertia decima die menfis

Catnelot

duodecimi, qui vocatur Adar. -

aC fam

2*. Hanc enim diem Deus omnlpotens moeroris , & lu&us,

entaj

P

eis vertit in gaudlum

22 Unde

.—N*

z

24 det

YI. Pater na/zzer Vocaretar. ) "T'itulus

ter: soÀuzAOxO0ig [LESOSCJ)' waea?xorym"-

*l Wd('l l

MOlS , multiphcibus, varteque contextis

bfz/ ma;

hic erat dignitatis, quo etiam Pharao

Jofephum cohoneftavit. Videque di-

artifrctorum impofluris.

ximus. Gen. 41..num. 43.

14. Noffre foizendins. ) INobis folis

L N tey

. Regno mos þrz*w;re aitere e£ur . ESg

relictis, & absque illorum fideli pre-

m

j:p;rzru.) Creditur. enim fuiffe. parti-

fidio.

Bits: r

LA t;r,r H

ceps conjurationis eunuchorum.

3X8. Ef ommis cogmatio ejus.) Leges

13« Cujus frde , 6 beneffciis vivimus.)

apud. Perfas , inquit Ammianus lib. 22,

u(!nue; 1ht

Propter rete&am confpirationem.

"mpendio formidata, per quas ob Hokam

ilis fti

lyj lfx N

Machinis.) Graca valde fignifican-

ymgs emms propmqa:m; Per::

-

Qu YO pi

CAPU T XVI.

36g

que a Per-

22. Unde & YOS, inter ceeteros feftos 'dies., hanc- habetote

i& comma-

diem, &.celebrate eam cum omni leetitiay ut &

;

/

in pöf;erf:un

cognofcatur,

x

z

ter nofler

eliter Perfis obediun'f , dignam pro fide.

23. Omnes, qui fid

"undus,

recipere mercedem , qui autem infidiantur regno eorum , pe-

d«

ell, ut te-

tire pro fcelere.

.24. Omnis autem pr

ovincia, & civitasg quie noluerit fo-

ivims &

lemnitatis hujus effe particeps, gladio, & igne pereat, & fic

qovis qu*

deleatur, ut non folum hominibus, fed etiam beftus invia fit

em;

in;fempiternum , pro yexemplo contempt11$, & inobedientiae.

tor noftre

donas.

C de&ina;

J LIBER JOB. -

tario juibs

CAPUT PRIMUM.

rentis Del,

uim elt te

'fob Jan&us , €? dives , pro filiis vici]]im convivia celebrantibäs,»

Domino- [acrificat , cujus po[]e[fones petenti Satane Dominus diri-.

« Qirexerd

piendas exponit , per quem perdita omni illius [ubflantia , in-

z*eremptifque

filüs, ipfe cum fignis moylitig patiens,

e'&') Sufan?

in- Dei laudes prorumpit.

; pendet i

geruit

; '

L'X Tlrerat in terra Hus, nomine Job, & erat vir ille fimplex,

— & re&us, ac timens Deum, & recedens a malo:

, n CU

2. Natique funt ei feptem filii, & tres filiee.

[uis.

3. Et fuit potfeffio ejus feptem millia ovium , & tria millia

die nen^s

camelorüm, quingenta quoque juga boum, & quincentze afinae;

ac familia multa n

"

od eratque vir ille fmagnus inter omnes

Orientales.-

is ; & IU&US)

ucsox,

E

Z-3

i

s lt

fumrrnatum', aut immaculatum figni-

*ui mvel lancea , & z"gni.

24. Gladio, ffijgne.) Grece, d eaTi

/

ficat. LXX. dixerunt cc/gJ.E;J.ïTO: zrre-

y 18 MW?

Sed eriam beffi;s, ), Dicuntur hgc per

pre/genjibi!em.

exaggerationem.

Reé£tus. ) ]u

ftus ,/ fic LXX. qui ha-

Jeut n

X. N zerra Hgzs.

Que eft in Idu:

bent óY«aiog.

F* maa:quare

hiren.4. num,2 1. le-

Recedens a malo,) Dei hominumque

obis o

offenfionem declinans.

um

Ede 1 præ

gimus: Lerare fília Edom, que batitas

z2 Leyya daus.

Cum vero [Ídumzam

3. Qwuingenta quoque jnga beum.) Ad

lo

;

tenuerint filii Efau, videtur Job ad

agros, quos poffidebat, colendos.

"

illius genus pertinuiffe.

Magnzts.) Mirtute, divitiis , gene-

yrii

nus hb L

d

Sizplex.) Ón EHlebrao eft Dn tbann,

re: itaque LXX. habent évqezc. se-

71!115 !

qu& vox perfectum , integrum , con-

þlllfo

7] 'pgflf

366

LiBRIJOB

4.- Ft ibant filii ejus, & faciebant convivium per 3omos,

10

unusquisque in die fuo. Et,mitten

Í

u

fubftat

es vocabant tres forpres

fuas, ut comederent, & biberent cum eis.

& pol

. Cumque in orbem tranfiffent dies convivii, mittebat ad

I

eos Tob, & fan&tificabat illos confurgensque diluculo offere-

qui

bat holocaufta pro fingulis.

Dicebat enim : Ne forte pecca-

D. |

verint filii mei, & benedixerint Deo in cordibus fuis. Sic

bet, it

faciebat Job cun&tis diebus.

*

(üam.

-6. Quadam autem die, cum veni

fferit filii Dei,ut

:

afïï&äreänt

15 (

«€oram Domirio, affuit inter eos etiam Satan.

.

.

& bibe

7. Cui dixit Dominus : Unde venis? Qui

refpondensgait :

1. 1

Circuivi terram , & perambulavi eam.

*

VIDa p

8. Dixitque Dominus ad eum: Numqui

& confidéreto d-

Is ]

vum meum Job, quod non fit ei fimilis in terra; homo fim-

culfem

plex, & re&us, ac timens Deum, & recedens a malo?

16.C

9. Cui refpondens Satan, a

a ce

1t N,umquid Job fruitra timet

De)um/? :

effuri e

"a.

U

10. Noh ng

4

fecerun

taverint éontra Deum.. Porro maleäi-

4. Faciebant canw'vium.) Ad fo-

L£ non

vendam inter fe fraternam , qua jun-

cere , aut mala co

itare contra Deum

flüntiare

gebantur, charitatem.

fumitur pro- quolibet genere peccati ;

b

"Una[quifque im die [uo.) Non qui-

procive enim eft,

ut-qui con-

1 À

viviis indulgent, aut hngua aut co-

dem fingulis diebus convivabantur ,

Piliis t

fed ex intervallo, parabatque unuf- :

gitationis intemperantia aliquid pec-

S

1 fratr

quifque convivium domi fue, cum

cent.

—

flatus dies illi dellinatus recurrebat.

Cunüis dielus.) Quoties

babantur filii. .

-coüviva-

lo V;!/,

Aliqui 4íez [z2m.) inteligunt diení

FA piojed

natalem.

Metus mos,

cujus men.-

&.. Filii Dei.)

Angeli provihciæ in

tio Genef. 4o. 2o. & Matth. 14. 6.

qua TJob vivebat, &

, 2ezelii

!

que ejus tutelares.

]f)b ; fil)iorum—

j familiæk

8. Cumque in orbem tranfiffent , 6c.)

*

l. Zyr,

Evoluto dierum convivaltum circulo.

Aff ferezt coram Domino.) Deo, vet

Mittebat , 6c. ) Vocabat eos ad fe.

Angelo quodam przcipuo , qui Deum

Ai Teien,

54775?5.]924641 zllos. ) Sacris illius 2vi

referebat. ^ Ita explicant D. Athanaf.

Womt &da

Oiympiod. & ex recentioribus P

Lüf»g

)!

exremoniis praparabat ad facrificium, .

"

inc-

A!fm "

quod pro illis erat oblaturus. .

da & Sanchez.

! Qieat

- Pro fingulis.) Pro uno quolibet ho-

$atan.) Diabolus.

locauftum unum Przo zzero loram ,

j -7.—Cirtui'vz' te;--ram.) Hæc enim eü

Wiediger

l

]I]»m

ut habent LXX. & Hebr. textus.

occupatio demonis ; de quo dicitue

Dicebat enim.) Cogitabat.

p Petí.s. 8.

Tawquam fleoru 1655 CÍr-

Ilf,(m

Benedixerint. ) Id eft, maledixerint;

euit quarens , quem devorez, —

H

T An tl

$. Non fez e1 fem;

li:.) Ex quo vide-

!l:, & ähw

& reverentic caufa Bezedicere Deum

f

pro maledicere ufürpatur.

Vide di&a ,

tur fandum Job virtute mortales o-

Wlory |

3. Reg. z1. 1o. LXX. . habent «ax4

mnes fui &vi antecelluiffa.

Tos fa

Thjo

J Valaj

s»Óóqea) npóg và» Seov, Mala etg;-

9. Früfra.) Gratis ; & fine caufa.

hjb

ln

CAKEPUT:^I

367

r domos,

40. Nonne tu vallafti.eum, ac domum ejus, univerfamque

s forores

fubftantiam per circuitum, operlbus manuum ejus bencdmib)

& potleffio ejus crevit in terra?

ebat od

lo offere-

1I. Séd extende .paululum manum tuam, & tange cun&a,

qua poffidet, nifi in faciem bepedixerit t1b1

€ pecca

12. Dixit erso Dominus ad Satan : Ecce univerfa quae ha-

fus, Sic

bet, in manu tua funt :

tantum ih eum ne extendas manum

tuam.

Egreffusque eít Satan a facie Domini.

atifterent

13. Cum autem quadam die filii, & filiee ejus comederent,

& biberent vinum in domo fratris füi primogeniti,.

dens,

14. Nuntius venit ad Job, qui diceret: Boves arabant, &

afinze pafcebantur juxta eos,

-

erfri fer-

Is. Et irruerunt Sabsei, tuleruntque Omma, & pueros per-

homo fit«

cufferunt gladio, & evafi ego folus, ut nuntiarem tibi.

lo

. 16. Cumque adhuc ille loqueretur,vemt alter, & dixit: Ignis

ira-tmel

Dei cecidit e ccelo & ta&tas oves, puerosque confumpüL ;«

effugi ego folus, ut nuntiarem tibi.

10 Nonié

17. Sed & illo adhuc loquente, venit alius, & dmït Chaldaei

—

fecerunt tres turmas, & invaferunt camelos, & tulerunt eos,

jrro maledi

nec non & pueros percuiferunt gladxoä & cgo fugi folus, ut

nuntiarem tibi.-

gt peccttis

X18. Adhuc loquebatur 1lle & ecce ahus mtraVlt & dixit:

uqu x

Filiis tuis, & filiabus Vefcentlbus, & bibentibus vmum in do-

, dliqui p*

mo fratris fui primogeniti,

I9. ke-

Plin. L

6. cap. 28. excurrere in vici-

L convive

10. lea/h &t ) Undlque fapiens

tua protedtione,

nas regwnes P & l&tïOClHl& exercere

mvmaæ !

Benedisiffi.) Divitias augendo, &

Íolebant.:

)

& familizque profperando.

Pyeros.) Famulos,bubulcos;aratores.

oby filjorum

Ut zusniiarem tzö:

l]. Extende paululum manum tuam. )

Qm 'ibi haec

[)e0) "d

Ad feriendum, & ad màla in eum

nuntiare pofTem.

" Deunt

immittenda.

16. lenis De;. ) Magnus ignis.

Sic

10

hamf

Jance.) Perde, aufer.

zzontes Dei, & Cedri Dei altoe montes

hU

!

oribus pia

NIf iz faciem benedixerit £bI. )

Qua-

fignificant , & cedros proceras,

fi dicat :

male mihi fit , -nifi 111e tibi

17. Cþdldæz) Chaldea regio , &

maledixerit , palam, & impudenter.

finitima Arabie deferte. Dicitur au-

12. Inmanutia j?mt ) TLibi permltto

gt &

leftinzg ,

tem Chaldaa, refpedu Judes , & Pa-

uo did

tuk

Ip eum.) ln corpus ejus.

terra lomgmqua 4.

89;. 20».

14. Nu»siiss vwenit. ) Hos Chryfo-

14. atque ideo a terra Hus, qua& ad-

/ 07'"3167/! d

iTniüs,

& alii putant fuiffe demones ;

huc erat remotior , longius diflabat.

f

famulox um ementito habitu.

Al ve-

Itaque Chaldai videntur equltps ye-

TT Vlde

ros famules fuiífe arbitr antur.

gtl O

niffe, ut indicant LXX. qui pro Cbal-

15. S4aj ) Qui in Arabia felici

dei habent equizes.

(fe

habxtant, qmquc ex Strab. L 16. &

1.Bibentibus winum.) Convxvantxbus.

g n

caufa'

-

368

LIBRIJOSB

X

19. Repente ventus vehemens irruit a regione deferti, &

4

concufífit quatuor angulos domus, qu&e corruens oppreffit li-

meum ]

beros tuos & mortul funt: & effugi ego fOxUS ut nuntiarem

rtus,

t1b1 :

Ia oce

20. Tunc furrexit Job, & fcidit veftlmenta fua, & tonfo

fiigerem

4 Cu

capite, corruens in terram , adoravit ,

SEccl.

ar. Et dixit: * Nudus eorehus fum de utero matris mes, &

que ha

7 as nudus revertar illuc: Dommus dedit, Dominus abitulit: ficut

r. Al

omino placuit, ita fa&um eft: fit nomen Domini benedittum.

& tunc y

6-

IT?D

22. In omnibus his non peccavit Job labiis fuis, neque ftul-—

6p

. tum quid contra Deum locutus eft.

TUthtame

:

T

Bl

CAPUT IT..

hi

Meumo,

&

[

Samfms, obtenta a Deo facultate , percwzt j'fob ulcere pey" 7 z

9. Di

cui etiam propria uxor infuliat ; tres autem zþf /u$ amici eum

(tate u

wf ittantes , Jeptem diebus compatientes in ïerm

cum eo taciti fedent.

4 Pulen

Oocation

(j A

A&um eft autem , cufn quadam die veniffent filii Dei, &

FA

itarent coram Dommo venifiet quoque Satan inter eos)

em, [ve

Véteri ritu |

& ftaret in confpe&u ejus,

lem (& Yi

.3. Ut diceret Dominus ad Satan: Unde venis? Qu1 refpon«

L

nes, Af

dens ait * Circuivi terram & perambulav1 eam.

brachi

3Et

Tum &

mmm ) Cut

19. A regione a'e[f "i. ) Auner ventus,

Revertar illuc.) Ín terram: quare

Yibtty. ]

20. Scidit "veffiznenta. fua. ) Quod

Eeclefafhcus, 40: À.

7;: gem gmw ?

txonbus $t

olim facere folebant in mærorls ; «

qui Vettia

inquit, /uper frljos Aa'dm y-4 die exitus

dolons fignum.

de ventre matris eorum , ufaue in dicm

Yolunt pj

Tozío captte ) Hoc etiam doloris,

feputure ; in marrem omnisom,

b ft C0

& lu&us argumentum erat apud ve-

teres

,

li Dei , 6c. ) Vide dicta fupe-

d ef

n

7011

Corrtenzs t2z z*ermm.) Genxbus flexis,

riori cap. num. 6.

Omme n

aut humi proflratus, —

3. ddbutretinensimnoceutiam.) Poft.

& d Vihas

Adoravit.) Diving fe voluntati

tot calamitates adhuc fandtus,

& in-,

*

PL em

fuübmittens

nocens, & in nulla 1mpat1ent1æ ver-

€mgunt (

21. De utero matris mes. ) De terra,

ba erumpens.-

V fu |

ex qua omnes originem trahimus, &

Affiggerem eum frujfrzz ) Dicitur :

fruffra, vel . quia innocens, & perfe-

Alin, 177

in quam infantes , cum prodeunt in

STMeN

lueem, cadere dicuntur ; Juxta illud

&us, nihil meritus, ut malis vexare-

t

Sap. 7

:3

Ego natus zzrcepz communem

tur, vel quia , quod Diabolus fpera-

" ü!(*at ;

vit, ut i)eo malediceret ; non eft cone

Berram.

aerem x & in frmiliter fa&am deesdi

—

fec:umso

: E lt

li,

Bijj

( (

SO P-;&U Tk

359

eti, &

rdft -

4 Et dixitDominus ad Satan : Numquid confiderafti fery

utü

ntiarem

meum Job, quod non fit ei fimilis in terra, vir fimplex, &

rettus, ac timens Deum, & recedens a malo, & adhuc retinens

FYX

innocentiam ?

iu autem com

X tonío

moviíti me adverfus eum , ut af-

fügerem eum fruftra.

Y

e

4. Cui refpondens Satan, ait

: Pellem þro pe

mez, &

lle? & cunéta,

it: fiout

quae habet homo, dabit pro anima fua:

$. Alioquin mitte manum tuam, & tange os ejus,

.dietum.

& carnem,

& tunc videbis, quod in faciem benedicat tibi.

jue ul

6. Dixit ergo Dominus ad Sa

tàan: Eccé in manu tua efg ves

rumtamen animam illius ferva.

1. Egretfus igitur Satan a facie Domini

; percuffit Job ulcere

peifimo , a planta pedis usque ad verticem ejus :

8. Qui tefia íaniem radebat, fedens in fterquilinio.

pft:

at

.,9. Dixit autem illi uxor fua : Adhuc tu permanes in fimpli-

citate tua ? benedic.Deo; & morere.

10. Qui

N—4. Pellezz pro pelie, 6$c. ) Narie funt

An?m.;m /Ilins.) Vitam citra mortem,

explicationes adagialis hujus formul&e

quam illi infe

*

dicendi.

Aliqui ita explicant.

Pel-

rit, vexa.

rri prqhiþeo ; ut libue-

pa, &

yer 605

lem, fivé corium , ex quo pecunie

7. Uleere pejfrmo. ) Ulceribus puru-

veteri ritu fiebant, dabit quis, ut pel-

lentis, ex quibus fcatebant vermes,

lem, & vitam fuam falvet. ita Ori-

& dirus odor exhalabat.

In Hebreo

tefpon

nes. Alii pellem ignobilioris mem-

elt vnu fechin , que vox slcus figni-

bri, brachii v. g. pro tuendo capite;

ficat ex caliditate provenieris.

*

manum enim, aüt brachium oppo-

LE

g. Qui teffa ]Lz:fzifm r;zdeöat.) For-

nimus , cum in caput nofltrum vulnus

taffe utebatur teflra, non digitis, aut

vibratur.

]ta D. Greg. & ex recen-

unguibus, ftudio munditiz, autquod

am: qual'b

tioribus Stunica, & favet Chaldaus,

yr p

digiti tumentes , & ungues dolentes

qui vertit membzum p-o membro, .Al

ufum fuum perdidiffent.

j ij exttt

volunt particulam p;o fignificare fzper,

Sedens inflerquilinio.) LXX. Roma-

ut fit coacervantis , non commutan-

1

na& editionis habent ; feZebaz ;z flerqui-

tancïs, ut fenfus fit: pelleza. pro pelle,

linio exira civitatem, quippe elephan.-

id eft, omnem pellem dabit, &c.

tiacis, quo morbo laborantes ab ho-

difa fipe"

INomine.aut pellium, fupellectilem,

minum cetu, & confuetudine fepa-

& divitias intelligunt. — Ita Pineda.

rantur.," ln Hebrao eft, feZezs zz ze-

:'/'Mh) PKE

Alii pellem alienam v. g

liorum in-

4io 39xNTY &acpber , eft autem S5w

s

tellipunt, quam quis dabit, ut pellem,

epher . cinis.

Videtur fuiffe viliifimus

ontiz 1*

& vitam fuam tueatur, *

locus, in quem cineres, fimus, pa-

dnima [ma.) Mita fua.

lez, Gali& hujufmodi fordés e do-

, fyatur

$. Tange.) Feri, percute:

mibus , aut flabulis egeftz acervaren-

'& perfe-

Ip faciezs. ) Coram, &impudenter,

tur. L,XX. vertunt xoxeidy qu& vox

js r

Bezedicar £fibi.

) Vide di&a fuperio-

flerquelinium fïgmficat.

ous p*

r cap. num. s.

9. Iz /implz'citate £ua? ) 'Hebr. ina

6. lIomanuuruaeff. ) Intua poteftate.

Legritate y. [em perfetlione tma,

Bibl. cum Com. Menoch. Tom. Il.

Aaa

-

370

LIERE TOB

Mi

l

YO. Qm ait ad illam: Quafi una de ftultls muherïbuC locuta

| Concep

es: fi bona fufcepimus de manu Del, mala quare non fufci-

plamus ? In omnibus his non peccavit Job labiis fuis.

-

4Di

Igitur audientes tres amici Job omne malum , quod ac-

delaper

"

mdlf*et ei, venerunt finguli de loco fuo, Eliphaz Themamtes,

& Baldad Suhites, & Sophar Naamathites. Condixerant enim,

iligo

$. No

ut pariter Vementes vifitarent eum, & confolarentur.

12. Cumque e;evaiïent procul oculos fuos, non cognoverunt

r 10 di

eum, & exclamantes ploraverunt, fciffisque veftibus, fparferunï

7. 9

pulverem fuper caput fuum in coelum.

9. Ma

I3. Et federunt cum eo in terra feptem diebus, & feptem

ts n

hreLe

notCtibus, & nemo loquebatur ei verbum : Vldebant enim do-

lorem efle vehementem.

j« Drta

APCC non

1

Auem fen

CAPUT II

affl,&u; Vch

[ D H]a

3fob maledzczt diei nativitatis þzæ þmþm*zqzle vil& (Wcmlem'

A num. ".

[

a quot tnalis liberatur quz bac luce /lzz!zm

MEEL

I ia d.

r wms €

trie & velr

f/tl bdmo Id

Oft haec aperuit ïob os fuum; & maledixit diei fuo,

2. Et locutus eft

dl repetlt

verbxs, qu

-

* Pereat

Criptun,

4. Fetar

Benedic Deo, 6$ morere.) Quafi di-

curandi corporis caufa

Sic de Anna

Q Lnnar

cat

prorump

in blafphemiam , ut

dicitur Luc. 2. 57.

Que zoz a'zfcm e-

te Deus interimat

ficque fit dolori

grmx uit

bat de templo , ffc

1 emm üt&

tuo finis

Vel

Deo maledic, ul-

Nemo laquebatur ei verbum, ($c. ) Non

Íe5 t q

cifcere ,. etiamfi tibi moriendum pro-

ad totos feptem dies referendum hoc

todem vqt

pterea fit.

Vet eft farcafmus, qua-

videtur, ad primum- tantum eorum

Wr Jug,

fi dicat , id eft, nunc fervi Deo , il-

adventum

Vel certe dicuntur filuif-

N

lum lauda, & bemmc

vide,

quam

fe feptem hifce diebus, quia pauca

lm j]i

pietatis tuz referas inercedem.

verba locuti funt, nec longam . cum

I tedire

11 Eliphez Themanires , 65c.) 'Yhe- obodifputationem ; que poítea.com-

Perüt pmr(

man, Sueta ,, & INamathe videntur

memorabitur, nifi pofï feptem illos

fuiffe loca in Idumza. Videé Pinedam in

- dies ae gereffi funt

num. 29. &.feq.

ht mtpihü&t

cap. i. Job. v. r.

i

Ea pars idumzz 1tudiis floruit Phi-

4ledisit. ) Coepit conqueri ? feu

lofophiz. Vide Jer. 49.7. Baruch. 5.22.

dicere infelicem.

Deupey, )

12. N;m cegneverunt eum. ) 'Vanta

Die; [uo.) Vite, feuftatui tam mi-

V Odfep,

de

m Qntnm]

€rat fortung , vultufque mutatio.

fero , *quafi dicat

ccepit exaggerare

Vertat 7 15

z celum. ) In aerem, in altum.

miferiam ílatus fui.

itaque maledi-

1

Septem diebzs.

) 'fotis feptem

&io miferiam Iienificat ; ficut frequen-

7):!38, -5 E

hW

diebus ,

& noctibus , difcedentes ta-

o Vehin

ter in Smptura bentditl;o fumnitur pro

147770

men fubmde fumendi cib1, aut fomno

felicitate.

Íaui

Umg t

CAPUOT IH.'--

37*

« loeu

5. * Pereat dies,ih qua natus fum, & nox, in qua di&um eft : * Tere.

Conceptus eft homo:

20.14,

n fuíci-

4

. Diesille vertatur in tenebras, non. requirat eur

X

þ Deus

quoä i

defuper, & non illuftretur lumine. -

$. Obfcurent eum tenebrae, & umbra mortis , occupet eum

manites

:

1t enim,

caligo , & involvatur amaritudine.

ó. No&tem illam tenebrofus turbo poffideat, non compute-

tur in diebus anni, nec numeretur In menfibus.

ioverünt

arfetunt

7. Sit nox illa folitaria, nec laude digna:

9. Maledicant ei; qui maledicunt diei, qui parati funt fuíci-

Aa235

; fepten

tare 'Leviathan.

9. Ob-

onim do

Imvolvaiur 4m4rituäi7ze. j Caligirne .

3. Pereaz dies,) Quuafi dicat : pr&-

ftaret non fuiife diem illum. IHanc

& tenebris obfita fit; tunc enim- dies

autem fÍententiam variis modis pro

amara eft, cum luce caret, & prope

&r

t. INO-

affectus vehementia. varie eff

abeít, ut dies non fit.'.

tat D. Hieron. ab hoc verficu

lo ufque

6. Tenebro[us turbo poffideas. ) Paghi-

nus, & Vatablus vertunt, fto//at, vel,

Wä&m

ad num.-7. ultimi capitis omnia car-

[/ A^

u

mine effe confcripta.

P

pet caligo. Ylebr. "bw opBel, ql'læ

In qua diclum eff , &5c. ) Ab obite-

vox denías tenebras fignificat.

trice, vel nuntio didtum eft: cozeepzus

, Noncompntetur , 6c.) INonfit. Uti-

ef? bomo, idéft, natus. WVidetur emim

nam non fuiffet. ,

f

7. Selizaria.) klomines nulli rei in

eíle repetitio ejufdem feztentie aliis

verbis, quod eft frequentiffimum in

ea dent operam , nullus in ea fit ho-

Scriptura.

minum congreffus , -non iter agant ,

3.*?61?&?

non egrediantur domo ;

Ccc.

ita de-

/

4. Vertatur im tenebras. ) Quafi di-

cat: Utinam nunquam illuxifet: Vel,

nique cun&i fe habeant , quafi nun-

yc de j

quam nox illa fuiffet.

V el fenfüs eft,

dignus fuit tenebris, & qui non effet.

g dieto

Sienim dies vertitur in tenebras , jam

fit nox illa, aut dies a cxteris anni,

dies non erit, ldem eft, quod hoc

& menfis diebus fegregatus, fepara-

7 66') Non

eodem veérficulo dicitur

tus, &c. . italice dicerem"us , gzerze

nom ilizffre-

sendum ho

zur lemime.

fecomnmsunicato.

om eonum

^ONon requirat eum Dems defuper. )

ec laude diígma. ) L

XX habent.

xuntür filui-

NNullam iliius rationem habeat Deus,

Nec veniar f[uper eum lafitia , aur. gau-

g Qu

nec redire eum faciat, quafi dicat:

diss: , mcola fit, infaufta , nulla re

lata infignis, aut optaLilis.

mgam Cum

pereat prorfus, feu utinam periiffet ;

odl Com

omnis enim hac querela eo pertinet ;

8« Qui maledicamt diei. ) Prafice,

fopiam o

ut intelligátur feadeo cruciari ; ut fa-

& viri, qui funeri adhibebantur mer-

tius fuerit nunquam fuiffe natum..

cede conduci, utlugerent, &defun-

Hi

Deiper. ) De colo, übi eft.

&orum. fortia facta laudarent.

seri,

enim diei maledicebant, in quo mor-

$. Obfcurent eum teneb;a. ) Efb ejus-

dem fententiz repetitio ; dixeratenim,

tuus , quem plorabant , extinctus erat.

w t

m qi

vertatur im tencóras, non i« ujt; etur lu-

Pararibuni jufcizare Leviarbam.) Qui,

erarfï

fi ftipem accipiant , parati funt fufci-

otgg

[eäl-

eine,0:. Ejufdem quere!z ingemi-

pe r

natio vehementiam affedus oftendit.

tare lucum. fuum 5 hoec eiim fignifi-

u

Umbra moi:is.) Denfiftüme,

€at VOX jry39 /éwiathbez , quam im-

M

fyritir D

gcuïifümæ,t'encbræ.

mutatam relquit interpres Latinus ,

E

D.

37

Rs

LIBRIJOB

9 OBt

enebrentur ftellee caligine ejus: ex

$.

pe&et Iucem,ï&

non videat, nec ortum furgentis aurorze.

VOCETt

'19. Quia non conclufit oftia vent

ris,. qui portav.itnme, nec

. I

abítulit mala ab oculis meis.

-

0.(

II.Quare non in vulva mortuus fum

Q6 anim

ftatim perii ?

»egreffus ex ü;ero non

I2. Quare exceptus genibus? cur la&tatus uberibus ?

thefaun

I3. Nunc enim dormiens filerem,& fomno meo requiefcerem

1. C

14. Cum re

folitudines :

gibus, & confulibus terrae, qui ædiüc-ant fibi

2V

tcnebri:

Is. Aut cum princi

pibus, qui poiïïd«ent.aurum $4 rep-ie.nt

A.

domos fuas argento :

"

aqug.

,.16. Aut ficut abortivum ab

fconditum nlon fu.büü?remgvel

2 (

qui concepti non viderünt lucem.

febat,

17. Ibiim

nt feffi

26. ]

fobore.

pii Cefïaverunt zi tumultu? & ibi requieveru

185. Et

ut füpc

ut etiam nonnullas , quales funt Ho-

folatas bello

: aüt incendio reæd';ficant,

fanna, Racha, Maranutha: ea credo

& inílaurànt. ,

de caufa, quia non unam tantum ad-

15. Qui po/idest aurum, €£c.) Eft

mittebant explicationem , nec voluit

periphrafis divitis, & poténtis Prin-

ipfe definire, quid potiffimum figni-

cipis.

Aliqui referunt ad thefauros,

ficarent.

qui cum cadaveribus olim in fepul-

9. Caligine ejus.) Nodis illius.

chris recondebantur, ita ut Zomos fua5,

——

10. Qv non conclufft, &$c.) Quia.

idem fit , quod fepulchra fua.

T

in ea nocte nztus fum.

16. 4ur ficut aborzivum , 65e ) Idem

Nec abf gt mala , 65c,) Sienim mor-

m vive

repetit alia dicendi .forma. . Optat

Vitieban

tuus fuiffem, antequamin hanc lucem

enim fibi vitamnón contigiffe, fed ad

emitterer , ab his malis , quibus vexor,.

eum modum fuiffe extinctum , quo

Cf

immunis fuiffem.

! Opei

extinguuntur immaturi feetus,qui prius

C Vetüen

II. Iz vulea.) lnutero tnaterno.

moriuntur , quam edantur in lucem.

13. Dorriens filerem.

) Somno mor-

Abfconditum, ) €Cuod celatur ,. vel

10. 1j

tis fopitus quiefcerem.

in abfcondito moritur

lil (ibi j

z

; ideft, in ute-

?L 9

ld. Cuns regibus , €$ confulibus terra.)

ro Vmaternïo.

LXX. habent ; Confiliariss zeyre , Ms

17. ld impiz' cq[/'kwerunt- A Inmulrg. )

ttim eff

Y

fcilicet, quorum confilio regna, &

In fepulcro: mors enim finem affert

Cütte itia

Refpublice. adminiftrantur,

Senfus

fhortem

injuriis, & tumultibus

; quos impii

eft : quiefcerem cum principibus &

excitant.

L]

3- (u:

proceribus.

Feffi robore:) Edt periphrafis Prin-

DN

Qui edificant. fübi. folitudimes. ) Nel

&t q

cipum , quos robur , & potentia fa-

fenfus eft, qui fibi magnifica Tepul-

tigatoccupationibus magnorum , mul-

imfäl H

chra: & maufolea edificant, in qui-

torumque negotiorum tempore pacis,

lt

! öiqj

bus foli condantur.

Vel qui, cum

magnorum-vero laborum, & pericu-

* Tzj,

làtys

divites fint , & potentes , civitatesno-

lorum tempore belli.

Vel fenten-

e[t

H

IT

vas excitant in locis, in quibus prius

tia eft: quorum robur, & vires mor-

Y X n

erat hominum folitudo ;,vel certe de-

lt a

lB

: atj

bo; vel laþo;e exhaufta funt.

T. pofit

*

(,APUT ID.:

375;

em. &

18. Ft quondam vinCti parlter fine moleftia, non audierunt

vocem exactoris.

e, fit

19. Parvus, & magnus ibi funt, & forvus hber a dommo fuo.

20. Quare mifero data eft lux, & vita his, qui in amaritudi-

T0 n0n

ne animz funt ?

-

21. Qui expc&ant mortem , & non Vemt quafi. efï'odlentes

)

£hefaurum:

fcerem

. 22. Gaudentque vehementer, cum invenerint fenulchrum.

t fibi

25. Viro cüjus abfcondlta eft v1a, & circumdedit eum Deus

. tenebris ?

teplent

24. Antequam comedam , fufp1r0 & tamquam 1nundantes

aquae, fic rugitus meus:

em. vel

25. Quia timor, quem timebam, evenit m1h1- & quod ve-

tebar , accidit.

unt fefft

26. Nonne dilfimulavi? nonne filui? nonne qulem? & ve-

— m

lt

nit füper me mdxgnaüo.,

emdilicatts

U

ntis P.

thefauros,

Aaa 3

CAPUT

n Iepu

[

dimos [Mts

ä

18. Ef queudam : -vm&z, &c. ) QUI

2s. Timor.) Res timenda , & for«

midabilis.

j ) |dem

dum Viverent, fervi erant, & catenis

,. Qp

vinciebantur :

jam- mortui moleflia

26. Nenue diffgmulao: , 66.) LXX.

lTe, fl d

carent, nec audiunt vocem importu-

habent: zeque z pace fz;z , "tue m f-

ni operis exactoris ,. qui eos minis,

!ffztzo, aeque im rc qwe » venit amteue

um , Q?

& verberibus ad laborem adigebat.

mibiira.

Sententia efíL: muneri meo

ls,qu Pl US

n ducem.

19. Liber 4 Dopamo [uo.) Ab eo ni«

non defui, fed ut bonus Princeps ne-

|ohil fibl timens.

gotiis me xmpendx 306 gubematïoms

fatur , V*

((, u

e1. Quafi effodientes thbefanrum.) Ut

labores, & moleftias non fubterfugi

enim effodientes thefaurum , illum in-

& tamen malis vexor.

Vulgate ve-

'venire maxime optant; ita & miferi

ro editionis fententia eft ; D,g//"mu/a-

1;//77"![[1! )

mortem , in qua quiefcánt.

-vz, filui , &c. hoc eft , pacate , quie-

23. Cujus abfcondita eff via, ) Qui

te, & benignesfübditos gubernavi, &

efcit, quo fe- vertat, aut quomodo

fi quid 1mpat1*nt1a aut alia ratione

evadat difficultates, quibus premitur.

in me peccabant, dinmulaw, & pa-

yidi P fm

tienter tuli.

Adii referunt ad priores

Tezebris.) Miferiarum, difficulta-

tum, ex quibus fe expedirenon potelft.

calamitates , cum fcilicet divitiis fpo-

rum., jmi-

24. Tanquam- :mmclzmzeo aqua.) Eju-

liatus eft , & liberis ; filuit enim, &

Ote pütlï,

per]cil

latus, & rugitus meusadeo vehemens

dxüïmulawt Job, imo D«co bened: x1t,

eft,

üt cum aquis ex alto cadentibus,

& tamen venit fuper eumr indipnatio

[d fenten

aut alia ratione &repentxbus comparás

ulcerum pe*ïïmorum a planta pedis

qires mo

t

ti poffit.

ufque ad verticem capitis.

374

LIBRIJjOB

CATPUTIT IV

o B

10 À

Kliphag arguit Sfob impatientie , quodque propter peccata fua

Qum Co

Jügellemr & Deo, qui innocenti adverja non

i

ninitii.

leonis d

n. K

f'pondens autem Eïmhaz 'Themanites dixit:

fürtive :

IRE

2. Si ceeperimus loqui tibi, forfitan molefte acczpæs,

I^. Ir

fed conceptum fermonem tenere quis poterit ?

. 3. Ecce docuifti multos, & manus laffas roborafti :

pate hor

14 I

4. Vacillantes confirmavcrunt fermoneb tu1, & genua tre-

mentia confortafti :

funt

$. Nunc autem venit fuper te plaga, & defecifti : tetigit te,

i E

& conturbatus. es.

pili carr

,. 6. Ubr eft timor tuus, forhtudo tua, patientxa tua, & per-

16. $

"oram (

feCtio viarum tuarum ?

17 *]

7. Recordare , obfecrote, quis umquam innocens periit ?

ftlore f

aut quando ré&i deleti funt?

!t

Y

9. Quin potius vidi eos, qui ope1antur 1n1qu1tatem & fe-

mmant dolores, & metunt €0$5

$ rcpe

1

Flante

—N

9. at

H(mzzmtes ) Vide dida cap. 2

lorum pleraque vera elTe, fed in hoc

&t )am

num.

.

fuiffe deceptos , quod cum viderent

lere, u

2. Conceptum þrmom DA

(5 ï kmü

Job malis preffum, id illiin peccato-

lt dicim

dicat

cum tu tantam fermonis ma-

rum vindictam accidiffe crediderunt ,

teríiam dederis, quis fibi a refponfio-

ideoque in eum acerbius, quam par

hi, i

PEI' Wiutn

ne, aut difputatione dehoc argumen-

fuiffet, inve&i funt.

Jtaque propo-

Lsþl:

to temperare poterit ?

fitiones fere verz funt, aflumptiones

potefl, (

3. Dacmpz meltos. ) Oratlone

&

autem falfz.

Io, 4

- confilio afli&os confolatus es, eofque

Perfetl;o "vtarum tuarum ? ) A&m-

Rrei, d

ad meliorem fpem erexifti.

Vel- do-

num tuarum.

ler

éurina tuaaltis multis profuit,

&quum

7. Quis unquam ionocens perat ? )

Quafi dicat: apparetfucatam ; & £al-

Dolt: fin

ergo eft, ut illa in tuum bonum nunc

fam fuiffe farictitatem tuam:

&X long-

utaris.

nam qui

I Ti

Manus laffas roborafft.: ) Calamitati-

vere funt innocentes, non pereunt

bus fractas confirmalti,

nec funditus delent&ur ,-te autem in

Diffpai

exitium ruere video.

Vd, qi

p

6. Ub cf fimor iuss? ) Pietas, re-

p

IQ

ligio,.divini numinis obfervantia :

8

Vidi,6£c.) Vidi eosperire.

h

quafi dicat,

INon is eras , 'qui appa-

Semimant dolores, ) kiebr. & Chald.

tht

10

ädf f-'z!

fébas, fed hypocrita , aut imperfe-

laborem/, id eft, peccatum, iniquita-

11 obfen

&us.

Eft autem. notandim Eliphaz

tem, fic Pf. 54. $55. legimus , labor

& reliquos Jobi amicos viros quidem

m medm éus, & -znjufztza

n fs

Metunt e0:. ). Frudus amaros , &

6)245 /'/

fapientes fuiffe , & qua univerfim di-

&X

Íputant de gener& boncmm , & ma-

noxios peccatorum fuorum cColligaat.

D.j

37$

CAPUT IV

.. Flante Dlelo peri

iffe, & fpiritu irze ejus effe conf'umþtqs.

1o. Rugitus leonis, & vox leæknæ , & dentes catulorum leo-

num contriti funt.

Y

tia fua :

1I. Tigris periit, eo q

uod non haberet predam, & catuli

leonis diflipati funt. .

12. Porro ad me

dittum eft Verbumï'abfconditum,-& quafx

iCCpies

fürtive fufcepit auris mea venas fufurri ejus.

I4. In horrore vifionis no&urnze, quando lee;-fgpor occu-

'

pare homines,

.14. Pavor tenuit me, & tremor;

& omnia offa mea perterfita

'nua tte

funt.

J

;

rs. Et cum fpiri

ettgit t

v

tus me pfæfänte tranfiret, inhorruerunt

pili carnis mesze.

I6. Stetit quidam

, cujus non agnofc&bam' vultum , ixnago

| & p

toram oculis meis, & vocem quafi aur

ze lenis audivi.

* ïnfr.

17. * Numquid homo Dei comparatigne jufüficabitur , aut

2$- 4-

; penit?

faCtore fuo purior erit vir ?

L

E

18. * Ecce; qui ferv!unt e!

, non funt ftabiles,

& in angelis'" Infr.

15-15»

),&fe

^. Yet.

fui;lreperit pravitatem.

19. Quanto ,. 4

j Flante

L d

-.--""A

g. i?'l;mte Deo perii ä,) .,VC]. Egnifi-

no&e , cum horrifica folent. viía Gc-

Ced in 'hOC

eat Deum nullo negotio iniquos per-

currere, & cogitationes

;ncidere ple-

dere, uno fcilicet flatu, & quod ita-

na timore.

3

; viderett

$. Spirite:.) Angelus fcilicet.

n pECCütO-

lice dicimus , l» «» foffie. Vl fen-

diderunt ,

fus eit , irato Deo , & velut flatum

Imnborruerumt , r Horrui*, & pr&

per nafum emittente.

timore fieterunt coma.

quam Np.feï

16. Sretit quidam. )

Ante mä.

u pl'OpO'

o

irifm ire ejus.) Ex llebr. Veft?

N

potelt, /piritu naff tjus.

Imago coram ocalzs meis.) Umbra ,

umptiones

IO. Azugitus /cfr);izif , £c. ) Signiücat

cujus figuram, aut vultum clare, &

Reges, & Principesimmanes , &tru-

diflin&e perfpicere non potui.

,: ) A&io-

culentos , Deo. tamen refiftere non

iv. Numunuid bomo, &$c.) Hscfunt

poffe; fimulque Jobum notat , qua(Tx

Y

verba , que. Eliphaz audivit ex An-

] PWN,)

ex horum fuií

i

et numero.

oelo.

x

m i

72Wäfc:gäiz*ur. ) ]uRus

ïnvenietür y

,. fam qu

pt. Tieris perii?.) Fame fcilicet.

Diffbati funt.) Disjeti , proftrati,

fi ad divini judicii trutinam examinetur.

j pereunt,

vel, difperfi ad querendam pradam.

Fadore [u0 purior eri wir? ) BAude-

12. DiGam eft wverbum ab[conditum. )

bit vir curi Deo quodammodo liti-

qutem ïä

2

Revelatio divinitus fa&a eft.

gare

, & fe juftum afferere, & mala

ert

Qeaft furtive , &c.) Clam , laten-

quibus obnoxius eft, injufte pati*.

t

Chald.

ter, obícura, & confuía reiimagine,

Oq8. Qui f rviant ei^). Angeli.

iniqui

^ Non fünt. [Labiles,)- INihil ex fe boni

jor

& fono fignificatum eft.

l$ la

Venas [fiiri.) ln Hebreo, Param

'habent,-nec fine divino auxilio flare

ex* €o.

offunt.

natos s &

13.. " f'y;rmie vgfwis notlursa. ) De

Ifz n gelis fuis. ) Qm ce

(c.id,erunt.

i Conig-liit-

?

——

376

LIBRIJOS

Ig. Quanto magis hi, qui habitant domos lüteas , qui terre—

ES:

num habent fundamnntum confumentur velut a tmea?

eys fac

20. De mane usque ad vefperam fuccidentur : & quia nul-

4, L0

& non e

lus intelligit, in aeternum peribunt.

21. Qui autem reliqui fuerint , auferemur €x eis: mouen—

. r

tüs &

tur & non in fapientia.

6 Nh

C APUX

^. Hon

KEliphag ruefum arguit Sfob iniquitatis , quod nemo fine cazlpa fua

$ Qu

lm eloq

& Deo puniatur :

zzleoque bortatur Sfob, ut ad Deum comvertatur,

Qui

CQJ ita cuntia fore illi profpera pollicetur ,. ac divine provi-

Wero :

dentie opera circa ereaturas. extollit.

I0. u

univerla

/Oca ergo, fi eft, qui tibi refpondeat, & ad ahciuem

L N

San&orum convertere.

Parvulug

2. Vere ftultum interficit 1racundxa, & parvulum occidit.

dieejtup, Í

invidia.

Ortidjt i

ao

3 Ego

QIt nvidia;

19. Oi hbabitant domos luteas. ) COI'—

Qui ex eorum familia fuperttites fue-

u

Bott, quo

pora ex luto facta, ac proinde Vllca,

rint, filii, nepotes.

ivitibus j

infirmi, & fragiles.

Aaferentur.) Mlorte rapientur.

bonis if

Terrenum lfaäe;ztjund;zmcn Um. ) Vel

Ex eis. ) Jungendum, cum reliqui

) B;

-fenfus eít:

origmem ab Adamo tra-

fuerint.

ententxa

hunt, qui ex Juto formatus eft, vel,

Noa n /?zlþzen!nz ) Ouaü dlcat, in

fua mf'pxentw.

Veris ; ego

& melius, ad corpus luteum refertur,

&, qutyr

quod vit& eflfundamentum ; eoenim

Qca ergo , 66c.) Sententia effe vi-

Btudinem

labefacto vivere non poffumus.

detur :

"Ha&'enus ergo; quid

Carþtmenmr velut à timea?. ) VMita

fentirem, dixi:

Talte niyi

tu; fi aliquem habes

M*-fdtxl

enim humana paulatim perit, & fen-

fan&orum patronum , aut cujus tefti-

dmny

fim fine fenfu temporis tacita arrofio-

monium in tui defenfionem proferré&

777

ne confumitur.

ne cun&teris, fedilludtandem

5

pomq

Vel

co. De manu n[que ad . vefperam fuc-

producas in medium.

BgO ex

mets,

ezdegtur. ) VMel fenfus eft,

perpetuo

divina revelatione docui nemmemju-

ftum pleài :

Tu, fi jubet, expiorum .

D Lor;e

nos temporis decurfu fmefc.exe & ad

l

interitum propprare vel, de m.cmmf

numero aliquem faltem cita , quicon-

Dlocebit ,

que ad vve[peram , ldem cft, ac órevi,

trarium feu verbo, feu exemplo nos

doceat.

hm ut Cü

vel repemte , ut feilicet , cum mane

ynrum P" llm

homo fit in vivis, vefpere mortuus

d aliquem fantlorum . conventere. )

Ontm, l

fit.

Italice diceremus, Da/lIa zattina

LXX. habent, // quem. [anttorum 4n-

Alla [&7'4

gelorsm conjpictas , quemadumodum fci-

We n pot

mmbuntm :

E; quia unllos ietelligit.^) Nec hu-

licet ego confpexi. Vide capite fupe-

$. ;

[/

Jus rei magnitudinem reputat ,. atque

riori hum.

164

ideo nec re(ïplf(.it toribus mutatis.

"m

-

Interffest iracmdza. ) Maxiraum

illi damnum infert.

NNotat Jobum;

12 4reruum periàumt. ) ln ætemam

damhationem ruent

quafi ex irá, & impatientia fuilTetlo-'

lles

Tltatem pm

21. Qui autem reliqui fucrint ex iis.)

UutUSO

k ä]l()ï

BWI [ (

n

CAPUT V

327

]Ul tetre

3. Ego vidi ftultum Hrma radice, & maledixi pulchritudini

1e2?

ejus ftatim.

quia nul

4. Longe fient filii ejus a falute, & conterentur in porta "

& non erit ,

qu1 eruat.

focien

$. Cujüs "meffem famelicus comedet,

1pfum rap1et arma-

tus , & bibent fitientes divitias ejus.

Ó

d

L]

Nihil in terra fine caufa fit, & de humo non oritur dolor.

79

Homo nafcitur ad laborem , & avis. ad volatum.

8.

h

Quamobrem ego deprecabor Dominum, & ad Deum po-

nam eloquium meurm.

-^

verTd

9. Qui facit magna; & 1nfcrutab1ha, & mirabilia absque nu-

P?üu

mero .

1o. Qui dat pluvmm fuper

faciem terrae, & irrigat aquis

unlverfa :

aliquem

Ir.Qui

V Bancudum- )Chald mfipientem. LXX

& quafi famelici, aut fitxentes eam

y occidit

deceptum , five errantem,

diripient , & vorabunt.

Occidit imvidia.) Magnis malis affi-

) Ego

cit invidia;

Etiam his,verbis Iobum

6. Nibil m terra frt ffne caufa.) Yta-

que hzc fine caufa impiis evenire pu-

Wites füe

notat, quod ad paupertatem redactus

tandum non eft.

divitibus invideret, & doleret, quod

Et de bum mon driiur dalar ) Cala-

bonis affluerent.

jentur.

mltates non temere nobis obveniunt ;

um rehqm

3. Egowid:ffultum frm/z radice , &$c. )

ut in campis herbe fpontis fum, fed

Sententia- eft :

tu invidia commo-

potiu$ fativis fimiles funt..

'Sic ma-

veris , ego vero nihil divitibus invi-

j diat, n

lorum , quibus vexantur homines,

deo, aut potennbus ; nam eorum ma-

femina , & caufe funt peccata , &

enti eïT"V"

gmtudmem parvi facio , licet firma

Deus peccatorum vindex,

radice nixi videántur.

xï()(/ 3 qm

7- Hemo nafcirur ad laborem, &c.) Sen-

«Lem*ï 8

Maledixs. ) Mlale ommatus fum,

tentia eífe videtur:

Non debes ni-

L.uïUS tlie

damnavi.

mium doleré, o Job, aut queri pro-

Statiz.) Cum primum eorum ma-

m pO ferré

gnitudinis fpecxes fefe objicit oculis

pter zerumnas, & dolorestuos; nam

flud

taniim

meis.

ut avium proprium eft volare, itaho-

!7 5] : gg() e

minum adverfis confli&ari,

j

4. Longe ffent filii ejus a falute.) Pa-

]emmem

rentum impietas filiis pariter impiis

Dfpvembor Dominum * 65' c. ) Qua-

ecpionm

fi c.u.at

ea ego mente fum , ut fi in

j cot

nocebit : quare longe fient a falute,

aliquod. incidam infortunium , non

nam ut eft in Pf. 36. 2g. Semen im-

piorum pe: ibit.

maledicam, ut tu , nec divinam pro-

videntiam cnmmer ; fed potius ad

yprotattrt ;

Contereztur dm porta. ) In judiciis,

Deum me convertam , ut precibus

qua in portis civitatis exercentur, da-

yfhoim ^^ d

mnabuntur more fceleratorum.

ilum mihi propitiem.,

lum *

s. Cuju: mc[fem , 6$c. ) Silargam fe-

9. Qui fecir magna, &c.) Eft de-

gplte UP fupt"

eerit fementem , aut uberem vinde-

fcriptio divine potentiz ufque ad v.16.

miam expedet,

eaque jam ad matu-

10. Umiverfa.) Hebr. péareas ; hoc

Wmmum

ritatem penencnt , potentes homi-

eft, late patentes regiones:- Chaldæus

" ]obümi

habet Provizcias.

nes, & aliorum bonorum appetentes,

" fuxlïei

Bibl. eum €onm., Menoch. Tom. IIf

Bbb

*

378

Li

WRTIOSB

rr. Qui ponlt humiles in fublime, & moerentes erigit i"o-

PUR

? $

fpitate :

d p

14. Qui diffipat cogitationes mahgnorurr, ne poiïint 1mp1ere

a, E

manus eorum, quod coceperant :

vifitans

1 Cor.

3. * Qui apprehendit fapientes in a&utla eorum , & confi-

j*

319 hum pravorum diffipat :

progenit

I4. Per diem incurrent tenebras, & quafi in no&e üc pal-

)6. In

pabunt in meridie.

ATVUS

15. Porro falvum faciet egenum a gladio oris eorum & de

1 É

manu violenti pauperem.

fhente p

16. Et erit egeno fpes, iniquitas autem contrahet os fuum.

17. Beatus homo, qui corripitur a Deo : increpationem ergo

0ff

-

Domini ne reprobes:

fkabi

18. Quia ipfe vulnerat, & medétur : percutlt, & manus ejus

fanabunt.

I9. In fex tribulationibus liberabit te; & in feptlma non

tanget te malum.

RE(

20. In fame eruet te de morte, & in bello, de manu gladii.

2$ Gu

2t.. À flagello linguae abfconderxs & non timebis calamita-

tim, c," i

tem, cum venerlt

hm emm

Alii de fixe

22. In vaftitate, & fame ridebis, & befmas terlæ non fot-

.

IthS dl

imidabis.

2" Sed

i focule D

caverms (

Il Er:gæt f/'vszztf ) Erlglt fofpl-

abilia pofu

dicit, mjï-x, 5':. fortaffe intelligit

tat, falvos facit.

fex calamitates , quas ftatim enumerat.

&f in fo

13.. Apprebendis fapzente: i 4/?z'tm

Er m feptima.) Non folum fexies,

Venint, f

sorum.) Qui in aftutorum hominum

fed fepties, & fepius & femper dsh-

um m 1

caput, & perniciem convertit prava

tos feng f

rabit te a tribulationibus, ne noceant

confilia, quibus ahos decipere volue-

anima. Vel liberabit de fex tribula-

conüan

runt.

tionibus, que fex hujus vitze diebus

1 dicat j1

14. Per- dieh , 65c.) Sic enimin re-

a malis

. bus clariffimis cæcuuent ac fi verfa-

tibi evenient ; cum vero-pervenertis

àd feptimum diem, fabbatumerit, &

24 écrer

-gentut in denfiffimis tenebns

requies. in céelefti patria , tunc fzgel-

dlerma;;

Patpabugt.) Utii faciunt, quiver-

lum non appropinquabit tabernaeulo zua.

fantur in tenebris.

Italice dicimus,

QU& o f

vindare a tentoni.

cl. Calamitatem. ) In Hebraeo efti

^31» /éod , quod eam calamitatem fi-

l f If

15. 44 gladiooris eorum.) Àb eorum

Emgua ; que tanquam gladius acuta

gmfïcat, quam. predones omnia de-

OgnOfuenc

eft, & ferit.

vaftantes ,

& populantes inferunt ;

Wi fnr

pnam —;-m; féiadad eft vapere ; fpoha-

Ti witrisfo

16 Coztrabet 05 p;mn ) Compefcet,

&c.

£ogentur iniqui tacere confufi.

re, & pradari,

Faque ts

17. Ne reprobes.) Ne rejicias.

a2. Jn waflitate. ), Eft eadem vox

U()j, ldem

19. Ipfex iribelatiomibus,

66 In

"p féod, cujus-explicationem attu-

Ottata

3 lni

Omus, &

mültls, variifque tribulationibus. Cum

limus proxime fuperiori verficulo.

m g deq

p

(CAPUT V.& VL

3?5

erigif f«

3. 'Sed 'cï:um lapidibus re

z

gionum paétum füüfl:l ; & beftize

terrae pacificee erunt tibi.-

implere

24. Et fcies, quod pacem habeat tabernaculum tuum , &

vifitans fpeciem tuam, non peccabis.

.

*

& confi

4$4. Scies quoque, quoniam multip

lex erit femeh tuum, &

i

progenies tua quafi herba terrze.

.

*

: fl,(;. pal-

26. Ingredieri

s in abundan

tia fepulchrum, ficut ihfertur

acervus tritici in tempore fuo.

m,&de

27. Ecce hoc, ut inveftig

avimus,x itg eft: quod audi/tum :

&

js füum.

mente pertr:ït&a;

CAPUT VI

1eJ efgo

Ojlehdit fïob,' fe longe graviora pati, quam meritus [iz, conquerens

'

- Je ab amicis deferi, gravoiter arguens & bos tres , qui ad fe.

anus ejus

«enerant, ac [e quoque patienter azt;lzjrz' £etir.

»titha,non

ob , dixit :

I. REfpondens autem ]

Bbb2

; Q.Utinam

23. Cum .lapidibus regionum patlum

dens tibi fplendidam adeffe familiam,

tuum , €9c. ) INec te lapides laedent;

& domum bene inítructam , non pec-

calamita-

olim enim nudis pedibus ambulabant.

cabis fuperbiendo exea, autvane con-

Alii de faxeis ferarum cavernis , cu-

fidendo.

Sanchez intelligit de con-

non fot-

bilibus accipiunt, quafi dicat: erit ti-

fuetudine cum uxore, quafi dicat:

cum uxore tua confuefeens , ut lex

95. Sed

bi fociale pa&um .cum feris, que in

cavernis , & faxorum foraminibus fibi

conjugalis poftulat , non peccabis.

cubilia pofuere, aliidefrugibus, que

es. Multiplex erit femen tuum. ) Mlul-

t intelipit

etiam in folo fterili, & lapidofo pro-

tiplicem fufcipies prolem.

p enumerat

venient, fi Deus faverit , quafi pa-

26. Ingredieris tu abmundantia, 65c.)

Ym feih,

&um cum illo elTet initum , ut mul-

Dives morieris, dierum etiam nume-

(omper Jbe-

tos ferret fru&tus , alii de firmitate,

roabundans, & bene fenex.

Chald.

g noceant

& confítantia in tribulationibus, qua-

in perfetljone annorum.

Acervus tritici. ) Mlore mature fe-

fex tribut

fi dicat, inconcuffus eris, ut lapis ,

V(itæ dlebus

& a malis immunis.

getis fuo temporedemefTz , & in hor-

j ewgnfns

« 234. ócies. ) Experieris. .

reum illate.

