12A11700-3

12A11700-3_4-1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Continens Librum Paralipomenon I. & II., Esdrae I. & II., Tobiae, Jvdith, Esther, Jobi Menochio, Giovanni Stefano d- - — S ORE s T. il p b R ia s - m D — — N t u i La m ENS N n s vt i g : M t $s a x eE a [ N- L. p 3 - . x 2 s N : E w x h. E 23 T g x n j A * *E L L d GU cu — j * E . ATUN b LC u d z i x d La . W& x e s A ^E - - s AE YR B AE r - RUAL a a d s d encs i EU a A N M AO N O j As m ts m [2 2 * E d U. N av o N - p um z * -- - b "^ x É $ U. iyvtE d a us RT. a E 3 TE * r MR 230 e ccnaemi n us x A* EC " D x * AS $ A t P A s s h d u "h Ms x E Est Dd «1 As « X i. E » J 74 x A od -s " db e ia z um s - - -,.r Es d) x " At - "* $ : E X 4 p E 5 n i -t ïw:u 2 ZH d e: M. AE 3 E * A /m s. n p - * E - r - : x ES (s as R : M - » d - 28 st s E Pa 0s u * P s E spaf $ iv M i R . a rus E 5 * [ r B x $ d g P m : 3 La 1 m - z Ts W es i E A du X Wu p j $ J 5 Es 2 u » d eS w M EC ,U 4* €e 3 * UE Y E . TX d v & E $s * - u* EM x ü p * v A 3. d RY SR A .W W E TEb) £5 VE ". z S EY 2 - Ed & pE 3* D s 1 s., 53 VN * W R z & E. ex 9 UP TA : N m u E r COEA : * E - CU a. *s R« EY d x x aM d - E A u * * ER PA .: w 3 Y* M x 5 &T EX ^ .M a mw. JpALtwy mer Og hs P * j Ms 5 E 21 d. n MO z E Cs E v A i æw iv J;. & OM Ls A. Yoxx W. $ $ * E. 3 H T ^ z R m Eu zi z. n AR s AE E Q x* s "r . . r ..H. À d * E d * x M. TM es MF n «- « g x 1515 E od * : " P .n., AA a s * u A d YUs L d At AE g m T n N As x Ws EE s D d E » ss n r z X g s E PA : z P A. X E la Y - N z x 7 B EX £s L. Ms z ^i w E ECS i oU v z RD ^ R — &v s 2 L co E Zs as s P D ^ A 3 As n 3. n $ Y T 2 E MO AAE z a d u M MA »d * d a .W N 2 - U 6 TA E r - A p t P. - ( p es La Y ^ z s d »: - 5 LE És 5 * e G s i2 x s '.w.n.v d n 2* : v d A 4,, t 9- E ^ as i * u d Es i E m M DN - Rs sw p ) * -s RAT AE L. É B DX p ^i " & *s s R A : V * . 2 .u,, k m A E E d. 2 P. 4 x DA aR t i ET d r À r D5 a at d J E o . A pE I um m x t p z T - du vX J : s N TE * ^ : xe d E 2 xX - E s . i pé & s db Vr (*5 E » :À z - n xv xX AX z o UE El u s 2 » " ) ? d AT j x d UA e 2 E Pa . ä&. A - E s Es Á .,VG.WM H db N zP j "4 2 & 2 d & M VE r - 5 a a aE d m M * EE v d du j T * W DT & T i5 L — . et wk E s INS ; u DN " A T D " n P5 cS C *s - - E a STUN i L d x E E nE usl z ?är m; T BA E ( l - 42 . . u $ 455 u ME ag £s 2 ECS M b b N T* t R - "d m ^ d ii Y ES Ym d i. * s m : 3 - u s i* s A m n n p r P T L " ss BR o Bo i P i L - Ó m z i K d « 2 j X g« s d A 3 u z ? 2 E " n - V " h a L AU EU x * i V u Y NI d 2 f 5 B g a j al x v /. p al 2 qem n pen d j2 41 [ o M QUX : j M * s T : M w a r x E " RP AD "PA M Pect S P(Wv( i 2 NG e»ss iE L d " us CA R «« u E u yy a CY Jus $s v A ERE Y s z d 7B E t « J u P E o 2 vt 2 " p , W 2 s u "r z T fs s * L,æwä , v d A, 3 ^ d Z i 7 n. C s XEPGR. I Aj ts F M i o« T H m Bo o^f * G .m - i w n m u 4 L "o L5 g. u a &r.,... ; [* d at z ^i "i b $i $ EH * d as Y d dafes 4 jout 2 "" Mu b zi 21 Y x . ltl « Iu 2 m x cES m u pUne n nE T d 2 o gt d v X VET m E v ao 43 E s 3 . r RA j a. je n 2 25 af n 2 - 155 CEO WA f 5 DA ; ä&h/ E - d A us HU u H PT EUR TE r t a 2 hs at - " AO v uj sss " . " . "d A MR u a 2j aE u u T d UM t " vt u Af ( gf N $s fX - $* N- n R A Es a s w $ n " $s K ors v M 651 a .MV. n ^. É h u e n u o t s R KC d Va j f ld u Hs z a d r d u a - Al ETU La M b fu. r Dd )j koePse. d po LU p RI N Es I ,h 3 P d ,a K d Pa zi P 4 Ts b dC 3 A i P u N i AC D "h M:WLK« c ...M z u - v aE / CL LE n i od f É - . t &t h D 7 B E * m J q d e r J 5 lat DAT D2 "i J5 z , zi D »W*m n E Qu abf N t g £* 2 T p " z & t o 45 jl A N m dT E L i L Ed s B E o p PT R À n M&nq wmw. * * r d* 2 i 2j u A d r A d - ag 26 ao hd- 7 u r 1. 2 .cmwf P a La de v — x as u d aE era o Dd / dl A r e o o « pf z a ais J m at al 25 E P E if Y D I - d -- 2 at EE A URH p T E W n . ia s irige p z . * " ARRTU p AREMEMS, Nl E s s. 4 ts u- EE j . r L N DK 7 pnai [ IN i x 3 ao d ass ERSUS As DMRT Qu u) iNS R o2 JIETPST pI pf $ s zi t T. D L N s m PA r RL C ia - m — ponc D] ec d 2 g . * vtl A — ais än.eu.- m auegq7 Is j od x 2 ho AR AU 21 " r TE N X Z "d -- | hN l VT - T', xx yixt z — TA T PA £^ X u UM ^ ss R. l 4. /'-:"—— II menaID h: N * MÓ A — M» E — — ) -— CUR , m um m - * m [ N / -- m -—ECGC " p & 4 N T a -N n N H "Rs .- ia A PT d -* eg]« .ä) ! 74 ER U v N 36 . il Ms o « [ f z - [ fs | N r r d * VE '/E of Ai,,lez7' C d 'l" N .u E ) g7 ,. 2j —: ^ SNNN ". p 21 N sf "4 ; / U ig' , // u N !y k.' gx' N pZ r Z / v* P« s t " —— 9. ? L 74 Pv L - w Qï i r d ; N N A WN Pi - m N p 4 P d M —— p tm- 5; «;—-* bS i m N - « —-: W ,/ääzï:;feäii-r" - N SN 4 —— a—JóÓÁ—— Á NT I - lab »: LI - pm r b Q us 9- d "m x *: - ;s ..x - v . dÀ * w Y Á s i RCS N——: ^A MÉA- * M L - U : A " yi d wv l A N v ; J z Ts — hN s "w -',l,l' -* R. NN N w 1 '——ä N (v Y - - W M REO XXx / TT EE a. N .Q.' N x W | 177 Il - NX ho RUl /A, ! Z r s Z u — — M. A N D D. QUNE g xu // ,/,' : g, — À BN 4 55 - * ä od A i R. 3j "$h ,/ "a d s d —. l ?, Y 4 od — :a 8 L '6, f»f , u 2 M s£- '/1/6 — :', - P d as /;// E 4 d — '. £, r ///// s u N 2 d f : ;-- R N xxxx N hs XK * j/ü/ w d du *Li Y E N. '- P $ -0 p T. L odl a N —— £ g—' -.*x, ; DP e , N12«509480147 021 o T m .1 LO d -9 - i BSS '/ T a i ia r j Á ka "7 has m QUOAV Z 2 d Z p od UB Tübingen 7 i : - $ d s D nsntiii: N [ — — — B- SN , -- -x*x - LA e.€ m m m Ws — - — U ? É '- f/ d u^ L P us ,;-' 9. hm D a li m um ^ ",( f !*g í ii : ! -7 7À m ii Va *l/,/ L // ,/ MR | CNQ NS r ll// : -; 5 h 4 ;/l | 3 ) P ERE k: P A w w — m .14 ..,, E. ïl.xk -— —— - 7 d i 71 — xNxX * M P — "E M /4 27 WE - - 5j »^ EU du 7- ^6 p P XNX E A Yi EM - - «l E 2 2 9. — —X L3 L // E .Wm&ï NY OM N fd/ *€ VA " L d ..d* e » u h.. b NONN x owg * E * h] / *y bw " r wf . du ' N TE* R d -x .h ... " aC :a. VN - El x 2 s Ssxx N P* H tl. .,. Va n M [ u * d. J 3- X -* $ M OR P L: E d $ - -. l — * — um * d J 64 —— á NS " -us i hn m d M N N —— o r HH hx p ANS // N I.- / x.. N — E ? j N w N - m .IMI - , " l- h. , À " " Es P ORUROA q,,, T 7 xubx. X x—. É —É OM N PA À g / 24 E * uN hu.x N i. dÀ U à N x..& u- . m Ps ..,.,, 1 xxx.ïï 'J-.. li — L A Ü z ETE H ', AA P " .»l'. s " ANS SN .-. Q * '- n | MA — E d ...0:![? ) 6 t Y E * N 1 y a ,: o - m $. s 1* ( U . T5 Y ^ " N NX w h DW D* a n z. A ONSCSSE A* 99 .. $ dÀ d N ^R * po EO M / X | NSS m w P x ; G. M.' v* j Y N E D N N ä, m * IH. N OU 5 ia /, à M 4 i iM l 3. D 9 VWU C . & l .U. CR [ p * " N * e? -* j N BNN RE 2* Shà, 9 ] E o. WU N NU sis $x E D* Il' * 5 é / S b B. I) PA j S ! ho UM at x.x E, e2-. RC W " ,'/ » * H x IN í //, N* w w iEX W, j ; Y B 3 l $. V Xx ro 4 i ,.,, / N N* a* l ^ f, .N /N A N Y XX j ; ö. , ; CO Hr » NY 4 L A. 3N | ) / AN /l N j AhN '/ d U *« i i j —u 45 i N g 1 NSOW // h n b 4 * $ ^ J x //, 9 N w N 3 j K $^* t M t NN EL ' H E í(/4 8 E : N | "ag 4 *xx ; " u ( .* DO d d £5 —.- -— 2 N N "Y b $)f M um - N 4// Ó UP * j - ^C t Lv d ? ä " X N -N N r N ! W f * M. / E | w [ d A NS hCY Ws - ! .*», N x— U v "o* æ/ D Y 2 N N B : ia h Y * ää N U NI TA * ,.x'd.- 2:d 1 N NA n/l À r d j . H, 2 : w E a j N E y Eb t . p Q* N ..Hþh - X mX E M x MY . v VN ais Y M aA aa : ] h. N - J * " -2 7 d EM ESERISUR, OR . s — " ". " ,J * ial £ 9P^. $ ïfaï.awæjä " , E ^ NT dl j2 * hl ** h. PO Tu BI I LIA ISACRA: CVM p. MENOCHII E S. J X.COMMENTARIIS .EDITIO NOVITER KEFISA äwæææzäææv ,Eiïaïe.-:!æï& L^ TOMVS II "4 : d CONTI N .E M 5 LIBRUM PARALIPOMENON I. & II. K JVDITH ESDRAEIGS&IH ESTHER TOBIJ/E d É JOBI VIENNAE AVSTRIAE C*vrris ET SvMTIBVs JoaN. THoM. TRATTNER, SACR. Cu:s REGC MU AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOBQLILB MDCCLV. ; 7 M ä] E &t SN BI& /S3 9 P ,^. $, C BIN Mu u Ü I/ Q UT ^ " A fä 7l N — LIBER PRIMUS PARALIPOMENON N HEBRAICE DIBRE HAIAMIM. QupyT I Genealogm ab zidam usque ad ZAbrabam , &? generationes filiorum brabe una cum füüs, ac pofleris Efau , & regibus , ac - ducibus terra Edom, antequam e[fent reges Juper Jïlzos l/rael. Dam Seth, Enos; *Gen Camanj lhalaleelj ared, 7.& P 3. Henoch , Mathufale, Lamech 4. Noe, bem,Cham & aphet. & $.6 .s. Filii Japhet : Gomer,& Magog, & Madai, M ofoch , 'l'iras. & Javan;Thubal, r 6. P01ro filii Gomer : Afcenez, & Riphath, & Thogorma. 7. Filii autem Javan : Elifa, & Tharfis, Cethlm & Dodanim. $. Filii Cham: Chus, & Mefraim, &Phut &Chanaan . Filii autem Chus: Saba & Hev11a, Sabatha, & Regma, & Sabathaeha Porro filii Reoma Saba, & Dadan. 10. Chus autem genuu: * Nemrod: ifle coepit effe potens in *Gen terra. 1O. 8 11. Mefraim vero genuit Ludim, & Ananum & Laabim, & Nephthuim, I2. Phetrufim quoque, & Casluim :-de quibus egreffi funt Philifthiim , & Caphtorlm 3. Cha*ïaan Vero genmt Sldonem primogenitum fuum, He- thaeum quoque, 14. Et Jebufaeu n*'* & Amcrrhæum & Gergefzeum, 15. Hev ceumque, & Aracaseum, & Slnæum, I6. Aradium quoque , & Samaræum & Hamathaeum. 17. Filii $ Gomer, &c.) Vide di&a Genef. AM , Seth , Enos , €/c.) Subintelli- Ion . & deinceps. A vendum eft gezuit. Adam genuit 10. Nmmd ) Vide di&a Genef. 16, Seth , Seth autem genuit Enos, &c. a num. g. & deinceps. Y Nae Sem , Chbam , & Taphet.) Sub- 13. Hethaeum , €c.) Vide di&ta eo- audi gcnu:t dem c. 1o. n. 16. & demcepsx Bibl, cum Com. Menoch. T. II [2] LAIBRIE. PARALIPOMENON *Gen. 17, Fili * Sem: /Elam, & Affur, & & Arphaxad, & Lud, & Q Yi i1.IO o " Aram, & Hus, & Hul, & Gether, & Mofoch 19.. Arphaxad autem genuit Sale, qui & ipfe genuit Heber. " 19. Porro Heber nati funt duo filii; nomen uni Phaleg, quia Q Ts in diebus ejus divifa eft terra: & nomen fratris ejus Je&tan. 20. Je&tan autem genuit Elmodad, & Saleph & Axarmoth & Jare, quw 2 I. avl Adoram quoque, & Huza] & Decla, 22 Hebal etiam, & Abvnael & Saba,nec non 3. Et Ophir, & Hevxla & ]obab omnes itli filii ]e&an Zat 24 Sem, Arphaxad, Sale, 25 Heber, Phaleg , Ragau, fan — 2 Serug, Nachor, 'T'are, : h *Gen 2 Abram , ifte eft Abraham. I1.26 28 Filii*autem Abraham, Ifaac, & Tfmahel, €ju *Gen. Et hee generationes eorum. Prïmogemtus * Ifmahelis, de 2513 Naba]oth & Cedar, & Adbeel, & Mabfam, 3o: Et Mafma & Duma, Mafï'a Hadad, & Thema, 31. Jethur, Naphls, Cedma hi funt filii I ahelis. I 32. Filii autem Ceturae concubinze Abraham, quos genuit: Porro filii Za*nmn,]ecfan Madan , Madian, Jesboc, & Sue. Á ecfan: Saba, &Dadan Filii autem Dadan: Affurim, & La- tuffim, & Laomlm *(Sen. i Füu*auth Madian, Epha, & Epher, & Henoch, & al ib Ablda & Eldaa: omnes hi filii Ceturze. t *Gen. 4. Genuit* autem Abraham Ifaac : cujus fuerunt filii Efau, G 25.12- & Tírael. *Gen. 55. Filii * Efau : Eliphaz, Rahuel ïehus., Ihelom & Core. de 36.11. di 36 Filii Eliphaz : 'Theman , Omal ; 9ephis Gathan, Cenez, 'Thamna., Amalec. 37 Fl] ii Rahuel: Nabath , Zara, Sam rh-) Meza. Pu 8. Filüi Seir: Lot an,Soba] Sebeon, Ana, Difon, Efer,Difan. li hr 39. Filii Lotan: Hori, Homam: Soror autem Lotan fuit 'T'ha- m mna. 40. Filii fo 32. Concubine. ) Uxoris legitimz, 19. Pbaleg.), Vide dicta Gen. ro.n.25. fed fecundarig , & minus principalis. d e4. Sem , Vrpbaxad, Sale, &5c.) Sub- 26. Thamna Amalec.) 'Thamna ge- mtelhgendum eft genuit. - 1 27. Ifle c/i Abrabam. ) Quaü dicat nitivi cafus eft,.quia Genef. 36. 12- hic ePc, qui poftea. nomine aliquan- dicitur Elhiphaz de "Thamna co'ncubma tulum mutato dictu:s eft Zbrzh2m , cum fua genmiï'e Amalec. prius diceretur , iram. Vide Genef. 39. Eilii Seir.) Seir, cuyus hic men- 17. 5. Genef. 11. 26. "4 tio fit, non eft Efau . , qui etiam di- ais CAPUT 1 : it 40. Filii Sobai: lian, & Manahath, & Ebal, Sephi & Onam: Fihi Sebeon: Aia, & Ana. Fili Ana, Difon. eber, 41. Fiii Difon: " Hamram &Lfeban,, Jethran , & Charan, ]R 42. Fili Lfer Balaan, & Zavan, & [acan. Fili Diían: d. Hus, & Aran, tothy 43. Mti funt reges, qui imperaverunt in terra Edom ante- quam effet rex fuper filios Ifrael Bale filius Beor: & nomen civitatis ejus , Denaba 44 Mortuus eft autem Bale, & regnavit pro eo Jobab filius if Zare de Bofra. 45. Cumque & Tobab fuiffet mortuus, regnavit pro eo Hu- fam de terra Themanorum, 46. Obiit quoque & Hufam: & regnavit pro eo Adad filius Badad , qui percuffit Madlan in terra Moab: & nomen civitatis ejus Aw kh. li, 47. Cumque & Adad fuiffet mortuus, regnavit pro eo Semla de Mafreca. 48. Sed & Semla mortuus eft, & regnavit pro eo Saul de Rohoboth, quae juxta amnem fita ett. uit 49. Mortuo quoque Saul, regnavit pro eo Balanan filius fl Achobor. La A 23 zo. Sed &us eft Seir,.id eft, pilofus, fed eft De Bofra.) Qug erat ex przcipuis N T alius Seir pater Horrzorum, quian- ldumzzaurbibus Vide Adrichomium te Efau habitavit in Idumaa Vide in tribu Manaffle num. 53. & Pine- dU Genef. 36. co. dam loco citato. 43. Imperaverunt. ) Scilicet cum dia- 45. De Terra T!yemzmorum ) Theman demate, & Regiis infignibus. Vide erat metropolis Idumza. Vide Adri- Jre. dida Gen. 36. n. 15. da terra Edom. in Idumza chomium in Pharan. n. 165 7 46. Pereuffte Madian.) Nel Madia- Bale félizis Beor. ) INon eft hic Balaam ariolus , cujus mentio eft NNum. 22. $ nitas intelligit, vel urbem Madian,; hcet nomen patris conveniat ; nam ut vult Abulenf. & Gloffà ordinaria : af Bale, cujus hic mentio fit, erat Idu- de Madian civitate Adnchomms in ho Pharan. n. $6. ^ maus ; aiiolus vero ille erat ex Me- jit fopotamia, ut patet ex Deut. 23. 4. 48. Saul de Rololoth , que juxta 4- 44- ]0546 ) Hunc plerique putant mnem [ta eff.) Genef. 36 57. dicitur, ng, effe Job virum illum patientiffimum. Saul de finvio Rohoboth , Fortaffe 1ltS idem nomen urbi fuit, & Huvw Ali- ge Vide Pinedam , cap. 1. Job ad verficu- i? lum primum , & Bonfrerium Gen. 26. qui Rohoboth putant effe nomen ap- Filius Zare. ) INon ergo hereditaria pellativum , quod planities ,. five la- jud regni fucceffione, fed vel ele&ione, vel titudines figmficat & interpretantur jure beili ad regnum venit Jobab , qui de planitie aliqua, qua amni effet vi- e fuccefit Bale , cujus filius non erat. CHE'* Vide di&a Genef, 10. 11. di 4 L IBRI I PARALIPOMENON ] $o. Sed & hic mortuus eft, & regnavit pro eo Adad : cujus & a urbis nomen fuit Phau, & czppellata eft uxor ejus Meetabel filia Matred filiee Mezazb j I0 Nahal síi. Adad autem mortuo, duces pro regibus in Edom effe coeperunt: dux Thamna, dux Alva, dux ]ethet. II 12 52. Dux Oolibama, dux Ela, dux Phinon, $3: Dux Cenez, dux Theman, dux Mabfar, n nadab $4. Dux Magd1e1 dux Hiram: hi duces Edom. L CUA PO OT g u I0 Genealogm Jude Patriarche usque ad lfai patrem Davzd i frairumque , ac fororum ejus. ] Gen 7Ilii autem Iírael : Ruben, Simeon, Levi, Juda, Iffachar, Yim 29.32. 30.$ & Zabulon, 180 . ?. Dan, Tofeph, Benjamln,Nephtah,Gad & Afer. ^^ 3$- 3. Fllu* uda: Her, Onan, & Sela, hi tres nati funt ei de 1o *Gen. filla Sue Chananitidis. - Fuit. autem Her primogenitus Juda, tibus e 33. ;. malus coram Domino, & occidit eum. & 46. ï bubus 12. 4. * Thamar autem nurus ejus peperit ei Phares, & Zara: prasff omnes ergo filii Juda, quinque. l5 * Infr. Q Ru I $. Filii autem Phares: Hefron, & Hamul. Dj Matth 6. Filii quoque Zare: Zamri, & Ethan, & Eman, Chalchal tum fe 1. 3. quoque, & Darda fimul quinque. Tamen *]of 7. Filii* Charmi : Achar, qui turbavit Ifrael, & peccavit in tonflet furto anathematis. pH / 10 ubi filigs f 8. Eilii Ethan: AZarias promy Gub 9. Filii Gum] 5c. Appcllat./z c/fuxar c]m , 6&c.) No- plicius, & verius eft nomen efle pro- Datg r men uxótis, & matrisuxoris, &avie prium. Emt [ mem oratur , quod in aliis Keoibus $1. Duces pro. Regibus. ) Vide dicta teteatu proxime pumeratis fa&um non eft, Genef. 36. 1 ottf Oportuit aliquid eximium in his mu- Dux Tb:zmmz Be.) Videntur effe v lieribus fuiffe. Vide, quz fequuntur. locorum nomma , in quibus impera- eIpo - Filie Mezaab.) Si vocem Hebraicam verint, ut fentiunt aliqui apud Lyra- 15. & interpreteris, idem eft ac //le, ew- num, & Abulenfem. U jus eff aurum, Yaqueputat Lyvanus di- V vitem admodum fuiffe mulierem ham., E filia Sue-)Vide dida Gen.38.2* " Malus coram Domino, &5 occidit M ideoque ejus mentionem fa&tam. Qui- 140 dam Rabbini apud Abulenfem exifti- et. ) Hoc explicatum eft Num. 9s Ptodi mantideo vocatam Mezaab, id eft, c. 38. Genefis. W cujus eft aurum , quod prima inve- 7. 4char , qui turbavit lfrael.) Nide ptur neritartem aurum in fila ducendi. Sim- dida Jof. 7. n. 1 * Optas C A.DU T '1L . 3 : Cüjus I"1111 autem Hefron qm nati funt ei: Jerameel, & Ram;, *Rutt eetabe] & Calubl 4:19- 1o. Porro Ram genmt Aminadab. Ammadab autem genuit n effe Nahaffon principem filiorum Tuda. 11. Nahaflon quoque genuit Salma , de quo ortus eft Booz. 12. Booz vero genuit Obed, qui & ipfe genuit Ifai. - 13. *líai autem genuit prlmogemtum Lha,b fecundum Abi- 1Reg. 16. 6- nadab, tertium Slmmaa 8. 9 4. Quartum Nathanael, quintum Raddal, 17.1 es t rj. Sextum Afom, feptïmum David Filii Sar-. . i I6. Quorum forores fuerunt , SarVJa &Abïgad vise, Abifai, Joab , & Afael, tres. 17. Abigail autem genmt Amafía, cujus pater fuit Jether ichar, Yfmahelites. 18. Caleb vero filius Hefron accepit uxorem nomine Azuba, ^3. de ei de 10. Priz czpcmþ'lzammj'a/da ) Éxeun- dis forores, & earum liberi numeran- Juda, tibus enim ex ngypto fingulis tri- tur, qui materno genere clariores fue- bubus Principes conitituti funt,qui illis runt, quam paterno. NNam Joab, Abi- Zin: prxeffent indeferto,ut habemus IN,c. 1. fai, & Afael non femel &lii Sarviz 12. Beoz wero gezuit Oled.) Mide di- appellantur; eorum vero patris,cui Sár- &a Ruth. c. 4. n. 17. via nupfit, nomen nufquam proditur. 13. Primogenitum Eliab, (£c.") Elic tan- 4bifai.) Cujas fortitudo celebratur. lchal tum feptem lIfai filii nommantur cum 2. Reg. 25. 18g. tamen ex aliis locis Sacre Scnpturæ 3o45. ) Princeps militi David, cu- i n conftet fuiffe o&o. Vide 1. Reg. 16. jus frequentiffima mentio 2. l. Regume 1o. ubi dicitur lfai adduxiffe feptem Afzel. Curfor velociffimus: 2 filios füos coram Samuele , hocque Re » - 18 pronuntiante inter eos non elle ele- I7. duafa. Qui fuit princeps mi- H d li &um Domini , juffiffe vocari Davidem litie Abfalonis 2. Reg. 1742 23. & ]oa- "n natu minimum , qui pafcebat oves. bi fucceflor deihnatus a David. d Jf pro* Exrat ergo o&avus. Cur unus hic pre- Reog. I 13* tereatur, divinare non poffum. * Unus d didd Cu]us pater f'it. Jether lfzsaelites. ) Hic Dici- fortaffe mortuus erat, priufquam Da- . Reo. t7. 2$. VOcatur Jetra. vid ad regnum pervemret Primus tur Ifmaelites, vel quod effet de ge- yr ele ergo fuit Eliab. r. Reg. 16. 6. & 17. nere Ifmael, fed religione Kebreus, ppert 13. Secundus Abinadab r. Reg. 16. 8 |Lyrs habitaffet. vel quod aliquandiu inter ifmaelitas & 17.13. T'ertiusSamma i. Re: 169 Ceterum 2. Reg. loco cit. & 17.13.. Quartus Nathanael hoc c. n. dicitur fuiffe de lezraeli , qua eft ci- x4. Quintus Raddai hoc eodem c. n. vitas tribus juda. j 14. Sextus Afom n.14. Septimi nomen autidil 18. Caleb vero filius Hefroz.) Diver- üm. /* proditum non eft. Oc&tavus David. fus eft hic Caleb abeo, qui miffus eft 16. Sarvia, Ef Abzg;zfl ) Láicet Scri- ad explorandam terram promiffam , ptura non foleac per mulieres genea- ni non Hefron filiusfuit, fed Jepho- | Vide logias texere, hic tamen duae Davi- ne, Vide Abul. in hoc. c. q. g. * N - 6 LIRRI n PARALIPOMENON de qua genuit Jerioth : fueruntque filii ejus, Ja(er, & Sobab, a & Ardon. Sefan 19. Cumque mortua fuiffet Azuba, accepit uxorem Caleb, Ephrata: quae peperit ei Hur, &] etl 20. Porro Hur genuit Uri: & Uri genuit Bezeleel. 33 y 2I. Poft haec ingreffus eft Hefron ad filiam Machir patris fs Ye Galaad, & accepit eam cum effet annorum fexaginta: quae M peperit ei Segub. . puum 22. Sed & Segu b genuit Jair, & poffedit viginti tres civita- 3» tes in terra Galaad. 46. 23. Cepitque Geffur, & Aram, oppida Jair, & Canath, & vi- 3l culos e 3 Galaad. jus fexaginta civitatum : omnes ifti, filii Machir patris * 3j 24. Cum autem mortuus effet Hefron, ingreffus eft Caleb 7 ad Ephrata. Habuit quoque Hefron uxorem Abia, qua pe- 4T. perit ei Ashur patrem Thecuae. Q 25. Nati funt autem filii Jerameel primogeniti Hefron; Ram €JUS, primogenitus ejus , & Buna, & Aram, & Afom, & Achia. 26. Duxit quoque uxorem alteram Jerameel tomine Atara, M us fuit mater Onam. genu 27. Sed & filii Ram primog , eniti Jerameel, fqerunt Moos; 4j jamin, & Achar. PA 46 & Ge 28. Onam autem habuit filios, Semei, & Jada: Fili autem Semei : Nadab, & Abifur. 4] ag. Nomen vero uxoris Abifur, Abihail: quae peperit ei Phile| Ahobbam , & Molid. q 30. Filii autem Nadab fuerunt Saled, & Apphaim: Mortuus 4j eft autem Saled absque liberis. ben uraus 51. Filius — ao.-ï Bezeleel.) Vide dióta Exodi 11. 2. 23« Oppida Jair. )x Opp—ida pertinen- tia ad tra&tum illum , qui [air di&us eft. . e1. Macbir. ) Qui fuitnepos Jofepli, Civitatum. ) Civitates. pra w id eft, fihus Manaffc, ut patet ex Oholy Genef. c. $0. 22. i Ornes ifli lii Machir.) Sententia eft: äios Í omnes hi vici funt fihorum Machir. t hr S Patres Galaad. ) Id eft, principis. Patris Galaad. ) Vide di&a n.21. Patïem od ic. num. 24. Pater Thecuz accipitur s f 24. Patrem Thecue. ) Principem pro Principe Thecuz. 