27. lewefligavimu:. ) Diligenti in-

xtum enti

Tabernaculum tuum. ) Domus tua,

| tunc !Z.'Zg "

qua pace fruetur , ac felicitate , bo-

quifitione , & veritatis fcrutatione,

ii

norumque omnium afHluentia.

atque reconditorum divinz providen-

Vifitaus [peciem tuam mom peccabis.)

tie confideratione judiciorum ,. rem

Tebreo di,

ita fe habere comperirmus,. quod etiam

müätem '

Cognofc

ens, & inveftigans, quid do-

omni

10

mituz fiat, non peccabis; quia bo-

communes hi amici, qui tibi adftant,

ni patrisfamilias. munere

ungeris.

ita fe habere confirmant,

2

lrfpmnt D

Periraila.) Wiec igitür mente re-

d

fpolià

Ttaque juxtà hanc explicationem ; fpe-

puta, & ita-fe habere tibi perfuadeas.

cies, idem efl, ac domus fpeciofa,

ornata, inflruda.

Vifitans ordinem

I'R

Efpondens autem. ob , &c.) Ra-

domus, & cognofcens ; an omnia be-

)

tionem reddit Job, cur tanto-

.

oneft 1

ttie

þuïo;

ne, & decore gerantur.. VVel , vi-

pere doleat, affirmatque multo l.eviof-

i

39e

^LIBRIJOSE

x

. . Utinam appenderentur peccata mea , quibus iram merui :

m

O.

& calamitas , quam patior, in ftatera.

finis m

30

uafi arena maris haec

D.

gravior appareret : unde & verba

"

.

mea dolore funt plena:

Á

&nea e

4. Quia fagittee Domini in me fyunt, quarum

indignatio ebi-

p

bit fpiritum meum, & terrores Domini militant contra me.

tiei ret

$. Numquid rugiet onager, cum habuerit herbam? aut

inu-

1. Q

giet bos, cum ante preefepe plenum fteterit ?.

?

derelin.

6. Aut poterit comedi 1nfulfum, quod .non ett fale condi-

I& P

tum? aut poteft aliquis guftare, quod guftatum affert mortem?

*

tranfit 1

7

uce prius nolebat ta

D

ftia, cibi mei funt.

ngere anima mea, nunc prae angu-

16 C

P

8. Quis det, ut veni

mihi Deus?

P

at petitio mea : &quod expe£to,tribuat

luemnt,

OM

9. Et qui coepit

Vacuum

fuccidat me ?

, ipfe me contetat ; folvat manum fuqam, &

19 C

1o. Et haec mihi fit confolätio, ut aiH'igens me dolore, non

paulifye

parcat, nec contradicam fermonibus San&i,

8 N

tem elle

g'emituni, quam doloris po-

la fit, non cicurem , 'nec domefticam.

fed fibens

ftulet accerbitas.

Vehementer rudunt onagri , cum fa-

-5 Gaafi AFE9LA WLATIS 4 E. ) Calami-

mem fentiunt.

YOlunhti

It $y,

tas preponderaret , non fecus quam

|(6. ut porerzt comedi infrgl/i':,?:z, f c.

)

tem non

ingensareng maris cumulus compara-

;

Quafi dicat:

fi quod fale conditum

tione rei leviffima.

non eft, comedi non poteft, quan-

ferendis )

äz': [

Unde E9 verba mea dolore funt plena.)

to minus, quod eft amarifimum , &

Toit finis

Quare mirum non eft, fi mali moles

mortiferum , ut (ünt , dolores mei,

EU

doloris plenas voces exprimit.

ferripoterit? LXX. habent: Nwmquid

4- S4g£tte. ) Dolores, moleftie,

üm hid

poteff. ffne [ae edi panis , aut efh fapor

RR

&gritudines.

in férmonibus vanis ? quibus verbisim-

Wres em

In me fazt.) Vt male me vexant.

portunitas, & fatuitas fermonum

Indignatio.) Vis. klebr. & Chald.

phaz fugillatur.

Eli—

falice di

QOeDnenam.

' Neéfr,

7. Prini.) Florentefortuna

:

s -&-cum

*

Ms u

Ebibit. fpiritum meum. ) Confumit.,

corpore valerem.

exhaurit , - abforbet fpiritus vitales,

Pre Anmguflis.) Propter V»ihopian'l "

AMbet ami

vitgm. LXX. habeht ". fanguinem.

ad quam redadtus fum.

W. Fra

SUati mei.

Terrores Dominzi.) Quafidicat, cum

8. Pettzomea.) Ut vitam hanc abi*um;

hac gravia fint, adhuc tamen majora

pere liceat,

LE

: Iftj? 1o,

pertimefco , ideoque impendentium

9. Qui cepit. ) Me malis oflligere.

Aüerunt:

calamitatum expectatione difcrucior,

tempüïe

lpfe me conterat. ) Carcere vit edu-

!cei]"m-iæ,'

g.. Nitmquid pgitt, &£c. ) Quz(ï di-

Cat, vel extvrbet.

cat, non temere conqueror.

Nemo

Selvat mauum fiam.) Quafi lig-at'am

Ui, d

queritur, cum habet, quod vult.

manum fuam Deus habere videtur ,

n d

Gnager.) In Hebrzo eft y3 5 phere,

quia non percutit, quantum poteft,

qu& vox feram fignificat, jumentum

cum non extinguit.

PQïlliffem'

JQ':I

filvefire, beíliam ggri ; qu&cunque il-

IO. Nee c'omrgargcam jär/moniä'u;jaæ

Rv

tant

UC APU T VI.

Y

3$r

| fnerui :'-

rr Quee eft enim fortitudo mea, ut fuflineam ? aut quis

finis meus, ut patienter agam?

& verbs

I2..NeCt Ífo

3

rtitudo lapidum. fortixtudo- mea, necAcäro mea

"

senea eft.

iti0 ebi-

13. Ecce,non eft a

uxilium mihi in.m-e, & neceffarii quoque

-

E

[ Tne,

mei recefferunt a me.

4

Ut Qu

14. Qui tollit ab amico fuo m

ifericordiam, t/imogem Domini

derelinquit.

L

e cbndi-

*

IS. Fratres mei

præterier,unt me , ficut torrens, qu

nortem?

tranfit in convallibus. -

*

i raptiv.n

& ag

16. Qui timent pruinam , irruet fuper eos nix.

17. lempore, quo fuerint diffipati,

peribunt; & ut inca-

ytribuat

luerint, folventur de loco fuo.

.

: x

mti

19. Involutze funt fe

itce greiïuum eorum : ambuïabu'htxïa

fuam, &

vacuum, & peribunt.

9. Confiderate femitas T

hema, itinera Saba, & ,e-xpe&ate

E]

Bbb 3

20. Con-

re, Don

paulifper.-

m

g

8;.) Nec Dei voluntati repugnem,

modum, aut moleítiam timentes, in

ymeflicam,

fed libens me ejus juffis fubjiciam , &

multo graviora mala incident.

1

17. Tempore , quo ferant diþpa;f",—

j cum 3«

voluntati acquiefcam.

II. D« eff enim , G.

) C*urx mor-

&c. ) Pergit Job in eadem allegoria

tem non optem , cum tot &erumnis

torrentis, aitque perituros inhumanos

:lft!m r E?I':' )

ferendis par efíe non poffim?

propinquos , & amicos ad modum

conditum.

torrentium , qui cum fol incalefcit ,

e[t, quite

Quis frnis mens.) Qui-s tandem appa-

rebit finis malorum,quibus confli&or :

hoc eft , eítate, ficcantur , nec am-

hm , *

i. Fortirudo lappdum, €&$c.). Non

plius per locum fuum alveum fcilicet

[ores mdy

decurrunt, aquis deficientibus. Quod

b Nm)]qüi [

fum la'þideu*s , aut a&neus.

G-

13. Nom ef auxilinm mibi im me.)

in Vulgata habemus D;//paz, in

it of /,.'-:«;ar

"Mires enim . mez plane defecerunt.

brzo elt; 333Tjezoreón , quod Pagni-

; velbis h-

Italice diceremus , zo2 m poffa ajutare.

nus vertit, efflexerint. LLX X. vertunt,

;onit V

Necéffarii.) Propinqui , & amici.

Liquef ali , quod benetorrentibus con-

14. Oi rolbt , &fc. ) Qui non ex-

venit, qui liquatarum , & tabefcen-

maj&wm

i

hibet amico mifericordiam.

tium nivium humore tumefcunt.

18. Ipvolura fznt femita , o ) Nam

iopit

g. Frarres zmiei.) Propinqui: co-

gnatï mei.

flumina, & torrentes variis maandris,

Scur forrens , &

"Y

c.) Statim me dere-

& fexibus per alveum fuum decur-

ancabfum*

runt.

Similes vero torrenti etiam 1

liquerunt torrentis more, qui zftivo

tempore, cum aquz magis funt ne-

hoc funt fallaces amici, qui non re-

y ifpte

cellàrim, arentem habet alveum ; fie

&a- progrediuntur, fed obliquas, &

,riaclt

tortuofas agendi rationes fecantur.

"amici, & fratres mel, cum ftu tri-

Anbulabuszt im vacmum, 6c. ) Nou

bulationum urgerer, aquas confola-

lüü y,gg.mm

tionis , & auxilii, quibus. refrizerari

illis fuccedent prava confilia , ut vo-

& vïdeïüf ]

luiffent, íed in irmtum cadent.

jm poe

potuiffem , fübduxerunt.

16. Qu Hment prutmam , ö'c) QUI

i9. Con[iderare femstas Thema. ) Hu-

jus rei infidelium fcilicet, &fallacium

W!'þ

7 VS;?W

fe jitant ; aliquod fibi a me incom-

n

1

3f*

ÜIBRI ]OB

* É

20. Confufï funt, quia fperavi : venerunt quoque usque ad

cibus t

me, & pudore cooperti funt.

21. Nunc veniftis : & modo videntes plagam nieafn timetis,

22. Numquid dixi: Afïerte mihi, & de fubftantia veftra -

*b lu

donate mihi ?

25. Vel, liberate me de manu hoftis, & de manu robulfto-

du f

ryum eru1te me?

(ut d

24. Docete me, & ego tacebo : & fi qmd forte ignoravi,

inflruite me.

I

25. Quare detraxiftis fermonibus veritatis, cum e vobis nul-

M

|

lus fit, qui poffit arguere me ?

N

26. Ad increpandum tantum eloquia con01nnatls,& in ven-

L

flolatur

tum verba profertis.

Sic

$1. Super puplllum irruitis, & fubvertere mtmum amicum

Teravi !

veftrum.

&5

- 98. Verumtamen, quod coeplihs, expl lete : præbete aurem,

petabo

& videte, an mentiar.

$. Inx

29. Refpondete obfecro , abstjue contentione : & loquenf«

US Qea :

tes 1d quod ]UILUHI eft, judicate.

30- Et

6 D

/53

amicorum in me expreífum habetls

tentiores Prmmpes i 1taque VOblS gra-

md,fur,

exemplum , confiderate, quam pauci

vis n2c fui, nec effe volui.

J M

ex Thema, & Saba ad me vifendum,

24. Docere me , 65'0

Quod fi quid-

ocülusr

& confolandum venerint, & quomo-

piam minus vere afï'erm, redargui

paratus füum, & doceri.

do fe mecum gefferint ,. advertite.

A[Hn

- Expetlare. paulisper. ) Et hujus rei

25. Detr:zx:/f;s fermonibus veritatis.)

caufam vobis aperiam.

Verticem oppugnaflis.

dum, Wt

co. Confaff funt , quia fþcm'vz j Pu-

vdrguere me. ) Revincere , quafï fal-

. molelis

: quia fcie-

fum aliquid dixerim.

duit illos venire ad me ,

militi q li

bant me in eorum 2uxilio fperare ip-

26. Admcrepundum &v.) iNon du-

X)x hïï

fis vero certum' erat nihil mihi opis

cimini ftudio exquirenda veritatis, fed

S/ 6'//[ l

afferre, ideoque declinaverupt con-

illud tantum fpe&at oratio vellra, utme

a^

Ws mg

greiï'um meum.

vexetis , laceretis, & didtis »onfïgatls.

Cendum

o1. Nanc ueniflis, €5c.) '"Tales vos

I ventum. ) Inaniter.

à Df/]þ

eftis, qui veniftis quidem , ut me in-

27.. Pupillum.) Se vocat pup:hum,

e æidv

viferetis , at nunc me afllidum, &

quia ab omnibus defertus erat. -

28.

) el zln,b)

ulceribus plenum videntes horretis.

Guodcapifu, explete , &c.) Ne-

E! fieut

22. Nwmquid dixi, É) Sane vos

que enim difputationi me fubíraho;

magls 0pi

amici. mei timere non debuiftis, ne

fed hac conditione differere nos velim,

ut mihi etiam benignas aures prabea»

C02 mer

dira hec paupertas mea quidquam de

*ifn(

vellris divitiis minueret ; nihil enim

tis , & rationum mearum vim ponde-

m

10, m

mihi dari poftulavi ad. fublevandam

retis; feduloque dx(pmatïs, an, que

gf& Ves,

inopilam meam. :

X

. di&urus fum , vera fint.

29. Lequentes jd , quod juffum eff.)

4 Qu

23. Liberate zme,) lNec aux111um a

Iumfmt 2

vobxs peftulavicontra hoftes,

aut po-

A*.quam fentennam pronunciántes,

Qu nj :

CAPUT. VIE

Ehi.

Vsque d

*0. Ft non invenietis in ï»inguav mea iniquitatem, nec in fau-

cibus meis iïpltitia pe,rf-oïniabit.

4

-

n timetis,

CATUT VIL

[

a velira

hec fedí-

9rob. bumane vite , fuasque calamitates varias eafþlicat,'

| fobufto-

tun fibi fore verifimilem ad prafentis voita felicitatem : petit quo-

ri a miferiis , admirans Dei erga miferum

que a Deo libera

ignorayi,

bominem providentiam.

Y. M llitia eft vita hominis fupe

rgbis tul-

r terram : & ficut die; on.ïer'-

cenarii, dies ejus.

2. Sicut fervus defiderat um

bram, & G?ut fnefcenarius pra-

& n yen-

ftolatur finem operis fui:

"

4. Sic & ego habüi men

1amicum

fes vacuos, & no£&tes laboriofas eng?

meravi:mihi.

4. Si dormiero, dicam:

: uändo confurgam ? & rurf.üm ex-

te aurett,

pettabo vefperam , & replebor doloribus usque ad tenebras.

s. Induta eft caro mea putredine, &

x loquet-

fo:dibus pulveris, cu-

tis mea aruit, & contra&ta eft:

.

'6. Dies mei velociys tran

fierunt, quam a

—

o

texente tela fiic:

ciditur, & confumpti funt absque ulla fpe.

-

t vob;is jf«

n revertätur

7. Memento, quia ventus eft vita mea, & no

ïod fiqu*

oculus meus , ut videat bona.

8. Nec

j, regul

Iztia efl vita bonminis,$c.) xQua'

Exlþexäzzäo vefperam. ) Laboribus;

"M

j titdis )

fi dicat, fcio non effe fperan-

& doloribus fatigatus, quid e

/

/

rgoï mi-

dum, ut in hac vita quiete, & fine

rum, fimortem opto:

moleftiis vivamus , cum fit quedam

$. duduta eff caro. mea purridine. )

* quafx fij

militia laberibus, & periculis plena.

Totus computrui, & ulceribus ple-

nus fum.:

) Non i

LXX. habent: Tentz/io eft wita, ^« e.

Sieut dies mercenarij.) Similes fu-

Sordiämþulv'eri: 2 656) Quas fordes

vertitis

mus mercenariis pretio ad opus fa-

contraxi , quia in fterquilinio, & in

vt

ciendum condu&is.

pulvere jaceo.

2 Defderat unzbram. ) Cum fubfo-

Contralla eff.) Arida , & rugofa eft.

le &ítivo tempore laborare cogitur:

6. 4 rexente tela fücciditur. ) Cum

,gplum

yel, zmbram , 1d eft, nocem.

textoris radius filum fübtegminis ab

uno tele margine ad alterum mira ve»

r'(t b ) Ne'

Ez ficut. mercenarias , 65c.). Quinihil

locitate defert.

magis optat, quam vefperam, ut ac-

Vel , cum uno i&u

EL

cepta mercede quiefcere liceat.

tela jam abfoluta, extrema ftaminis ,

: 0s Vc'flm,

3. Menfts vaceuos.) A quiete, & pr&-

& liciorum textor precidit. .

|

r

Fr&bga*

Ab [aue nlla [pe.^) INamvita, &atas

mió , imo moleftos , laboriofos, &

eft irrevocabilis.

Vl'n p( j e

g;raves.

r

a,

qua

4. Quan

do con[urgam 3 A'Quando lux

7. Memento , 6c.) Deum alloquitur.

fedibit? hoc enim eorum votum elt ;

Non revertetur otulus mens , 6c,) Ocu-

ufun 5 )

qui nodc dormire non p-offunt.

-

-

h;s meus non videbit iterum bona.

[

3954

LIBRI]QB

9. Nec afpiciat me vifus hominis : oculi

tuiin me, & nonm

pQ

fubfiftam.

*

eroa eunr

9. Sicut confumitur nubes

,& pcirt»ran'fit : fic qui defcende-

I$. Vi

rit ad inferos, non afcendet.

. Io. Nec revertetur ultra in domum

19 Us

fuam, necjue tognofcef

(abvam

eum amplius lecus ejus.

"

qo. Pe

II. Quapropter & ego non pa

rcam ori meo, loquar in tri-'

fuitti me

bulatione fpiritus mei: confabulabor cum a

mee

maritudi-nc animgg

sr. Cu

12. Numq'uid mare e

quitatem

me carcere ?

gö fum' ; aut cetus, quia circumdedifti 1

tie qua

I3. Si dixero: Confolabitur me le&ulus me

i

P

Us,& rele&abor :

: |

loquens mecum in ftrato meo :

14. Terrebis me pér fomnia, & p

Taldai'

ei*i viüone's horroye con-

cuties.

lioremue

15. Q

oífa mea.

uamobrem elegit fufpendium anima mea, & mortem -

faitra

i

16. Defperavi, nequaquam

ce mihi

ultrar Jam Viva.m : par

gnjhil enim funt dies mei.

*

17. Quid

n

$. Nez a[piciet me "vifus bominis.) -

ziz, non folum marinas feras ,"fed

1; REfä(

Brevi enim condar fepulchro.

etiam terreftres fipnificat, ut patetex

ftes oris í

- Oculi tui i zze. ) Qugrent me oculi

erem. cap. 9. rr.

»

Lf an

tui, fed.non invenient , morte fcili-

€et fublatum. — Loquitur humano mo-

13. 5 duxero , &$c.) Cum aiiqüam-

V. M

fpem concipio quietis inveniende,

re, quafi dicat , quando mihi benefa-

cum nocGurno tem

pore me COmPOHO

M qui

D

eere volueris, jam tempus non erit,

ad quietem.

Cüjts,

quia jam extin&us ero.

4

huj e

Loquens mecum.) Gemitu confolans

ilum.

9. Perzranfi.) Solvitur, abitinni-

*

me , & levàmentum lacrymis, & fu-

0 Cofits

fpiriis querens malis meis,

T Tj

d izferos.) Ad fepulchrum.

Vit&. initi

10. Loeew: ejus. ) Locum ejus, &

1$. E/egitk fäþendium anima wea.

&'ümnis v

dignitatem, & divitias alius obtinebit.

Sufpendium , aut crucem vita potio-

$

d, € co

rem duco. Optarem potius mortem

l1. Noz parcam

| Ori tmeo. ). INon ta-

emtes &

€ebo.

violentam mihi contingefe.

liciis, f«

Confabulabor.) Chaldaus meditabor,

16. Defjeavi. ) Jam vite, & in-

liboribus

Cum amarttudine.) Hebr. & Chald.

columnitatis nulla fpes videtur füpers

l9. d

"s

efle, cur i

$z amari:udine.

^

gitur Vitæ méz filum non

& , fefoi

I2. Numguid mare ego

-/it;fï, Efc.) Sen-

abrumpis?

I & filh

tentia eft: An ego mare fum fervens,

- Paree mibi. ). Jamflagellis parce, &

Qu dieat

& tumens, cui littora objiciantur , ut

manus vindices a me abítine.

QO- PffM

iis clauflris contineatur? Aut, fum

Nibil enim fuut dies mei. ) Quafi di-

Qu f

belluaaliquaimmanis, &ferox, que,

cat, modicum eít, quod poftulo:

um [edd

ne aliis exitio fit, caveis , & cláthris

qeantulum enim vita mihi adhuc fu-

CHF D 607,

pereft ?

inclditur? *Vox Hebraica 535 Fan

NIVitor ho

4

lii

ll (

CAPUT VIE: & VH

38r

t, & ton

17. Quid eft homo quia magnificas eum? aut quid apponis

erga eum cor tuum ?

defcende

18. Vifitas eum diluculo, & fubito probas illum.-

19. Usquequo non paICIS mlhl, diec d1m ttis me, ut glutlam

Cognoícet

falivam meam ?

20. Peccavi, qu1d faciam tibi, o cuftos hominum ? ,quare po-

Qar 10 tf

(uifti me contrarium tibi , & faétus fum mihimetipfi gravis ?

T animoo

21. Cur non tollis peccatum meum, & quare non aufers ini-

ümdediit

quitatem meam ? ? ecce nunc in pulvere dormiam : & fi mane

-

me quæüerxs, non fubfiftam.

relevabot

VIII.

CAPUT

Tore Cot-

Baldad J'ob de impio Jermone arguit , €? eum, ut ad Deum , me-

lioremque voitam [e comvertat , bortatur : az*que ia fore omma illi

; mor.

f dliciora promittit ; explicat etiam , quam fit «ana [bes bypocri-

tarum, ajjerens Deum bonis bona , & malis mala.

rce m

tautum tribuere.

n Qui

i

À á!

fpondens autem Baldad Suhites; dixit:

RE

feras , fed

2. Usquequo loquerls talia, & fpmtus multiplex fermo«—

nes oris tui ?

3. Num-

, ut pate [24

quma

m aliquam

17. Magnifícas eum? ) Cum magm

Quare pofuiffi st contrarium tibi ? )

nvenyenda;

facis ,. quafi res effet momenti ali-

Cur ita mihi adverfaris ?

yc compono

cujus.

2t. T4/is. ) Removes, aufers, deles

4pponis erga eum cor tuum? ) De il-

In pulvere dormtam« ) Morlar ; «

u confolans

]o cooitas.

folvar in pulverem.

IS. I/;fta: eum diluculo? ) Ab ipfo

jnis, &

vitz initio exordium capis ,

illum

.Si mane me quefferis, €fc. ) Loqul-

$,

& exerces,

tur more humano , ut fupra num. 2,

qima m )

srumnis vifitas , probas ,

fententia efl

fi me quafieris , non

Vel, e contrario fenfus eft, initio

mvemes vivum.

.vit; potio

dumulces eum confolationibus, & de-

1Us mOftem

liciis, fed fubtra&is illis eum ftatim

fe

queris talia.) In tua fententia

laboribus exerces, & arumnis.

LO

M,&m

1g. Uf gluzmm falrvam meam. ) Id

nuntlans

pertinax, & te juftum pro-

jetur füper*

eft, refpirem , ficut attrahitur aer ,

; filpm non

ita & faliva frequenter deglutitur,

Multiplex. ) In Hebrzo elt, p heies

qu4fi dicat : fine me quiete vivere.

cabbir, fortis, magnus , multiplex,

vehemens :

8 Püï(:e 1 &

20. Peccavi.) Fateor me peccaffe.

copiofus ,

fpiritum . ergo

Quid f'aciam tibi? ) Utte mihi pla-

multum, five fortem in fermonibus

uqü Ü

catum reddam.

ob Baldad effe dicebat, quod auda-

hu]O

9d po

Cuflos bominum. ) O Domine, qui

&er, libereque loqueretur, neque Eh-

f

fervator hominum es, & cuftos.

phaz argumentis cederet.

Bibl, eum Com. Menochb. Tew. TIL

Ccc

-

.

,

386

LIBRIJOSB

"m

30

Numquid Deus füpplantat judicium ? aut Omnlpotenc

15

& non

fubvertr., quod juftum eft?

4. Etiam fi filii tui peccaverunt l, & dlmlfit eos in imanu

16 ]

iniquitatis fuze:

germen

$. Tu tamen fi diluculo confurrexeus ad Depm & omni-

IN

Tnter la

potentem fueris deprecatus.

158

6. Si mundus, & rectus mcefferls ftatim eVlgllablt ad te,&

Non no

pacatum reddet habitaculum ]uitxtlæ tuae :

1j E

T. In tantum, ut fi priora. tua fuerint parva, & novxfüma tua

multlphcentur nimis.

ferm

20 [

8. Interroga enim generationem prlfhnam & diligenter in-

Veft.ga patrum memoriam ,

fraligni;

i Infr

aL L

14.

* CHefterni quippe fumus, & ignoramus quoniam Iïcut

Pfalm

umbra dies noftri funt fuper. terram)

22 (

143.4.

1o. Et ipfi docebunt te: loquentur tibi, & de corde fuo

m im

proferent eloquia.

L N

l$ dng

rri. Numquid virere poteft fcirpus absque humore'2 aut

crefcere carectum fine aqua ?

1 tempo

dablt f«

12.. Cum adhuc fit in flore, nec carpatur. manu5 ante omnes

il emm Í

herbas areícit.:

L

&if pr

NWI (07

I3. Sic vice omniuníi, qui obhvxfcuntur Deum & fpes hyf

pocritae peribit:

Jrofped

l6 H;m

14. Non ei placebit vecordia fua; & ficut tela aranearum

cit fimiliy

fiducia ejus.

*

15. Inni-

W er hr

3. Supplautat judicium ? ) Evertit

10. Eleguia.) Cordata, & fapiens

en imat

3udtcmm, injuftus eft, quod idem fe-

refponfum dabunt.

Ifcere

OCl qre

quenti hemiftichio repetxfur

11. Scirpus.) Juhcus. LXX: papy-

4« Eramfi, 6c.) Licet filii tui vi-

rWs, quemadmodum herbz, que in

€ necliy

tio fuo perierint, Deo fcelera eorum

locis uliginofis proveniunt , aqua de-

42 r m

vindicante, & permrttente , ut ulci-

ftitutz arefcunt; ita homines fi abo«

&It, ii

fcerentur eos mores fui. -

norum fonte Deo recedant.

lmv Itcre|

6. F*wgzlabzt ad te. ) Prompte tlbl

Caretiugz. ) Locus, in quo multi,

D C

aderxt

confertique carices proveniunt.

Eft

Hue

Pacatum reddet, ($c. ) Bonis omni-

Pro CAT€-

Cum S()

bus cumulabit fatniliam tuam, fi ju-

autem Carex junc1 genus.

&t LXX. habent pratum.

fta fuerit , pietatemque coluerit.

13. Hypocrite.) E)us, qui ferxoDeum,

lt i

g. Pmm £u4, ) Prior ftatus rerum

& pietatem non colit. Impii.

18 $ al

&uarum

I4. Nogz es placebit wecordia fma.)

i Aedat

Noviffima fua , ö'c.) Status - poüc—

Tandem hypocrita , & impius damna-

l6 fip &

rior florens fit, "& felix.

bit ftultitiam fuam.

e El]emem

9. Hefferni.) INuper nati.

ltahce

Sicut fela z!ra:-zc.arüm ) Adaglahs lO-

enf, ; Qu

dicimus , ffzme zari. bierí.

quendi forma ut Ifà. $9. s.

ert thJm

Dm

Vlc &Vi.

Sicut umäm, £$c. ) Sumus enim bre-

Fiducia gur ) Eda, in qulbus Hdu»

ciam fuam pofuezat.

i

397

CAPUT Vitl.

Ditpotens

15. Innïtetur fu

per domum fuam, & non ftabit : fülcïgt cam,

& non confurget:

sinvam

16. Hume&tus videtur, anteq

uam Veäiat Sol, & ih '—Ortufu'g

germen ejus egredietur.

Comti-

17. Super acervum petrarum ra

dices ejus d;en;fabuntur, &

inter lapides commorabitur.

iit 3d æ)&

18. S1 abforbuerit eum de loco fuo

N

Non novi te.

, negabit eum, & xdicet.:

f tua

:19. Haec eft enim 1

getitia viae äjus, ut .rlurfum de terra alii

germinentur.

20. Deus non projiciet fim

.

igenter'ine

plif:emd , nec porrigef manum

malignis :

*j

241. Donec 1

mpleatur —rixfu oS tüurh ,& labia tua jubilo.ï

niam fa.

22. Qui oderunt te, induentur confufione : & tabernacu-

corde füo

lum im'pi-grum non fubfiftet.

( cc o

CAPUT

I$. dezitetur [uper domum [uam , Gc.)

Vel fententia totius verficuli - eft

xfore? a

In temporalibus bonis fpes fuas fun-

fi vapor folis humorem, quo fcirpus

dabit, fed bono fine fruftrabitur; ni-

alebatur, abforbuerit, illo deftitutus

inte ormtes

hil enim firmum eft, aut fixum, quod

prorfus evanefcet., ut poffit ei dicere

Dei fit przfidio deftitutum.

locus,in quo fuerat, Nvz zevi te, quia

Noz conjzrget. ) iNon

| ftabit, nec

-

fcilicet nullum tui fupereft veftigium.

& (pes h-

—profperabitur.

19. Hac eff enim letitia, 6c. ) EHuc

16. Humeülzus 'vz'a!etur,, & c.) '*'Refpi-

tandem recidit impii Iztitia; quam ex

cit fimilitudinem, quam attulerat num.

prioris ftatus profperitate conceperat.

arnezrum

11. ex Ícriptis petitam, fententia ell:

j Inir

LXX. habent , ö:'r: xarngoæä &cti-

exiftimat fe virere polle, & florere,

/3017g 'rowcu/T".q, d4d e 3 gæcnmgn c.;ta-:

d & faPiem

& crefcere, fed SoT uliginofum illum

firophe & exitus impsi talis eff.

locum arefaciet, tuncque intelliget,

fe neceffario humore deflitutum.

Ut rur[ums de terra ,. €5c. ) lta arefcunt

IXX MY

impii, ut pereant ; ideoque aliis lo-

eïbæ; quæ n

lÀe ortu fuo.ge,men ejus. egredietur.)

cum cedunt ex hac vita fublati.

unt j aqua del

Id eft, initio,1n ortu fuo vivet, germi-

20. Dezus zon projicit. feplicem , &ci

nat, incrementum capit.

Ín Heb. ta-

Non fic agitur cum piis.-

ant.

men, & Chaldao textu eft : Iz £o;to fuo.

Siniplicem.) Hlebr.-& Chald, Pezfe.

j quo mUIE

H

17. Super 4-trvmm petrarum ,. &c«)

up?, LOXX. DIpngocentem.

*

t P

t

Cum Solexficcaverit humorem , adeo

Malignis.) Bonos, ac

arebit, ac fi in petrarum acervo , ac

xantibus.

ünäplices ve-

A Pfo qurto

fuper lapides effet enatus.

c1. Desec $mpleatur vifa os tuum

18« Szbforbucriz eum de loco fuo , &$c.)

&c. ) Bonis adeo te augebit, ut lati-

:g?erioDe"m'

Si accedat aliquis , ut eum fcirpum de

tia, & exultatione maxima perfunda-

iil

loco fuo evellat, zega£;z e«m, fupple

Wüïdi

Á IM')

ris, fi bonus fis, Deus tibi favebit,

mp'lus li

mna«

evellentem, hoc eft, non obediet evel-

in tantum ut impleatur , &c.

N

lenti , quia adeo ficcum, & durum

a2. ludzmemtar ccnfty'ïonl*.) Pudefient,

erit folum, ut extrahi non poffit.

Tabernaculum impiorum. ) Domus,

Adggï&lis lo

Dictt : nom zovi re. ) Eixtrahere vo-

& familie impiorum ; quantumvis

g P

Eentiþ non obfequetur , fed refiftet.

florentes , & bonis affluentes, -

N

388

LIBR 1 JoB

CAPUT IX.

1Q

quorum

Homo , inquit. ob , comparatus Deo non pote[! juflificari : dioin .

in?

potentia , ac Japientie magnitudo oflenditur , ut memo . ei refrflere ,

telligam,

5

aut-xe[pondere aleat : porro Deus & impium percutit , & inno-

centam , fuam quoque innocentiam contra amicos tuetur,

Cete pot

coimmemorans [uam. afflictionem. *

p D

Vantut ,

refpondens Job, ait: -

*

I, ET'

2. Vere fclo

1. Q

, quod ita—ïït

v quadinds juftificetur ho-

verbis m

mo compofitus Deo.

15 Q

3. 3i voluerit contendere cum eo

hs fl

unum pro mille.

»non poterit ei ,I:efponþd'ere

16. Fl

4 Sapiens corde eft,

| & fortis fobore: quis «ïreftäitit ei; &

Nudierit

pacem habuit ?

n

", In

5. Qui tranftulit mon

tes, & nefcierunt hi , quos fübvertit in

fhez etia

furore íuo.

I N

6. Qui commovet terram de loco fuo

Amaritud

cutiuntür.

; & columnze ejus con-

[

1v Si

7. Qui precipit Soli, & non örituf: & ftell

fub fignaculo.

as claudiþ quafi

ICIl; nc

1. $i

8. Qui extendit coelos

folus, & graditur fupe—f fluttus rriaris.

9. Q

nteriora

ü Innoce

ui facit Ar&urumj.—& Oriona, & Hyadas,' &i

Auftri.

10. Qui

——.—

l. & v

a. ITz/lz.) Deum fcilicet effe ju&iff

7. Precipit Soli.) Pr&cipere potelt.

fimum.

(4

tur.

Spittusenj

Compbofitus Deo

(ïgillo munita obferatas.

fz'f/itb.ficgnacz!a.) Quaü in arc?.

tatus.

.) Cum Deo compa-

g. Exfendit cwlos.). Quui coelos fa-

I?.c S; H

2os impm

3. Refpondere unum pro mille.) Si

bricatus eft, & eorum immenfam ca.

mille Deus objiciat, non habebit ho-

pacitatem explicuit,

&2 qualy

mo, quomodo vel uni capiti fatis-

9. Fagit.) Fecit, creavit,

&ámen jp|

aciat.

Ariurum,) Stella eft, fic di&a ab

Qäil dice

quem a]rur

4- Reffizit ei? ) þHebr. Induravit ei,

Urfe cauda, prope quam eft, Urfa enim

feilicet cor fuum , quafi dicat: fe ei

Gracis dicitur Zexroc, & dvo2, cauda.

Provocatio,

durum , & pervicacem exhibuit.

Orioza.) Stella eft prope T'aurum.

£0 diC&t,c

'$. Tranflulit montes.) 'Transferre po4

Hyades. ) Stelle funt in capite Tau-

l.

u

teft e fuis fedibus convulfos.

E

PfiHCiþQS,

ri. Dicuntur Hyades Zz? & v&» quod

Nefeczerunt hi quos ^ fübvertit, €$c.)

pluvias concitent; J&» enim eft z/zere;

14' Rflpg

flomines, qui in montibus illis de-

Interiora Auftri.) Stellas, & fydera,

h

Vndo, «

unt, non fentient, fe alio cum ip-

que fünt circa polum Antar&icum;,

Vaf vj

?

s montibus translatos.

Rütire düde

qu& nobis fub altero polo. degentibus

6. Columna ejus.) "lerra fundamen-

occultantur, ideoque interiores funt

f

W. Haly,

ta , id eft

Pj

reconditz , &

F

af

ejus p?rtes.

infime & m;xime ftabiles-

motg.

ab oculis: noftris IG-

Wt POH'e

W. N

CAPÜTIX

389

10- Qui,f*acvijt magna, & incomprehenfibilia, & mirabilia,

quorum non eft numerus.

*

.

:

'ari - iil

1r. SI venerit a

d me, non v

Vic(ïeboþ eum : fi abierit , non in-

à réffn,

telligam. -

I2. Si repen

te intevrrog"et, quis refpondebit ei? vel quis di-

A

cere poteft : Cur ita facis?

13. Deus, cujus iree nemo re

fiftere POtfeiï.;-—,& fub qþd cut-

vantur, qui portant orbem.

$d

fponde'am' Eb & loquar

ficetut lo«

|-14. Quantus ergo

um -ego, ut re

verbis meis cum eo ?

.

15. Qui etiam fi habuero quippi

am juftum, non refponde-'

bo, fed meum judicem deprecabor.

.

þefpondere

16. Et cum invocantem exaudieri

t me, :hqln. cr'edïo-, quod

e[tict ei, &

audierit vocem meam.

17. In turbine enim conteret me, & mu

ltiplicab-it vulnera

abverti n

mea etiam fine caufa.

x

tn

"

.38. Non concedit requ

ïi*efckere fpiritum meu

!

g,& implet me

$ ejus cor-

amaritudinibus.

-

I9. Si fortitudo quzritur, robu

ftif!ïmus eft: fi zequitas ju-

—X

laudit qüafl

diciij nemo audet pro me'teftimonium dicere.

20. Si juftificare me voluero, os meum condemnabit me:

ylus maris

fi innocentem Q&Qndex*

o, pravum me comprobabit ,

& interiorg

E

6 p oggol

21. Etiam

yo. Qui

EE G v&nærit ad ?ae, zon videbo, 550)

meam.) Quamvis Deus pro fua cle-

mentia, & benignitate me deprecan-

»æþi )erepotefl.

Spiritus enim eft, & invifibiliter opera-

x

tur.

tem audiat, non tamen precibus meis

!

'Quaü TET

I?. S/ repente intervroget , &c. ) Si

multum tribuo , nec me , nifi ex di-

nos imparatos deprehendat , & judi-

vina mifericordia auditum puto. Vel.

^g celos fa-

fenfus eft: mihi non conftat, an au-

immexm C

ciali queflione acionum noflrarum

examen infltituat , &c.

dierit vocem meam , & placatus fit

Quis dicere poteft, cur sa fzzc*i'! 2 Ad

mihi, cum perinde hábeam , ut prius.

ia

quem alium fuperiorem judicem erit

17. Ig turbize. ) "Turbine tribula-

fic didt ab

d U enim

provocatio, a quo defendamur, & qui

tionum , & malorum.

caudä

Deo dicat, cur hunc damnas;aut punis:

Etiam fine caufa. )

Mihi cognita :

(uh

13. Qui portat orbtm.) Angeli, vel

fnihi caufam aflli&ionum , & &rum-

top

Taurum

ubernant.

narum immiffarum non indicans.

j aol

eeTal

Principes, qui mundum

ó

um eo. di-

14 'Rcþ';ondedm eh )

19. Nem concedit. requiefcere ,. 8c. )

ef?f/ltf"

fputando, me illi opponendo audacter,

Nullum tantis malis levamentum tri-

Loquar verbis meis, Efc:) Coram eo

buit.

s; d fydera,

inutire audeam.

20. Ós meum condemualit me.) lp-

jntar m

us

15. Habuero quipptam imflum.) E.tiam-

fum enim meum teftimonium incre-

jlo degeta

fi aliquid, quo me juftum probarem,

dibili audacie, & infolentie tribuetur,

interioró

afferre poílem.

TA

aut mendacii ftatim damnabor, qui

s DO[ i

$1

;t Voctm

ipfi veritati audeam contradicere.

.X6.. Non '.'credv, quod audier

LIBRIÍOB

^2r. Etiam fi fimplex fuero, hoc ipfum 1gnorab1t anima-mea,

q". Q

& teedebit me vitze mese,

Caff,

22. Unum eft; quod locutus funl, & mnocentem,.& impium

)j V

ipfe confumit.

deinque

/25. Si flagellat, occxdat femel & non de poenis innocentum

rideat.

9j 3

». $i

24. Terra data eft in manus 1mpn, Vuïtum Judlcum ejus

tromdiffin

operit: quod fi non ille eft, quis ergo eft?

25. Dies mei velociores fuerunt curfore fugerunt, & nog

3. Ta

Timenta:

viderunt bonum.

1 Ne

26 Pertranfierunt quafi naves poma portantes, ficut aquxla

volans ad eícam.

a^7. Cum

Q mecu

3 No

tom fuan

21 S:mplef fuero. ) Perfectus ut fim,

Veoleum judicum ejus operit.) ]udices,

tamen non hoc mihi conílabit

& Principes mundi Dzmones invifi-

54 À

Tadebiz me vita més. ) Quod facit,

biles in me favire patitur, & ma-

los etiam homines, quos malus d&-

3* Lo

ut ipfe mihi difphceam , tadeatque

vitz, quz cum fit multis incommo-

mon exccecat, ut perverfo ordine bo-

lüens req

dis obnoxia , de fua tamen fanáitate

nos deprimant, malos attollant. Vel

nihil habet certi.

fenfus eft:

corruptor donis judicum

ha RA

22. um eff , quod lecutus fum. )

oculos velat, ne verum , ac juftum

te Eenmtur

Hzc efl füumma a^ me di&orum, &

videant. Vide h.xod 23. 8. & Deut.

anC H Ve

fententie mez, cujus nenunc qüidem

16.1

gnm Vettit

me pudet , aut poenitet.

uod fé dle non. efl , quis ergo eff ? )

ettj yQem |

lanocentem , 65 smpism ipfe canfimnz*)

Si Dæmon tantorum imalorum aüc"tor

ia ial nf

Quod quis cum multis malis a Dco

non eft, vel,

fi Deus non eft, qui

/o Cllm :

immiffis conflidetur , fignum non eft,

hec fua provmentla fieri. permittit;

qM?. ) Cm

improbum eum efle, & propter fce-

quis alius erit, cui héc tribuantur ?

ts bfliner

lera, ut vos 2fferitis , a Deo puniri.

Ín Hebrzo eít: 5i mon , ubi , quis spfe?

Cürnm,(tp

23. Sr fAagellaz , occidat femel, &$c.)

id eft, fi quis neget me verum dice-

Cem tyr tf

Quafi dicat,

qu& fit fententia mea,

re, oüendat, ubi illefit, fcilicet jufte

Düwre In "Ui

explicavi; jam vero. votum meum,

agens.

Olotem w W

& defiderium meum qualefit, aperio.

26. Naves porna pmt;mtes ) Quee de-

8 Vf/f&

Hoc opto , ut fi ftatuit per tot acer-

lerius a nautis incitantur remis , vel

Quaf [ dicat

bitates rnihi vitam eripere , nie femel

ut alios mercatores preveniant, vel

Qd n95 (

Occidát , fiec longa , & 1mmortah

ne fi moras trahant , interim poma

morte difcruciet.

qu'æ b(ma pI

corrumpantur : expeditius etiam cur-

" ahqua Ine

Non de pemis immocentum videat. )

runt, cum non gravi pondere pre-

US ) qlvel

Non ita agat , ac fi penis M ac malis

mantur. . In Hebreo eft Naves, 53«

zneis delectaretur.

4 Ife ngn pe

ebeb , naves,uoluntatis, quod interpre-

29 Sl 4ul

44. Terra data efh in manibus dmpii.)

tari poiï'umus naves, quz ultro, &

NULT

Caufà, cur mori potius optem , quam

quafi voluntarie currunt , vel zwes

vivere, hac eft, quia terra data eftin

velzntatis eas efTe dixeris , quas quis

ol effen

Bo D

manibus impii Damonis, qui rector

naulo dato folus conducit , nullis aliis

i Qïav

rim

efttenebrarum harum , meque ita ve-

vec&oribus admiífis ; ha enim [ftatim

Blote

Xat, ut pre vita, ]ucunda, & opta-

alittore folvunt, cum ab unius tan-

pl

Vl ytta

bilis mihi Iic mors.

/

& citiffi-

tum voluntate dependean

30

€r 1

N

'þþoæ

P d

CAPUT IX

?92

Difhiftj

/37. Cum dixero: Nequa

quam 1ta loquarä cþoim'nvuto faciem

& xpium

meam , & dolore torqueor.

28. Verebar omnia op

eta mea *?

fciens- guod nön päïgeræc

inocentum

delinquenti.

-

29. Si autem & fic impius fum , quare fruftra

laborägi ?

3o. Si lotüs fuero

i qu

quafi aquis. nivis,'& 'fulferint velut

mundiffimae manus meze :

$

.. gr. 'Tamen fordibus intinges

me; —& abomihabüntür me ve-

ht & n

ftimenta, mea.

*

. 32. Neque eni

m viro, qui fimilis mei eft,l refpondebo: necï

icat aquila

qui mecum in judicio ex cequo poffit audiri.

?. Qu

33. Non eft, qui utrumque valeat arguere, & ponere mia-

it.) Judios,

num fuam 1n ambobus.

mones invlle

avor ejus non me tefreat,

34. Auferat a me virgam fuam,& p

, & m

- 35. Loquar, & non timebo eum: ne

0s málus d

gge enim poffum me-

fo ordinebo-

tuens refpondere. -

N

itollant, Vd

4

.CAPUT

onis judidum

me feruntur, cum uno tantum , aut

$1. Sordióus inti&zgem me.) Often-

;, acjitum

des me fordibus maculatum effe.

, $, & Deit

paucis vectoribus oneratz fint. Pa-

gnin. vertit, zaves r;zþi[linïmi flseintinis

dbominabuntur me weflimenta mea. )

ebeb , quem fluyium effe dicuntin Ara-

Adeo. feedus, turpis, faniofus , & puru-

u p q

jlorum auóof

bia incitatiffimi curfus.

lentus apparebo, ut ipfa mea veftimen-

27. Cum dixero , ntquaquam 1ta. [a-

ta, fi fenfus illis detur, rhe fint averfa-

n0n 6 q,m

quar.) Cum ftatuo a lamentatiorii-

tura,vel, abominabilem oflenfura ; fór-.

" enmittty

bus abílinere.

Y

dida enim veftimenta argumenta funt

- tribuantir

Commuto facrem meam. ) "'Triftem fa-

fcabiei , & ulcerum latentium.

i, qui

ciem tantifper depono.

j* xNeque ezim Uir, ch) Non erit

; verum d

"Delore torqueor. ) Gravius torqueor-

res.cum alio homine, cum quo ex equo

, flictiue

dolorem premens. .

difceptare poffim, quem verbis circum-

2g. Verebar omuia opera mea ,

,5::.)

?

yenire, aut mendaciis &c. decipere.

ju.)

Qu

vl

Quaíi dicat; illud etiam me cruciat,-

331. Non eff, qui utrwmque , 65c.)

yr remis

quodnon fatisfacio mihi ipfi, & fi

Non agitur cum zquali, ut major fit

aliquis, ad quem fit provocatio , aut

ævenjaüf; 4

qu& bona agere mihi videor, timeo,

ncerim pO

ne aliquain eis pravitas lateat , aut de-

quem arbitrum eligere poffimus , qui

us düm. ol

fe&us , quem tu juftiffimus impune-

EN

poffit arguere utrumque, & jubere di-

nlere p

abire non permittas.

&o effe audientes, fuam interponen-

do auctoritatem. :

Nyves, N

29. Sj autem , C$c.

) Quod üä quan-

yod int

tumvis coner, adhuc mihi, tanquam

34. duferat a me, Cic. ) Itaquetan-

u$ Um p

impius effem , timendum eft , quafi

tam reformido potentiam, & poftu-

«j 128

peccata peccatis cumulem, & fruflra

lo , ut virgam punitionis auferat a me,

. qis Ui

nec me terreat , illam mihiintentando.

i

D

I$

laboraverim ; & laborem , cur Jon-

!

pullis ii

giorem vitam optem tot anxietatibus

3$. Lequar , €$ mon timebo. ) Yloc fi

cnim

mtim

plenam ?

ille faciat, jam audentior fa&us , me-

upius

30. Ful'erint velut mmndi/fima.) Chad.

tu depofito, pro mea innocentia

1b

"

'10'?

*

&cin. !

mï j

habet , /2poue mundate jïucrififg

qui aliqu;d audebo,

-

^

e»

L*IBRI-.]O"B

E

39

-

341 Mat

CAPUT X

Cireutü

gb fu

am aj?iäibnem lamentatur, illius caufam a. Deo z:hquireizs :

9 Me

verem r

quam oftendit

non fuilfe [uam malitiam , neque Dei igmorantiam , -

*

x

10. No

qui ereatum: a [e bominem exatte novi

, rurjumque propter —

guldti ?

ponarum exuber antiam plaü

-

"gt j

N

p

1. Pel

faium.

pegift m

. "] JEdet an"ifnam meam vitae meze, äimittam ad?erfum/me

a. Vit

Giftodivit

eloquium meum, loquar in àmaritudine animae mege.

15. Lic

2. Dicam Deo : Noli me condemnare : indica mihi, cur me

ita jüdices ?

-

.

forum me

4 Si

3. Numqui

d bonum tibi videtur, fi calumnieris me, &',6p4. --

primas me opus m anuumtuarum,& confilium impiorum adjuves.

(ate mea-

. Numquid oculi carnei tibi funt: aut, ficut videt homo,

w R

& tu videbis ?

y

put, fa

$- Numquid ficu

1. Et

t dies hominis dies tl?,i, & anni tui ficut hu-

lque m

mana funt tempora,

6. Ut qu

1. In

!

sras iniquitatem meam, & peccatum meum fc':rAü-,

adverfom

teris?

7. Et ícias

mo, qui

N-

, quia nihil im;;ium fe—cïäei*im , cum fit te

————

de manu tua poífit eruere.

g.Manus

$. Iu dirg;

t rept

animam meam -vire mes.) xqüæ ,e:,ite'rius apparent. . Deus enim

u

'corda, & renes fcrutatur.

9pts támu

t eo dedu&us fim, ut mi-

0$- Sieut dies bozunts dies tus, ),—HO-

Cer€ Yidetu

hi ipfa-vita gxavis fit, & odiofa..

IN 'ïï.ltegmm

Dimitam.) Wel fenfus eft, prater-

mines enim brevis zvi fünt, & expe-

£. Ht g

mittam , omittam me tueri, vel fen-

rimento paulatim. multa difcunt ; tu

&ternus es, & nihil te unqüuam latuit.

0 reditws

fus eft, dolori habenas faxabo, « de

rebus, quz mihi moleftiam exhibent,

(6. Ut quaras iniquitatemn ,. €6c.) Ita-

verba faciam.

:

que cum noveris omnia, eíl ne tibi

qUOd hw

opus diuturna inquifitione, ut verita-

Vitemesfy

14Adverfum me. )

Idem valet qu'od*';

tem explores, d& an fim fceleris ali-

1. dieg

J;lpe-r Z , velZ4e rebzs meis; nam par-

coaguhto j

cujus reus, cognofcas? nullo modo.

ticula 5y 24/ proprie /uper fignificat.

T. Er féias 6c.) Cumipfe planeno-

Ciferfs ;f

Q. Cur me ita judies? ) Quoniam

veris piufne fim, an impius, me ta-:

Tterja finy

meo fcelere offenfus, aut qua caufa

men mille modis verfas, nec ut de

1. Mj

m

impulfus, ita me affligas :

fonte ultimum fuüpplicium fumis, nec

3. Nwmquid bonum ribi videtur, ff ca-

ut innocentem dimittis.

Verficulum

ia a

lanseieris me, 6c.) Quafi dicat, ne-

hunc ita vertunt Pagninus, & Vatab-

lj C

Vf

d

quaquam, cum juftus fis , & benignus.

lus: Tz féis , quod uon impie egi , & ta-

Co

72

men non efl , qui de manu tua ertar.

rn

ditum eunt.

( felium inz,aifzrz?z.) Qul me per-

Cum fie ncmo , 6c. ) Cum feirem

u

4. Oculi caraei.) Oculi quales ho-

cértiffime neminem manus tuas fcele-

hihum funt, qui ea tantum. vident ;

rum ultrices evadere pofle.

ljl

D] (

CAPUT x

393

g Manus tuæ fecerunt me, & plafmaverunt me.totum in

circuitu : & fic repente præm jitas me ?

Wt ;

9: Memento, quæic», quod fïcut lutum feceris me, & in pul-»

107 G10/4400]

verem reduces me?

Drüpior

ro. Nonne ficut lac mulfifti me, & ücut cafeum me coa-

gulatti ?

r1. Pelle, & carnibus veftifti me : ofïibus, & nefvis com-

pezifu me:

erfum me

12. Vitam , & mifericordiam tribuifti mihi, & Vlütatïo tua

ng mex

cuítodivit fpiritum meum.

1j Qu a

I3. Licet haec celes in corde tuo, tamen fcïoD quxa univet-

forum memineris.

ne, .0

14. Si peccavi,.& ad horam pepercifti mihi: cur ab i 1n1qu1-

magives

tate mea mundum me effe non pateris ?-

15. Et fi impius fuero, vae.mihi eft: & fi ]uftus, non levabo

det homo,

caput, faturatus affi£tione, & miferia.

ficut h

16. 'Et propter fuperblam quafi leeenam capies . me, rever-

fusque mirabiliter me crucias.

eum fctu

17. Inftauras teftes tuos contra me, & multlphcas 1ram tuam

adverfum me, & poena mlhtant in me:

:emo, qui

L n

18. Quare

g Manus

8 lp circuitu.) Orani ex parte.

quando id tam obnixe precor, non

fc repente prectpitas me ? ) Cum

mundas me ab illa iniquitate, ut fic

Deus enm

hi

opLs manuum tuarum fim ,. potiu$ de-

plagarum caufas tollas, & ipfas pla-

cere videtur, utmeconferv&tum ye-

gas, tuumque beneficium fit perpe-

i Hl« HO

hs mtegrum & incolumen.

tuum , & conflans?

jnt, & ekp

9. Et iz þu'"uerem redzces 7oE. ) Ci-

Íg- Sz zrnpmffusra, £$c. ) S1ve]uüus

; difcunt ; &

to rediturus fum in pulverem ex na-

fim, five injuftus ; obnoxius fum ma-

quam hat

u1

turali conditione mea:; ; non eft ergo

lis, quæ immittis in me.

, Bc. Hta-

quod meurgeas , & premïs malis , &

16. Propter [uperbiam.) Pro, 've!ut

f

Mictoo

J'i('

vit& mez fpacium gontractius red

ob [uperbiam , quafi dicat, ita me tra-

ne uterta-

10. S/cu£ lae4 65c.) INonne ficut ex

&as , ut foles fuperbos..

nf

eeris aite

coagulato , prefl'oque lacte formatur

Queft lesusm.) M ocem Hebraicam

cafeus , fictu me ex vxh, obftænaque

Ju

lo moo

materia anLPa

o fGabal putant aliqui pantheram

I;JNPI

anent

fignificare.

ml

19. Mif 'fericordiam. ) Beneficentlam.

Reverfur[que.) Id eft, denuo, rur-

plqu

Vifrtatz2.) Gubernatio.

fus, n4»uy, ut habent LXX

; n€ uf

n (um]. DBC

Spiri;umh meum.) Mitam meam.

176 defbamras tefles 1405 comtra me. )

n !müxm

15. Ce/es,) Diffimules me mahs at-

Quod a&hfhones, & mala me pre.

g atb

terendo..

munt, quafi tot tefles funt , quibus

Iff,

It

14.. 4 Lóram.) ld eft, tunc inme

pm"!

non animádvertifli.

ut fce!eratus, & tot penas meritus

ul ertd

revinci videor.

Mrcm

7Üur ab fniqoitart. 6c. ) Cur jam

la me.) Contra me:

Cum

a

Daàd

us t2

Buél. cum Com. Menoch. degn . IIL, —

riïe'

394

LIBRIJOSB

18. Quare de vulva eduxifti me ? qui utinam comumptus

5A

effem; ne oculus me videret.

fua tibl,

19. Fuiffem quafi non effem, de utero translatus ad tumulum,

6. Uto

20. Numquid non paucitas dierum meorum finietur brevi ?

effet lx e

dimitte ergo me, ut plangam paululum dolorem meum :

e0, quam

2I. Antequam vadam & non revertar, ad terram tenebro-

^. Forí

fam, & opertam mortis cahglne :

fec lum 0i

a2. "Terram miferize ; & tenebrarum , ubi umbra mortis, &

g. Exc

nullus ordo , fed 1emp1ternus horror inhabitat.

& undet

9. Lon

CAPRUT.XL

10. $

contradia

Sopbar m'que a[ferit S'ob propter multa zþf 70 pecmm quæ f'e-

cenfet , fuilfe a Deo percu[Jum , offendens Deum incompreben-

11 pf

Wtem, no

fibilem : refipifcenti tamen 3fob. felici[fima

D. Vi

queque pollicetur.

Qmgi fe

fpondez s autem Sophar Naamathites, dixit:

IRE

EPGEU ia aema

2. Numquid qui multa loqmtur non & audiet ? aut

$ Dei |

vir verbofus juftificabitur ?

Dus ïpfe ré

4. Tibi foli tacebunt homines? & cum ceeteros 1rr1ferïs,

PT.

*

fim vecordi

nullo confutaberis?

6 Mälf IPA

& Hebr. ve

4-

Dixifti enim : Purus eft fermo meus, & mundus fum in

L.

confpe&u tuo.

u

fewdun ! lg

t« fettndn

Sempitermtus borror.) Quem putredo,

Dulitia 24

19. F»zzjäm, quaff mon effem. ) fuzä?:m,

& foetor accedentibus ingerunt.

quaf zon-fuiffem , ut vertit. Vatablus.

Thultplicem

20. Nusguid non pauczms 3 86 )

Hi

imulta lcqwmr )Mulm ]Ob lo-

D qaqu

Quandoquidem brevi finienda vita eft,

- Q5

cutus amicis ejus videbatur, quia

It homp

Quin 3 d

faltem exiguum hoc fpacium mihi

iis, qua dixerat, non affentiebantur.

quietis indulge.

Nozn 65 dddiet. ) in Hebr. so» re-

yran, Bu

Ut plangam paululum, 6$c-). Hebr. &

/pomieäztzzr ?

pucem d]CJ

confortabo paululum , fcilicet cor meum.

Jufifcabitur. ) Numquid multilo-

W. q nof

infubitie

Chald. & recoll;gam: me paululugs, JX X.

quio te juftum oftendes?

at quie fcam. parum.

. 3. Tdtebunt bomines. ) 'Tibinonau-

T Uatem

Dolrem.) De peccatls , aut vit&

dentes contradicere, nec qua attuli-

Wab n

imiferiis.

fti, refutare..

RV afta

tiplicem fe

e1. Terram tenebro[a:.) Sepulchrum.

Irriferis. ) Korum d1&a, & ratio-

-

Mortis cali gme.

Quam mors fe-

nes non admittendo.

RunuUm &l u

cum affert.

4 nillo confutaberis ? ) In Hebr. eib

Br^viorem

an. lmbra mortis.) Tenebxæ den-

nog confunderis , aut padeffes ?

mogm l

fiffima.

4q. Purws eff fermo zmeus . 6$c.) Vera,

fincera, & fine labe eft do&rina mea.

Nullus erdo.) X)rdo enim non eü in

fepulchris, in quibus folutorum ca-

In canj?)c&'n is0.) Scilicet o Domi-

g*feu d

&averum ofLD2, & cineres confunduntur.

ne Deus.

em &ä

CAPU'T

Xl

323

Onfümp

s. Atque utinam Deus loqueretur tecum, & aperiret labia

fua tibl.

| temulum,

6. Ut oftenderet tibi fecreta fapientiae, & quod mulilplex

tur brer

Cum :

effet lex ejus, & intelligeres, quod multo minora exigaris ab

eo, quam meretur iniquitas tua.

enebto

7. Forfitan veftigia Dei comprehendes, & ubque ad per-

fet£tum Omnipotentem reperies ?

mortis, &

8. Excelfior coelo eft, & quid facies? profundior mfernc,

& unde cognofces ?

9. Longior terra menfura ejus, & latior mari.

Io. Si fübverterit omnia, vel in unum coar&averlt, quis

it, (f

contradicet ei ?

forot

1i1. Ipfe enim novit hominum vanitatem , & V1dens 1n1qu1—

tatem, nonne confidel at ?

12. Vn* vanus in fuperbiam erlgltur, & tamquam puIlum

onagri fe liberum natum putat.

Ddd a5

15. Tu

udiet ? ait

$. Deus laqzteretur ) $i enim te

dit) pro peccatorum gravzt*ate, hu-

Deus ipferefponfione dignaretur , fta-

maniter, & beniene. ItaPineda. Vel

rtiferis,

tim vecordiam tuam agnofceres.

tantum fenfus elts

multiplex ell lex

6. Mulriplex effez lex ejus.) Pagnin.

ejus ; adeoque in eam multipliciter

ex Hebr. vertit, quza sernifiz dz;plzom

peccatur. ]ta Ecman. $a.

dys füm

jEcundum legem. | N atabl. qwza duplo ma-

7. Veflgia Dei comprebeudes. ) Per

/

jora feeumdum | legem.

Al vertunt,

veüxgm Dei.

Dup!zcm Ad j?ammm

Aliqui docent

Ufque ad perfettum.) PerfeGe: fen-

erm putred

multiplicem dici legem , quod ad mi-

tentia verficuli eft , Deum , & illius

oerünt.

nima quzque fe extendat neque pof-

opera ab homine comprehendx non

Mul ob l-

fit homo vel minimo verbo labi;

poffe, ideoque, qua ab illo fiunt ac-

1debanfaqm

quin a divina lege deviet. Ita D.'T'h.

cufari, aut damnari non debere.

fentiebantuf.

8. Excelficr.) &c.) Immentus eft.

Lvran. Burgen D:onyf. Ali multi-

dopr, v t

plicem dici exiflimant, quod abdita

lO. p zunum cozré&aveit.) Si late dif-

fint, a noflra cogmtwne zemoua, &

fufa ad breve loci fpacium contraxerit.

quid m tlo

infcrutabilia divina judicia. ita Philipp.

II.

l»fe enim novit bominmm vanita-

in Catena.

Ali, quod multa a nobis

zem , 6c.) Videtur hoc referendum ad

Tiinonau

emgat

Ita Titelmann, & Ferus. Alii,

id, quod dixerat fupra num. g

LUzz-

juxta allatas ex Hebreo verüones mul-

mzm Deus loquereiur tecnm, €$c. quafï

tiplicem legem explicant, quod fi fe-

dicat , facile poffet te "bdarouere quia

&a, & 1',3"0

«undum ejus rigorem agatur, multo

oculis ejus clariffime patet Vamtas &

gravxorem poenam ex1gat

quam fit

iniquitas hominum.

yffex

1rrogata.

Ita Paenin. &Hebraxzantes.

12. V;r vanus.) Infipiens.

ho

Alii multiplicem legem, ideft , dupli-

Tanquam pallum omagri.) Ut filve-

w Vexa,

Tj

cem interpretantur, ut fenfus fit : in-

ftris afini pullus ftolide ferox eft, &

iorini o

telligeres duplicem effe divinam le-

nulli fe legi fubje&tum putat ; taïls tu,

,a o Dor

gem, & aliquando qmdem fevere pu-

]ob wdens, qui diving Pumtmms

mre, ahqüdndo Vero (quod tibiacci-

jugum £fers' impatienter,

*

X

3

LIBRI JOB

L

'L'J'i

'Tu autem firmafti cor tuuw

& expandifti ad eum ma-

qnus tuas.

14. Siiniquitatem , quae eft in manu tua, abftuleris a te, &

W ut tg/m

non manferit in tabernaculo tuo injuftitia :

Dijtt

. 'Tunc levare poteris faciem tuam absque macula, & eris

ftabïhs & non timebis.

fpo.

16. Miferize quoque othlfcerls, & quafi aquarum , quoe

reeterierunt ; recordaberis.

RE

/!

r7. Et quafi meridianus fulgor confurget tibi ad verfperam :

fipientia !

EERCURE

& cum te confumptum putaveris, orieris ut lucifer.

18. Et habebis fiduciam * pxopofita tibi fpe & defoffus fe-

us enim

curus dormies.

4 *Ou«

«1 ,ev.

m exandie

ri9. Requiefces , &*non erit, qui te exterreat: & depreca-

26. $- buntur faciem tuam plurimi.

; Lin

tempus f

*Lev.

. * Oculi autem impiorum deficient, & effugium peribit

26 16. ab e1s, & fpes illorum abominatio animae.

6 Abu

eunt Deu

", Mi

p &1

CAPUT

9. loq

r

1nq

13. Eirmaffi , 6/c.) Cum in tua fen-

fepulchrum , in quo ]acuens, viola-

bit.

Vel fenfus eft, etiam fi defo-

9. Qu

tentia obftinatus fis, & impatiens ad

Io. ht

flagella, Deum tamen oras , & te

diaris in terram.

Fortaffe vox ,. 4e-

exaudiri poíle putas.

foff^s, le&i mollitiem Ggmhcat ,in

& Carnts

I5. Levare poterzs fzzczem ) Vuftum

quo quis, dum dormit, quafi fepul-

It *N

attollere, & ad Deum erigere , ut il-

chro defoffus jacet, plumis, aut la-

fapetem :

]jum or es

nis, quibus fartus eft lectulus, pon-

"df aue macula,) Scxhcet eris. L—Xï

deri corporis cedentibus, ev;vmag &v

habent:

LR

Fu! gebzt f,zr;cs tua Lanquam

A yso'i, dixit alicubi Apol]omus Rho-

1

d '.'er

4qsa prra ; exues autem [ordez.

dius 1. zwpre[[o iz letfo corpo. s veff/gio.

Erii ffabls. ) In ftatu fehcl , quem

19. Deprecabuntur faciem

fuam. )

pien

tibi dabit Deus.

: Sim 7

Eris enim potens, & multi auxilio

16. Erquaff aquarum , 6c.) Ut enim

tuo indigebunt, & tibi blandientur.

M Apu:l .

de aqua, qu&e per alveum defluxit,

co. Deficient.) Expe&ando ; & non

VIï"g Qmm

obtinendo , quod optant,

amplius non curamus, ita praterita-

üllam fam

rum arumnarum oblivifceris.

Vel,

Effuzium peribit ab ein.) Lvadexe,

V N

vix, aut leviter recordaberis.

effugere non poterunt mala.

P'WZ" 4 di

[7 44 ve[peram.) Cum tibi adeffe

Abominatio mwme) In Hebr ent

t

credideris ultimum diem; tunc lux me-

qu

/þc: eorum erit dolor anima 4?04.Gr a.do de

*0 confti

mdmna felicitatis aiïukreblt

caufa, quia fpes, qua aiw ertur, affiigit aui-

$. Ti

I9. Et babeiis fdæc;:tm , ffc) In

Pmam ,

rov 13

Vu-o atefenten-

tia effe videtu

Püt.n iüm

Hebrgo eft, & conj?dcs, quod | fít. [bes.

Tandbm fpes illo-

tyufl

Dejoffus /26'&!;-1;: derazes.) Kktiam fub

rum recident in rem odiofiffimam, fci-

tenra etiam in fepulchro, nullufque

licet in «ternum fupplicium

7 AI(IZZH

ur neH h

L

*

:

—

Af

MA

!

3

SA

393

d eum m

C ATU

ïxu. '

esate &

9fob ut amicorum confundat ja&tantiam , a[ferit, neminem. ïgm-*mr!

- Dei petentiam , ac Japientiam ex creaturarum gubernatione ,.

"ula, & eris

quarum [latus pro.[uo voariat arbitrio.

fpondens autem Tob , dixit:

um , quà

I.RE

2. Ergo vos eftis foli homines, &

vöbifcm,n morietu?

*

verfperamþ:

fapientia ?

*

SUE E at

hi eft cor, ficut & vobis, nec inferiör"v:efcri fum:

*Infr.

l

$

- E

räefofïus f

g

s enim heec , quae noftis , ignorat ?

* Qui deridetur.ab amico fuo ficut ego, invocabit Deum,

Prov.

4'.

,

&

exaud

iet eum : deridetur énim jufti fimplicitas.

I4. 25

& depret-

«. Lampas contempta apud ngitationes divitum , parata ad

tempus fta:utum.

'ium periit

6. Abundant ta

bernacula prædö/nund, & auda&er provo-

cant Deum; cum ipfe dederit omnia in manus eorum.

. Nimirum interroga jumenta, & docebunt te, & volatilia

:

coeli, & indicabunt tibi.

J

CAPUT

8. Loquere terre, & r

maris.

e

efpondebit tibi: & narrabunt ,pifces :

/

cueris , Yiott«

9. Quis ignorat, quod omnia-haáéc manus Domini fecerit?

etiam fi defo-

Io. Ín cujus manu anima omnis viventis, & fpiritus un?ver:-

;an'e VOX de-

(pnilicat , i

fze carnis hominis.

ir. *Nonne auris verba dijudicat, & fauces comedentis, *Infr.

; quif fopil*

34- $4

mmis, aut 4«

fagorgng 2

Ddd 35

I2.Ín

jedulus, pol-

)

0O

g, od

re;nam proxime dixerat, dediffeDeum

oflonmus Rhg-

2. [ T vobifeum, t5c.) Soline vos fa-

'à

/ftü»

pientes eftis in mundo ? -

Qmnia in manus hominum, nuncau-

p 1j VE

tem , quod dixerat, confirmat univet-

jjm I

4« Sinzplicitas.) Integritas.

forum teftimonio,, qua fentire viden-

m

ul zumtio

$. pud cogi!zztianäs d:-z';itz-zm.) Di-

plandnti

vites enim, & potentes fuperbe nihi-

tut, & agnofcere, non propter fe,,

fuique gratià, fed propter hominem

i, 008

liillam faciuntincogitatione, & mén-

;

condita efle.

te fua..

' Docebunt. te.) Per Profopopoerjam

lf) iadety

Parata ad tempus fl arutaum. ) Qualis

perfonam intelligentie participem: ju-

al

i

fit, & quanti facienda , tempore a

mentis tribuit, vel per Metonymiam,

a Hfbf t

Deo conftituto apparebit.

quafi dicat: ipfe rerum afpecus faciet

gt

e

6. Tabernaenuia p?*æ&'c,*mmo) Domus

iil

te cognofcere: ex ipfis fcies.

^ 4]5"

u

"potentium , qui in alios violenti funt,

l1. Nomze amrisverba dijudicaz , 6$c,)

yoatz lt

1lo

& injufti.

Quafi dicat, ipfi nos fenfus ad Dei

m fpes i

7. Nimirum in!e?f'ag;:z ; 1563 Vide-

cognitionem per obfcura

:

licet veftigiræ.

yifimum, ^

deducunt.

qurt-

gur nedi hic verficulus cum fuperiO-

398

LIBRI]OB

-

as (

12. In anthms eft fapientia, & in multo tempore prudentxa.

13. Apud ipfum eft fapientia, & fortuudo, 1pfe habet confï—

tegrüm fe

lium, & intelligentiam.

le

1'1 1nclufeu£

ut frura

*ïfmæ

14 * $1 deftruxerit,

nemo eft, qui cedificet :

22. . hominem , nullus eft qm aperiat.

jj Pal

Apoc.

eos faciet

15. Si continuerit aquas, omnia i'ccabuntur & fi emxfeut

5*7* eas, fübvertent terram.

16. Apud ipfum eft fortitüdo & fapientia: 1pfe novit & de-

j ania

cipientem, & eum, qui decipitur.

atr

17. Adducit coniïharzos in i'tultum hnem, & Judlces in ftu-

orem.

m

18. Balteum regum diffolvit, & preecingit fune renes eorum

(ke

19. Ducit facerdotes inglorios, & optimates fupplantat :

oo. Commutans labium Veracmm

& do€Ctrinam fenum au-

&l

^. Sequ

ferens.

21. Effundit defpeCtionem fuper principes, eos, qu1 opprefï'y.

velii fun

fuerant , relevans.

? Sed

Deo cupi

22. Qui revelat profunda de tenebrls & producit in lucem

umbram mortis.

4 Priu

Betvertor

23 Qm

PA

$ Atqi

6 Aud

12. In antiquis , 6c.) Ideo in fenfi-

principes Sacerdotes appellantm in fa-

fteorum ;

bus major eft prudentia, quia diutur-

cris Literis; hoc enim etiam Ggmfi—

nior experientia plura illos docuit,

cat vox flebrza v5 cobes. Vide di-

25 Ml /[ y

1111que pofïunt melius de his judicium

&a Gen. 14. 1g.

mentum dat

Sutplantat, ) Evertit

de ftatu de-

ferre ; quam juvenes, quales aliqui ex

Ineno At

vobis funt.

jicit.

:24. Tpgy

14. Concluferit,) Ad extremas an-

20. Conmutans labium "veracium.) In

Oïdä enim

guftias. redegerit. Chald. zzclaferit bo-

Hebreo ePc Yenmovet laäzum veracibus?

D font,

Sen(us eft, ülere facit eos, qui feve-

chmt

minem im [eputcbra.

Vel, fa-

17. d» fluitums frzem.) lios dppre-

races, & fapïentes putant.

T lia n

bendit in affutia eorum , ut dicitur iupla

pæntlum , quorum confilia oracula vi-

vufirg j

L

cap. $. num. 15.

fa.,ltave ; ut ipfo-

debantur, infatuat, & irrita reddit.

P ts noy

rum confilia felicem exitum non for-

Auferens.) Confilia fenum, qui fi-

]g OIlem n

tiantur.

bi fapere videntur, infipientia eíle

ln fluporem. ) Reddit illos fatuos,

oüendens

hltuntur ä

& flupidos, ut nefriant, quid con-

LTA Efundztde/j)e&zmm, &c. ) Red-

!'cülones ind

filii capiant.

dit illos contemptibiles,

Yáre & f f

18. Balteum Regum dfoloit, &$.) Re.-

22 Prof;mda de tegebris,) Inclytog

D'overbio v

gia dignitate, & illius infignibus pri-

facit eos, qui defpe&i jacuerant inte-

vat, & ad paupertatem , & mendici-

nebris, inglorii; & ab omnibus con-

D) üll Clrl

3 P/'/j)g

tatem redigit.

tempti.

Mm 4 6

19. Sacerdetes, ) Sacrorum princi-

Upbram mortis. ) Eos, qui obfcu-

pes.

AMiquando tamen etiam laidi

;ffimi prius , & plane 1gnoti fuerant,

)

E()(

N

1adf;

C A-PU T. XIL. & XIII.

59!

prudenti,

23. Qui multiplicat gentes, & perdit eas, & fubverfas 1n in-

abet conft

tegrum reftituit.

24* Qul immutat cor punmpum popuh terræ,&decmït eo

neluferit

"ut fruftra incedant per invium.

25. Palpabunt quafi in tenebris, & non in luce, & errare

f emife

eos faciet quafi ebrios.

C A U. Ts XIIT.

ovit & de-

Sfob amicos fuos ex ipforum verbis confutans, & Deo arguemios

afferit : Juam quoque jufHitiam , ac patientiam contra. amicos

cesin ftu

tuetur, querens a Deo propter que peccata

tam graviter afffigatur.

$ Corum

Cce omnia haec vidit oculus meus, & audivit auris mea,

lantat

fenum 4

E

& intellexi fingula.

2. Secundum fcieniiam veftram & ego novi, nec inferior

veftri fum.

oppTEfï

3. Sed tamen ad Ommpotentem loquar, & difputare cum

Deo cupio.

tin lucem

4. Prius vos oftendens faomcatores mendacii, & cultores

perverforum dogmatum.

M QUI

-..--

s. Atque utinam taceretis, ut putaremïm effe fapientes.

6. Audite ergo correptionem meam, & judicium labiorum

elfantür mfa

meorum attendite.

7.Num-

um fipnit

[2]

-

Secundum fcientiam veflram , &c.)

er, Vide :

23. Multzplicat gentes, &c. ) Incre-

mentum dat Regnis, populofque nu-

Hoc eft, quod dixerat fuperiori cap

mero aufret

num. 3. 9 smub, eff cor fícut &5 "vobis,

dc ia d

24- Tonintat r printipum ,. &e. )

neque 1zferzor veflrs [ums quisenum 5465

Corda enim Regum i in manu Domi-

pratim ) I

n

qua noflis,. d3gnorat ?

ni funt,

3. Ged zamen ad ougnipotentem, &c. ]

m vrd d

. Decipit.) Errare facit, cum eorum

Quia a vobis doceri nihil poffum,

$j q" reve

confilia in irritum Cadere facit.

1t Vg

ideo cum Deo , qui vera eft fapien-

Frufira incedaut per smvium. ) Fru-

tia, difceptare cupio, ut ab illo au-

flra res novas moliantur, ut cum re-

diam, quod mortalium nemo. doce-

1ta retmf*

ligionem mutare ftudent, aut jura;

re poteft.

um d

uf

receptafque confuetudines convellere

J

4. Cultores. per*wr forum :lagmatzmz)

p;enm d

nituntur, & novas vias , agendique

Aliqui ex Hebrao vertunt , Medic: in-

rationes inducere.

In Hebx e&, er-

wiile$ vos omeues.

d yRed

vare eoi fecit im mibi'o , quod ltalico

$. Urputaremini e[fe fapientes.) INam

» InchtOS

proverbio videtur refpondere , Perer-

juxta di&tum Salomonis : Szz/tus , ff za-

7 m un cuchiaro d* acqua.

euerit , þzpzem reputabitur quoque. 'Pro-

uer'mt ]Dte

a5. Palpabunt.) Mlore ceecorum.

verb.

287

anibus o

6. Carreþt;anem meam.) llebr. 2z/pa-

2!

Mnia bac. ) Quæ tam vos, quam

obfa

ego dedivina potentia, & pro-

tarionem meam. LXK. dnerepationem

qül

deenna difputavimus.-

80264209. .

wn f

gl

4oo

LIBRIJOSB

E. Numqmd Deus indiget veftro mendacio, ut pro illo lo-

1 t

viis eas n

quamlm dolos ?

$. Numquid faciem ejus acc1pms & pro Deo judicare niti-

f Et 1p

*

mini?

/

ejisommis

17- Aäud]

g. Aut placebit ei, quem celare nihil poteft? aut dec1p1etur

Ilt homo veftris fraudulentiis?

veh ls.

1 $f

1o. Ipfe vos arguet, quonlam in abfcondito faciem ejus ac-

cipitis.

10, Quis

toníumor *

11. Statim ut fe commoverit, tu.ïbawt VOS, & terror ejus

irruet fuper vos:

20. Duo

12. Memoria veftra.comparabitur cmerl & redigentur in

fondat.

lutum cervices veftrae.

21 Mati

13. Tacete pauhfper, ut loquar: quodcumque mihi mens

CfTeat

fuggefferit.

?5. Vot

14. Quare lacero carnes meas dentibus meis,

& animam

tt refpond

meam porto in manibus mels.

23. UUd

Is. Edam

d of

i À

II

Cam,nowrzt ) in vos iratus

$E mmf

gudicium labiorum mearuim. ) de

abent licet

ego de

propofito argumento fen-

Turbabit vos,) IX X. verfabit ,. cit-

tiam.

cumaget, perterrefaciet, ad terram a£-

J &

/4. Nunguid, €/c.) Deus non indi-

fliget.

(Wllm £0 at m

et veítris dolis & mendaciis, ut fci-

12. Comparabitur cineri.) Qucm mo-

licet mihi fcelera, qu& non admlh,

dicus ventus facile difpergit, & dxfïi-

Tea] i covf e.

aflingatis, quafi propter ea jufte Deus

at.

f P ngnus

me uumat

Et redtgmtur, &c. ) Et fupex ba cer-

Wmvis tre

$. Faczem e],:.rzz:czpzft.r ) Id eft, ho-

vices veltre ufque ad lutum curva-

Iliat, quan

norátis, quafi dicat:

numquid vu'ltïs

buntur, vel, ut lutum calcabimini.

adhucnmen

Deo favere more hommum accipien-

14. gäzare lacero, €$c. ) Sententla

2 llm Qno

" Xi-

tium perfonampgtcntmm Vel, vul-

^verficuh hujus hac effe videtur.

C ATgümg

tifne Deum

Tatificari me opprimen-

ftimatis me defperantis inflar velle mi-

D end&m IN

do , ut foletis.facere apud Prmupes

hi mortem conícifcere manibus meis :

Pet(celera v

. Quem celare nibil poteff. à frc eclare

At quorfum ego me lacerem, & mi-

1. Ms ,

poütum eft pro Z«tere.

Novit ille,

hi ipfi vitam eripiam ? Prius " fane vi-

Qte

quo fpiritu ducamini , dum hec difpu-

ta, quam fpe cadam.

Íta D. Thom.

Vrim j[[o Ó

tatis, fcilicet non ftudio veritatis, fed

Cajet. Lyran. Pineda. Alii ita inter-

qu Hduua 1

a

teme1 itate judicit.

pretantur: "'am dira patior, acfi den-

j COncept

-30. lrfévos arguet.) Veftrumiftum

tibus me dilaniarem ; qu& eft expo—

Jþoffh

acendi modum damnabit.

ffttio Erman. $a.

In) ls

» V8l j

In abfcondiic.) latenter , diffimulan-

A/z:mam meam , fff' ) Non eo fum

Miretatue

ter

Non delectatur . veüns menda-

animo, ut animam meam, vitamque

I d

ciis, etiamfi pro illo fententiam pro-

ipfam per impatientiam, &mehons con-

fU n

nuntiare videamini ; efi' enim recti,

ditionis defperationem abjiciam , &

Ya

& veri amator , nec vult mihi infon-

voluntario difcrimini , atque morti

!

ti crimina impingi.

objiciam.

am i^

u

um

n

l-cum ["

CA PUT XIIL

401

pro illo ]

I5. Etiam fi occiderit.me, in ïpfo fpeïabe verumtamen

. vias meas in confpectu ejus arguam.

icare niti-

16. Et ipfe erit falvator meus: non enim veniet in confpe&u

ejus omnis hypocrita.

t decipi

17. Audite fermonem meum, & æmgmata perc1p1te aurlbus

veürls.

em ejusd

18. Si fuero )udlcatus ício; quod juftus inveniar.

19, Quis eft, qui Judlcenur mecum'2 veniat : quare tacens

eoniumm ?

tertoT 6u

20. Duo tantum ne facias mihi, & tunc a faue tua non ab«

liventür

fcondar.

21. Manum tuam longe fac a me, & formldo tua non me

hi me

terreat.

22. Voca me, & ego refpondebo t1b1- aut certe loquar, &

& animit

tu refponde mlhl.

23:

Quantas habeo iniquitates, & peccata fcelera mea, &

deh&a Oodtende mihi.

m

— (

v05 Itatus

l$. Effamf acczderzt me, 6c. LXX

Quare tacens. con[mmor ? ) Quarein

habent:

licet æp])r:/nzzt me, qui potens

difceptationem nos defcendimus , cu-

wfält, ür

eff , quoniam €$ ewpit; tamenm loquar , &5

AL terama

€O0rYATR €0 AT QUAm Hebræus

Ecce ocez-

jus defiderio maxime flagro, 1deoque

doleo, quod nondum pro me coram

dit. z2e , non fperabo :

"Verzmtiamem vias

)udxce loquor.

Ltalice diceremus z

)

uemmo

meas 4 (:pre ig ejms arguam.

]ta ver-

Che ffiamm ajfare? Perche non ff da prin-

rglï,

& difi

tit Pagninus, fententia effe videtur:

eipio 2 queffo gmdtcza ? Mi flrnggo di de-

Quamvis me occidat ( quod illi face-

fíderio di dir la mia ragione.

tfuperbæuef

. relicet , quandoquidem Dominus eft)

20. Ne facias.) 'Tw Deus.

[utorn curmie

adhuc tamen caufam innocentie mea

Zwablm'm

Noz ab'cmdar ) Audebo compa—

ab ilio cognofri, & coram illo dicere,.

rere.

Sent tntia

& argumenta proferre volo , quibus

ai. Manmus rfHam longe fzzc', &.)

1d€ tü^ LK!

.oftendam me mala hac non pati pro-

Duo peto; alterum, ut refpirare mi-

rv lletri"

pterfcelera mea, ut vos exiftimatis.

hi tantifper liceat ab eo dolore , qui

mmbus m

16. Non enim vemer 12 con[petiu ejzus,

liberam eripit loquendi facultatem ;

"ïC

mfm

&6:.) Venirein confpedum Dei , eft

alterum, ne me terreas minis, cum

Drius Jnevi

ante tuum tribunal ftetero.

9tf

eoram illo judice ftare, apparere , lo-

3

:qui fiducia aliqua. de fuæ caufe aqui-

22. Voca me, &$c. ) Dat Deo optio-

'X ll 1[9. !mef

tàte concepta.

nem, five velit contra Job objicere

"P ii

eft apo

ijacr.na ) Fmgztzofus ut vertit Va-

ipfo ref'pondente five refponderexp—

tablus, vel Lzpiss , ut Paonmus in-

fo objiciente.

terpretatur.

23: Quantas babto Inía

;gwdte: , 66

xneoflha

17. 4Enigmara, ) Quæ fcilicet vos

vitamqué

lam,incipit Job pro fe ipfo caufam

mteïhgere nolle v:demmt Hebr. ha-

du.ere, quafi refponfum a Deo tuiif-

neho

pscon

bet, za;ratiozem.

Rt.

ut que vellet,- pro jufhtxa, &

pji jf

19-Quis efP.qui judicerur mecum ?) quf'

innocentia fua proferret. 70 q442145 3

nam mecum vult judicio contendere?

idem ell ac, auer ; quantafque.

Bibl. cum Com. Menoch. Tom. IIl,

Eee

4

»

*

LIBR!JOE

uUb

Drev

24 Cur faciem tuam abícondis, & arbitraris me 1nnmcum

tuam

te elt: co

25. Contra fcuum9 quod vento rapitur, of'tendls potentïam

6. lece

ficut merc

tuam , & ftipulam ficcam perfequeris.

26, Scribis enim contra me amaritudines, & confumere me

" Lign

vis peccatis adolefcentise mese.

& m 6j

2'1. Pofuifti in neryo pedem méum, & obferváfti omnes fe-

$.S fe

mitas meas, & veftigia pedum meorum confiderafti.

foent truf

28. Qui quc.fi putredo contumendus fum, & quah veftimen-

9 A o

tum, quod comeditur a tinea.-

-

Qu prim

10. Hot

CAPUTIT

XIV

fomptus,

Sfob, con]"demz*a fragilitate bumana , admiratur Dei. in homznam

Il

u

fadtus are

prawdmizam quod j)g/i banc vitam expetiet aliam, C»

. Sic

COTPOïWU 'U./»m'ihlhüï ïeJZW/'eäfl()ï'äiï?.

tür cce]jum

T Omo natus de muliere, brevi vivens tempore , repletur

multis miferis.

15 Qui

*Sup

: * Qui quafi fios egreditur, & conterltur, & fugit veïut

9. umbr

ielefermon

ïïam

a, & numquam in eodem ftatu permanet..

€xplicant

Ninge Iu

d Et dignum ducis fuper hujufcemodi aperire oculoa tuo»-

145.4 &

adducere eum tecum in jux :ICIIHD ?

Tutduj, V

*Pfal.

A.

j Uenerauon

* Quis poteft facere mundum de immundo ccncep*um

mundiff imi,

$04 fcmme ? nonne tu, qui folus es?

-

s. Bre-

"frm'arz 7

^O4. Faciem. ruam Abfcondis?.) Mie

29- Qu quaft putredo , 6c. ) Ita me-

gem; ft, X (

non ut prius tuo favore profequeris ?

cuaam ag1s contra me potentlam tuam

te, dequ d

Arüitraris, 65c.). Ttà mecurm agis,

expromens, cum tamen vilis fim, &

WFWT CT

ifa me tra&as, ac fi, inimicus rmbï

corruptioni obnozius, cujus mlferan-

PoteR

€11es,

da potius videtur conditio, quam Hfá-

DOU tam ot

26.. Sarzäz: enim contra "Wt Am: itu-

lis aflligenda.

0 , qut fj

dlints,) Melut fcripta contrà me feve-

i

Perire octlot £uos. ) Mirer, quod

Trines Indii

a,

grawque fententia.. acexbe me

znu

adeo te demittas, ut hominem

Thong » Qua

Vel afmære dieneris.

€m m ( one

Canfäzwere me "$,

6 EKt fortaf

prtsoun euzà tecum n ]adz dum? Y

finis errai

fe veteres qdolefcenüæ mée culpas

LXX. &

bunzc véesre ffczft i zwz't-

mihi objicis, & pzopter ilias, quas

1! Ve fac

cium coram Ye? Qudh dicat, mn*nr $

1mmund0 fe

pæmtenna

X bonis operibus obli-

quod etiam de rebus minutiffimis, &

/]p;:d h

teratas creuüi, me,malis atteris,

leviffimis hominem. rationem' redde-

P

m Lï ütUSQ

27. Ínuervo) Yncompede; eftenim

re, tuque illum judicaee velis

R?[fdg

.Nervus ex Weflo , wiscelum: uferneum ,

4. Quis poteff-facere agundum , Gc,)

Lm" mfr( t

qæö pedes , "velcer wzces:m/edzunt:ff , qua-

LXX. habent quis emtn mundus erit

Ó dicat, in carcerem tribulationum

4 forde? Same nenao ,

efía ,z;f uUnius dies

quam m

compu lifti me

Jfft vita ejus fu»er terram , quæ 1ntmpre—

Semitas meas.) AGiones meas. "

tatio fatis oflendit de pcwato origina-

expeäan

Yivay, !

L

(,APUT XIV-

4e;

l Jo]nieum

s. Breves dies hominis fünt, numerus menfium ejus apud

te efc conftituifti terminos ejus, qui praeteriri non poterunt.

5 potei

6. Recede paululum ab eo ut quiefcat, donec optata vematD

ficut mercenarii dies ejus.

$

nümere me

7- Lignum habet fpem: fi preecifum fuerit, rurfam vnkfut

& rami ejus. pullulant.

omnes fee

9..Si fenuerit in terra radix e)us, & in pulvere emortuub

L.

fuerit truncus illius,.

f veftimen«

9. Ad odorem aquaé germinabit, & faciet comam, quail

cum primum plantatum eft.

10. Homo vero cum mortuus fuerlt, & nudatus, atque Gobe

]

fumptus, ubi queefo eft ?

hat

II.

uomodo fi recedant aquæ de mari, & fluvius vacue-

fattus arefcat -

e

,

e

12. Sic homo cum dormierit , non refurvet : donec attera-

tur coe]um, non evigilabit, nec confurget de fomno fuo.

e, reple

I54 Qu1s mihi hoc tnbuat, vt in inferno protegas me, &

Eee2

abfcon-

fagit ve

li effe fermonem , ut paílim feré omnes

Ad oa'oum «qu&.) Odor Ph*Afi

explicant.

facre fcripturz levem alicujus rei con-

Nonze tu, qui folus es ? ) Scxhcet

yculos tüos

tadum fignificat. Sic Daniel. 5. :94-

mundus.. Vel mtdhgt poteft de Ver-

dicitur , Qamam zibil potefl atis þzäuf

bl UGDU'QUOUC ætema, in qua omma

fet zgms n cerporibzus eorum ,

concepttrt

mundlflïma, juxta illud Pífalmi 109.

odor igmis nom : ranfj&t Jpereos, id e&

In f,lmdor: us laniteruss aute /54c;fr;mn

: i

ne leviter quidem' igne effent afHan.

gf'?'h/zl Le.

Vel de temporali nativita-

1i.

flu'wzs VACEE] AUs r efcar. ) Ita

a

te, de qua dicitur Luca 1.

3 ï qnoaf

defeclmus, ut aqu& cum per alveum

yentiam tum

anþemr ex te Santlum , vvecabitur frlius

Y vilis 3f

De;.

Poteft etiam efïe fententia :

ut

fluminis decurrunt, que eódem rela-

b1 non poffunt, unde defluxerunt.

aijos mifttle

non-tam fob tribuat illam munditiam

^12. Cwme darmzer:t ) Cum mortuus

jo, quim ma

Deo , aut filio Dei, quam ejus in. bo-

fuerit.

Donec altevatur cælum

mmes inducendi potentiam. comme-

moret

Senfus eP"'e

Miur, qud

quam preter ordinariam le-

videtur, prius atteretur, comminue-

,ithomiem

gem m CODC&PUOHC 1mmaculata Vir-

tur, & deficiet ceelum , quam rev1v1-

ginis exercuit, quafi dicat, quis da-

fcat homo : ut fit dicendi modus iiii

/2 ;M,Mflm )

bit, vel facere poterit mundum de

fimilis, qàem habemus Matth. 24.

ff!llr !

immundo femine? Nonne tu?

35-

Celum, E& terra traufibunr, ver-

lts mnüï »

$- Mpud te eff.) "Tibi eft notus, &

ba anutem mea zon pratertibunr.

Vel,

atf

in tua fitus eft poteüace.

ut alii volunt, fermo eíft de cceh im-

gnem o

6. Recede, ) INe crucies eum.

mutatione in Hne mundi, cum cælum

WJLS-

Szcur mercenaris: dies cym.) Quletem

qualitatibus mutabitur.

)

jndtti b

FT

a laboribus, & arummnis intelligit,

13- Qg:s ipibi boc tribuat , fc. ) Li-

; n 4(10

quam comparat eum mercede merce-

benter, fi feri poffet, v:ta carerem

m,(i u,,,'m' !

nariorum diebus feflivis, quos avide

toto hoc tempore, quo me. cruciari

no

"

expecant, ut quiefcant, & hxlarms

qyg t

vivant.

iïms, quo exa&to luci reflituerer,

ao ag*

N

404

LIBRIJOS

. Sir

abfcondas me-,'don.ec pertranfeat furor tuus, & conftituas.

»

mihj

- tempus, in quo recorderis mei?

hge.

]

f

y, ÀC

14. Putafne mortuus

homo rur.

um vivat? cun&tis diebusg

quibus nunc milito, expeCto , donec veniat immutatio mea.

fopcr fem

15. Vocabis me, & ego refpondebo tibi-,f operi mánuum

tuarum porriges dexteram.

z

i

(T-

* Infr.

16. *'Tu quidem gref

1us mGOS

31« 4- tis mels.

j

1

dinumerafti ,--Fed*.þa?c'.e pecca-

flithus

Dum:

Prov.

34.210

17. Signafti qu

afi in faccqlo deïi&a;meea, fed cui*afri iniqui,

$. z,, latem mearm.

18. Mons cadens defluit, &

faxum'transfertuf de loco fuo.

t9. Lapides excavant aquae, & alluvione paulàtim terra con-

qui

' fumitur: & hominem ergo fimiliter perdes?

quens, (

20. Roborafti eum paululum, ut in perpetuum tran

fïre'f ?

30 lärg

immutabis faciem ejus, & emittes eum.

. 1$.Sive

quod tib

Recorde*f;i: me'z'.) Ut me ad vitam

47. Signafti ,.6c.) Scio me multa

4 Qu

Ffevoces.

iNam.Deus mortuorum

toram D.

peccaíffe in te, quz obfignata, & re«

quodammodo oblitus effe videtur.

condita habes in memoria tua , fed il-

« Do

AX4. Putafne , 6c.) Sed quid cgo ea

lud etiam novi me fordes illas abftere

blasphem

gere per peenitentiam conatum effe;

opto, quz fieri non poffunt , cum a

-.. & o

morte ad vitam reyreffus non fit?

ideoque fpero , te meas illas animi

debunt t

Cuntlis diebus, 69c.) Hactamen com-

egritudines, & vulnera fanalfe.

iM

18. Mozs cadens defiuig?, ($c.) lte-

2l. Site

minifcor, & mihi fingo , quia propter

dolores, & erumnas , mortis defide-

rum deplorat humanz vite fragilem,

& morti obnoxiam conditionem. Sen-

Tus ex hn

rium mihi femper ante oculos vería-

fom f

CUP

tentia eft: ut faxeos montes tempus

2^. Áita

Vel fenfus elt, cum fieri non

exedit,' & lapides, qui in'illis funt ,

poffit, ut femel mortuo, iterum vita

ton potsj

reftituatur, vitz immortalis fpe me

aut fua fponte, aut torrentiurn aqua-

qum 2 dc

fuftento ,. & confolor,

quam futu-

rum vi devolvuntur, & alio trahun-

gorbus ar

ram effe fide certo credo.

tur , fic homines diuturnitas temporis

1$. Focabis me , 6fc. ) In refurre&io-

abfumit, & in fepulchra compellit.

2'Nu;';g

1Q. Lap:des, 69c.) Ut gutta paula-

tefponder

De extrema tubz fono evocabis , &

tim lapidem cavat, & fluminisalluvio-

excitabis me.

ne ripe minuuntur : ita calore natu-

fïïa'oiæ.

- Refpondebo tili. . Adeo redivivus.

rali agente ,. humidum confümitur,

Tus, Sub(

Porriges dexteram. ) -Ut me e fepul-

& ad mortem properamus.

€hro poffim erigere.

20. Roberafli eum paulalum. ) Mirtue

Yetit, 4

16. Tu quidem greffus mtos ;'i;mmem-

d. &f

tis, vigoris, virium aliquid homini

ippellat

ff 87 ) Quia vero, cum me in ex-

dedifti, quibus aliquandiu contrariis

! Eyy;

tremo die excitabis , ratio reddenda

refifteret, fed tandem in perpetuum

b

mihi erit prioris vite, cujus ut pro-

tranfit domitus mortis neceffitate.

um, q

Jiq

greffus omnes compertos ,. & explo-

lIppszutabis f actem ]us

) Canitie in-,

Ui

l;

ratos habes; jam nuncprecor , ut mi-

du&a , fenio , & rugis.

hi peccata condones , ut tunc fecurus

. Emtttes €am, ) Ex hac vita in fe-

E:Ua(mz |

pulchrume

C

- Soram te äppareaje poffim.

lCeret

N

408

OCATPUT XIV, & XV.

totuas nihi

'er Sive nb'bile.s fuerint filii ejus, five igno-biles,mnon intel-

-

higet.

dis didis,

D

22. Attazmen caro ejus, dum vivit, dolebit, & a

U foc3,

pima, illii?s'

fgper femetipío lugebit.. -

r1 mánmm

CAP'U (T *XWV.

parcg peco

Eliphaä Sob arguit

jaäïm;ztiæ, iïhpatienïiæ , C? blasþberhïæ./ i

tafti iniqui«

Deum : apud queim dicit neminem mundum z'nfvemïrz',.defmfþm;.

" impiorum , ac bypocritarum maleditiionem.

eloco ob -

fpondens autem Eliphaz Themanites , dixit:

f (e1Ta COf

x.-RE

2. Numquid fapiens refp

ondebit quafi in Ventm lo«

quens, & implebit ardore ftomachum fuum*

E]

j tranürg*t?

. 5. Arguis verbis eum , qui.þnon eft æquahsx-

tibi, & loclu?ä?isg

poansameentes ss

Ij.3re

quod tibi non expedit.

ycio me mul

4. Quantum in te eft, evacua

;

fli timorem, & tulifti preces

C€oram Deo.

fynata, ree

«. Docuit enim ini

C

r tua, fedil

iuitas tua os .-tuum - & imitarisx linätlam

fesillas abflete

blasphemantium.

;onatum d Z

6. Condemnabit te os tuum,

& non ego : & labia tu

a refpon-

7.Num-

ss illas animi

debunt tibi.

(inaffe

llt, 60'). Ite.

2I. Sice nobiles fuerint , €/c,) E-mif-

Tulift; precés coram Deo. ) Quo'äd- in

vitz frademy:

n

fus ex hac vita naturaliter. filiorum

te eft, fecifti, ut nullus Deum prece-

fuorum ftatum ignorabit.

tur, fublato Dei timore, & divina

Ktionem. ed

22. Aitamen, 6c.) Denique homo

providentia. Sultulifli: etiam preces,

yontes tempus

quia non vis Deo fupplex fieri, fed

i n illis futty

non poteft effe non mifer, cumnun-

rentium aque^

quam a doloribus caro, neque ab an-

audac&ter cum eo difceptas, quafi qui

goribus animus vacet.

innocentes opprimat. Pagninus vertit.

j alio trali-

Probibuifl? arationem coram , Deo, Va-

,nimg temROUS

2 llziquid. faptens , &c.) Non eft

tablus, Diminuis eratiomem corag Deo.

fapientis , vana, ut tu facis,

refpondere, & plena indignationis.

$. Docutit iniquitas £ua 05 tuum. ) Os

; pitiz paUl

tuum loquitur, quod iniqua mgntis

gminisallrro*

Zrdore.) Ín Hebrao eft. t5 qz«-

! calore t

diz,qui ventus flatab Oriente, Eu-

cogitatio fuggerit.

rus, Subfolanus. INofter interpres

Blafphemantium.

) Proprie verfuto-

-vertit, 4rdere , quia ventus calidus

rum, malignorum, callidorum a ra-

eft, & ficcus, ideoque EExod. 10. 15

dice tA5y Param, quod eft vafre, &

1/11; p.) Vifb .

7254

maliene agere. lllos igitur intellipit,

iquid.

fomint

appellatur, vemtus wre

.

40* €

jls

j« Emnm, qu

f «qualis Vtiäz-'. )

qui fermone, & argumentatione fal-

a (0nta

Deum, qui infinite major te eft.

laci veritati tenebras comantur of«

i efpemum

-4. DOnantum inte efl. y Hebr. ) fftzg?

fundere.

ceffiite

LXX. Nezze 65 ta..

*

*

6. Condemmabit te 05

vrwuwm.) Exore

) Canitie ln'/

Evactafi; timerem.) Peccas contra

tuo judicaberis.

z

debitam Deo . reverentiam.

italice

R(/þandeäuni PTR

| ) Täfhfcköznt;æ"

,

j vt

nf :

diceremus, Hai perfa il rifge;te 4 Deo.

eontra r , ut habent LXXX.

-

406

LIBRIJOSB

7. Numquid primus homo tu natus es, & ante colles forma-

ï).Qu

.tus?

€o

8. Numquid confilium Dei audïih, & inferior te erit ejus.

«0. Cti

fapientia ?

sum 1ncer

9. Quid nofti, quod lgnoremus ? qu1d 1ntelhgls, quod ne-

51 $0n

fCJamus ?

Eccli.

]e fempe

* Et fenes; & antiqui funt in nobls, multo vetufiiores

420 NOF

M. s quam patres tm,

circumipe

rt. Numquid grande eft, ut confoletur te Deus? fed verba-

! CUI

.tua prava hoc prohlbent

pata

fit

12. Quid te elevat cor tuum , & quafi mágna cogltans, atto-

t4. Te

nitos habes oculos?

ftg

)d

13. Quid tumet contra Deum fpiritus tuus, ut pwferas de

25 Te

ore tuo hujufcemodi fermones ?

Ümnipo

14. Quid eft homo; ut 1mmaculatus fit, & ut Ju&us appareat

natus de muliere ?-

MPa ,

* Sup

15.-* Ecce inter fanctos. .ejus nemo immutabilis: & cæh non

mnt? non

* 18: fünt mundi in .confpe &tu ejus.

* g dormat:

xlbLï 'TSQU;R'

16 Quanto magis abommabïhs & inutilis homo qw b1b1t

qu;m aquam mlqmtate'n ?

pudet profi

Qle, chm f

1. Oftendam tibi, audi me: quod vidi, narrabo tibi.

Mïe GOS

18. Sapientes confitentur & non abfc.cndunt patres fuos.

lh* OUOd j

19. Quibus

Ig Data

Qioernation

7. iN. mqu:af £s prizans bomonatus esii)

I$« Ietev [amóos,) Inter Angelos,

A':emg

Pagninus, &. Vatablus ex . Hebrao

Videtur rcpctcre propofitionem illam

Vertunt: Nz maum P 2772 prmmm bozi-

p;tls quarti num.

I8-

Ecce qui fer

Q1 à) hoÍ

nem natus ei? quaü dicat :

iNumquid

20, m

Vinsf ei y 295 f!nt ffabiles,

tu antiquiffimus es mortalium,' & fa-

Noz ffwt ztaoali .. ) Qula pollun pec-

E TIpig d

pntiffimus, quod Iong:fïima expe-

cato Angelnrum.

S»ïlf t

rientia omnes fuperes:

$od Y

16. Bzbit qæ;zf aquam. zmqwt;;tem*)

Vi stgg et

"4nte colles, 65c.) Ante 1pfum muti-

Qui valde proclivis eft in peccatum ,

düm , antequam fundaretur terra, &

& ut dicitur Prov. 10, 2

Quaff p

Vams Wt

morntes & colles.

rifum flultus operatzur [celus.

: DÀX

E Wzam/

10. Veraffioret , quam patres £ui, ) In

, 17- Quod vidi,)

Quod affidua con-

Hebi & LXX. eft: Pzrre zzo.

templatwne, & expemmente didici.

0mnus y dij.

1I.

Numquid erande eff , &c. 3 NO'n

Cajetàn.

indicore videtür 1llarm eam- 7

O( 0 f;u(b

effet arduum Deo te confolari , fed tu

dein revelationem effe, de qua fupra

* du US, efo

id prohibes lingua tuge intemperantia,

cap. 4.. Pineda novam aliam arbitra-

[ 721/7'6;*1

I2. Akroniros babes oculos, ) Superbi

tur.

Alü do&rinam tantum fioni&-

S'rmdi d

qui erecta cervice ambulanttypho ela-

cari putant a fenioribus fäplennoubuf-

1

A. Smt;;

tionis mHatl, oculos etiam muïtum

que acceptam , quorum fententig fa;—

fü'm tfïl*r(f4

i

aperiunt, qui habitus, licet ib his ex

vet fequens verficulus.

tumore nafcatur , alioqui tamen attg-

19. Sapiemtes canffmmr j 65 £.

x'*'*

10)2

Quæ

nitorum , & ftupentium effe folet.

proferam, mea mventa, aut com- -

Iürort [Mnlx n

on PQI

I

L

^0

s

P

CAPUT XV

497

lles fotme.

L]

ï() mez s folis data eft terra & non t?anf vit ahenus per

€oS.

& erit ejus

20. C*ancua diebus. fUlo impius fuperbit, & numurus anno-

rum incertus eft tyrannidis ejus.

3 quod ne

21. Sonitus terroris femper in auribus illius: &.cum pax fit,

uftlores

ille femper infidias fufpicatur.

22. Non credit, quod reverti poffit de tenebrls ad lucem »

/

cxrcumïpeff'ans yndique gïadlum.

fed vera.

. Cum fe moverit.ad quaerendum panem novit quod

paratus fit in manu ejus tenebrarum dies.

ltans, al

| 24. 'Terzebit eum tribulatio, & anguftia vallabit eum , ficut

regem , qui præparatm ad præhum

yoferas d

28. Tetendit enitn adverfus Deum manum fuam & contra

Omnipotentem mboratus eít.

E

s apparec

1.6 Cu-»

ais

: Gcolt 00

menta ron erunt,

fed folida, vera-

(,zrfum petlams ; £$c. ) Omni ex parte

De-

que dogmata a patribus, & antiquio-

1mm1nere xlbï gï'lthQ exxfïlmat

ribus mapn"cus accepta; non enim me

fcriptio tyranni.

INota. elt hifloria

qïh b blï

pudet profiteri hac me ab aliis didi-

Dionyfii; & Damociis, ad quam alludit

de 1. cum ait.

£iffe , cum fapientis fitprodere, &in-

Horatjus lib. j, carm.

tlb

dicare eoS, per quos pïefe"ent, &

res füos.

ilis , quod fcit, acceptüm referre.

.sz/zdzz; mf cut faper impia

Ceivict uendet 20n fcu[æ dapes

Ij QuibUS

1(,) Daza ef Zerra. ) RBOIO eorum

D/,Zz,cm cldl;an:ämzt faporem:

gubernationi tradita eft.

Noz AVIUm , c:t/wmzwe cantiuse

tet Ángelos,

4lienu:.) Hioftis; quafi dicat, eata-

onem Jl

Sanzrmm w::!f//cem

que ab hoítibus defenderunt.

Ete q1/1 e

20. Cuniis dzebzs, c.) Jam profert

3. 4d threnr/um panem, ) Ad Ci-

'E "

Eliphaz dogmata illa, & axiomata ,

bum capiendum. ;

polluti pet

gaa, fe a maj Sjoribus acé: epiffe dixit.

Noevit.) 'Timet,fibi perfuadet

Supe;bir.) Radm Hebraica 5435 Cbul

lm mnannü bjus. n proximo; quod

variashabzt fignificationes ; hinc etnm

enim juxta nos, aut non 1onpe abelt a

ii prt bt

| peceatum y

variis mterpietatxombns locus fa&us

nobis, ad manumm effe dicitur.

6*;[6//7(3?'

ePc ALXX. habent:

Omnis vita impi

Tenebrarum dies.) Nlors, abfuondl-

m fa!zcztredwa, A quilazz dolore, Pa-

to inter cibos veneno,

x

"'lTheo-

grï du

onmus«, defet, t pz/zrturzeæs ?

-24. Sicut Regem, q,gz prapavat us ad

douc , fruftvatum , ewznejmt Symn,a-

prelium.) Verbntur enim. in maznis

ülam düm

chus, ef*ï* "fnr arrogantia.

angun*us & animi auxietate, & foli-

"Et euserus ;mnam/r,

e u^ fupra

&:.) Nefcit

udine Reges, cum jam -exercitus

quamdiu duratura fit emf* tyrannis.

o*murrere debent;

& confligere, ex

01. Somitus ferroris o E9c. ) Quohbet

quo fumma rerum pendet

lenl'ïo" .

fono terrentur, & percelluntur , fem-

O5. Tetenditenim, E )Merltototï

ntenog )*

pcrque infidias fibi parari fufpicantur.

tantaque mala fuperbum affigiunt, quia

Non credit , 6$c ) EX ftimat fe

Deo aufus eft refiftere contumaciter,

& contra lecum ejus praferiptum

Quz

whxrt"hnmm? qut mgrtem evadere

aut Com l

non poflc.

L

Qpex ari.

——

408

LIBRI JOB

7 46. Cu'cur-rit ädverqu e€um ere&to collo, & pingui cervice

4 Co

armatus eit.,

L

TE - tobertact

|

[

27. Operut

t faciem ejus cra

Y

mtudo, & de'latenbüs 'ejus. ar-

y X

' vina dependet. -

D

- 6us r2

298. Habitavit

in civifatibus ääfolgtis, &" in agliïibüs ,dgfeftis,

qua in tumulos funt redactae.

*

*

£.

2g. Non d

itabitur, nec perie

| fïa;b ia

verabit fü'b&gntia ejus, nec mit-

. tet in terra radicem fuam.

Tdalhs

/'4o. Non recedet de tene

bris: famoä

?jüs aräfa;iet Hamma,

& auferetur fpiritu oris fui.

:

.4t1. Non credct fruftra error

*

e deceptus, qu'o.'d; aïigqo pretio

Y

redimendus fit.

L: , I.REfæpr

vos effis,

42. Antequam dies ejus impleantur , per

T

ibit: & manus ejus

arefcent.

?. Num

moleftum

55. Laedetur qua

fi vinea in p'rimd Hoïe bof-r*us— leju,s, & quafi

*7984: Con-

-4. Dote

| (ïiva- projiciens fiorem fuum.

a6. Ping:d cervice armatus efl. ) Floc

diffundet ramos ; id efl, z crefcer.

anima vef

v detur efTe quod dicitur Deuteronom.

Ali

ramos

f« Coní

tantur.

polteritatem interp.r—e-

32. Y$. incrq,j*"ratus,im])i;zgua'ms, diiata-

. Theum für

Éus ,

dereiiquit Denm jado,fem J-Gt

£

"urm

Azferetur fe

iritus. ) XToIletur de

6. Rob

recefft a Dco fluzari fuo.

Mledio.

27. Operuit faciem ejus eraffitudo. )

31. Non eredet fruflra, 65c.) Sen-

paréns vol

Maximo metu

n

Idem repetitur, quod füperióri ver-

tentia effe videtur.

ficulo. E;man. Sa putat fenfum eíle:

cruciatur impius ; fibique perfuadet fe

, 6 MWfre

Cutem curavit, ium viveret.

redimi non poífe, hoc eft, a malisli-

pi famili.

berari; in quo tamen falitur; nam

Sterilis,

29. Halitavit $m civigatibus de[ola-

Ignis.) Di

Hs,€c.) Que defolate erant, ante-

patet effugium , fi velit refipifcere, &

quamabipforeedificarentur, 1lta Va-

mentem , morefque mutare.

Qu p

tablus, ,fidorus, Clarus, Eman. $a.

32. D;es. ) Quibus viverepotuiffet.

[ q.ua l Püïïphr;

WVel] fenfus eft: kHabitabit in civitati-

Perióit.) Nlorte immatura.

P OOS Qu

[ fiper fihitg

bus defolatis , quia fibi ipfe tyrannus

Mazus . ejus arejeent. ) LXX. ab ar-

folitudinem. facit populos plus jufto

boris aliegoria non recedentes. dixe-

RI

3$- C

onerans tributis, & fuperbe vexans,

runt: Kamus £jus son condeu[Abiter :

Wpt, &

zwx4c5, denfis foliis non vellietur.

Wi alterj

& male tractans: quare fibi quifque

eonfulit , & aliasy fedes quarit. lta

Symmachus, zoz vzreézi, vel aon ffore-

: P oerit u

Cajetan.

b. Rami funt quafi brachia, aut

La T0 eiterm

manus arborum.

Htm;s.) N

a9. Nom ditabitur.) INon diu frue-

tur divitiis, Vel ,- dives effe non po-

(33. Laderur quaff vinta, 6$c.) Mg-

^

terit, cum defolentur civitates , & po-

ture, 'cito ipfe, & propagines ejus

at ? 0[414

perdentur, ac fi quis erumpentes bo-

puli frequentia minuatur.

tíos; & florentes decutiat e vinea.

L

-30. Nom recedet. de. ténebris. ) Sem-

folr ä

lga

l

|

per mifer erit. . ltalice diceremus ,

ltalico proverbio. dicitur

; Eære vgni

? n

)'[M U

Non ufcira mai di mieria.

demiate im agreff a.

*

| Xf

) Perfe—

Quas oliva projiciens, t$c.) Dimit-.

Derbis f

.

Remos ejus arcfacter flamma.

t ab

d

verat in eademarborisallegoria. Sen-

tens, ut cadat, & pereat

, antequam

rz'sg)

Quif

tentia efl, non explicabit j nec late

convertatur in baécas.

bj

-Cum C6

CA P, Ü T*v

499

FUi cervite

44. Congregatio enim hypocritee Eeri—lfs,. & ignis devorabit

-taberfüacula eorum, qui munera libenter accipiunt.

QUs ejus r-

.35- *Concepit dolorem , & peperit iniquitatem, & uterus *Pát.

Ls

Y

ISe

: ej—us præpgraþ dolos.

lie

15 delerts

C A .P Lr XVE

289: 4 |

U5 nec mit-

Jfob amicorum aufleritate commotus , dolorem fuum plangit , cala-

et fammo,

mitatis magnitudinem oflendens, [eque pati citra iniquitatem,

cuju—s conícium e[fe Deum aferit.

iquo preto

fpondens autem Job, dixit :

*

3

Bu

2. Audivi frequ

vos eftis.

entey talia,

confolatofes þne'roü omnä-s

manus qu

3. Numquid habebunt finem verba ventofa? aut ali

quid tibï

us & quif

moleftum eft, fi loquaris ?

31 Cot-

: 4. Poteram & ego fimilia veftri

loqui : atque uktiähr-.uxam effet

L. ao ertfet.

anima veftra pro anima meaà :

$. Confolarer & e

qm interpfe-

go vos fermonibus , & niovei*err-z*c;aput

meum fuper vos.

Tolletor de

6. Roborarem vos ore meo: & moverem labia m

ea, quafi

parens vobis.

, 6«) $a

7 d

faximo mett

34. € zgr

*&

«tfo emim f)þæqitæ.j im-

& molefti, ad vos ,;-curh. adeo loqua- -

e perfüadet f

pii familia. .

e&, 1 mZIiS h'

mini inconfiderate, nullum laborem

T Srerilis.) Sine filiis.

in loquendo fübitis.

bitur; m

- Jgnis. ) Divina ultionis.