'Thecuz. - häm p] 26. Ozam.) Nomenalterius Onan, Ta füc 22. Poffedit viginti tres ci;vitatcs iz ter- cujus mentio. eft hoc c. n. 3. & fuit Tiomer *4 Galaad. ) De Jairdicitur INum, 32- 41« Occupavit icos ejus. ( hoc eft ter- filius Juda , & fcribitur per literam g ya Galaad.) quos appellavit Havoth lair, Nun in fine; hic autem filius Jera- meel fcribitur per literam Mem, ^ $4 efl Vil;as J^ir. R CAPUT It. 7 Sobab, 41. Filius vero Apphai, Jefi : qui Jefi genuit Sefan. Porro Sefan genuit Oholai. Ceh 32. Filii autem Jada fratris Semei: & Jether mortuus eft absque liberis. Jether, & jongthan. Sed 33. Porro ] onatha-n genuit Phaleth, & Ziza. Iíti fuerunt patris filii Jerameel : que 34. Sefan autem non habuit filios ; fed iildias, & fervum Agy- ptium nomine Teraa. Qvitz- 35 Deditque ei filiam fuam uxorem: quse peperit ei Ethei. 46. Ethei autem genuit Nathan, & Nathan genuit Zabad. & 317- Zabad quoque genuit Ophlal, & Ophlal genuit Obed. paitis 38. Obed genuit Jehu; Tehu genuit Azariam. 39. Azarias genuit Helles, & Helles genuit Elafa. daleb 40. Elafa genuit Sifámoi, Sifamoi genuit Sellum. g pe- 41. Sellum genuit Icamiam , Icamia autem genuit Elifama. 42. Filit autem Caleb fratris Jerameel. Mefa primogenitus .? hm ejus , ipfe eft pater Ziph, & filii Marefa patris Hebron. 43. Porro filii Hebron, Core, & Taphua, & Recem, & Samma. Afaras 44. Samma autem genuit Raham, patrem Jercaam, & Recem genuit Sammai. - ffoos, 4$. Filius Sammai, Maon: & Maon pater Bethfur. 46. Epha autem concubina Caleb peperit Haran, & Mofa, um & Gezez: Porro Haran genuit Gezez. s 47.Filii autem Jabaddai, Regom, & J $ oathan , & Gefan ; ri & Phaleth, & Epha, & Saaph. 48. Concubina Caleb Maacha, peperit Saber, & 'Tharana. rtUUs 49. Genuit autem Saaph pater Madmena, Sue patrem Mach- AITUS bena, & patrem Gabaa. F i;ia vero Caleb, fuit Achfa. «o. Hi 34. Sefam auter non bzzäuitl fílios.) Su- Ziph tinen 42. Pater Ziph. ) Princeps. US 6& pra num. 5r. dicitur Sefan genuitfe vero urbs eft in monte nemorofo, Oholai, quomodo ergo non- habuit & opaco, dumis, & arboribus infru- udl filios ? Refpondendum Oholai fuper- &uofis confito , que nomen magno If füte patre mortuum effe, atque ita dedit deferto. jta Adrichomiusin tri- patrem filios non habuiffe, qui fami- bu Tuda n. 246. apud quem videplura. liam propagarent, & in bona pater- Et fili Mzrefz patris. Hebron. ) Va- 1p€m na fuccederent. Vel certe Oholai eft tablus ex Hebrao vertit: lpfe fuit pa- nomen feemininum. ter Zibh , &5 filiorum Marefa , 6 pater )nafi; Heé£roz. : füit 2$- Deditque ei frliaum faam axorem, ) Princeps fcilicet Ziph, Ma- eram ln quo non peccavit, fi fervus ille refa, & Hebron : qua funt civitàtes JCLS AAgyptius religionem fufcepit: in tribu Juda. L. 8 LIBRILPARALIPOMENON $o. Hi erant filii Cal eb, filii Hur, primogeniti Ephrata, Sow bal pater Cariathiarim. ( l $1. Salma pater Bet hlehem, Hariph pater Bethgader. z5. Fuerunt autem filii Sobal patris Cariathiarim , qui vi e- bat dimidium requietionum. ; ari JD^ .. 83. Et de cognatione C iathiarim, Tethrei, & Aphuthei, & Semathei,& Maferei. Exhis egreffi (unt Saraitze, & Efthaolitee. cundu 54. Filii Salma, Bethlehem, & Netophathi, Coronz domus 2. Geffur Joab, & dimidtum requietionis Sarai. v$. Cognationes quoque fcribarum habitantium in Jabes, *( [ Xote canentes, atque refonantes, & in tabernaculis commorantes. 4 9 Hi funt Cineei; qui venerunt de Calore patris domus Re?habg Ti CR 0-1('.. - vit ( i ä»atf CAPUT ] | | $0. Hi erant flii Caleb. ) Qui fcili- duas urbes affipnat tribui Juda , in $. quibus tàmen Manue habitaverit, qui cet deinceps enumerantur. buerm $a. Fuerunt autem, filii Sobal patris erat ex tribu Dan. Abulenfis q. 18. Caristbiarim. ) Sententia eft , Sobal 'eminam facit utramque urbem, principem Cariathiarim filios genuif- tam in tribu Juda, quam in tribu Dan collocat Saraa , & Efthaol. Adri- li fe , ex quibus familie , aut gentes, chomius in tribu Dan. n. 23. ait f qu& numero fequenti memorantur , tem nate funt. ' Efthaol prius affignatam fuiffe tribui Qui videbat dimidium requictionum. ) Juda , deinde vero Danitis tributam, ?CZW quod idem de Saraa dicendum elt. que dl Videntur effe tria nomina propria ; Can quorum interpretationem . Vulg:;tus $4. Corone demus joab , fíe.) In Nibil expreffit. Idem fa&um alibi. 'Vide Hebreo ell m5by Paterot, quam vocem .ut nomen proprium accepe- ^. E dida . Reg. 23. n. g. In Hebrao ha- runt LXX. ut & fequentia Beth, Jo- Q 2 bemus 37155 ^xn nwn Pearecb Aj chbatzz /hzme?zucbatä'. -]taque nomina ah, Chatfi, Manachti, Atforhi, quorum hac eruit Rot2 , Tf, &6 Mezuchot. interpretationem Vulgatus expreffit. 1bid. ub $3. De eognatione Carizthiarim. ) Id $s. Seribarum.) Legis peritorum. qui feql Canentes atque refomantes , &5 in taber- JQD [ eft, de Cariathiarim quafi colonie 3. D quzdam propagatz funt fequentes fa- naculis commarantes.) LiXX. pro nomi- milie, & gentes. nibus propriis acceperunt . Tzrz4tbim s Tum : Scsraite , €$ Eä baolite.) Saraa , & Seimathbim , Suchbutim. m Calore patris. ) Hebr. & LXX, He- $. 0j £fthaol ex c. 13. 25. Judicum viden- tur pertinere ad tribum Dan, ex qua matb patre. erat Samfon Danita , qui habitavit in- Domtus Recha j.) Id eft, familia Re- h()s [ erese ter Saraa, & Ljfthaol. Liyranus has chabitarum/.Vide dicta 4.Regum ,lo' 155 Dj P 3A —3& *3* ;l 'ze'?-— 9 1. 90* L] CAPUT r d Generationes David , €? regum Sfuda ex progenie. David Cutn vide- ]ïlzzs ac jïamþzzs £orum. . Hebron, ZReg XAvid vero hos habu t filios, qui ei nati fünt in ha, & primogenitum Amnon ex Achinoam: ïezrahehüde [ei: - jolitie cundum Daniel de Abigail Carmelitide: domus 2. "lertium Abfalom filium Maacha filiee. Tholma1 regis Geffur, quartum Adoniam filium Aggith..- Jibes, 3. Quintum Saphátiam ex Abital, fextum ïethraham de Egla 'atites, uxore fua. echab 4. Sex ergo nati fünt ei in Hebron,ubl regnavit feptem an- nis, & fex menfibus. ngmta autem .& tribus annis regna- vitin Jerufalem. . * Porro in ïerufa]em nati funt ei filii Sïmmaa & Sobab, -Reg*- & Nathan, & Salomon, quatuór de Bethfabee fïha Ammlel 3514 1 UT 6. . ïebdar quoque, & Elifama. 7. Et Eliphaleth, & Noge, & Nepheg, & Japhia. 8. Nec non Fhfama & Fhada & El 1phe1et novem : j , 1 -9. Omnes hi, filii Dawd, absque filis cc»ncubïnalum ha- rit, qui buenmtque fororem 'Thamar. T Io. Filius em, —— bu Dan Adri 1. Ui nati jimt ed im Hebron. ) Ubi lis Regis filia. r. Re 27. €x qua ed. feptem annis regnavitpoft mor- nullos fufcepit hberos Non defunt j ait tem Sau'is füper tribum ]uda tantum. tamen , qui Michol eandem faciant : (ribil cum Esla, de qua paulo poft dice- butartls fezraclitide. ) De civitate Tezrael , d u2 eft nobilis civitas'in tribu Juda. mus. Vide dida ». Reg. 3. num. j;. Carzmelitide. ) Que puuq fuex at uxor Secunda uxor fuit Achmoam ]earae- * " )hh NNabal Carmeli r. Reg. litis íe Reg. 25. 43- ex qua fufcepit quxm 2.. Ezlie: Tbolmaz Regis chïur ) Vlde Amnon primogenitum , ut dicitur hoc acu*pe' di&ta ». Reg. 3. e. num. 1. Tertia fuit. Ab]fraal NNaba- h, Jo Adoniam flmm Aggz!b ) Vide dl&a lis vidua 1. Keg. 25. 42. exquafufce- orum. ibid. ubi etiam de duobus filiis David, pit Danielem hoc c. num: 1. qui 2 veff qui fequuntur ,. hoc eft, de c?aphatla, Reg. 5..3. appellatur Cheleab. Quar- jrum 72 & ]et'ïmham ta- fult Maacha filia 'l'holmai Regis .3. De Egla. ) dee dl&a 2 Reg 3. Geffur , de qua hoc c. num.,;2. & . |Rortit num. Keo. 3. 3. ex hac fufcepit Abfalom, utbifl s $. Bet//zbee, ) Qua Uriee uxor fuerat. ut isdem locis dicitur , & "D hamar 9. Qyines bi fii David. ) Opera pre- m eiufdem fororem, 2. Reg. 15. 1. Quin- tium hic erit uxores David , ejufque ta-fuit Ageith hoc c. num, 2. ex qua, filios ex variis QCnpturæ locis recen- ut ibidem dicitur , natuseft Adonias, i Re fere.- Prima uxor fuit Michol Sau- quem .Regnum. ambientem Salomon 10. P Bibl. eum Cose. Menoch. T. Il 1o LIBRIL PARALIPOMENON 1] Io. Filius autem Salomonis, Roboam: cujus Abia filius ge- N nuit Afa. De hoc quoque natus eft Jofaphat, . gemu 20. 1 11. Pater Joram: qui Joram genuit Ochozi am, ex quo ortus ofabl: eft Joas: 9r. l 12. Et hujus Amafias filius genuit AZzariam. Porro Azarise filius Toathan, Tapha cuus 1 13. Procreavit Achaz patrem Ezechis , de quo natus elít 22« Manaffes. . - Baria, 14. Sed & Manaffes genuit Amon patrem Jofize. 15. Filii autem Jofiae fuerunt, primogenitus Johanan, fe- 25. 24 cundus Joakim , tertius Sedecias, quartus Sellum. ol | Matt. 16. * De Joakim natus eft Jechonias, & Sedecias. &j I.IL 17. Filii Jechonise fuerunt, Afir , Salathiel, 18. Melchiram, Phadaja, Sennefer, & Jecemia, Sama, & 19. De Nadabia. m- juH"x-t interfici 3. Reg. :.'24. & deinceps. ubhi de morte Jofiz, & Regni fuccef- ohanan Sexta fuit Abital, ex eaque ortus Sa- fore agitur. 'Toflatus probabiliter phatias hoc c. num. 3. & 2. Reg. 5. putat eum mortuum fuiífe ante pa- 4- Septima Egla, ex qua Jethraham, trem, ideoque primogenituram ad fe» que peculiariter di&a ell uxor Da- cundo genitum Joacim tranfiffe. Pra- vidis z. Reg. 3. s. Vide ibi dicta. Octa- dus in c. 19. Ezech. & alii antiquio- va Bethfabee dudum uxor Urie, ex res ajunt Johanan primogenitum in qua quinque filios habuit, nimirum par- bello contra /Egyptios cum patreoc- vulum , qui mortuus eft 2. Reg. 12. cifum fuiffe. Alii aliter nodum fol- 19. Samuam. z. Reg. 5. 14. fiveSim- vere conantur, fed magnis fe difficul- maam, ut nominatur hoc c. num. $. tatibus implicant. Vide Salian. tom. Sobal, Nathan , & Salomonem Re- 4.anno mundi 34o1, num. 2. & 3. gem. Ex aliis uxoribus alii nati , Je- L $. Secundus Toakim.)CQui prius diceba- rimoth, qui z. Paral. r1. 18« appella- tur Eliacim, de quo vide dicta 4. Reg. tur filius David, aliique plures, qui 23. 34. lic etiam appellatus eft Je- numerantur hoc c. 73 3 num. 6. & 2. chonias Matt. c. 1. num. r1t. Reg. s. 15. & 16. nimirum Elifama, Terzius Sedecids'.) Qui etiam di&us jebaar, Eliphalet, Noge, Nepheg, eft Mathanias. Taphia, Elifama alter , Eliada , Eli- Quarzus Sellum.) Cui etiam appel- h pheleth. Prater hos alii nati funt ex latus eft Joachaz. concubinis, ut hoc c. & verficulo di- 16. Narus efl Jechonias. ) Uterque citur. Notat Eman. Sa in catalogo hi- tam KEliacim , five Joacim filius Jo- liorum David Elifama, & Eliphaleth fi», quam hujus filius Joachim Jecho- bis repeti , & in textu Hebraico iif- niz nomine comprehenditur a S. Mat- dem plane literis fcribi., aitque for- theo loco cit. Vide Barrad. tom. r. taffe aliis ejus nominis fratribus mor- l. s. c. 16. $. eccifo Toacimo , &c. Ut Regnay tuis natos, & eodem nomine voca- to*a hec filiorum genealogia , qua fhort tos fuifTe.- multis Scripturze locis explicandis fer- Iv 15. Prim'genitus Jobanam. ) Hujus vit , intelligatur , placuit fubje&um cefft | Schema proponere. &cliim mentio den fit in 4.' lib. Regum c. 23. j CAPU T. II. fY lius gt ig. De Phadaja orti funt Zorobabel, & S&fnei : Zorobabel gzenuit Mofollam, Hananiam, & Salomith fororem eorum : 0 Ortus ! 20. Hafaban quoque , & Ohol, & Barachian, ,& Hafadian , Tofabhefed , quinque. Ànarie 21. Filius autem Hananize, Phaltias pater Jefejae, cujus filius Raphaja: hujus quoque filius, Arnan, de quo natus eft Obdia, tus ef cujus filius fuit Sechenias. * 22. Filius Secheniae, Semeja: cujus &i Betus & * Jegaal, Baria, & Naaria, & Saphat, & Sefa fex numero. n, ft- 25. Filius Naariae, Elioenai, & Ezechias, & Ezricam, tres. 24. Filii Elioenai, Oduia, & Eliafub, & Pheleja, & Accub, E & Johanan, & Dal(aja, & Anani, feptem. B 23 C'APUT m & 19 De Jofias Rex genuit 16.Et Serleci.zs.)Ex quo videtur dicen- mERRDAT. fM — — dum Eliacim , five Joacim habuiffe — Ó— i füccef- Johanan. | Eliacim , |Sedeciam,|Sellum fratrem, . qui appellatus fit Sedecias , babilitet qui etiam| qui etiam|qui e- & etiam filium ejufdem nominis. lta ate pt- di&us efl|etiam di-ti a m Abulenf. in hoc cap. quaft. 1c. m al fe oacim ,j citur Ma-|Joachaz 19. Zorobabel.) Xlic Zorobabel dici- o Dr- H e b r.|thanias. tur fuifle filius Phadaja, & Matth. c, ntiquio- Qspwjns 3. num. 12. legimus , Salarbiel autem m in race genuit Zorababel. Dicendum utroque nomine appellatum Salathiel , quod yitreo- LOX , um fo- dicitur frequens eft in facris Literis , & pa- dificu- etiamJe- tet in filis Jofie, de quorum variis n, toffi« chonias. | nominibus paulo ante didum eft. Vel ) 31 dicendum Salathiel, qui hoc numero dicebi- t zecenfetur patrem fuiife Abiud ; & : 4NE Joacim , etiam Phadajam fratrem Salathielis T ]e' quod no- fiio fuo nomen impofuiffe Zoroba- menldeb. bel; ex quo natus fit Mofollam, &c. ; diaus fcribitur pypYm Jechonias. | appeï' race Sal;rhiel, (oaxelts , Phadaja Jtequé Dici tur Zorobabel, Ziorobabel, fius Jo« etiam Je ;ïeChO- chonias. s Mi Abiud Mofoilam. m I Regnarunt hocordine, Johanan pra- Mofollam.?) Qüem Eman. $a pw- 4j Ut mortuo , ut diximus num. rs. Sellum tat effe Abiud, de quo dicitur Matth. ; quæ five Joachazregnum ínvafit, huicfüc- 1. 13. Zoerebahel auzem genuit Abiud. dis t* 22. Sex numero. ) Computato etiam ceffit Eliacim , Eliacimo vero Jo- jetum achim — Joachimo Sedecias. patre: alioqui fan& tantum quinque, r2 LIDPb-RII ARALIPOMENON 1'3 C ATPUT IV. Othon waþme pofleritas Zude , ac Simeonis , & babitationes eorum ; ü trem ['irps Cbam deletur a filiis Szmeoms Z"nalecitae Z quoque ab ipfis percutzum*ur. Ij Gen Filitq lii Tuda: Phares, Hefron, & Charmi, & Hur, & Sobal. 10 39.3 EI 4. Raia vero filius Sobal genuit Jahath, de quo nati funt IH 46.12. bupr Ahumai, & Laad : hae cognationes Sarathi. Bulqu 2.4 3. 1fta quoque ftirps Etam : Jezrahel, & Jefema, & Jedebos. 1j Nomen quoque fororis eorum. Afalelphum & Heb 4. Phanuel autem pater Gedor, & Ezer pater Hofa: ifti funt l f B filii Hur primogeniti Ephrata patris Bethlehem. lj $. Affur vero patrl Thecuae erant duse uxores, Halaa, & Naara. &ER 20 6. Peperit autem ei "Naara Oozam, & Hepher, & Themani, & j Ahaftari : ifti funt filii Naara. Thilo A 7. Porro filii Halaa, Sereth , TIfaar, & Ethnan. N(d €f 8. Cos autem genuit Anob, & Soboba, & cognationem juram Aharehel filii Arum. 9. Fuit autem Jabes inclytus prae fratrlbus fuis, & mater ejus vocavit nomen illius Jabes; dicens : Quia peperi eum in dolore. Phus t N 10. Invocavit vero Jabes Deum Ifrael, dicens: Si benedi- cens benedixeris mihi, & dilataveris termmos meos, & fuerit um i 14 i manus tua mecum, & feceris me a malitia non opprimi. Et tusH praeftitit Deus, quae precatus eft. 61 11. Caleb autem frater Sua genuit Mahir, q111 fuit pater u Efthon. pem ämuo I2. Porro Efthon genuit Bethrapha, & Pheffe, & Tehinna bdt: ( patrem urbis Naas: hi funt viri Recha. 15. Filii tent 4Hi juda , Phares , Hefrom , €$.) 9. Quia peperi ewum im dolore. ) Tabes n Phares folus eft Tude filïus, enim fignificat dolorem,five trlfhtxam ii cateri HEPOUSS lO. $2 benedicems amedzxe i5 mibi. l ^ P He cognationes Sararbi. ) ld e& Formula voventis Subintelligehoc, Ü Tiur ab iftis propagatæ funt cognat:ones, aut illud faciam I2 feu familie Sarathitarum. Dilataveris teiminos meos. ) Auxilio F*D, i $. lfla quoque fitrps Erbam. ) Qua tuo juveris , ut poffeffionis mez fi- !u u ü;xhcet fequitur. (LH nes proferre, & amplificare poffim. 4. Pater Gedor. ) Id eft, Princeps A malitia noz opprrmi. ) Id en Feceris um Gedor, quz eft civitas tribus Judain lilerationem a malo , ne dolore ajïcmr, AN [ forte Dan. ex Adrichom. in tribu ut ex Hebrao vertit Vatablus. f!t Dan. num. 23. eodem modo nomen 12. Hi funr viiRtecba.) Wideturef. Id : patris accipitur in fequentibus. fe oppidi alicujus. nomen , ut Lyra- Pibu C APU IV. I2 i"*' Fili autem Cenez, -Othbniel, & Saraja. Porro filii Othoniel, Hathath, & Maonathi : Atrii; 14. Maonathi genuit Ophra: Saraja autem genuit Joab pa- trem Vallis artificum: ibi quippe artifices erant. 15. Filii vero Caleb filii Jephone, Hir, & Ela, & Nahamx: Y0bg], Filii quoque Ela: Cenez. atl funt 16. Filii quoque Jaleleel: Ziph, & Zipha, & Thiria, & A frael. 4 * P rT7. Et fil li Ezra, Jether, & Mered, & Epher, & Jalon, ge- odebos. nuitque Mariam, & Sammai, & Jesba patrem Efthamo. 19. Uxor quoque ejus Tudaja peperit Jared patrem Gedor, f funt & Heber patrem Socho, & Icuthiel patrem Zanoe: hi autem filii Bethize filiàe Pharaonis, quam accepit Mered. I9. Et filii uxoris Odajae fororis Naham patris Ceila, Garmi, l, & & Efthamo, qui fuit de Machathi. 20. Filii quoque Simon, Amnon, & Rinna filius Hanan, & emati, Thilon: Et filii Jefi, Zoheth, & Benzoheth. 21. Fili*Sela, filii Juda: Her pater Lecha, & Laada pater 'Gev. -Honerm Marefa, & cognationes domus operantium byl Ium ?n ;domo 38- - juramentie B3 22. Et er Qs lolore. nus tradit, & Abulenfis. Dicuntur vi- gitimis nuptiis nate non Snt ; & qui renedi' ri Recha, quod eorum familie Re- eas ducunt, alioqui fint viri prima- fuerit cham incoluerint. rii, qualem fuiffe Mered dubium efTe 13. Orbonicl, ) Hiceft Othoniel pri- non poteft. y M raus Hebraorum Judex, dequo Judic. 20. Filii quoque Simon.) INon eft hic C. 3. numi. 9. videibi dicta. Simon princeps, & caput unius tri- l14. Partrem "vallis a/tzfeum., ) Prin- bus , fed alius quidam de tribu pater cipem, aut Dominum vallis,' ex qua uda. hintia aliquod genus artificum prodire fole- 21. FiSela, filii uda.) Judam Ja- bat: quodnam genus artificii exerce- cob filium Selam fitium füfcepiffe ha- j F rent; colligi non poteft ex Scriptura. bemus Genef. 58. s. ex matre Chana- 15. Caleb feli Tepbone.) Additur, 7- naea. ) Jïabes (litiam. Àib Tephome, ut diflinguatur a Caleb R- Her pater Lecba.)) /Fenten'cïa eft, Her lio Hefron , de quo dicum fuerat c. Dominum Lecha filium fuiffe Sefa fi- milt. 2. num. I9. lii Juda, filii Tacob. igehocy 18. lxor quoque ejas. DX em, Cu- Cognationes domus operantiom 516257??.) leb, inquit Eman. 52. Álii dicunt fuif- Familie quedam, queinoperibus ex iuxilio fe uxorem Ezra, alii Efthamo, quem byffo excelluerunt, & hoc artificium jeg proxime nominavit facer textus , in peculiariter coluerunt. offin. quam fententiam videtur inclinare l& domo Jayamenti.) Videtur effe no- ! feut! Abulenfis. men'oci; itaque Papgninus; & Va- qfïtidfa Fie Pharacenis.) ExXiam Repes filias tablus vocem Hebraicam retinenttan- fuas aliquando nuptui dant non Rte- "T quam nomen prop rium, m demo - besb y2UN Lymg gibus , fi multas habe?nt , aut ex le- b 314 LIBRI I.kl?ARALI*POMIj:NON 25. Et qui ftare fecit Solem, virique Mendacii, & Securus, ? tum i , & Incendens, qui principes fuerunt in Moab, & qui reverfi funtin Lahem: haec autem verba vetera. " buto 25. Hi funt figuli habitantes in Plantationibus, & in Sepi- 7 bus, apud regem in operibus ejus, commoratique funt ibi. UE * Sen. 24. Filii * Simeon: Namuel, & [Jamin, Jarib, Zara , Saul.. & lm 4619. »., Sellum filius ejus, Mapfam filius ejus: Mafma filius ejus. 26. Filii Mafma: Hamuel filius ejus : Zachur filius ejus zl x)* Semr! Semei filius ejus. 47. Filii Semei fedecim, & filize fex: fratres autem ejus non 3 habuerunt filios multos, & univerfa cognatio non potuit adae- domo quare fummam filiorum Juda. 2 28. Habitaveruntautem in Berfabee, & Molada, & Hafarfuhal, L Oner . 29. Et in Bala, & in Afom, & in 'Tholad. 30. Et in Bathuel, & in Horma, & in Siceleg. aaif de1 ? 31' Et in Bethmarchaboth, & in Hafarfufim, & in Bethberai, & in Saarim : hae civitates corum.usque ad re v gem David. 41 4. Villae quoque eorum. Etam, & Aen, & Remmon; & n €on 'Tochen, & Afen , civitates quinque. L] 35. Et 0$ i eo tempore. Emah-.Sa Davidem putat. 22« Qui fLare fecit Sclem.'y Floc ver- ficulo aliquorum nominum interpre- 24. Filii Simeon: Namudl, £$c.)) Hoc tatio.pro ipfisnominibus ponitur, Ita- repetitur ex Gen. 46. 10. ubi tamen qui Tamuel dicitur, non INamuel. jat 1 que Pagnin. & Vatabl, vertunt : & jerib.) Hujus non meminit facer gechei , & viri Chozelah , & Toas , & Sa- vapb, qui dcminati funt in Moab. LX X. textus Genef. 46, fortaffe idem erit L etiam nmomina propria retinuerunt. cum Sohar, cujus hic nulla eft mentio. Sui reverfi funt im L;zbem.) WVatab- 2s. Eihus ejus.) ld eft Saul, cujus lus, & Jafzbi Lebem. proxime mentio faca fuerat, & fic Hec autezmverba 'vetera.) Hic etiam etiam intellige feque » LXX. nomina propria agnofcunt ; 27. Fratres aurem ej us.) Filii fcilices : Simeonis, & polteri. Vs -»am babent , $ veduxit eos JAbederim, tur A:tbzcizm. liprverfa cognatio mom potuir adequare Quj 33. Hifumt figuli.) Ideft, hz cogna- fimmam . filjorum Tuda. ) Univerfa tri- tiones artem figulinam exercuerunt. 'bus Simeon pauciora numeravit capi- in! ta4 quam tribus Juda ; imo ne alias I plantationibus , £5 im fcpibus. ) Sunt hat nominum propriorum interpretatio- quidem tribus equavit , ut patet in nes: itaque L/XX. habent, Pabztantes duplici populi cenfu, altero INum, cap. jn dtharim , in Gadira. Intextuetiam $. 22. & cap. 26,. 14. ( Latino emendato Romz edito voces 31. U/que ad Regem David.) Quod D Plantationis, $ Sepibusliterisinitialibus dicitur propter Siceleg, qu& cum ef- majufculis fcribuntur ; ut intelligatur fet in forte Simeon , ut patet ex hoc ü efle nomina propria. loco, fa&a tamen eft Regnum Tuda, pud Regem.) Elebr&orum , qui erat ut habemus z. Reg. 27. num. 6. 1$ ( CATPUT .IV.' CCUrts, reverfi 45. Et univerfi viculi eorum per circuitum civitatum ifta- rum usque ad Baal: heec eft habitatio eorum, & fedium dilftri- butio. : n Sepi- 34. Mofobab quoque , & Temlech, & Tofa filius Am äfï a r ibi, aul. 35. Et Joel, & Jehu filius Jofabize filii Sarajze filii Afiel. 46. Et Elioenal, & 5 ejts & Ifmiel, & Banaja, Jacoba, & Ifuhaja? & Afaja, & Adiel, - 6jUS, 31. Ziza quoque filius Sephei filii Allon, filii Idaja, filii Semri, filii Samaja. ]5 201 38. Ifti funt nominati principes in cognationibus fuis, & in ade- domo affinitatum fuarum multiplicati funt vehementer. 