4- Ütmam effee amima veltra, &c. Y

veipiftere,

Qui munera ltbenter accipinnt. )

ER

Quafi dicat , fi commutata fortuna

quafi periphrafis quedam injufti judi-

confolatione -vos indigeretis, ut ego

ï:p potullt.

cis, qui ut loquitur David, »mwuzera

nunc ingtigeo.

INeque enim. rmaluns

EUF

f'per 1unocentem accipiz, Pf. 14. $

;

ipfis optat. Si vos meo effetis loco,

LAX db i

45* Concepi? alolorem..x)' Mente con-

poffem vobis fimilia dicere. Sic 'L'e-

Jntes. t*

cepit, & machinatus eft. dolorem,

rentius in Andria:

771 al *

quem alteri inferre meditatur.

Facile cum valemus, veila confilia

Peperit i£miquifatem.) Cum injufli-

eprotis damus,

-

vdiim f

tia in externum opus erumpit.

Tu fí bic Jés , alster jäzi!im.

bfgchia J a

Urerus. ) Mens, pectus, pracordia.

$. Morverem caput meum [uper. wos.

Qui habitus eft dolentis, &

M

commi-

t üla'

:C

[

nfolateres oneroft. ) Qupi-bus cri-

ferantis.

Lpag]fles

ejus

minari potius me ,. quam con-

6. Roberarem. ) Confolarer ,

ani-

| Pel]teï

b0

folari cordi fuit.

mos adderem

5 ut fortiter- ferretis

i e vine

3- Verba ventoía.) Inffata

, turgi F!a ;

adverfa.

E[ere w

& fuperbiz fpiritu plena.

Quafr þmmg vob;s.) Blanda, & mi-

hnt aliquid dibi moeflumeff , ff loqua-

ti oratione; non dura, & ut vós faci-

)J

mite

fe.

quam

»i; ? ) Quafi dicat, mihieravesellis,

tis; aïnirqum exafperanteï, & lacerante;

3 ane

Biä(. cums Com . Menocb. Iom.,,llfg-

9

£

L

LIBRIJjOB

s Sed quid agam ? fi locutus fuero, non quiefcet dolor

tenut cei

meus: & fi tacuero, non recedet a me.

n fignur

9. Nunc autém oppreffit me dolor meus; & in nih

u. C

dacti funt omnes artus mel.

:

/

ilum 1,e-

1he0s, n0

Rugsae mece teftimonium dicunt contra me, & fufcitatur

15 Cot

'

falfiloquus adverfus faciem meam contradicens mihi.

girs

16. Sac

1o. Collegit furorem fuum in me, & comminans mihi, in-

fremuit contra me dentibus

tem mear

füfis: hoftis meus terl'ibilibus ocu-

lis me intuitus eft.

í X

17, Fac

Ir. Aperuerunt fuper m

e ora fua, & exprobrantes percuf-

yerunt.

ferunt-maxillam meam , fatiati funt poenis meis:

. 18. Ha

berem m

312. Conclufit me D

,

eus apud iniquum, & manibus-- ileiQ-

*üum me tradidit.

19. Te

s fum:

te locum.

13. Ego ille .q»uondamilopulentus , repente- contritu

L

tenuiþ

celfrs

7. Sed quid agam ? €&$c. ) Videtur

phaz, qui4 ex xhorbo ;« feruin exter-

41. Ve

Job occurrere obje&ioni, qu& fieri

na facie pronunciabat teflimonium

contra Job.

V$I tandem dolor, &

22, At

potuiffet. Diceftet enim aliquis: Tu

tuo dolori medicinam facito, quan-

morbi, qui Jobum fceleris. alicujus

judtcatur

doquidem profiteris poffe te confola-

reum infimulare videbantur.

?5. Ec

tione lenire dolorem alienum.

Re-

10. Cilegzt frorem [mum 1mme , &c.)

Ti0n rever

fpondet, dolorem fuum adeo effe per-

At, quis collegit ? — Fa/flquus . ile ,

——N—

tinacem, ut, five que confolationem

cujis proxime mentio fada eíl, ut

Tenyjt cep,

afferre poffe videntur , fecum cogitet,

volunt aliqui.

Alii demonem , aut

1l fzciun:

ac quafi fibi loquatur, five non co-

dolorem, morbofve intelligunt pet

gmta dejic«

gitet ; femper dolór,'qui membra de-

profopopoesjam.

Alii ipfum Deum,

pafcitur ,& animum cruciat , idem fit.

qui fe quodammodo TJobi inimicum

conftituit.

Slghum.) ]

9. Ruze mes, Gc.) Rugg , quefunt

Sic 'dicebat Jeremias in

]6- s:'-'.[c;m

in cute mea arida, teítimonium di-

'"Threnis cap. 2. num. 4. Zc«£ezdiz ar-

^m ml

cunt contra me, quia probare viden-

eum feum quaft iaimicus,. frinavit dex-

tur, quod vos vultis, hoc eft, me

Bitentis tzy

teram . [nam quaff bofis , &c.

Qu indij,

non eíTe innocentem , fed puniri pro-

I1. Zpparuerunt.) Scilicet mihi con-

magna m R j

pter fcelera admiffa.

Fortaffe non

tradicentes. Qua hoc, & fequenti-

male dicentur rugz dicere teftimo-

bus verficulis dicuntur , mirum , quam

TW experti

!

fep

nium, illudque falfum contra Tob,

apte Chrifto conveniant.

quia cum revera fenex non effet, fed

Percufferuzt maxillam meam.) Con-

vi morbi ad maciem illam redactus,

viciati funt in facie, feu coram.

]7 6424

& fe juvenem, aut non fenem profi-

a2 Conclefit ) "'radidit velutin car-

l$. Haj

teretür, illis tamen probari videretur

cerem , & anguítias.

prove&e eum eífe &tatis, qua xtate

Apad igiquum.) Dolorem fortaffe

Tém

D t

) QUs ;

cutis rugofa naturaliter efficitur, quo

intelligit, & morbum improbum,

fee

&6 tont

fenfu explicari etiam poteft vox , F/-

qui nunquam non illum in extremis

fflequus , qu& fequitur.

angu&iis conflitutum cruciabat.

[j gpe

13. Conrritus fum.) Wedadus 'fum

Tim totj

hi

Falfloquzus.) "Veflis falfloquus vel

nemmea

m,

funt rugz, ut diximus, vel ipre Ei-

ad pauperþzuj.em, & miferiam.

llcm t

A

j

CAP ö.i* XVL

4 ;l

efcet dolr

tänuit ceiy'v

&

in fignum.

icem meam, confregit me, & .po-fuit;me fibi quafi

üihilum te-

I4. Circumd

edit me lanceis fuis, convulneravit lumbos

meos, non pepercit, & effudit in terra vifcera mea.

& fu(cittor

15. Concidit

l,

gigas.

me vulnere fuper vulnus, irruit in me quafi

5 mihi, in-

16. Saccum confui fuper cutem meam, & operui cinere cär—

Jillbts oqu

nem meam.

17. Facies mea intumuit a Hetu, & palpebi*æ me

p cefliga«'

tes percuf-

verunt.

. I8. Hac paffus fum absq

ue iniquitate manus meze, cum ha-

bus-impio-

berem mundas ad Deum preces.

I9. Terra ne operias fanguinem,meum

; neque inveniat in

tritus fom:

te locum latendi clamor meus.

tenyt

20. Ecce enim in coelot

h

—— o

eftis meus, & confcius meus in ex-

celfis.

( ferum extet

teffimonium

2I. Verbofi amici mxeik: ad Derum ftillat oculus meus.

m dolor,

22. Atque utinam fic judicaretur vir c

^

um Deo, quomodo

deris, zlictjus

judicatur filius hominis cum.collega fuo.

nïUl'-

23. Ecce enim breves anni tranfeunt, & femitam

;per quam

DT fllf

non revertar, ambulo.

Fff2

CAPUT

2 jlit;

fida d ,U

Tenuit cerfvicem'/lmmm.) Ut ahtago-

coerceat, qui mihi funt adVerfz;ti. Sic

monem , dU

nifta faciunt, cum eos, quibufcum pu-

fanguis Abel clamabat ad Dominum.

seelipunt p*f

gnant, dejicere volunt.

Vel fenfus eft, fi. aliquid tale patra-

(im Deum,

Canf;-egif me.) Ad terram allifit.

vi, quale hicexiftimat, caream fepul-

jbi inimicum

Szgnum.) In quod jaceret fagittas.

. A6. Sacenm coníni [uper cutem meam.)

canes.

chro, & fanguinem meum lingant

- Teremias 1

Tuedit f

Cum malis adeo effem attritus, po-

'20. chj?i.f.)w Mezac ïnnocbr/l-tiæ;'

]'[ïWW'f ar

nitentis tamen habitum affumpfi , fac-

21. d Dez»m /?zllat oczlas mema)

cum indui , ut Deum placarem. — Vel,

Lacrymas fundo coram Domino.

magnam flatus , & fortune mutatio-

22. Judiearetur,

jnilm-

tendere.

) Poiï'eþ judicio con-

& [gquentl-

nem expertus fum ; nam,pro fplendi-

minlf ; quam

da, & re

gali veüe facco amicus

. Collega, ) Eum, arbitrör, co-llegäm«

fum.

17. Ca Zgaverunt,) Lacr

vocat, cum quo quis litigat.

ZM'" , ) Cot-

yxfxamq fl,u-

i

23. Lbece emig» breves anai zr;m/&unf,

coratn.

Xu oculos lzedente.

£fc.) Kadem videtur ratio, quam fu-

18. Habe,em mundas ad Deumpreces.)

pra attulerat cap. r4. num. $, cum di-

vetiné

Cum manus füpplices ad Deum eleva-

xit: Brewes dres bominis funt y EHIICTRS

t fortaff

fcelere contaminaveram. -

rem, quas neque rapina, neque alio

menfrupm gj;zs apnd te eff,

e 5 récede

írprobumt,

paululum 45 eo , &c.non enim mirum,

19. N* eperias [angsinem meum.) Ve-

fi frequenter eadem repetat, & dolo-

m exrem

lim toti mundo notam eífe a&íi&io-

Jcïabïf'

nem meam , vel, videat Deus afflictio-

res fubinde deprecetur; qui enim in-

Leda&us

ffum

fortunio, aut morbo aliquo vexantur,

riamt»

nem mcäam ,« pw»» fua j—ufti-tiæ eos

frequenter eo fermonem referre folent,

4123

LIBRIJOSB

CAPTUT XVI-

fot

f

jfoö ex affüchionis Jud mzzgm'fäzdz'ne ftbi bic mibil p&ez*er möræhe

i

filat

Z

eflare contendit, C? amicos prajentem tantum remunerationem

p fq,luentasi

nfipientie arguens , ipfe futuram .

requiem pra[Tolatur.

torT

n

f.

Piritus meus attenuabitui*, dies mei breviabuntur

, & fo-

fet

&J lum mihi fupereft fepulchrum.

S

*

I

fita

2. Non peccavi, & in amaritudinibus moratur oculus meus.

4. Libera me, Domine, & pone me juxta te, & .cujusvis

H

tnanus pugnet contra me.

VetT

- 4. Cor eorum longe feci

U

tabuntur.

fia "difciplina, propterea non exal-

qui

- s. Preedam pollicetur

kfoxciis,&oc':uli filiorum ejus "äefïci-änt.

—6. Pofuit me quafi in proverbium vulgi,. & exemplum fum

-

coram eis.

quod

tame!

7. Caligavit ab indignatione oculus meus, & membra mca

É

quafi in nihilum redaéta funt.

adver

defer

8. Stupebunt ju

f fuper hoc, & innogeh's contra hyþdcritam

(

fufícitabitur.

F

9. E

quam

i.

OQculz

Tfemt;zäitw.') I*ïebï. 4tt.cäuatw

. defferenz., ) Fatigabuntur,

tür t

e?, jam laborat angufte atte-

laffabuntur fruílra parentis, venato-

tbefl

nuatus fpiritus , viresimminutz funt,

ris , aut-militis munus , a quo fe ali-

dum

& me a morte proxime diílare fentio.

quid accepturos putabant; praílo-

m

-

lg amaritudizsbus meoratur oculus

lando.

l0

m

antis.) Multa videt plena amaritudine.

Pofzil t»6, 6.) Multa.de me fifi-

fput

4. Eerum.) Amicorum, qui tamen

phaz dixit auda&er , &falfo , que pro-

mihi adverfantur.

pter fapientiz opinionem , quam apud

fcen,

A pi

4 difeiplina.) X vera fapientia, a

vulgus nà&us eít , pro oraculis haben-

N

qua remoti funt. LXX. cor. eorw. a5-

tur, ideoque proverbii apud omnes

DUET

feondifls a prudentia , id eft , pruden-

locum obtineo, & in exemplum hy-

tiam abfcondilli a corde ipforum. Et

pocrifis a Deo punit& proponor,

u

7- 4b indignatione.) Dei, quaafili-

dit 1

hypallage.

Or.

üun|

$. Pra

dam pollicetur [ociis. ) Videtur

Vel ab indignatione mea ,. do-

dem

hoc de Eliphaz intelligendum , qui in-

lore fcificet, & meeftitia: « Simile il-

ter [obi amicos pravcipuus erat. Sen-

lud -P£ 37. 11

Cor meus contuiba-

euq

fus videtur effe hujufmodi : quemad-

fu. efl,. dereliquat me virtus eea , E5

lum

Dj

modum venatores, aut milites pr&-

lumen oculorum meorum , 6$. igfiam Honm

dam fibi, filiis;. & fociüs pollicentur

eff mecim.

do]y

aliquando , & tamen illos fpes fruflra-

8. Seupebunt jufi, 6c.) Apud vul-

EU

£ur; ia eveniet Eliphazo, & ejus fo-

gusignarum , & vecors,Eiliphaz, &

Dont

dalibus; qui fibi vi&oriam de me pro-

fociorum melior videtur efle cauífa,

20

anittebant, qui tamen .fuccumbentf

E

fed ju(ii ftupebunt (ïiid,em fuper hoc;.

&od

CAPUT XVH.

4X3-

9. Et tenebit juftus viam fuam, & mundls manibus addct

fortitudinem.

I'Tot

ro. Igitur omnes vos convertimini, & Venïte & non inve-

V

niam in.vobis ullum fapientem.

1r Dies mei tranüerunt, cogïtanones meae dziïïpatæ funt,

torquentes cor meum.

I2. Nottem Verterunt in diem , & rurfum poft tenebras

: o«

. fpero lucein.

15. Si fuftinuero, 1nf'ernus domus mea eft & in tenebrle

dl

Óftravi lettulum meum.

N

14. Putredini dixi: Pater meus es, mater mea, & foror niea.

vermlbus

oxal

15. Ubieft ergo nunc præüolatlo mea, & patientiam meam

quls conüderatg

Tent.

Fff

F

"d

16.ln

füm

quod mihi acc1d1t., 1mportumtatem

Po/? tenebra: /þero [zcem. j Cum in

tamen ejus, & amicorum damnabunt,

noóce nihil inveniam levamentl, ite-

nvl

adverfibuntur, & contraillam in meam

rum lucem reddl, & diem orm de-

defenfionem confurgent.

fidero.

nitam

Q« Vizm fmam.) me v;rtutls, per

13. 52 faffiguero, 6c.) Si patleuter

,R

- quam ambulat.

expectavero , tandem mors aderit, ea

— !

Addet fortitudinem. ) Confirmabi-

me fepulchro condet, & atternz quie-

untty

tur in bene agendi propofito, tantum

ti, pacatoque fomno , quo: nunc careo,

ato

tradet, ibi ad diuturnum tempus fter-

abeft, ut meo infortunio ad deferen-

nam leculum meum.

Vel fenten-

& al

& 4l*

dutm officium moveatur.

lo

10. Comvertizatni , 656. ) Videtur Tob

tia eft, quantumvis patienter feram,

amicos provocare ad inllaurandam di-

ut famo, & vos monetis, non tamen

eh

E

fputationem , quafi jam illis obmute-

in priorem ftatum mihtuar 'fed mo-

i pfO'

fcentibus infultet, aut 11105 laceffat

riar, &c.

ad pugnam.

14. Purredini dixi, &ïc ) Spere au-

ypul

Nos imuenziam.

*

tem brevi adfuturam mihi morfem,

yber-

- fapientem. ) Faxo,

ymnts

ut infiptentes appareans

quam opto, nam magna mihi pro-

II. Dies mez traz[ierunt , s. ) Re-

pinquitas cum morte; & vermibus fe-

; hy-

pulchri contraéta e&, propter corpus;

dit ad querelas fuas, quod miferi fa-

;f

d

ciunt, & egrotantes, qui femper eo-

quod mihi jam nunc putrefcit, & ver-

4

do

dem revolvuntur & eadem f&piusin-

mibus fcatet.

Italice diceremus , Mé

eulcant.

Vide di&a fuperiori cap.

vVo domcþzzmnda coz la þ;ætredme, e com

HEX!

num.

fu.

03.

liwermi, con quali 12 quefa AA d-

2,5

Diffpate.) Nariis motibus agitate,

fermzt4 ho contratta gran parentvia.

"N

doloris, timoris, fpei , &c. qui affe-

Ig. Ubi eff ergo nuncp væj?o!;zz*za mea?)

étus. ammum meum m(.urfant & tur-

Cur ergo animo alacri mihi letum

.Vel,

j eul

bant.

mortis diem non przítolor :

n &

ai. Nodem verterunt : diem.) An-

ubi eft pu"tma felicitas, quam meprz-

faciunt, ut

ftolari jubetis :

VU

ores, quibus crucior ,

[i

ho6

&oGtem infomnem xtranfxgam,

Et patientiam mtam- quis cenfd:mt 1

414

LIBRIJOE

i6. fn profundiffimum infernum defcen

j

$

dent omnia ï:hea :

buli

putasne faltem ibi erit requies mihi?

^

CAPUT XVII.

fi

li

l0

;Bdld(l-(l arguens Sfob

ja&antie , € impatientia ,. '[lejärily/iz imþig.

fiper

vum maledictiones , ut [uam contra- ob [ententiam. [latuat,

II

fiempe Xz'pfum fa

ntum propter peciata [ua

tjus,

*

| guniri.

-

At

T.

illius

[) Efpondenä autem Baldad Suhites, dixit :

D

2. Usque ad quem ünem verba ja€ta

bitis ? integligite

& fic loquamur.

illug-

p'ius;,

*

n

3. Quare reputati

f

umus ut jumenta, & forduimus coram

vobis ?

pere

.

/.4. Qui perdis animam tuam in furore tuo, numqui

d proptexr

Ü5

alper

te derelinquetur terra, & transferentur rupes de loco fuo?

16

s. Nonne lux impii extinguetur, nec fplendebit fiamma-iglzis

mefïlg

eius ?

6. Lux obtenebrefccet in tabernacu

lo illius, & lucerna,quce

".

it&n |

fuper eum eft, extinguetur.

.

7. Ar&tabuntur greffus vi

it eum

Ü'sücaces

rtutiusyiejus : & preecipitab

L

'

coplülium füum.:.

d

Kin]

Ia. ferore tuo.) .Cum indignäris;

Mar

In Hebr-.- eft , quis wideäit eum? quafi

dicat, utinam patienter agere mihi

impatienter apis, nec tuarum arum-

Tàmy

eontingat, & omnes patientiam meam

narum caufam agnofcis.

)

X

]

impletam videant.

Namqaid propter te derelz'nquemr fer-

fttent

r4? ) Putas ne tuz caufa Deum pro-

36, In profundiffium , &c. ) Sepul-

dones

€hro condar , ubi quietem fpero.

videntie fue ordinem immutare vel-

quodar

le, ut folemne fuum non teneat , fce-

H

que ad quemfncm ?£8c. ) Quan-

leftos, & impios, qui fe a culpa ab-

2.(]9

donam finis erit tant& verbo-

amg

fitatis: Infimulat Job loquacitatis.

ftrahi non fïnunt, puniendo:

eftim

f€7 It

dztelligrte prius , Gc-Yy Quaü dicat;

$. Lux impi.) Felicitas impii.

I*s

non intelligis , o Job; quinam fit ora-

fame ]

tionis nollra fcopus , nec qu& tu pro-

6. ,S:,tþ& em eff.) Quæxllh fulget.

fers, fünt ad rem.

g.« "rlbabuntur ereffus.) In magnas

ferel

E

3. Reputazs [umns wut - jumenta.

) Nos

auguílias, & difficultates incidet, ex

Ti a

enim plane rudes , & indotos pro-

quibus non poffit emergere.

nunciafti , cum dixifii, Cer eorum loz-

Virtstz.) Potentie , quafi dicat,

u

ge fecifli a dijcipliaa , Cap. 137. a.

non poterit facere, quz vellet.

pellex

Sorduimus.) Niles habiti fumus.

- Precipitabit eum confrlium [uum. ) Vi-

ihter

4« Perdis animam tuato. ) Nitae ufu-

tz ratio, &

ram tibi adimis.

quod fequetur.

propoüturrf , pravum,

B

Vitit

—

CAPUT.XVIIL

418

met

$. Immifit enim in rete pedes fuos, & 1n maculis ejus am-

bulat.

9. 'Tenebitur planta 1ll1us laqueo, & exardefcet contra eum

ütls

zmþ;a-

IO. Abfcondlta eft in terra pedica ejis, & decipula illius

fuper femitam.

V

l,

Il Undlque terrebunt eum fornndmes, & involvent pedes

ejus.

12. Attenuetur fame robur egus, & inedia invadat coüas

illius.

15. Devoret pulchmtudmem cutis eJus, confumat brachia

|ligite

ilius primogerfita mors.

14. Avellatur de tabernaculo fuo fiducia ejus, & calcet fu-

COT

per eum , quafi rex., interitus.

topter

1s. Habitent in tabernaculo illius focii eJus qui non efk

j0'

afpergatur in tabernaculo ejus fulphur. ,

g

16. Deorfum radices ejus üccentur, furfum autem atteratur

meffis ejus.

t,quæ

17 tM emoria illius pereat de terr.. * &i non celebretur n0- Prov.

nién ejus in pïatels,

( c

Prad

eum

19. Fx-

; ]n-

g. Dzmifit , 66c.) Se 1pfum in rete,

ditas, & egenas

Nam qui alii Eoux

& in laqueos induxit.

funt ejus , qui non eft? cum enim pa-

Maculis. ) Macuïæ funt retium fo-

'Diti$ y

res paribus focientur , ejus qwi zoz e/?,

grum.

ryamina.

focius effe non poteü, id qaod ett,

9. Sirs.) In Hebr. / ftä,m/lx, aut

quod floret, & quod bene habet.

fur Iet

fftéentess graffatores fcilicet, aut pr&-

A pfrgamr P

- fodlphbur.) T1ac phra-

fis vel vaürratem a

& Fterlhtatem x

fn pro«

dones, quiillius exitium. cptant, &

h

fe yd

quodimmodo fitiunt.

Deo immiílam fignificat ,

qui 2/zi*

I fCC'

I1. Ppgvolvenr pedes ejt:.) Dum fu-

fiper peccatores laquem , 4ghewm, £E5 ful-

am glomerat, prz trepidatione, &

phsr, ut dicitur Pf. 1o. g.

'Nel lu-

p ib

fen

&um in morte domeflicorum ; fole-

eftinatione, pedibus implicatis inter

fe, in terram ruet.

bant enim , ut aliquibus placet, ful-

1":

12.- Robar ejus. ) Cotporis fortitudo

phureos fuffitus fenfibus ingratos in

Alii robur filiosin-

iige

fame languefcat.

terpretantur.

meroris argumentum dom1 excitare.

Vel fignificat domum printis habita-

13. Primogemita mors. ) Mlors czte-

toribus vacuamr, ab iis, qui eam po-

lagms?

ris acerbior, feralior, funeftior.

ftea incolent, fulphure purgandam;

í, &

14. Fidueia ejus, ) DlVltlæ, & fu-

& luftrandam.

Vide Martin. Del

dlcat 3

ellex.

Rio tom. 23: adagiali g.

Quaff Rex.) Adeo potenter, & vio-

16. Ztteratur. ) Vlebr. /ch;zäetur

lenter, ut refifti non poffit,

Mejffis ejus. ) Hebr. rz»us ejus, ger-

V

u

1$. Socii e;u:, qui mom eff.) MOIS,

mina , propagines , rami , familia fci-

vaítitas, inanitas, omnium rerum nu-

licet, &. fii.

416

LIBRI JOB

18. Expellet eum de luce in tenebras, & de orbe transferet

3 al

eum.

. Non erit femen ejus, neque progenies in populo fuo,

g.

Iéo :

nec ullæ reliquize in regionibus ejus.

20. In die ejus ftupebunt noviífimi, & primos invadet horror.

Yo

abful

21. Haec fum ergo tabernacula 1n1qu1,& ifte locus ejus, qur

I

ignorat Deum.

fofter

CAPUT "XIX.

D

ob crudelitatis amicos arguens, fe a Deo ]?czgellarz dicit zmmem*o

me, d

-eftendens affficlionis acerbitatem , & [e ab amicis deffitutum,

5

P

Tece

l

ac ]upeï futura refurreöïwne jezþjum

confolatur.

H

0b

lit

fpondens autem Job, dixit :

ïsl

RE

$. Usquequo affligitis animam meam, & atteritis me

habue

fermombus ?.

16.

3. En decies confundltls me, & non erubefcitis oppnmen-

dcpre

tes me.

4. Nempe, etfi ignoravi, mecum erit ignorantia mea.

l*

Uter.

$. At vos contra me erigimini j

& arguitis me opprobriis

meis.

I$

detmy

6. Saltem nunc mtelhglæ, quia Deus non æquo Jud1c10 af-

flixerit me, & flagellis fuis me cinxerit.

190

faxin

7. Ecce clamabo vim

patiens, & nemo audiet : voc:(erabor,

& non eft, qui judicet.

H Semi-

ftitsq

7 18. Expellet ezn. ) Dominus, vel

que mnocentmm defendens, nihil vos

fhunda

lefi, meo periculo, & damno igno-

Tnat

mors, aut calamitas.

ravx.

$ j

20. I» die ejus.) In morte; aut ge-

nere mortis ejus

$. Oporobriis meis. ) Ín me jadis ,

It mi

| Nevifimi.) Pofteri , qui deinceps

quibus me petitis.

Vel,

meas mie

predi n

vivent.

ferlas, qua mijhi (unt Opprobrlo . ob-

M»/Ut

Tenel

Primos. ) Costaneos impii. Omnes,

jicientes, quafi fint peeeatorum meo-

primos, &noviffimos ftupor; & hor-

rum fupplicium.

A ; y

xor occupabit.

6. Nom aqwn judicro. ) Non penas

lifce m

21. Hac femmt ergo tabermacula , &6.)

N

peccatis ad €qualitatem. rependens ,

Hic exitus manet impium, ejusque

fed alias habens caufas, calamitates

9. G|

domum , & familiam.

has immifit in me.

ls om

z6$, ) Sæpe.

7. Ecce clamabo, ) Erumpit in que».

Af

3 DEc

relas mchoatun fermonem: abrum..

Itf ej

Conjunditis se.-) 1 nomini2,

d

& püdore afficitis,

& confundere

pens, ut ii fubinde fauunt, qui ma-

E

[

ü m

eonamml.

gno aliquo. dolore cruciantur.

lo 1

Nemo audier.) Liberabit.

IN

4 Nempe. et/':gnom'w, E(c' YXSi qu1d

jadicer.) Me tanquam reum ab ini-

&IraVi dlfputans ) refpondens, meam-

bil|

CAPUT XIX

417

feret

8. Sem*tam meam circumfepfit, & tranfire non pofï'um3 &

in calle meo tenebras pofuit :

lo fno

9. Spoliavit me gloria mea, & abftulit coronam de caplte

méo :

101TOT,

10. Deftruxit me undique, & - pereo & quafi evulfae arbori

abftulit fpem meam.

i5 qui

r1, [ratus eft contra me furor. ejus, & fie me habmt quaü

hoftem fuum;,

12. Simul venerunt latrones e;us., & fecerunt fibi viam per

mrit

1ne, & obfederunt in gyro tabernaculum meum.

7A

13 Fratres meos longefecit a me, & noti mei quafi ahem

recefferunt a me.

. 14. Derehquerunt me propmqul mei : & qul me noverant7

oblm funt mei.

15. Inquilini domus meæ, & ancillae mezse, ficut alienum

tis 6

habuerunt me, & quafi peregrinus fui in oculis eorum.

16. Servum meum vocavi, & non refpondit, ore proprio

amer

deprecabar illum.

17. Halitum. meum exho1ru1t uxor mea, & orabam fihes

-

utem mel.

robri

1g. Stulti quoque defpiciebant me, & cum ab eis receHïP"emj

detrahebant mihi.

cio af

19. Abominati funt me quondam confiliarii mel, &. quem

maxime dlhgebam averfatus eft me.

20. Pelli

abof

morbi ,

Sem

micis circumventum fua fententia pro-

paupertas, mors filios perl-

nl

nunciet mnocentem & á rnalis exx-

mens,; &c

yhil v0S

mat.

Fecerunt fibi wviam per me.) Klebr.

300

9. Semitam meam eircum[epfrt

5:)

& LXX. j[wper me , conculcaverunt

me

Ita mihi Dcus impedivititer, ut pro-

ais ;

gt edi non valeam.

italice du,eremus,

13. Fratres meos. ) Confanguineos;

ojs mll

Mi ha traverfata là flrada.

propmquos

i0; Ob

Tenebras pofzir.) Ut quo iter inten-

Nozi mez.) Amici.

n m

Significat

dam , videre non pofïïm

15. Im]mzzrz.

) Qui domi mee hia-

hifce metaphoris, fe in ma ms tene-

bitabant.

(enas

bris, & ditficu:tatibus verfart.

17. Filiosuterimej.) LXX. habent:

ndens

- 9. Gloria mea )D1v1tns liberis &bo-

Filios concubtnarum mearum , nam filii,

mitars

nis omnibus.

quos ex primaria uxore fufceperat,

Ao/fulzt €OY0»A47Z. ) 4& ufitata repe-

procumbentis domus ruina opprefü

titio ejus, quod primo hemifltichio

penerant

jbrurtie

dictum eft , fed alia phrafi.

18. Stzlt.^) Impn , petulantes.

yi m

10- Sþem.) Status felicioris.

19. Conffiarii mei.) Wamiliriffimi;

ic. Latrones ejas.) Mliniflri ejus ,

quibufcumn arcana communicabam.

»

B:bl. eum Com. Menoch, Tom., IAl, -

Cgg

T

L]

418

-

LIBR]I 3—03

L

40. Peili mese, wnfumptm Qa

bus, adheefit os meum , &

derelicta fun

Tf2

U -a

ntummodo lab

Cl Ca (C ï(IS Ineos.

4

21. Miferemini mel, nmtïem;m mei,

3.

ltem vos amici mel,

$ph

qma manus Domini tetmt me,

Quare perfæquzmml me fk cut Deus, & carmbus meis

faturamlm 2

33. Quis mihi tr:buat, ut fcribaritur. feï mones me ei? qms

mihi det, ut exarentur in hbm

[

24. btvlo ferréo, & plumb1 lamina, vel celte fculpantur in

fflenis

fhce ?

(

ol

25. Scio enim , quod Redemptor meus vivit, & in novnïïmo

ti q

die de terra fune&urus fum :

&

.26. Et rurfum circumdabor pede mea, & in carne mea vi-

tam,

debo (1) Deum meum.

f |

27. Quem vifurus fumego ipfe, & oculi mei confpe&uri

jd n

funt, & non alius: repofita eft hæc fpes mea in finu meo.

28 Quare ergo nunc dicitis: Perfequamur eum & radicem

nube:

verbi inveniamus contra eum ?

1

29. Fugite ergo a facie gladu.J quonlam ultor lmqmtatum

Tif

gïadms eft & fc: tote effe

e judicium.

hi

CAPUT

10 T

(I) Deum. Iz ediz. Sixz. legitur :

Salvatorem

Ü |

Hzc fünt, quz

bitu

Quem maxime diligebam. ) Amlcüïï-

qui eft immortalis

mus quifque.

fcribi volebat in marmore

fcilicet a

10

20. Pell mes,) Mlarafmum defcri-

Deo immortali, & vitae in nobis au-

dolys

&ore fufcitandum fe eífead meliorem

bere-videtur, cum fcilicet exhaufto

corporis fucco offa cuti pr& üæltate

vitam, & perpetuo duraturam.

adharefcunt,

26. Ie cavge meavidebo Deum meum)

Chriftum Dominum oculis corporeis,

D

Derelitla f nt tratummoda,

B)

Abfümptis gingivis, & genis.

oculis vero mentis divinam effentiam.

e2. Gicut Dems.) Sicut me Deus af-

à7. Ef Won 4lius.) INÓn alius pro

3. 1

me videbit,

Quf

tf

fligit &rumnis, morbis, &c.

fed egomet tam beate

Que tu

Cm 4ubus me z;jamnzmmz ?) Simile 1il-

fpectaculo fruar.

jud Pfalmi 26.

.ä'/,vþra, Zapt /itper

29. GZurre ergo mnmc dzcztzs

Efc.

Ws a

ita

Cur me mnocentem, & olim tanti

pett d

yae mocendes , ut eu'a Wi CATHOS "as :

t

15

me vexant, ut ferinum i in morem car-

boni corgpotem futurum in refürre-

2

nibus meis explere fe velle videantur.

&ione pergitis infe&ari, & perfequl

Wl

Radicem. 'verh ) Ocæaüonem ua;um-

lt i

23. gjxmzþftrzäudt Esfc)Macmum

nf

effe oportet, quod dicturus eft ]ob

niandi.

optatque, ut. ad perpetuam rei me-

29. Fulf;te ergo 4 f:zc:e g!fdzz ) fl-

Ád i

moriam marmori infcribatur.

mete VOblS ab ultrice Dei dextera.

6 $

24. Ctte.) loftrumentum eïï: fcul-

-Scitote effe judicinm. ) ltaque ne pu-

V yen

ytorum.

tetis vos impune laturos , qug peecas

yeritis.

H

]u

2$. Redempter mens ;vrwf.) Deus

I d

LOW

419

2 &

CAPUT AXX.

| f

Soþbar fverläzs Stob. motus,, correptionem ipfius /Ee dicit auditurum

ts

e» quæ f ! apud ])mm par s.impii , mulïzs fveïbzs

jr ofef/mmr.

FR

! quis

fpondens autem Sophar Naama thites , dixit :

RF

4. ldcirco cogitationes meæ variae fuccedunt flbl? &

tür m

mens in diverfa rapitur.

*

. 3. Do£&trinam, qua me arguisy audïam, & fpiritus intelligen-

(imo

tie mez refpondebit mihi.

4. Hoc. Ício a prlnc:lpïo, ex quo pofitus eft homo fuper ter-

a vi-

ram,

d Quod laus impiorum brevis fit,

& gaudium hypocntæ

eQuri

ad inftar puncti.

JO,

*6. Si aícenderit usque ad coslum fuperbla e]us,& caput ejus

(icem

nubes tetwent

7. Quafi Íterquilinium in fine perdeLur & qui eum vide-

ttatuf

rant dicent: Ubl eft ?

8. Velut fomnium avolans non inv enletur, tranüet fïcut vi-

fio noCturna.

JPUT

9. Oculus, qui eum viderat, non v1deb1t, neque ultra 1ntue«

bItUI eum lnf*us faus.

)t, quæ

0. Filii

&;'

I'.)'I

1s atter lntur ege&ate .& manus illius reddent ei

eice. d

obis 2

dolm em fuum

II Oira

cltorem

Ggg 2

!

) metlï 9.j

D

circo, ) Quia fcilicet dixifti gla-

Qz" eum viderant.) Qm prlus vide-

l

5rp0f€hl

dium effc iniquitatis ultorem.

rant fuperbum , cum fioreret.

fontjam.

E Dacïrm;mz, qua me 4rguz& $.0 0. J

Ubj eff ?-) Quomodopernt &glo-

QJB(I UJC

)

noón. invitus audio,

ria illius evanmt

fjys pto

1 beate

qus tu contra fententiam noflram pro-

$- szm nofiurna.) ldem ügmficat,

fers argumenta ; tantum tamen füp-

quod fomnium. in priore hemiftichio;

petit dodrine, ut.ea th[oivcrn pot-

eft enim repentzo facra fcrlpturæ fa-

515([

miliaris,

j

antà

fimus.

reure

s. Laus impiorum. ) Leritiz, ut ha-

9- Loeus fuus.) Sic fupra cap 7 n,

bent LX X.

exultafi? ,

ut habet D,

10. dicitur , zec cagnajc:ct eum amplius

Efxcqu

locus ejus, ) INon occupabit atmplius

eilum

(Jhwfof'comuq, profperitas &c.

* Ad wj?ar »:241;.) M omentanea.

locum fuum. . Simili phmfx dicimus

pT*

6. 05 ,-w-æw ejus, ) Sabiimitas e,z/s,

Ita! i1ces que/!;z änfgz 20n U"i-vedera Plli»p

"

ut vertit Pag ninus.

lo. Mazus ejes.) Opera ejus, quafi

A[CI [

nt Pb

7. Q f /!erq aüniuszs de f Azfem*-e-

dicat, punietur ob mala fua opera.

fup,) Abjicietur, ut fes vthïmg, &

Dolorem.) Quem aliis intulit vio-

PCUW

f01 didiífima.

lentiam , injuílitiam.

410

LISRITOS

)

11. Offa GJUS implebuntur vitiis adol efcentaæ eJus, & cum

eo in pulvere dormient.

iil

1. Cum enim dulce fuerit in ore ejus malum, abfcondet

illud fub lingua fua.

fürar

13. Parcet 1111, & non derelinquet illud, & celabit in gut-

p

ture fuo. -

25

1n afti

14. Panis ejus in utero illius vertetur in fel afpidum intrin-

*

?6.

fecus.

Ij. va1t1as, quas devmawt, evomet, & de ventre illius

VOt2b

tabert

extrahet eas Deus.

16;. Caput afpidum fuget, & occidet eum hngrua viperaz.

i

yerfu.

17. (Non videat rivulos fluminis,torrentes melhs,& butyri)

20

18- Luet, quae fecit omnia, nec tamen confumetur: juxta

multitudinem adinventionum fuarum, fic & fuftinebit.

furor

19. Quoniam confringens nudavit paupereb : domum rapuit,

2)

& non cediftcavit eam.

—

Tuim e

Eccli.

. * Nec elt fatiatus venter ejus, & cum habuerit, qua con-»

QVIt, ]

$.

cuplerat, poffidere non poterit.

piavin

VOrave

21. Non remanfit de cibo ejus: & prOpterea nihil permane-

25

bit de bonis ejus.

22. Cum

10l ent

runt, a

tr. Offa ejus, Gc.) Per totam vi-

Rivulos fieminis , 6c.) Rerum fua-

!Ilum [

tam vitiis vacabit,

ilique tenaciter

vium abundantiam.

18. Luez.) Penas dabit.

:j

adharebit culpa , & pena , qua ad fe-

(fc)Q

pulchrum ufque illum com1tabuntur

Nec tamen conftmetur. ) "Ut perpetuo

tum v

I12.

Cum enim dulce fuerit, *

ec. ) Sen-

peenis locus effe poffit.

tentia eít, malos a confuetudme pec-

Adimvéntionum [uarum. ) Operum

Qus x

üs, &

candi , de qua fuperiori verficulo di-

fuorum, peccatorum fuorum , in qui-

fiuncmy

xerat , ditficileabfirahi ; nam cum ejus

bus fult ingeniofus ad fenfus oble&an-

üi [7

dulcedmem , qua inefcantur , guüave-

dos, & captandam voluptatem, aut

ad exhauriendos pauperes.

üm &1

rint , gulones imitantur , qui cum fua-

M

vem cibum habent in ore, ut volu-

Ig. Confringens.) OPpnmens.

forma

ptatem ex ejus guflu captent, nonat-

deuz!* ) Dlrl uit.

terunt dentibus, fed illi parcunt, do-

Non adiffcavit. ) Eft Miofis ; minus

quadiat

enim dieitur, quam Hgmficatur, nam

incidun

riec liquatus pér fe defluat per fauces.

FA |

34e Panis ejus , 6c. ) 9ed cibus ille,

mon adifcavit, idem eft, ac vertit,

qui vifus eft fnaviffimus , tandem ama-

perdidit.

In

riffimus evadet, & ut fübditur, ver-

20. Nec eff /Zztmtm x r ) Nun-

tetur in. venenum.

L01

quam enim cupiditas expletur.

thus

16. Caput afpidum.) Ali verfunt,

Poffdere. mom — poteriz, ) INam Deui

venenum afbidum

eadem enim vox-

extrabet de ventre ejus , ut dicitur n. 15

fhünus

21 Non reman(t de cibo eym

-

u

UNn rof? , & caput fignificat, & ve-

nenum, quod venenum fit in capite

mnia abhgurth, nihilque reliquum

d

ferpentum. -

ecit.

23f

17. ANon "wideat. ) INon videbit.

. Nibil permancbit , &c. ) In quo p»c.«

di

]JS[

& pl

N

CAPDT

XX.

ETA

m

25. Cum fatiatus fuent, ar&abltur, &eftuabit, & omnis do lor

irruet fuper eum.

fconde

-33. Utinam impleatur venter ejusl ut emjttat in eum iram

furoris fui, & pluat fuper illum bellum fuum.

in Fu

.24. Fugiet arma ferrea, & irruet in arcum eereum.

25. Gladius edu£&tus, & egrediens de vagina fua, & fulgurans

in amaritudine fua: vadent, & venient fu er eum horribiles.

Bu

26. Omnes tenebrae abfcondltæ funt in occultis ejus: de-

"e illius

vorabit eum ignis, qui non fuccenditur, affüigetur relittus in

tabernaculo fuo.

jdt

27. Revelabunt coeli iniquitatem e;us,& terra confurget ad-—

veríus eum.

butyri)

28. Apertum erit germen domus illius, detrahetur in die

h juxa

furoris Dei.

| rapui

29. H&ec eft pars hommls impii a Deo, & hsereditas verbo-

rum ejus a Domino.

Gg83

CAPUT

Y COf*

cavit, punietur, & ingluvies ejus ino-

Fulgarans m amantudme fea-) Wi-

pia vmdmabxtur quæcumque enim de-

bratus fulgurat ;

& mortis amamudl-

-

Voraverat refundere cogetur.

nem minatur.

tfnane

*

Y

Ut

Horribiles.) "Terribiles hoftes.

Alü

223. drülabitur , æ/fmzbu, &v.

»,

4 Cum

foient , qui cibum aliquem comede-

ex Hebrzo, & Greco legunt, rerro-

—— n

runt, a quo abhorret ftomachus , nec

re$, aut bar/aræs

m fià

illum ferre potelt.

26. Omnes tenchrz , (jc.) Si quod

23*

Utizam unpzmtur venier €jUi,

perfugium, .aut latibulum . quaret ,

&6c.) Quafi dicat, impleatlicet , quan-

femper tamen illum fuüefli terrores

tum vult, ventrem füum ; qui affe-

comitabuntur.

Perpetuo

&us non eít optantis , fed perm1tten-

lguis, qui mem fuaendt!nï ), Quia

Opcrum

tis, & quodnam immineat malum de-

nec unquam extmumtur, qualis in-

nunuantls

fernus eí

100*8

" Sanchez mtelhglt

,obleään

Ut esit4t. ) INam emittet Deus in il-

de igne, qui vibratur e ccelo.

i, d

lum &c.

Reliflus im zabernabudo [zo.^) Wilius,

24. CHglet arma ferrezz, Eä'c ï Ef

aut nepos impio patri fuperttes.

Vel

fenfus eft, conje&us in locum fuppli-

[2

forma loqueridi adagialis, queineos

quadrat, qui minus malum vitantes,

cii, & in eo defertus a Deo.

"H : mittus

incidunt in aliud gravxus , juxta vul-

21. Re'vcl:zöu/'t, 6'c. ) Armabitur

atum illud.

creatura contra impium , atque illius

itul'; pim

iniquitatem fuo teftimonio prodet.

Ti VEfntä

Incidit in Scylam , cupzens witare

Nlahs ex-

Chary&édn.

e9. Germen dopmus liius. )

Loquitur autem Sophar de pecca-

pofita ejus pofteritas.

us

Derahbeter.) Auferetur , defluet,

ur

toribus, qui dum conantur effugere

am n

manus hominum,

incidunt in manus

perdetur.

TE

Dei.

Viad. 'Vlartm Del Rio tom. 2.

29. Par: bomines,) Id, quod im-

3dagiali. 9.

pius a Deo timere poteü

& debet.

g

.Et /äæ,re;ltms, &c. y Eft ufitata re—

dique

25. Edwilus, E5 egred;en,c, &c. ) Gla-

dius, calamus eductus eft € vagina ,

petitio prioris hemiftichii.

& pharetra.

Verberum. ) Operum.

quo Iu

*

422

LÍBRI O

U

CAPUT XX

f01 €

ijb paizerter ab amicis audiri poflulans ,

caujam inquirit , quare

It

füm s

impiorum nonnulli im finem usque vite þïofþeremu r, lii contra

12

adver fis cedantur, & refpondet , impium in diem perditionis

otga

ü Deo Jervari , falfam amicorum con jolatzwzwn

:

- per boc convellens.

A!»e

nidi

1. D Efpondens autem Job, dixit :

I4

tuarur

Audite, quaefo; fermones meos, & aglfe pcenitentiam.

4. Suftinete me; & ego loquar, & pof*c mea, . fi videbitur,

!j

verba ridete.

prode

16

4. Numquid contra honnuem dïfputaüo mea eít, ut merito

non debeam contriftari ?

Confil

5. Attendite me, & Obftupefu:.e, & f&perponlte digitum

H

- ori veftro:

&5 n

6. Et ego, quando recor datus fuero, pertimefco, & concu-

It

tit carnem meaim tremor.

quam

Jeem — 7. "Quare ergo im Pu vivunt, fublevati funt; confortatïque

12.1. divitlis ? ?

dide

G

I

8. Semen eorum permanct cor am EIS. prcpmquorum turba.)

k!t.k.l

(rsts

;m in confpectu eorum.

11 ]

3 &n**r

Tum, «

Qe

4 R

I&7

l

s corum fecuræ funt, & pacat&e & non eft virga

tant, &

D 1 ïu- CT 1ll6S.

IO. Bos

I2.

4Gz e p Juentaa H2 ï 3-/5 utatemen-

LXX.

cur.omÓm

aralcar ?

id eft cur

Iinme

Y

À. tem ; aliud w 1 fenüite ,quam

non patiar anguftias , meéirorem ape-

ha&enus fenferitis , poi x.teat vos, &

riam , & parum docilibus amicis ve-

LXX

hementius refpondeam ?

Vel fenfus

& fnx

pudeat yl iftini erroris.

quam

3. Saffinere. ) þXpC&ate, patlenter

eít: cur Dcus non ftatim vitam mihi

audite.

adimit,

fi nempe ita ut vos du.ms :

Ihen 1

nec malum cvenit fineculpa, neccul

hoc fb

4. Numquid contra bominem , &c. )

üt

anLHntl'l eíffe videtur ;

"merito vos

pa ulla manet impunita ?

attentos effe cupio, quia de re ma-

6. Recordarzas fuero 3 us , quod

M

di&urus fum.

fii per pe

gna agitur, nimirum de divina pro-

mdentla de impiorum füppliciis, de

Pertimefio. ) Stupore defïgor,

Ifc()t

p;orum ærumms, nec cum homine

homeo

lmp](

, Quare ergo fmptt vivust

656)

Tem (

diputo, fed cum Deo, id.eft, non eft

mihi quaftio de.offenfione, vel inimi-

Si ut vos afleritis hujus vite.zrumni

dVlmv

citia hominum, quam parvipen ie*em,

in fcelerum vindidam immittuntur.

idien

fed de offenfa Dei, quami fi incurrit-

9. Semem eormme. )Fïïn eorum.

SJ?/

fem. meuto c.ontnüaier ; & ancerer.

' Pewsaanct corame fs. ) anu*lt & if«

Wi [

Ut merito om deleam contr thr EO

e'us*nes funt.

Y

g: Firga Dei ) Dxumtus illatum

Y

Proprle ex Hebxæo, cur mozm aborevia-

flag s..zwn

buur ,

vel arcabur fprrites mens?

p

CAPUT.XXI

423

0. Bós éorum concepit, & non abortivit: vacca pepemt &

non eft privata foetu fuo.

, (irt

11. Egrediuntur qudii greges parvuh eorum, & infantes eo-

(onid

rxum exultant lufibus.

(f

i2. Tenent tympanum, & citharam, & gaudent ad fonitum

!

"organi.

13.. Ducunt in bonis dies faos & in pun&o ad inferna de-

f»endunt

14. Qui, dixerunt Deo Recede a nobis, & fcientiam viarum

'QtatT.

tuarum nolumus.

ebitür,

15. * Quis eft Omnipotens,

ut ferviamus ei? & quid nobis *Mal.

RE

3

I 4«

prodeft, fi oraverimus illum E

mmeriuo

16. Verumtamen quia non funt in manu eorum bona fua,.

confilium impiorum longe fit a me.

Igitum

17. Quoties lucerna impiorum extinguetur, & fupervemet

eis inundatio, & dolores dividet furoris fui ?

-

sl

18. Erun: ficut palez ante fac:1em ventlg & fxcut favilla,

x

quam turbo difpergit.

I9. Deus fervabit filiis illius dolorem patris : & cum red-

itique

diderit, tunc fciet.

20..V1-

w

À

ub

eorum felicitas,. nec in illorum ar-

PT. Eg;edumt .a Jc.) Infantes eo-

rum; & pucruh uuum domos lufi-

bitrio pofita,

: Ifgà

tant, ö. clafciviunt, £:

ani, vegeti, bilares.

Coaf ium.) AMgendimodus, quo fe,

IH

Organi. )

J'Muhu ahc.u jus. in-

& rationes !uas ('iu: "unft

o. B05

——

ftrum er*tl

17. Quorzes lücer /z;z impiorum exitinm-

eft cut

13. Je punilo ad 12 anr de/äe;zd;/mt )

guerar. ) Vïd*'*' ur wfpondeæe interro-

om ape

P ationi num.

LXX. i» requie, quah dicdt,' eXto-,

7. propofite , quare tm-

itts YO

& fine dolore, prius vit m abfolvunt,

/7!' UtU/Z2ZÍ ,

L.(

heipondu enim- 1l-

j fen(us

quam fe in mórbum, aut vita difcri-

lis brevem hane felicitatem indulgeri,

men incidiffe cognofcant.

Infernus

quam

m mlhï

&ternuni peïmms : quafidicat,

dic ]uS ;

hoc loco ad hteram fepulchxum fï')nv-

frequenter, & quam facile videmüs

gecoul-

ficat.

felicitatem 1mpiorum mfehcl, & de-

14 523 dixerumt Deo, C60.) ER im-

precánda morte obfcurari ?

, qui

pii periphrafis.

Insndatio. ) Mglorum.

Recede a mebis.

Conantur epnim

Dividet.) Deus peenas culque pro

Z

meritis tribueris.

T0f &

impii excutere animo omnem faluta-

rem cogitationem,

& omne cum

19. Servabit /Z:zs :ius dolerem pa-

M

divinis rehus commercium, quafi fa-

£ris, y ALrumne emm parentum in fi-

flidientes divinam pxæfenmam.

lios redundant ,

& filii multa patiun-

Sc;em;zzm "Uviarum tzarum.) Nolunt

tur propter patrum fcelera.

Sic pro-

m

enim experiri, qualis fit divine Iegls

pter Salorgonis peccata ejus filii; &

&

vià.

nepotes majori regni líraelitici par-

16. Nos [uut im mamu eorum bona

te caruerunt.

[latur

fiia. )

). Quia fcilicet nec perpetua eft

Cum. reddiderit.) Cum Deus merito

at

^

-

:

4

4

UDrs5 R,-i--ïj OB-

20. Videbumt oculi ejus interfe&

7

E

ionem fuam , &Ade furore

T0

N

Omnipotentis bibet.

21. Quid eni

m ad eum pertinet de domo fua poft fe? & fi

21

det 1

numerus menfium ejus dimidietur ?

22. Numq

uid Deurn docebit quispiam fcientiam, qui exceïf

fus judicat ?

L

"a

vipll

223. lfte mori

tur robuftus, & fanüs, dives, & felix.

2

rahel

24. Viícera ejus plenä,fuïït adipe, & me-dullis ofía illius ir-

rigantur.

*

j

23. Ali

YO

us vero moritur in amaritudin-ef a/nämæ-absque ulli"sy

opibus.

26. Et tam

en fimul in pulvere dormient, & vermes operient

€os

Iiiji

2z. C

(li

iniquas.

erte rigwi coiglfta'tienes veftras, & fentcntias contrame ,

-

.

-38. Di

citis'eni)m : Ubi eft domus principis? &übijtabefnai—«

cula impiorum ?

adem il-

29. lüterrogate quem

libet d&;'viatoribus, & häec e

7

]

30. Quia-

lum intelligere cognofcetis.

Exceífos,) Potentes, & fapientes.

fupplicio peccatores affecerit : filios

impii v. g. immature morti traden-

23. R?Jäzg/iz.zs, fjj:/m-zzs.) Bona vale-

que pe

do parente fuperftite.

tudine per totam vitam ufus.

Ferunt

d aU. Amaritudine 432?;72&. 2 d Multis

Cl

Tunc fciet.) 'Tunc peccator intelli-

E

et gravicatem fceleris," & divinam

molehtiis vexatus.

telman

pr«.xvidentiam res humanas non né-

26. :2 puluere dormient. )

| Jacebunt

P ONE

.x

in fepulcro.

Ex di&is quatuor. hifce

tatm.

gligere

verficulis videtur Job veile colligere,

20:.

þzf&f&äïiamm.) Intäfitum fami

minex

hz fua.

veram non effeamicorumfententiam,

quafi.

De furore Onsn ipotentss

biäet.-) Deca-

qui putabant erumnas , quz homini-

porat

bus in hac vita contingunt, neceíla.

lice, imo de torrente divina indi-

Dajano

gnationis.

rium effe argumentum fcelerata; vitze

l;

21. Üwdenim ad eum lþe'rz*z"nef . 55.)

ejus, qui malisillis vexatur.

(nfo

Sententia.eft, Deum graviter aliquan-

27. Newi cogitationes "veffras, (fc. )

Animadverto vos didis meis .non aí-

*

N

do etiam in hac vita punire peccato-

;

tiüm

res morte filiorum,. &c. quia fi poft

fentiri.

eorum mortem mala illis evenirent,

Ez fententias contra me imiquas. )'Vi- ?

pius,

deo vos de me male fentire, &- in

Thanet

non inde cruciarentur, cum naturali-

Ducet,

ter domus fuz ftatam cognofcerenon

opinione veflra hzrere, & qua unt-

3l 4

verfim contra impios diireri;is, de me

poyfïint.

dicere..

L

FM m

Sz numerus nsenfium ejus dimz'a'ietur.)

Qui

Si Deus tempus vite filiorum ejus

28. Princzipis. )

VIniquï, quafi dicat,

t

dimidiet , aut brevius faciat. -

Jobi.

Pü

22. Sctentiam. ) Qua fcilicet ratio-

cQ. Ieterrogate quemlibez de viatori-

?

N

Pmþinw

ne mundum gubernare debeat , fontes

bus.) Wiatores ii effe. videntur, qui

ix; Qac , aut in futura vita gle&ene,

multas luftrarunt regiones , multam-

lij

CAPUT XXL & XXIL. -

-

*

,

fütore

30. Quia in diem perd1t10n1s fervatur malus & ad diem fu-

roris ducetur.

I

31. Quis arguet coram eo viam ejus? & quæ fecrt, qms red-

det illi ?

. excel

32. Ipfe ad fepulchra ducetur, & in conoerle mortuorum

vigilabit.

33. Dulcis fuit glareis Cocyti, & pott fe omnem hominem

lu5 jt-

trahet & ante fe innumerabiles.

L

34- Quomodo igitur confolamini me fruftraj cum lefponüo

e ulli

veilra repugnare oftenfa fit veritati ?

CAPUT XXIET

Xerien

KEliphaz; arguit Sfob imuifericordia in pauperum oppre[Tone , ö—*-*'

tra me

aliorum f acinorum : offendens ipfum de dixoina provideniia. non .

berna«

re&le fentire , ac ponitenti bona promittens.

*

ndens autem Eliphaz 'TThemanites, dixit :

dem 1l

T N

Numquid Deo poteft comparari homo etiam cum

o Q

perfe&tae fuerit fcientice ?

5. Quid

yentes

a vale

que pere rinando experientiam colle-

In congerie mortuorups vigildbir. )iNo-

gex unt.

ta Vatabl. Eugubinus.

bili fepulero inclufus, epitaphio lau-

Multis

Clarius, Dionyfius, Cajetanus; T 1-

datus, addita etiam fortaffe. tantum

telman. quï dicat: fapientes interro-

non viva, ac fpirante defundi flatua

2cebunt

gate, ex eis rei, quam affero, veri-

marmorea, aut erea, qua omnia de-

ot hifce

tatem cognofcem

Alii viatoris no-

fun&orum inemoriam intercidere non

mine vulgarem quemlibet intelligunt,

patiuntur, & cum extinai fint, eos ta-

odxgere,

quafi dicat :

res eft notiffima, & ex-

meh vrventes & walantes I]Ob]S ex-

ltenuzm;

hibent.

homml

ploratiffima. Italice diceremus, qzazz;

Vel fenfus eü, inter mortuos

neceiïan

paffano per taflrada, ne fono informati.

vivet in inferno.

ita Philippus in. Catena , & ex re-

18 vt

centioribus Sanchez..

33. Dulcis fui? glareis Cocyti. ) 'Tor-

tareus inferni finus non gravate lum

/y 60' )

30. Quia in diem perdzttoms, 55c)

Etiamfi profpere agere videatur im-

excipiet, quafi complexu fuo dignum.

non 4*

pius , tamen illum füo tempore peena

In Hebrzeo eft: Dulæfcunt ei cefpises

manet aterna. -

v4llis. Sepulcra in vallibus effe fole-

'/1/') Vl

bant.

lbi placida compofïtus pace

&m

Dscetur.)Digno fupplicio afficiendus.

. 31. Coram eo.) lpío vivente.

qmefcrt.

æ ulll"

Viam ejus.) Perditos ejus mores.

: Pof? fe, 6$c-) Sermo effe videtur de

; du mé

pomypa funebu, multisque ante, ó

- Quis reddet ?) Quuis audet , aut po-

teft punire, cum fit dives, aut potens?

poft feretrum comitantibus 'defun-

f dictt

32. Ad" fepulera dmcmr) ïnüehtl

é&um.

Vel ferfus cít, omnes eum

plopmquorum amicorum, c.hentum

fuo ordine fequentur.

at (ff4

turba comitatus.

Mf

qu

34. Frufira.) LXX inanttcr,

Bibl. csipa Coma, Menoch, Tom. IL.

MHhh

mumm'

*

436

LiIbR!

Jos

4. Quid

prodeft Deo, fi juftus fueris? aut quid ei confers9

Y»

fii mm aculata fuerit via tua ?.

calcu

4. Numquid timens arguet te, & veniet tecum in judictum,

16

s. Et non propter malitiam tuam pluumam7 & mhmtas ini-

fünda

qu1tates tuas ?

Y

6. Abítulifti enim plgnus fratïum tuorum fine caufa, &

facere

nudos fpoliafti veftibus.

ll

7. Aquam laffo non dedifti, & efurienti fubtraxifti panem.

"ou

8. In fortitudine brachii tui poffidebas terram, & potentiffi-

E

Dj

muüs obtinebas eam.-

€08,

9. Viduas dimififti vacuas,& lacertos pUplllorum cofüinuifti.

20.

Io. Propterea c1rcumdatus es laqueis, & conturbat te for-

VOrav

mido fubi:a.

II. Et putabas,te tenebras non vifurum, & impetu aquarum

bis fr

mundantlum non oppreü'um nT

05

.12. An non Cogitas, quod Deus excelfior coelo fit, & fuper

Corde

ftellarum verticem fubhmetur ?

13. Et dices : Quid enim nov1tDeus? & quafi per cath-

longe

nem judicat.

x

I4. Nubes latibulum euus, nec no&ra confiderat , & circa

card ines coeli perambulat.

15. Num«

Qace

3

Hj prodeft Deos, Bc ?) Nihil in

Lacertos.) Omnem opem fübtr axxf'tl,

ext,. Deum redundat utilitatis, aut

omne auxlhum facultates omnes.

« De

voluptatis, fi juftus cum fis, crucieris

malis

IO. CGreumdatus es laqueis. ) N lum

9.

tibi patet effugium a malis, quibus pre-

4- Numquid timens

c.2) Site ve-

meris.

Xat, non proprerea vexat, quod aut

H

M

Coprurbat te form;dg ) Cum enint

mt111tatem inde capiat, aut fru&um,

gravia fint, quz pateris, adhuc tamen

pionm

aut quod aliquod fibi timeat incom-

gravxorum expecatione conturbaris.

16

modum , ni faciat.

'Tota ergo ratio

15

ex illius juítitia : & peucahs tuis pe-

1p. Ef ;mtdad.r, &c.). Cum inique

C'in

tenda elt.

ageres, exiftimabas tibi omnia belle

U.j

6. Abflulifli enim ngmzs, 6c.) Pau-

proceffura, nec impendentem Dei ma-

tüm, i

peres vexans, & ab illis exigens, quod

nüm vindicem formidabas.

0. ]

folvere non poterant.

12. Deus excelf£er celo frz.j Eit intra

Wle

Nados.) E:gentes , inopes.

celum fé contineat , nec rebus huma-

t&ïcreba

7- Áquam, 65c) Nec potum, nec ci-

nis interfit, aut illas curet.

Rell [

bum pauperi dedifti.

13.

Quaft percaligimtm judizar.) INon

mOïlam

8. Dp fortettdine, £$c.) Fy rannice do-

clare, & ddtm&c, qu& peccantur, co-

lni

minabaris.

Hl)

Potenziffisus.) Niolentus, & in fub-

gnofcene..o

lj

ditos injurius, & injuftus.

14. Gardines c«li.) Circa ambxtum

TR

9. Pacuzs.) Omnibus vita fubfi diis

cceli fpatzatur,humanomm neolwens.

fgehatas.

Q

J*

CAPUT KXXII.

4*7

Onfety

1;. Numquid femitam fzeculorum cuüodzre Cupis , quam

calcaverunt viri iniqui ?

| Cium,

16. Qui fublati funt ante tempus fuum ; & fluvius fubvert:lt

P

fundamentum eorum:

17-- Qui dicebant Deo: Recede a nobis : & quafi nlhll pofï'et

ufa, &

facere Omnipotens, zeftimabant eum.:

18. Cum ille tmgleiïeï domos eorum bonis: quorum fenten-

anem,

tia procul fit a me.

entif

* Pfat.

I9. * Videbunt jufti, & I&Ptaountur, & innocens fubfannabm

106

€os.

inulfi.

20. Nonne fuccifa eft ere&tio eorum, & reliquias eorum de- ?

te fot

voravit ignis ?

21. Acquiefce igitur ei, & habeto pacem; & per hzec habe-

juarum

bis fruétus optimos.

22. Suícipe €x ore illius legem , & pone fe1m0nes ejus in

corde tuo.

x fupet

33. S1 reverfus fueris ad Omnipotentem, æd]hcaberls &

lig

longe facies iniquitatem a tabernaculo tuo.

24. Dabit pro terra filicem, & pro filice torrentes,aureos.

V n

.55. Exitque Omnipotens contra hoftes tuos, & araentwn

coacervabitur tibi.

*

5 Nüm

26. Tunc fuper Ommpotentem deliciis af?ues,, & elevabzs

It BXII-U,

mno

ad Deum faciem tuam.

21. Rogabis eum; & exaudiet te , & vota tua reddes

Nullum

Hhh 2

08 De;—o

ribus pit

18. Sezitam J'E'cmarum ) Veterum im-

4Ediffeaberis.) Profpere t1b1 cedent

um enint

piorum dogmata , & mores.

Omma.

üc tamet

16. F/mvius.) Dlïuvu aqua.

Iqu*ntafem) Et culpam & cu!pæ

ponam.

HIrDALIS

17. Recede a nobis.) Vide dicta fupra

C. 21. D. I4*

24. Pro ferra felicem.) Cui fundamen-

inqu

19. Videbumt-) Punitionem impio-

tum domus tuz firmiter innitatur, vel

níà. belle

ex quibus domum tuam conflruas,vel

yDare

rum, de qua flatim.

etiam adagialis formula dicendi eít,

20. Eretlio eorum.) Superbia eorum,

vel ea, propter qu& erwebantm , íeu

fzgmäcans pro infirmitate robur.

[ranta

ePferebantur.

Pro filiee torrentes anreos.) Unde ex-

cideris filices, erumpent tibi auri ve-

; hum

Rezzqwm €orum. ) FlhOb,leltXäS, me-

moriam eorum.

naz, auri fontes, & flumina.

lgnis.). Ultionis divinz.

26. Super Opanipotentem deltciis qþ*lzes )

77 )ANOH

Ín Domino dele&aberis.

-

fLUf U

21.) 4Acquze|jce. ) Deo fcilicet.

Haiero pacem. «) Hat

bebis. pacem.

Elevalis ad Deum faciem.) Ex animi

a32. Legem.) Cui te fuuuuae & ob-

voluptate, & fiducia.

ambitum

temperes.

27 Vatd zzA reddes. )Pofïquam quod

promiffiene voti. pofiulavems, Obti-

egigee

23* Rewer/iu jmeris. ) Pcr P€CCa'£0-

-

rum penitentiam.

nuerise

u

1

428

ïLIBRJ—SOB

f

1

Tumen-

$. Decertes rem, & veniet tibi, & in viis tui fplendebit

did

29. Qui'enim humiliatus fuerit,

erit in Egloriam: & qui incli-

"

$

naverit oculos, ipfe falvabitur.

f0f :

30. Salvabitur innocens

falvabitur autem in munditia ma-

nuum fuarum,

e

IQ,

CAPUT .XUAm

qod

Sfob dfwz'gmha judicium bumiliter. imvocans (Jlenäii Je mon puniri

H

propter peccata jua , re&leque fentire de providentia Dei intom-

& no

prebenfibilis , omnia pro fua. voluntate

,

:

n

acientis.

abíco

Efpondens autem Job;, a3it: -

D.

r

fiem .

2. Nunc quoque n amaritud

ine eft ferme—meus, & ma-

u

mus plagae meze aggravata eft füpe

r gemitum meum.

fi

3. Quis mihi tribuat, ut cognofcam, & inveniam ill

um, &

lï'

veniam usque ad folium ejus ?

4. Ponam coram eo judicium, &

tmoi

tiOïlibUS'

4

os meum -replebo 'inci'epa.

I6

$. Ut fciam verba

!

j quæ mihi fefpondeat,& intelligam, quid

Intan

loquatür mihl.

:6, Nolo multa fortit

üdin'e con

tendat mecum, nec *magnitu-

]

dinis fuze mole me premat.

3

|

^

| 7. Pro-

E

.m

Vellan

28. Decernes rez;.) Optabis.

25 )llum.) Deum.

dmiy

In vviis 1uis [plendebit lumen.) Aderit

x

4. Ponam

L *

aionibus tuis divinus-favor, qui te,

ponam caufam meam.

jedicium. ) EX-

H

aT

resque tuas profequetur.

Loqll

29. QOui enue bhumiliatus

1

Increpatzonibus.) N el fignificat argu;

&i

fnerit, 8c.)

menta contra advérfarios calumniato-

Thenfh

Qui fe demiferit.

Jachnaverit oculos. ) Qui habitus eft

res, vel querelas ex dolente quidem

effe

demiífe de fe fentientium, & majores

animo, fed amante profectas; qualis

9.4

füos reverentium.

eft illa Jeremig cap. 12. 1. 7uff»s qui-

tiqu

dem tu es Donine,

30. Manuum [marum.) Operum fuo-

irs 'vcrgm.tamen j!,/ 'e

Confiy

rum.

*

lequar ad te.

Ad fínj

2

($. Ut feiam.) Ut fcirem , quid fpe;-

inc

1

"nus plage mes.) Mzzku,: plaga

fini

li

Je forritudo percu/ffonis, inquit

xatione cruciavit,

&arit, cum me tam longa, & dura ve-

D. Greg.

In Hebrzo eft tantum, zz4-

Tentur

6. Nolo.) Nollem.

10,

2u5 mea , fed per metonymiam manus

&um

pro effe&u, id eft, pro vulnere, &

Mzlta fortitudine.) Nolim cum di-

plaga, qu& Dei manu fit, accipitur.

vina potentia, fed cum ejus jultitia,

SUS.

; ,Süper'ge—mitum mm.) Gravior ef't,

ted ha

& aquitate mihi rem effe.

qud

f& vehementior gemitu meo.

$

Proby

ö A P.U "*f | Xfxm.

4

^

-

,

ïndebit

7. Proponat zequitatem co

-

ntra me, & pei'yeniatxad vi&oriam

DA

judicium meum.

u-

$. Si ad Orientem iero

; non agparet: fi ad OcCidenWte'mg

non intelligam eum.

.

t mt-

9. Si ad finillram , qui

d agam ? non apprehendam eum : fi

;

me vértam ad dexteram , non videbo iilum.

*

1o. Ipfe vero fcit viam meam, & probavit me qua

fi aürum,

-

quod per ignem tranfiit.

Y

) putiri

flC0HT-

11. Veftigia ejus fecutus e

Ít pes m;üsg viam ejus'cuvftod/ivi,x,

& non declinavi ex ea.

12. A mandatis labiorum ejus non

.

recefïï, & in finu meo

abfcondi verba oris ejus.

»

I3. Ipfe enim folus eft, & nemo av

ertere poteft cdgitati&-v

&m

nem ejus: & anima ejus quodcumque voluit, hoc fecit.

14. Cum expleverit in me voluntatem fuam, & alia multa

fimilia przefto funt ei.

L

im, &

I$. Et idcirco a facie ej

;

us turbaþus fum, & confiderans eum,

timore folicitof.

JCI'EP'&*

I6. Deus mollivit cor m

eum,& Omnipote.ndconturba.vitr me.

17. Non enim perii propter imminentes tenebras, nec faciem

» quid

meam operuit caligo.

Hhh 3 1

CAPUT

7. Judicium meum.) Caufa mea.-

t1. Vefligia ejus fecutus ff pes mew-)

jmnitt-

9. S; ad Orientem iero ,65c.) Dixerat

Dixerat num. 7. paratum fe eífe ad

fubeundvm judicium cum Deo ; jam

Tob num.13. 9v wihbitribuat , wt :2-

"-

weniam ilum; jam vero votum fuum

explicat, quo fundamento nitatur fpes

damnat, quod nefciat, qua mundi pla-

vi&torie, quam concepit, quod feilicet

ga Deum , qui invifibilis eft querat.

virtutem coluerit ; divin lcgi fit ob-

Loquitur Job humano more; alioqui

fecutus, &c.

enim nbn ienorabat Deum efTe : im-

13. Jpfe enim folus eff.)

Scificet omni-

at ag

potens, cui omnes parere debent.

menfíum , & omnibus locis'nqþis ad.

,

mniato-

efe.

,

Avertere poteff cogitationem eju :.) Im-

uider

9. 44d ffniffram.) Septentrionem. An-

pedire, ne, quod voluerit, effe&tum det.

.

;quii

tiqui, qui ad Orientem obverfi orare

daima cjus.) lpfe.

14. CU exp!ewcn't, Ej'c) Deus omni-

ufïp,; qu

confueverant, feptentrionem habebant

u ]'f ,

ad finiftram , meridiem ad dexteram.

potens eít, nec ullus ei poteft refifte-

. Hinc fa&um, ut duz he ccli plage

re: quare Hagellis meis alia, fi volue-

rit, addere poterit.

uid fpe-

finitre, & dextre nomine intellige- -

durave

rentur , & appellarentur.

185.. Er idesrco, 6c.

) Ítaque —non'im-»

10. Jpfe vero fcit viam megzm-)'E?Z;O'

merito divinam potentiltm reformido.

Deum invenire non poflum ; contra

16. Mollrvir.) "limore, quo quai

Deus non invenire me tantum poteft,

diffolvit cor, diffluit, & liquefcit, '

cm d-

fed habet etíam in poteftate , ideoque

17. Non enim perti. Non fac&us fum

juüitia;

quod fecit, me &rumnarum camino

infenfibilis , licet muitis exercitus (irm.

malis,

probare pqtïün

4309

LEBR&JOB

CAPUT XXIV-

*

fpoläaï

It

Sfob , ut recte fe fentire ofTendat de divina providentz;þ, (]g(;n* Deo

tülen

&ota e[Je tempora, & bominum varias recenfet iniquitates

Il

ab ipfo puniendas.

lat

VA

j A B Omnipotente non funt abfcondita tempora: qui autem

Torun

noverunt eum , ignorant dies illius.

i

o. Alii terminos tranítulerunt, diripuerunt greges, & pave-

runt eos.

N

TCVer

a

?IL:H

4. Afinum pupillorum

Ibegerunt, & abüülerunt pro pigno-.;

re bovem viduae.

v

paupe

4. Sübverterunt pauperum vi

am, & opþrefïerunt. pgriter'

H

manfuetos terrae.

videl

*

&. Alii quafi onagri

in deferto: egrediuntur ad opus füum :

16

vigilantes ad praedam , praeparant panem liberis.

fl

6. Agrum non fuum deme

t

.

tunt, & vine'am- ejus, quem vi

oppreíte

rint, vindemiant.

fis, d

nt homines, indumenta tollentes, quibus.

7. Nudos dimittu

-

Vorazrus:

non eft operimentum in frigore :

elamen,

9. Quos imbres montium rigant, & non þabentes y

5

.9.Vim

]ïifiu(j)

amplexantur lápi es

67)7612[4;

Prlople;»imminmtes fencbms.j In Hobr.

fefti fuerunt pauperibus, eos turban-

'Spiü

elt, « facie zencbrarum , drumnarum

tes, vexantes, & impedientes, quo-

At

minus quiete fua agerent nepotia.

lL.

fcilicet, & malorum, que paífus fum.

Ti

Operuit e«lgo.) Utnon videam, quan-

- Manfuttos.) Elumiles, abjectos.

$. ædþ' anagri.) Exlege—s., va 'i, H-x

pretos

ia me preg*:ant malït.

beri , füi juris ,

calct

infefti.

ais tamen molelti, &

colis:

1.7

Empera.) Ex, qu& in f;amþ'ore

funt. Que geruntur ab homi-

Egrediuutur Zzd op;b' Jffusim-) Ad alie-

fmt,l

nibus. Scit etiam articulos temporis;

na rapienda, & invadenda ; quod quafi -

&l C

munus , aut artem fuam exercent.

Verfar

opportünitatesque peccata ple&tendi.

Qui autem novernunt emm.) Araici

Praparant panem li&eris.) Cum alio-

aliis |

1

ejus ,

- & ei addi&i homines, non tam

rum injuria, & damno.

üpati

familiarem cum eo h

abent confuetu-

8. Labres zontium.) LXX. habent,

t in

dinem, ut ejus confilia in rebus hu-

De ftiieidiis mourtum m;zdefcu;zt, quibus

pupe

inanis adminiftrandis intelligant.

fcilicet ftillant caverng montanz , in

Dropr

— Dies illius. , Fempus, quo peccata

quibus degunt.

.

Tuent

Anplexanzum lzpi

des.) Cum nihil ha- -

punienda funt.

A^

*

u

demimos tra

zflulerunt. ) Vicinis

beant, quo fe protegere poffint, fub-

N

per injuriam fübmotis, & qua.eor

eunt antra, & 1n lapide excifas caver-

Tütt c

]6

nas. Vel amplexari lapides eft corpus

e€rant , occupatis.

R

Paverant €05»)

'"Fanquami proprios.

ad lapides applica

*

re, ne nfxditas videa-

ähf!n

A. ótbverierunt pauperum viam.) Ín-

tur.

4n

CAPUT XXIV.

&i

&. Vim fecerunt deprædantes pupillos, &v*uïgum pauperum

fpoliaverunt.

: y

ro. Nudis, & mcedentlbus absque veftitu, & efuuentïbus

]

tulerunt fp1cas.

pj

II. Ínter acervos eorum meridiati funt, qui calcams torcu-

laribus fitiunt.

aute

12. De civitatibus fecerunt viros gemere, & anima vulnera-

torum clamavit, & Deus inultum abire non patitur.

13. lpfi fuerunt rebelles lumini, nefc1erunt vias ejus , nec

pire-

reverfi funt per femitas ejus.

pigno-

*14. Mane primo confurgit homicida, interficit egenum &

pauperem : per no&tem vero erit quafi fur :

tl

15. Oculus adulteri obfervat caliginem , dlcens : Non me

videbit oculus, & operiat vultum füum.

füum :

16. Perfodit in tenebris domos, ficut in die condmerant

flbl, & ignoraverunt lucem.

em v

-

Si fubito apparuerit aurora, arbitrantur umbram mor-

tls, & fic in tenebris quafi in luce "ambulant.

18. Levis

]ulblb

10 Nmi /5 , 6f smcedentibus absque ve-

13. Reéeles luemini.) Nolunt enim

amets

"

fhira-) In Plebr & Grzeco eft ^ nudzm

divine Iegzs 1umen admittere.-

embulare fecere absaue veftitu.

þzcrwm VizA Ojus. ) Expertl non

Spicas.) Quas in demeffis agris hinc

funt; eas non funt ingreffi, eas non

tirbati-

probarunt, immo contempfemnt.

inde collegerant.

. Q

l1. Mersdiaz; funz.) At quinam me-

A4. Maze primo. )

) Hac enim prior;

X

ridiati func? Duplex effe poteft inter-

& potior ejus cura eft occidere, infi-

03

Altera, ut pauperes, qui

diari, &c.

npi, t

pretano

calcatis torcularlbus ( quod fere agri-

Erzt quaff fur-) Furabxtur, fur erit ;

di

colis ufuvenire folet) Gtïunt,mer'du.tl

nam particula , qz4f/, non dicit fimili-

fint, id eft, etiam meridie in füummo

tudinem , fed propnetatem

]talice

d alie

zítu coacüi f'm: inter divitum acervos

d;ceremus, S; portera da ladr o,Vel Fará

d quil

verfari excutiendis ex fpicis granis, aut

del ladyo.

gt

aliis hujusmodi operibus rufiicis oc-

15. Oculus adalters (4c.) Alienis eüam

1 l0*

matrimoniis infidiabitur.

cupati.

Altera, ut divites in paupe-

res injufti mendmti fint inter acervos

Obfervat caliginem.) INoGs tenebras,

p d

abent,

pauperum, ex alieno faturi, & fine

ut latere poffit.

'q ubUS

proprio labore, laboribus aliorum

Operiet vultum [utm.) Ne agnofuatur,

fruentes.

16. Perfodit,69c-) Adulteri parietes

n2, in

12. De czvuitatibus, &c. ) Dixerat pro-

perfodiunt, ut perveniant ad adulteras.

hii hae

xime, quomodo fe potentes inj jüfti ge-

Condixerunt.): Adulter, & adultera.

Ipnoravernnt lmcens.) 'Tenebras quz-

* füb

rant cum agricolis; jam hic qu& ratio

fierunt.

qva-

agendi fit cum civibus.-

De cfuitati-

Qorpus

$us , idem eft , ac in civitatibus.

17.. Unbram mwm.) Auroram, &

n

dnima wulzeratorum. ) Vulneratx.

lucem , ut mortem refugiunt

-

Aj

LIBRIJOB

19. Levis ef fuper faciem aquze : maledi&ta fit pars &jus in

)5

terrà, nec ambulet per viam vinearum.

tüm,

19. Ad nimium calorem tranfeat ab a

quis niVium,' & usque

ad inferos peccatum illius.-

-20. Oblivifcatur ejus mifericordia: dulcedo illius VernueS:

Tuldu

non fit in recordatione, fed conteratur quafi lignum infru-

€&uofum.

:,

2I. Pavit enim fterilem

^

',, gluæ non parit, & viduæxbene non

fecit.

IRE

22. Detraxi

diam

ffo?rtes inxfortitufdine fua: & cilm—fte-tïerit, ndn

Ccredet vitze fuae. -

r

N

Apoc.

23. * Dedit ei Deus locum

| . poenitentice, & ille abutitur eo

furve

2 21. in füuperbiam : oculi autem ejus funt in viis illius. ^

& N

24. Elevati funt ad modicum, & non fubfiftent, & humilia-

appare

buntur ficut omnia, & auferentur, & ficut fummitates fpica-

rum conterentur.

2$- Quoä

dein

18. Levis effuper faciem 4c;ud.) Adeo

derit pocula medicata ad faciendam

T

velox eft, & agilis in fugiendo, ut fu-

- fterilitatem , ile facinus detegatur.

per ipfas aquas ambulare pofTe videa-

Vel fenfus eft, depaflus eft, & fpo-

tur.

- liavit fterilem fatis-per fe alioqui ma-

70 d

Maledi&la fí? pars ejus in terra. ) Yel-

.1(2. fterilitatis afflidam.

lus, que illis in partem, & polfeffio-

— Nen Lenefeciz.) Eft miofis ; ügnifica—

hem obvenit, maledica fit, nec utile

tur enim etiam male feciffe, quod Ca-

quidquam germinet.

2

jetanus de re turpi intelligit, viduam

Nec ambuletper viam v

" neamm.)v Nul-

fcilicet ad venerem folicitando, &c;

lam habéat impius partem in agris, fÍimplicius eft, fi explicemus de qua-

xw

locisque frugiferis, ex quibus ullum

cunque injuria viduis illata.

brs

)

-h

fru&um percipere poffit.

Alii expli-

ac. Dttraxit.) LX X. Furore ewertiz.

cant: abítinebit a via regia, ne a fre-

In farritzzdinejäa.) Potentia fua.

5.085 fp'u

quentia hominum agnofcatur.

Cum ffleteri ,.20z. credet 'vitæx]äge.) Ín

pite c;|

19. 42 nunium calorem,€c.) Extre-

fi

:

ua felicitate timore vacuus non eit,

mis malis , inter fe contrariis, & pu-

multos enim timeat neceífe eft, qui a

D non

nantibus confli&tetur.

multis timetur.

E«f [

Ufque ad inferos peccatum zius

) Pec-

23. Locum penitentis.) 'Tempus ad

Liniy

eatum illum comitabitur ufque ad fe-

refipifcendum, & mutandos mores.

!j Onege

pulchrum , immo & ad infernum de-

"dhutitur eo 1n fuperbiam.) Fit enim

:

quifi f

ducet.

femper magi

culentus.

s fup'erbug, immanis, tru-

20. Oblrvi[catur

Nz'?lius mi/l.a?icardia.)

2 Apu;

Nemo mifericordia ilius moveatur.

Oculi autem cjus funt im vwiis Hlius.)

Deus diligenter notat illius acta.

& quæä

Dulcedo illins 'uermes.).ïVermes fint

ant, &

illius delici&.

24. Sicut omnia.) Quemadmodum

21. P«vit enim f—e/ilem.) AHqui me-

res omnes humane ad int

;ritum tei;f

effedns

retricem intelligunt ; meretrices enim

dunt.

!

:5 Mi

- fere non concipiunt.

Alü de virgi-

Sicur [mmmitates | ff)icdrum.) Summi-

Dibus ftupratis intelligunt, quibus de-

tis, vel caput fpicarum fumitur pro

DN

CAPU T XXIV. XXV. & XXVL

433

eUs 1

43. Quod fi non eft ita, quis me poteft arguere effe mentþ

tum, & ponere ante Deum verba mea ?

LSLl e

CAPDT XX(V

ermess

1frü

Bal(lad ex Dei fublimitate, €? bominis bumilitate negaf bominenm

Deo compar atum juflificari po[fe. -

DC 0f

fpondens autem Baldad Suhites, dixit:

IRE

2. Poteftas, & terror apud eum eü, qui fac1t concor-

It , 10f

diam in fuohmlbus fuis.

o Numqmd eft numerus mlhtum ejus ? & fuper quem non

tür €0

furget lumen illius ?

4. Numquid jufítificari poteft homo comparatus Deo, aut

um

apparere mundus natus de muliere ?

$. Ecce lura etiam non fplendet :

& ftellæ non funt mun-

i fplca

: Quod

dæ in confpe&tu ejus:

6. Quanto magis homo putredo & filius hommls Vermls'2

ciendam

tegvtur

QOUW PUT XXVLE

& fpo

yqui m

f)'-"ob dzczt nullum Deo ab bomine auxilium praftlari bo[fe , ])ez in-

comþrebenf lnlem potentiam ex ipfius operibus

f gmfïca

juod Ui

demo;g/imm.

viduam

fpondens autem Tob, dixit :

do, &

IRE

2. Cujus adjutor es? Numquid imbecillis? & fuftentas

de qui

brachium ejus, qui non ett fortis?

5. Cul

» uertil

ia foa

ipfis fpicis , natis in fummitate, & ca-

Solem , Lunam, & aftra.

Vel intel-

pite calami.

hge

eneratim de omnibus creaturis ,

j

2s. iod/'non eff ita. )Quod fi im-

qua

eo, & illius providentie mili-

non 6s

tant & fervmnt.

[i, qi ?

pii non ftatim fcelerum pcenas luunt.

Effe mentitim.) Cum id jam fipius

Super quem mon jkrgc: LIunen 1lins ?

affirmo

Qms eft, qui ab illo non illuminetur?

Posere ante Deum) Accufando

&

ve! quis elt. qui fe abfcondat ab illius

10165

t enifi

quafi falfo di&um arguendo.

lumine, & ab illo non videatur, &

d eum.) Deum fcilicet.

oonofcatur

us

APu

Quj f'actt concordiam, &fc. j Qui

$. Nom fpleudet.) Deo comparata.

.. Filiss bomiuis ) Homo.

j !lrll "]

ea, que in cclo, & aere natura difcor-

da

dant, eadem d confiliorum fuoxum

N

Ujus adjuror es?) Non doat cri-

effe&us componit, & fociat.

tini, quod Dei partes fufce-

imodum

3. Militum.) Angelorum.

Ahi de

piflet Baldad: fed quod fobum fine

am

militia cceli mtuhm..af juxta phrafim

caufa oondemmrnt lta (,hryfoüomus,

Summi"

Scriptura-

qua boc nomine appellat

Potuit etiam reprehendi, quod licet

bibl, cum Com« Menov/:. Tom;. lLL

DHAC

"n

424

-

LIBRI jos-

$. Cui dedifti confilium ? forfitan illi, qui non hiabet fapien-

I

p

tiam, & prudentiam tuam oftendifti plurimam ?

4. Quem docere voluifti? nonne eum, qui feci

N

prude

tum ?

Cj

t fpiramen-

Üj

s. Ecce gigantes gemunt fub aquis, & qui habitant cum eis.

edutd

- 6. Nudus eft 1

nfernus coram 1110? & nullum eft operimen-

I4.

tum perditioni.

parvat

7. Qui extendit Aquilonem fu

per vacuum. & appendit ter-

troum

ram fuüper nihilum.

$. Qui ligat aquas in nubi

bus fuis, ut non e-rvump'änt pariter

deorfum.

.9. Qui tenet

Q?ultüm folii fui, & expandit fgpäer ilud nebu-

At f

lam fuam.

-

l

Io. Terminum circu

mdedit aqüis-, þusque dum finiantur

ïï—lx, & »tene—bræ,

1I. Co-

n2

de Deo, tamen tumide, & infolenter

det, qu& gerunt in infernö ; licet fit

in intimis terre vifceribus.

!.AJ

loqueretur, quafi magno aliquo defen-

fionis, & patrocinii beneficio devinxit-

Perdlition;.) Idem eft, quod inferno.

potens

fet Deum. Vel, quod non zelo divini

7. Extendit 4dauilonem faper "VACHBTH.)

honoris defendendi difputaret, fed-pro-

Emittit Aquilones ,

M

! & alios ventos

tibus 1

ve&us fpiritu contentionis, & pertina-

per aerem.

eix. "Vel tandem quad Tobo defide-

Vacuum.)

Jta loquitur ex vulgi opi-

ranti Dei confpe&um , ut pro fe dice-

nione. Vel vacuum appellat, quia aer

ret, Baldad repugnaret, quafi verere-

folido corpore non occupatur.

Super mibilum.) 'Yerra enim , & res

l.

tur, ne Job fuperior evaderet, ideoque

Y iqi

a provocatione ad'divinum tribunal

graves nulla alia re fuftentantur, quanr

C tont

conaretur avertere.

d

naturali propenfione, qua feruntur ad

lum

fi

centrum, & circa illud detinentur.-

3- Cus. dedi/fi confilium ? ) EÁt iconia,

g. Ligat aqu45.) Poeticum fchema,

1 fr

quafi dicat: Deum vis inftruere, quo-

Pryud;

modo ipfe pro fe contra me caufam

quafi aquz nubibus quafi utribus con-

Pe, Wf/

tinentur.

& tume

agat!

Ut non erumpant pariter deor[um.) Sed

4 Sþirameæztuæ.

1 $

refpirandi.

) Animax?, vel vim

placide, & guttatim.

Leptum [

9. Tenet vultum felis [ui.) Nultus

()th'u

$- Gigantes. ) Pifces immanis ma-

divini folii eft vifibilis ifte celi con-

gnitudinis; cete, qua mari innatant,

fpe&us.

Colum vero dicitur folium

OM [27

&

marini gigantes propter vaftam

ci, quia in eo pr&ecipue majeftatem

* dtatg

G ) QUi

corporis molem appellari poffunt.

fuam vcoli civibus exhibet, illudque

s dl

Gemunt [b aquis. ) Qui pifces pro-

habitat, & zezez , ut loquitur

.hoc loco

-

fundis gurgitibus maris demerfi pof-

facer textus.

hi

Expandit,8c.). Expandit aliquando

eDfe, j

funt gemere quafi premantur aquarum

mole.

qut def,d

nubes, que celi eonfpe&um eripiunt:

Rütungr

Eb qui habitant um es.) Pifces alii

io. U/aque dum finiantur lux , 6 tene-

:sninores.

:

£rs.) Perpetuo, quamdiu erit lucis, &

Ij g

6. Nudus eft inferuu

tenebrarum vicifiitudo,

(]Uæ Con

4 ;corf.fmx äv-) Yi

C A PUT XXVI & XXVII.

435

fipiete

11r. Columnze coeli contremlfcunt,& pavent ad nutum: ejus.

I2. In fortitudine illius repente maria conglegata funt, &

[athe r«

prudentia ejus percuffit fuperbum.

13. Spiritus ejus ornavit coelos : & ob&etmcante manu ejus,

Ut es

edué&tus eft coluber tortuofus.

Tif en

14. Ecce, haec ex parte di&ta funt viarum ejus & cum vix

parvam ftillam fermonis ejus audierimus , quis poterit tom—

dit fet«

truum magnitudinis illius intueri?

pa

CAPUT. . XXVII.

| nebu

Sfob- per þetuo conflans in fui juflificatione , rejeta amicorum ca--

lumnia, oftendit; quomodo impii ex pre[entis vite. brevi

niantut

profperitate in snortem rapiantur & Dea

*

-

1, C0

ad fupplicia.

xl

didit quoque Job, affumens parabolam fuam, & dixit:

, lgt ft

xAD

2. Vivit Deus, qui abftulit judicium meum, & Omni-.

qferno.

potens, qui ad amaritudinem adduxit animam meam:

qucuam

3. Quia donec fupereiï halitus in me, & iplrltus Dei in na-

g ventoi

nbus meis,

lii2

jilfi opi-

4. Non

qwa «

11. Columme ccl-) Ypfa ceeli machi-

h

obftupefaciunt, quid nobis accideret

" &res

na, aliqui de Angelis int: lhgunt aut

majora audlentlbus, aut commemo—

tur, quanf

de montïbus ; qu1 arduo vemce cc-

rantibus ?

suntar 4

]um fulcire videntur.

Sermonis.) Operls.

-

12. Fortiudine.) Votentia 1lhus,

Jonitraum. ) Vim.

qentur.

; (rhemáy

Prudentia ejus.) Sapientia ejus.

Iztueri.) intellipere, mente com-

ibus con

Percuffit faperbum.) Mare fuperbum,

prehendere.

ac tumens coercuit

13. Spitus ejas) Nerbum , & pra-

Sfumens Parabolam.) Sermonem

M)Se&

d

ceptum ejus.

füum gravem, & fapientem

Viltis

Qrnavit celos.) bole Iuna, aftris.

contmuans Vide dida Num 25.7.

" Obffetricante mauu ejus ,8c.) Aliqui

, Vivit Deus.) Per viventem Deum

cæh COn'

de dracone apoftata Lucifero expli-

1uro

ir [Ohum-

cant, qui divine manus potentia edu-

"ub ffulit judicium meum.) Qui non

jl

udqe

Qus eft. Alii de fuimine oblique vo-

conceffit, ut, quod poftulabam, ante

cd

oco

lante, & tortuofo tra&u per aerem la-

illius trlbunal fifteret, & de mea in-

ho

bente.

Alii de circulo, feu via lactea,

nocentia judicaretur.

aut de fydere draconis, aut de quolibet

1

xqu:mdo

d amaritudinzem 4ddux1f,*5 e. ) TQt,

1 eripil

naturali colubro mtelhgunt

& tantis erumnis preffum.

134-FLonm eju:.)Divinorum operum.

3. Spiritus Der.) Vita, anima, quam

M';g!e

Er €um "Vix , 65c. ) 5i paucula hzc;

a Deo accipimus, halitus.

talice di-

Y

]j5

qu& commemoravi, mentes noflras

cimus , Figcbe bavere fiate,

a

/

E

436

DinmISYOS

r

4. Non. loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mez

medltabxtur mendvc 'unm.

violet

Ij

s. Abfit a me, ut juftos vos eü'e judicem:. dpnec deficiam,

non recedam ab mnocentla mea.

pOtEa

- 6. Juftificationem meam , quam coepi tenere, non deferam:

1j

dus

neque enim reprehendit me cor meum in omni vita.mea.

i.

7. Sit ut impius, inimicus meus, & adverfamus meus quafi

papa

iniquus.

.8. Quse eft enim fpes hypocrite, fi avare: rapïat, & nonlibe-

"

1

fum i

ret Deus animam ejus ?

1j

9. Numquid Deus audiet clamorem ejus, cum venerit fuper

umb

eum anguftia ?

I)

L d

Io. Aut poterit 1n Ommpotente dele&arl & lnvocaleDeum

9Ci0;

lo:

omni tempore ?

20.

1r. Docebo vos per manum Dei, qu&e Ommpotens habeat,

nec abífcondam.

«umt

2

.12. Ecce vos omnes noftis, & quid fine caufa vana 10(1111-

mini ?

piet

eü

Ia Hæc

2

H

glens |

4. Mm':taäztur mendacium. ) Men-

fua mifecicordia eum refpiciat Deus,

txetur

& meliorem illi mentem: 1njiciat.

u

$. 7:4/10: vos efe &c.) Qui fentitis,

6

Numquid asudies Deus clamorem,

VOl

6c.?) Accidet enim illis, quod de

& pronuntiatis mala fceleratis tantum

Antnocho dicitur

[ed

A2

äus, qu

evenire in hac vita.

Machab.. 9. 13.

Nos recedam ab m:zocentm mea.) De-

Orabat [ce effus Dominum, a quo son effez

14 ]

fendenda.

mz/är;cardmæ curfrcwtm 4:, nam impiu

I5 f

timore tantum fuppliei moventur,

üun e

6. Jufizfeationem meam.) juftxt;am

fan&itatem.

non odio fceleris, quod amant.

Sefe

7. S2£ uf im/;ms intmicus meus. ) Quafi

1I.

Per manum D€£

Quz divina

Worft

dicat : vos exiítimatis felices eos, qui

infpiratione docente d1d1C1

Vel Deo

fpelen

bonis in hac vita abundant, imo hoc

juvante. Chald. habet þer Prapbc!mm

P f/?ffn

in fan&ütatis, & juftitie argumentum,

De:i.

Vlü,h:

vertitis ; contra ego fentlo magnum-

Qu& Ornm;';otm: äaäeat ) Quam ille

Vids,

qgue potius infortunium puw bonis

agendi rationem teneat cum homini-

£0j D

afluere, & nullis prorfus vexari ma-

bus, quid facere poffit, quid velit;

piorbu

lis : itaquefi velim meis inimicis male

Auguft quid difponat Deus.

um »

precari, nihil hoc gravius occurrit,

^

-D

Ecce "Uos openes moffis , 6c.) Con-

quod illis optem.

fidenter loquar apud eos, quibus mea

w

tltate

8. Qua eff enim [pes bypoerite ?) Quid

cratio neque nova eut, neque mau—

1. 5

tindem boni i impius expectare pote('t

dita; & qui, cum c&tera tam acute

immo quod malum timere non debet?

videant, hac in parte minus , quod

Muare rapia:.) Injufte alios vexando.

verum , quodque 3uüum eft , pervi-

WiCiem

derunu

»E

Qu) [v

Er non liberet Denus auimam ejus.) lei

pot

ä/üär,

C APUT XXVII.

432

Qa mer

15. Haec eft pars hominis impii apud Deum, & hære-djitexls

violentorum , quam ab Omnipotente fufcipient. .

.

ficiam

UX4. SE

multiplicati fuerint filii ejus',.in gladio,erup,f; & ne-

potes ejus non faturabuntur pane.

eferami

15. Qui reliqui fuerint ex eo, fepelientur in interitu, & vi-

£,

duze illius non plorabunt.

L

E

16. S1 comportaverit qua

s qui

raverit veftimenta.

fi terram arg.entum, (&jücutx lutuna

preepa

onlibe.

rT.

Preeparabit quidem, fed juftus veftietur illis: & argen-

tum innocens dividet.

x8. JEdificavit ficut tinea d

It fupet

omum fuam ,:&' ficut cuffos fecit

umbraculum.

.

19. .* Dives . cu

aperiet * Pfat.

eDeum

m dormierit, nihil fecum auferet,

48-189

oeculos fuos, & nihil inveniet,

20. Apprehendet eum quafi aqua

inopià, no&te opprimet

hibedt,

eum tempeftas.

21. Tollet eum v

; loqui

entus urens; & auferet, & velut turbo ra-

piet eum de loco fuo.

E

.925. Et mittet.

f

u ejus fu-

u Ya

uper eum, & non parc&t : de man

[

Md

giens fugiet.

*1113

25.Strin-

at Deus,

yjicit.

13. Hac eff pars bominis impit ,

6' «) pus durat, nam uvis ;:oïle.&ïs, aut fru-

Hic exitus manet impium ; hic eft fru-

&ibus agri, tabernaculum diffolvitur.

elagorem ,

19.. Cum dorezterit.) Cum morietur.

quod dt

&us, quem ex impietate percipiet.

Jperiet oculos [os, &6c. ) Poftquam.

lb, 9. Izl

14. I» gladio erunt.) Gladio peribunt.

dormivit expergefactus , & rerum va-

p n d

15- Qiti reliqt;i ; fuerilit.) Qui gla—

narum difcuffis 1maginibus cum fe ip-

m impll

dium evaferint.

fam intuebitur anima vere, & clare de

Qüvenmr )

rebus judicatura.

jnt

Sepelientur inagnteritu.) LXX. habent,

divnà

morte morientur. Xcerba morte extincü

20. 9uaff aqua. )

Quafi -repenti-nüs

u£

-fepelientur. Chald. pro, Inzerits, vertit

imber viatorem.

Vel Deo

Pefezm. Abfumpti pefte.

fulmina.

Tempejfas.) N enti, imber , grando,

PWP;](CII'WV

Vidua illius/) Uxores illorum.

Fidzma

.,—Ploraännt.) LAXX. Viduis

o1. Tolet.) Efferet fublimem , füb-

yam il

,

eorum nemo zaiferebitur, quafi dicat, non

latum auferet.

plorabuntur. Sic P£. 27.63. Virgines

Ventus srens.) LXX habent, xaso'cy

j velit:

-

dim,de quo vi-

eeorum nou [nnt lamentata.

affus, Tlebr. t371p 4"4

16. Quaff teiram.) In magna quan-

de dicta fupra c.1y.2. Perhunc ven-

$ r

titate.

tum urentem mortem intelligit.

yibus m

dum dohuün-

22. Mirter fiper eum.) llamripfam

"UC inïiu'

19. S/emt timea.) Que

culam in putri ligno excavat, fivi per-

tempeftatem, de qua proxime di&um.

niciem parat; nam lgnum debilita

t,

Eju:.) 'T'empeftatis; vel, Dei tem-

ys , 0

pe

tem immittentis.

u

[, t

quo confrado etiam ipfa excutitur, &

erit.

Í

Fugiens fzugier,) Quantum poterunt

Hmrämwlttm.f)

,Quoq ad bre;fe tem-

fugere, fugient , fed non effugient.

435

LIBRI JosB

23. Stringet fuper eum manus fuas, & fibilabit fuper illum,

e

intuens locum ejus.

£l

CAPUT XXVIIL

S

Qtis

ob fapientiam offTendit auro longe e[Je ]Wc.e/iïa?hz*z'oreh/z1 um ,origz'/z'ze;

p1

jum rei dignitate ; Deo autem perjbecta e[fe queque occultifrima -

am e celo dari, n

f e

natura , €? fapienti

-

0f ü(?ïü

,emzf.

tonte

Abet afgentum venarum fuarum'!princi

10

n

pia, & auro lo-

cus eft, in quo conflatur.

;

ejus

o. Ferrum d

II

de terra tollitur : & lapis fol

x

utus 'calore ,ji—n ces

intu

w;(ertitur.

D.

.. 4. Tempus pofuit tenebris, & univerfo

rum finem ipfe con-

ii

fiderat, lapidem quoque caliginis, & umbram mortis,

gemh

4. Dividit torrens a populo peregrinante, eos quos oblitus

M

V

ter:

eft pes egentis hgmims, & invios.

5. l'erra

l4.

23. Srringet faper eum manus fuas-)

4. Dividit torrens.) Mare interfa-

el m

-Manuum complofione irridebit im-

fum dividit, & feparat.

pium Deus ( nam ut eíft in Pfal z. 4.

4 populo peregrinamte.) & popülo

Is

Qui babitat in celi, irridebit eos, & Do-

longe diffito , apud quem funt auri;

-

itgen

minus [ub[annabit eos.) * Vel quicum-

argentique metalla.

que impii cladem cognoverit.

Eo:s , quos oblitus eff pes bominis egene

um

Sibilabit fuper ibwm.) Quod etiam

1i5.) Quos aflequi, & affe&ari non po-

ád urrifionem fpedat.

teft pauper, qui longi itineris magnis

dptuens locum eju:.) Sedem

felicita-

&

fumptibus faciendis par effe non po-

em,,«

tis, ex qua excidit impius.

tefl. Aliialiter locum hunc difficilli-

fetnx e

mum interpretantur.Inter quos Eman.

fcirent

4:.) Rudis mafï'a rhetalfi, qua

Sa fic explicat; Z;viZit, &c. quafi dicat:

27

"L

'lapidi fimilis eft, & terra ad-

crefcit aliquando torrens adeo , ut pe-

o

xta igne purgatur, & in s folvitur.

^

*

regrini tranfire nequeant, & focios

Ortaq

[

de Plinium 1. 56. c

P

confequi, qui prius tranfierant, tam-

Yatte

3. Tempus þafuit -te;zeäri.r.) Statuit,

que longe diftant, ut poffint dari obli-

6 L

quanto tempore metalla, & alias res

vioni. Qmuod vero dicitur, /zw/es,

texra,

pretiofas tenebris obrutas effe patere-

tur.

idem Éman. $2 eos interpretatur,

Tippli

quibus via eft intercifa ob inundatio-

lus a

Unrveforum füaem , ö":.,Lätendi fi-

nem. Porro juxta hanc explicationem

Giej,

nem ipfe ftatuit.

cum fuperioribus verficulis coharet ;

, Lapidem quoque calzgimis,) Lapidem

fignificatur enim defluxu, & arrofione

Sipphi

MT

pretiofum, aut metallicum, qui latet

aqua torrentis lapides metallicos , qui

At 4l

tenebris, & caligine abflrufus, quem

latuerant, aperiti

QUi ;

eumdem etiam weéram morris appel-

do proferri.

; & in lucem gliquane

lat, & merito. Sunt enim profundit-

Lzvios Mlercatores; qui per loca

1. Se

fimz, & obfcuriffime caverng fodina-

Rb[ïmfl

devia, ignota, confragofa, & falebrofa

Tnen

W

zum auri, & argenti, & metallorum,

aurum; &c, , & res pretiofas quær'gnt,.,

/

s

v

.c APU T XXVIIL

E

439

! illum,

s. Terra, de qua oriebatur panis in loco fuo, igrii fu;bverfa

LJ

€

6. Locus fapphiri lapide$ ejus , & glebae illius aurum.

7. Semitam ignora

turis.

-

vit avis , nec intuitus eft eam Aoc*ulus vul-

qg'igirze,

Ai]ma

.8. Non calcav

er—unt eam filii inftitorum, nec pertranfivit

per eam leaena.

9. Ad filicem exten

divthmanum fuam : fubvertit a radicibus

iontes.

E

uto lo

Io. In petris riv

H

os excidit, & omne pretiofum vidit oculus

ejus.

jin a

1I. Profunda qu

oque fluviorum fcrutatus eft, & abfcond;ta

in lucem produxit..

fe cot-

12. Sapientia vero u

bi invgnitur ? & quis eft locus intfellï-

gentise ?

oblitus

ht

1I3. Ne

fcit homo pretium ejus,nec inveniätur in terra fua-

viter viventium.

:

Terra

SESPARD

14. Abyffus dicit: Non eft

in me: & mare loäuitur; Non

inteffu-

eft mecum.

E

rs. * Non dabitur aurum obrizum pro ea, nec appendetur *Sap,

popilo

T. 9.

Int auri,

argentum in commutatione ejus.

. 16. Non

jj egtt

non po»

magtis

s.'- Terra, de qua —orieä::tur panis.)

invia.

modo avibus ipfis fint ingögnitæ, &

non po»

"'Terra,qua prius arabatur, & frumenti

difiilli

ferax erat, antequam fcilicet homines

9. EU infüiterum.) YInfütores, met-

fcirent metalla illius finu contineri.

catores.

5

sfman.

9. ddd fflicem extendst masam fudm)

fi dicat:

3

lz lce fuo igni fubver[a efl.) Nunc

tedis metallis effoffa eft, & propter

Is, qui metalli venas quzrit.

- fociot

n pe

ornaces conflandis metallis 1doneas

lO. Ip petris rivos excidir.) Alte ter-

varie verfata, & (ubverfa elt.

ram, & montium lapides effodit, do-

t, m

6. Locws fapphiri Lapides ejnus.)

Ea

nec fcaturigines aquarum fübterranea-

?fi Obh'

rüm nancifíceretur.

in D

terra, & locus, in.quo proveniunt

fapphiri, vel qui fapphiris quafi lapi-

12. Sapieutia vero nbi imvenitur ? )

etatur ,

dibus abundat,

4

Quafi dicat, aurum quaritur, & inve-

ndatio-

Glebe ilius aurum.) 'Yerme i

lliuä

nitur in aurifodinis, non fic fapientia.

tone

oharets

Sapphirifere glebz auro mixta funt.

13. dp terra [uaviter vrventinum. )

Vel, ut in Hebrzo eft; Pz/veres zBius

Nam, qui luxum, & voluptates fe-

jofione

fomr auriferi ; non enim fapphiri alibi,

&antur , longe funt a fapientia.

08 qul

quam in tetra aurifera inveniuntur.

i4. 4Lyf[us.) Maris profunditas.

fiqun

J. Semitam ignoravit avis,6c.) Adeo

1$. Nom dalitur , 6 c. ) Sapientia pe-

abítrufis, & remotis quibusdam locis

cunia emi non poteít.

r locd

Qirisuu. ) Vide infra cap. 31« . 24*

febrofà

metallorum fodina funt, üt ggodam-

QU

/

4o

LIBRIJOB

16. Non conferetur tin&is, Indiz coloribus,'nec lap: dæ

.

tibus

fardonyco pretiofiffimo, vel fapphiro.

2T

r7. Non adhæquabltur ei aurum, vel vitrum , nec commu-

tabuntur pro ea vafa auri:

Tigw

18. Excelfa, & eminentia non memerabuntur comparatlone

ejus : trahitur autem fapientia de occults.

(tec

19. Non adaequabitur ei topazius de JEthiopia, nec tin&tu-

rze mundi(limdae componetur.

20. Unde ergo fapientia venit ? & quis eft Iocus mtelhgen—-

jb h

tioe ?

i -

rj

21. Abfcondita eft ab ocuhs omnium viv ennum, volucres

quoque coeli latet.

22. Perditio, & mors dlxerunt * Auribus noftris aud1v1mus

-

Ü

famam ejus.

fecun

23. Deus intelligit viam ejus, & Ipfe novit Iocum illtu$.

24. Ipfe enim fines muüdi intuetur : & omnia, qu& fub

$. (

« u

cclo funt , refpicit.

55. Qui "fecit ventis pondus, & aquas apandlt in menfura.

4C

26. Quando

Deus

16. Noz aanjerezur ) Eftenim mul- .

quas occultas vocavit Vulgatus, quia

$(

to pretiofior , quam fint lapilli pre-

gemmz, & uniones obvi& non £unt,

pueri

tiofi ex Irfiia adve&ti , variiscoloribus

fed a natura ipfa abdite, & abfirufa.

) Variisco-

p

vernantes.

. deüseramundifK5nma.

17. Vitrum.) Cry&allum 1nte111g1t,

lorlbus tin&is lapidibus pretmhs Vi-

plobum

autadamantem, qui lapides vitro fi-

de dicta num

16.

Vel de veítibus

(lens

Y ]

miles funt.

Alü; ut vox fonat, de

pretlof' $, coloribus ;nfeptrs intellige.

vitro ipfo accipiunt ; quod olim fuit

. Perditto , 65 mars dixerunt , ifc)

l etim

in pretio.

bententxam effe puto, fap:ent:amlon-

Qu& y;

ea nobis efle dzfütam & habitare

dentur

1$. Excel[a , 66 eminentia.) Que

excellunt , & eminent , & propter pre-

quodammodo in remotiffimis loc

fcripfi

tium "ommendantur

TO excel/z , 1n

Porro loca remotiffima Perzzie,

&

bvl

mors dicuntur , quod qui illuc fe con-

[* 4

Hebr. ePc, D3DN^ ramerb , quam vo-

W n

cem aliqui Coraltuz , alii cormu rbinoce-

ferunt, pericu'um mortis fübeant pro-

oflend

yoris, fignificare volunt.

TO VerQ ezzz-

pter yoncram peregrinationem , &c.

Tat«

peutsa i. Elebr. eft yp33 g«vis, quam

ltalhi eum, quem ex remotiffima re-

di-

ANdi t

YvOcem Pagmnus & alilaziezem ver-

gione veniffe fignificare .volunt ,

Iauj?

tünt

'cunt proverbiaii fchemate, E devMo

Trabit- * auten fdpzenttd de occzultis. )

du cafá del diavelo.

?. ]

Tïp ä./ls

Aurtbus nofleis audfuizins famam ejus )

ii

Hebraeus apud Cajet. vertit :

Id

fapiemia plás quam margaritarun.

Ubi fedem habeat fpientia, non eft

W S

eil, extracio , & mveihcatïo fapten-

nobis pkine 1gnotum

j

48 ]

^$. Pendés. ) |

- libramenium,

&

tic pïurls ch:enda mveftigatxone nmar-

Certam vim eis dando, & prafcriben-

garltd rum.

lt

De ocukis, ) Hebr. eft: ep32n

do, quando , quatenus , & quantum

Cedere !

mpymmzm ; id eft ; fr? margaritzss

fpnare cic.beante

lii

&

N

CAPU T. XXVIIL & XXIX.

44t

a

26 Quando ponebat pluvns legem, & viam procelhs fonan-

tibus:

ommu-

27. Tunc vidit illam, & enarrav:t & præparawt & inve-

ftigavit.

Tattone

28. Et dixit homini: Ecce timor Domini, ipfa eft fapientia:

& recedere a malo, intelligentia.

iiv

-

CAPUT *(XIX

ligen-

j'ob prifline cupiens rcjhz:uz felicitati , multis verbis illam enar-

Tat, una cum bonis fuis operibus , quo- fe de contraria ami-

|ucres

corum calumnia "vindicet.

Jivimus

didit quoque Tob , affumens parabolam fuam, & dixit:

AD

2. Quis mihi tubuat, ut fim juxta menfes priftinos,

li

fecundum dies ,.quibus Deus cuftodiebat me ?

n füb

3. Quarido fplendx,bat lucerna ejus fuper càput meum; &

ad lumen €jus ambulabain in tenebris?

enfüra.

— 4. Sicut fui in diebus adolefcentize meze, quando fecreto

Deus erat in tabernaculo meo?

Juando

—ÁÀ

5. Quando erat Omnipotens mecum , & in c1rcu1tu meo

tu$, quiá

100 4l

puer1 mer?

6.Quando

abflu(a

Aypendzt «quas im menu[ura.) Aquæ

Jariis 0«

slobum definitz cujusdam menfure

A dVümens pzzrabolm) Vide dida

cap. 27.

AOGS Ve

faciens, & littoribus coercens.

veltibus

« Juxta mmþs prifiinos. ) Cum fci-

26. Viaz procellis fonamtibus.) Men-

hcet bonis omnibus affluebam.

ntellige

ti enim, procelle, & tempeftates;

Denus cuffodiebat zme. ) INec Gnebau

UL

qu& vago, & incerto curfü ferri. vi-

me patere incurfibus tot &erumnarum.

yam lo

habitare

dentur, viam tenent, quam illis pr&-

3- Lecerga ejus? ) Lucerna divini

fcmpiït Dommus

favoris, & benevolentia.

is l0C

27. Tu5nc vidi illa " ,

"d lumen ejus apibilabam in tenebris: "y

itlit y

:

&c. ) Cum

Favor divinus mihi in rebus difficili-

fe. con

Deus mundum. conmdxt tunc veram

oflendit, docuitque faptenuæ viam ,

bus aderat, eoque adjutus, quidquid

t Pl 0*

& rationem illam parandi, & invefii-

arduum occurrebat, fuperaba*n

2un

4. Suando feer- ta Denserat m taber-

firmà 'e

gandl tradidit homini,

jnt, i

Lrveftigavit.). Inveftigare docuit.

'U;

naculo meo, ) IQX X. hdant, Cuzz Dezns

Atb Offm

99. Homini.) Adamo

acktbat. doguns mea.

Alii

E 'lf/l*;a

leü unt ,

Dzlm effez focictas Dez f'per

Ecce timor Damzm, &c. ) UXX. ha-

fabes r:z(:z lzm mousm; cum fcilicet Deus

7 gus )

bent Ssoc/u«, Dei cmtm, T("h&l(),

pietas in Deum vera, &

germana:

mecurm tannhax iter avebat, fua milhi

non €

hzc eft €

communicabat f'r(,rcta & m«u'ltls mo-

fapientia.

dis favebat.

4"1(7';1/'71

Recedere a malo , intellicentia.) Re—

$

fiuardo erat Omniparens mecum, )

æannPn

cedere 4 malo, eft fapere.

Bilbl. cups Com. Menoch. Tom. IIL

In.u 7: 6 e,ft ejusdem divini kavoua,

quanmm

Ki

*

j

l

442

Lläki 30&5

6. Qu;moo lavabam pedes meos butyro, & petra funäebat

f.

mihi rivos olei?