39. Et profeCti funt, ut ingrederentur in Gador usque ad fuhal Orientem vallis, & ut quaererent paícua gregibus fuis. 40. Inveneruntque pafcuas uberes, & valde bonas, & terram laiífimam, & quietam, & fertilem, in qua ante habitaverant XeId], x z de ftirpe Cham. 4t. Hi ergo venerunt, quos fupra defcripfimus nominatim, Wn)& in diebus Ezechiz regis Juda, & percuflerunt tabernacula eorum, & habitatores, qui inventi fuerant ibi, & deleverunt » Et eos usque in praefentem diem: habitaveruntque pro eis, quo- niam uberrimas pafcuas ibidem repererunt. ; plltätä Hoc 42. De filiis quoque Simeon abierunt in montem Seir viri Ame quingenti, habéntes princip ; es Phalziam, & Naariam, & Rapha- jam, & Oziel filios Jefi. ficer 45. Et percufferunt reliquias, quae evadere potuerant, Ama- erit ntio. lecitarum, & habitaverunt ibi pro eis usque ad diem hanc. CA- JUjUS n ':Qc 23- Llfque 4d Baal.) Que eft civi- Cbam.) Antequam ejicerentur a Si- (icel tas in tribu Simeon , qu& etiam dici- meonitis. . AYI- Tdabernacula eamm.) Domos $ ld tur Balaath, & a D. Hieron. Ballath, cujus mentio eft Jof. 19. 1. Adrichom. lJ vel tentoria, in quibus more pafto- tri- in tribu Simeon. num. - 4 rum habitabant. an' Ee fedium diftributio.) Hebr. & LXX. Ufque im prefentem diem. ) Ufque ad lt habent, & igmezzlogi.z €Or uU. tempus , quo hzc- fcribebantur ab j 39. Mulrplicars fuünt -vehementer. ) Efdra, qui au&tor creditur hujus libri. 2 Comparatione aliarum familiarum tri- 42. Defiliis quoque Simeon,G5c.) Cuan- bus Simeon, z do hec acciderint, non habemus ex od 39. ln Gadoer. ) Que etiam Gedor Scriptura. Probabile eft eodem tem- d &icitur. Vide dicta num. 3. pore Ezechie hanc etiam expeditio- 0t Ufque ad Orienrem. ) Ufquead orien- nem füfceptam contra Amalecitas. 437 talem plagam vallis. In montem Sejr,) 1n idumgam. 4o. lu qua ante babiraverant dc flirpe 43- I(cl/quia.f 3- Amzlecitar:fm. F x - ON 16 LIBRITI PA.R.ALI;POMEN (QUATPCUCUI X5 C troxtun Ca—to.zlogusk filiorum. Ruben : Gad C dimidie tribus Mana[[e, & torum I0O. babitatio eorum, qui percu[Jerunt Agareos, fed tandem ducli [unt- | interfe ab Aijïiz's ob idololatriam ipforum in €orut captivitatem. T Gen Bafant 35.22. L'Iii quoque Ruben primogeniti Ifrael ( ipfe qucqu.e fuit 49« 4* I.E - primogenitus ejus : fed cum violaffet thorum patris fui, n data funt primogenita ejus filiis Jofeph, filii Ifrael & non eft Saphit ille repu'atus in primogenitum. r;.] iffimus inter fratres fuos, de 2. Porro judas, qui erat fort Tum, ] ftirpe ejus principes germinati funt; primogenita autem repu- Zie & * Gen. tata fant Jofeph.). 14 3. Filii*ergo R Micha uben primogeniti Ifrael:; Enoch , & Phallu, d o fron, & Carmi. ]ï-- [ 14. 4. Filii. [Y in fami iNum. eius Joel: Samaia filius ejus, Gog filius ejus, Selï-lei filius 26. 5* s. Micha filius ejus, Reja filius ejus, Baal filius ejusz [ 6. Beera filius ejus, quem captivum duxit Thelgathphalna- tem Àr far rex Affyriorum, & fuit princeps in tribu Ruben. lam trib tinebit. 7 Fratrées autem ejus, & univerfa cognatio ejus, quando Nehi, numerabantur per familias fuas habuerunt principes Jehiel, & i Ruben j Zachariam. tis, Àd 9. Porro Bala filjus Azaz , filii Samma, filii Joel, ipfe habi- t & n $ Bre tavit in Aroeg usque ad Nebo, & Beelmeon.: 9. Con- dem, A 0. 1 l Qua Saulis , Davidis , & aliorum bebatur, qu& non Ruben , fed filiis fito N ib Ad Regum manus:cvaferant, & in mon- tibus Seir adhuc habitabanr. Porro Jofeph Ejphraim , & Manatfe data eft, qui duas tribus conflituerunt. Vide tà Amalecitarum regio eft fere ad me- 2. Principes.) Regeslfrael, David, Mtl!f [ ridiem Idümzz, cui per defertum con- Salomon, Roboam, « alii deinceps; Ó jungitur. ' '-Vide, Adrichomii tabulas.- qui in duabus tribubus Juda, & Ben- j Rüig iamin , regnum obtinuerunt. Ob enf I. [P/6 quippyeg. fte primogenitus , €e. ) 4- Samia filius ejus. ) Joel fcilicet, tulint : Vide Genef. 29. 32. cujus proximé mentio faca fuerat. ld Cum . "vielaffet rborum patris [m1.) In- 6. Thelgathbphaluafar Rex d[piorum, 10, ] ceftum committens cum Dàla nover- &c. ) Dequa captivitate 4. Reg. 15.29. tum 0i ea fua, uxore Jacob, Genef. 35.22. 5. Quando numerabantur per f'amitlias, K " tl Dara fumt primogeuita ejus füzs Jo- &c.) i£o fcilicet tempore "Thelgath- Agar: féph.) Primogenito olim ex contue- phalnafaris. Titoy tudine, deinde ex lege Deuteronom. 8. 4roer. ) Qua ell inter tribum QJu& ( Bll e1. 1-7,qdu-pi€x ha&reditatis portio de- Ruben, & tribum Gad fgpcr mnjgn» CAPUT V i? 9. Contra orientalem quoque plagam habitavit usque ad in- troitum eremi, & flumen Euphraten. Multum quigpe juxmen—-y torum numerum poffidebant in 'Terra Galaad. & fun 1o. In diebus autem Saul praeliati fünt contra Agarenos, & interfecerunt illos, habitaveruntque pro eis in tabernaculis eorum , in omni plaga , quase refpicit ad Orientem Galaad. . 1r. Filii vero Gad e regione eorum habitaverunt in Terra Jue fit Baían usque Selcha: Tis füi, 12. [oel in ca non et Saphat in Bafan. pite) & Saphan,fecundus. Janai autem , & » 13. Fratres vero eorum fecundum domos cognationum fi ua- , de rum, Michael, & Mofollam ; & Sebe, & Jorai, & Jachan, & 1 reu- Zie, & Heber, feptem. 14. Hi filii Abihail, filii Huri, filii Jara, filii Galaad, filii Dhallu, Michael, filii Jefefi, filii Jeddo, filii Buz. C 1$5. Fratres juoque filii Abdiel, filii Guni, princeps domus " 1filus in familiis fuis. - 16. Ej: ïhalna- tem Arnon. Vide Adrichomii tabu- In tabernaculis eerum.) Domibus, vel lam tribus Gad , ad quam Aroer per- tentoriis, qualia habere paftores folent. tinebat. I1. Ín terra Bafan. ) Regioeil trans uando Nebíe. ) Nomen civitatis in tribu Jordanem , quzlongitudine a torren- d& Ruben juxta montem ejufdem nomi- te [aboc ufque ad terminos Selcha, nis. Adrichom. in tribu Ruben num. Gelfuri, & Moachati: latitudine ve- | h&bï €.& num. s&. I ro a montibus Galaad, Seir, & Her- 8. Beelmeoz.) Alia ;R urbs tribus ejuf- tur. mon ufque ad mare Galilzx porrigi- dem,; Adrichomius num. 10 Plura vide apud. Adrichomium 9. Ufque ad. smirozzum eremi.-) 'Tran- in tribu Manafle num. 55. fito Arnon orientem verfus ponitur 12. foel im capite.) jeel dux. Ut 4 Riis ab Adrichomio folitudo Cademoth. at e&; Vide tabulam tribus Ruben. vertit Pagnin. & Vatabl. . J«mas auiem i &5 Sapbat im Bafan. ) Multsps quibpe jumenrorum. numerum , Hi videntur fuiiï'c duo alii duces tri- Darid, £c. ) Fuit hoc perpetuum in tribu ncsps bus Gad, qui in Bafan civitateregio- Eodem ; Det- Ruben, ut pecoreabundarent , quam nis cognomine habitabant. obcaufam INum. 32. 4. fibi dari po- modo Bafan pro urbe metropoli ac- ftulant fedes ultra lordanem in terra cipunt, num. 16. fequenti, ut nota- ilicet, Galaad, quz pafcuis abundabat. vit Eiman, Sa. nt. us 10. ln diebus amtem Saul.) Voctan- I3. Érarres vero ecrm , 6&c. ) Non tum loco mentio fit in Scriptura ex- dicuntur fratres, quod iifdem paren- r2 peditionis hujus Rubenitarum. tibus prognati effent, fed quia ex ea- Will 155 Igïthf Agarenos.) lfmaelitas ex Agar ge- dem tribu; quod patet, quia in do- nitos, qui terrz plagas incolebant, mos, & co gnatones diftindi fuife qu& funt ad orientem terre Galaad. . dicuntur, ium Bibl. ctiz Comz. Menoch. Tom. IlI. € m?"' 18 GTII4BRRI L PARALIPOMEONONM s fini 16. Et habitaverunt in Galaad, & in Bafan, & in vicuiis ejus, & in cun£tis fuburbanis Saron , usque ad terminos 1nofi; m 17. Omnes hi numerati funt in diebus Joathan regis Tuda, &M) & in diebus Jeroboam regis Ifrael. : rg. Filii Ruben, & Gad, & dimidiae tribus Manaffe, viri fatifr bellatores, fcuta portantes, & gladios, & tendentes arcum: , I eruditique ad pralia, quadraginta quatuor millia, & feptin- Áint po genti fexaginta, procedentes ad pugnam. )f 1g. Dimicaverunt contra A 22 d fpim " garenos: Itura—.ïi vero, & Navis, & Nodab & Gad (UnB 20. Prebuerunt eis auxilium. Traditiqüe funt in manus eorum Agareni, & univerfi, qui fuerant cum eis, quia Deum invocaverunt, cum pr&liarentur: & exaudivit eos, eo quod credidiffent in eum. Gettcal 21. Ceperuntque orpnia, quae poffederant, camel orum quin- W quaginta millia, & ovium ducenta quinquaginta millia, & afi- nos duo millia, & animas hominum centum millia. 22. Vulnerati autem multi corruerunt: fuit enim bellum Domini. Habitaveruntque pro eis usque ad transmigrationem. terram j Fll 25. Filii quoque dimidiae Tribus Manaffe, pgiïederunz : a »] 16. l/fque ad Zerminos, ) Ufque ad re&a; nam a fluvio Jordane fumens Nadab terminos fortis Gad, quafi dicat: me- initium , juxta eumdem Libanum ver- 4 E morati principes poflederunt totam ter- fus occidentem ad montes ufque Si- ram Gadatermino ufque ad terminum. doniorum , & '"Tyriorum inteuditur. 17. Omnts b , 6$c.) ldeft, domus, Napbis , €$. Nodab. ) LXX. habent Wiaue « & cognationes eorum ; nam vix fieri Naphilfeos , & Nodabazos. Naphis Cmo poteit, ut iidem vixerint utriufque filius fuit ifmaelis Genef. 25. 1$5. ex tigui ft cenfüstempore, five Jeroboam acci- quo Naphiffei, quorum hic mentio 5 Yidere- piamus pro primo , five pro fecundo fit, propagati funt. tibula rege hujus nominis. Xide Abulenf. 20. Prebuerunt eis auxilium.) Scili- I"?g 27 quaft. 23.. E cet Agarenis. Ip diebus Joathbam , E$e. ) Klujus cen- 22. Bellum Demimi, ) Res ingens magnun NORE fus non alibi meminit Scriptura. phrafi Scripturz dicitur Dei, fic mon- QO Jeroboam Regis Ifrael.) Abulenfisin- tes Deifunt montesexcelfi, cedri Dei Cotifrts telligit de TJeroboamo hujus nominis cedri procere , &c. Itaquebellum Do- tabuh. rimo Rege Ifrael, de quo, quiace- mini fignificat ingens prelium ; vel 4 lebrior eft, fermo effe videtur, cum fignificat Dei peculiari auxilio ccftum, Sub itn nihil aliud additur. Sed verius eft üt fcilicet tantam cladem hoftibus in- 26 ] Accipiendum de fecundo , qui vixit ferre poffent, & xtantumk pr&da col- Tl/fgt tempore Joathan Regis fuda, cujus ligere., &p. n hie f&it mentio, 23. 4 fnibus Bzfa5.) De qua regio- IQ. Jtura; ) Iturza regio eft ad ra- ne dictum efl num. r1. Ab ea ergo B-FH 4bces montis Libani in longum por- tendendo in feptentrionem porrigitur -— 1 N CAPUT V& VL M j s a finibus Bafan usque Baal, Hermon, & Sanir, & montem Her- mon; ingens quippe numerus erat. is fuda, 24. Et hl fuerunt principes domus cognationis eoru-m., Epher, fe, vir & Jefi, & Eliel; & Ezriel, & Jeremia, & Odoja, & Jediel, viri fortiffimi, & potentes, & nominati duces in familiis fuis. ateum; 25. Reliquerunt autem Deum patrum fuorum , & fornicati feptin- funt poft deos populorum terrze, quos abftulit Deus coram eis. 26. Et fufcitavit Deus Ifrae! fpiritum Ph ul regis Affyriorum, L Nois, & fpiritum Thelgathphalnafar regis Affur, & transtulit Ruben, ffianus & Gad , & dimidiam tribum Manaffe, & adduxit eos in Lahela, & in Habor, & Ara, & fluvium Gozan, usque ad diem hanc. i Deum o quod CAPUT VL ? quit- Genealogia filiorum Levi , & quos ex eis conflituerit David can- zores , ac minif?ros in domo Domini : item generatio filiorum ,&aü- 4Aaron cum urbibus fuis in fingulis tribubus Jjrael, - l bellum C que fuerint civitates refugii. Honeft. lii Levi, Gerfon, Caath, & Merari. Gen. tetram p | N à 2. Filii Caath : Amram, Ifaar, Hebron, & Oziel. 46.11. — o 3. Fili Amram: Aaron, Moyfes, & Maria. Filii Aaron: lnfr. 43. 9. o firmens Nadab, & Abiu, Eleazar, & Ithamar. num v* ue. 4. Eleazar genuit Phinees, & Phinees genuit Abif 2 fque 3* 3. Abifgg teuditul. , babent ufque ad Daal, ETermon , & montem hos Levi numeraverat Caath, quia Naplis Hermon,.& Sanir, qui montes con- ipfe caput fuit facerdotum ; nam ab tigui funt, & in lonpum porrect, ut eo defcendit Aaron. am vero omif- ? Iï, Fx videre eft fn tabulis Adrichomii in fis aliis filiis Caath , qui ad gradum tabula dimidie tribus Manaffe. fimplicium Levitarum pertinuerunt , dÍngens qutppe numergus erat, ) Ideoque peculiariter enumerat filios Amram, ) Sclt magnum terr& tracum occuparunt. a quo Saeerdotes & Pontifices per i? ens Sane a torrente Jaboc ufque ad Baal. Aaronem prognati funt. jc mon Hermo triginta circiter horarum iter Na 63-)4('; & Aiu.) Qui extin&i funt, n Dd conflituitur ab Adrichomio in eadem propterea quod alienum ignem thuri- tabula. bulis im unDo Vit. IO. 1 poffuiffent, ut habemus Le- u VEl 25. Relquerumz autem Deum , €jc. Sub impiis nimirum Regibus lIfrael. 4 Eleazar genum Pälnm, 6c.) Hac geiqtüfni 26. Phzl.) Videdi&a 4 Reg. 15. 19. eft feries Pontificum. jpus i Täeglgz/;pbz:lnaþzr.) "NVide di&a eod. 4b/füe. ) Cujus memoria non eftali- dg ( cap. num. 29. bi in Scriptura , ut etiam reliqui Pon- tifices, qui deinceps numerantur , ob- j p h. h: Amram : Azron, Moyfes ,. 65 fcuri fere fünt , nihilque de illis tradi- ag : Mari4. ) Primo loco inter fi- tur in facris Lateris, Z * i o tÓiaÉIiIt PI&RA'LIPODQE&O-'—N s. Abifue vero genuit Bocci, & Bocci genuit Ozi. 24 6. Ozi genuit Zarajam , & Zarajas genuit Merajoth. Sau f p 4. Porro Merajoth ge a IARRENRERENNEA Mp MDDD Achitob. nuit Amariam; & Amarias 'genuit s. lu & 8. Achitob genuit Sadoc, & Sadoc genuit Achimaas. ]u 9. Achimaas genuit Azariam, Azarias genuit Jobanan. . ] $] 10. Johanan genuit Azariam : ipfe eft, qui facerdotio fun&tus eft, in domo, quam szedificavit Salomon in Jerufalem. * y. i lius ejt 1I. Genuit autem Azarias Amariam, & Amarias genuit Achitob. 3 D 12. Achitob genuit Sadoc, & Sadoc genuit Sellum. 35. Sellum genuit Helciam, & Helcias genuit Azariam : DomiR 14. AZarias genuit Sarajam , & Sarajas genuit. Jofedec. UE 15. Porro Tofedec egreffus eft, quando transtulit Dominus donec Tudam, & Jerufalem per manus Nabuchodonofor. Dant dl Exod. 16. Filiü*ergo Levi: Gerfon, & Caath, & Merari. 9. 16. 17. Et haec nomina filiorum Gerfon: Lobni, & Semei. Caath, 18. Filii Caath: Amram , & Ifaar, & Hebron , & Oziel. 19. Filii Merari: Moholi, & Mufi: Hae autem cognationes b Levi fecundum familias eorum. * 30 20. Geríom , Lobni filius ejus, Jahath filius ejus, Zamma filius ejus. 21. Joah filius ejus, Addo filius ejus, Zara filius ejus, Te- 39 thrai filius ejus. filius ] 22.,Filii Caath, Amina dab filius ejus, Core filius ejus, Afir filius ejus. ^ 23. Elcana filius ejus, Abiafaph filius ejus, Afir fil ius ejus. 15, Q j 24. Tha-; p —..$. 0z;.) Poft hunc Heli fuit fum- Id eft, qui fe in facerdotali officio primp tus facerdos translato Pontificatu a egregie geffit; reftitit enim Oziz vo- dUS Ver potteris Elleazari primogeniti Aaronis lenti offerre incenfum ^. Paral. 26. 18. bmo t ad pofteros Ithamaris fecundo geniti. 14. Sarajas.) Hic Pontifex fuit 0e l, Heli in Pontificatu fuccefferunt qua- cum a INabuchodonofor capta eft Je- puum tuor ejus pofteri, ufque ad Abiathar, rufalem Vide 4. Reg. ^s. 1. fcilicet quem Salomon loco movit 3. Reg. z. 18$. Egreffus €, $ 27. reddito in Sadoc Pontificatu po- vus in Babylonem. /f. ) Dua&us c['t/ þapti- íteris Elleazari, penes quos maufit ut- De un xime fa&a fuerat mentio. c0. Eilias ejus. ) Gerfon, cujus pro- Vicibus que ad captivitatem Dabylonicam. Íta- ia t que quatuor ifti , nempe Zarajas Ma- 22. Afir filivs ejus. ) Id eft; Core; filum q rajoth, Amarias, & Achitob non fue- ipfo enim in feditione contra Moy- .gunt fummi Pontifices, cateri ufque fem extin&o , filii ejus miraculo fer- $ Cap Cl Ad Jofedec num. 15. omnes fuerunt. vati funt, num. 16. & per pofteros bernaq propagati, qui hic recenfentur. $2 lo. Qu facetrdetio funtius eft ,. & c) [ CAPUT VL 21 ] 24. 'Thahath filius ejus: Uriel filius ejus, Ozias filius ejus, H Saul filius e Jus, : fenuit 25. Filii Elcana : Amafai, & Achimoth, 26. Et Elcana: Filii Elcana : Sophai filius ejus , .Nahath fi- ] lius ejus: la, 27. Eliab filius ejus , Jeroham filius ejus, Elcana üliuä ejus. funCtus 28. Filii Samuel: primogenitus Vaffeni, & Ahia: 29. Filii autem Merari , Moholi Lobni filius ejus, Semei fi- ; penuit lius ejus, Oza filius ejus. 3o. Samaa filius ejus, Haggia filius ejus, Afaia filius ejus. 31. Ifti funt, quos conftüituit David fuper cantores domus m Domiri, ex quo collocata eft arca. eC 32. Et miniftrabant coram tabernaculo teftimonii, canentes, Jominus donec zedificaret Salomon domum Domini in Jerufalem : fta- bant autem juxta ordinem fuum in minifterio. 33. Hi vero funt, ui affiftebant cum filiis fuis, de filiis Yel. Caath , Heman cantor filius Tohel, filii Samuel, jdl. ^ . Filii Elcana, filii Jeróham , filii Eliel, filii Thohu, ationes 35 . Filii Suph,, filii Elcana, filii Mahath,, filii Amafai, 36 . Filii Elcana, filii Johel, filii Azarize, filii Sophonise, Zamma 3- . Filii Thahath, filii Afir, filii Abiafaph, filii Core, 38 . Filii Ifaar, filii Caath, filii Levi, filii Ifrael. u, f 9 . Et frater ejus Afaph, qui ftabat a dextris ejus, Afaph f us Barachiae, filii Samaa, $, Aüï r C 3 40. Filii 27. Eleama.) EHlic eft pater Samü-e- ]s ejus. ftinxit eos David per vices fuas, ut lis, cujus mentio num. fequenti. habemus infra cap. 25. Vide etiam ,T 28. Faffez;.) Ad 1. Reg. g. 2. ejus cap. 16. num. 4. & deinceps. : * ; offico primogenitus appellatur Joel, fecun- 34. Eu Elel.) Ilaec, & fequen- dus vero Abia. Vel ergo Joel fuit tia quedam nomina cum füperiori Sa- )Ziæ vO- L :6' [8. binomius, vel ex textu exciditnomen muelis genealogia non fatis concor- ex füt Joel, & Vaffeni non eft nomen pro- dant: ratio eft, quia aliqui fuerunt r prium, fed verti poteft, £5 /äcgno!us ^ binomines: alique etiam obfcuriores fcilicet fuit Abia. perfonz in uno catalogo pratereuntur; 31. Smper camtores domus Domini.) qua recenfentur in alio, quod eft fre- i]/ Cäpti' De quorum inftitutione, officio, & quens in his 10. primis capitibus hu- vicibus in minifterio canendi, vide jus libri. ljus pl'O' infra tot. c. ^5. Vide etiam Sigo- 39. Frarer ejus.) Íd eft, cognatus. nium de Republica Hebreorum lib. Abulenfis putat vocari fratrem, quia ; Cort; $-.6ap. s. particeps erat ejusdem officii. : Mor jfo ftr« Coleata eff arvca. ) Scilicet in ta- Qub flabar a dextrisejus.) "Tres erant bernaculo facto a David. principes Cantorum ex tribus fami- 82. 7uxta erdipem fnun. ) INam di- lis Leviticis, fcilicet Heman, Ethan, :güeroä 22 LIBRIIL PARALIPOMENORM. » 4o. Filii Michael, filii Bafajze, filii Melchiae, * 41. Filii Athanai, filii Zara,-filii Adaja: ejus j 42. Filii Ethan, filii Zamma, filii Semet,- 45. Filii Jeth, filii Gerfom, filii Levi, Mi Hebl , 4. Filii autem Merari fratres eorum, a d Hniftram , Ethan filius Chufi, filii Abdi, filii Maloch, $ Helon. 45. Filii Hafabize, filii Amafize, filii Helciee: 46. Fili Amafai, filii Boni, filii Somer, A 60. 47. Filii Moholi, filii Mufi filii Merari , filii Levi. 48. Fratres quoque eorum Levite , qui ordinati funt in Àlm cuné&tum minifterium tabernaculi domus Domini. nis füi 49. Aaron vero, & filii ejus adolebant incenfum fuper al- 6t . tare holocaufti, & fuper altare thymiamatis, in omne opus tünt € San&ti fan&orum : & ut precarentur pro lírael juxta omnia, 65. quae praeceperat Moyfes Servus Dei. Msch O. Hi funt autem filii Aaron : Eleazar filius ejus, Phinees Manaí filius ejus, Abifue filius ejus, 6,, 1. Bocci filius ejus, Ozi filius ejus, Zarahia filius ejus. ben, ( Civtat z2. Merajoth filius ejus, Amarias filius ejus; Achitob iilirus e€jus 61 . Sadoc filius ejus, Achimaas filius ejus. batía c . Et haec habitacula eorum per vicos; otque confinia, fi- liorum fcilicet Aaron, juxta cognationes Caathitarum : ipfis f5 » Et/ enim forte contigerant. :s.De- Concei & Afiph. Heman erat ex familia 48. Aarom vero, 6/ïl/ujm, &c.) Hi denda « Caath ; Afaph ex familia Gerfon; excellentiori fungebantur minifterio 5 FRER Ethan ex familia Merari. Ex quali- quandoquidem ex iis Pontifex erat; bet harum familiaaum «€rant multi & Ífacerdotes. ( B Cantores per vices , & choros diftri- "Adolebant incenfum f'uper altare bolo- Yi i caufi.) Incenfum hoc loco non acci- buti, ita tamen ut quotidie ex quali- E bet familiaaliqui effent, qui cum aliis pitur pro thure, velthymiamate; hoc diy, ) ex reliquis familiis coram Arca cane- enim non in altari holocaufti, fed in Dümer: rent Domino , ita ut tres choros con- altari thymiamatis adolebabatur. in« fed s ftituerent. Chorus ergo medius erat cenfum ergo fignificat vidimas, & tia f filiorum Heman ; dexter filiorum A- quidquid in holocauítorum altari fo- lebat incendi. U faph ; finiftér filiorum Ethan. 'kbr(); 44. d finij?rdm.) Vide proxime Ip omue opus SanBi Santl;rum. ) ld 0mnin di&a. eft, & in omni opere, & minifterio Tüm u 48. Fratres quoque eorum . Lewite. ) facerdotali templi. U precarentur pro lf7ael. ) Quuodin- ln Hoc eft, reliquihorum fratres , id eft, &l Hg ex eadem tribu Levi miniftrabant in tellige de precibus, qua fiebant in fa- lique, aliis templi minifteriis , qua *Levi- crificio, quas nullus alius, qui facer- CM tarum erant; hi vero fupra memora« dos non effet;ufürpare poterat;quemad- &i erant cantores. E 9* modum nec poterat facrificare. | Qs "— — Cf-AP UT—VI. ( *s $ e&. Dederunt igitur els Hebron in terra Juda, & fuburbana ejus per circuitum: $6. * Agros au:em civitatis, & villas, Caleb filio Tephone. * Yof. . $1. Porro filiis Aaron dederunt civitates ad confug iendu?jj 21.I2« ; Ethan Hebron, & Lobna, & fuburbana ejus. 58. Jether quoque, & Efthemo cum fuburbanis fuis, fed & Helon; & Dabir cum fuburbanis fuis : 59. Afan quoque, & Bethfemes, & füburbana earum. 6o. De tribu autem Benjamin, Gabee, & fuburbana ejus, & fuat n Almath cum fuburbanis fuis, Anathoth quoque cum fuburba- nis fuis : omnes civitates tredecim, per cognationes fuas. per al- 61. Filiis autem Caath refiduis de cognatione fua, dede- € opus rüunt ex dimidia tribu Manaffe in poffeffionem , urbes decem. omnia, 62. Porro filis Gerfom per cognationes fuas, de tribu Mfachar, & de tribu Afer. & de tr * 1 ; hinees ibu Nephtah, & de tribu Manaffe in Bafan, urbes tredecim. 65. Filiis autem Merari per cognationes fuas, de tribuü Ru- [] jUs ben, & de tribu Gad » filius civitates duodecim. , & de tribu Zabulon, dederunt forte 64. t fubur- baría earum: Jederunt quoque filii Ifrael Levitis civitates, & 65.Dej a, 1 " $3. Dederunt ergo es.) Caathitis. henduntur , fünt facerdotales civitates jplls Ez þz/)z;ï&::;z/l 6jff:5 pe cireuitum. ) Concedebantur Levitis fuburbana ad in tribu. Juda , & Simeon. — sDe 60. Omsmes ervitates tredec[m.) Sinu- 4,) Hi alendà eorum pecora, Vide Num. 35. meres, undecim tantum invenies, il en05 di&ainitio, ubi etiarn dictum efl, quam itaque due omiífz funt. Vide Jofus late hgc fuburbana porrigerentur. c. 21. ubi omnes numerantur , & quz SÓ. Agros antem , civitates &5 villas.) ibi notavimus ad verficulum decimum 1 hu Vide dida Jofue 21. 12. fextum, & decimum feptimum, $7- Dederunt ervitates ad. confugien- n aca 61. E;lus aurtem Caatb reüduis.) Vi- e; 0C dus. ) Non tamen omnes , qua hic de dicta lofue 21. num. ^o. fed 11l numerantur, erant civitates refugli, Urbes decem.^) Non eft fenfus decem ] fed tantum FHebron. ltaque fenten- urbes datas ex dimidia tantum tribu 5, & tia eft dedifle Leevitis civitates has, Manaffe; nam Jofue cap. 21. num. ari 10 & civitates refugii, inter quas erat 25. conílat tantum duas fuiffe ; fed Hebron in tribu uda. Sex enim fenfus eft, decem fuiffe urbes datas Caathitis, quarum duz fuerunt ex tri- ) li omnino civitates fueruntrefugii, qua- iflerto rum una erat in tribu INephthali , al- bu Manaffe, quatuor ex tribu EÉphraim, tera in EEphraim, tertia in Juda, que & totidem ex tribu Dan. Vide Jofue eft Hebron, de qua nuncagimus, re- 21. a num. 20. & deinceps, godm if ique trans lordanemin Ruben, Gad, 62 Filit Gerfom.) Vide dicta ib. n.27. ficet & Manafle, 63.-Crujtates. duodecim. ) Quarum S8. Jerber quoque » 6'::.) Ha omnes, catalogum habes Tofuecap. emát 21.num 3& qua duobus hifce verficulis compre- & deinceps. n t LIBVRI.I. PARALIPOMENON. 4 D. 6;. Dederuntque per fortem, ex tribu filiorum Juda, & ex "- tribu filiorum Simeon, & ex tribu filiorum Benjamin, urbes Orienti has, quas vocaverunt nominibus fuis. fubuimb »Tot. 66. Ethis, qui erant de cognatione filiorum- Caath, * fue- * j A 21.21' r untque civitates in terminis eorum de tribu Ephraim. foburba 67. Dederunt ergo eis urbes ad confugiendum, Sichem cum jo. N fuburbanis fuisin monte Ephraim, & Gazer cum fuburbanis fuis, bana ei 68. Jecmaan quoque cum fuburbanis fuis; & Bethoron fimi- litery Urbanis 69. Necn 'on, & Helon cum fuburbanis fuis, & Gethfemmon P / / in eumdem modum. 7o. Porro ex dimidia tribu Manaffe, Aner, & fuburbana | Po]fga ejus, Balaam , & fuburbana ejus : his videlicet, qui de cogna- tione filiorum Caath reliqui erant. 0t i 71. Filiis autem Gerfon, de cognatione dimidize tribus Ma- ql naíffe, Gaulon in Bafan, & fuburbana ejus, & Aftaroth cum 4 H & - fuburbanis fuis. fen;; 42. De tribu Iffachar, Cedes, & füburbana ejus, & Dabe- De f P Viginti. reth cum fuburbanis fuis, j 3 F l 73. Ramoth quoque, & fuburbana ejus? & Anem cum fub- urbanis fuis. & Joha 74. De tribu vero Afer: Mafal cum füburbanis fuis, & 4 Q Abdon fimiliter, prceltn 75. Afach quoque, & füburbana ejus, & Rohob cum fub- Uerün urbanis fuis. . & TT 46. Porro de tribu Nephtali, Cedes in Gali leea, & fuburbäha, Tobetti Unt. ejus, Hamon cum fuburbanis tuis, & Cariathaim , & fuburbana x--—--..—.—N ejus. L] Y 9^ T1 liis autem Merari réfiduis: de tribu ZabulonjRemmono, l 4 & füburbana ejus & Thaborcum Afuburbanis fuis. 78.Trans Libro aj —— 65. Per /ärtem;) Propofitis pluribus 66. In terminis eorum.) Pertinentes tur fu. 2. Prg civitatibus, & ex 1is eas eligendo,füper ad poffeffionem eorum. - &i quas fors cecidiffet, ut putat Abulenfis. 7o. Qui de cogmatione fiborum Czarb fa.mil:xïü ü Urbes bas. ) Quas fu * pra wnumeravit relqui erant. ) Qui facerdotes non Cperant num. $8. & $9. erant, tantum Levite , ideoque Jo- Quod Dum Quas "vocaverunt mominibus fu. ) fue 2:1. num. 26. & 34. appellantur Levité infersoris gradus. ) El Abulenfis putat aliquibus nomina mu- Cred:derim taffe in fipgnum dominii. 1. De eogzartone dimidie tribus Ma- Ob(ourior ! potius fententiam effe civitates has de 24[fe. ) In forte dimidiz tribus Manaf- nominibus eorum di&tas effe , ut fcili- fe, qua ultra Jordanem habebat fe- atüm, : €et dicerentur civitates Levitarum , des fuas. u vel Caathitauum, Gerfonitarum, &c, 77. Refíduis.) Nide dicta num. 70* lili u ! P * CA PUT. VLA&VIL | A L d 5 ]ä,&ex : . 78. Trans Jordanem quoque. ex adverfo Jericho contra |y ütbes Orientem Jordanis, de tribu Ruben , Bofor in folitudine cum fuburbanis fuis,.& Taff: a cum fuburbanis fuis, h, u- | 19. Cademoth quoque, & fuüburbana ejus, & Mephaat cum fuburbanis fuis. m cuid 8o. Nec non & de tribu Gad , Ramoth in Galaad, & fubur- inis füisy bana ejus, & Manaim cum füburbanis fuis on ftmi- - 81. Sed & Hefebon cum fuburbanis fuis, ; & Jezer cum fub- N tan urbanisï fuis. CAPUT VIL yurbana Pofleri Ilacbar, Benjamin , Nepbtali COgi- e? Aler. , Manalje , prrfzim, I. O;ro filii Iffachar : Gen. yus Ma- quatuor. | Thola, & Phua, Jafub; & slimeron, 46.13: h cum 2. Filii 'Thola: Ozi, & E fem, & Samuel: Raphaja, & Jeriel, & Temai, & Jeb- principes per domos cognationum fuarum. Dabe- - De ftirpe Thola viri for Y viginti duo millia fexcenti. üffimi numerati funt in diebus David, m füb- & . Filii Ozi : Izrahia, de quo nati fant Michad, & Obadia, Johel, & Tofia, quinque omnes principes. . uis, & 4. Cumque eis per accïn&i ad familias, & populos fuos, preelium, viri fortiffimi, triginta fex millia: multas enim ha- n füb- buerunt uxores, & filios : * S. Fratres quoque eorum per omnem cognationem Iü"acl'im"3 urbän& Tobuftiffimi ad pugn andum oétoginta feptem millia numerati jrbana funt. 6. Filii Y4/u 1 6f Simeren.) Hli Gen. 46.13. nimirum Davidici cenfus, ut iij de mono, 5 appellantur Job, & Samron. quibus paulo ante di&um eft. Libro autem INum. c.26.24. vocan- — Trans Mzaltas enzim babuerunt sxores , 64 tur fJafub, & Semran, f£os,) Ratio redditur, cur cum pau- . neni s 2. Principes per domos COgXAIIOnHm ci effent Principes familiarum , adeo fearzm-)Nam hi 'Tholz filii peculiares tamen excreverit numerus capitum , 71 C;Mf b familias conftituerunt, que ab illis ac- quia fcilicet plures duxerunt uxores; s n ceperant nomen, Sic etiam accipitur, & multos filios füfceperunt, ex qui- u J . quod num. feq. dicitur, Ozzes Prizezpes. bus fubinde copiofa liberorum fobos 3. Ej Oz;i.) Unius tantum illu- les extitit. n flrioris nomen ponitur, reliquorum 5. Per omnem cognationem Ifachbar.) "m obfícuriorum reticetur. Vel ex hoc Omnibus cognationibus fimu! compu- yanif tantum , non ex aliis familiis propaga- ta eft. tatis , prater cognationes; Principum at fe Vide num. 6. fequentem. paulo ante enumeratorum, lta Aþa- 4. Trginta [ex m llia. ) "l'empore lenfis. | gl " 0 p Bibl, cum Com. Mmov/æ Tozs, II P * 26 LIBRII PARALIP w N M *Gen.: 6. Filii * Benjamin : Bela, & Bechor, & Jadiel, tres. : p & 46.2 L. 7. Filii Bela: Esbon, & Ozi, & Oziel, & Terimoth, & Urai, UE : / quinque principes familiarum, & ad pugnandum robuftiffimi : j I0 E. numerus autem eorum, viginti duo millia, & triginta quatuor. yen eju 9. Porro filii Bechor: Zamira, & Joas, & Eliezer, & Elioe- * (lam, nai, & Amri, & Jerimoth, & Abia, r E omnes hi , filii Bechor. & Anathoth , & Almï?h : à " l Machir, 9. Numerati-funt autem per familias fuas princ ipes co'gn a- 18 X tionum fuarum, ad bella forciffimi, viginti millia, & ducenti. Ab:le" et Io. Porro filii Jadihel: Balan. Filii autem Balan: Jehus, & 19 E Benjamin, & Aod,& Chanana, & Zethan, & Tharfis,& Ahiiahar. Àniam, rr. Omnes hi filii Jadihel, principes cognationum fuarum, 20. T viri fortiffimi, decem & feptem millia, & ducenti ad prælium filius ej procedentes. Labad, 12. Sepham quoque, & Hapfiam &bi Hirz & Hafarfou As »r. E *(Gen. 13. * Filii autem Nephtali: Jafiel, & Guni, & Jefer, & Sel- * occiden 46.24. lum filii Bala. u invd I4. Porro.üiiüs Manaffe, Efriell concubinaque ejus Syra pe- 6 L perit Machir patrem Galaad. nerunt: & Sà- 15. Machir autem a;cepit uxorem filiis fuis Happhim, 25 phan, Deperit 6. Filii' Beniamin, 6c.) Genef. cap. non eft hoc accipiendum de przcipuis Ofmus ( 46. 21. decem Deniamin filii nume- familiis, fed de minus principalibus, 34 E rantur : Numerorum vero cap. 26 qua fortaffe aliis aggregabantur, li- ferioren 28. quinque tantum recenfentur, ea cet ab illis ordine generationis non fortaffe de caufa , quod ex his quin- defcenderent. —&- que dundaxat familie propapate funt. 14. Cmouäiimq,ze ejzus. ) Scilkicet Manaffe. 15. R Hoc vero capite tres folum ponuntur, mjeche,.. fed c. fequenti initio flatim ibi , que $)ra.) Natione. — terpretafi. hic defunt, fupplentur, quinque Benia- Galaad,) Eftnomen viri, utclarius pïf'r/;m min filii, eorumque cognationes to- patet ex num. 17. & ex l. Num, cap. prium, [u tidem recenfentur. 26. num. 99., trus, He 7. Dwinque princspes . familiarum. ) 15. Nomem autem fecundi Sulphbaad.) l9. $e; Ut, qua dicuntur, nonrepugnent iis, Salphaad , ut habemus INum. cap. 26. que habentur NNum. 26. 58. & iis, 33- fuit filius Hepher, Fepher vero 0 rä:l'l que dicuntur initio capitis fequentis, Galaad, Galaad autem Machir , Ma- QUOd ep it:flatuendum eft, familias precipuas chir vero Manaffe: itaque dicitur Sal- üm €he tribus Beniamin fuiffe feptem , qua- phaad filius fecundus Machir; hoceft, ü hþhran rum. quinque nomen acceperünt a mediatus; nam inter Machir, & Sal. quinque filiis Beniamin; due vero a phaad duo intercedunt Galaad, & Hepher. ^ -A0ne j .., duobus ejufdem nepotibus filiis Bela ; mgreml 1 ita enim expreffe habetur INum. loco Nareque fznt Salpbaad flje.) ifto- &Qüentib cit. Cum vero hic dicitur quinque fi- riam filiarum Salphaad vide INum. L. 0j lios Bela principes fuiffe familiarum, Cap. 27. t hia ef S raP cOyy N CAPUT'VIL' 27 phan, & habuit foror ; (& Urai, em nomine Maacha: nomen autem fe- cundi, Salphaad, natzeque funt Salphaad filiaze. ifoffimi: ,, I6. Et peperit Maacha uxor Machir filium , vocavitque no- ] qUatuor, & Elioe- men ejus Phares: porro nomen fratris &j us, Sares, & filii ejus Ulam, & Recem. Almgïh : 17, Filius auem Ulam, Badan: hi funt filii Gal aad, filii Maéchir, filii Manaffe g co—gna- . IS. Soror autem ejus R lucenti, Abiezer, & Mohola. egina peperit Virum degorumä & fchus, & 19. Erant autem fi hiiahaf. Aniam. lii Semida, Ahin, & Sechem, & Leci, & foarum, prelum .20. Filii autem Ephraim: Suthala, Bared fi lius ejus, Thahath filius ejus, E lada filius ejus; Thahath *filiUS ejus, hujus filius hi Ahet, Zabad, 21. Et hujus filius Suthala, & hujus fil ius Ezer, & Elad: ; & Sel- occiderunt autem eos viri Geth indigense, quia defcenderrant3 ut invaderent poffeffiones eorum. Syta pe- 22. Luxit igitur Ephraim pater eorum.m ^ nerunt fratres ejus, ut confolarentur eum. ultis diebïls , & ve- m&se 23. Ingreffusque eft ad uxorem fuam : quae& concepit, & phan, peperit filium, &. vocavit nomen e jus Beria, eo quod in malis precipuis omus ejus ortus effet cipilibis, 24. Filia autem ejus fuit Sara, F? quae eedificavit Bethoron in- antur, Ti feriorem ; & fuperiorem , & O Z enfara. onis non D2 25. P'oyrro Sellicet Ig Regzma.) in klebr. eft ;'735?3 defcendiffe prede caufà , & in Ephrai- emolecber, nomen proprium, cujus in- mitas, qui in terra Geífen primi oc- terpretatio eft Rezzz. currerunt, aut primi fefe certamini Virum decormm. ) Eft nomen pro- utclarius animofe intulerunt, irruiffe, eofque fum, p« prium , cujus interpretatio efl w 4e- omnes, dum frater fert opem fratri, corus. llebr. 4320 w Z bod. interfeciffe. Ita Sera 19. Senzida.) Semida fuit unus de fi- B. l./- Ccap. i. in ';4,'4?61.'11 L?I.) Jofue 1. q. 2. & «. . ap liis Galaad, detribu Manaffe N. z&. y2. 22. t Eo quod z2 malis domus €jus$ or- her vero 20. Dared fiszs ejus.)id eft, Ephraim, £5 effer. ) INam m3»s3 Berzbab a ma- quod eodem modo de aliis accipien- jir, M dum eíle, ut fcilicet omnes immedia lo fignificat , vel zz effitiiome, vel £m citursd ululasiome. ti Ephraim filii fint, evincit, quod de- 24« VEdiffcaviz Berzborom. ) In&z;ura— ; liocety lu&u ejufdem Ephraim, & de confo- , &Sil vit; nam antequam [fíraelite ad pro- ïääd ) & latione illi ab amicis adhibita, & de miffe terre polfeffionem inerederen- ingreffu ad uxorem verficulis prqxime tur, incolebatur hzc civitas a Chana- fequentibus-narratur. Hifte- nais. Inflauravit autem, quia lfrae- ; Num. 2l« Oceciderzazt amtem eos, Uc) Sen- lite quas capiebant urbes ; €as ferro, tentia eft, Gethaos e Paleftina, qui & igni Vafïabant, ut habemus rapto vivere folebant, in /Egyptum Jofue Cap. 11. num. LI. & 15. -LIBRI ï PARAxLIPOMEN'ON 28 55. Porro filius ejus Rapha, & Refeph, & Thale, de quo natus eft Thaan, z hi 26. Qui genuit Laadan : hujus quoque filius Ammiud*? qui eenuit Elifama, j 27. De quo ortus eft Nun, qui habuit filium Tofue. E 48. Poffeffio autem eorum;, & v habitatio, Bethel cum filiabus cidentalem plagam Ga- fuis, & contra Orientem Noran , ac oc zer, & filize ejus, Sichem quoque cum fi! iabus fuis, usque ad Aífa cum filiabus ejus. ä ïï:;ï 29. Juxta filios quoque Manaffe, Bethfan, & filias ejus, Tha- in Gal nach & filias ejus, Mageddo & filias ejus, Dor & filias ejus: in his habitaverunt filii Jofeph, filii Ifrael. j eenu 3o. Filii Afer: Jemna, & ]efua, & Jetfui, & Baria, & Sara foror eorum. fit E ä 41. Filii autem Baria: Heber, & Melchiel : Z ipfe eft pater Barfaith. & Hotham , & Mofs. 32. Heber autem genuit Jephlat, & Somer; Suaa fororem eorum. 10 & Chamaal, & Afoth : hi-filii ü 45. Filii Jephlat, Phofech, p Jephlat. l I) 34. Porro ülii Somer: Ahi, & Roaga, & Haba, & Aram 35. Filii autem Helem fratris ejus : Supha, & Jemna, & Sel- &difi les, & Amal. 36. Filii Supha: Sue, Harnapher, & SuaL & Beri, & jamra, T 57. Bofor, & Hod, & Samma, & Salufa, & Jethran, & Bera. ' 48. Filii Jether: Jephone, & Phaspha, & Ara. eit Bel Bo 39. Filii'autem Olla: Aree, & Haniel, & Refia 6'9 4o. Omnes hi filii Afer, principes cognationum , ele&ti, at- Qui que fortiffimi duces ducum : numerus autem eoruim zetatis, Hliqua( quae apta effet ad bellum, viginti fex millia. CA- ) C»Ffptu Xh tr. eS. Filjus ejus.) Widetur referen- metropolis. Sane hec vox metropo- 3ut tb dum ad Berihah, cujus proxime men- lis civitatem matrem fignificat, I2o- der modo filiarum nomen in proxi- pofttig tio fa&a fuerat.. £i0nis 27. Jefue.) Inclytum populi ducem, me fequentibus accipiendum eft, Vam] Moyfis in principatu fuccefforem. e9.. Tuxta filios quoque Manaf[fe.) Y3oc 28. Bezbel.)) Pertinuit Bethel ad tri- eft, tribus Ephraim juxta fe habuit tri- ïum, q bum Manafífe, qu&g erat illi ad fepten- üroS, bum Beniamin, ut patet ex [ofue trionem. : ?T cap. I9. 22. fed eam ab f£phraimitis Ti proditione captam ait Adrichomius in Filii Jefph. ) De tribu Mana Hcï, tribu Beniamin num. 4^. qui Jofephi fifius fuit. m Cum filiabus féis, ) Cum cireumje&is 40. Duces ducum. ) Duces mäjoree refeïtu li [ vilis , que funt quodammodo filiz aliis minoribus imperantes. Gü:(; 2 * t ^. ,ISQ rXF [ de (QU0 CA PDDA U VHE üd ( Rurfum genealogia Benjamin , €? Saul , filiorumque ipfius. 10 )Enjamin autem genuit Bale pnmogemtum fuum, Asbe'Gen.^ 4621« fecundum, Ahara tertium, fi abua Nohaa quartum & Rapha quintum. Supr. m 7. 6 Fueruntque. Elu Bale: Addax s Geraä & Abiud Sque ad A. Oïfug uoque, & N aaman , Sed & Ccra & Sephuphan & Hu*am : GNW-&UJD US)Th'P Hi funt filii Ahod principes cognationum habitantium N GjUS' in Gabaa, qui translati funt in Manahath. 7. Naaman autem, & Achia, & Gera ipfe transtulit eos, & & $m genuit Oza, & Mmzd 9. Porro Qahum]m genuit in regione Moab, poftquam dimi- Q pauer fit Hufim, & Bara uxores fuas. Genuit autem de Hodes uxore fua Jobab, & Sebia, & tam . & Nofa & Molchom. ro. Jehus quoque, & Sechia, & Marma: hi funt filii ejus, hi-fili prmczpes in familius fuïs, . Mehufim vero genuit Abitob, & E lphaaï iram m Porro filii älphaal Heber, & Mifaam, & Samad: hic ( Se- sedificavit Ono, & Lod , & filias ejus. D 3 15. Baria L fid, f&nuzt Bale. ) Quem füperioris lit eos, nempe Ahoditas e Gabaa in ; Dera num. facer textus vo- Manahath. Particula autem, qu& habe- cat Rerda Vtde,: qn"fc ibi diximus de tur hoc verficulo ; videtur redundare, numero filiorum Beniamin. &11 expunéta cï:mor eft fententia. 6. Qui franslati /z'mt in Manabatbh. - Sabaraim. ). Aliquis hic efl ex (1, d- Qui cum prius habitarent in Gabaa, progenu Beniamin , cu;us hoc loco vtat $y aliqua oceafione, ve e neceffitate, quam tantum mentio reperitur in facris Li- Seriptura non exprimit , in Mana- teris, nec dicitur , cujus filius fuerit. CA ha'ch translati funt, Porro Manahath Dimifz.) Dato illis repudii libello. etropo aut urbis, aut, ut vult Arias in ex- 9. Job4b.) Non eft hic Job illepa- ] d pofitione vocum LHebraicarum , re- tientie fpeculum , ut aliqui putarunt ; i prosi eionis nomen eft. Abulenfis putat obab enim, de quo hic agitur, gen- eFt. MIanahath fuifle in regxone Moabita- te Hebraus fuxt, ille autem Idumaus. rum, quia num. g. hujus capitis dicitur: Vide di&a fupra cap. 1. nam. -44. (6 J HOC Jmttrl PorroSarabaim gemuit in regione Moab, C$c. 12. Ono, E5 Lod.) Utramquc hanc epteü 7. Tranfiélit cos. ) "Fres hi proxime urbem Adrmhomxua ponit m tribu nominati miprationis aucores fue- Beniamin. arum mentio etiam eft 3[1100 J runt, ita fentit Abulenfis , vel certe 1. Efdra 2 . 33. & 2.. Efdre ? 37. & refertur tantum ad Gera, cum zravflu- cap. II. hum. 55. 4z fit numeri fincruhns Et fenfus jors Filas ejus. ) Vide dz&a cap. fupe-v eft: Gera tertius Ahodi filius tranftu- riori num. 2g. A 3 o LIBRI ï PARALIPOMENON 3. Baria autem , & Sama principes cognationum habitan- » genuit Io tium in Ajalon, hi fUO'avcmnt habitatores Geth. I4. Et Ahio, &Sefac & TJerimoth ,. 34f Mluää 1s. Et Zabadla & Arod & Heder, 16. Michael quoclue & ïefpha & ïea, filii Baria, p nl x E 17. Et Zabadia, & Mofollam & Hezeci, & Heber moth. & 19. Et ïef"amam7 & TJezlia, & Jobab, filii Elphaal.. 31 E 19. Et Jacim & Zechri, & Zab LA ortus eft 20. Et Elioenai, & Qelcthaï, & Eliel, 38 £C 21. Et Adaia, & Baraia, & Samarata filii Semela Bochru, 232. Kt ïefpham & Hebel, & Eliel, . E 23. Et Abdon, & Zechri, & Hanan, hus fecu 2 du Hanama, & /Elam, & Anathotia, 25. Et Jephdaja, & Phanuel filii Sefac. qo. ] te tende 26. Et Samfari, & Sohoria, & Othoha, 27. Et Jerfia, & Elia; & Zecnrz, Iii Jeroham. - quead c 28. Hi patrlar nae , & cognationum principes, qui habita- verunt in Jerufalem. i Q)q qui *Infr. 29. In* Gabaon autem habitaverunt Abigabaon , & nomen ) [4) 9: 3$- uxoris ejus Maacha: & ï"b" 3o. Filiusque ejus pmmogennus Abdon, & Sur & Cis, & mel mS k Baal, & Nadab. myturæ multum f :31. Gedor quoque, & Ahio, & Zacher, & Macelloth Aphi 32. Et Macelloth genuit Samaa : habitaverüntque ex adverfo Bedh fratrum fuorum in Jerufalem cum fratribus fuis. 55.* Net Stror lbie i13. Habitanium 2 jaten. ) Quæ iamin pertinebat , qaæ vero fpecta- tamen erat tribus Dan, ut pátet ex bat meridiem, erat tribus ]uda. ; Jofue cap. 19. 42 Fieri poteft ,. ut 29. ddbigabaom.) ide ïpater Gdäaclzp 1 Ajalon, cum prius effet tribus Dan, hoc eft, Princepsurbis Gabaon. i poftea pertinuerit ad tribum . Benia- 3o. E o ) Qui Saulis primi IHfra- min vicinam 3 eft enim . Dau fere elitarum szs pater fuit. Confítat Ner pa contermina Beniamin , & ili adja- bm'em, & pmnm ejus Cis habitaffe Derpatru cens meridiem verfus Ajalon vero, in Gabaa, ex 1. Reg. IO. 20 Re- lis, &p militie fi tabulis Adrichomii credimus , in fponderi poteft cum A bulenfi quaft. tribu Juda a finibus Deniamin non plus 6. totas familias aliquando fedes mu- £0 14 diflat, quam itinere duarum horarum. tare, cujus rei hoc caput num. 6. Habitatores Gezb.) Phiüfthaos. exemplum fuppedltat, vel certe cum T. | ^ T 29. Parriarche. ) Ylebr. capxta Pa- eodem dicendum originem quidem m E trum, feufamiliarum. familie Saulis fuiffe in Gabaon, fed Qui babitaverunt in ]emfalem ) Pars tamen Cis, & Saul in Gabaa domici- ]on. 3. enim illa urbis Jerufaàlem , que fe- lium habmfï'e, qu& refponfio parum, thàn, ; ptentrionem ipe&abat, adtribum DBen- aut nihil differt a prima. qi 4 N äcAie ET V. 3 43. * Ner autem gänuit C'i»'s., & Cis genuit Saul : Porro Saul 1Reeg. j habitgna genuit Jonathan, & Meichifua, & Abinadab , & Esbaal. ChaSP. 34- Filius autem Yfr. Jonathan , Meribbaal: & Meribbaal genuit : 32* Micha. à 3:. Filii Micha, Phithon, & Mele C h, & "Tharaa, & Ahaz. Jr) 36. Et Ahaz genuit Joada: & Joada genuit Alamath, & Az- moth, & Zamti: porro Zamri genuit Mofa, 37. Et Mofa genuit Baana, cujus filius fuit Rapha, de quo ortus eft Elafa, qui genuit A fel. 39. Porro Aíel fex filii fuerunt his nominibus, Ezricam, Bochru , Ifmael, Saria, Obdia, & Hanan , omnes hi filii Afel, . 89. Filii autem Efec fratris ejus, Ulam primogenitus, & Je- hus fecundus, & Eliphalet tertius. 40. Fueruntque filii Ulam viri robuftiffimi, & magno robo- re tendentes arcum, & multos habentes filios, ac nepotes, us- enjamin. 