16

7. Quando procedebam ad portam cwïtatls & in platea pa«

gen

tabant cathedram mihi :

t

8. Videbant me Juvenes, & abfcondebantur: & fenes affur- -

banp

gentes ftabant. ,

1

9. Principes cef"abant loqux, & dlgxtum fuperponebant ori

tii

uo.

iplica

I0

ffi

Io. Vocem fuam cohïbebant ducesp& hngua eorum gutturi

fuo adhærebat

20.

II. Auris audiens beatificabat me & ocuïus Vldens tefti-

fffea 1

tnonium reddebat mihi.

I

12. Eo quod liberaffem pauperem Vomferantem, & pupil-

ticeb

lum , cui non effet adjütor.

22.

I3. Benedictio peutun fuper me Venlebat

'& cor vidua

bant

confolatus fum.

'23

14. Juftitia indutus fum : & Veftlw me, ficut veftimento, &

quafi

diademate, judicio meo.

—

Ms CT

15. Ocu-

.EXX. peculiariter de divitiis intelli-

II.

Mi dndieni bm-*tfm at -me. )

ij (

gunt; habent enim, — Cwm eram mate-

Ut mulier illa Eyangelica, quaaudi-

Omnes

to Chrifto dicebat: Beztw; wenzer , qu£

Jere

riatus mimi , Grece u?xcw)q cm mibt,

inquit Scholiafles , mater;es divitiarum

tepürtruu * $ ubera, qzm fexiti. Lucem

egentm

f'ippetebas , &c.

:oe .

16

Pueri mei? ) Filii, vel famuli niei.

Teämz onium veddebat smihi.) Integn-

orte M

tatem meam extollendo.

Ws pot

6. Levabam pedes meos butyro. ) La-

Vare poteram; tanta ejus copia fup-

I'ï

Vocij erautem.) Auxilium meum

V. ]

petebat. LXX habent,. Fjwe£ast *vie

lmplmantem

t

r

meabutyroy &$ smontes r;zezj?;zcä anr latle,

13. Peritzri.) Perlchtantxs, qui pro--

zum

id eft, tanta erat copia, numerufque

xime.aberat a magno periculo. -

meorum gteoum, ut quocumque me

Super me veniebat. ) , Mihi enim be-

preffi

verterem, viderem notas laQis ex di-

ne precabatur, & laudabat me, quod

1j

ftentis uberxbus leïuentls, indeque

illi in neceffitate przfto fuiffem.

topitaf

fiebat, ut tingerem peaas lade, &

Vidue. Affli& , & meerentis.

Jïl [

butyro.

I4. 7:!/121*4 zn»utus fz;.m) QllGd

donj

icy;

Perra fundebat mibi rivos olez? ) Pe-

idem repetit, & explicat fequenti par-

trofr, & lapidofi montes

eleis abun-

tzcuïa cum ait,

Veflivi me ffent vefli-

Ihitegy

dantes. Cajet. & Eman. $a de petra

mmta.

LXX. fczt dzl;,lo;de vel ficzt

idmod

D7

torcularis exphcant

pallio, quod fcilicet totum hominem

7« «4d portam crvitatis.) Ubi forum

tegit; quafi dicat , Juftitia in a&ioni-

ut".l nf

erat, & pretorium ex antiquo ritu.

bus, & judiciis meis omni ex parte

t Pha

Ewre l

Paralant carbedram mihi? ) 'Ioan-

apparebat, & emincbat.

quam viro primario , aut principi..

Dzademate , ]f/o'zcza /ze0. ) Meum de-

5'&" [

$: Mb fCondebantur.) Prareverentia.

cus, & ornamentum erat recte judica«

At pïes

re, hoc gaudebam, hoc gloriabar,

Rn

9. Pr/ncipes. ) LX)& potentes ,. pro-

£eres 1pfi.

274 Tny

L

/

merp

CAPUT XXIX

443

fidebyt

TT Ocults fui cceco, & pes claudo.

16. Pater eram pauperum : & caufam , quam. neicxebaïm di-

& p

- ligenüffime inveftigabam. -

17. Conterébam molas 1 1n1qu1, & de dentibus 1111115 aufere«

s affüt

bàm p sedam-

18. Dicebamque : In nzdulo meo moriar, & fic palma mul-

i ott

tiplicabo dies.

10. Radix mea aperta efc fecus aquas, & rOS 1norab1tu1 in

PULCUrt

meíffione mea.

20; Gloria mea femper mnovabïtur & arcus meus in manu

e[fi-

. nfea inftaurabitur.

21. Qui me à: chebant., expáCtabant fententlam & mtentl

pupl

tacebant ad conf'lmm meum,

22. Verbis mtis addere nihil audebant, & fuper illos ftilla-

9.

vidue

. bant eloquium meum :

*23. ExpeGabant me ficut pluviam, & os fuum aperiebant

ento, U

quafi ad 1mbrem ferotmum

Kkk 2

24. S1

av

—

1; Oaz, ,,sjuz C05 [ofs ) Conüho,

perunt ut.natet ex eorum 1ntcrp1e-

14 me)

tatione.

omnes , ut potui , juvi.

g aud

Pes clatido-): Studium meum fuit,

19. , Radix med, 5: ) Eft eadem fe-

nit

s

7)

$- entiuntT imbecillitatera fulcire.

licitas, que viro jufto tribuitur Pfal-

mn

16. Dzlweat:/]"me izU þ';gawmz )Ne

mo f. n. 3. cum dicitur: Erz AHquam

forte contra eum pronunualem, cujus

ligaum, quod /;lzznmz*um efl ftcns decu; 2L

Tntepti

jus potius erat.

AquUAT A ,

c€

2 eutm

17. Molas. )Dentes molares; poten-

Mpeita. ) lta ut aqaa ad illam poffit

tlam, & violentiam comprimebam.

acceam e.

Pradam-) Injufte partam per paupe-

Ros 7"/*0/44122!7* 22 mef/froze mea. ) Aer

'qu pl'O

enim roridus meffi commodus eit, ni-

[]

rüm, v! duarum aut. pupillorum Op-

plcfhoncm

mia autem ficcitas adverfa; tunc emm

nim bB

18. Dicebamque.) In ammo meo

grana efpicis faciliusc

adunt. Siclíaias

0j qUU

eap. 18. 4. in bono pofuitrorem tem-

cogitabam.

I

Ip niduío meo.) Quzete pacate, &

pore meflis.cum ait-: /feuz »sbes roris

D

-domi mez.

im die meffs.

Quod

LXX. habent, ffent

20.. Glo;Za mea femper, innoualitur.)

Sicu£ Pzzlmd.

n pate

fruncus ;m/mæ

ft autem palma arbor

Putabam gloriam meam nullis un-

llt apelt f

admodum vivax.-

Aliqui vertunt,

quam adverfis poffe obfolefcere.

TA

feut Phenix:; nam a"ud Gracos Qu

Arcus.)Robur intelligit,& potentiam

u-

Dmlüf'm

utrumque fignificat ; palmam fuhc.et

21. Expetfabant femtemtiam.) ln

flronite

& Phoenicem avern, quod etiam figni-

dicio enim ;

& volumau mea ac-

ficare volunt aliqui Hebrazam vocem

quiefcebant.

j p

n Lol, quam tamen alibi nofter 1n-

22. SHliabat elfqumm mezzm.) In

terpres arez47 wertit, ideoque non

morem fedate pluvi& arvis

gratg

o jndic

defünt , qui hoc loco legant : /feut zre-

fundebatur.

Verum & nofler

J

za "nultibiicabo dzes.

23. Plwviam.) Defideratfanmv &Opn

Interpres; & LXX. pro arbore acce-

portunam.

-

u

444

LIBRIJOB

wl

5' [

24. Si quando ridebam ad eos, non c1edebant, & lux vultus

tnei non cadebat in terram.

fent.

25. Si voluiffem ire ad eos, fedebam primus: cumque fe-

derem quafi rex, circumftante exercuu, eram tamen moeren-

velí

tium confolator.

delig

(

CAPUT XXX.

8 1

Plamgzzf f)fob priffinam illam felicitatem «ei rjam fibi, þermzz*teizta

piter

JDo , in jummam calaumitafem.

n pf

Unc autem derident me juniores tempore, quorum non

I0,

"N

dignabar patres ponere cum canibus gregis mei:

fhean

. ?. Quorum virtus manuum mihi erat pro n1h1lo,& vita ipfa

II.

putabantur indigni.

^.

pofu

.3. Egeftate, & fames Pcerlles, qm rodebant in folit udme,

.

fquallantes calamitate, & miferia.

fünt

4. Et mandebant herbas, & arborum corüces & radix j Ju-

femit

nlperorum erat cibus eorum.

z. Qui

k

Os futo; aperiebagt.) Ut*illi facere

Qulbns non perinde ut canibus mels

tmodo

folent, qui valde fttente audiunt.

rerum copia fuppedltabat

]Ita Nice-

Lnbrez ferotinum. ) De imbre fero-

tas.

Alii Ponere cum caribus, putant

mody

E

tmo & temporaneo vide dicta Deut

efTe proverbium , & fenfum efTe: Non

füm

( I

dvrnabax eorum parentes eo loco, f&

E/|

"'4 $z qzmm!a idebam ad eos, nan

numero habere, quo paüontlos ca-

eredebanz. ) Si illis arrififfem, non ta-

nes meos,

. Ita ex rec.ennonbus San-

alter

te

chez

6 ,

men audebant familiarius mecum age-

Qu

re , fed nihilominus meannevereban-

. Firtus manuum. ) Agendl facul-

Qu

tur auctoritatem.

INon enim crede-

tas ; achones ipfe, vires,

& robur;

i

ie

bant me illis poteftatem facere, ut

Mibi erar pro nibilo.) Nlhlh faue.

pert:

liberius folito agerent.

bam

Luex vulius mei. ) Moajellas oris, &

3. Fame /fertle:) Pagmnus vertit :

auctoritas.

Piopter penuriam , &5 propter e[nriem /ä-

Q ho

W

Non cadebat in terram.) Nihil ex il-

litarierrant. W atabl.ceatti f'ame f'gie-

la penbat

bant ad locum ( ffceum , &$ arentenm

ni-

quif

2s. $£ velwiffum ire ad Hlos , G..

mirum aliquid quzfituri , quo famem

tilen;

Cum fuübditos meos adibam primo,

fedarent

l/l

füuni

& honeftiffimo loco fedebam ut prin-

? Redebamt i ]bl;f/rdme ) Aut COltl-

ceps.

ces aut radices drborum, & herbarum,

Rif

4. Radix juniperorum.) 1n Hebr. eft

Tito 1

POn

ere cum canibus gregis guet. )

mbus canum meorum cura

CIter

C»nm rebamim ,

quam- ahi aliter

commxtteretur Ita Chrvfoft.Hoc non

vertunt; funt enim qui |

Com , rerben

I o

dicitur a Job per contemptum ; fuit

juniperum fignificare velint; funt etiam

fübfm

An vero

lo

enim mitiffimus erga omnes , comis,

qui geniftam effe putent.

& urbanus,

fed ut eorum vilitatem

radices juniperorum 'efui apt& fint;

Düttn

oÍtendat.

Alu fenfum eíle volunt:

non mvemo

Fortaffe in Idumaa,

NU

UI

»

C.A:P. U T . XXX.

i

44

?

t Vul

5. Qui de convalhbus ifta rapientes, cum fingula repenf«

fent ad éa cum clamore currebant. -

que fe-

" In defertis habitabant torrentium, & in cav'&rms terræ.;

stl

v el fuper glaream.

7. Qui inter huyafcemodl lætabantur, & eFe fub fentlbus

delicias computabant.

8. Fili ftultorum, & 1gn0b1l1um & in terra pemtus non

ial

parentes.

9. Nunc in eorum canticum verfus fum & fa&us fum'eis

in proverbium. .

iff] 100

IO. Abominantur me, & longe fuglunt ame, & facæm

[

meam confpuere non verentur.

ia ipfa

11. Pharctram emm fuam aperuit, & a&hxxt me,& frænum

pofuit in os-meum.'

Udine,

I2. Ad dexteram Orientis calamitates meze illico furrexe-

runt: pedes meos fubver.teïunt & opprefferunt quafi flu&ibus

dix -

femitis fuis.

.13. Dxfü-

Kkk 3

« Qui

& Arabia illum. u(um habere aliquo

fententia efl, revera a v1hbue hlï'ce

us ml

modo potuerunt; prafertim apud ad-

homuncionibus Job confputum fuiffe,

a N

modum pauperes.

qua in re Chrifti fuit egregia figura;

putant

$. 1£4.) Herbarum, & junipero-

qui idem paffus eft.

!'e Non

rum rádices , arboxumque cortices.

[1. peruit. ) Deus fcilicet: eadem

IO&O, 1&

42 ea cum clamore currebapnr.) Alter

metaphora fagittarum ufus eft David

108 (4

alteri preripere ttudentes.

Pfalm. 37. 3.

nganmm jkg;ttæ Ua i.

yus San

6. $uper glaream. ) 'T'orrentium ;

Jfxa funt. mihi.

quorum paulo ante meminerat.

Frenum po[uit im o$ meum.

Ut fieri

]i ficu

7. Inter bujufmod, latabantur. ) Has

folet cum ferocibus equls, quos do-

robur.

mare volumus.

miferias delicias PutDbant pre pau-

i fadie

pertate

z

. "d. dexteram

&c.) Pagninus

g. P.armfe:)Apparentes viles, fi-

ex IIebr. ita vertit : jexzta dexteram

s vertit

ne honore.

peeri fleterunt ,

pedes meos tmpulerunt

Il /7

9.- Czazicum. ) Fabula, ludlbrxum,

65 fecerunt fuper. me femitas contrizionis

jt f;»g,/f

quafi dicat; componunt de me can-

fu.

Sententia effe videtur, oppofi-

enm ; Tl

tilenas, ut fit de miferis, & ridiculis.

to pede fuo, pedes meos fupplanta-

Vox Hebraica,

famet

I» prowerbimm,) Jobi enim infor-

verunt, ütcaderem.

tunjium proverbio ufurpabant, ut fi-

quam Pagninus vertit, Pse, & Vul-

t cort

gnificarent magnam aliquam , & me-

gatus Orzentzs ; eft nn»9 pircebach ,

vbarim

rito illatam calamitatem. Velfxmph-

que germen erumpens fignificat , aut

jehr. €

Citer fenfus - eft : Verfor frequenter

florem , & per metaphoram pueros ,

jj alitet

in ore illorum, qui me rident, &

qui quaü nova funt hominum germi-

fübfannant.

na.

Vulgate ergo fenfus effe poteft,

X r(,/]i//ï

lo. Faciem meam con[puere. ) Aliqui

d a'exler(zm Orientts , aut-

erminis ,

ptetiam

id eft,

fimul cum orlentlbus malis

i vero

putant confpuendl metaphora injur las,

m ['ntl

& cobtumelias in Jobum ja&atas fi-

meis, cum primum in me morbi, &

gnificari.

Verior ;.& commumor

alia infortunia germinarunt, cum

jum,

446

'ngRI]QB/

M.

- 13. Diffipaverunt jtinera mea, infidiati funt mihi; & pree-

;

früm t

valuerunt, & non fuit: qui ferret auxilium.

; 2!',

14. Quaff'rupto muro, & aperta janua, irruerunt fuper me; -

& ad meas miferias devoluti funt.

tiebal

M.

1*. Reda&us fum in nihilum: abftulifti(r)

quafi Ventüs de-

ücem

fiderium meum : & velut nubes pertranfnt falus mea.

16. Nunc autem in memetipfo m

.

arfceícit ánima mea,& pof-

nerun

fident me dies aff&Ciionis.

25

17. No&te os meum per

foratur dolbribus : & qui me comC- '

dunt, non dormiunt.

clamat

18. In multitudine eorum con

f ummi&uhveüimenium meurh, /

»)

.

& quafi capitio tunicse fuccinxerunt me.

- 19. Comparatus fum luto, & affimlatus fum favill

a & cindtis

prec

20. 'Clamo ad te; & non exaudis me: fto; & non refpicis me. *

JL.

or. Mutatus es mihi in crudelem , & in daritia manus tuce

Vocem

adveríaris mihi.

;22. Eleyafui me, & qua

f'i fuper ventum ponens elififti me ^

valide..

E

23. Scio, quia morti

trades mg, uþik Conf*:itqta eít domus/

pmni : viventi.

/34. Verutfn-

o

L

'a.bïxt.v

"'(I). I/A,b&uj;gftg, 1;?) .;a.';'t. SZXf. legstzur

M.

effloruit lepra, &c.Shdfuerunt etiam

16. Marcefcit anizza mea.) Vità, cor-

Sefisc

calamitates mihi infefla ; inter quaás

pus meum tabefcit , difluit, corrum-

Á

dfää r

non ultimum h3bet locum adolefcen-

pitur doloribus, & morbis.

lictt m

tum licentía, & lafcivia,, qui illufe-

17.. Os menn. ) Offa mea.

tües vt

Qui comedunt.)

runt mihi, &

:

lores.

ye-rmes .', aut; do-

d? Ofaj

13 DE/Epaveru

zt.) C'o,rruperuu—t, fub-

Onp

verterunt.

13. Con[amit

r

ur. j Putredine , &

d tep

lia, opera ; quidquid

fanie,

I'lf;v"e' ". ) Stu:

ü. p

vellem, quidquid pararem, diifiparunt.

DOuaft capitio , E9c

æ. ) Imme—nfa enim.

&mittis

l14.-44d mieas mz[erías. )

vermiculorum multitudo per colium

Tem 80

ferum facerent.

| Ut me mj-

furfum repens, quafi capitium fobi.

Cutn t

Devolsti [uzt.) ln me irruerunt ad

capiti inducebat.

qUI Hc

eum modum, quo gravia faxa magno

19. Comparatu:t fam luto , 6c.) Adeo:

if n

fordibus fcateo , ut cum viliffimis, &

impetu per declive rotàntur , & in fub-

lo fal

jectani planitiem devolvuntur.

fordidiffimis rebus ciner

"

*y &: luto

26 E

I5. .A/)ä.?fäii.iiä) Daus f.ilicet.

conferri poffim.

Tültüm

or. Meatafus es mibi im trudelem.

Defederiuim meun. ) Quæ optaþam;

*

jiS

rés mihi chariffimas:

]ta mecum agis, ac fi crudelis effes.

T E

Velut nules. ) Quua facile vento fol-

22. Super ventum.) Loco editiffimo.

Cláti m

vitur.

Eli/ofts me valide.) Viderig me prius

$1

^Salus med. )

extuliffe, ut

gravior , & nocen'tpior ef-

BOHN

: Ingolumitas , & fo-

rens ftatus,l

fgc ruina.,

CAPUT XZXX.

447

Y pra.

64 xVeï*u*'ntau'm-:-ï'; non ad c:mflmpfmnem eorum emittis ma-

*

num tuam: & fi corruerint , ipfe falvabis.

T tje,

. 25. Flebam quondam fuper eo, qui affii&us erat, & compa—

tlebatur anima.mea pauperi,

s de

26. ExpeCtabam bona, & venerunt m1h1 mala : præüolabar

X

lucem , & erumperunt tenebrae.

& po

27. Interiora mea efferbuerunt absque ulla reqme praeve-

nerunt me dies affliCtionis.

of

28.. Meerens incedebam fine furore confurgens in turba

clamabam.

-

mreum,

29. Fráter fui draconum, & focius ftruthionum.

*

30. Cutis mea dehigrata eft fuper me, & ofía mea aruerunt

anert

proe caumate.

cis me

3r. Verfa eft in luttum c1thara mea, & organum meum in

us tU

vocem Hentlum.,

x

fim

domus

CATUT

[

um

X

—

24. Non ad con[umprionem eorum &c.)

Clkmaäam

Ad folandum, & le-

1*3, COf'

Senfus effe poteft, non omnino per- vandum dólorem meum.

vOïïum'

dis; nam immortalis eft anima, &

29. tr:ztcrfm draconum,. Efc. Simi-

licet morte corr uam,

tu tamen refli-

lis fui draconibus; nam ut illi cum

tues vite.

vm cuntur ,

& opprimuntur ab: Ele-

Ahqm lllud , ff &ostmerint,

ut tra-

qut do

de oratione mterpretamux hoc modo:

phantis, horribiliter fibilant,

TNon plane homines perdis ; nam fi

dit hoc loco D. Hieron. ita ego ma-

dd te preces fuderint, falutemimper-

gi8 preffus multum dolui, & cla-

137&

tis.

Poteft etiam dïe fententia: JINon

mav1

—

emittis manum tuam ad confumptto-

Socius fIrutbionum. ) Pulli enim fh*u-

f; -enirt

nem eorum, fcilicet hominum , qui

thionum a matribus derehöh vehe-

collum

cutmn tnifero vite ftatu confli&antur,

menter dolent, ,& clamant prz fame.

Itf ]Obl

qui fi corruerent ,

morte abfumptl,

"Vide Del Rlo Adavlahum tom. .2.

ipfam mortem, qua malis eriperentur,

adag1a11 19.

) Adoo

loco falutls &i moentzs bonihaberent,

30. Saper mé.) In corpore meo.

[mls,

& li

26. Expeäab/zm äona ch

Quiani-

Caumate.) Propter vim caumatis ,

mirum in miferos , & egentes miferi-

id eft, ardoris.

cors fueram..

31. Gitbara. ) Gaudium.

;dtþfm )

g [^]

27. Efferbuerunt. ) JEftu , & cru-

Organum.) LXX. Pfabuus , quafl

ciatu mea uruntur precordia.

dicat,

letus canebam , m«eílus fleo,

ifimo

28. Meavens dacedebam fíne furere. )

& queror

Plofpere agebam, fed

nunc mifer fum ,& mfehx.

nitor v

Bonis, & liberis orbatus dolui, fed

non excandui.

*

448

LIBRIJOB

[

CAPUT XNAXLT

(

:2.

. amm

f)fol) ut de amicorum calumnia jZa purget , fummum jfudzcem inno-

centice jue tefTem imvocans , [uas enarrat

iv

tur dl

virtutes.

II

Eplo'l foedus cum oculis mels, ut ne cog1tarem qmdem

I2.

"P*

de virgine.

* Qitons

2. Quam enim partem haberet i in me Deus defuper, & hae-

j

reditatem Omnipotens de excelfis ?

Ileà,

.3. Numquid naon perditio eft i 1mquo & alienatio operanu-

14

bus injuftitiam ?

& cur

4. Nonne ipfe conüderat vias meas, & cun&os greFus meos

j

dinumerat ?

p

el: (

$. Si ambulavi in vanitate, & feftmavxt in dolo' pes meus:

16

6. Appendat me in ftatera Juüa & íciat Deus iïmphcuawm

expet

meam.

D

7- Si declinavit greffus meus de via, & fi fecutum eft ocu-

- lus&x

los meos cor meum, & fl in manibus mcis adhæüt macula :

Ls

uR. beram,

0. Di

Tnulreri

cogitarem.) .Ne rel/iicerem , ut

putant a jobo dici, quafi in telïem

I/l/ldln

A7

habet Ch;.ldæus.

Oculi dicun-

veritatis eorum , quz de fe mox efk

I0. $j

h

di&urus , invocando.

tur cogitare, ut etiam ücuntm defi-

num.

Thereor,

derare, fic Eccclefiaftes cap.

$: $j ambulaw; , 6c.) Pro; nonam-

Snper

Io. Qze defideraverunt , mqmt, ocult

bulavi, feu, abfit ut ambu;avenm.

7)26'1, nanne ("Ul CIS

Famhs enim tran-

Porro ambulare 22 vanitare elt men-

I6 turpl

dacem eíle , aut fraudes, & dolos ne-

li. H

fitus; & "valde frequens ab afpetu ad

terun

cogltatloncm & defiderium.

&ere, quod aitera pars hemiflichii ,

dixi, n

Partem ,

. E& bereditatem. )

qua& fequitur, fatis oftendit.

Cum turpis LOg]tath COr

/hominis

6. Ia flatera jufla.) ln ftatera fua

Quitas,

jufta. ;

In ftatera juftitia.

1241

contammd quomodo, fi illas ad ani-

Glefzci

mum admxfterem, divinam mihi prz-

Seiat Deus. ) Loquitur humano mo-

fentiam , familiaritatem , & inhabita-

re, quafi Deus aliquid de novo co-

tionem in corde meo poihcen poffem?

gnofcat, vel fenfus eü, apparere fa-

dnt;

uat

Quià f

3. Perditio. )Permcms, calamxtas,

jnteritus..

7. Dechnavir .

e

- de "Via. ) R e&i-

TC llbem

Alienario. . À Deo, nam quiimpu-

tudinis, aut divmæ volumms, aut

legis.

Procteyt

ritati ferviunt, fea Deo feparant, &

Deus etiam illos a fe rejicit, nifi re-

Se uium eff ocmlos zeo: cor maeum. )

Qüühtur

flplfuant-

Hebr. £ abiit cer meum pofh - oculor.

0 adreoy,

LXX. fí ecufo objécurum cþl cor WIEHgI ,

TI$ 0 ü

4. Nonne ipfz conliderat , 6fc. .) Sem-

"i

at

per ab omni türpitudine abhouux,

hoc eft, fi interius ,Optavi, qu& ex-

ea etiam du&tus cauía , quod omnia,

t.rmnaus oculis v1dx

lus f

qua fiunt , aut cozitantur , oculis tuis

Mantbus meis.) Operibus meis

nter

Maeiia.

JJ.LuH

A C I A

£e

;:cati Jabes.

li

aperta effe non 1gnoxabam. Aliiloc

ll

' (

—— ——

CAPUT XXXI.

-

449

$. Seram, & ahus comedat, & progenies mea eradicetur.

.9. Si deceptum eft cor meum füper muhere, & fiad oihum

LUE

e amlc1 mei infidiatus furh :

-

Io. Scortum a]terlus fit uxor mea, & fuper 1llam mcurven-

^tur alil.

ir. Hoc enim nefas efc & lnquItaS maxima :

quidem

12. Ignis eft usque ad perdltlonem devorans, & omma era-

dicans genimina.

&l

15..Si contempfi fub1re judicium cum fervo meo & ancilla

mea, cum dlfeepfarent adverfum me.

erant

14. Quid enim faciam, cum furrexerit ad Judlcandum Deus?

& cum quafierit, quid refpondebo illi ?

j5 meos

15. Numquid rion in utero fecit me, qul & illum operatus

eft: & formavit me in vulva unus?

L

fheUs:

16. Si negavi, quod Volebant, pauperibus, & oculos Vlduæ

Jertacem

&xpettare feci :

17. Si comedi buccellam meam folus, & non comedit pupil-

eft 0QV

lus ex ea:

18. (Quia

cula :

13. $; contempfr, 6c.") Sententla eft?

5e am,

9. Deceptum eff cor meum.) K turpl

muliéris amore captus fum.

adeo zquum etiam mancipiis fuis fe

n te[ïem

Infidiatus [um. ) Ejus uxori.

przbuiffe, ut fibi illi a domini fui po-

: mox

10. 57.) INon recufo, quin üt vel

tentia nontimerent , fedjus fuum con«-

Tmmereor , ut fit.

tra ilium profequerentur, nec illum

, Donam-

Swper . lam incurventur.) P udenter

adverfarium, fed patronum, & &quum

vavenm.

res turpis dicitur.

judicem expenrentur

ell mene

11. Hoc ezim mefas eff , t€c.) Adul-

A4. Quid emim faciam, &$c.) Si fe-

dOLOS [

terium enim , quod me non admififfe

cus fácerem, quid probabilis excufatio-

miltichily

dixi, magnum eft fcelus , magna ini-

nis in extremo judicio afferre poffem ?

Cum qzæjzerzt) LXX. /£ wifitazio-

quitas.

tter: f

1z. lgnis eji) Quia omnis amor

nem aüquam faeiat.

ealefacit, auturit; quiaqui turpiamo-

15. M;quzm'nwz znutero,,jc )Aham

affert rationem ; propter quam cum

mino o

re Hagrant ; bona füa.frequenter per-

quia nimirum

noro (

dunt ; dum amicis largms donant;

fervis benignus fmt

quia libidini multum indulgentes fe-

ejusdem naturg partmpes funt, &

putt ft«

eumdem auctorem, & fa&orem Deum

reliberos non fufcipiunt, eorumque

habent ferui, & domini.

Ro

ftirps quafi igne ambuftafobolem non

procreat, quod qua hoc. verficulo fe-

16. Oculos vidua expetlare fäcz )Ocu-

quuntur , ügmficare videntur , ozzia

li viduarum refpicientes in. me , a

quo expectabant auxilium, defiderio ,

eradecans genimina :

quia olim adulte-

& expedatione füa fruftrati noa funt,

[ - onid

1:1s rogus parabatur.

Vide gen. 3.

0f mi'lfl,

andeni quia adulterium , vel

17. Buccellam meam. ) Magna mife-

ricordi& Jobi commendatio, qui vel

[lu?ö e

xlhus füfpicio Zelotypiz ignem. exci-

ex1guam panis pamculam partiebatur

tat inter conjugatos

H

Bibl cum 'Com. Menoch. Tom. II

egentlbus

muls

Lil

»

i

450

LIBRIJOB

3

x8. (Quia ab infantia mea crevit mecum mxfermo & de

utero matris mece egrefía eft mecum)-

tereum

19. Si defpexi pereuntem, eo quod non habuerit 1ndumen-.

j

tum,& absque operimento pauperem:

nibus

- 20. Si non benedixerunt mihi latera ejus, & de vellerlbus

b

ovium mearum calefa&tus eft :

tuit,

214 Silevavi fuper pupillum manum meam., etiam. cum vi-

)

derem me in porta füperiorem :

fü 3

22. Humerus meus a jun&tura fua cadat, & brachlum meum

4!

quorü

cum fuis offibus confrmgatur

23. Semper enim quafi tumentes fuper me üu&us timui

oftiun

Deum, & pondus ejus ferre non potui.

3*

24- Sl putav1 aurum robur meum, & obrlzo d1x1 ; Flducm

diat (

mea.

36.

25. Si laegatus fum fuper multls divitiis meis, & quia plurx-

quafi

ma reperlt manus mea.

3

26. Si vidi folem, cum fulgeret, & lunam incedentem clare'

princi

27. Et lzetatum eft 1n abfcondito cor meum, & ofculatus

36

fum manum meam ore meo.

defler

28. Quase eft iniquitas maxima, & negatio contra Deum al-

at

tlHimum

29. Si gavifus fum ad ruinam ejus, qui me oderat, & exul-

Non f

Qirens,

tavi, quod inveniffet eum malum.

30. Non

31 ]

19. ) infantia , Efc. ) Apuelo mi-

24. $4 putavi, 6c. ) Spem meam

fericors Cui.

in auro, & divitiis non collocavi.

mmclp

20. Bemedixerumr wmibs latera ejus.))

Obrézo. ) Eft autrum nobiliffimum ;

n

Tant er

Corpora enim, aut membra paupe-

& puriffimum.

Aursgm , inquit Pli-

p 0p

rüm, quibus datis veftibus benefaci-

nius l. 53. eap. 3. qmwo eages arfit , ee

Morm

mus, quodammodo nobis benedxcunt,

"magis prcyfczr ad Lonitatem , aurique ex-

& gratias agu')t

perimentum ignis efh , ut f' mili colore ru-

peccat:

21. Levavz

CQret,

. manum meam. ) Nel

beat wt ignis,. Atque ip[um abr:zz(n v3-

ad minandum, vel ad percutiendum.

catur.

ài Clpml

Cum 'vm'erew me m porta fiperiorega.)

2s. Reerir.) Congeffit, aggeravit,

fit ; Wü

In portis enim urbium olim exerce-

27. Et latatumyefh. .

COT 2767272:

)

bantur judicia. LXX. habent; Co;z/z"

Hebr. & Chald. fedu&um, fuhcet pu-

(luod h

den:,quia mibz efl adjetorium multum.

tans effe Deos.

can, [

22. Humerus meus , 6c. ). Precatur,

Ofculstus [um. ) In Bgnum adoratlo-

PUA

fi peccavit, ut in membro; quo deli-

nis ;

folebant enim olim adorantes

&

Quit , ple&atur

protenfa manuidola tangere, & dein-

quaj A

23. Pondusejus ferre nom pozu;,) INun-

de manum ad ofculum 1educere

excufy

quam me parem exifítimavi ad pu-

29g. Negat/ocontra Denm altifmum. )

l

nandum Deo, & fuftinendum illius

]

Divinitatem enim vero Deo abrogat,

ïïtudlm

impetum, & forütudmem in me in.

qui illam cum aliis diis communicat.

qmd m

eurrentem.

Gilin

--

-

CAPUT

XXXL

| 451

L]

^

& de

4o. Non enim dedi ad peccandum guttur meum, üt expe-

terem maledicens - animam ejus.

dumen«

41. Si nofi dixerunt viri tabernacuh mei: Qms det de car-

nibus ejus, ut faturemur ?

lleribus

31 Foris non manht peregrmus, oftlum meum viatori pa-—

tuit.

eUfü Vl«

33 Si- abfcondi quafi homo peccatum meum & celav1 in

mu meo mlqmtatem meam.

1 fheutm

34. Si expavi ad multitudinem mmlam, & defpe&tio propm..

quorum terruit me: & non magis tàcui, nec egreiïus fum

/

/

$ ümut

oftium.

35. Quis rn1h1 tribuat audltorem, ut defiderium meum au-

Fiducia

diat Omnlpotens & librum fcribat ipfe, qui judicat,

36. Ut in humero meo portem illum, & mrcumdem illum

quafi coronam mihi ?

a phürt

L

31. Per fingulos gradus meos pronuntlabo 1llum & quafi

principi offeram eum.

n clare:

(culatus

38. Si adverfum me terra mea clamat, & cum lpfa fulcl ejus

deflent :

E ila

39. 81

eum al

De[pettio prapmqüaræm ) Qua me

30. Nom enim ded; ad ptccandumyGc.)

k exul

INon peccavi adverfario meo male-

propinqui, & domeltici defpmebant,

dicens , aut vindicam deillo expetens.

quafi animo effem humili, aut timi-

3o.Non

do, aut fuperflitiofe rehg:ofo, cum

31. Viri tabernaculi mti,). Famuli,

ea , quz Principes aliqui faciunt,

fu-

y mam

mancipia, domeftici.

oCavL.

| Quisder de carnitus ejus , €&c.) Ode—

perbe imperando, jura violando, &4.

facere non auderem-«

xlü'mum?

rant enim illum , vel quod eos pieta-

Neque egrej?zs fpm . ofiium ) Ut que-

quit Pl

tis operibus fatloaret ; vel quod fe-

/rf[ e

vera difciplina illos. coerceret, & a

rerer , aut ulcifcerer, -vel cognofce-

peccatis, & illorum illecebris eos ar-

1em

quid ad domus ofhum otiofi

r

cer et.

garrlrent

éoiarert

Alü ut fymbolum amoris

3. Audzta;em.) Ipfum Deum cau-

rmmf L

accipiunt, quafi optarent , fi fieri pof-

fe mes.

fet, ipfum intra fua vifcera condere.

j ev it,

Librum jär:b;zf

Quem vulgus pro-

33. 51 abféond; , &c.) Nolui videri,

ceffum appellat.

/ mEWH )

quod non eram, ideoque [i quid pec-

36. Illum.) Librum intelligit, quo

jcet pur

cav1

excufütione , aut mendacw te-

fe

Jloriari poffe putabat , cum e;us

gere non ftudui. -

Vlrtutes contineret.

dorito-

Qu«f bomo.) Nertere etiam poffis,

37. Gradns. ) Paffus.

adorantes

quafi Adam , qui primus peccato íuo

Principi.) Deo ut juxta illum judi-

& deit

exþufatxones pratexere conatus eft.

cer , & abfolvar.

61'6

34. Si expavi.) Non expavi mul-

33 Terra mea elamat.) Quaf 1 inju-

jf )

titudinem ; neque enim timui, ne

fie poffefía, aut aliquo fcelere viola-

abrogah

quid mihi objici poffet, in quo pec-

ta, quod idem fi gmhcat altera fequens

qunil

.caffem in populum , ut princeps.

hemiflichii pars.

P

N

45

LIBRIJOSB

29. Si fru&tus ejus comedi absque pecuma, & animam agri-

9N

colarum ejus aHh:u

*

cum

:

40. Pro frumento oriatur mihi trlbulus, & pro hordeo fpma.

IQ.

fhearm

. Finita funt. verba Job. .

M

IL]

CAPUT *(XXII

veltran

1. ]

jfob filentio amicis zmpof fo, arguitur uia cum illis ánfr, pzem*zæ ab

fed, ut

Eliu, qui þmm ja&tat Japientiam.

ex vob;

Miferunt autem tres viri iti refpondere Job, eo quod

I ]

*

ufcus fib1 videretur.

«

2. Et iratus , indignatusque eft Eliu filius Barachel Buzites,

H.]

de cognatione Ram : iratus eft autem adverfum Job, €o quod

veltros

juftum fe effe diceret coram Deo.

15.]

3. Porro adverfum amicos ejus indignatus eft, eo quod non

afe el

inveniffent refponfionom rationabilem, fed tantummodo con-

$N

I6 .

demnaflent Tob.

tiec u]

4. Igitur Eliu expe&avit Tob loquentem : eo quod femores

1. ]

eflent , qui loequebantur.

fhéam

j8. Cum autem vidiffet ,quod tres refpondere non potuüïent,

1]

iratus eft vehementer.:

uter

M

6. Refpondensque ]ihu filius Barachel Buzites, dixit :

]u-

nior fum tempore, vos autem antiquiores, idcirco demlf*b cà-

reddit !

A

A inte

plte, veritus fum VOblC. indicare meam fententiam.

Tibus efft

A. Sperabam enim , quod zetas prolixior loqueretur, & an-

h,

norum multitudo doceret fapientiam,

fj. N

8. Sed,.ut video, Spiritus eft in homlnlbus & 1nfp1rat10/

Don Tieq

f Ij

I d VET

Omnipotentis dat mtelhgentlam

. 9. Non

Tüm po

Tem jf

39. Aä (l quee Pewmm. ) onlenter ra-

Coram De.), Etiam. Deo judice,

V. G

piens.

cujus oculi minimas etiam peccato-

a,

40. Fimita fmmt werba'7ob,.))

Quafi

rum maculas deprehendunt.

dicat: atque hic fecit laquendl finem.

3. Tautummodo condemna[[fent. Tob. Y

Ym

D. N

Cum tamen , quod fieri oportebat,

"Xcufire

Eo

quod juftus fib; "bm'eremr » Quod

nulla illum neceífaria , & firma ratio-

li

obfirmato animo fuam jufti-

ne conviciffent.

dtbplius ;

tiam tueretur, nec jam fperarent pof-

4. Expechlavir Tob /aquentem

i

P

]ob

ia b()na

! "n

fe fe illum ab ea opinione deducere.

fcilicet, & tribus fociis etate grandio-

h 'ämnem

z. Buzites,) Buzcivitaseltldumes.

ribus locum difputandi conceffit.

Al interpretantur ex progeme Buz

6. Refpondems,) Linguam, & filen.

CoDv;

filii Nachor, Abrahæ fratris, Genef.

tium folvens

quod o

22. 2I.

g. Sp;rzfm eff. i lwammzäw*.) Spiri-

O»arou,

E,gr

Ram.) Chald. Abrahama

tus intelligenti , & fapientie , qui

Btopte ]

C APUT XXXIL

4855

nE

9. Non funt longzavi fapientes, nec feues mteihgunt judi-

crum

Pd

1o. Ideo dicam :

)fpina

Audrte me., oüendam VOblS etiam ego

meam fapientiam.

11. ExpeCtavi enim fermones Veftros, aud1v1 prudentlam

veftram , donec difceptaremini fermonibus :

i d

12. Et donec putabam. vos aliquid dicere, confiderabam :

fed, ut video, non eft, qui poffit arguere Job, & refpondere

ex vobis fermonibus ejus.

o quod

13: Ne forte dicatis: Invenimus faplentlam, Deus pro;ec1t

eum , non homo.

-14. Nihil locutus eft mïhr, & ego non fecundum fermones

0 quod

veftros refpondebo illi.

15. Extimuerunt, nec refpünderunt ultra abftuleruntque

od not

a fe cloquïa.

do-con

16.

uoniam 1g1tur e*zpe&avr, & non funt locuti, fteterunt,

nec ultra refponderunt :

eniot(s

17. Refpondebo & ego partem meam, & oüendam fcientiam

meam.

villen

18. Plenus fum emm fermombus, & coar&at me fpiritus

uteri mei.

AA

Lll N

I9. En

$ ]ü

reddit hominem facilem , & 1doneum

eft alius, qmm Deus, qui Job tantis

iflo ca-

ad intelligenda divina, etiam in junio-

malis afllixit, idque plopær ejus pec-

ribus eífe poteft.

cata.

p

Infpiratio.) Illumlmtlo

14. Nibi loeutus o:*/zz mib;. ) AOD-

t. Non

f"2:.) INon. femper funt

dum Job,

& ego congreffi fumus,

non neceflario funt.

nec fimul. difputavimus.

fp irato

J"dicinm.) jJuftanz, & squam re-

Non fecundum fermones veffros.) Alia

9 1'011

rum ponderationem ,

& eflimatio-

urgebo argumenta,.non illud incul-

/

nem mtelholt

cabo, quo vos ufi eftis.

12. Canfderaäzzm ) 'TaCItZUS audie-

IS. Aäfu!erantquc 4 fc eloquia..). De-

IUdïce r

peccato

bam, & quae dicebatis , mente vol-

fierunt loqui, non funt locuti tran-

ebam

fit a fecunda ad tertiam . perfonam;

13. :Ne forte a'zcatls ) Sententia eft,

loquitur enim de amicis iifdem , qui

27 ]W J

excufare vos non pote[hs » quod ]ob

hactenus contra Job difputaverant.

;prteb t

) 300*

amplius non urgeatis, cum caufa ve-

17. Refpondebo. ) Lióquar , drfferam,

ftra bona fit.

- eum Jobo difputabo.

ïob

Izvenimus [apientiam.) Sapientem

1g.,P/enus fum emim férmenilus.

rationem , qua Jobum confutaremus ,

Multa. menti occurrunt argumenta

zïandw'

&. convinceremus.

& rationes.

ffit.

Itaque non eft,

& la

quod loquaris, jam fatis a nobis. de

Coarílat me /þzr:!m uteri mei. ) Quæ

hoc argumento difputátum eft.

mente concepi , erumpere gefliunt, &

Deis projecit eum , snom bomo.) Deus

pe&us urgent, dum fibi exitum in mo-

) Sphï*'

1f 3 qu

propter peccata illum percuffit. Non

rem venti vehementls apeure covantur

N

n i

*

434

"Lï'äRI JoB

*

$.

I9. Én venter meus quafi muftum absque fpiracqlo, quod

audivi

lagunculas novas disrumpit.

20. Loquar, & refpifabo paululum : aperiam labia mea, &

eft ia

refpondebo.

L

21I.- Non acc!

10

piam p'erfo;he;m viti, &'Dcutn homini non -ge-

$t

jelli

qUabo.

4

llat

II

23. Nefcio enim;

quamdiu fübfiftam,etfi pof modicum to

:

Tieas.

me Factor meus..

-

Ui

CAPUT XXXIHI:

tibi, Q

Eliu 'ex krm'om;läus Stob offendere nititur eum non e[e jufhum , do-

)0n

f

cens quomodo Deus bomini loquatur, ut erudiat , & increpet,*

H

ac refipifcenti propitietur.

) IN

U

füp

di*'i—gitur, Job, eloquia mea, & omnes fermones '*'mekos

J

aufculta.

15

loquar lingua mea in faucibüs meis.

ifc

1Vi

n

2. Ecce aperui os meum;

"

4. Simplici corde meo fermones mei, & fententiam pu(ram

4

labia mea loquentur.

*

de fur

4. Spiritus Dei feci

n

t me, & fpiraculum anipoþe.nþis vivi-

fion

Ü

ficavit me.

&

£.

nde mihi , & adverfus faciem meam -con-

i potes , re,fpo

fifte.

E

0105

6. Ecce

& me, ficut &xlte; fecit Deus, & de eodem luto ego

D

quoque formatus fum.

Q

7. Verumtamen miraculum

meum non 4te terr&a

i, d

8. Dixifti

piffe «

quentia mea non fit tibi gravis

l]

c'abat, ad divinurr; judicium, &fecum

19. Mufzgm 4bsque-/pimcnlo.) Q-uod

me t l

fervet, & nifi exitus detur, vas dis-

Deo difputare velle afferebat.. -

£H€0;

rumpit,in quo continetur.

l

22. Neftio enim, quandim fubfiffam,

fvayit

In

&:.) Ita vere loquar, acfi proxime

.

Laguneulas.) Lagenas parvas.

moriendüm fit, & divino judicio fi-

E

Hebrao eft j33N oPor? , 1d eft , srres.

ftendus fim.

quo Dec

o1. Nom: 4ccipram. perfomam "wiri.)

ä

Libere, qu& fentio, loquar, nec cu-

1

CPiszinus Dei fecit me; 6&c.) Non

l]a,

eft Job , quod difputationem

jufquam reverentia impediar , quo mi-

CU5 m

nus proloquar, quod verum effe

hanc, & congreffum dedigneris, nec

puto.

tu major homine, necego minor fum.

AUE tl[nd

ll

Deum bomini nom aquabeo.

) Videtur

Pares fümus , cum -eumdem: noliri

au&orem agnofcamus, d& ex ea.dem

lmpud

proponere totius difputationis fus&

materia conditi fimus, &c.

U. 4,

argumentum , & polliceri fe proba-

TU Vero

turum hominem cum Deo conferri

. Miéraculum meum non te terreat. )

Mon tibr

nulla ratione poffe , in' quo peccaffe

Admirabilis eloquentia mea, & res

*

«t

W. $

,IOb?m Eliu exiftimabat, cum provo-

admirgbiles , quas dj&urus fum..

"

10

— —

CAP U T .XXXHL .

-9

413

; quai

8. Dixifü ergo in auribus meïs, & vocem verborum tuorum

aud1v1 :

1e2, &

9. Mundus fum ego, & absque fïeh&o, 1mmaculatus, & non

e& 1mqu1tas in me.

10n-&

o. Quia querelas in me reperlt ideo arbitratus eft me ini-

mlcum Áibi.

mtollz

lt

11. Pofuit in nervo pedes meos cuftod1v1t omnes femltas

Tmeas.

12. Hoc eft ergo, in quo non es Juülücatas. refpondebo

tibi, quia major fit Deus homine.

m,

N-

13. Adverfus eum contendis, quod non ad omnia verba re-

fponderlt tibi.

(

-14. Semel loquitur Deus, & fecundo 1d1pfum non repetit.

. I5. Per fomnium in vifione noCturna, quando irruit fopor

25 T605

fuper homines, & dormiunt in le&ulo:

16. Tunc apent aures virorum , & erudiens eos mürmt

Qs fme

$

difciplina,.

puzam

17. Ut avertat hommem ab h1s, quæ facit, & hberet eum

de fupexbla :

1$ VIV*

189. Eruens animam ejus a corruptlone & vitam 11111153 ut

non tranfeat in gladium.

irm'o

19. In-

minus, quam ante fecit, aut non ti-

B

0 €20

O. Qvia qnærefa.( in me reþertf)

Ü

bxxd't

i te juftum , ac nihilominus

bi fatis ad interrogata refponderit.

Deum de te conqueftum effe gravi-

15. Per fomnzztm ) Refpondet Deus,

ter,

& te hofílilem in modum acce-

& quid velit, homines docet.

v

)

x

piffe crudeliter.

i16. perit aures. ) leCOOpent au-

i. Pofznr oimontrvo.). Compedxbus

res; utaudire poffint. Sic 1. Reg. 9-

I

vinxit pedes.

I

Cuodrvit omnes /ï!m:t:z: meas. ) Ob-

15. legimus , .Dozzaus autem revelavte

it.

rat auriculam Samuelis: non fi gmfica—

Int

?

fervavxt crreff'us meos.

vit mihi, reliquit auriculam. meam

tD

12. Iu gaeo non es jf ifcarus. ) In

ä

quo peccaíti, & ofïendx[h, te juftum

velatam , ideoque non percepi arca-

duv

non effe,

num.

Dz/ä:plmzz ) Do&rina eorum, qu&

?. ) Nofl

Suia majar f&é Dens. bomnne. ) Quia

fcirl vult, aut fieri.

Deus major fit,

quam ut homo ab

1[1?0 ;*'PA

3llo exigere rationem poffit, cur hoc,

I

H; avertat bommem, &c ) Do-

MS pe

cet, quz fugienda fint.

,«Oï*,,l"

aut illud faciat, quod tentare audacis,

& impudentis eft.

Liberet eum de füperbia, ) Oroni pec«

Jn sk-

12. Adverfus eum contendis ,. £$c. )

cato, & prafertim fuperbia, quam

ex üm.'

pejus odit.

'Tu vero cum Deo expoftulas$ quod

m

f

non, tibi ad fingula refpondeat.

18. 4 corruptione. ) Ab exitió.

14. Seel /oalmzmr Dius , &c.) ld

Tranfeat in gladium. ) In ghdxo irg

,l,&"s

divin& feriatur.

u

eft, quafi aliter refponfurus fit Do-

1

4$6

LIBRIJOB

L

19. IÍncrepat. qucque per. dolorem in le&ulo '& omnia offa

)j

-

ejus marcefcere facit.

4

VIVens

20.. Abominabilis ei fit in vita fua pams & ammæ 1lhus ci-

Á

29

bus ante defiderabilis.

gulos

2r. Tabeícet caro ejus, & offa, quæ te&a fuerant, nuda—

20

bunfur

ïu»e Y

22. Appropinquavit corruptlonl anima ejus, & vita illius

Jl

mortiferis.

)*

23. Sifuerit pro eo Angelus loquens, unus de millibus , ut

Volo €

annuntiet hominis eequitatem.

3

24. Miferebitur ejyas; & dicet: Libera eum, ut non defcen—-

tlam,

mven]»., in quo ei propitier.

dat in corruptionem :

25. Confumpta eft caro ejus a fuppliciis, 1evertatur ad dies

adolefcentiae fua.

E i

26. Deprecabitur Deum & placabilis ei erit: & videbit

D

(

faciem ejus in jubilo, & reddet homini juftitiam fuam.

27. Refpiciet homines, & dicet :

P«..ccav::, & vere dehqw,,

& ut eram dignus, non recepl.

28 Libe-

! Pf

$ /

1111 parcere poHim & conc1har1

Lo-

&]

I9. Increpat quoque per dolorem , Ef 2

Inelu:

Alter eft loquendi modus, & admo-

quitur de Deo , more humano,. qua-

nendi, quo utitur Deus per corporis

fi aliquid illi proponatur, quod prius

(

non cognoverlt

agritudines, quafi dicat, per hos do-

Teum,

—

lores tibi aperte locutus- eft Deus.

2$. 4 fuppliciis.) Morbis , æorxtu-

20. Pazis.) Ciborum genus omne.

dinibus corporis.

1.l

INam de a&grotis fere omnibus 'illud

Revertatur ad dies adolefcentia. fme )

ts fue

Píal.

106.

Ozenem

Priftine valetudini reflituatur ; & ita

E

18. dici potell :

erpist

Jcam 4bominata efl amima eorum, [21

bene habeat uthabult, cum eiíet ado-

20. 1

approp nquaverunt ufque ad porras morts.

lefcens.

TOpen

Anima ilius.) lh.

26. Depremäztur Deum. ) ZEgrOuus

fcendun

fcilicet.

22. Corruptioni.) Morti.

3«

"nima ejus. ) Mita illius.

S

Videbit f'aciem ejus in ;:;61[0 J Often-

Ut cüpi

Mortiferis.) Mortiferis morbis , aut.

det ei Deus vultum latum; ,non iratum.

Düere y

mortiferorum morborum

md1cus ;

Reddet homini ]ufztmm jtmm ) Se«

cundum iuflitiam, & bona opera ejus

l.potes

eaufis, & effecibus; in Hebr. enim

ett D*DDD memithim , id eft morti-

retribuet illi,

bmendatum eum eo

[Jlia

ficantibus , utvertit Pagmnus

loco habebit, quafi.nunquam pec-

ràviter æorotat.

caílet.

La

.23. Pro ec. ) Qui

AU em g

./fammttet.) Ante

b

eum, pro illius

27. Refpiciet Homines. ) Convertet

Bfior

incolumitate preces fundendo.

fe &grotus- ad amxcos, focios, autci-

284

-

24. Nom dejcendar 2 ca;mpnonem )

ves fuos.

NNon moriatur.

Us eram dignus , hn recepi.) Multo

aFPelIar.

e()mm (

Inveni,4m quo i prapzfzer ) Placet

enim graviorà peccatis meis debebzm-

h Hgn

cguod caufa jam fubüt, propter quam

tur.

BIH.:,

C A'P U T* XXXIII. & XXXïV..,. m

457

38. Liberavit animam fuam, ne pergeret in interitum, fed

u.üa-oiïa

-

vivens lucem videret.

llius dl«

29. Ecce haec omnia operatu

: r Deus

tribus vicibus per fin-

gulos.

. 30; Ut revocet an

imas éorüm a corruptione, & illuminet

luce viventium.

ta lllius

31. Attende Job, & audi me: & tàce, dum ego loquor.

32. Si autem habes , quod loquaris

bus, u

s refpgnde mihi, loquerQ:

volo enim, te apparere juftum ,

33*

defcet-

tiam.

Quod fi non habes, agdi me: tai:e, & docebo te fapi&n-

CAPU T XXXIV.

d dies

KEliu rurfum ex verbis Tob accufat. eum. blaspbemz;æ, aliorumquex

videbit

]

- eriminum z

aquitatem oflendens. dioini judicii , &jus quoque

potentiz , C motitie cun&ld fube]Je.

idi,

Ro'nunt.ians itaque Eliu , etiam haec locutus eft :.

; Lie

):

2. Audite, fapientes,verba mea, & eruditi aufcultate me; Supra-

——

3. Auris enim verba probat, & guttur efcas guítu dijudicat, !?:11:

Y

E

arf. Lo-

—.4. Judicium eli

melius.

gamus nobis, & inter nos videamus, quid ü-t

mO, qua-

uod prius

5. Quia dixit Jo

b: Juftus fum, &ADeus fübvertit judicium

í

meum.

d

6. In

j 'ægïqitu-

28. Lileravit , 6c.) Quific difpofi-

3- Auris enim verha praäe), 6c. ) Ut

fn!i!-,/?ä')

tus fuerit, vitam. fuam ab interitu

fauces, & palatum de faporibus, ita

g, X i

eripiet.

aures de iis, qu& dicuntur, judicium

29. Tribus vicibus. ) ^ Aliquoties.

ferunt. Idem fententia füpra habe-

lial*

Propenfus enim Deus eít ad igno-

tur cap. 12. n. 1 T.

Íícendum.

4. 7udic;tam eligamus zobzs. ) Re&e,

Egrotqs

32. Volo enim tbtappar;"er; jf um.)

fincere, & incorrupte judicemus. Vel

Ut cupio te eífTe, ita etiam juftum ap-

ote-

parere velim.

fenfus eft : nolo mihi credatur, alii

n i.

Cu"piq; ut tejuflifices,

-

judicent, & pronuntient benene

)«

p 99

fi potes.

vere dicam, an fecus.

Renuntiam;..) Sermonem profe

Quid fit melius, ) Quid verius exi-

a e;QS

KE af

quens.

In Hebr. Chald. &

ftimandum fit.

eum €0

LXX. elt Rq/þondem.

Apud Hebraos

5« Quia dixit Job, €$c. ) Proponit

autem Rejpozdere, idem frequenter fi-

verba Job, qua falfitatis, vel teme-

od

gnificat, quod 4ce;e.

ritatis, & infolentie convincere co-

2. Sapientes. ) Videtur focios fuos

natur. Vide fupra cap. 27. initio.

$j auta'

appellare, non Jobum ; qui , quod

Subvertz jwäici.zm "mtum. ) Po*ten"tig

]

Mako

eorum didis non acquiefzebat , fape-

.

potius ufus eft Deus quam juflitiacum

i

re non putabat.

me afiixit, nec m

E

gbeban'

Biél. cum Com. Menoch. Tom, II

Mmm

ihi nerenti pepgrcig.

^

458

LIPRI

;i-

Q

B

6. In judlczndo enim me, mendacium eft: violenta fagltta

lé

mea absque ullo peccato.

VoCett

7. Quis eft vir, ut eft Job qm bibit fubïannaüonem quafi

r

aquam ? j2

quori

8. Qui graditur cum operantmus iniquitatem, & ambulat

h

cum viris impiis ?

z

9. Dixit enim:

Non placebit vir Deo, etiamfi cucurrerlt

Tannul

cum.e€o.

um

1o. Ídeo viri cordati audite me: abfit a Deo impietas, &

20.

ab Omnipotente iniquitas.

puli, (

IT. Opus enim homlms reddet ei, & juxta vias fingulorum

gT.

reftituet eis.

COU

I2. Vere enim Deus non condemnabit fr uftra, nec Omni-

y»

potens fubvertet judicium :

13. Quem conttituit alium fuper terram ? aut quem pofult

dant tu

20

fuper orbem, quem fabricatus eft?

Deum

14. $i dlrezxent ad eum cor fuum, fpiritum 1111us, & Hatum

ad fe trahet.-

*-

La

s. Deficiet omnis caro fimul, & homo in cinerem rever-

151

tetur

16. Si

Videhyr

que üllg

factreg

6. Mendacmm f/i ) L;XX (nentiius

12. Quem con/htun alium fuper f

ff i judicio zieo , 1d eftin meo judicio

ram? 6:.) Sententia eft , Deus mun-

quomo:

erratum eft.

dum fabricatus eft,

& 111um "uber-

Ts tu,

nat.

eum

Violenta.) Sava4noxia, mortifera.

Si ergo opus fuumlpü, perdat ,

Sagitta inea. ) Dolo:es , & mala,

aut male tra&tet fine caufa ,

jam dain-

jul tlä )

quibus quafi-telis confixus fum.

nare videtur:tanquam, malum quod

judià t

7., Bibit fub[annationem quaff (zq,mm «)

ipfe fecit, & illud odiffe , cum ta-

IXC

Qui nibilo difficilius tubfannat alios ,

men fcr;ptum fit: Dl/lgl.f emnia, qua

Qm Qu

iifque infultat,quam fitiens aquam bibat

fant , G. nibil odifli eorum , qua fecg/t';

fperat

8 G?"Adlui(r, 60 ) bentlt,

& lo-

Sap. 11. 25. vel fenfus eft: .Deus ip-

p65 ris

quitur, ut impii, & iniquüi.

femet per feipfum gubernat mundum,

Terenti

9. Cucurrer ; cum. eo. ) Etiam fi fo-

quem creavit, nec aliis rependum ita

Apüf 4

licite ejus juífa capeffere , & effecta

permittit , qum prov1donuæ illus o-

dare ftuduerit.

mnia fubfint.

'Atam bono 1g1tur fa-

1 C

€ Judic

10. Aff 4 Deo impietas. ) Abft,

piente, & porente Domino nihil nifi

perfonar

ut job fimiles fimus ,

&'Deo , quod

juf"tum, & fan&um aut. proficifci po-

Wüo tt D

ipfe facit, nnpietatem affingamus.

tefít, aut expe&ari debet.

Wtunp,

llI. Opes emim bominmis reddet ei.)

14 $4 direxerit ad eam cor ]ium )

Sife contra hominem convertemt, ut

AO Sli

Rependet homini, & reddet jüxta id,

quod fuerit operatus.

illum perdat. .

Deu*) T

Vias.) Opera, adiones.

Spiritum ildus , & flatum. ) Animam

A!fd[g

12. Fruffia. ) Innocentem , & fine

hominis,

5 par;

T'rbpä

eaufa,

d [e iraber.) Ex hominis COrpo-

Snbvertet Jud;cmm ) Injufte Judxcandoa

re educet, & revocabit ad fefe,

to m (

Í

CAP UT xXxiV.

459

à foptta

16. Si habes ergo intelle&um, audi quod dicitur, & aufculta ,

D

vocem eloquii mei.

m quá

&

( 10-170

17. Numquid, qui non amat judicium, fanari poteft ?

*

2.Par.

quomodo tu eum, qui juftus eft, in tantum condemnas ?

19.7.

3mbul

18. Qui dicit regi, apoftata: qui vocat duces, impios:

Sap.6.

Urterit

1g. *Qui non accipit perfonas principum: nec cognovit ty-

ä:.ccl l.

rannum, cum diíceptaret contra pauperem ; opus enim ma-

3-)0'135

tet

d

nuum ejus funt univerfi.

E

Actor

)

20. Subito morientur,

& in media notte furb,abluntur po-

10. 34.

-Om.

puli, & pertranfibunt, & auferent violentum absque manu.

guurum

21- Oculi enim ejus fuper vias hominum, &

2.1t1.

-

omnes greffus

Galat.

eorum confiderat.

C

0m

22. Non funt tenebrae, & non eft umbra morti

,SD UF abeC)nxf ï*:iji.,f

dantur ibi, qui operantur iniquitatem.

6. 9.

i

p

i

25. Neque enim ultra in hominis poteftate eft , ut veniat ad Colof

*

3' 2ïo

t flatum

Deum injudicium. -

Mmm 2

1.Pet.

Aife

-

] Tever-

17. szquid, &c. ) Sententia effe

Pertmnþ'bunt.j Huc. & illuc dis-

current.

L

16.8i

videtur. Sanari, o Job, defideras, ne-

——

que ullus eft, qui huic morbo poffit

Violemtum. ) Tyrann

Sür

gm violenter

facere medicinam, nifi folus Deus :

regnantem.

: figer i

Jaus inüt-

quomodo ergo ab illo fanitatem fpe-

. "hsque manu. ) Aliqui interpretan-

ras tu, qui judicium non amas , cum

tur, Fac//e: alii , abfque acie; & ar-

jm u-

"

Deum, qui juítiffimus eft, accufasin-

mata exercitus manu , fed tantum fa-

fe geriat ,

juftitiz, & illum perverfi , & violati

&ione paucorum. Alii explicant zZ;-

, 3m t

j4

judicii tam aperte condemnas?

que' masmw , id eft ; absque prafidio

Im

18. Qwsi dicu Regi apoflar2, €$e.)

erit.

eum

Qui nullum timet , nihil a quoquam

21. Ejus.) Dei.

^s

qué

Loetirí

fperat, fed etiam Reges, & Princi-

Vias bominum.) Aiones, Opera.

pes iis appellat nominibus , quibus

2z. Nom [unt temebra , 6c.) iNullz

De

merentur.

adeo denfz funt tenebre , ut peecan-

;- muïu'um

"poflata. ) *Hebþ. ipppiss es,

tes mortales tegere poffint , ne ab

oculis Domini videantur.

endum ä

19. Cegzov;z.) Keveritus efl. Sic

Hmira mortis

) Umbra denfiffima,

de judice integro , qui nullius refpicit

& obícuriffima.,

perfonam , dicimus cum laude: Noz

eozo|ce nimuno.

Nom guarda im facia a

23« Neque enim wsitra, 67.) INon

»2uÓ5o.

elt in hominis poteflate divinum ju-

dicium declinare, aut Dominum ce-

"m

20. Subite *morientur.) Si voluerit

larefcelera, que admifit, omnia enim

Deus, nec refiftere poterunt.

il nuda funt, & aperta.

Media mode.) Quod tempus infi-

Ultra.) Poltquam peccavit.

gunom

diis parandis opportunum eft.

ü: 'veni:zt.) Ut fiftat fe judici, äut

Turbabuntur populr. )- Audio inopina-

fe fubtrahat ab illius judicio , * aut po-

to cafu fublati Prinopis.

Alii expli-

ftulet caufam

femel judicatam Ieco-

w

gnofci,

cant de feditione populfxri,

460

LLIBRÀIJOSB

24. Conteret muïtos & innu merabüesä& ftare faciet alios

| T

pro eis :

L

25. Novit enim opera eorum : & idcirco inducet no&em,

E

conterentur.

difcipl

.26. Quafi impios percufï'it eos in loco videntium.

36. |

2T.

homin

ui quafi de induftria receflerunt ab eo: & omnes v1as

ejus intelligere noluerunt:

y!

fertm

28. Ut pervenire facerent ad eum clamorem egem, & au-

diret vocem pauperum.

fuis ]

29. Ipfo enim concedente pacem, quis eft qui condemnet?

ex quo abíconderit vultum , quis eft qui contcmpletur eum,

El a

& fuper gentes, & fuper omnes homines ?

'3o- Qui regnare facit hommem hypocritam propter. peccata

fi

populi.

31. Quia ergo ego locutus fum ad Deum; te quoque non

ii

prohlbebo.

]

[

32. Si erravi,tu doce me: f 1n1qu1tatem locutus fum,ultra

uftior

non addam.

in

3. Numquid a te Deus expetit eam, quia dlfphcult tlbl? tüu

p

enim coepifti loqui, & non ego :

quod fi quid nofti melius,

loquere.

—— —

34&11"1

eutus f

24. Cont:ret.) Nloxte fublatos

:ng: eff qus. ! contemplezur eum ?) Qms

Ton ty.

Pro eis,) Loco ipforum.

dxgnetur videre hominem a Deo con-

t Domi

2$. Nocem.) Obfcuritatem, ac te-

temptum ? fic nemo folare horolo-

nebras mortis.

ium afpicit, nifi ipfum horologium

Quad

—

vel fenfus

Qu tibi

dinis ,

26. Quafr. ) INon eft nota fimilitu-

fol afpiciat , & illuminet :

Ty wi

fed fenfus eft , percufüit eos,

€eft, Deum fe occultantem quxs co-

quippe impios,

nofcere poterit,aut invenire? *

Negic

I loco videntium. ) ÍIn multorum

Er fuper gentes , & /u,i;er omnes ho^

probar

fum; t

fpedtatorum prefentia.

»mines? ) Divina porrigitur providen-

Qém d«

27. 94 ) Impii fcilicet , de qui-

tia; tutela , & favor.

Mala etiam ,

bus fermo verficulo pracedenti,

& flagella indidem proveniunt , pro-

nl mgr

29. U£ pervenire . facerent. )

ui

vocantibus hominum peccatis iram

34 Zw

pervenire fecerunt , &c.

Domini.

tï'hen p(

funt hi

d eum. ) Ad Dominum fcelerum

30. Regmare faeit , E$c.) Permlttxt

vindicem.

regnare , & dominari impium , ut

bi facere

Pauseram. ) Ab ipfis oppreiïorum.

populus màlis eruditus refipifcat , &

29. Dfo. ) Deo.

3. P.

patratorum fcelerum penas luat.

Concedentemm pzzcem.) Quletem &

31. 44 Deizi.) De Deo.

tunt &iie:

4 malis immunitatem tnbuente

Non prohibebo, ) Si loqui vehs, fcd

(]m ab

Quis condemnez ? ) Quis turbet ,aut

patxenter audiam.

Yandheg

vexet'fi Deus pro illis,quis contra mos

32. Noem addam.) Loqui.

Quém h(

Qf o

"bfeonderit vultum. ) Opem , auxi-

31. Nemquid 4 te Deus experit eam,

/k

um, & favorem fuum fubtrahendo. &« ) INon turberis , fi ego male la-

UO QLm

|

üetur

|

CAPUT XXXIV. & XXXV.

A6t

jet aling

34 Viri intelligentes loquantur mihi, & vir fapiens audiat

mtc.

"

.35. Job autem

ftulte locutus eft, &» verba illiiis rion fonant

)*&)em?&

diíciplinam.

36. Pater mi, probetur Job usque ad finem : ne definas ab

nes yias

homine iniquitatis.

37. Quia addit fuper peccata fua blasphemiam; inter nos in-

terim. conftringatur : & tunc ad judicium provocet ferm

vcnibus

fuis Deum.

lemnet?

"CATPUT XXX-

g eud,

Eliu. collizens Sfob dixife Deo non placere quod re&tum eff, offeudit,

£0 Deo, fed bomini €? pietatem prode[]e

*

:

pecFata

obe[le.

) impie;lm "m

gue tot

i. T Gitur Eliu haec rurfum locutus ef :

*

1

-

2. Numquid sequa tibi videtur t

? P 0

rA

&

0. ut diceres:

m,utra

Juftior fum Deo ?

«

3. Dixifli enim : Non tibi pl

acet, quod re&

»um» eft : vel quid

tibi^tü

tibi proderit, fi ego peccavero ?

Mmm 3

tr1

: 4. Ita——

H*K/

cutuä fum , egb etiam penas dabo, 3« 4v/, que& eft in Hebrso, figni-»

m /Qx-ü

non tu lues peccatum meum, neca ficare ve/zz, vel wzzam.

Deo cot-

te Dominus vindi&am expetet.

Deffnas. ) Urgerefcilicet rationibus,

e horoio

| Quia difplicuireibi ? ) Ora ionis mez,

ut ad fanam mentem revocetur. Vel,

ycol

091

quz tibi difplicuit, ego dabo pcenas.

^ fi Deum alloquitur, non definas ma-

lis , & calamitatibus atterere,

'/C fer* l$

Ta enim cepifili laquí , E$ nom ego. )

| qus &

INeque tamen ego , fi quid dixi , quod

Z

Homine iniquitatis.) Yomine ihiquo.

It

l

probari non debeat , reprehendendus

37. Blasphemiam. ) 'Temerede Deo

x

amiei räd-

fum ; tuenim fermoni huic occafio-

locutus.

*

-pmïfädæ-

nem dedifti, & a te provocatus illum

- Confiringatur.) Urgeatur a nobis.

.;"3 Efiïm,

fum ingreffus.

-Ad judéicium : provecet .

. Deam.)

34-

u

irni osetelhgentes , Gc. Y Opto

Cum quo fe litigare, & difputare vel-

t , p

jns m

tamen pot

ius cum fapientibus, quales

le profeiï'us eft.

funt hi communes amiéi noftri, ver-

paritti

ba facere, quam tecum , in quo fane,

[

| Z tl'.þi P."d(!f .

,quod relium eft. )

u

eni a

Quia non femel profeffus es;

E

U

ut vere loquar ; fapientiam xdefidero.

te innocentem malis vexari.

Quod

Tli*:li ' &

36. P

ater rii. ) Aliqui ad Deum pu-

]uat.

tant effe apoftrophiem.

1ta Chaldzus,

idem videtur efle&, acfi aiceres, Deum

Pater m , qui es £m celis.

non probare juflitiam , nec fa

qui habet ;

virtuti.

:ere

Y

üs j [ed

Sanchez putat,|

Eliu Eliphazum alloqui,

quem honoris , & grandioris atatis

— Quid tibi proderir , [f ego peceavero ? )

caufa patrem appellat , qu& explicà-

Quuafi dicat , hihil proderit, autobe-

tio cum fequentibus melius cohzrere

rit: ideo non curas, peccem necne;

;,pm'

j t^

- o mnia enim utilitate tua metirie.

widetur : funt: qui putent vocem

-

bÀ

&

46

LI&ÉRI ]OB

t ,

4. Itaque ego refpondebo fermonibus tuis, & am1c1s tuis

tecum.

llo, 8

$. Sufpice coelum, & 1ntuere, & contemplare &thera, quod

altor te fit.

ícelus

i

6. Si peccaveris, quid ei nocebis? & fi multiphcatæ fuerint

qulip

iniquitates tuae, quid facies contra eum?

1. Porro fi juíte egeris, quid donabis el, aut quid de manu

tua accipiet?

Eu«

'$. Homini, qui fimilis tui eft, noceblt impietas tua: &fihum

hominis adjuvablt juftitia tua.

ligui

9. Propter multitudinem cálumniatorum clamabunt : & eju—

labunt propter vim brachii tyrannorum.

Io. Et non dixit : Ubi eft Deus, qui fecit me, qu1 dedlt

carmina in noCte?

L A]

11. Qui docet nos fuper jumenta terrze, & fuper volucres

la

060

coeli erudit nos.

31

12. Ibi clamabunt, & non exaudiet, propter fuperblam ma-

fl

eurn

lorum.

&Y

. Non ergo fruftra audiet Deus, & ommpotens caufase

fcient

ünguïm um intuebitur.

14. Etiam

yI

24 zzmzc;s fuis tecum. ) ]obum

Ali cantus avicularum , cujufmodi

'eum àmicis ideo conjungit, propter

funtlufcinig, que per noc&em cane-

L

re folent.

üm a

ea quod jam vidi eidem aH'entle-

Ali quod vero proprius

bantur.

videtur, de latitia in tr1bulat10ne ex-

fhneri]

6. Quid ei noctbis ? OPcendlt Elm,

plicant.

£ LL

Iflm'ml

quamvis Deo neque noceat, neque

II. Swper jumenta, 6c. ) Plufquam

profit mortalium five pietas , fiveim-

jumenta ,, & volucres , quàrum ta-

Yidetur

pietas, eum.tamen pro fuüo munere

men nàturalis quedam eft folertia ad

Qm [

integre, & mcorrupte omnia judica-

ea qu&renda, que profunt, & queob-

Qut & us

tu1 um.

funt, fugienda.

do "

8. Homini, Gc.) EIominis peccan-

I2. db clamabunt. ) Tunc clamæ-

Xlllu'n

tis, aut julte viventis, nocebit alte-

bunt, ii fcilicet , quos fuperbi , &

or fur

i homini , aut proderit juftitia, aut

mali premunt, & male tractant.

4ci Ws

impietas, & peccatum , non autem

Noz exazdiet.) Mlalis non eripiet.

PORulal

€o.

Propter Jeperbiam emalorum. ) In I—Iebl*.

14(

- Clamabunt.) Hommes ; quibus ca-

eft, 44 facie fuperbia malorum.

po-

um ?

lumniz nocent.

tenuorlbus oppretfos.

Cum 15

10. Dixir.) Qm ab iniquis oppm-

^13. Noz ergo fruffra andiet Deus. )

dextyr,

mepatur , non invocavit Dei opem,

Licet Deus preces clamantium ftatim

Titto

& auxilium.

LE

non exaudiat, nec eos liberet ab in-

IU

71-[]11

Dedit carmina im nac"te?) Que ah—

commodis , quibus premuntur, vi-

l ml

qui divinas revelationes interpretan-

det tamen omnia, & audit

nec fru.

Wefüng

tur noGte facàas, & per fomnium.

Ítra; nam fuo tempore pro fua pro-

lu m

Aliiftellas exvitantes ad Dei laudem.

videntia, & fontes puniet, & iníon-

litig

E

-

CAPUT XXXV. & XXXVL

463

:4. Etiam cum dixeris: Non ico

j

'nnfïdnerg-t' - j'udi,crrare Ccoram

ici*sq tuis

illo, & expe&ta eum.

*

!2, quod

1$. Nunc enim non

infert furorem fuuän, nec ulgifcitur

s

Ícelus valde.

' füerint

: 16. Ergo Job fruftra ape

multiplicat.

ritos faum, & absque fcientia verba

]e many

-

CAPUT XXXVL..

&älium

Eliu equitatem. divini judicii fielur , qui percutit , ut. erudiat ;

loquitur, ut ad [e redeant ; redeuntes a flagellis liberat : borta-

tur itaque S'ob ad refipifcentiam , promittens

: &

r

cuntta pro[pera.

*

yi dedit

1. f i)dens quoque Eliu, haec locutus eft :

2. Suftine me paululum, & indicabo tibi: adhuc enim

;oluctes

habeo, quod pro Deo loquar,

3. Repetam fcientiam meam a princ

m

N

ipio, & operatorem

»1am [lld«

tneum probabo juftum.

í

.4. Vere enim absque memn

dicio fermones mei , & perfe&ta

; caufas

fÍcientia probabitur tibi.

'bjici,t:j cum &'ipfe. fit poteh

S.v

a

s. Deus potanes non a

:

; -6.. Seh

eujufmodi

jem cine-

tium arumnis finem dabit , & large

Expetia eum. jE

-

S

) Propïius

munerabitur.

TO fruféra, in Hebrao

ganimxs.

fïo pa'tigns * &10n.

Xione 6X«

JGge Nanc.)

eít wanitazem. L.XX. vero habent,

In hac vita ,þ ii*icet pec-

$

Iedecentia, & fenfus coherentior effe

catores pro meritis puniat.

Piufquim

videtur eos, qui vane, & indecenter

Eurorem. ) Gravem ponam ,

: ua-

prum t

lis ab irato proficifci folet, non infert,

cum Deo agunt, eum. negligendo,

nec laxat habenas iracundie fua.

olertia d

:

aut ejus opem demifle non imploran-

k quao-

do, fperare non polffe divinum au-

16. Jebfiuflra aperit os fzum. ) Dum

xilium, quafi dicat Eliu,

'Tibi au-:

de divina providentia, & clementia

yc clane

&or fuüm, o Job, utid quamprimum

queritur, & a malis pottulat ïliþerari.

perbi ) :

facias, & divinam opem humiliter

W.

pofiulantibus paratam implores.

Uod pro Deo loquar. )*:.Ut illius

gipiet-

Í4. Cum dixeris , mom confiderat. )

Q.Q.

caufarn, & juftitiam adverfus

[n Bdr.

tuam temeritatem tuear. -

H

Cum putaveris illum nàn attendere ,

-

. Àp*

cum ita fe gerit , ut noftri oblitus vi-

3. Repetam fcientiam smeam 4 pri

deatur,

$i talis tibi fubrepat cogi-

cipis.) Paulo a

R

|tius FiiiTerendi initiufïï

4 peti- )

tatio-

-

fumam.

Operatorem. ) Factorem.

o gudi

care'corlam ilo. ) Adhuc tamen

d d jt

ilsm judicem habere velis , tibique

A« Perfella folientia poobabitur Hb

m ud

pe:fuadeas füo tempore de malis vin-

Solide mez rationes

»

g m

non p)r,orbari non

did?m fumpturum, & bonis opem

poteäpnt,

| füa pro-

laturum. -

&i

—

at

464

LIBRI JOB

bente!

6. Sed non falvat impios, & judicium pauperibus tribuit.

plent|

7. Non auferet a jufto oculos fuos, & - reges in foho collocat

in perpetuum, & illic eriguntur.

Ih

fecipi

g. Et f1 fuerïnt in catenis, & vinciantur funibus paupertatls'

m

18. J

- 9. Indicabit eis j opera eorum, & fcelera eorum, qma vmienfi

titudo

fuerunt.

1?

1c. Revelabit quoque aurem eorum,,ut corrxplat & quue-

tur, ut revertantur ab iniquitate.

otmnes

2

iI. Si audierint, & obfervaverint, complebunt dies fuos in

4l !

bono, & annos füos in gloria.

.12. Si autem non audierint, tranfibunt per gladium, & con-

fequ

fumentur in ftultitia.

221 1

I3. Simulatores, & callidi provocant iram Dei, neque cla-

füilis j

2"0!

mabunt, cum vin£li fuerint.

1e: 0

14. M orietur in tempefktate anima eorum, & vita eorum m-

ter cffeminatos.

4j,

Vi

15. Eripiet de anguftia fua paupe1em & revelabit m trl-

—

bulatione aurem ejus.

ln(ïens

I6. Igitur falvabit te de ore angufno latiffme, & non ha-

m quo

bente

dari ps

qu!m

6 Sed z0z | la vat gmpzos. ) Sed 1n po-

peribunt, quo ftulti folent; peccatores

lnopem

tenti;us hommwus 1m,nvmtf*m puuit.

Quietam

Ííciicet peenas illis paratas fubibunt,

juai-ium p auperibus tiicust. ) l'uetur

15-

Neque e'amatbgnt , cum vistls fues

Comple|

pauperes, hunnles , innocentes.

r14f.) Non ita elamabunt, ut exau-

Torum

—

£

Oc.los (uos, ) Su& promdentlæ,

diantur , nifi hypocrifim exuant ex

iv

aUeni

favorisy & protectionis.

animQ , & peccatum averfentur. -

lo perpetnum. ) Adlongum tempus.

14. In :emp /fz!e ) Calamltdte LXX

màgng

'Vel, quafi dicat , femper ipfe eíl,

proprie ex Hebraeo, lI» Jevenruie.

Cs '4

demce

qui coliocat.

Viia eoimm intes ej æm.nzata ) LXX,

lilg e/zgantar. ) ln foho, & regno

habent, & wiza eermm wmulneratz ab

Veris ;

cxaxt intur iieges.

4ngelis, quod commode 1melhglpo-

lm tü

"&R Fuerint £m (4*672!5.) lmpu, &

Quf 1

teft de Sodomitis , .quos Angeli in-

fcelefli.

Catenas autem vel proprie

cendio fuftulerzunt,

Beneautem ndem

]

fumit , vel metaphorice pro afflictio-

dicunter «eficemibati ,' propter impu-

nClplt

mbus, & anguflhis paupertatis , aut

ràm venerem, quam exercebant

tll vi

ah(uum &erumnarum.

14. Revelaiit im friíüulaifome auren

19, 1

Q- Suia vieleni fuertnt. ) Ideoque

ejus.) Benigne alloquens. Vide dí&a

9t tj

a Dco puniti.

cap. 35. num. 16.

"Tpnir

to. ARevelabzr quoque AUMT E. COTIUAB. )

:16.. De ore angufto latiftue. ) Ex ba-

n tus ]

Quid fit revelare àur

, diximus fu-

rathro , cujus os anguftum eft, & in

zl

Vg l d

pra cap. 33. num. 16-

latitudinis locum educet,

id ei't' 'ex

que flm

t2. Trasfibunz per glddmmæ ) Gla-

angufliis, & calamitatibus lxberatum

Ws tu

dius eos abfümet.

felicitàti reftituet.

htlox

6,07 Juma.nmr D /Zwlutm,) EO mode

Am babente. fuudamentum.) . Cujus

lil

CAPUT XXXVI.

46

boit

bente fundamentum fabter fe: ïequles autem menfze tuze erlt

Collocat

plena pinguedine.

17. Caufa tua quafï impii ]udlcata efï, caufam Jud'cmmque

pertatis:

recipies.

violent

18. Non te ergo fuperet ira,ut ahquem oppmmas nec mul-

titudo donorum inclinet te.

cloque-

19. Depone magnitudinem tuam absque trlbulatïoneJ &

omnes robuftos fortitudine.:

j fuos

20. Ne protrahas noCtem, ut afcendant populi pro eis..

21. Cave, ne declines ad iniquitatem : hanc enim coeplih

( cot-

fequi poft miferiam. *

22. Ecce, Deus'excelfus in fortitudine fua, & nu]lus ei 1'1-

milis in legïslatorlbus j

que d

23. Quis poterit fcrutari vias ejus? aut quis potefc e1 dice-

TU 10

re: Operatus es iniquitatem ?

24. Memento , quod ignores opus ejus, de quo cecinerunt

-viri.

L

25. Omnes

tn

ingens eft profundltas, ut non fit,

Omnes robuflos fortitudine

Oznes

non ht-

in quo flare , & quodammodo fun-

sotus depone fortitudine fnperbia, vobora-

ben

dari pes poffit.

:o;, ut explicat D. Gregorius,

Vel

-—-'--

Requies autem , Bc. ) Menfám prius

fenfus eft, Potentiorum violentiam

inopem ; & propter euras animi in-

yeccatorts

adverfus pauperes coerce.

Cave, ae

fübibutts

quietam, omnium ciborum fuavitate

quibus faves, & quos ad Reip. ad-

compleblt

Uno verbo : omnium bo-

miniftrationem adhibes, in pauperes,

jidi ft

norum copia afflues.

humiles violenti fint,

vt enau

quint &

12. Casfztua quafi impit judicata eff.)

20. Ne protrahas notlemi, 6c.) INein

- Haáenus tecum. a&um eft quafi cum

longam no&em detineas eos, qui te

magnorum,multorumq; fcelerum reo.

conveniunt, ut poHïnt ad fua redire

xe. LXX

Caujam , jüdiciumque retipies. ) Si

negot1a.

yettie

*

deinceps tuos Domino mores$ proba-

Pro eis.)) Pro fe, pro rebus fuis

) A

veris, ipfe bona rependet, & jufti-

2l1.

d mtqu;tatem. ) Blafphemiam

serdi d

tiam tuam munerabitur , & pro tug

videtur intelligere, cujus Jobum Eliu

æ!hgl p

caufa meritis judicaberis

infimulavit cap. 34. num. 37. cum ait,

noelt t«

18. Non te ergo fuperet ir4 , €&5c.)

quz,zzda':t fnper peccata funa bzawpbfmmæz

etn1 dem

incipit tradere Jobo documenta ho-

Hanc enim [equi empi[fHi poft miferiag. )

d Impu-

neíle vivendi.

Veteribus peccatis recens

blafphe-

yint

19. Deronec magmtudmem tuam abs-

mie poft calamitates addidifti, " cum

" MJIW

que tribulatione. ) Depone tumorem

temere de Deo , & iilius jiftitia lo-

jde d

'magmtudlms tu£, ne iniqua poten-

Ccutus es.

tia tua humiles & mfirm: tribulentur.

23« Vias ejus. ) Rationes prevxdem-

Vel absque. tribzulatione , idem eft , at-

ti 1llius, confili a ejus.

) Ex bt

) t

que fine flagello , quafi dicat, ne dif-

24. Opus- ejnus.

) Quid, & cur fa—-

feras tumorem deponere , donec tri-

clat , quz facit.

uþeratum

bulatione cogams.

De quo. ) Opere,

Bibl, cugpa Com, MMenech, Tam, III

Nnn

)U

456

LIBRI1I jOB

[

. 25. Omnes homines vident eum, unusquisque intuetur

!

rocul

El «

/26. Eoce, Deus magnus vincens fc1ent1am noffram nume-

í

j

TUsS annorum ejus inseftimabilis.

-2 Qui aufert ftülas pluv1æ, & effundit 1mbres ad inftar

guröltum.

28. Qui de nubïbus Huunt, quae praetexunt cun&a defuper.,

Y

. 29. Si voluerit extendere nubes ; quafi tentorium fuum,

de ore

^ 8o. Et fulgurare lumine fuo defuper9 cardmes quoque ma-

tis operiet.

595

termyni

31. Per haec enm Judlcat pogulos, & dat efcas multïs mor—»

&ahbus

&T

& non

32. In manibus- abfcondlt lucem & præc1p1t e1, ut rurfus

adveniat.

$1

& infa

33. Annuntiat de ea amico fuo , quod poifemo ejus üt? ut-

& (

ad eam poffit afcendere

IS

CAPUT

pluyi

iM

Cteinerunt wiri.) Vulgare carmen

Operzet ) Nubxbus

Quli op

paffim ufurpatum , & omnium ore

031. Per bac emim judicat. populos. )

tritum videtur intelligere, quo dice-

Pel nubes , & pluvias immodicas,

eluvionés camporum fulmina , quæ

l S[lpa

Ex

retur divina opera effe magna, & Deum

ti0ne

ab omnibus cognofei, fed quaü pro-

ejaculatur , fontes punit.

cul & nón dlfhn&e

Dat ef/zs mulris zsortalibus ) Per eas-

Emj

-g' Omnes bomines "vident /eum.) In

dem nubes cum fuo tempore imbres

5. i

creaturis ,. & effectis.

effundunt, & campos fccundos red-

tl hgïc

IH pracul, ). Quia per fcalas

dunt, ubertatem , & largum frugum

tontrua

creaturarum aliquam Dei , fed obfcu-

proventum larältur ; quo mortales

gjlh

ram cognitionem affequitur.

alantur.

.32. dIz manibus 46/2*072!:':! lucez. ) Lu-

4q:ms )

26. Vincens fcientiam noflram. ) Ma-

*

"x Dy;

jor, quam ut fcientia ^noflra illum

cem habetin poteüate 'eam fübtrahit,

j« d

compreheridere poHlmas

cum vult, emittit etiam, cum ei vi-

Iawþ*:mabzhs JEft enimDeus eternus.

fum fuerii:

«lo f

lum

294 Auj ert fh[la: lewæ, ) Ín altum

33- nnuntiat de ea. ) Dc nube, &

tolit per vapores.

Vel fenfus eft,

luce, & ferenitate.

ulgum

ferenitatem inducit poft pluviam.

æod pofefio ejus. £. ) Quod eJus

Sorem,

"4d my?;;r gurgitum. ) Quafi fubdu-

caufa nubes moveantur, aquas.etiam

Fu!gw [7

te(n(

&is ceeli cataractis, & ad inftar fluvii,

in ejus commodum eFundant P exquc

aut guréftis aquis erumpentibus.

ferviant.

Q

n

28. 9«i. ) Gurgites.

E* ad eam po(Ft afcendere.) Vlta in-

flmPhclt

nocenti, & precibus , quibus etiam

T

Prætexpsnt euntia defuper.?)

) Qus to-

tam coeli faciem tegunt, & velant.,

temporalia conceduntur , & datur , ut

$d

30. Lomine fu. ) F'ulgetris inter nu-

juftus quodammodo afcendat ad nu-

Na j,

bes micantibus.

bes, aut lucem , eafque in ufüm fuum

t herf

Cardanes quoq ue maris.) Mars ex-

promat, aut üiht "ut voluegit, & fue-

611!1

írema.

rit ex ufu

Á ortmmu

"

l

Va QR LUR

467

iDtüetor

CAPUT XXXVIL

.Elz'u ex miral?z'libw

Dei operibus declarat. Dei fapientiam , poten-

: numg4

-

& injerutabile judicium

d ufar

lia , at juflitiad ,

ibfius : quibus

vult . Job detraxifJe.

E

Uper hoc expavii cor meum, & emotum eft de loco fuo.

iäfuper.

-

S

2. Audite auditionem in t

Uum,

N

errore VOCi.S ejus, & fonum

de ore illius procedentem.

x

E

Que m

Subter omnes coelo

os ipfe confiderat,& lume

n illiuä fupgi*

terminos terrae. .

o

(is mOI'-*

1

4. Poft eum ru

o

iet fonitus, tonabit voce mag

nitudinis füe ;

& non inveftigabitur, cum audita fuerit vox ejus.

5

1

t rurfüs

$. Tonabit Deus in voce fua mirabiliter, qui

| facit magna

& infcrutabilia.

F

5 üt? th

6. Qui preecipit nivi, ut defcendat in terram, & hyemis

JAPUT

pluviis; & injbri fortitudinis fuae.

p send

*

7. Qui in manu,omnium hominum fignat, ut noverint fin-

Nnn25

guli opera fua.

g. In-

il )

woodicas,

1.

Uper 600.3 Quod jam dicam.

& cbpi;)ü, qua;es aïiqüando calidiore

"Expavit.) WVehementi admira-

eclo repente effunduntur.

nin4, qu&

tione.

!

7. Qui i, manu omuium bominum f

) Pereas-

Emotum eff.) Eodem' affe&u.

gnat. ) Senfus eft: qui manus homi-

yre imore

2. Judite auditionem.) '"Yonitru in-

num claudit, & quafi obfignat, inte-

telligit; eft enim fcripturis familiare

indos tel-

rim dum imbres cadunt ; neque enim

? fugu"

tonitrua appellare Dei voces. Sic Pf.

poffunt eas ad opus admovere: fed

mortal

28. 3. habemus.

Vox Domini fuper

ceffare coguntur.,

Sigmare m WAmm,

'dqzms 3

dicitur eadem phrafi, ut zzzerrogare z

vox Domisi in 'virtzfte,

(Ulh ) Lu'

vox Dornni i magnificeutta.

Bgno, Ofe& 4. 1. pr

P ipterrogare z

3. Subzer omnes eolos , 64 c. ) Quz füb

gnum.

ccelo funt , omnia ipfe videt,

li ncwerznt þ'ngzzlz' epera jZm.) INe

:umfi "

cognofcere, & infpicere poffint fin-

Lumen ilius luper tervmimos terra. )

qube, d

F'ulgurationem intelligit, & ejus fplen-

gul opera fua, nimirum opera fua,

nimirum opera ruris, a quibus cceli

yol £s

dorem , cujus maxima eft celeritas ;

injuriis; & advería tempeltate prohi-

Fulgur euim exit ob oriente &5 paret uf.

bentur.

'lotum hunc verficulum ta

y diam

e im occideutem , Mlatth. 24. 27.

It aqu

uanquam illud, fuzer terzimos zerra,

ex Hebrao vertit Vatablus, velemez-

fimpliciter accipi . potelft

a omnem bomzizem recludzt y Q minus

jerram.

EJ

,, pro /?tfcr

recogmofcat hamo ommes bominmes opevis

!

Vitiit*

4i. ltaque illud, zz zz474, idem e&t

ous f

fam

4- Rugiet fonitus. ) '"'onitrui.

ditr ,

ex Vatabli fententia, atque fo;tirez ,

Noz iizwg/þzïgztäimr.) iNon intellïgï-

vchermenter,

Alü vertunt: ut nove-

yr d 0Y*

tur perfede , quomodo fadta fit.

rint omnes homines opüs ( nemperu-

fyrm fünm

6. Et imbri fortitudinis [ua.. [mbzes

fticum) effe ipfius; id eít, in ipfius.

fortitudinis funt imbres vehementes ;

arbitrie ,. ac potsftate.

i ii

A68

TTuBRIJjOoE

j

$. Ingredietur beftia latibulum, & in antro fuo m

otabitur.

1$7

9. Ab interioribus Auftri egredietur tempeftas, & ab Arctu-

quif &

. (

ro frigus.

Io. Flante Deo concre

fcit gelu, & ruifum latiffimze fun-

myr tei

2o. (

düntur aqua.

lomo,

fuum.

II. F rumgntum

defiderat nubes, & nubes fpargunt lumen

?

9t )

12. Quae luftrant per circuitum, quocumque eas voluntas

& vent

gubernantis duxerit,-ad omne, quod praceperit illis fuper

0. |

faciem orbis terrarum :

lu

13. Sive in una tribu, five in terra fua, five in

l

loco mifericordiae fuze eas jufferit inveniri.

quocumque

&i

14. Aufculta hzec Job : fta, & confidera mirabilia Dei.

24. 1

Igs. Numquid fcis, quando praceperit De

us þluviis , at

ommnes

oftenderent lucem nubium ejus?

16. Numquid nofti femitas nubium magnas, & p

effe&gs

fcientias ?

L

a fuerit

Dur «

17. Nonne veftimenta tua ca

lida funþ, cum perf!at

ill

terra auftro ?

. 19. Tu

8

dpgredietur ,

Guberaantis.) Venti , vel potius Dei.

| 5c. ) Tempore'

pluvio,

13. $7ve im mna fribu, 6c.) INam

IRE

9. 44b inre

'rioribm.) LXX de ;»rbkz-

uteíl Amos 4.7. Ego plui [upetr uzam

titis?

Étzris.

Vuleatus intelligit Auftriin-

eivitatem , & fuper alteram civitatem

m n

teriora, id eft plagam auftralem,. ex

nonpluti pars uma compluta eft , & pars

1j C

qua parte nimbofi venti afpirant.

feper quam monm plui, arust.

w 0

Ab arluro frigus.) Inde enim frigi-

LI

Srve in terra [ua.) 'Yerram videtur

l Deu

di flant - Aquilones.

E

intelligere, quz religiofa eft, verum

fnitfentc.

Deum colit, ut fit locus hic illi fimi-

fim fi

10. F/amre Deo.^) Boreame

detur &

Lntijïmæ fundzmïurr aqua. ) Solutà

lis, quem habemus Pfal. 67. 11. Pie-

tnajus:

glacie, & nive, cum venti calidi, &

viam volumtariam [egregabis Deus .ba-

humidi flant , : qualis eft Aufter.

Sic

reditati t4s.- M elterram appellat,eam,

Quanto

Mrrtit criffat-

qua deferta eft, & nullos habet cul-

dentia j

David Pfàal. r47.. 17.

: Z

lr füam fecttt buccellas : ante faciem f'oi-

tores; que enim eft habitabilis , ea

penti v

goris ejas quis fflinebit ? Ewitrer ver-

hominibus tradita videtur.

bum [unm , 65 l'iquefaciet ea : flab

Miafericordia fua. ) Cui loco mifälfi-

)fal. lo

"

s

cordiam fuam voluerit impartiri. .

Ut etyp;

ritus ejus , & finent aqua.

£

HO

41. Frumentum defederat nubes.) Et

18s. Offenderent lucem nubium ejus ;

pluviam, qua rigatum crefcere poffit.

Quanam fit lux nubium , diàum e

i

Quf q

hoccapite num. 3. & 1r.

mlbibug

Et nubes fhargunt. lymen fuum. ) Et

quUe

nubes frumenti votum audiunt, &

16. Magnas , 6 peifctlas feientzias? )

patere,

lumen fuum fpargunt emittendo im-

Res multas fcitu, cognitioneque di-

bres, quos comitari folent fulgura,

gnas, qug de nubibus di-i poflunt.

Wemr

V

17. Nonne veflimenta, 6c.) Pagni-

?R pluy

sguge nubium lumen funt.

L25 Lu/?nmt per circuitüm.) Advwa- nusex Hebræoi 'vertït ,' Nnmqni(l noj?i,

T fefic

cor veflimentá tua [int calida, &ic.

rias plagas huc illuc deferuntur.

P u

|!

CAPU T XXXVIIL & XXXVIII

469

rabityr,

18. Tu forfitan cum eo fabricatus es coelos, qui folidiffimi

bArdy

quafi sere fufi funt ?

19. Oftende nobis, quzd dzcamus 1111 * nos qmppy involvi-

1 fut

mur tenebris.

o. Quis narrabit ei, quæ loquor ? etlam fi locutus fuerit

t luman

homo, devorabitur.

41. At nunc non vident lucem fubito aer cogetur m nubes,

volun

& ventus tranfiens fugablt eas:

Is füpet

a2. Ab Aqu:lone aurum vemt1 & ad Deurn formldolofa

ïaudatïo.

cumque

25. Digne eum invenire non poffumus: magnus fortltudme,

& judicio, & juftitia, & enarrari non poteft.

)el,

24. Ideo timebunt eum virl, & non audebunt contemplan

yiis, 8

emnes, qui fïbl videntur effe fapientes.

CAPRUT.XXXVI

-

perfe&as

Deus zzrgmt f)foä cyzlendens ex conditis a fe opmäus non pqyä

3 füer!

1. Tu

illum. divoinam poz*em*zmn ac fapzentmm comprebendere.

3ot1us Dd

fpondens autem Dominus Tob de, urbme dixit:

IRE

) Nmn

2. Quis eft ifte involvens fententïas fermonibus i 1mpe-

upt yum

ritis ?

Nnn 3

3. Accinge

| eiuitatem

m

19. Cum eo.) Cum Deo

-

Ad Deum formidafe[a landario. ) Deo

cfl Ü [WS

laus tribuenda cum timore tante ina-

19. Offemde , sobis quid dicamus illj. )

m videtur

$81 Deus circa res hafce naturales no-

jeftatis; . ipfe enim harum v1c1fïïtud1-

& verurm

flram fapientiam explorare velit. Vi-

num aucor elít.

23. Jdmvenire.) Acnof'cere

( il li

detur effe argumentum a minori ad

fi

uU

I2 d

H P[l[

majus :

natutc arcana 1gnoramua P

Maginus fartszdme ;

e) Potentxf-

; Deh b

quanto magis fecreta diving provi-

fimus, & jufliffimus eft.

ellatgory

dentie 1gn0rab1mus

Enarrari non poteft.) E.(t ineffabilis.

24. Timebuns eum wirn) Verebun-

habet C

2O0. Devorabttur. ) Ipfæ & c]us fa-

qpilis, &

pientia rei magnitudine obruetur

fic

tur, & venerabuntur.

Pfal. 196. 27. dicitur -

Omnzs fapzw—-

Cmtemp Lari. ) Scrutari.

tiA eorum devorata eff.

E[ponden:.) Loquens, verba fac

(Ü rmf?l

ciens.

TU

At munc mom vident lucem , &c.)

lm,; !//45

Qua(ï dicat, accidit interdum folem

Dominmus,) Angelus Domini loco,

&

nubibus 1mped1r1, ne videatur, rur-

nulla tamen vifibili fpecie apparens.

dióum €

fümque his per ventum diffipatis ap-

De rrbine.) De nube caliginofa,

tintit! )

parere.

Vel certe hec per fimilitudi-

que cum vento vehementi fupra d1-

yneque j

nemi explicata füunt, hoc fenfu

Ut

fputantes adfuit.

Aliqui legunt, aut

eft pluvie, & ferenitatis viciffitudo ;

vertunt, De calzgme

oïTU"

ita felicitatis, & arumnarum

^

Padm

Quis eff ifle? &t. 3 Ahiqui putant

. hurum venit. ) Aurea férenitas

errehendl Eliu, alhi Jobum ipfum.

,,;qmll "'/; /

L XX.aBerta veninat nBbes anres fulcoris.

Utraque fententia fuos habet auctores;

j 6^

479

LikRIïOB

^

(

3: Accin ge ficut vi

!

r lumbos tuc;'sxz .xint*e'rlfoggbïo te ,& re-

qui

P4

fponde mihi.

4. Ubi eras, quan

do pon(;:bam .,f*»;irïd

Jqe

amenta terrae? þdiga

ofta,

mihi, fi habes intelligentiam.

s. Quis pofuit menfuras ejus,

"

:

fi nofci?kvel quis tetendi*;

hic cot

fuper eam lineam ?

fes illius folidatee funt, aut quis demifit la-

E

6. Super quo ba

pidem angularem ejus :

d au

. Cum me laudarent

1]

fimul. aftra mátutina 9& 'jqbilarent

omnes filii Dei? .

pios ex

9. Quis conclufit oftiis mare, quando er

14, ]

pmpebat quafi -d e

fentur

vulva procedens: |

9. Cum

15 .

& fua rationum firmamenta , quz la-

x Dalies ,iiztelli:gfzztiam. ) Si--qui—d ha-

fringe

16

te perfequitur Pineda pro neutra par-

bes intelligentiz, & fapientiz.

f

te pronuntians; utramque enim pro-

5. Quis pojeit men[pras ejus? ) Ut

a

babilem cenfet, quamvis in eam ma-

architedi faciunt, qui ex artis fuz

n

A

prefcripto curant, ut omnes &dificii

E

is inclinet, quz lobum argui cenfet.

brofai

Sanchez, & Emanuel Sa Eliu peti

partes fibi bene refpondeant, & omnia

um s

hac reprehenfione exiftimant, licet

applicatis artis inftrumentis, commenz

9. n

furentur, & commodülentur.

quitur a

Sanchez etiam contrar.iää fententiam

probabilem putet.

H

Lmeam. ) Funicelum men[ure , Ut

Niber

? Sermonibus imperi

rP ) Bene Job,

vertit Symmachus.

ealipine

quoad fententiam fuerat locutus -fed

7 6. Super quo bafes , Efc) Pergit de

tenuiffin

nonnuriqüam ferzzonibzs 1mperitis ufus

terre globo ita loqui , atque de pala-

fnire ob

fuerat, quia fcilicet plus aquo arden-

tiij aut bafilica alicujus fabrica.

1o. T

ter, & auda&ter erat locutus quoad]o-

Lapidem angularem.) lapis angula-

C fs.

debitz: modera-

ris ille eft in adificiis, qui duos parie-

Vs

quendi modum fines

$i de Eliu. intel-

tionis tranfiliens.

tes in angulo nedit.

fäulkbüs (

livamus, dicemus ufum fuiffe imperi-

7. Cum me laudarent, Gc.)

Propt&

"AL H

tis fermonibus , quia falfó convince-

egregium opus fundatz,. & ornate

terrz,

pulis »

xe fuerat conatus Jobum impietatis,

Vel repetendum efl illud 222

12, ]

& quia parum moderate, immo inur-

eras, quaü dicat P ubi er4$, CIg2 ThE lazu-

umqu

bane, & infolenter contra illum Mi-

darezt aflra matutina, Gc.?

ftors

fputaverunt,

Affra matutina.) Altra recens

; C? €a-

D Zlurn

3. ecinge ,

&c. ( Para te; ut fi po-

tà, & lumine donata.

lm fp

tes, mihi refpondeas.

Omnes Filii Dei.) Angeli, |

N

8« Ofliis mare.) LAtora intelli gït,fqui-

Ofty;

4. Ubi eras , &c. ) Pun&um difficul-

ii

tatis potiffimz de;rerum humanzrum

bus quafi repagulis cohibetur vis maris.

tem deh

providentia Deus aggreditur expone-

Quando erumpebat , qzdj, de watva

1.1.

re Jobo, & ejus amicis, ex rebus na-

procedens.) ln ortu fuo , quando crea-

fibus

turz mirabilibus argumentum ducens,

tum eft. LXX. habent : Cs freme-

ïgrefä(

que cum propter hominem creentur,

vet ex ntero matris fma cgrediens.

Ma-

decet

& curentur ab ipfo Deo, fatis appa-

ter autem maris eft. divina.omnipo-

3 xmimle

ret hominem , & res humanas non

tentia, ex cujas finu erupit, cum crea-

: Qbïæ(g

tum &ii.

e al

negligi , fed potifimum curari.

CAPUT XXXVIIL

471

TA

o. Cum ponnz'em nuübem vc-fumentum ejus, : & caligine illud

quafi pannis infantide obvolverem ?

? [nd

ro. Circumdedi illud terminis meis, & pofm ve&em, &

oftia,-

etendit

u Etdixi Usque huc venies, & non procedes ampllus, &

hic confringes tumentes flu&tus tuos.

of

-12. Numquid poft ortum tuum præceplih dllucu]o,& often-

dxftl aurors locum fuum ?

]bilatent

13. Et tenuifti concütiens extrema terræ & excufïïftl im-

pios ex ea ?

quái de

14. Refüituetur ut lutum flgnaculum & ftabit ficut vefti-

fnentum :

, Cuta

Qs. Auferetur. abi 1mpus lux fua, & brachium excelfum con—

d quid Id

fringetur.

tj

16. Nurrqmd-mgreiï'us es pxofunda marls, & in nov1fï'mxs

us?) Ü

abyffi deambulafti?

ais füg

17. Numquid apertae funt tibi portae mortis,

& oftla tené-

es adilici

brofa vadlftï ?

9. Num-

& omni

commene

9. Cum ponerem , Gc. 5 De mari Io-

ab iis fumpta , qui veltimentum, ftra-

[

quitur allegoria infantis recens nati.

gulum, aut tapetem a pulvere, tineis,

& alns hujusmodi excutiunt.

Sic

lu , Ub

Nubenz 've?:mentwm ew:) Nubes &

caligines,

qu& mari incubant, quaü

enim Deus e finu terra. malos excu-

Perpit de

t«enulflïmum velum funt, quo ipfum

tit, quafi dicat

An tu, cum Deus

tmnare obvolvitur.

de fceleflis hominibüs vindidam ífu-

p dc pih

jJvn

IO. Terminis mtis.) A me flatutis, mere voluit , illi adfuifti, & qmü tuo

js anguh

& fixis.

indigeret auxilio, opem tulifli ?

Vetlemn, 65 afhpz YJm rnta, & litora,

l14. Reffirtuetur. ut luzum fegnaculum.)

06 pzme

quibus coercetur

In demortumum locum alii - fubfti-

Proptet

lI. Hije cozfrizges, Efr) Hifce fco-

tuentur ex eadem materia , quafi luto,

pulis ; hac arena.

poft varias mutationes aliis homini-

& orute

12. Numquid pofl ortzm mzmz, ($c. ?)

bus in hanc lucem eductis.

ii d 2

, nt n

INumquid natus eras, & aderas tu cum &

Signaculum.) Ylominem videtur 1 in-

surora, & diurna lux creata eft ?

tellizere, qui divina imagine, & ü'nm-

Dzluculo) Ut Oilretur, & lumen

litudine fignatus eft.

ens 4

fuum fpargeret.

Staä:tfmt 've/fzment,zm;) Sunt enim

N

D

ijdg?t auroret locum [utmn ?) Often-

humana corpora

quali veltimenta

difii, qua cceli parte fokfupra horizon-

quedam animorum , hzc autem velti-

hglta qm'

menta, ut dicitur, Pfalm :01. 27. Ve-

tem deberet emergere :

j É UII!W

13. Teneifli concutiens extrema terrie.)

tcmfcum, 6 ficut. operzorium : mutanmr,

"Tribus fequentxbus verficulis. brevis

& pereunt.

o Q*

digreffio, que poeticum ftylum non

1$. Lsx faa.) Nit& lux , queg morte

g [

j M

dedecet, interferitur de terre guber-

extinguitur.

, Ratione, &peccantium vindi&a

Brachium exceljum.) . Potentm*n &

omnipo"

" Hebreo ad verbum eft, 442 tenendzm

fuperborum vis.

m qu

n uliós zerramy, & videtur metaphora

17. Por/4 morm.) Subterranez adx—-

-

LIBRTJOE

472

)

1. Num-quid confiderafti latitudinem terrae ? indica mihïj

fi nofti, omnia.

-

)j

genui

-

19. Ín qua via lux habitet, & tencbrarum q

uis locus fit:

Y

y.

o. Ut ducas unumquoäque ad terminos fuos, & Airgtetlliggs;;

abyiïï

femitas domus ejus.-

21. Sciebas tunc, quo

d nafciturus effes ? & numerum die-

UW

-

at gj

rum tuorum noveras ?

n

22. Numquid ingrefiu

s es thefauros/ rivis , aut thef;urbs-

grandinis afpexifti ?

pem

,

23.

:

Quae preeparavi in tempus hoftis,

in diem þggnæ, &

1 tet'

.belli?

:

j

24. Per quam viam fpargitur lux , divid

iturv ceftus fup;e.ïl"

terram ?

i

dquar

j»

25. Quis dedit v

ehementiffimo imbri curfüm ,Av & viam fo-

nanüs tonitrul.

-

tübi:

26. Ut plueret fuper terram-ab

äclue homine in deferf.o,'ubi :

&ullus mortalium commoratur :

edit

27,

27. Ut impleret invi

am, & defolatam, & produceret herbas.

QUs (

v'irerntes ?—

.tus, & caverng, lnfömus.' LXX. ha-

23- lo te:-;zpuvsj boftis-) Perdendi, aut.

34

- bent: st tzbPb aperiemrur metu porte

male mul&andi. Hoftem peccatorem

t etia

intelligit.

"

30! :

mortis , aut janitores 1nferui videntes 1e

nmebusgt ?

Ip diem pngua,

8 édiy«Com M.

hj

19. In qua v.

;4 21;3;' babitet, 630) Ubi

armis contra peccatores pupnare vo-

-

n

D

fux, & tenebrz habitent, qu& adve-

Inero.

COnjür

24 Lax.) Mel folis lucem ; vel ful- -

pluvia

* pniunt, & recedunt, & fibi viciffim

fuccedunt.. Defcribuntur hac leo,

guris intelligit. Aliqui etiam inter-;

Plei,

& figuris poeticis.

i

pretantur de ignitis impreffionibus; &c

dæ Tæ

co. lt ducas unumquo

dque kd fermi-

accenfis exhalatio

1

&p. 4

nibus, qu& per aerem

in a

nos fuos.): I4XX. 5i duces me in ffnes eo- 9 difcurrunt.

rum, ubi fcilicet lux, & tenebr& habi-

4Eflus.) In Hebr. eft t-y 15 quadiz.

tant.

2

de quo vide dida cap.15. n. 2. fignifi-

ep. 9;

Veto [

- Semitas domns ejus.) Semitam , que

€at ventum urentem, &

cientem.

aftum fg-

: ad domum earum ducit.

tem pj

2X. Scitbas tunc, 6$c.) Tantum abe-

c$. Gurfum.) Impetum.

6j

rat, ut diei, ac no4di fpatia difpenfa-

26. Super feitram abique bomime.)

C

Y

|

"Terram defertam , & quz nullos hà-

E

res; ut neque tunc fcires; an unquam

l

et Ss

|

vifurus effes lucem, &c.

bet homines; a quibus colatur.

&Wum |

22. Thefauros nzvis.) Poetice, & ex

27. bepleet.) Fiumore molliret, &

-

tetpret

fecundam redderet, quod ad liberta-

3

vulgari opinione loquitur ; putat enim

vulgus magnam vim mnivium , aut

tem, & magnificentiam Dei pertinet, -

lm

grandinis intra nubes collecam de-

qui in defertis etiam herbas at ne-

ET

Aj

promi, & eäundi ;'uper terram,

miz:i pz*efgtura.se

CAPUT XXXVIVILP

X

L

28. Quis eft pluvize pater ? vel quis genuit ftillas roris?

2 hi,

ag Dec

5

sit:

ujus utero ggfeiïa eft glacies? & gelu de cæIq quis

genuit ?

ntells.|

o. In fimil

itudinem» lapi»disf aquæ durahtur; & fuperficies

abytfi conftringitur.

31. Numquid coajungere valebis micantes ftellas Plejadas,

um de ]

aut gyrüm Ar&turi poteris diffipare ?

lefäuros

32. Numquid producis Luciferu:

n in tem

npore fuo, & ve-

fperum fuper filios terree confurgere facis ?

549 Num

n$, &

quid nofti ordinem coeli, & pones rationem ejus

jn terra ?

"

2

4. Numquid elevabis in ne

$ fupei*

D

bula Vocem tuam, & impetus

aquarum operiet te?

jam fo-

/.95. Numq

uid mittes fülguraz & ibu nt? & revertgehtia dicent

tibi: Adfumus?

rto, ubi

56. Quis pofuit in vifceribus hom

inis fapientiam : vel quis

dedit gallo intelligentiam ?

herbus

37. Quis enarrabit coelorum rat

b€

Y

ionem , & concentlim ceeli

quig dormire faciet ?

—

19 Quis

A8. .Qüandg

jendi, aut.

28. Parer.) Au&or, phrafis poetica,

te&cdit, Vefper-, cumillumïfulb hxo'ri-:

ut etiam qua fequuntur. -

zonte cotiditum fubfequitur.

:ccatorþm

30. Durantur.) ln glaciern.

22. Ordinenï cæ/.i.) Aftrorum fcili-

4byff-) Aquarum profundarum.

cet, & quoad ordinem, quem fervant

n hifce

31. Conjungere valebzs, E56.) Ut eoo

inter fe, & quoad motum eorum.

nare Yo-

ceonjunxi, & vim indidi ad ci

jendas

Pones rationem ejus s2 lerra ? )'Aih*o-

pluvias.

rum rationem fíe putabant affecuti

y Vei fUI'

Plejadas.) Sunt feptem flellz , cau-

Mathematici , & illam fe in terra po-

m intr- -

de lauri inharentes ex Plin. lib. 2.

onibus &

fuiffe, & machinis expreffiffe exiftima-

cap. 41. quas etiam Virgilius nominat.

bant, fed nimirum multa adhuc inco-

Dd aeem

in EHebr. eft, 55 cimab, quam vo-

nita latere, tubus dioptricus his die-

cem Vulgatus varie vertit; nam fupra

bus oftendit.

Vel, ponere rationes,

, ,,,äiw-

cap. 9. num. 9. vertit, Hj475; ; Amos

& ordinem ceeli in terra eft exequi,

ä : f]gniä-

vero cap. $. num. 9. Zirc&urzz. hic au-

& explicare leges ccli, motum, &

fun f

tem ,Plej;zdm.

influentias ejusdem in hac inferiora.

Gyrum. dirüuri.) Stellas, que funt

34. Elevabis ia nebula vocem tuam ? )

circa polum Arcicum. In Hebrzo

Pracipiens , ut pluat.-

hgm/'?if")

eft 5»p5 ce//, quam vocem alii 47-

Aquarum.) Ad tuum juffum depluen-

villos t

&urum , alii Orreza , alii Cyzofuram in-

tium.

36. Galo smteligentiam.) Ut cantu

terpretantur.