1 habite- p que ad centum quinquaginta (1). C'mvnes hi, filu B CAPUT (1) quinquaginta. Lz edzz. Ssxr. legstur : quinQuaginta millia. : nomen 33. Ner aurem . genuit Cis. ) Kx fubje- Ex hac tabula patet duos fuiffe Ner , &a tabella feries generis. Saulis Regis quorum primus Saulis avus, fuit , fe- melius percipietur , quod ad varia cundus vero patruus. (5 & Scripture loca melius intelligenda 34- Filius autem Jonathban Meribaal.) multum facit. Qui m - . Reg. 9. & alibi vocatur Me- ). Aphia z. Reg. 9. r. rÍo phibofet. adye Becholrath. ibid. 40. Marno robore temdemres arcum. ) Semr..i ibid. Beniamitas , & nominatim eos, qui x )À v * Nef ex Gabaa , eximios fuiíle fundibula- Abieï.i ibid. qui etiam appellatus rios diftimus ex Jud. 2o. 16. David 'ü fpeäa" ]2. elt INer hoc cap. num. 37. autem Jonathan laudat 2. Reyg, 1,22. dieitur etiam Jehiel cap. fe- , Gabati quenti num. 3j.. qud optimus ellet fagittator. 30f — hm] h?a- iNer pater Ab- Cis 1. Regum Confiat ner patruelis Sau- 9f tabitiffe lis, & Principis | b e militie ejus. r Saul, qui ex A- chinoam filia f qüä&- R ep.14. 5o. des ml* Achimas r.Reg num« 6o Tafel. 1. Paral. 14. $0. rte cum gy. E. fufcepit. F RAR yidert )n, fcd Jona- Jeffu- Melchif- Esba- M:l'&ï- Qomic than. T1. va al. rob. chol ' paruma qui & Abinadab, qui& Isboftzh. u 3 E LIBRII.PARALIPOMENON 100 CAPUT x Hl !SZ: doc, lt Qui primi fl orum Jfrael babitacerint in jaem falem , & officia Jacerdotum , ac Levitarum , generationes quoque S(!zx/l ac y, Poi Lsf Jiliorum ejus vepetuntur. hf Niverfus ergo Ifrael dinumeratus eft, & fumma eorum 15. F fcripta eft in Libro , regum Iírael, & Iucïa transla t*que feptin fun* in Babylonem propter delictum fuum. tiftern ir 2 ui autem habitaverunt primi in poffeffionibus, & in ut- EENNMMURURET m E —— — u D« bibus [s uis : Ifrael, & Sacerdotes, &Lewtæ & Nathinzei.: filii Hafel 3. Commorati funt in ]erufalem de filiis ïuda & de filiis L. B Benjamin, de filiis quoque Ephraim , & Manaffe Tius Mich 4. Othei filius Ammiud, filii Amri, filii Omr alj filii Bonni, 16. Et de filiis Phares filii Juda. tachia fi] g. Et de Siloni: Àfaja primogenitus, & filii ejus. ! . 6. De filiis autem Zara: Jehuel, & fratreseoruxn fexcenti fam, & ] nonaginta. 1. Us 7. Porro de filiis BenJamm Salo flhusMofolla.m9 filii Oduja, fetvaban filii Afana. 1y. 3 8. Et Jobania filius Jeroham: & Ela filius 02.1, filiu Mocho- — Á ii: & Mofollam filius Saphatize , filii Rahuel, filii Jebanise. Et fratres eorum per famülas fuas, nongent1 quinquagin- 077 Princpibus ta fex : Omnes hi principes cognatlonum per domos patrum Tant 4 fa fuorum. 10. De quod patet. 1. [N;verfas ergo Ifrael dimumeratu: m templo. Eraut Gabaonitze , qui hate ibylo fub Fh I eff.) Non conflat, quenam fit addlch erant templi fervituti fub To- num j hzc.dinumeratio populi , 1llzme, qua fue, ejus lib. cap. 9. Vide plura de fada eft juffu Davidis. ». Reg. cap. Nathinzis apud Siponium de Rep. forz 34- an vero aliqua alia . , quae Hebraor. lib. $. cap. 7. WM[/;: l n C&tate ad, captivitatem Dabylonicam non mul- 3. De füiis quoque Ephraim , & Md— Acrdot tum antecelferit. Poteít etiam dinu- z4[f.) INam tempore captivitatis de- meratio hzec intelligi fa&a ab aliquo cem tribuum aliqui ex ombibus tribu- '*Ilw hiftorico rerum lfraeliticarum, in cujus Car / buselapfifunt; & fefein regnum ]uda- Q zmbug ( libris hz genealogiz , & cognationes, receperunt. Horum pofteri tempo- & afcendentium, &defl.en ientium fe- re reditus Judzorum , etiam ipfi in je- bülen fis, ries contmerentur, non »utem cenfu rufalem ,& ]Judeam leverh funt. cn()Wn | ]Et Xeld inito, ut Moyfes fecerat, & David. 4 01/./761, 656 Qui hic numerane Tlhm Inten Translasique funt in B.zuy enem.) Wi- tur, nepotes funt Juda per filium il- de 4 Reg. cap. ult. lius Phares; quemadmodum num. 6. d Wmfe mentio eft'ejufdem nepotum ex Zara. 61,,4 Habzm-verum primi. ) Poft redi- Xet tum ex captivitate Babylonica. $. Er de Si.eni.) Intelli lige defiliis S1- Y it oj l/rael.) lfraelite.: loni , qui ad Phares yruguuem pt.m« tlloUl i AQa, negant. Dl CP)ï « Natbnai. ) ld eft, donati, nimi- N CIAP U T.X 33 1o. De facferdctibus au:em : Jedaja, Tojarib, & Tachin: Ir. AZarias quoque filius Helcize, filii Mofollam, filii Sa- * uffria doc, filii Marajoth, filii Achitob, pontifex domus Dei. il at 12. Porro Adajas filius Teroham, filii Phaffur, filii Melchize & Maafzi filius Adiel filii Jezra, filii Mofollam, filii Mofolla- - mi:h, filii Emmer. Ia CoTUm 13. Fratres quoque eorum principes per familias fuas , mille nslatique feptingenti fexaginta, fortiifimi robore ad faciendum opus mi- nifterii in domo Dei. &nu. I4. De Levitis autem: Semeja fil ius Hakf?ub, filii Ezricam, Ql filii Hafebia, de filiis Merori - de filii 15. Bacbacar quoque carpentarius . l& Galal, & Mathania fi- lius Micha, filii Zechri, fihi Afaph, — 1i Bontu, 16. Et Obdia filius Semejee, filii Galal, filii Idithun, & Ba- rachia filius Afa, fiii Elcana, qui habitavit in atriis Netophati. 17. Janitores autem : Sellum, & Accub, & Telmon, & Ahi- fexcenti mam , & frater eorum Sellum princeps. 18. Usque ad illud tempus in porta regis ad Orientem ob- ii duj fervabant per vices fuas de filiis Levi. ,cum Mocho- 19. Sellum vero .filius Core, filii Abiafaph, ülii Core f ragl*i- Y ] anid, 1I. Panfzfäx domus Dez. )AUnus ex 17. fanitores. ) Chuitempli miniftri ;:quagin- principibus facerdotum , qui capita e- erant, & ad ejus januas excubabant, & rant 24. familiarum facerdotalium ; patrum facras arculas, in quibus pecunie of- 1. De quod patet , quia in redituex captivi- ferebantur, obfervabant, neminem — Ü—Ü tate Babylonica Pontifex fummus erat immundum ingredi permittebant, &c. ye, Qul Jcfus fiius. Jofedech 1. Efdra cap. 5. ; fub [o- num. g. " Dehorum officiis vide pluraapud Si- v gon. de Rep. Hebr.lib. s. cap. 6. ; phua de- 13. Fortiffmi robore ad faciendum opus 18. Ufque ad sl/nd tempzs. ) In Flebr. mintflerit in domo Dei, ) Yntegris viribus, ic Rep : eft, swfque ad boc rempus , vel bucufque , &atatead exercenda munia Levitica, ut verterunt Pagn. & Vatabl. 77 U t'ï) Mü- & ficerdotalia , quantumcumque effent In por:4 Regrs ad ovienzem. ) 1n porta ntatis de* pravia. precipua templi, quz orientem fpe- bus tribu* p5. Carpentarius.)) Levite mechani- &abat , & per quam Rex ingrediebatur. um J cis artibus operam non dabant, utvult —Obftrvabant pcr vices fuas deft ii. Levi-) j tempo" Abulenfis , fed Caárpentarius eft co- In Hebr. ad verbum eft: Jpfrjaniore: Í 9gnomen, non artificium, cui deditus Sententia ea- pj per £urmas füsorum Lev;. int. effet. Vel dici poteft, ipfum Carpenta- dem eft, fcilicet eos per vices fuas ex- medt rium in templo exercentibus prafuiffe, cubafle juxta variasturmas , aut claffes, nf d & direxiffejindeilli copnomen fa&um. in quas diflributi erant Levita ad hoe nutm ? 16. In atriis Ne: opbati, ) Hebr. . ha- minifterium . deflinati. (2 7 bet; zz viliis. INetophati eft urbs in 19. Pervikes caflro um Dbmin,'.) Ad r a tribu juda. fs modum, & morem cüílodum caftro- Bibl, um Com. Menoch. Tom, IIl. E L 34 LIBRI.L PARALIPOM/ENON fratribus fuis, & domo patris fui, hi funt Coritze fuper operä 4 DX minifterii: cuftodes vettibulorum tabernaculi , & familiae eo- fumerun ruim per vices caftrorum Domini cuftodientes introitum. j DX 20. Phinees autem , filius Eleazari, erat dux eorum coram præeram Domino. - p. Fi 21. Porro Zacharias filius Mofollamia , janitor portee taber- (ebant. naculi teftimonii. —— y. B 22. Omnes hi ele&ti in oftiarios pet p ortas ,v ducenti duode- f us er cim, & defcripti in villis propriis: quos conftituerunt David, p. K & Samuel Videns in fide fua propoftt . 95. Tam ipfos, quam filios eorum, in oftiis domus Domini, » H & in tabernaculo, vicibus fuis n exedri 24. Per quatuor ventos erant ofliarii : id eft ad Orientem, defervirt & ad Occidentem, & ad Aquilonem, & ad Auftrum,* h4 25. Fratres autem eorum in viculis morabantur, & venie- 3n Jendf bant in fabbatis fuis de tempore usque ad tempus. 5f In 26. His quatuor Levitis creditus erat omnis numerus iani- Lomer torum , & erant fuper exedras, & thefauros domus Domini. 27. Per gyrnm quoque templi Domini morabantur in cufto- Ls ores. ( gen diis fuis: ut cum tempus fuiffet, ipfi mane aperirent f 28- e RE V;zfz crificiomm feq. appdll 44 numg rum. Hebr. & LXX. /zper caftra , feu Viden:,) Propheta. $z caftris. Ip fde fa. ) Propter ipforum fidem, ti offerebu M quid pa 20. Crram Domino.) lnhocminifte- hoc eft, fidelitatem. *y. B; riojanitorum , quod coram Domino, 24. Erant ofliarii. ) Precipui fcili- hoc eft, in atriis templi exercebatur. cet, quibus parebant alii, utpatet ex Term uf Eleazarus hic, & Phinees non funt coz- ToCnts, w num. 26. fequente. ilibididu viilli Moyfis , fedaliis, qui ut fieri 25. Ig viculzs. ) Hebr. zz vilis]uis. 3o. Rij folet, antiquorum nominain filiis re- novabant. Ip Sabbatis fuis.) klebr. fepeimo die , Vitæ CUQO 2I. Porzé tabernaculi reftimonii.) N on fcilicet fungebantur officio fuo feptem guenti eni diebus; feptimo vero fuccedebantalii. Quentum portarum, per quas patebat aditus in atria templi, fedportz, per quam in- De rempore zzfqtæ ad temþw.) Subinde bunt i reffus eratin eam templi partem, que Italicedicimus, 4/ zempo in tempo: * ab- 1 n appellatur Szz£z, & in fabrica templi foluta nimirum periodo unius hebdo- atm,v d mada. 31 Hnt Salomonis fuccefferat tabernaculo, quod fecerat Moyfes. 26. Super exedras. ) Cubicula, in Quaha en 22. Defcripti im villis propriis.) De- quibus thefauri templi fervabantur, & U5 YleE facra fupellex , veftes nimirum facer- Ícripti erantin villis, viculis, & urbi- TIt& lg bus, in quibus habitabant, & cum tem- dotales , & Levitice, & alia inftru- I$ lod n pus miniftrandi , & vices eorum re- menta, qu& peragendis facrificiis ufui 3. H «urrebant , veniebant ad templum, erant. ls 2 PPRT;, In U tenigend lij, T N CCMAP DL E 35 JDET opera amilice eo- 28. ADe horum (1) genere erant & fuper vaía minifterii : ad numerum enim & inferebantur vafa, & efferebantur. yitum. ] 29. De ipfis, & qui credita habebant utenfilia fan&tuarii, Q cgram preeerant fimile, & vino, & oleo, & thuri, & aromatibus, g| 50. Filii autem facerdotum unguenta ex aromatibus confi- t taber- clebant. 31. Et Mathathias Levites primogenitus Sellum Coritze, prae- nti-duode- fe&tus erat eorum , quz in fartagine frigebantur. - int David, .. 82. Porro de filiis Caath fratribus eorum fuper panes erant propofitionis,ut femper novos per fingula fabbata praepararent. s Domini, 33. Hi funt principes cantorum per familias Levitarum, qui 1n exedris morabantur, ut die, ac no&te jugiter fuo minifterio )rientem, defervirent. ls 24. Capita Levitarum G venie- in Jerufalem, , per familias fuas p;incipes, manferunt 3$. In* Gabaon autem commorati funt pater Gabaon Jehiel, *Sup. etus-'ai- & nomen uxoris ejus Maacha, $. 29;.- Domini. E 25 : n culto- 46. Filiïs; (1) genere. z edir. Sixz. legitur : grege. fores. 29. Vafa miniflerii.) Inttrumenta fa- Ali- . De quibus proxime dictum fuerat. crificiorum, &libaminum, quz num. qui enim ex omnibus familiis Levi- n feq. appellantur, wzezfi2 fantluari. ticis cantores erant, ut patet ex di- d numerum , €$c.) 1d eft , numera- &is cap. 6. Vide, qua ibi diximus um frdety ta offerebant , & numeratareponebant, ] NNum. 39. ne quid periret. In Exedris morabantur , €$c. ) Ut ad 29. Simile, & vize , 6c.) Quarum templi minifteria expediti effe poffent, cipi fcili- rerum ufus erat in facrificiis , & liba- & ab uxoribus fejun&ti earum congref- üt patet e alibi didum. mentis, utnon femelinLevitico, & fuü non contaminarentur , ut alia ra- tione immundiciam aliquam legalem W,'//i;/ttin ; 30. F autem Sacerdotum, 65c.) Le- contraherent. vite cuftodiebant aromata , qui& un- n dity Die, ac noHe. ) Nam juge facrift- fyo fepttri guenti erant materia , ipfum autem un- cium vefpertinum, quod erat holocau- guentum , id elt, thymiama conficie- ftum agni ,. vefperi altari imponeba- debanta bant fiii facerdotum de thvymiama- tur, & in eodem altari tota nodce » Subinde te, & aromatibus, ex quibusconficie- cremabatur ufque mane, ut habemus fenpi: batur , vide lzxod. 3o. 34. Lev. 6. 9. erant etiam füb vefperam nius hebdo' 31. Que i fartayine frigebantur.) conncinanda lJucerne , & denocte cu« Qualia erant lagana oleo lita, de qui- randum, ne extinguerentur &c. pial, t bus vide Exod. 29.2. & colïyridæ oleo 34. Capita Levitarum , 6c.) Quali- abaflmf, frixe, de quibus vide Lev. 7. 12. & que bet familia Levitarum fuum caput, & sum f his locis notavimus. principem habebat: hi ergo omnes ao if 33. Hi [unt. principes , 6/c.) INon fa- principes poft reditum ex captivitate jficis n tis apparet , de quibus fermo fit. manferunt in Jerufalem, Intelligendum tamen eít , apgi de Le- 35. Ip Gabaon autem 6c.) Repetune vitis, & peculiariter dg Caathitis ; de tur, qu& de Saulis progenie dicta £fue- 26 LiBRIT PARATUCIPOMENOSN 46. Filius primogenitus ejus Abdon, & Su'r,&Ci:»:D & Baal, - s QU ,. Sal, iT & Ner, & Nadab, . 6. Iute 37. Gedor quoque, & A hio, & Zacharias, & Macelloth. panter Q 38. Porro Macelloth genuit Samaan : ifti habitaverunt e re- ione fratrum fuorum in Jerufalem, cum fratribus fuis. ,. Qu * Sup. 39. * Ner autem genuit Cis, & Cis genuit Saul: & Saul ge- peliribus unt urbr 8- 35- guit Jonathan , & Melchifua, & Abinadab, & Esbaal, 40. Filius autem Jonathan, Meribbaal, & Meribbaal genuit Philifthir 9. Dit Micha. 41. Porro filii Micha, Phithon, & Melech, & TTharaa, & Ahaz. ywenera ( 0 9. Cu 42. Ahaz autem genuit ] c:f.cL) & fara genuit Alamath, & Az- moth, & Zamri: Zamri autem genuit Mofa. audaffen ofender 43. Moía vero genuit Banaa: cujus filius Raphaia, genuit Elafa, de quo ortus eft Afel. I0. À 44. Porro Afel fex filios habuit his nominibus, Ezricam, Bo- put af I H Cru, Ifmahel, Saria, Obdia, Hanan : hi funt filii Afel. Phylthr CAPUT X. n.c davera Saal propter »vah'as iniquitates.a Philiflbeis occiditur cum filüs ; fepelier * * ejusque capite a Pbiliflbais amputato , reliquum corpus cum Jejunav s filiis fepelitur a viris SYabes Galaad. n.] prevar IReg«' ï v Hilifthiim autem pugnabant contra Iífrael , fugeruntque 31.1. P Cuüüdïe viri Ifrael Palaefthinos, & ceciderunt vulncrati in monte 54 ] Gelboe. opinquaffent Philifthai perfequentes Saul, L Qrans 2. Cumque appr & filios ejus, percu fferunt ]onaþhan , & Abinadab, & Melchi- fua, filios Saul. ..3. Et aggravatum eft pr alium contra Saul, inveneruntque 57 eum fagittarii, & vulneraverunt jaculis. [iati 4. Et dixit Saul ad armigerum fuum : Evagina gladium tuum, M & interfice me: ne forte veniant in circumcifi ifti, & iltudant mihi. Noluit autem armiger ejus hoc facere timore perterri- tus: arripuit ergo Saul enfenï , & irruit in eum. ïC u r - M C u7 $. H—Quocï rant capite pracedenti , quia deinceps z. Hilifbióm autemt , $uj Quæ hï'c Uer fequenti fcilicet cap. 10.deillius regno, breviter de przlio cum Phili- & mortefermo futürus erat. Vide di- fihazis dicuntur, & de morte Saul, fufius habentur . Re 8 & üxperiori:capite. v. cap. ult, &] 2, Reg. cap. 1. vide ibi dicta. ïC N CAPUT X & XI 37 $ & n $. Quod cum vidiffet armiger ejus, videlice£ mortuum effe Saul, irruit etiam ipfe 1 in gladium fuum , & mortuus eft. elloth 6. Iüteriit ergo Saul, & ; tres filii ejus, '& omnis domus illius fünt e re par iter concidit. JIS, 7. Quod cum vidiffent viri Ifrael, qm habltabant in cam- ; Saul ge- peimbas fuzerunt, & Saul, ac filiis ejus mortuis derelique- runt urbes fuas, & huc, zllucque difperfi funt : veneruntque | penu Philifthiim, & habitaverunt in eis. $. Die1 1(*1Lur altero detrahentes Philifthiim fpoha caeforum, &Ahu invenerunt S Saul, & filios ejus jacentes in monte Gelboe. h, & Az- 9. Lumque fpohaiïent eum, & amputaffet caput, armisque nudaflent, mlfcrunt in terram fuam, ut cncumferïetur & , P'enuit oftenderetur idolorum templis, & popuïïs Io. Arma autem ejus confecraverunt in fano dei fux, & ca- cum, Bo put affixerunt in templo Dagon. l II. Hoc cum audiffent viri Jabes Galaad, omni afuhcet, quae Philifthiim fecerant fuper Saul, 12. Confurrexerunt finguli virorum fortium, & tulerunt ca- davera Saul, & filiorum ejus: attuleruntque ea in [abes, & ! Jilts fepelierunt oPa eorum fubter quercum,quae erat in Jabes, & f (f jejunaverunt feptem diebus. 13. Mortuus eft ergo Saul propter iniquitates fuas, eo quod. praevaricatus fit* mandatum Domini, quod prazeceperat, & non *Lev, runtque cuftodierit.illud : fed* infuper etiam pythoniffam confulerit, 2D:29. ; monte eut. 74. Nec fperaveritin Domino: propter quod interfecit eum, l ; Saul & transtulit regnum ejus ad David filium 1(ai. *l i(-a:g "SQ Melch CAPTPUT X t Unt?us David in vegem, devitlis jebufazs babitavoit in SYerufalem f'ipatis potenti[fanis ac fIrenuilTamis militibus, quorum beroica gefa tuut narrantur : noluit David defideratam bibere aguam , eo quod Tudant cum fortium fuorum periculo allata e[fet tertt gregatus eft igitur omnis Ifrael ad David in Hebron; 2Reg C()n dicens: Ostuum fumus, & caro tua. "E Quod . Heri quoque, & nudius tertms, cum-adhuc regnare* Saul, Id h'c tu eras, qui educebas , & introducebas Ifrael: tibi enim dixit Do- nPn p— m5 l fulus Reg Üngregatus cf iPeitur. ), Novem primi verficuli hujus capitis ewcphcau 6 funt fupza z keo $. initio. 38 LIBRILPARALÍIÍPOMENON )* Dominus Deus tuus: Tu pafces populum meum Iírael, & tu in Beth eris princeps fuper eum. " 23 . Venerunt ergo omnes majores natu Ifrael ad regem in " aqui ( El Hebron, & iniit David cum eis foedus coram Domino : unxe- i. T runtque eum regem fuper Ifrael, juxta fermonem Domini; quem locutus eft in manu Samuel. runt, d, & omnis Iífrael, in ]erufälem v* hasc porta, 2Reg. . 4. Abiit quoque Davi gis lib s. 6 eft Jebus, ubi erant Jebufaei habitatores terrae. . Dixeruntque, qui habitabant in Jebus ad David: Non in- 1. ] fanguin eredieris huc. Porro David cepit arcem Sion, quee eft civitas * fuarum David , bere: ] 6. Dixitque : Omnis, qui percufferit Jebufaeum in primis; ao. ! erit princeps, & dux. Aícendit igitur primus Joab filius Sar- iple le vise, & fa£tus eft princeps. erat n pellata eft civitas David. 7. Habitavit autem David inr arce, & idcirco ap 4 rbem in circuitu a Mello usque ad gy- Tumtam 9. fÉdificavitque u ?. I rum, Joab autem reliqua urbis extruxit. 9. Proficiebatque David vadens, & cre fcens, & Dominus perpen exercituum erat cum eo. deícen 2Reg. 1o. *Hi principes virorum fortium David, qui adjuverunt 5 EE 6 eum , ut rex fieret fuper omnem Ifrael , juxta verbum Domi- qumqu tom : - ni, quod locutus eft ad Iírael. 1r. Etifte numerus robuftorum David: Tesbaam filius Ha- quam t cliamoni princeps inter triginta : ifte levavit haftam fuam fu- 3.] os vulneratos una vice. bullos per trecent I2. Et po ft eum Eleazar filius patrui ejus Ahohites, qui erat s inter tres potentes. petver um David in Phefdomim, quando Philifthiim 26 15. Ifte fuit c Eihar congregati funt a d locum illum in praelium, & erat ager regio- nis illius plenus hordeo, fugeratque populus ad facie Philifthi- 93 1 norutm. Aj & defenderunt eum : cum- 14. Hi fteterunt in medio agri, 29. : que percuffiffent Philifthzeos, dedit Dominus falutem xmagnam opulo fuo. Phora sReg. 15. Defcen derunt * autem tres de triginta principibus ad 2313 petram, in qua erat David, ad fpeluncam Odollam, quando V, ] H ^ Philiühiim fuerant caftrametati in val?e Raphaim. 16.* Porro Vie a 3| - Yo. Hi principes virorum fortium,&c.) Elac habes explicata 2. lib. R - 3. p A^ à num. g. & deinceps. eg. cag. 3 [ | CAPUT XI 39 l &t 16. *Porro David erat in praefidio, & ftatio Philifth ; inorum 5Reg. in Bethlehem. 23.14* epem in 17. Defideravit igitur David, & dixit: O f quis daret mihi ]s unxe- aquam de cifterna Bethlehem , quze eft in porta. Dottini, 18. Tres ergo ifti per media caftra Philifthinorum perrexe- runt, & hauferunt aquam de cifterna Bethlehem, quze erat in n* hec porta , & attulerunt ad David, ut biberet : qui noluit, fed ma- gis libavit illam Domino. - Non in- 19. Dicens: Abfit, ut in confpe&tu Dei mei hoc faciam, & t civilas fanguinem iftorum virorum bibam : quia in periculo animarum fuarum attulerunt mihi aquam. — Et ob hanc caufam noluit bi- pritis, bere: hzc fecerunt tres robufti(finii. us Sar- 20. Abifai quoque frater Toab ipfe erat princeps trium,, & ipfe levavit haftam fuam contra trecentos vulneratos, & ipfe ]ata eft erat inter tres nominatiffimus, 21. Et inter tres fecundos inclytus, & princeps eoffim: ve- ag rumtamen usque ad tres primos non pervenerat. L 22. Banajas filius Tojadze viri robuftiffimi, qui multa opera ominus perpetrarat de Cabfeel: ipfe percuffit duos Ariel Moab: & ipfe defcendit, & interfecit leonem in media cifterna tempore nivis, erünt 25. Et ipífe percuffit virum. JEgyptium, cujus ftatura erat Domi uinque cubitorum, & habebat lanceam, ut liciatorium texen- tium : defcendit igitur ad eum cum virga, & rapuit haftam, jus Ea« quam tenebat manu, & interfecit eum hafta fua. m ft- 24. Hceec fecit Banajas filius Jojadae, qui erat inter tres ro- buftos nominatiffimus , - " [ui etat 25. Inter triginta primus, verum tamen ad tres usqüe non pervenerat; pofuit autem eum David ad auriculam fuam. ifium 26. Porro fortiffimi viri in exercitu, Afahel frater Joab , & yegw* Elchanan filius patrui ejus de Bethlehem, 21. Sammoth Arorites, Helles Phalonites, jliti- 28. Ira filius Acces Thecuites, Abiezer Anathothites, . 