:ïuret,&

32- Lwciferu

2.) ?Luc'ïfär, & Vefper

no&is horas diftinguat.

uibeti

eadem ftella eft, fed Lucifer dicitur,

37. Rationem.) Difp

ofitiOncm $ 0f-

eifinth

e€um mane Solem mox oriturum an-

dinem, ornatum..

J v

QOoo

M

! —B,z'äl, eum Com. Menochb. Tom, IIL

N

474

LIBR1]JOB

38. Quando fundebatur pulvis in terra; & glebae compingeé-

$Q

bantur ?

6 Q

39. Nummquid capies lezenae plædam & animam catulorum

terra fa

ejus implebis,

1 U

Pfat.

40. Quando cubant in antris, & in fpecubus mfïdlantur?

00 40

41.*Quis preparat corvo eífcam fuam, quando pulli ejus

L G

146.9.

clamant ad Deum , vaglentes, eo quod non habeant cibos ?

pergui

CAPUT XXXIX

N

ptaefept

Deus zþf Stob offendit- mirabilia opera [ua in ibicibus ,. onagre,

10 N

vbinocerote , [Irutbione , equo , & aquila ; arguens eum , quod

aut Con

II À

cum zþ/o con!endere voluerit : quibus 5Fob commotus,

& dere

agnofcit [e temere locutum.

D. 1

Umquid nofti tempus partus ibicum in petris; vel partu«

ateam !

"N

rlentes cervas obfervafli ?

15

2. Dinumerafti menfes conceptus earum, & fcifti tempus

partus earum ?

14 (

Yere cà

— MÁ—

3. Incurvantur ad foetum, & pariunt, & rugitus em]ttunt

4. Separanturfilii earum, & pergunt ad pattum.: egrediun-

proinde

Tutribos

tu Ts

& non revertuntür ad eas.

5: Quis

P

!ll

Concentum celi.) Ordinatiffimum cur-

vertitur; nam D. Hieron. Prov $.1

Ut eam

fum

tranftulit Aizzz/uz ; ID4XX. vero hoc

10 tatur;

loco habent reay£A^aQo», quod Latine

Qils (0.9

Dormire.) Cetffare.

6. Dtm

38. Fundebatur pulvis im terva, Ec. )

dicas, &rcocervum. Alil Capream ma-

Quandg .tellus de fe arida, & pulveri

]uerunt.

Porro Ibices funt capre fil-

l itrra

fimilis compingebatur,. & quafi con-

vellres. Vide Plin. lib.8. c. 55.

lgno-

deferty

rater autem . tempus partus Ibicum,

7. Mi

erefcebat in glebas.

Tequent

39. Capres leene pradam. ) Docebis

quiain praruptis montium jugis, &

Jeene rationem venandi, .

& predam

cavernis nemini perviis habitant.

folitudis

capiendi.

Parrurientes cervas obftrvaffi ? ) Pro-

Clemo;

. Anigmam .«

m-p/eþu ) Naturale

pter eamdem rationem difficile eft

0pis j

QQte

predze defiderium ; eft enim 1eo ani-

v& fere degant in filvis.

cervarum partum obfervare, cum cer-

mal voraciffimum.

Pineda pu-

9. Rbj

CAT. Quis praparat corvo efcam fmam ?)

tat fenfum effe.

Tuane fapientia,

, ! fünim

Cum a parentibus in nido deferuntur,

atque providentia,-o Job, prefcripfit

Ys jpfs

cervis certum

& flatutum. tempus

Vil P

five naturali quadam oblivione, five

quod plumis aibicantibus veftitos pro,

pariendi ?

Sf r'ï)"'e

fuis non agnofcant; interim vero a

* Inmr"v;zmur, &c. ) Ad emtendum

Mitttote

Deo aluntur vel rore, vel beftiolis,

fcetum

ll p

quales funt vermiculi , aut mufca cir-

Rogitus emittunt. ) Pr& dolore.

Ommnit

cumvolitantes.

4. Sepzzrantnrfln earum.) Cito enim

Verfandl

ictn.) Hebraica vox wlpyv]zzba!g,

hinnuli crefcunt ,

ut docet Ariftotel.

1 s

IB

non eodem modo ab omnibus

lib. G. de hiftor, animal. Cap. 29. a$

"0 i

LL

CAPUT XXXIX.

Li

475

Tpingé

Qms dimifit onagrum liberum, & vincula ejus quis folvit?

6 Cui dedi in folitudine dómum, & tabernacula ejus in

Kulorum

terra falfuginis.

^. Contemnit multitudinem civitatis, clamorem exa&ons

intyr?

non audit.

ulli eju

bos?

8. Cucumfplczt montes pafcuz fus, & virentia quæque

perquirit.

9. Numquid volet rhmoceros felwre tibi, aut morabitur ad

preefepe tuum ?

Qagri

10. Numquid alligabis rhinocerota ad arandum loro tuo:

J qui

aut confringet glebas vallium poft te ?

r

1r. Numquid fiduciam habebis in magna fortitudine ejus,

& derelinques ei labores tuos ?

I2. Numquid credes illi,

quod fementem reddat tibi, &

| pit

aream tüam congreget. -

-33. Penna ftruthionis fimilis eft pennis herodii, & aCClpltTIS.

tempus

14. Quando derelinquit ova fua in terra, tu forfitan in pul-

vere calefacies ea?

Qoo 23

IS. Obh-

ttunt

proinde per fe fibi vi&um qu&runt a

turas in aream plauflro trahat, ut fa-

'redmr

yatribus feparati.

ciunt boves.

$. Quis demg/'t onaprum liberum? )

19. óirutbionis.) De firuthione, &

j

Quis eam onagro, id eft, filveftri afi-

ejus natura vide Plin. lib. 10. c. 11. in

)rov (

no naturam indidit, ut hbe1

& vin-

Hebr. eft. 339 rezani5 , quam vo-

vero hoc

culis fo.utus vagaretur in faltibus?

cem aliqui Pzvezerz reddiderunt, alii

od Latine

6. Domum.) klabitationem.

ut Chaldaus r4/wm füveffrem.

Sed

rA fd«

-

I terra fa/fugmz;) In folitudine, in

recolcndum eft, quod non femel mo-

capræ f'

deferto.

nuimus , in pr0prns nominibus ani-

gno

7. Multiudinem crvitatis. ) Vrbis

malium , flirpium , gemmarum &c.

lblcum,

frequentiam non novit, cum degat in

tes.

miram effe varxetatem inter interpre-

]UZIN

folitudine.

itant

Clamorem exat&oris.) Opus ex1gentls,

Heredii,

4rczpnm ) Hebræa vox

"

& opus imponentis, quod domeftici,

una tantum eft H-»p34 b.efd;z/;, quam

ficie €

& cicures afini patiuntur:

cum al

alii czcozzam , alii zzlvas , alii yorþäy-

9. Rbimoecero:.) Ferum eft animal,

"jonem , all cygmum, ahl acciprtrem s

inedi pu

m fumma nare habens cornu, quod

ali «pwpam vertunt.

Varie etiam

fzprenüa ,

vis ipfa Grace vocis fatis indicat.

nofter reddidit Interpres.

Porro He-

ggiptt

Nide Plin. lib. $. cap.to.

rodius ex genere Aquilino eft Falco,

teropui

Servire ::5;.) Nulla enim arte rhi-

aut Hierofalcus. Contextus vero fen-

nocerotes cicurari poffunt.

tentia effe videtur:

Agnofce meam

mteüdum

Il.

Derelmqne: ez. labores

F05 ? )

in flruthione prov1dent1am, qui cum

Committes ei laborem tL.um glebas

avis non fit; alas tamen illi herodii,

ore

verfandi aratro '

atque aucxpurls fimiles affixi , ut iHius

sto enit

12. Sementem veddat. ) Cum ufura

curfus in ma

naà corporis mole incita-

Xnüofe!

agro fuba&o.

tior effe poflet.

Fruges ma-

d

j T

Aream tuam copgre get

l4 Derelmqui vva [üua ia terra.)

476

LIth]OB

15. Obhwfmtur, quod pes concuïcet ea , aut beiha agn

Mf |

contelat

pandet

16. Duratur ad filios fuos quafï non fint. fu1 fru&ra labora—

aT

vit nullo timore cogente.

adu

17. Privavit enim eam. Deus faplentia, nec dedit illi intelli-

)P

gentiam.

aque j

18. Cum tempus fuerlt,m altum alas erlglt deridet equum,

Qu

& afcenforem ejus.

fpiciur

19. Numquid præbebls equo fortitudinem, aut cncumda—

20 ]

bis collo ejus hinnitum ?

fuer

20. Numquid fufcitabis eum quafi locuftas ? glona narium

31]

ejus terror.

'1'2!

21. Terram ungula fodxt, exultat auda&er : in occurfum

fc1t? |

pergit armatis.

^

»

22. Contemnit pavorem, nec cedit gladio.

j

23. .Super ipfum fonabit pharetra,wbrablt hafta, & cïypeus.

Rum :

24. Fervens, & fremens forbet terram, nec reputat tubæ

3f

fonare. clangorem.

Tum,

25. Ubi audierit buccmam,dmt Vah' procul odoratur bel-

lum , exhortationem ducum, & ululatum exercitus.

26.Num-

Dfm t

Nec illa fovet; ut pullos excïudat,

20. Ou«ff Lenftas. ): Saltu enim fe

Ü

fed temere dereli&ta fotu puh erxs ani-

equi ita attollunt , ut locu&as videan-

mantur.

tur imitari.

Piu-

Gloria narium ejus.) Generofï nares

15. Pes.) Alicujus tranfeuntis.

rima ova pariunt firuthiocameli , ut

diducunt, & ut ille ait /þzmnt d:? AA-

docet Plin. l. ro. cap. 5 2. itaque facile

rlült! zgm:m

1RE

fit,;ut aliqua a feris conculcentur.

Terror.) Quem aliis füa ferocm in-

utlunt

1ndic

16 Duratur.) Immifericors eft.

Fruffra laboravit.) kuod ad fe atti-

23*

Somabit þ/)z'retnz ) Qua eques.

N

net, fruflra laborafTet ova illa defo-

infiru&us eft.

diens, & derelinquens, nifi aliunde

24. Serber terram. ) Terram unoula

Eujo;

fodit.

Qu0 mj

Deus providiffet, ut pulli nafcerentur.

iantur

Nullo fxmwe foaenrc) Sed ex üupl-

Nec reputat tuba [omare clangorem.)

ditate , & fïohchmte natura.

Neque

Non curat fignum tubæ, cumxeccptm

M E

enim cauüm ullam habet ova defo-

camt

Mutant

Apitr.

diendi ex timore, cum viribus validus

eS. Dicit, vab.) Vah eft interje&ío

fit, & vim arcere poffit, fi inferatur.

letantis,

& exultantis.

Cum audit

teS, üt.

Deridet equum.) E quum, & equitem

tubze clangorem, letatur, exultat, ftare

, o P

loco. nefcit.

quodammodo ridet, quia eos curfus

»ängum

velocitate (uperat.

Procul odoratur belum.) J Ex caf*tmrum

Q qu

19. Circumdabis colle ejus binnitum ?

flemltu a. militibus exutato & tuba-

Hld ltm,

Vim hinniendi equi collo faucibus

rum cantu prafagit. bcllum, & mira

R)j(' p

inferes.

alacritate ad illud fermr

BU en

LY

At n

SOCIAABUT XXXIX & XL.

479

ftia api

26 Numqmd per fapientiam tuam plumefcxt accipiter, ex-

-pandens alas fuas ad Auftrum?

3 labora-

T. Numquld ad preeceptum tuum elevabitur aqmla & in

v

arduis ponet nidum fuum ?

1 intel

28. In petris manet, & in præruptis filicibus commoratur,

atque inacceffis rupibus.

equum,

29. Inde contemplatur efcam, & de longe ocuh ejus pro-

fÍpiciunt. ;

Itcumda-

40. Pullr ejus lambent fangumem & u'blcumque cadaver

fuerlt ftatim adeft. -

BI

$1- Et adjecit Dominus, & locutus eft ad ob:

53. Numqmd qui contendit cum Deo, tam facile conquie-

Ceutfüm

fcit ? utique , qui arguit Deum, debet refpondere el.

135 Refpondens autem Job Domino, dixit:

24. Qui leviter locutus fum, refpondere qu1d poffum ? ma-

h Clypeus.

pum 5mieam ponam fuper os meum.

3t tubd

45. Unum locutus füm , quod utinam non dixiffem, & alte-

rum, qmbus ultra non addam

r bel

CAPUT

XL

6.Num

Deus arguens fob, quod vvifus fit ju[titie ipfius detraxiffe, offendi

y enim fe

ei /uam potentzmn in Bebemotb , €? Leviatban , filentium

35 videan

ei imponens.

eroft mares

fpondens autem Dominus Job de turbme dixit :

qnt de t

ïRE

2. Accinge ficut vir lumbos tuos :

1ntelrogabo te, &

mdlca mihi.

ferocit 1

Ooo a

3. Num-

2"2 eqUCS

Exborzationeza ducum.) Clamorem,

quod habemus Matth. 24. 28.. Uzcwam-

quo milites, & equi excitantur, & ani-

que fuerit corpus, sliuc congre gabumntur

m ungu

mantur.

& aquila.

Z'W/ffm )

26. Expandens alas fnas ad Aufiyum.)

32. Tum facile copquiefcit ? ) Urget

Mutant enim novis veteres plumas

Deus Jobum, & quodammodo ndet,

accipitres, flante Aullro, alas quatien-

quod fe cum Deo difputare velle dixif-

tes, ut decidant veteres.

fet, nühc quod refponderet, non ha-

nterjeto

beret

um auit it

30. Pulli ejus Lembent fampuimem.)

ltb fiare

Sanguine pafcuntur defluente ex pr&-

35.

ü»u»m.

LI

. E6 4lferum ) Pauca

da, quam matres aquile deferünt ad

quzdam locutus füm parum confide-

mdum

rate, quz jam , fi fieri poHït, dicta no-

ftrorum

& tubi*

bicurique cadaver fuerit, &6c.) Vul-

; ( m

tures enim, qui ex Aquilarum genere

endens , &$c. ) Vlde fupra C&Po

fuuc, in cadavera invelant. Simile eft

"r

num. f. &3.

$75

LIBRIJOS

ä

y.(

3. Numquid irritum facies judicium meum : & condemna—

ferree

. ^bis me, ut tu juftificeris.

r

4. Et fi habes brachium ficut Deus & fi voce fimili tonas?

s. Circumda tibi decorem, & in fubhme erigere, & efto

b g;ac

p

glorlofus & fpeciofis induere veflibus. .

ibi

6. leperge fuperbos in furore tuo, & 1efp101ens omnera

I

arrogantem humilia.

2 Refpzce cunctos fuperbos, & confunde e05, & contere

tibus.

ampxos in loco fuo^

]

lices to

.8. Abfconde eos in pulvere fimul) & facies eorum demerge

in foveam:

Ij

fiducia

9. Et ego confitebor, quod falvare te pofï' f dextera tua.

10. Ecce Behemoth , quem feci tecum, fænum quafï bos

iT

€omedet :

forabit

— 9

11. Fortitudo ejus in lumbis ejus, & virtus 1111us in umbili-

1j 0

Co ventris ejus.

12. Stringit caudam fuam quafi cedrum, nervi tefticulorum

hLa €n

turi off

ejus perplexi funt.

1. OP'a

fora fu

; Lritum facies judicinsm. meum.)

ftie, ammaha, jumenta.

Hoc tam en

duj

Improbabis judicium meum, & illud

loco unum aliquod peculiare animal

na, &i

injuftum efle dices, & 1n1quum.

44 ?

—

—

defignatur, quod numero plurali Be-

&ipuum

4. Etfr,) Id eft; numquxd

hemoth dicitur, quod mole corporis,

Brachium.) V1res, potentiam.

aut feritate plumbus beftiis par cenfer1

fimum

Simili'vece fonas. ) Voce, immo

poffit.

lees auctores in eam abeunt

pelia,

thole

fragore, qualis auditur, cum ego to-

fententiam , ut elephantum effe-velint,

nitru aerem, & terram concutio.

Sanchez taurum defcribi exiltimat.

emm dl(

« $« Cireumda tibi decorem, 6$c.) Quan-

Quem . feci tecum.) Ut te, vel apud

Xime ho

tumvis ad majeftatem te compone.

te , id eft, ut apud te effst

; &tibi de-

fobeh

6. Dijpt?ge füperbos, &c.)) Difperge,

ferv1ret quod tam elephas ; quamtau-

App[h

eoerce, malis mulcta, perde fuperbos

rus facxt, ille in bello, hic domi.-

',/1") E!

peccatores , fi potes.

I1. Fortitedo ejus :m lumbis ejus.)

fm, &

2. d leco fuo. ) In 0dem loco, in

Vis generandi i in lumbis ejus efl &in

Gl i i

umbæhco.

E

quo füperbiunt, V101ent1 funt,. & in-

jufti.

lm umbilico ventris.) In ea ventris

Vdi i

9. "db feonde eos in pulvere

in pul-

parte, in qua eft genitale membrum ,

quo F.lq

Yere , & fovea fepulchri.

quod, ut notat Sanchez, in tauris eft

àulo

f

ad umblhcum in ventris medio.

9. L't ego confitebar , &c. ) $1 id pre-

at

ftare poteris, ego etiam confitebor,

12. Girzmgit! caudam feam qsz:' ce-

fivety

& przdicabo te fortiffimum , cujus fa-

drum.) |lXX. habent, erexit. caudam

glatium

fus alieno auxilio non mdlgeat.

ffeut. cuprelfum ; hone&e

& prudenter

töar,;[, (

1o. Behbemorb.) m333r13 behema , He-

hoc loco caufa, dxc:ltur pro genitali

re,&1

braica vox animal fi

nificat, & eft ge-

membro.

Aliü de probofcide ele-

"üri f

nerale. nomen fub

[:

orma fcemmma F

phanti hoc intelligunt.

Wt

In

utrumque fexum comprehendens.

Perglexi.) NMenis, & aervxs miro

N

l

plurali dicitur nyor3 4esemor? , be-

artificio formati:

ho Wt

CUP TT Xb

;

/

?

ndemna:,

E Ofï"a ejus velut

Crrece.

fiftulee zeris, cartilago illiu»s quafi laminse

li tönas?

I4. Ipfe eft principium viar

um DéL qui'fecit eüm, applica-

; & dio

bit gladium ejus.

15. Huic montes herbas ferunt : omnes beflize agri ludent

*

o

ibi

16. Sub umb

k

ra dormit in fecreto caïami,'&; in locis humen-

L*ontere

tibus.

17. Protegunt

umbrae umbram ejus, circumdabunt eum fa-

Jemerge

lices torrentis.

18. Ecce abforbebit fluvium, & non,mirab-itür

fa.

fiduciam, quod influat Jordanis 1n os ejus ?

):& habet

uaft bos

19. In oculis e

J

us per«

jus quafi hzïm'o capiet eum, & in fudib

fgrabit nares ejus.

20. An

gj

13-. Offz c/'jx':.r '"vc;z'zxz' ff la avis. ) So-

Be/?ü agri Indemt ib:. ) prope eum

"ulorurm

lida enim , & dura funt elephanti, &

nihil timentes ob affüetudinem, &

tauri offa ; & veluti fiftule , quia per-

quia nec elephas , nec taurus carnibus

forata funt,

vefcitur.

108

Quafi Lenine ferree.) Quia duriffi-

octamen

16. Et i Jacis 6ummti&u£-) ZElia-

re animal

me,é&rumpi dit£cile poífunt.

nus de animalibus lib. 1. cap. 7. 25.

I4. Prinempium viarum Dez.) Prae-

. docet elephantos locis humentibus de-

lurali Be-

&ipuum inter opera divinà, excellen-

le&ari, imo genus quoddam elephan-

corporis,

tiffimum, & maximum. inter quadru-

ar cenfert

torum ipfe appellat Pz/zfre. Detan-

m abeunt

pedia, quia elephantus magnitudine,

ris, & bobus idem conftat, & fatis in-

& mole corporis excellit.

'Taurus

dicat fomnium Pharaonis, cui vacca

[ 'Velim,

etiam dici potelt precipuus, quia ma-

oftenfie funt per vifum juxta humen-

timat.

tem iNili ripam pafcentes.

vel ap

xime homini utilis, & propagande

foboli, & ufibus agricultura.

19« iforbebir fimvium,) Klvperbole,

&tibide-

- pplicabit gladium ejus.) Particulam,

.licet pro mole corporis tam elephas,

qnamtzu-

6j;5, Eim, Sa putat pofitam effe-pro,

quam taurus.largo potu indigeant.

domi.

fum , & fenfüm effe: Deus poteft fa-

Jnffuaz fordanis 52 0s ejus.) Speratfe

ir q

eile interimere elephantum ,. alioqui

fluvium exhaurire poffe.

d tin

nullus aggredi audeat.

Alii nomine

19. d» eculis ejus,

gladii intelligunt cornu rhinocerotis,

elephanto vidente.

) Ipiþ tauro, vel

| lvefim'S :

quo Elephas confoditur. - Sanchezde

Quafr hamo cabpiet eäm.) INaribus

mb

afilo, five eftro interpretatuür, quo

perforatis , & circulo immiffo, quod

5

',

agitantur, & quafi gladio fodiuntur,

cum juvencis fieri conílat ; an vere

&favet vox Hebraica 393 «c5ere, que

etiam. cum elephantis fat, non fatis

;0,;4/;' (t

gladium fignificat , & a radice 393r

compertum habeo.

Vel fenfus eft:

"774

ebarab, deducitur , que ficcare, ebibe-

An capiet quifquam elephantum aper-

re, & haurire fignificat, quod afilis

te, & fineinfidiis? Nequaquam.

enitalk

tauri fan

d

" -/hdibuy. ) Sude

venit.

guin'gm fugentibus bene con-

, ligno aliquo acu-

de de

-minato, & faftigiato.

Ig. Huic montes berbas feramt.) Fce-

Perforabit mares.) Ad ferreum cir-

no enim elephas, & taurus pafcuntur.

culum immittenldum,

-

[

4$6

LIBRI TOEB

-»zo'. |An extrahere poteris Levi'athan» hamo;

& fune li gab*irs

-

)!

linguam ejus.

z

21. Numq

uid pones ci-rcuhim in nari

m | pa]

perforabis maxillam ejus ?

w

büs' qus, autjþ ai?milla

1

23. Numquid multipl

»

Mil

iclaþ'it a

d te .precesj aut loquetur tibi

lmoHia' l.

23..N

umquid feriet tecum pactum; & accipies eum fervuin

;

fempiternum ?

-

24. Numq

UI

d illudes ei quaf! avi, aut ligabis eum an]cillig

K

tuis ?

|N

t eum amici, di*vidfänt,illum negotiatores ?

elo f

25. Conciden

.46. Numquid implebis fagenas pelle ejus ,. & gurguftium

5 ÀN

Compo

pifcium capite illius?

57. Pone fuper eum manum tuam: memento belli, nec

1

*

ultra addas loqui.

otis gj

-28. Ecce?

$?

20. Le"uz"-dh.tb:;n./) Id eít, Balenam,

non poíle , ut cicuratur taurus, & pa-

formid

TNon tamen defunt,

qui terreftrem

rere cogitur circulo naribus inferto ,

&C

draconem elfe velint.

VidePinedam

ut diximus num. 29.

,

preme

ad hunc verficulum quaft. 3. num.

Armilla.) Annulo,fibula, five uncino.

0; & fequentibus. Hebraica vox

22. Mtultiplicabit ad te. preces,). Mli-

"

rys5.idem eft quod copziatzo vel fo-

tefcet, blah

per en

ejus*feroci:.

dietur,- ptecaþitun fraca

"

m

eitas [uo, vel ffüimer traditur, vel

additamentum , vel comitatum , à va-

23. Feriet tecumpatium ? ). Ut ii fa-

Mene

dice 39 /zv2 , quod eft, copzlare, &

ciunt , qui cum refiftere non poflint ,

dum eff

in hoitium manus quibusdam. condi-

"3n £banin firpens, vel draco, quafi

tionibus fe tradunt.

fetfüs e

dicatur Draco copulazs frbi , at alis co-

Tecorder

pulatus , quod fcilicet magnitudine

24. Quaff «vi.) Ut fit;cum filo,

uj

trà f

corporis multos dracones; feu pifces

aut refticula pedi injeda, aviculz li-

* pupi

continere videatur ; vel quod ejus

gantur, & pucris, aut ancillis ad lu-

nss

fquame fibi mutuo tenaciter copu-

füm traduntur.

Titoren

lentur, & adhzreant : vel quod mi-

2S$. Cencident eum amici , 'fj)c-. ) INon

Tiantem

n

no

)res pifces cete grandia comitentur,

id de Leviathan fieri poterit, quod de

& illis affocientur.

thynnis, v. g. fieri folet, quos captos,

I.A/Tc

Hamo.) Hiamo pifces parvi capi,

& in frufta concifos, & muria con-

Quarhqï

& ex aquis extrahi poffunt, balenz

ditos , aut amicis donant pifcatores ,

Q'edyer

non poflunt.

aut negotiatoribus vendendos tradunt.

unm,n

Fame ligabz linguam ejus,) Eff ex-

26. Pe/le ejus.) 9ynecdoche, pars

tendum

pro toto cor

pofitio pracedentis hemiflichii; cum

molis eít.

pore ejus, guod magna

Dottus r

enim líamo pifces capiuntur, ori , aut

nullus 1

fingut hamus efune pendens infigi-

Gu;/*gu/litlmlvz:kiüm. ) Fifcellam, naf-

hat ol

tur, & lingua quafi ligatur , cum ab

fam pifcatoriam, in qua parvi pifces

facile in

levatli

animante pro arbitrio moxi/eri non

grediüntur , non aut?m gran-

P

eritiale

poffit.

s

diores.

quis (

o1. Numqn:

d pones circulum 5 €$6. )

27. Pene fmper etum mxm;zzm.) Si ag-

$P qu

eignificat ferox hoc —animal cicurari

grediaris injicere ;lli manum.

lil

:

N

CAPUT XLI.

X

e [ie

"his

48t

28 Ecce, fpes ejus frufnrabïtur eum: & wde*ïtlbus cunähs

t atimilla

p'ræmpltabltur

CAPUT*'XILIL.

NÀ

etur abl

Malzz*za DBebemotb arguitur . juxta illiüs memlym duritiam ,

Á

€ Juperbiam.

fervum

On quafi crudelis fufcitabo eum : qms enim refiftere

"N

| ancillis

poteft vultui meo ?

2. Quis ante dedit mihi, ut reddam ei? omnia, quae fub

coelo funt, mea funt.

tes ?

5. Non parcam ei, & verbis potentlbusJ & ad deprecandum

pultium

compofitis.

]li. ne€

4. Quis revelabit faciem lndumentl ejus? & in medium

-

-

$ Ecte

oris ejus quis in'rabit ?

o —À

5. Portas vultus ejus quis aperlet per gyrum dentlum ejus

formldo.

ns, &pa

infeto,

. 6. Corpus illius quafi fcuta fuüha, compa&um fquamis fe

prementibus.

ve HHCIHO

7. Una unl conjungitur, &

ne fplraculum quidem incedit

(tfi). )M-

tur fradd

per eas :

8. Una

Mementa bell; , €/c. y Putatibi bellan-

us precabor leviathan alicui effe

Uif

dum effe cum ferociffima bellua. Vel

?

j pofínt

fenfus eft:

ftum, cum meis polleam viribus,

m cona

ita te ladet, ut perpetuo

necfit, qui mee refiflere poffit vo-

recorderis tam temerarii pralii, nec

Iuntati.

ultra fis aufurus cogitare , aut loqui

2. Quis autemdeait mzä:, &c.) Poten-

eam H]O,

vicile l-

de pugna cum ceto iterum. ineunda.

tiffimus fum , nec ullius egeo.

fis ad l-

28. Spes ejus fruflrabitur. eun.) Pi-

3. Non parcam ei. ) Sl velim levza»

fcatorem levxatham extrahere co-

than perdere , facile poffim.-

nantem.

Ki-vioin poteutibus, &c.) N erbis

(;.) N1

1.

ad perfuadendum potentibus non utar,

Iuod de

n quaff crudelis , &c.) Senten-

y captos,

tia verficuli hujus videtur effe.

cum cogere.poffim pro poteftate.

Quamquam leviathan potentiffimum

4. Quis revelabit n mdumena

ia c0n

creaverim , & tanquam maris tyran-

ejus ? ) Facies illa res eft, que prima

(cator

num, non tamen hoc mihi vitio ver-

v1denda Occurrit.

Accipitur ergo hie

smdunt.

tendum eft, quafi fim crudelis, fed

pro capite, & facie, five rictu balenz

4 ; P'MB

potius mez trlbuendum potentiz , cui

hoc fenfu.

Quis ru?cum faciei ejus

mqgnæ

nullus refiftere potefl.

banchez pu-

maxilis didu&is aperict ?

Indumen-

[1

tat olim fuiffe carmen quoddam, quo

tum appellatur pellis, qua caput,

G

lzm naf

facies obvolvitur.

leviathan tanquam quid dirum , &

Quis cetum ex-

l plfCCS

exitiale advocaretur contra eos, quos

coriare, pellem ei detrahere poterit,

gmn

quis odiffet.

Senfus ergo eft : non

vel audebit? Hunc fenfum efle hujus

ego quafi crudelis, & alienz opis in-

loci patet ex fequentibus.

N

rSl 3g

B;H. cum €em. Mehocb. Tom. II

Ppp

4

[

LIBRIJOSB

8. Una aitem a,ähggrebït, & tenentes fe nequaquam fepara-

rf

N

buntur,

fieque

9. Sternutatio ejus fp!endor ignis& oculi ejus, ut palpebroe

18-

diluculi,

pumdz

19)

1o. De ore ejus lampades procedunt, ficut tzedce ignis ac«

cenfae.

ei lapk

40,

1i. De naribus ejus procedlt fumus, ficut ollæ fuccenfæ.)

atque ferventis.

em h:

2l

12. Halitus ejus prunas ardere facit, & flamma de ore GJUS

egreditur.

lutum,

25. ]

14. In collo ejus morabltur fort1tudo, & faciem ejus prace-

dit egeftas.

net, q

r14. Membra carnium ejus cohzrentia fibi : m1ttet contra

"3

eum fulmina, & ad locum alium non ferentur.

Ícente

1s. Cor ejus indurabitur tamquam lapis, & ftringetur quafi

malleatoris incus.

fatus

16. Cum fublatus fuerit, txmebunt angeli, & territi purga-

buntur.

-17.Cum

vfupetb

9. Sternutatio ejus /þleraarfgms d

11. Halirus ejus prumas ardere facir. )

Afzgf'r

eft, vehementi motu Ííternutationis

Similis ejus halitus " fabrorum ferra-

W efl fo

ejus excitatur ignis; ficut cum duo la-

riorum follibus, quibus ignis fufcitatur,

Purg,u

pldes inter fe colliduntur: ita Stuni-

Sic balenz refp.natxo ignem excitare

Thote

ca & Pineda de ref'p'xatlone interpre-

videtur, ut explicatum eft numero 10.

timoris

tantur: reflat enim balena, & eru-

13. Ia collo eju5. In faucibus ejus

maxima eft fortitudo, funt enim den.

foiptur

&at. magnam aquæ copmm quæ cum

um 1

in fublime fpargitur, magno impetu,

tibus armatz , & illis hauriunt, & de-

49

Remutamentum ; quod "ex humano

vorant pifces , &c.

Chez de

capite magna vi erumpit , imitari vi-

Facitz ejus pracedit. egeffas. ) Pemlu

detnr

cies eorum P in quas incurrit.

pit, q

Dicitit, |[plendor igni: , quia

ibi pr

aqua, quam in altum ejaculatur, can-

14. Membra carnium ejus , Gc. )Par—»

tiam.

dicat, -& fplendet.

tes totius corporis bene compad&

pud e

Omlx ejtes y ut Palpeäm di/uculz.) ld

funt, & inter fe apte coharent.

Teftis Olaus Ma-

Mtttat ) $i mittantur.

I* c

eft fplendentes.

i Quis

nus, quil. 2r. cap. s. ita. fcribit de

IÀ locum Altum non feventur. ) Mem-

Su6/'/

b

alems

Oculi mo&u coru[cant imgem-

bra ejus, quafi- dxcat

Non movebx«

get, (ei

tium flammartm modo ; procul enim vi-

tur loco.

18« Cor ejus induralitur tanquam . la-

N

fF a piféatoribus iqnes e[fe grande: putantur.

tibus re

IO. De ere ejus lampades procedunt. )

pis» 6c. ) Pineda de naturali duritia

191

Ure enim candicantem, & pelluci-

cordis balena interpretatur.

Addit

Mn

dam aqu&.vim emittentes lampades

Sanchez poffe intelligi de morali du-

videntur eructare

ritia, fevitia,

& crudelitate.

Du-

Quim fx

-

115j

1I. F. Wehemens refpiratio ,

ratul eor ejus qula timorenon com-.

itis fi

& halitus denfus fumi foeciem exhi-

movetur.

lr

bet

Vel fumus etiam dieitur aqua

16. Sublatus fuerit. ) Cum fe in

aquis erexerit.

|

I älhns |

per fiflulas a balena in altum emiífa.

M

——

ÜUAPUT XLI

493

b fopan.

17. Cum apprehenderit eum gladius, fubfiftere non poterit

neque haífta, neque thorax :

pupebrae

18. Reputabit enim quafi paleas ferrum, & quaü hgnum

putridum , aes.

19. Non fugabit eum vir fagittarius, i in füipulam verfi funt

]ftis at

ei lapides fundae.

|Ccenfe

20. Quafi ftipulam eeftimabit malleum ; & deridebit vibran-

tem haftam.

ote 6u

21. Sub ipfo elunt radii folis, & fternet f1b1 aurum quafi

lutum.

$pract.

22. Fervefcere faciet quah ollam profundum mare & po-

net, quafi cum unguenta-bulliunt.

. Cofit

'23. Poft eum lücebit femita, seftimabit abyFum quaü fene-

fcentem.

ür quil

24. Non eft fuper terram poteftas, quæ comparetur ei, qul

fattus eft, ut nullum timeret.

] purg

45: Omne fublime videt, ipfe eft rex fuper univerfos filios

fuperbise.

Ppp2

CAPUT

nam

lr fmf )

4ngrli.) 1n Hebreo eft, t5 ei, . & pretiofas, ut radii folis funt ; ; ut

um fertae

id eft fortes, fortiffimi qulque

etiam aurum nepligit, quod non plu-

füfcitatur,

Purgaäunmr ) Soluta alvo pre ti-

ris facit, quam lutum.

n exdtite

more.

Ita explicat Eman. Sa. Zicad

22. Fer"uefcere facitt , 6c.) Motu

umero 10

timoris magnitudinem exprimendam

fuo , vel cum aquam evomit

fcriptum e

in Ezechiele cap

22

23. Pofl eum lucelst fem:m)

Ut

cibus eüf

num. 7

enim n

Et per cunüa genua fhuent

cum magnz naves concito curfü fe-

nt, &de

equa ,

urina fcilicet madebunt,

San-

runtur aqu& planities, qu& pone re-

chez de purgatione peccatorum acci-

linquitur , albefcit.

pit, qui enim periclitantur , numen

Quafr Jämfäentem 3 Canefcentem

) Pertie

fibi propitiare ftudent per poeniten-

pr& fpuma, quam motu fuo efficit.

)N

tiam. Alias*duas explicationes vile

24. Nom eff þtper terram gporeffas,

compiàt

apud eumdem.

que comparetur ej. ) Mel fenfus eft,

17. Cum 4þprcbender1t eum gladis.)

nullam effe in mundo vim, aut fortl-

ent

Si quis eum gladio percufferit.

tudinem parem fortitudini balenæ vel

j) Man-

Sub/iflere nom. poteriz.) Vulnus infii-

nullum terreftre animal cum illo, quod

movebx«

oet, fed refiliet.

attinet ad vires irfianes, conferri poffe.

Neque thorax. ) Balenæ vi, aut den-

2$. Omne fub/nme "videt, ) Defpicit.

tibus refiftet.

Vel vidct, id eft, fpe&at, molitur, nihil

um t

| d,uïlt12

19. Íz F;pulam verf? funt 1 lapides. )

nifi magnum ag gredltur

Vel fignifi-

Adit

Non plus virium habuerunt Japides;

catur, nulla re terr erl, quamv:s magna

quam fi levis ftipula fuiffent.

fit, & violenta; cuilibet rei quantum-

" d-

21. $ub £pfo evunt radii folis.) - Agi-

vis maenz, &C Occurrit interrita.

»

!

on C

tatis flu&ibus , & aqua fubfiliente fo-

Rex fuper emnes fílios [uperbie.) Prin-

lis- erlplet afpectum.

Sanchez putat

cipatum tenet inter omnes, qui for-

radios folis pro re pretiofa poni, qua-

titudine fua fuperbire poffunt.

Fibi

f, m

fi dicat, non curat res fplendcntes,

fuperbxæ phrafi Hebraica funt fuperbz,

d

84

LIBR

JoB

À

C APUT XLIL

d

& $op

fus a

Agnajïvi Stob fe infibienter locutum : && a Domino þmfertur ami-

czs ac pro illis orat,, duplicia regzpzem eorum, qua amiferat ;

IQ

tandemque plews dierum in pace quzefvzt

Qum o

qu&c

fpondens autem Job. Dommo dixit :

II

RE

2. Scio, quia omnia potes, & nulla te patet cogitatio,

fotore

- 3. Quis eft ifte, qui celat. confilium absque fcientia ? ideo

tunt c

infipienter locutus füm, & quas ultra modum excederent

fcientiam meam.

ciptt,

Domi;

4. Audi, & ego loquar: interrogabo te, & refponde mihi.

&ina

$. Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te.

15

6. Idcirco ipfe me reprehendo, & ago poemtentlam in fa-

princ

mlla & cinére.

&fex

*. Poüqua"n autem locutus eft Dominus verba hec ad Job,

n

*

dixit ad Eliphaz Themanitem : Iratus eft furor meus in te, &

H

in duos amicos tuos, quoniam non efus locuti coram me re-

fam,.

&um ficut fervus meus ïob

EM

9. Sumlte ergo vobis feptem tauros, & feptem arietes, &

ite ad fervum meum Job,. & offerte holocauüum pro vobis.

16 (

]ob autem fervus meus orablt pro vobis: faciem ejus fufcipiam

Paetin

ut non vobis imputetur ítultitia: neque enim locuti eftis ad

Duniny,

ju.

me recta, ficut fervus meus Job..

: 9. Abie-

taptrug,

s efl ife, qui celat confMlium s

Multa temerelocuti eflis, & iniquam

Omm

s

L c. )

Quafi dicat, vere ftulti

de fervo meo fententlam tuliflis.

INe-

que Tb

1111 funt,

& fapientie expertes , qui

que enim impii tantum , quod vos

Dj

putant fua confilia celare fe poffe, .ut

contendebatis , fed pii etiam ,

& fan-

bOHa j(

Deus illa

non cognofcat

& putant

&i hujus vite malis exercentür.

0 dug.

aliquid effe , quod divinos oculos fu-

Sicuz fervus meus 7o5.) In quo prae-

e& hOx.

lat.

ter loquendi modum nihil admodum

fed bre

ldeo. infrpienter locutms fum.)

) Cum

eít, quod reprehendatur.-

(icente

non ita parce, & moderate locutus

8. dre ad fervum meum ob.) QUI fa-

fum, ut par fuiffet..

cerdotis munere fungetur.

Proles,

4« Mudi , 6 ego loquar, 66c.) Precor,

Qfferte,) LXX. Wrct

Clufim

ut, fi quid eorum, que rme latent,

Faczem ejes fufeziam. ) Preces ejus

Prioreg

mterrocavero , benigne me docere

audiam.

velis.

E

€ Itfr

Ur non, smputetur. vobss. fliuieitia. )

Inj

$- uditu auris , 6c. ) "Teantea tan-

In Hebr. eft Ne woes 4jicz4m £gnomi-

tum auditione novelam, hunc vero

244 , id elt, pæna aliqua gravi , & de-

Pittsay

perfe&iuste agnofco.

decus afferente. Græczs, & x qüe

US, üt

Nif me

NU aff

6. 4dgo pæn:tmz*mm ) Statuo pæm-

äl avrcy, awco)xscfa ccu df.cazg

u

tentiam agere eorum; que peccavi.

ihus re[petbus detimmsffet , utique . "vas

t1 C

T n c'/ïïla

locati . ..

ectuga, )

gerdidillem.

*

L]

()qqx

N

r

b ABUT XLI&,.

x48.9

. t :

9 " Abierunt ergo, Eliphaz Themanites, &BaiäadSuhätes,

& Sophar Naamathites, & fecerunt ficut locutus fuerat Domi-

^f üff-

nus ad eos, & fu(cepit Dominus.faciem TJob.

r

5

frnt;

Qio. Dominus, quoque converíus eft ad poen

itentiam ïob.j

cum oraret ille pro amicis fuis. "Et addidit Dominus omnia;

:

quaecumque fuerant Job, duplicia.

1r. Venerunt autem ad eum omn

es fratreg fui, & uüivnbrfæ

Pitatio,

forores fusae, & cun&ti, qui noverant eum prius, & comede-

? 1deo

runt cum eo panem in domo ejus: & moverunt fuper eum

oderent

caput, & confolati funt eum fuper omni malo, quod intulerat

Dominus fuper eum :.& dederunt &i unusquisque oveni un

3

n

& inaurem auream unam.

:*

"|det te,

12. Dominus au'em benedixit noviífimis Tob rbagis, quam

) ln i

principio ejüs.

Et fa&ta funt ei quatuordecim millia ovium,

& fex millia camelorum, & mille juga boum, & mille afinae. ^

k

d [ob,

13. Et fuerunt ei feptem filii, & tres filice.

, U

fecundze Caf-

I4. Et vocavit nomen unius Diem, & nomen

mg Ie

fiam, & 'nomen tertiae Cornuftibii..

p Non.

dtes, &

| vobis.

Yo. ComverIus ad þænitentiam 70?.) : Ove'mun&:m,ff inauremauream unam.)

(cipiamt

Pagninus ex Hebrzo interpretatus eft,

Velutinopi; & adhucnihil habenti ; li-

Dominus' conver[ss eff . ad ecmoerfronem

cet poítea ejus divitias Dominus mul-

o(tis 2

j^5.

Vatablus , Démimus | cenvertzt

tum auxerit.

j Abie-

i

eapitvitatem j^&.

Converfus ergo eft

Ipauren 4u7'æzzm;) LXX. habent ze-

Dominus, ut Jobo parceret ,. 1llum-

tradr achmum: auri. , .inaures ponderis

iniquam'

que liber:ret.

unius ficli aurei.

i

j M

juod 0s

Daplicia.)

Quomodo— dui)lïcata fint

12. Noviff

gs ?oä/.') Extreme

]ogi

bona Job, habemus fequente verficu-

eetati.

,« (iii-

lo duodecimo.

Non ftatim factum

13. Septeza felzi , &5 tres fdie.) Quot

A.

fcilicet prius habuerat.

l'ilorum nu-

quo. p

eft hoc incrementum bonorum Jobi,

fed brévi tempore Domino illi bene-

merus duplicatus non eft, quia ut Tob .

jmodurt

dicente..

Addita autem funt dupli-

poft calamitatem duplo ditior fa&us

Cia bona, & proventus, non autem

eft Dei beneficio, ita voluit etiam

Dominus ejus filios duplo effe locu-

j Qm fl«

proles, ut apparet infra num. 15.

caufam reddunt flebraei, quia liberi

pictiores ; quam primi illi.futuri fuif- —

priores ei manebant apud Deum. Vi-

fent; quod effe non poterat, fi Jobo .

ces QUs

de infrà citato num. 13. —

poft reflitutam feliciorem fortunim ;

^

1. Meverunt fuper emss caput.) Ca-

duplo copiofior foboles corttigiffet.

ais )

]

I4. Diem.) Ylebr. myypy Jemimah.

j /gnomt'

pitisagitatio, habitus eft commiferan-

j & dle'

tis, ut patet ex dictis cap. 16. num. $.

3 radice tv jom , quod eft Zies , cum

qui affe&us etiam locum habere po-

terminatione feeminina, quafi dicas,

14

teít, cum agimus cum iis, qui dira

Diaria, vel Diurna; ia appellata vi-

pj n*

detur ob pulchritudinem , quafi deco-

paffi funt, licet ex malis illisjam emer-

jp "

!

ferint.

ze um fole contenderet, vel a com-

486

LIBRBRI JOB CAPUT. XLI

15. Noh funt autem inventee mulieres fpeciofze ficut filize

Job in univerfa terra : deditque .ei pater fuus h"æïredztaf:m

inter fratres earum.

.36. Vixit autem TJob poft hæc centum quadraginta annis,

& vidit filios fuos, & filios fihorum fuorum usque ad quar-

tam generatlonem, & mortuus eft fenex, & plenus

dierum.

&c'/,(s—

Y

7Z

j — —

N

MU O

T um

zW

——

z E

——5

1

ET

7

( P

BEPRONIE

2 *

VE

r

b"u

i

177 —

ít

p E

Á

. ka

]

[

mutata in melius fortuna, quod poft

Aliqui, ut LXX. vertunt Corzu AAzzal-

tenebras quafi luci, & diei redditus ef-

thee , quafi diceretur, copiofam, feu

fet.

d1v1tem . indicans fe ex paupere rur-

Caffiuz. ) Quod nomen eft odorati

fus-divitem -fa&um effe.

fruticis , quafi dicat, odorata , pretio-

1$. Í» unrverfa terra. ) Nel e& hV

fa, grata , ut caffia.

' Vel quod ex for-

perbole, vel de regione tantum in-

dibus ulcclum, & male olenti fimeto;

telligendum;, in qua degebat Job'

in quo j:cuerat, emerfiflet. "

Hære(llf'zztc*m zefer fratres, ) €imal

Corzuflibii. :j Kua

| dicat, elegan-

cum fratribus ex aquo paternam h «-

tem.

Stibio enim in cornu aH'ex va-

reditatem partite funt;

An hoc fa-

lIN

to folebant mulieres faciem, ac pra-

&um fit juxta regionis leges, an vero

fertim. oculos fucare.

Videtur eífe

PROY

ex privilegio ; facer textusnon expreiïv

idem, ac f diceretur Italice Bof/2Io 4z

it, hoe tamen fecundum vide-

CL

Belletzoe, Nide dida 4. Reg- 9. 3o-

tur indicari.

Tms

do

k

- 9

^ ^

CM

"L

U

$x

J

d

-

23

r

es

E

"

Ls

uf

Y

E

j

h

»

IN

SS

u

"

E a

:

tsf

b

As

UA

E .wæ&,

7

RO

hs.

gá

bso-

M

-*l

— d

"*

"

EX

m

g

4f

a

]

Wt

—

,73 -

-

-

"

—

z

r

E

[

a

z

m

LX

h.

i od

u f

d

M

R

ENS

g

T

Ll

.

N

2

z

i

N

7,

»

^ E

n

at

25

j

m

X

w

——

4

e

m

-

OU

.-.N,K.x.

*

RAU

5

j

Ug

-a

E

5

4

E

uic

3-

d

a

"

Ed

1

ca

x

EUR

d

r

um

n

À

T.

w

b an

Á

i

u

N

b

r .

m

-

z

-

AE

AN

m

PA

A

72

-

»

Es

z

etnes n

,

u

—— RB

E

t

Ws

Ed

e

C

3 M

X

*

"

-

-

D

s

d

-

2

.

—

Es

X

æ.sm«

v&?

E

j/4

AE

s

RA

d

x*

T

aE

-

-

i

*

x

g

À

T2

ia

d

i

d

Go 4

*

i

"n

) p

B

i

3

*

e

hs

E

59

D

*s

er

Fïæ

-3

. d

AU

/

E

S

F

&

iB

"P

-

g

J

n

u

N

E

Xs

"peed

p

ia

E

vj

D

a

X*

ha

ER

RNN

-

x

E

d

;

m

—

UER

p

TW

A

2

-

j

"P

[

M

-

"

d

j

t i?

d

[

:

v

"^

P^

M

a

d

"

-

3

M

"

*

$

E

*

du

Es

x

x

d

4

g

s

J

EE

E

N

[

Y

"

d

U

i

d

.

7

p

s

T

AE

x

x

W

5

a

A

us

b

Es

(

chb

à

"x

b

2

1

".

i

o

E

x

N

x

a

5

i

a

T

n

2

N

Core d

-]

fta

E

Jw

n

m

M

u

SSM

N

J

N

(à

s

.u

^

&

x

h

*

4

N

ros

E

E

E7

Á

.».m L

L:

*

»

^

N

N

d

D

N

XTNME

Jaer ais

a

MC

NG

u

-

EC

RA

d

N

ov

x

$5

N

N

s

$

PL

*s

T

E

^

a^

x

ÀN

-

SNS

3

6

GN

-

À

g

sE

iE

7 af,

5

s

TM

A

T

s

*

i

*

A

N

m

2

4

N

*-

d

N

*hits.

La

*

i

i

"

xX

-

-—

um

uwngu

x /(a

E EEE

à

*

E.

m

i

N

N

—

j

,w

As

w

r

*

E

m

E

UM

L.

C -

d

F

o u

z

T

"

*

tl

*

$

*X

s*

r

z

.

o

m

2

n

w .

2

d

w

P

*

"

E

*

A

&

hs.

m5 18

[

P

»

,/ ?

!

OO

ib

a

X d

d

(

:..æ 4

&

x

.Ia.—

v

d

v

2

W

w

R

2

zs

E

t*

zk

m

hi

a

ROE

g

.«,

:

us

d

$

a

»

ss

X

-

a

3

i

$-

-

n

oX

E:

X

u

/kl

D

T

3

Id

À

ES

3

".

ss

»

N

*

n

/.NI

8

d

jON

D

w

N

-

"

N

o

b

As

x

2

[4"7

BN

MVC

54

b

»

i

Y

N

d

23

D.

"

IN

^gl

$

h

i

u

n

E

«M

j

1

s

m

*

us

5

S

,

f.

W

2

w

:j

42

...'wy

D

X

SES

Ü

Y

X

in

s

he

3

o

rf

- æ U

n

$us

*

.

ii

h.

MO

4

a

N

A

U

s

MC

-

*

j4

T.

1

E.

d

:

A

N

.

J

E

E

35«

E

$s

"

?

;

u

$s

»

a

4

S

À

2*

&

h

Y

"

r^

L

o

d

£

'w..

RA

»

UE

R

2 *4

p

.

E d

[

(

J

L2.]

4&'-

j

1N

p

$-

L

7

)e

*s

*

..?J

X*

*

DN

3

d

*

d

4,

*

M.

*

t

TA

)

[

4«

»

3

u o

Es

^

l

j

i

n

Hf

d

du

)

u E

Es

s s

j

E DO

&

—

?

2v

ho

d

E

p

x

E

las

"

"ET.

——

:

Em

——

ÉL

E. dH

w —— — MY TC

OOT RSMRRRCERIRRRENR

a i

"o

E -

u

N

AW

--

ERE - 0 T LT

Q

u- BA

——

s a

E

M M ALU

E

M

MM

po€e

—

Exx

WE

p

E ——

u

i

W

M

$x

"m

x.g

o RE RAURU

—

d

FA J

T -

/'JJ

iÁ4

n

k x

— 79

N

Ligdio MR AMEIRS z

N

N

x*

by

z u-

—— $

a^

u r d

a

: «

— —

a

——5

z o

E

asl EPT o

—

U

——

—

m

r ibo um "ERE ,

""mAX—— —

l,

SODSGNE E

Ra U

^

e, t

xa

—

h

W i.'

"

x*;!. ,..l

*

a.

W.

X

v

DN

s

LU

*0

'i

P

N

;

.

i

r

,

&

N

"

/

*

W

m

j

g

9N

r

Es

&Xx

at t

e

N

'!

N

4

)l

* -—. i&

x

m

//

l"' .

^

d

*

L.

m )

"

xxx

//

"d

W.«

D]

|

"

f

UNDN

/

^$

NSN

hss

7

/

w«

-

lus

Kxx

f

e,4

;

Bu m

/

$"

u

p

n.

.Q

i

-

?j

A

—K

,

- / ^

/

/

E

im.

/

::

b

"«

L

/

;

//

[

É

m

:;

d

4

$

$

t

L

",

/

I"

diP—

'-/

L.

-'

P. ]

i

—

^

d

P

d

21

2

ü

t

/

.v

z

|

e*

,S

-

-

d

^

LE

L

,

)9

E

w . d

j

n

W

.-

if s

197

u

:

-— ^

jf

L

æc,

[*

Á

L

F

N

d

9-

d

"

)

H//

A

i

" .

4 »

N

EC .

—

,ap 4

«

.

)» '6

2

:

(2 À

e $

5

*

b

[

".

]!

F

9 o

4

p

41

* s

*

.xi

x

,

/

V *

«t

249

L /J

Y

89

À

3

u d /

/

d

2

?*

u

LÉ

x

W P

C d

p

,

M

2

,it

v.

(.. *

4';/;

*

77

^

m l

?

ll

Á

"

u-

45

f

x

»

u

o

",

d

/';1

Ó

f

*

"

f

(

?*

,

/

A

?

//

u

N

N

*

L

d

*

yq Y

(/

)

;

j

*

-

?

M

—

P d

*

D

SA *

Y

IN/ / w

pl

E

A

g

'-I

*

£^

j

^

à

N

*^lK-

7À

?

LIT

/r

£*

j

£,

w

"

.!

i À

2 f

1

L

i

p p

,/

Z

£

8

4

M

f/

,*

N

N

u

'.5'

sj£

,(i

U

/

Z

(

5

a

4

Á

*

Pa

Á

A

x

!

u.,*ïl

5

$g*

/

;t

Y

n

x

$;

^

1

4(

]

j

$um

uN

j

AT

tltl

&6*

f

/

NS

us

A

&

j

:

!

u^

m i as

x*x

»

XV

E.

,O

N

m s

p*

,

)

$

/

^;

f"

)/

d

b

äw

b

EE -

A .

AW :

Z

d

*

z

E

T

-

k**'*?

d

od

s

"s

M

.-jææm

DO

W

Vi wyg».»ïäm*«-&—:.»n)æï &i

rf ii

ts

2 t

phs

x

as

x*

—

-

.«H

z

Mu

B

n

E

Z

.

-

—

EV

smf

iv

Ms o

R

W

A

ET

Z

v

ag t

3

x

DC

D

A.

l ao A

-

d

86

ideo p

r

E. w

A

La

i a

PU

B

A w

x«&unli),

E

um

$us

a

m

qede

-

qum

E

RRM

z

M

od

»

AX

P

s

X

i

M

ULH

U

DN

K

s

i

AE

z

m

^ o

ul

*

n

x

A

D

s

j

"n o

d

ET

j

X

353

t

r

A.

AXeN

a ..A.m..

aæhw

Ls

A

b

EX

AXl

at

P

Q6 EAC

ET

um

T

A

R

W

A

wetES

u

EM

UR

N

L.

"

p a Ua

*je,

u

s

A

N

UE

AR

NDR

RU ER Is

2

DX

Bs

.

m

A

d

EM

ridee

2

s

*

g

:

A

m

p

Hoddic

a

sE

i

V

(rS.rHK».. »X../

d

n

x

H

r Pa

A

zw,.

us

A

:

jf

A

M^

.

5

d

X

z

f d QU

"

2 05 0 d

o

X

A

251

u-

v

$O.

i r

n u-

AA

WM-..,P

A ia

x

ER

m

Dd

AMAT

c

i

p»)

MU

i,

A.

M

5

É

.

M

fge-

AE

E

yt

Ya

23

A

u)

"-

a

PA

RUP

jl

m5

z

aw

o«

o

i

j

.

E

A d

,J..&ï

M.

h-

s

us

&

LP Qd

m

z

Ls

d

0

3

aC

5

r

N

E

AE

ia

m

.

p

T 2P.

*

s

U

E

Mu

6s

Dd

A

[

PO

d.

n

i

Ws

A

x

U

Cs

Ed

23

-

d

s

T

2

m

o

f

d

$

AE

E

As

E

M

P

E

I

-s

a

*

P

Es

-

D

x

-

4

P

As

s

zwnu

C

A

U

rE

3*

.

E

..Fn

p

w

Ti

2

2U

L

J

x

"

77

*

vow

s

ROE

395

A

DA

D

x

p

AE

x

d

TA

i5

x

z

2l

r

s

-

—

m

-

E G.

ne

p

ais

r

T

M r

UE

E

ts

E

A

a

E

sE

-

du

La

pbr.

DN

d

r* s

2

E

2

i

cte

*

z

35

x

b

L

z

e

v

dupo"

D

EU

E

V.

&u&

-»u

X

[

aE

"

»

".

$

o

D

5

d

A

T

s

£s

^

*

M

as

5j

8

S

a

vl

jà

p

xs;

$

r

ial

L

"4

du

x

^

X

p

g.

A

£

z

s

3

R

*s

J hag o

es

dey LAX

»

Ti

d

v

o

ii g

k

a«

R PT

s. um

J d s

EY

—;

IBLI

h

SACHRA

o

eo

CVM

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

us

P. MENOCHII ES.J.

K

ä

u;ï

COMMENTARIIS..

ä

EDITIO NOVITER REVISA

e

e

d — —— — —ÓÜ —— MÓ ÀÓ 5

Y^

z

TOMVS

IlL .

4

g

E

x

(3 OSN T L-N-B N

-

LIBRUM

PARALIPOMENON I. & Il

K

JVDITH

ESDRJ/ELGS&I

ESTHER

PA

TOBIJ/

Á

JOBI

AVSTRIAR

ä

VIENNAE

(*yri1S ET SvMTIBVs Jo4N. THOM. TRATTNER, SACR. ans

REG

MU AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOL&B

MDCCLV.

du »W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com