29. Sobbochai Hufathites, Ilai Ahohites, - - Cf gnam 4o. Maharai Netophathites, Heled filius Baana Netf)phath'ïtes, 31. Ethai filius Ribai de Gabaath filiorum Benjamin, Banaja Pharatonites, 32. Hural yus 4d 16. Porro David erat in pre[idio, 6$c.) f:iä eít, eum occidiffe duos veros leo- luan 0 Tizc, quade fortibus David dicuntur nes exregione Moabitarum , vel duos ufque ad finem capitis, explicata funt viros fortifimos , «& inftar leonum Porto truculentos. Vox Hebraica 44rel leo- s. Reg. 23.1 num., r4. & deinceps. " ap nem fignificat, 22. Dues Arf'el -Moab. ) Vel fenten- 4o LITRIILI P'ARAL»iPOMENbN ; r Hurai de torrente Gaas, Abiel Arbathites, Azmoth Bau- '34 a. H ramites , Eliaba Salabonites, P | ïazieïï | h M 33. Filii Affen Gezonites, Jonathan filius Sa ge Arariï;s.;, 4. Ahiam filius Sachar Ararites, » ^ fuper t Caderot 45. Eliphal filius Ur, " 36. Hepher Mecherathites , Ahia Phelonites , Horaph 7. Hefro Carmelites, Naarai filius Asbai, 6 E 48. Toel frater Nathan , Mibahar filius Agarai. Carehin 9. Selec Ammonites , Naarai Berothites armiger Joab filii Sarvia. - w Jo« 9. e o. 1ra Jethraeus,.G areb ïethræus. deferto 41. Urias Hethseus , Zabad filius Oholi, 42. Adina filius Siza Rubenites princeps Rubenitarum, & peum, quifi c cum eó triginta : . Hanan filius Maacha , & Jofaphat Math anites, 9 E 10. ] 44. Ozia Aftharothites, Samma, & Jehiel fili Hotham Aro- ri:es $ d 45 ? Tedihel £lius Samri, . & Toha frater ejus T hofaites, V. | liel Mahumites, & Jeribai, & Jofaia filii Elnaem, & u 46. E f Jeidhma Moabi:es, Eliel , & Obed, & Jafiel de Mafobia. I4 . militib CA PDU.P. XIL dennt ; | Qui David fuerant. [equenti , cum fugeret Saulem: €? qui pof?ea Mdtirco di ex omnibus tribubus «enerunt , ut eum regem con[Hituerent £f ineag, E in Hebron. ?^ Et fpicu] | LrLHu quo que venerunt ad David in S,iceleg,wcum adhuc ] p'is eny fugeret Sau 1, filium Cis, qui erant fortiffimi, & egrcgii adiegi;i pugnatores : I J; &j l at 2.'l'endentes arcum, & utraque manu, fundis faxa jacientes; te fenfi & dirigen:es fagi;i.as: de fraïribusr Saul ex Benjamin. atim | [ 3. Prin-. jxrrziiz. 4. li I.W N Siceleg. ) In qua fub finem vite De fratribus Saulex Benjamin.) Cum tior. Saulis Regishabitavit. Videcap. enim viderent Davidem fortiter fe ge- rere, &prydenter, &ea, qu&aggre- 6 50 1. Kegi diebatur bonum habere fucceffum, quia Go o. litraque manu , Ife. ) Defcriptio eVitis egregii bellatoris effe videtur, quod nimirum Deus erat cum illo, Saulere- utraque manu pugnare poffit, faxa ja- li&o ad partes Davidis fe applicabant. $4 D Sic olim accidit lfaac, cujusamicitiam '(I"[)UQ cere , haftam vibrare , & tela in ho- Rex Gerargeambivit, Qwid veniflis ad WT : emintorquere. Hocnomine Judic. 3. 15. laudatur Aod. Vide, que diximus me , inquiebat Ifaac , bemigem , quewm Dav; Vj ad eum locum, & hoc lib. cap. . n. 40. j itl, ediflis , G expuLfiss Tawm ? qui repone N DUALPLU Ti XIL 4I oth Bay- 3. Princeps Ahiezer, & Joas, filii Samaa,kGabaathites, & Jaziel, & Phallet filii Azmoth, & Baracha, & Jehu Anathotites. atites 4. Samajas quoque Gabaonites fortiffimus inter triginta, & fuper triginta. - Jeremias, & Jeheziel, & Johanan, & Jezabad Gaderothites. s. Et Eluzai, & Jerimuth, & Baalia, & Samaria, & Saphatia Haruphites. 6. Elcana, & Jefia, & Azareel : 02b fili Carehim : & Joezer, & Jesbaan dQ : 7. jeela quoque, & Zabadia, filii Jeroham de Gedor. 9. Sed & de Gaddi transfugerunt àd David , cum lateret in deferto, viri robuftiffimi, & pugnatores optimi , tenentes cly- um, & peum, & haftam: facies eorum quafi facies leonis, & veloces quaf! capreae in montibus. ; 9. Ezer princeps, Obdias fecundus , Eliab tertiu s) m Áro 10. Mafmana quartus, Jeremias quintus, 11. Ethi fextus, Eliel feptimus, Ds, 12. Johanan o€tavus, Elzebad nonus, em, & 13. eremias decimus , Machbanai undecimus. 14. Hi de filiis Gad principes exercitus: noviffimus ce nmm militibus preeerat, & maximus. mille. 15. Ifti i pifrta derunt : Vidimus tecum . e[fe Dominam , & bu Gad, quia tribus hzc Moabitis ideirco diximus : ftt juramentum inter nos , 'ttii erat vicina, & defertis locis, perque &5 incamus fedus , &c. Genef. 26. num. David- vagabatur. 2o7. Etíane initio dé horum fide fu- Facies eorum quaft facies leonis.) Nam fpicari. potüit David, fed poftea ca- ficut leones ad nullius pavébant oc- adhug ptis experimentis, prudenter illos fuos curfüm, ut de leonibus dicitur Pro- yrep adlegitfectatores, & focios. verb. 3o. num. 39. De frarribus Sz.m/.) Cognatis, ut Quafi capre in mentibus.) Sic de Afael explicatAbulenf. & E£man. Sa. Vel cer- dicitur 2. R eg. 2, 1g. entes Poerro A[ael cur- te fenfus eft ,. de contribulibus: quare Jor welociffzaus fuit, quaftunus ex Capreis, flatim per ; exegefxm' additur ex Bez- qu& moranutur in (yLvis. X £nte jzzmin. 2 14. Nowifunus centum, €$e.) Quafi tior. 4. Er fuper triginta.) 1d eftillisfor- dicat, nemo paucioribus praerat, quam ) Cur centum , nemo,pluribus , quam mil- rfege 6. De Carebim. ) Ylebraice, & le. .Cum fe Davidi fortes hi viri ad- L Grace de Coritis m,qwä Levitis. , feu. pof'fgris Core; junxerunt, tunc quidem paucos mili- tes numerabat , hoc efL , fexcentos, julere $. De Gad4i.) INomen eft civitatis Poftea.vero quam regnum adeptus ett; abint trbus Gad, cujus etiam mentio ha- eorum prafe&uras auxit numero fub- aiam Peculiariter fe betur 2. Reg. 23:36. je&orum militum , utaliqui etiam mil- 72)71'3 Á Davidi adjunxiffe videntur viri ex tri- lenis um perarent. qm h Bibl. cum Com. Menoch. Tom. II IP H PWF' A 42 LIBRIX 41. PARALIPOMENON 15. Ifti funt, qui tranfierunt Tordanem menfe primo, quando 9. ( inundare confuevit fuper ripas fuas, & omnes fugaverunt, qui eum de morabantur in vallibus ad Orientalem plagam, & Occidentalem, Ednas, 16. Venerunt autem & de Benjamin, & de Juda ad preefi- Maniffe, dium , in quo morabatur David. 3. H 17. Egretflusque eft David obviam eis, & ait: Si pacifice omnes € exercitu veniftis ad me,ut auxiliemini mihi, cor meum jungatur vobis: fi autem infidiamini mihi, pro adverfariis meis, cum ego ini- 9. V G quitatem in manibus non habeam, videat Deus patrum noftro- 5 Qum ei, rum, & judicet. 25 ll 18. Spiritus vero induit Amafai principem inter triginta, & nerunt : ait: Tui fumus, o David, & tecum fili Ifai: pax, tibi, & pax enum adjutoribus tuis : te enim adjuvat Deus tuus. Sufcepit ergo . F eos David , & conftituit principes turmae. genti 6 I9. Porro de Manaffe transfugerunt ad David, quando ve- as T niebat cum Philifthiim adverfus Saul, ut pugnaret : & non di- foptem: 1Reg. micavit cum eis : * quia inito confilio remiferunt eum princi- 46. D 7?2- 4- pes Philifthinorum, dicentes: Periculo capitis noftri reverte- Y k tur ad dominum fuum Saul. * mll 20. Quando 30. $ Cum ego iniquitatem in manibus mei: prindpe 1$. IF.:' j?mt , qui tranfierunt 707*2[4- 3. D sem;, 6c.) Hloc Gaditarum facinus zon babeam. ) Cum nullius criminis narratur, ut eorum audaciz inde ca- mihi conícius, integer fim , & purus gna eni pereliceat argumentum ; magno enim a fcelere, 30' Pl Videat Deus , €$c.)) | Ultor fit Deus. periculo fe objecerunt , tumentem, fimi rol & vorticofum fluvium natatu fortaf- 1g. Spiritus autem. induit Ama[ui , fe tranfrbittentes, ut improvifi hofli- €&c.) Comitas , & manfuetudo Da- Y E bus , qui eo tempore fibi nihil time- vidis accendit animos , & amoremin guli r bant, fupervenirent. eum, & Amafai fuo, & fociorum no- .T Menfe primo.) Menfe Nifan , qui mine locutus eft. Martio noftro refpondet, vel partim N.— Pax, pax.) Salutandi formula He« Martio, partim Aprili. brzis familiaris. 20. Re Quando inundare con[nevir. ) Vide RTCT di&a Jofue cap. 3. num. t$. Pax adjutoribus zuis.) lis , qui jam ?L Af 16. 44 Prafidium. ) Arcem , quam tecum fünt, & gis, qui deinceps ad te defendendi tui cauífa venerint. Wa illi Moabitarum Rex tribuerat 1. Reg. 22. 4. vide ibi di&a. Confl i:uit eos principes turme.) QUOd ,F 48 [j 17. Egreffu/que eff David obviam ei:) referendum videtur ad tempora Re- gni Davidisjam conftituti; tuncenim füllicet ) Non íolus, fed cum fele&a fuorum d Ale imanu. fingulos, aut certe primarios eorum 71 Cor mmeum jungamr*4'vab£.r.) Ineamus fecerit cohortis alicujus, aut turma feriam, & finceram amicitiam. prafectos. Pf&; C':lp. S i Pro adverfariis meis. ) in gratiam 19. Quando venitbar cim Philifibum.) Mïa mh Adverfariorum , ac nominatim Saulis. Hiftoriam habes 1. Reg. :947 18 CAPUT XI. 43 5wm& 20. Quando igitur reverfus eft in Siceleg, transfugerunt ad FUnL qui eum de Manaffe Ednas, & Jozabad, & Jedihel, & Michael, & entalem, Ednas, & d profi- Jozabad, & Eliu, & Salathi, principes millium in Manafle. 21. Hi praebuerunt auxilium David adverfus latrunculos: pacifice omnes enim erant viri fortffimi , & fa&ti funt principes in N It vobis; exercitu. | efo ini- 22. Sed & per fingulos dies veniebant ad David ad auxilian- ? noftro- dum ei,usque dum fieret grandis numerus, quafi exercitus Dei. 25. lite quoque eft numerus principum exercitus, qui ve- ginta, & nerunt ad David, cum effet in Hebron, ut transferrent re- ], & pax gnum Saul ad eum juxta verbum Domini. pit ergo 24. Filii uda portantes cl 1 ypeum,'& haftam fex millia o€tin- genti expe iti ad praelium. ando vé- 25. De filiis Simeon ügnandüm ; non di- , virorum fortiiïïnïorum ad p feptem millia centum. i princi- 26. De filiis Levi, quatuor millia fexcenti. tevere 27. Jojada quoque princeps de ftirpe Aaron & cum eo tria millia feptingenti. . ,Quando 28. Sadoc etiam puer egregice indolis, & domus patris ejus, principes viginti duo. qnihus ml 29. De filiis autem Benjamin fratribus Saul, tria millia: ma- s criminis gna enim pars eorum adhuc fequebatur domum Saul. , & pun 30. Porro de filiis Ephraim viginti millia o€tingenti , fortif- fimi robore, viri nominati in cognationibus fuis. - A , 31. Et ex dimidia tribu Manaffe, decem & o£&to millia, fin- «udo De guli per nomina fua venerunt, ut conflituerent regem David. amorem i 32. De filiis quoque Iffachar viri eruditi, qui noverant fin- ciorum no« F2 gula »rmukl He" 20. Re'verfü.c' eff in Si'celeg., ) Ut ha- LXX. eít ; l;'artis zobore.) Sadoc ; CB;- betur eodem cap. 29. num. r 1. jus mentio fit hoc loco , ille eft, qui poftea fub Salomone Pontificatura s qui jm 21. Zderfüs latrunculos.) Amaleci- einceps tas, ut habemus 1. Reg. 3o. 1. & geffit, Abiathare depofito 3. Reg z. 27. yerint. deinceps. 31« Ex dimidia iribu Manaffe. ) Qu& Fatli [umr princi;e: in exercitu.) Cum erat cis Jordanem ; nam de reliqua di- ,. ) Qu fcilicet paulo poft David Rex fa&us 9011 M eft Siule extincto. midia tribu, qua erat ultra fluvium, dicitur infra num. 37, 22. Evercitus Dej.) Wide didia fu- 2. )u noverant ffnsula temsora,fc. ) pra cap, 5. num. 22. D. Hieronymus im tradit, : Tebr. ita at tüfmæ 23. Cum effem: im Hebron, 65c.) Hi- explicat: Eram- ezis , inquit ; Docfores; ftoriam habes. z. Reg. 2.4. computatores , E magiffri , feve ed feffi- nf ) 21 Egr'egiæ ä?zdo[:ïr.) In Hebr. & wiates , ffve ad eetera. ) FIonc doctri- - T pE ( T— 44 LIBRI i PARALIPOMENON gula tempora ad pracipiendum, quid facere deberet Ifrael, principes ducenti: omnis au tem reliqua tribus eorum g'd"nü- Á (;affia. lium fequebatur. 33. Porro de Zabulon, qui egrediebantur ad praelium, & ]rad at ftabant in acie inftru&ti armis bellicis, quin quaginta 1Tni11ia ve- fitge nerunt in auxilium , non in corde duplici. 44. Et de Nephtali, principes mille, & cum eis inftructi clypeo , & hafta, triginta, & feptem millia. 35. De Dan etiam praeparati ad przelium, viginti oCto millia Nit fexcenti , ] bus 56. Et de Afer egredientes ad pugnam, & in acie provocan- , lt J | mino D« tes, quadraginta millia. I 57. Trans Jordanem autem de filuis Raben, & de Gad, & ad fratwe Sacerdo dimidia parte tribus Manaffe , inftru&ti armis bellicis, centum * i viginti millia. CODprep 28. Omnes ifti viri bell atores expediti ad pugnandum , cor- 4 t * de perfe&to venerunt in Hebron,ut conftituerent regem Davi 1VIhus fuper univerfum Iírael: fed & omnes reliqui ex lífrael uno 4. Rt- corde erant, ut rex fieret David. : : enim fer 39. Fueruntque ibi apud David tribus diebus comedentes, $: Co : & bibentes: preeparaverant enim eis fratres fui. Usque d 40. Sed & qui Juxta eos erant, usque ad Iffachar, & Zabu- Caristhi lon, & Nephtali, afferebant panes in afinis, & camelis, & mu- L. [Niit j lis, & bobus, ad vefcendum : farinam, palathas, uvam pafíam, Cori vinum, oleum , boves, arietes, ad omnem copiam : gaudium Ténti in quippe erat in Iírael. Tansferen - Cum hnbey Onvoor. mOI*CS j n &rbitratu j CAPU'? . Trlioj;, nam Abulenfis, & Slatrlchez parum d pracipiendum. ) Ylebr. & LXX. 115 preeror convenire putant ruíticanis homini- ad feiendum , u , «d eegnofcendum. Centypi, 33, Corde duplici.) FYebr.cordes6$corde. Tont. bus, quales fere erant Iífacharitz, i. quorum plerique agriculture operam 39. Frarres [2i.) Reliqui Ifraelitz, dabant. [taque de illa peritia inter- qui erant apud David. rfïm, ] pretantur, quz pluviam, aut aeris fe- 4o. Ufaue ad Iffachar , 6c. ) Omnes Titüs i at tribus, quz tribui Juda erant finitima E as renitatem, aliafvehujufmodi celi mu- tationes pradicit, & rei militari ufui ufque ad tribum Iffachar , &c. juve- QU05 n ) effepofeft. Vide,qua diximusin Oe- runt virosTuda,cibaria fubminiftrantes, las ; m Palatbas,)Ficorum aridorum maII'as. &Anty faCr( Sonomicis lib. cap. 19. num. 2. $u L d * &, & U » f N * X m * ;I( 4 et Tfrael] COAUPUDOT *(HI 1m coní Af Cariaibiarim reducitur arca Dazmm de domo dbinadab : omns emm, & .meel cum Davoid ante eam ludentibus : fed quia Oza. arcam con- millia ve tingens a Domino perczg/]ïzs €fl, avertit cam David in domum Obededom , cui & €o tempore benedixit inftmudi Dominus. : "o mil Niit autem conühum David cum tribunis, & centurioni- bm, & univ.rfis principibus, TOVOCA .2. Et ait ad omnem coetum Iírael: Si placet vobis, & a Do- mino Deo noftro egredietur fermo, quem loquor : mittamus d. & ad fratres noftros reliquos in univerfas regiones Iflael & ad Ceniu Sacerdotes, & Levitas, qui habitant in fuburbanis urblum üt congregentur ad nos, ürt, COT 3. Et reducamus arcam Dei noftri ad nos: non enim requi- m David ivimus eam in diebus Saul. Tael uno 4. Et refpondit univerfa multitudo, ut ita fieret : placuerat enim fermo omni populo. yedentes, $. Congregavit ergo David cunctum Ifrael, a Sihor Fgypti, usque dum ingrediaris Emath , * ut adduceret arcam Dei de zReg & Zabu Cariathiarim. p9 6. Et . - & mu 1. Nit autem. confilium David , &c.) eos tantum accerfamus, qui in urbi- Co»itaverat David de arca tefta- bus habitant, fed eos etiam , qui fubur- ] pa iaf bia incolunt. Uaud fnenti in ]erufalem & in arcem Sion transfer enda ut nimirum certum lo- 3: Reducamus avcam Dei nefiri ad 25 cum haber et fan&ius coleretur , & In arcem Sion. Reorm LlVltdtl hoc decus accederet. lp diebus Saul. ) Quo tempore nun- Convocat ergo , & confülit Regni pri- quam Regifuggeffimus, ut inoppor- mores, ne videatur velle cuncta pro tuniorem locum transferretur. arbitratu adminiftrare, utque celebri- $: 4 Sibor Aigypts. ) Id eft, fluvio, CARUT tas major fit ex prafentia procerum. five torrente , qui dicitur E ypti, & Tribusis.) Chiliarchis , qui mille vi- Rhinocoruram alluit, & tribum Simeo- — nis a meridie termmat Vox Hebrai- ris preerant k IX Centurzonibu r. Qm centum impe- ca^yYrpU) fcber, nigrum ,. vel turbi- "u u rabant dum fignificat; itaque a colore aqua- 7]' Jf" "!N' h . Et 2 Domino Deo noj?ro egredztur rum torrenti nomen fa&um efít. - [faditey [frmo.) Quia fentio me ad hoc divi- Ematb.) Oppidum adradices Liba- nitus incitari. ni verfus Damafcum in finibus tribus * Omnes Er ad Sccerdotes , 6$. Levitas. ) Ad Nephthalim ad Boream. Hic ergo extremus eft Ifraelis terminus ad Aqui- tEn imz quos in primis pertinet hzc folemni- & ]Lh tas, cum ipforum fit arcam deferre , lonem, ntSihor ad meridiem , quibus wlfh' at cantu facro pompam profequi , &c. termlms tota Chananitidis longitude yn 4 continetur Qui babitant im [mburbanis ) Non 46 LIBRIL PARALIPOMENON 6. Et afcendit David, & omnis vir Ifrael ad collem Caria- j Q.*'A( thiarim, qui eft in Juda, ut afferret inde arcam Domini Dei nliitqge | fedentis fuper cheruübim, ubi invocatum eft nomen ejus. 4E . Impofueruntque arcam Dei fuper plauftrum novum, e Saty, domo Abinadab: Oza autem, & frater ejus minabant plauftrum. $ Jeb 6. Nor $. Porro David, & univerfus I(rael, ludebant coram Deo omni virtute in canticis, & in citharis, & pfalteriis, & tympa- . Wi $À nis, & cymbalis, & tubis. vid .in t 9. Cum autem perveniffent ad aream Chidon, tetendit Oza manum fuam, ut fuftentaret arcam: bos quippe lafciviens pau- quaerere lulum inclinaverat eam. €ls. 1o. Iratus eft itaque Dominus contra Ozam, & percuffit eum, 9. Por eo quod tetigiffet arcam : & mortuus eft ibi coram Domino. 1o. C 1t. Contriftatusque eft David, eo quod divififfet Dominus Phüifthe minus: Ozam : vocavitque locum illum: Divifio Ozae, usque in prae- fentem diem. j C 12. Et timuit Deum tunc temporis, dicens : Quomodo pof- ibi Dv fum ad me introducere arcam Dei? mewn,f 34 13. Et ob hanc caufam non adduxit eam ad fe, hoc eft, in illnas o eivitatem David, fed avertit in domum Obededom Gethaei. np 14. Manfit ergo arca Dei in domo Obededom tribus men- 131 KAU fibus : & benedixit Dominus domui ejus, & omnibus, quee ha- valle, bebat. u ( C APU TX Non afe Dovid acceptis a rige Tyri lignis , & artificibus ad extruendam averfo A. C fibi domum , alias ducit uxores , ac multos gignis liberos, C& 2 con[ulto Domino bis cadit Pbilifibeos. Tüm, r fit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, & ligna t6. E aKReg. I. MI cedrina, & artifices parietum; lignorumque : ut aedift- Caftra p carent ei domum: D n 2. Cognovitque Dav 1 id, eo quod confirmaffet eum Dominus füper T in regem fuper Ifrael, & fublevatum effet regnum fuum populum ejus Ifrael. 3."Ac- 6. Et afcendit David , &6c.) Quahic I |L/] Afit. quoque. Hiram ; &c. ) Hiduo habentur ufque ad finem capitis, ex- - verficuli habentur 2. Reg. $. plicata funt 2. Reg. 6. 1r. & 12, Vide ibi di&a. 9. Chidon.) Qui 2. Reg. 6. 6. Nachon 2. Coguevitque ) Fortaffe Domino dte vocatur quippe binomius. revelante, vel ex eo quod fibi con- ii Déviífkt,) Animam a corpore ftanter cun&a fuüccederent profpere. De Uxon feparando. H 4l l N CAPUT XIV. 47 em Car- 4. * Accepit qubque David alias uxores in Jerufalem : ge- 2Reg- omini Dei ' nuitque filios, & filias. S»- i 31" ojus, . Et heec nomina eorum, qui nati funt ei in Jerufalem; as Wum, de Samua, & Sobad, Nathan , & Salomon, Xlauftrum, - s. Jebahar, & Elifua, & Eliphalet, jram Deo 6. Nogaquoque, & Napheg , & Japhia, &tymp- 7. Elifama, & Baaliada, & Eliphalet. $. * Audientes autem Philifthiim, €o quod unctus effet Da- :Reg. endit 0za vid in regem fuper univerfum Iírael, aícenderunt omnes, ut $- 17- /jens pat- quaererent eum : quod cum auditffet David, egreffus eft obviam €is. jfft eum, - Porro Philifthiim venientes, diffufi funt in valle Raphaim. ofino, 1o. Confuluitque David Dominum, dicens: Si aícendam ad Dominus Philifthaeos, & fi trades eos in manu mea? Et dixit ea Do- e in pra minus: Afcende, & tradam eos in manu tua. 1r. Cumque illi afcendiffent in Baalpherafim , percuffit eos ;0do pof- ibi David, & dixit: Divifit Deus inimicos meus per manum meam , ficut dividuntur aquae ; & idcirco vocatum eft nomen illius loci Baalpherafim. . vethzel. .12. Dereliqueruntque 1 bi deos fuos, quos David jufïït-&xuri. yus meti .13. Alia etiam vice Philifthiim irruerunt, & diffufi funt in que l* valle, 14. Confuluitque rurfum David Deum: & dixit ei Deus: Non afcendas poft eos, recede ab eis, & venies contra illos ex adverío pyrorum. i 1$. Cumque au dieris fonitum gradientis in cacumine pyro- T rum,tunc egredierisad bellum. Egreffus eft enim Deus ante te, ut percutiat caftra Philifthiim. ti gna 16. Fecit ergo David ficut praeceperat ei Deus, & percuffit u ædl&' caftra Philifthinorum, de Gabaon usque Gazera. 17. Divulgatumque eft nomen David in univerfis regioni- Jormints - bus, & Dominus dedit pavorem ejus /fuper omnes gentes. m fpet / ) "AC . Hiáno CAPUT , p * : Domino 3. afecepit quoque Daroid alias uxorts.) $. 4udientes 4utem PAilifibiigm $0. ) | fibi 0* De uxoribus, & filis David vide di- Hec ufque ad finem capitis repete ex &a hoc lib. cap. 3, num. 9. 2. Reg. $- 17. ubi ea explicavimus. mfPefc' 49 LTBR"I:L PARALIFOMENXON $3 CAPUT XV. nos Dor Deducitur magno cum apparatu arca Dei in SFerufalem, comitante u. À Tent a emni lfrael, [acerdotibus vero, ac Levitis , juxta [ua officia mi- siftrantibus : €?. Micbol. defpicit Davvid coram arca faltantem, I^ E fes juxta indultum f10la by[Jina , € ephod lineo. 16. T de fratr T. 4 Ecit quoque fibi domos in civitate David: & ædiücayit locum arcee Dei, tetenditque ei tabernaculum. licet, & 3. 'Tunc dixit David: Illicitum eft, ut a quocumque porte- tltiae, tur arca Dei nifi a Levitis, quos elegit Dominus ad portandum v eam, & ad miniftrandum fibi usque 1n &eternum. fratribu: /4. Congregavitque univerfum Ifrael in Terufalem; ut affer- fratriby retur arca Dei in locum fuum, quem przeparaverat €i. i . Nec non & filios Aaron, & Levitas. tiam, ( ;. De filiis Caath, Uriel princeps fuit, & fratres ejus du- i Banzj centi viginti. f -.6. Dbe filiis Merar i N niam, & 1, Afala prinbeps, & fratres ejus ,d'uce»nt.i viginti. , . murm trin 9 436 filiis Gerfom , Jöel princeps, & fratres ejus centum triginta. in Sion a fu petteri $. De filiis Elifaphan, Semejaä princeps; & fratres ejus du- S'&ia [ centi. mir um ri j De filiis Hebron,EIiel princeps, & fratres ejus o&toginta. familiis Yt 1o. De filiis Oziel, Abinadab princeps , & fratres ejus cen- locendum t prac tum duodecim. Irets » l£ ir. Vocavitque David Sadoc, & Abiathar Sacerdotes, & ptà at t Levitas , Uriel, Afajam , Joel; S emejam, Eliel, & Aminadab. . Perafi —1i2. Et dixit ad eos: Vos, qui eftis principes familiarum Ms atque Leviticarum, fan&tificamini cum fratribus ve(tris, & afferte i Nj 4 eft.: Tüm arcam Domini Dei Ifrael ad ïqcum , qui ei praeparatus l4 $ay, " 157 Ne ^Uifg, ) | Ecit fibi Domos. ) Domum regiarn, lex perpetua'eft a Deo conítituta, quam un, f Q 1. P & domum , five tabernacuium, juffi fumus perpetuo fcrvare. 12. Santlif/camini.) Parate vos San- Vique pro. in quo arcam collocaret. Tetenditque ei t. oernaculum. ) Intra ip- &e, ut puri fitis ab omni legali im- M. Qp fam arcem Sion , in qua Regiam ex- munditia. i muücis truxerat. Cuan fratribus veffris.) Vos, & re- Nji;. liqui Levite contribules veftri. P hydfi&] ?. Nifi 4 Levstis. ') Íta enim przci- pituz INum. 4. num. $. & 15. eratque Afferte/ arcam. Domini. ) E.tote pa- munus Caathitarum. L rati ad eam ferendam, * idque hume- fUf quo ris veftris, non plaufiro. nun; lï"tm üjque im ateruum. ) '»Quaü dicat: hzec iil, u CAPUT )W 49 15. *Newuta principiö,. quia non eratis praefentes, percuffit * Sup. nos Dominus ; fic & nunc fiat illicitum q MTTA / uid nqbis agentibus, 13.10. 14. Sanétificati funt ergo Sacerdotes, & Levitae, ut porta- tjjcia - rent arcam Domini Dei Ifrael. 4 ilanian, 15. * Et tulerunt filii Levi arcam Dei, ficut praece fes juxta verbum Domiri S perat Moy- Num. 16. Dixit ; humeris fuis, in veétibu 4-1$» edifieait que David principibus Levitarum, ut conftituerent de fratri , bus fuis cantores in organis muficorum , nablis vide- licet; & ] Ue porte- titiae. yris, & cymbalis, ut refonaret in excelfis fonitus lae- ortandum 17. Conftitueruntque Levitas: Hemam fil ium Joel, & de fratribus ejus, Afaph filium Barachis: 'de fil lis vero Merari : ,utafer- fratribus eorum , Etham filium Cafaiae. el, 18. Et cum eis fratres eorum : In fecundo ordine, Zacha- ejus du riam, & Ben, & Jaziel, & Semiramoth, & Jah iel; & Ani, Eliab, & Banajam, & Maafiam , & Mathathiam, & Eliphalu, & Mace- ; ducenti niam, & Obededom, & Jehiel , janitores. I9. Porro 13. Ut a principio.) Cum em pri- : centufm mum transferre ceepimus, nec tamen videtur, quod ab Italis dicitur Corna- in Sion adducere aufi fumus Oza ca- mu[a, &nftar habent utr is pleni. Lyris.) Hebr. 11532 ebinnorot , or- fu perterriti. ganis , ut verti [ di- Quia mom eratis prefentes.) VcS ni- 2. aut citharis. t Vulgatus Pfal. 136. mirum principes familiarum , qui in Cymbalis, ) Hebr. E»nbxn merfi. (lopinta familiis veftris fcientia ad dirigendum, t2im, tintin nabulis , crepitaculis ; nam docendumque juniores, && au&orita- ejus cen te ad pracipiendum polletis , ut impe- 29u Hl cat. ; tinnire aliquando figni- loteS- & diretis , ne deli&um aliquod in fufce- Re/onarer im ekceg(is fonitus Iæti:iæ.)/ Ex pta arce translatione admitteretur. Hebr. Pagninus vertit: 444jr: f^cien- q1n202 Percufft. nos Dominus. ) Oza repenti- tes exaltando vocem im Letztia. na, atque improvifa morte füblato. m]]ïdfdm 17.- Conft tseruntque Levitas.) Qui fci- v affer (g Nobis agentibus.) Per juris ignoran- licet cantores effent. tiam. Hemam füium Jocl.) Princeps Bic $ el I4. SanGifcati funt ergo Sacerdotes , &5 e fuit Cantorum in familia Caathitarum. p Levite. ) Nimirum in diem fequen- Vide di&ta lüpra cap. €. num. 39. tem , fi qui forte immunditiam ali- De fratribus ejus.) Levitis. n quim quam contraxerant , qua ad vefperam ufque produceretur. A[2p^. ) Qui fuit Princeps Canto- rum in familia Gerfonitarum. tis muficis. 16. Organis mu[icorun.) Infirumen- Etban.) Qui fuit Princeps Canto- ]egïdi ift- rum in familia Merari. Nablis. ) 533 nebelutrem , lagenam, ig. d4n fecundo ordz'ne.) Cantores in- y, ET aut hydriam fignificat. Hinc transla- firi. feriores; nam , qui pr£cedenti verfi- tum'n'omen ad muficum inürumen- culo numerati funt, Cantorum Prin- ;ftot p* tum , quod interpretes nunc P//terzum cipes erant. nunc Jram transferunt , illudque etIe Jenitores.) Mel prius erant janito- B. c:mszom. .Mma'fb. Tor;. II LIBRIIL PARALIPOMENON 5o p 19. Porro cantores, Heman, Afaph, & Ethan in cymbalis saeneis concrepantes. acharia Coram af 20. Zacharias autem , & Oziel, & Semiramoth, & Jahiel, & ag Ani,.& Eliab , & Maafias, & Banajas, in nablis arcana canta- jerunt ad bant. o1. Porro Mathathias, & Eliphalu, & Macenias, & Obededom, edom, ci & Jehiel, & Ozaziu, in citharis pro o&tava canebant epinicion. 26. Cu feederis ] 22. Chonenias autem princeps Levitarum prophetiee pree- rat, ad praecinendam melodiam : erat quippe valde fapiens. a. E 23. Et Barachias, & Elcana, janitores arcae. 24. Porro Ceps pro n * erat eph res, vel nunc conflituti funt, —Vide & 45. ceciniffe, & ex eisaliquos, quo- 28. U infra num. 23. rum epigraphe eft pro oc*zvz. 19. Cymbalis.) Vide dicta num. 16. al. Pro oflawa canebant epinicion. ) In in jubilo Hebr. eft ry» w ipy bal ba[cemt- & cithn 2o. Nabli.) Vide di&a num. 16. "ircana cantabant, ) Hebr. cft 11"1735]] »itb, quod etiam vertere poffis, fuper 39 Qu Oy b«l balamot , quod verti potelt, oífava. Hebrzi, & Chald. interpretes muficum inflrumentum putant oóto Vitàtem [ pro occultis, ut eft in titulis Pfalm. g. chordarum. Huic fententie favent yidit " & 43. Hebraorum aliqui dicunt ge- nus carminis fuiffe, cujusinitium fue- LXX. qui non femel in Pfalmis, ubi m Cotde rit, Prooccultzs, ad cujus fimilitudinem, numerum aliquem abfolute legimus , & de cantu , aut fono fermo eft, in- rythmum,& canendi modum illiPfalmi compofiti fint. Aliü volunt Hzlazmot ftrumentum ejus numeri chordarum genus quoddam eíTe mufici inftrumen- intellexerunt , coriís de fuo adje&tis, ti, quam fententiam hic ampleditur ut Pfalm. 32. 2. cum in Hebr. 10 Chnfii Confiiemini Domino im citbara , im p[al- Eman. Sa. Alii putant Pro occu/tis , puul idem eífe ac Pro wirginilaus ; eadem terio decem p[allite illi ; ipfi adjecerunt , enim vox Hebraica utrumque fignifi- chordarum. Pfalmo etiam 91. 4. Hebr. habet : 44 amszenztiandum mane mzjärz- cat & occulta , & virgines, qua oc- cordiam tuam , €$9 veritatem tuam per na- culte domi a parentibus haberi folent. Itaque Pfalmus , & canticum pro oc- Gem , im decem , im p[alterio , itidem eultis idem erit, ac Pfalmus ex eorum chordas adjecerunt , z Decacbordo p[at- A ter;o . quod etiam in Pfalm. 145. 9. ab enere, & eo modo compofitus , quo ifdem fervatum eft. holocam olent componi cantiones , & epinicia, qua a virginibus cantari folebant, ut Epinieion. ) L&etum carmen, quale ex pluribus Scripturz locis difcimus, in vidoria cani folet. —— quas Píalmus 67. 26. juvenculas tym- 2. Prophetia praerat..) Canentibus Tb -Se] paniftrias vocat. Verti etiam po- Dei laudes przfe&us erat , illud mu- teambulon. teft 8355y 5y Prspofiti virginum, nus exercendo, quod italice dicimus titores - fcilicet chorum celebrantium. — Tan- Maeflo di capella , cujus officium eft, muficas cantiones artificiofe compo- lii &ran| dem apte ad- Vulgatam noftram edi- lCulo feqw tionem dici potelt , arcana cantaffe, nere, & curare, ut mufici concinne, alii dm nimirum admirabilia Dei opera, quz & modulate canant. 23. Janitores ar€s. ) Scilicet ubi col- 260 Cum captum noftrum fuperant, aut certe Fortaffe etiam in via *.) Sent eos Píalmos, qui pre occultzs infcri- locata fuiffet. ] m,a 1 buntur, aut pro arcanis, ut funt Pf. 9. curabant , ne quifquam prope gccede— * Atlite ] N 4€ A PUT XV. & XVI. $I 1 Cymbalis 24. Porro Sebenias, & Jofaphat, & Nathanael, & Amafai, & Zacharias, & Banajas, & Eliezer facerdotes clangebant tubis Jihiel; & coram arca Dei , & Obededom, & Jehias erant janitores arcae. a]a Canta- 25. * Igitur David, & omnes majores natu Ifrael, & tribuni2Reg. »12e ierunt ad deportandam arcam foederis Domini de domo Obed- bededom, edom, cum lsetitia. - epinicion. 26. Cumque adjuviffet Deus Levitas, qui por 'iäbanf «arcram tige prove- foederis Domini, immolabantur feptem tauri, & feptem arietes. fapiens, 27. Porro David erat indutus ftola byffina , & univerfi Le- vitae, qui portabant arcam, cantoresque, & Chonenias prin- 2 POIQ ceps prophetiae inter cantores: David autem etiam indutus erat ephod lineo. iqu05, quo- Ul 28. Univerfusque Ifrael deducebant arcam foederis Domini sinicim. ) In in jubilo, & fonitu buccine, & tubis, & cymbalis, & nablis, jal hujeri- - & citharis concrepantes. pofí, fipr 29. Cumque perveniffet arca foederis Domini usque ad ci- , interpretes utint 080 vitatem David, Michol filia Saul profpiciens per feneftram , pie fvett vidit regem David faltantem, atque ludentem, & defpexit eum Yfilmis, ubi m corde fuo, ig fegimus , no et, 11 CAPUT XVI. chordarum io adjedis, Hebr. Jit: ConfHituta arca in tabernaculo federis , oblatisque vuictimis , € u i p populo a David benedi&lo , ordinantur aria Levitarum adjecerunt» minifleria coram arca , interpofito cantico i OP s nijt L divine laudis. quam r Ttulerunt igitur arcam Dei, & conftituerunt eam in me- :Reg. r ; itidem I.-A acpirdt p dio tabernaculi, quod tetenderat ei David : .& obtulerunt6"7' p 149* Deo. þolocaufta, & pacifica coram G 35 2. Cum- d quale r.etI :- Sic Mediolani magiflratuum an- fubeundo, Deo id agente, ut clare Canentibus illud i teambulones, quiturbam fübmovent, cognofcerent gratiam iibi effe hancar- Janitores appellntur ; Z/cerz, vel Per. ca geftationem, ?ice dicimus tieri: erant & alii duo , déquibus ver- 27. Porro David, tfc.) Hgc ufque foum ficulo fequenti. FortaíTe przibant duo, ad finem capitis explicata funt 2. Reg. & alii duo arcam. pone fequebantur. 6. a num. 13. & deinceps.. : concintty 26. Cumque adjwvoiffet Deus Levitas ; t£c. ) Sententia eft, Leevitas in feren- I Tiselerunt , £. ) Horum expli- gb yt da arca a principio fenfiffe mirabili fe i cationem habes 2. Reg. 6.à m 1 num. 17. & deinceps. de- alacritate peþfufos in facro illo onere ^ 5 " LIBRI.:L PARALIPOMENON Dx 2. Cumque compleffet David offerens holocaufta, & paci- fica, benedixit populo in nomine Domini. áus vel 3. Et divifit univerfis per üngulos, a Vviro usque ad mulie- 9111 rem, tortam panis, & partem afíae carnis bubulae, & frixam 0. K oleo fimilam. yhurg alt 4. Conftituitque coram arcam Domml de Levitis, qui mini- Z N0 ftrarent, & recordarentur operum ejus, & glorificarent, atque p eis t laudarent Dominum Deum Ifrael , q. * $. Afaph principem ; & fecundum ejus Zachariam : Porro lite mali Jahiel, & Semiramoth, & Jehiel, & Mathathiam , & Eliab, & 2* C Banajam, & Obededom Jehiel fuper organa pfal&teru, & ly- falutare ras: Afaph autem , ut cymbalis perfonaret. 4 N 6. Banajam Ve1o, & Jaziel facerdotes, canere tuba, jugiter iabil coram arca foederis Domini. U 7. In illo die fecit David principem ad conütendum Domi- lis fuper n0, Afaph, & fratres ejus. 56. 0 * Pfal. 8 * Confitemini Domino, & invocate nomen ejus: notas coelos fe 104.1. facite in populis adinventiones ejus. Ifaie 27 ( 12. 4- 9. Cantate ei, & pfíallite ei: & narrate omnia mirabilia ejus. dium n ro. Lauda:e nomen fan&tum ejus : lætetm cor quærentlum 08 À Dominum. gloram. Ir. Qusrite Dominum, & virtutém ejus : quaerite faciem . D ejus femper. Venite m 12. Recordamini mirabilium ejus, quae fecit : ngorum il- o C lius, & judiciorum oris ejus. dwit or 13 Semen Ifrael fervi ejus, filii Jacob ele&i ejus. 3.L 14. Ipfe Dominus Deus nof'ter in univerfa terra Judicia ejus, Domim . 15. Recordamini in femplternum pacti eJus fermonis, quem $. preecepit in mille generationes. qu& in I6. Quem pepigit cum Abraham : & juramenti illius cum Tfaac. » 1 Judicar 17. Et conftituit illud Jacob in praeceptum : & Ifrael in pa- MC &um fempiternum, 18. chenS' Dum-m 51 A. Recordarentay operum ejus. ) Wjjus Super organa Pfaltcrtl ) Ex Hebr. Opera memorarent , & celebrarent cum Vatabl. verti poteft, Cv inffzu- ts & Vatabl. vertit, ad sarrandum. mentis mablorum. Quid nablum fit, Vl lira, aut cymbalum. vide cap. fupe- Y.0 $- Secundum ejus. ) Secundum ab eo riori num. 16. fortaffe vicarium ejus fi gmficat In g. Confitemin: Domtno.) Commodius Qu Græco eft. Seur-;ps:-uwv æurw -Vide fuo loco, explicatur hic Pfalmus cum' infra cap. 28. z. Par. num. 7. reliquis. n "— N C AGPULDUISEVI 53 ^ & pici 18. Dicens: Tibi dabo terram Chanaan : fumculu*n- haere- ditatis veflrae. ad mulie 19. Cum effent pauci numero , parvi & coloni ejus & frimm 20. Et tranfierunt de gente in gentem, & de regno ad po- pulum alterum. qui mini« or. Non dimifit quemquam calummam eos , fed increpavit eni, atque pro eis reges. ! Porro * Nolite tangere chnftos meos: & in prophetis meis no- * Pfat. ilte mahgnarl. I04.1j Elinb, & 25. * Cantate Domino omnis terra:annuntiate ex die in diem * P. i & ly falutare ejus. L] 9$:1: 24. Narrate in gentibus gloriam ejus: in cun&tis populis JUb mirabilia ejus. , 25. Quia magnus Dominus, & Iaudablhs nimis: & horribi- t Dom! lis fuper omnes deos. 26. Omnes enim dii populomm, 1dola Dominus autenm $: notas coelos fecit. 27. Confeffio, & magmflcentxa coram eo : fortitudo, & gau- |ia ejus dium in loco ejus. Tentium 28. Afferte Domino familie populorum, afferte Domino gloriam, & imperium. : faciem 29. Date Domino gloriam nomini ejus, levate facrificium, & venite in confpe&tu ejus: & adorate Dominum in decore fanéto. rum il 3o. Commoveatur a facie ejus omnis terra : ipfe enim fun- davit orbem immobilem. h 31. Leetentur coeli, & exultet terra : & dicant in nationibus, ja 6jtS Dominus regnavit. 5 quem 32. 'Tonet mare, & plenitudo ejus: exultent agri, & omma, quz in eis funt, js cum -33. Tunc laudabunt ligna faltus coram Domino : quia venit judicare terram. |in p .34. Confitemini Domino, quoniam bonus: quomam in ceter- J Cens num mifericordia ejus. — 35. Et dicite: Salva nos, Deus falvator nofter: & congrega , Har nos, & erue de gentibus, "ut confiteamur nomini fan&o tuoy j infn- & exultemus in carminibus tuis. um lt, 36. Benedi&tus Dominus Deusfrael ab zeterno usque in eeter- p fupe num:& dlcat omnis p0pulus' &men,&hymnum (1) Domino. lmodlus 3 37. Re- us cum (1) Domino. Iz edzt. Sixt. legstur Deo. 54 LDIBRIX 'PA'RALIPOMEHJON 31 Reliquit itaque ibi coram arca fcederis Domini Afaph, ,. Tgitt & fratres ejus, ut miniftrarent in (ens ! confpettu arcee jugiter, per Z Vade) fingulos dies, & vices fuas. 38. Porro Obededom, & fratres ejus fexaginta oCto Non adif edom filium Idithun, & Hofa conftituit janitores. , Mqu -39. Sadoc autem Sacerdotem , & fratres ejus facerdotes co- ]írzd, us ram tabernaculo Domini in excelífo, quod erat in Gabaon, Dernaculi. 6. Man 40- Ut offerrent holocaufta Domino fuper altare holocauto- matis jugiter, mane, & vefpere, juxta omnia , quae fcripta funt ; uni judia in lege Domini, quam praecepit Ifraeli. meum, & 7 Nun 41. Et poft eum Heman, & Idithun, & reliquos ele&tos, unumquemque vocabulo fuo ad confitendum Domino: Quo- dicit Dom niam in zeternum mifericordia ejus. ^ teris greg 42. Heman quoque , & Idithun canentes tuba, & quatientes s Rf e€ymbala, & omnia inuficorum organa , ad canendum Domino: 1nimicos. filios autem Idithun fecit effe portarios. Pnorum, 43. Reverfusque eft omnis populus in domum fuam: & Da- 9 Ed vid, ut benediceret etiam domui fuae. bitin eo. terent eo CAPUTOVE. 10. Ex humilia Cogitam'i David edificare domum Domino promittitur filius , qui eedificat illam fit edificaturus ; unde Davvid gratias agit , Dei erga 1. Qu Je bonitatem extollens. ïui:citabo eReg. I. Um autem habitaret David in domo fua., dixit ad Nathan bliam t 70 Ze prophetam: Ecce ego habito in domo cedrina : arca n Ip autem foederis Domini fub pellibus eft. queim a uo funt, D 2. Etait Nathan ad David : Omnia; qu& in corde t VOR fac: Deus enim tecum eft.- 5.Igitur attte te ( 37. Aaph , & frarres ejus.) Lievitas torum, ut di&um*e& fupra cap. 15. . M. Ej fcilicet , Cantores. num. 17. 38. Janitores.) De quorum mune- Ad confitendum Domino. ) Laudes Do- ICmpiter re di&um eft füpra cap. 9. num. 17. mini muficis modis exequendo. ] D uoniam in eternum , &c.) Hoc erat i L] 39. ln excelfo , quod erat in Gabaon. ) quafi intercalare carmen , quod inter i, Ubi erat tabernaculum a Moyfe Dei X C ' juffu confiru&um , cujus cura Sadoc canendum crebro ingeminabat. (ix l: ( nontanquam Pontifici ( nam hoc tem- 3. üt benediceret etzam domus fu&.)i pore hoc munere fungebaturA biathar) viá e dida 2, Reg. 6. 2o. Deftan fed tanquam in eoloco facrorum Prin- I7. $ cipi demandata eft. Vide dicta z. Reg. i. Um autem babitaret, E$c.) 'Fo- tum hoc caput explic $. num. 17. gtum eft 41. Heman.) Qui Princeps erat Can- : 2. Reg. 7 u) D CAPUT XVIL $Y aph, Ccens : 3. lgitur no&te illa fa&tus eft fermo (1) Dei ad Nathan , di- p 4. Vade, & loq bed- uere David fervo meo: Hzec dicit Djominusv: Non adificabis tu mihi domum ad habitandum. s. Neque enim manfi in domo, ex eo tempore, quo eduxi $ C0- Yífrael, usque ad diem hanc: fed fui femper mutans loca ta- ) bernaculi, & in tentorio iuto- 6. Manens cum omni Ifrael. Numquid locutus fum faltem funt uni judicum Ifrael, quibus praeceperam, ut pafcerent populum meum, & dixi: Quare non aedificaftis mihi domum cedrinam? l05 1. Nunc itaque fic loqueris ad fervum meum David : Haec JuO dicit Dominus exercituum: Ego tuli té, cum in pafcuis feque- reris gregem, ut eífes dux populi mei [frael. Dntes . $. Et fui tecum, quocumque perrexiiti: & interfeci omnes n0 inimicos tuos coram te, fecique tibi nomen quafi uniüs ma- gnorum , qui celebrantur in terra. Di- 9. Et dedi locum populo meo Ifrael : plantabitur, & habita- bit in eo, & ultra non commovebitur : nec filii iniquitatis at- terent eos, ficut a principio, ro. Ex diebus, quibus dedi judices populo meo Iírael, & humiliavi univerfos inimicostuos. Annuntio ergo tibi, quod (ui cedificaturus fit tibi Dominus domum. ir. Cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad patres tuos, fufcitabo femen tuum poft tej quod erit de filiis tuis : & fta- * " biliam regnum ejus. i 12. Ipfe &dificabit mihi domum, & firmabo folium ejus us- que in aeternum. 13. Ego ero ei in patrem , & ipfe erit mihi in filum: & mi- l, fericordiam meam non auferam ab eo, ficut abftuli ab eo, qui ür ante te fuit. lfa 14. Et ftatuam eum in domo mea, & in regno meo usque in Q fempiternum: & thronus ejus erit firmiffimus in perpetuum. 15. Juxta omnia verba heec, & juxta univerfam vifionem iftam , fic locutus eft Nathan ad David. n u 16. Cumque veniffet rex David ,& f ediffet coram 'Domïno, dixit: Q x uis ego fum, Domine Deu's-, & quae domus mea, ut j preeftares mihi talia ? deo que 17. Sed & hoc parum vifum eft in confpe&tu tuo, i Bu ;o«cums A ( Dei. Inp edir. Sixz. legztur ; Domini. $6 LIBRI I..P-AR/ALIPOMENON locutus es fuper domumfervf tui etiam in futurum :. & fecifti 3.T me fpeCtabilem fuper omnes homines, Domine Deus. : offert 18. Quid ultra addere poteft David , cum ita gloiificaveris 2 fervum tuum , & cognoveris eum ? f Tegiot rg. Domine, propter famulum tuum , juxta cor tuum feci usquei omnem magnificentiam hanc, &. nota efí magnalia. e voluifti univerfa m L] equit 20. Dom!l ne, non eft fimilis tüi, & non eft alius Deus absque ommn^ te, ex omnibus, quos audivimus auribus noftris. ferr .21. Quis enim eft alius, ut populus tuus Ifrael, genshuna in $3 terra, ad quam perrexit Deus, ut liberaret, & faceret popu- bert lum fibi, & magnitudine fua, atque terroribus ejiceret natio- duom nes a facie ejus, quem de /Egyp:o liberarat ? 6T 22. Et pofuifti populum tuum Ifrael tibi in popülum usque fibi t 10 in eeternum , & tu, Domine fa£tus es Deus ejus. ad qi 25. Nunc igitur, Domine, fermo, quem locutus es famulo i tuo, & fuper domum ejus, confirmetur in - perpetuum, & fac. fen ficut locutus es. a d 24. Permaneatque , & magnificetur nomen tuum usque in pl Ut fempiternum , & dicatur: Dominus exercituum Deus Ifrael, ; &n & domus David fervi e'us permanens coram eo. 9 ! 25. Tu enim, Domine Deus meus, revelafti auriculam fervi etT tui, ut aedificares ei domum : & idcirco invenit, fervus tuus ; D fiduciam, ut orct coram te. teta 26. Nunc ergo, Domine, tu es Deus: vum tuum tanta beneficia. & locutus es ad«fer-; Xpu Il 27. Et ccepifti benedicere domul fervi tui, ut fit femper co- vitT ram te ; te enim, Domine, benedieente benedi&ta erit in per- unn petuum. CUX P UT XVIHE q'l Uaf n gentibus impofita , a1que officiarii Tary, Pralia David , & tributa n efus. DHH( 2Reg. I. A&um eft autem poft haec ,. ut percuteret David Phili-- Teen üc i. a 4s eJus, . fthim, & humiliaret eos, &tolleret Geth, & fili: 2. Per- i de manu Philifthiigm , hi h Seníus eft occupaïïe Davidem urbem A om eff autem, ;'fc.) Explicatio- g nem hujus capitis habes 1. R eg. 8. Geth, qua erat un3 ex quinque prz- pha f Et rolleret. Getb ,. & fflzas ejus , &c. ) cipuis urbibus Philifthzorum, & cir- f Hoc non dicitur- capiteillo 8. z, Reg. cumjedtas villas ?netr(opoli fubjeäasa N libl CAPUT XVHIL. 37 fecif * 2. Percuteretque Moab, & fierent Moabi tee fervi David, & offerentes ei munera. CaVerIS 3. Eo tempore percuffit David ctiam Adarezer regem | Soba fecift regionis Hemath, quando perrexit, ut dilataret imperium fuum usque ad flumen Fuphraten. dverfa 4. Cepit ergo David mille quadrlgas ejus, & feptem millia equitum, ac viginti millia virorum peditum, fubnervavitque ibsque omnes equos curruum , exceptis centum quadrigis, quas re- fervavit fibi. Ua 1f $. Supervenit autem & Syrus Damaícenus, ut auxilium pre- popu- beret Adarezer regi Soba, 1ed & hujus perculïzï David viginti Tato duo millia virorum. 6. Et pofuit milites in Damafco, ut Syria quoque ferviret sque fibi, & offerret munera. Adjuvitque eum Dominus in cun&tis, imulo ad quae perrexerat. 7. Tulit quoque David pharetras aureas, quas habuerant & fac fervi Adarezer, & attulit eas in Jerufalem. $. Nec non de 'Thebath , & Chun urbibus Adarezer 2eris jue in frael plurimum , de quo fecit balomon mare eeneum, & columnasæ & vafa s&enea. fervi 9. Quod cum audiffet Thou rex Hemath percufï' ffe wdeh- eet Dàvid omnem exercitum Adarezer regïs Soba, (UUS 10. Mifit Adoram filium fuum ad regem David, ut poftula- ret ab eo ,pacem, & congratularetur ei, quod percuff ffet, & ] fet- expugnaffet Adarezer; adverfarius quippe erat Thou Ad arezer, -1I. Sed & omnia vafa aurea, & argentea, & &enea confecra- 2l CO vit David rex Domino, cum argento, & auro, quod tulerat ex | peï univerfis gen:ibus, tam ' de Idum:ea, & Moab, & filiis Ammon, quam de Philifthiim, & Amalec. 42. Abifai vero filius Sarviae percuffit Edom in valle Sali- narum., decem, & octo millia: 1 15 Et confüituit in Edom praefidium , .ut fervn*et Idumeea David : falvavitque Dominus David in cun&hs, ad quae per- rexerat. Jhili- .14. Regnavit ergo David fuper univer/um Iífrael, & facie- JUS ) bat judicium , atque juítitiam cun&to populo fuo. Per- 15. Porro Toab fiiius Sarvise erat fuper exercitum, & Jofa- rbem phat filius Ahilud a commencariis. I k d 16. Sadoc autem filius Achitob, & Ahimelec filius Abiathar, facerdotes: & Sufa , fcriba. (las 11. Ba- Dibl, cum . Com. Menoch. Toso, IAf. H / 88 LIBRI.L PARALIPOMS:NON 17. Banajas quoque filius Tojadae fuper legiones Cerethi, & g.« cit Phelethi: porro ülii*/Dav*id; primi ad manum regis. tim CADPDUT. XIX I Hanon rex Zhmmon , fervis David , qui ad confolandum de patris gum. & pe tmorte venerant contumelia affe&lis , a David imvaditur, IT. ac "incilur una cum Syris auxiliaribus fratti n 2Reg' i. Ccidit autem ut moreretur Naas rex filiorum Ammdxn) YO. I« & regnaret filius ejus pro eo. . L , qutei C Dj 2. Dixitque David : Faciam mifericordiam :'um Hanon fiïio Naas: praeftitit enim mihi pater ejus gratiam. Mifitque David pro Q füox nuntios ad confolandum eum fuper morte patris fui. Qui cum perveniflent in terram filiorum Ammon, ut confolarentur 14 Synu Hanon, 3. Dixerunt principes filiorum Ammon ad Hanon: Tu for- H quoi fitan putas, quod David honoris caufa in patrem tuum miferit, tem qui confolentur te: nec animadvertis, quod ut explorent, & inveftigent, & fcrutentur terram tuam, venerint ad te fervi ejus. 1f nun 4. lgitur Hanon pueros David decalvavit, & rafit, & prae- cidit tunicas eorum a natibus usque ad pedes, & dimifit eos. aute .. $. Qui cum abiiffent, & hoc mandafient David, mifit in oc- " curfum eorum ( grandem enim contumeliam fuftinuerant) & vert TCXI precepit, ut manerent in Jericho, donec crefceret barba eo- rum, & tunc reverterentur. W & 6. Videntes autem filii Ammon, quod injuriam feciffent fep David, tam Hanon, quam reliquus populus, miferunt mille phac talenta argenti, ut conducerent fibi de Mefopotamia, & de : Syria Maacha, & de Soba, currus, & equi es. los. Sytia 7. Conduxeruntque triginta duo millia curruum, & regem Maacha cum populo ejus. Qui cum veniffent, caftrametati funt e regione Medaba. Filii quoque Ammon congregati de urbibus fuis venerunt ad bellum. br 8. Quod cum audiffet David, mifit Joab, & omnem exer- vcitum virorum fortium: 90 Egre m." N i7. Fili David prz:mi ad manum Re- I. Ccidit autem , & c) "Totum hoc J gís. ) Pracipui erant , aliofque digni- caput explicatum eft 2, R ep. 10. tate antecedebant, quod idem figni- 2. dri giïitzz dzo mi/'l'id-curwmn).) Id eft ficatur ^ Reg. 9. 19. cum dicitur : militum ex equis currulibus, & ipfis cur- Hoe Fs antem David [acerdotes erant. ribus pugnantium.Vidfdi&a 2.R eg.8.4. K 4 N CAPUT:XIX. & XX. 19 Cetethi. & ] 9. Egreffique filii Ammon, direxerunt aciem juxta portam civitatis: reges autem, qui ad auxilium ejus venerant, fepara— tim in agro fteterunt. 1o. Igitur Joab, intelligens bellum ex adverfo, & poft ter- - gum contra fe fierl, elegit viros fo1t1fümos de unlverfo Iírael, V de ftris TA & perrexit contra Syrum. 1r. Reliquam autem partem populi dedlt fub manu Abifai fratris fui, & perrexerunt contra filios Ammon. | Àmmon I2. Dixitque : Si vicerit me Syrus , auxilio eris mihi : S1 autem fuperaverint te filii Ammon , ero tibi in praefidium. anon filio 13. Confortare, & agamus thter pro populo noftro, & ue Day W pro urbibus Dei "noftri : Dominus autem, quod in confpe&tu fuo bonum eft, faciet. Qu cum (olarentur I4. Perrex1t ergo Joab, & populus, qui cum eo erat, contra yrum ad preelium: & fugavit eos. : To for 15. Porro filii Ammon videntes, quod fugiffet Syrus, ipfi y miferit quoque fugerunt Abifai fratrem ejus, & ingreffi funt, c:1v1ta- lorent. & em ; reverfusque eft etiam Joab in Jerufalem. ferv] enis 16. Videns autem Syrus, quod cecidiffet coram Ifrael, mlfit & pr& nuntios, & adduxit Syrum, qui erat trans fluvium : Sophach autem princeps militiae Adareze1 , erat dux eorum. fit &05 ifit in 0C 7. Quod cum annuntiatum effet David, congregavit uni- verfum Ifrael, & tranfivit Jordanem, 1rru1*que in eos, & di- ernt) & rexit ex adverfo aciem, illis contra pugnantibus. barba eo I8. Fugit au*em Syrug Ifrael : & interfecit David de Syms feptem millia currüum , & quadraginta millia peditum, & So- feciffent ]le phach exerci.us prmcxpem & 19. Videntes autem fervi Adarezer fe ab Ifrael effe fupera- tos. transfugerunt ad David & fervierunt ei : nohntque ultra & reffem Syrla auxihum præbere filiis Ammon. C APORES XX rgmemü — ecati 0 Bellcz a David pro[pere a&ta adver[um zimmonitas ac Pbiliflbaos, öJ in bis occiditur gigas fenos babens digitos , boc g/l M exe Egre fimul 24. / A&um eft autem poft anni circulum, eo tempore, quo ^Reg 10- 7. otum hoc folent reges ad bella procedere congregav:t Joab exer- & Re .I0e citum, deü Hoc etiam caput explicatüm ett 2 F zi um efü autem , Efa ). Vide s. Reg. Itaque fatis eritindicareloca. Reg 11. L &c 12. 26. .Reg84 6o LIBRILPARALIPOMENON citum, & robur militize, & vaftavit terram filiorum Ammon: ! Ref; perrexitque, & obfedit Rabba: porro David manebat in Jeru- entuplud falem , quando Toab percuifit Rabba, & deftruxit eam. y fant^t 2. Tulit autem David coronam Melchom de capite ejus, & feputettr invenit in ea auri pondo talentum , & pretiofiffimas gemmas, 4 Sed 1 fecit & circut que fibi inde diadema, mam;bias quoque urbis plurimas tulit : 3. Populum autem , qui erat in ea, eduxit: & fecit fuper eos inventus € tribulas, & trahas, & ferrata carpenta tranfire, ita ut diffeca- millia vito rentur, & contererentur : fic fecit David cunctis urbibus filio- genta fept - 6, Num. rum Aimon: & reverfus eft cum omni populo fuo in Jeru- falem. Yitus exeq sReg. 4. *Poft hzc initum eft bellum in Gazer adverfum Philift- E *?1:15- hgeos : in quo percuffit Sobochai Hufathites, Saphai de genere i $. Di Raphaim , & humiliavit eos.- : obfecro, : P $. Aliud quoque bell um geftum eft adverfus Philifthzeos : 9. Btlo in quo percuffit Adeodatus filius Saltus Bethlehemites fratrem 1o. Vi Goliath Gethaei, cujus haftae lignum erat quafi liciatorium funus: T texentium. & faciam : 6. Sed & aliud bellum accidit in Geth, in quo fuit homo 1. Cnr longiffimus, fenos habens digitos, id.eft, fimul vigintiquatuor: Ominus: qui & ipfe de Rapha fuerat ftirpe generatus. 12. Aut -- 7. Hic blasphemavit Ifrael: & percuffit eum Jonathan filius hofles us Samaa fratris David. Hi funt filii Rapha in Geth, qui cecide- - jebus rl runt in manïl David , & fervorum ejus. Atgelum. Pier vid GAPUT XX I5 EE David populum numerando Deum offendit , pe[Te , quam ex tribus munt, fed elegerat , percuttuntur plurima millia ; donec Deum oratione multze f placaret , €? altare in area Ornan S'ebnjai 4 Mil erigeret. € Ifrse] .. 15. Mif oReg. I À Onfurrexit autem Satan contra Ifrael: & concitavit Da,- Cumque infra vid, ut numeraret Ifrael. - Daenitd 2724 2. Dixitque David ad Joab, & ad principes populi : Iteg & af Cl m numerate Iírael a Berfabee usque Dan : & afferte mihi nume- rum, ut fciam. 3. Re- 16 L lant *4. Pofl bac initu»z e/? 6ellnm.) Quæ hic. . d 0nfi1rrexz'f autem . Satan * £. ) em n habes ufque ad-finem capitis , explica- '"Totum hoc ca «s & ve put explägatum Tàores p taíunt 2.Reg.21. n. 18. & deinceps. — eft 2. Reg. 24. | N CAPUT XXI. 61 | Ammon,: - $. Refponditque Toab: Augeat Dominus populum fuum itinJen- m centuplum, quam funt: nonne, domine mi rex, omnes fervi tui funt? quare hoc quaerit D : te us & ominus meus, quod in peccatum reputetur Iírael? $ gemms, ; plütimas 4. Sed fermo regis magis preevaluit : ägrefïuäque eft j*oab,, & circuivit univerfum Ifrael : & reverfus eft Jerufalem. $. Deditque Davidi numerum eorum, quos circuierat: & füper eos inventus eft omnis numerus Ifrael, mille millia, & centum ut dilieca- millia virorum educentium gladium : d iibUS fiho : e Juda autem quadrin- genta feptuaginta millia bellatorum. oin Jen 6. Nam Levi, & Benjamin non numeravit : €o quod Joab in- vitus exequeretur regis imperium. m Philif- 7. Difplicuit autem Deo, quod juffum erat : & percuffit Ifrael. de genere 8. Dixitque David ad Deum: Peccavi nimis,ut hoc facerem: obfecro, aufer iniquitatem fervi tui, quia infipienter egi. iliflhaos: 9. Et locutus eft Dominusad Gad Videntem Davidis, dicens: x Íratrem :o. Vade, & loquere ad David, & dic ei: Heec dicit Do- ciatorium minus: Trium tibi optionem do: unum quod voluetis, elige, 'v & faciam tib1. ult homo 1r. Cumque veniffet Gad. ad David, *dixit ei: Hzec dicit X iquatuor': Dominus: Elige, quod volueris: 12. Aut tribus annis famem, aut tribus menfibus te fugere hon fs hoftes tuos, & gladium eorum non poffe evadere : aut tribus ji cecide- diebus gladium Domini, & peftilentiam verfari in terra, & Angelum Domini interficere in univerfis finibus Ifrael nunc igitur vide, quid refpondeam ei qui mifit me. 13. Et dixit David ad Gad: Ex omni parte me anguftize pre- m inlui munt, fed melius mihi eft, ut incidam in manus Domini,quia multae funt miferationes ejus, quam in manus hominum. . Ti 14. Mifit ergo Dominus peftilentiam in Ifrael: & ceciderunt -- de I(rael feptuaginta millia virorum. - 15. Mifit quoque Angelum in Jerufalem,ut percuteret eam: cumque percuteretur, vidit Dominus, & mifertus eft fuper avit De magnitudine mali: & imperavit Angelo, qui percutiebat : Suf- ficit, jam ceffet manus tua. : fre, & Porro AngelusDomini ftabat juxta hj nutre aream Ornan TJebufsei. 16. Levansque David oculos fuos vidit Angelum Domini 3[8 ftantem inter coelum, & terram, & evaginatum gladium in manu ,), 0) ejus, & verfum contra Jerufalem : & ceciderunt,tam ipfe quam plitim majores natu veftiti ciliciis, proni in terram. 17. Dixit- 62 LIBRIL PARALIPOMENON 17. Dixitque David ad Deum: Nonne ego fum, qui juffi, M E Deum: ti ut numeraretur populus? Ego, qui peccavi: ego, qui malum feci ; ifte grex quid commeruit? Domine Deus meus, ver- Angeli DX tatur obfecro, manus tua in me, & in domum patris mei: po- pulus autem tuus non percutiatur. 18. Angelus autem Domini przecepit Gad , ut diceret Da- Preparai vidi, ut aícenderet, extrueretque altare Domino De-o in area EM &alotut Ornan Jebufzei. P I9. Afcendit ergo D avid juxta fermonem Gad quein locu- tus ei fuerat ex nomine Domini. 20. Porro Ornan cum fufpexiffet, & vidiffet Ange VTR tuorque filii ejus cum eo, abfconderunt fe: nam eo tempore loca terebat in area triticum. » ) X 21. lgitur cum veniret David, ad Ornan confpexit eum Or- Ytael, & nan, & proceffit ei obviam de area, & adoravit eum pronus $ liendos, : in terram. - n Á 22. Dixitque ei David : Da mihi locum arece tuze, ut zedifi- commiftn cem in ea altare Domino: ita ut quantum valeat argenti acci- dus n & ceffet plaga a populo. ïpias j Dixit autem Ornan ad David : Tolle, & faciat Dominus 4 ln .23. ni, &T 4 meus rex quodcumque ei placet : fed & boves do in holocau- m ftum, & tribulas in ligna, & triticum in facrificium : omnia & delicat libens praebebo. * effe debe 24. Dixitque ei rex David : Nequaquam ita fiet, fed argen- &t00 &i r tum dabo quantum valet: Neque enim tibi auferre debeq j -UR fic offerre Domino holocaufta gratuita. Omnes pi ficlos auri juftiffimä $. V 25. Dedit ergo David Ornan pro loco 4 : onderis fexcentos. ædiflCälïE *5Par. 25. * Et zedificavit ibi altare Domino: obtulitque holocaufta, 7. D Ut, ut 12 3. & pacifica, & invocavit Dominum, & exaudivit eum in igne — de caelo fuper altare holocaufti. . IECE 27. Pr&cepitque Dominus Ange lo: & convertit gladium fuum in vaginam. L] t Jebufei 28. Protinus ergo Davi d, videns quod exaudiffet eum Do- Cando vt iminus in area Ornan ]ebufæi immolavit ibi victimas. tls co[r: 29. Tabernaculum autem Domini, quod fecerat Moyfes 1n * meezj deferto, '& altare holocauftorum , ea tempeftate erat in excelfo Gabaon. 3o. Et AX time CIfeume 19. Orzam Jebufsi.) Qui : Reg. regulus inter Jebufaos , antequam Da- -Puer 24. 16. VOcatur Areuna, quo etiam vid Jerufilem expugnaret, ut putat D & Verhz; cap.num. 25. vocatur rex ; fuerat enim Mariana. Bu Y GAPDT XXII. 63 qui uf b 3 0. Et non preevaluit David ire ad altare, ut ibi confecrar et u malum Deum: nimio enim fuerat timore perter 2 ritus, vidgns gladigm« (C0S, Vet« I1e): po- Angeli meini. CAPUT XXIL ceret Da- ' Praparat David neceffaria ad edificandum templum Domini, quod ?F) 1 er€a Salotoni pracipit ut extruat , Dewumque femper [edulo colat, m locu- exbortans principes , ut illi m auxilio. Iuf qui- tempore xitque Dafzid: Hec eft domus Dei, & hoc alfar—e in ho- 'I.DI locauftum Ifrael. eum Or- 2. Et praecepit, ut congrégarentur omnes profelyti de terra Ifrael, & conftituit ex eis latomos ad caedendos lapides, & po- ] pIonus liendos, ut zedificaretur domus Dei. 4. Ferrum quoque plurimum ád clavos januarum , & ad x 2difi- commiffuras, atque juncturas preepa nti acCi- dus Innumerabile. raVitDavivd » & seris pon- N 4. Ligna quoque cedrina non poterant zeftimari, quze Sido- Jominus nii, & Tyrii deportaverant ad David. holocali- $. Et dixit David: Salomon filius meus puer parvulus eft, ts omnia & delicatus, domus autem, quam 3edificari volo Domino, talis effe debet , ut in cun£tis regionibus nominetur : praeparabo | argetie ergo ei neceffaria. Et ob hanc caufam ante mortem fuam beo, & omnes preeparavit impenfas. Af 6. Vocavitque Salomonem filium fuum: & præcepit ei, ut sedificaret domum Domino Deo Ifrael. jcauflay 7. Dixitque David ad Salomofiem : Fili mi, voluntatis meze fuit, ut aedificarem domum nomini Domini Dei mei. jn gné ! SLSed 1. 4Ec eft domus Dei , 50) ld eft z Jadium hic locus nimirum area Areu- delicatam educationgzm, molliffimam item temperamenti naturam , & re- n Jebufei , aptus eft templo edifi- rum inexpertem ztatem , ut notavit mDo cando ; vel, hic locus eft, in quo Pineda 1. 3. de Salomonec. 2. n. 2. qui Deus coli vult. etiam addit vocem 3y3 za«r , ideft, 2. Profüyti. ) Profelyti dicuntur, puer , cui hgc teneritudo conjungitur; Ts n qui cum non-fint ex genere lfrael , frequenter dici dejuvenibus, autado- 5Xcelf0 facra tamen Hebreorum fufceperunt, lefcentibus. Veldicitur Salomon puer & circurncifione confignati funt. parvulus comparatione operis, quod pb erat faciendum. S$ic mediocris ora- um Di- $. Puer parvulus eff , && delicatus. ) Hxc verba non tam aetatem teneram tor cum Cicerone , aut Demofthene fignificant , quarn valde teneram , & comparatus dicitur Puer., $4 LIBRILPARALIPOMENON $. Sed fattus eft fermo Domi i ad me dicens: multum fan- - Domini, 3 - Jentorum : guinem effudifti, & plurima be ] a bellafti: non poteris acdifi- pimerus 1 care domum nomini meo, tanto effufo fanguine coram me. H "impendia 9. Filius, qui nafcetur tibi, erit vir quietiffimus : faciam p5 Hac enim eum requiefcere ab omnibus inimicis fuis per circuitum: & ob hanc caufam Pacificus vocabitur: & pacem, & otium l Tios , atf dabo in Iírael cun&tis diebus ejus. e opus pruóe i, Inai z2 Reg. 1ro. * Ipfe zedificabit domum nom! ni meo, & ipfe erit mihi J nümerus. T in filium, & ego ero illi in patrem : firmaboque folium regni ejus fuper Ifrael in eeternum. . P adjavatent 1I. Nunc ergo, fili mi; fit Dominus tecum, & profperare, & adifica domum Domino Deo tuo, ficut locutus eft de te. ; 18 Cem 12. Det quoque tibi Dominus prudentiam, & fenfum, ut - em f & omnes qi regere poffis Ifrael, & cuftodire legem Domini Dei tul. 13. Tunc enim proficere poteris, fi cuftodieris mandata, & coram D)o 19. Pra judicia, quae preecepit Dominus Moyfi , ut doceret Ifrael: rats Dom confortare, & viriliter age, ne timeas, neque paveas : fas domus fanCuari 14. Ecce ego in paupertate mea praeparavi 1ngpen Domini, m'mi', & Romini [ g. Multum fanguinem effudiflá , &c.) 10. Ip/ä «dificabit ,» &c.) Vide dica ^ Abulenf. quaít. 4. in cap. $. lib. j 2. Reg. 7. 12. Senfz uïn.. ) Crediderim fignifica- Reg. exiftimat hanc totam fanguinis commemorationem non alio pertine- ri folertiam ad excogitandum, & judi- re, quam ad fignificandas bellicas oc- candum acute.de rebus propofitis, 13. Manaata , 65judz'cia.) Le*gem di- Wetmi n cupationes , quz diflinerent fuübinde David, ut huic tantz molitioni ope- vinam , fecundum quam dirigenda ram dare. non po! Y* iet. itaque , qu& a&iones, & judicia exercenda. gentos, &t I hoc verficulo dicuntur, eamdem cau- 14. lp paupertate mea, ) Modetliz Teorum, d. n fam templi a Davide non zdifcati caufa ita loquitur David. A0ricg vf continebunt, quam Salomon attulit, Auri talenta centum millia , &c.) 'Ta- lentum unum auri continet tria mil- t ,552'54 cum fcriberet ad Rezem T'yri 3. Reg. Siclus unus dgentum,, $. 3- Tu féis woluntztem David patris lia ficlorum aureorum. tribues, aquivalet quatuor coronatis aureis. mnei 6$ quia non potuerit edificare domum $iclus vero unus argenteus &quiva- 15. Prag, zomini Domini Dei fui propter bclla im- ' quuz'em minestia per circuitum, donec darer Domt- let quatuor regalibus Hifpanicis , ta- mus-eos fub "ve[tgto pedum ejus. Abulen- lentum vero argenti tria millia argen- fitm l"unt [ teorum ficlorum continet. ltdque Tr/idideri; fem fequitur Pineda de reb. Salom. 'ioriam lib. s. cap. s. num. 15. Jate de. hoc auri talenta centum millia. conficiunt mille ducentos feptuaginta quinque tontra N difputans , &- Salian. tom. 3. anno millionesaureorum, Milleautem mil- ipilt. mundi 299o. num. $4. & deinceps, qu 0s vide lia talenta argenti totidem faciunt mil- Su'] um ]/'; liones. Qiuare in folis iftis duabus & fit yl 9. Paciffcus ) Hebr. Selomob , Salomon. ! aelïticun Noflter Interpres vocabuli interpre- fpeciebus auri fcilicet, & argenti reli- quit David Salomeni bis mille quin- -51 H. C tationem pofuitloco proprii nominis, N A PU. XXII ó$ jltum fan. Domini, auri talenta centum millia, & argenti mille millia ta- ons adifi lentorüm : geris vero, & ferri non eft pondus, vincitur enim Am me nuimerus ma rmtuame lignaj & lapides praeparavi ad univería $: Ia0atn impendia. TCult .15. Habes quoque plurimos artifices, latomos, & ceementa- & otiüm rios , artificesque lignorum, & omnium artium ad facienduin opus prudentliïimos. entmili 16. In auro, & argento, & a&re, & ferro, cujus non eft numerus. um repni Surge 1g1fur & fac, & erit Dominus tecum. 17. Pracepit quoque David cunttis principibus lfrael, ofperate, adjuvarent Salomonem filium fuum. - l de te, 18 Cernitis, inquiens, quod Dominus Deus vefter VOblS—- nfom. ut cum fit, & dederit vobis requiem per circuitum , & tradiderit i omnes inimicos veftros in manus veitras, & fuch&a fit terra dt, & coram Domino, & coram populo ejus. t Tírael I9. Praebeie 1g1cur corda veftra, & animas veftras, ut qua- ) ratis Dominum Deum vefirum, & confurgite, & zedificate fan&uamum Domino 1I2eo , ut mtloduca*ur arca foederis Do- 35 Qomus Domiai, mini, & vafa Domino confecrata, in domum; quee eedificatur —— nomini Dormm. Vie dida — » fignific m &Jdl CAPUT " Uo*gem d- di no enuæ gentos, & quinquaginta miliiones au- tiens fe Deum noflrum infenfum, & Yda, reorum. infeflum habiturum , cujus potentiam Modell maxime timet imo.fubjedaa etiam d wuniverfa impendia. ) Nd omnes fabrice ufüs, & neceffitates. In Hebr. terra eft, quiaSyri Ammonitz, Moabi- 5;) TZ eü £5 bis Addes , id eft, aliud aurum, te, ldumai, & Phlhfihæx tributa gria mil arocmum &c. ad cundem Hnem con- pendunt 2. Reg. 8. 6. & 14. & ahm9 * cuus UDUS tuoues illud etiam eoram Demino , fignificare s m.rels 19. Pracepit. ) Adhorta*us eft. videtur Dominum, peculiari cura po- æqulva a, Ur Requiem per. circuitum. ) Pacata pulum líraeliticum gubernafle , ac m» ! enim funt omnia, & bellis ceffatis. Rex illius effet. Jiaarget- Tradiderit omnes inimicos veflros, & c.) 19. Prabete Zgitur eorda vwefira , &c. ) ]tique WVi&oriam conceflerit de hofhbus, Corda, & animas veílras in Domini o lx.mnt eontra quOs expeditiones bellicas fu- obfeqium, & legum ejus obi..rvatw- qwnque fcepiftis. nem inclinate. tem mi Suzjelia fft tema. coram Domino , 65c.) Santuarium. ) Templum ; quod hoc eodem verficulo domum nomini De- luf]fml jNec fit ullus , qui contra pogulum ; duabus líraeliticum audeat arma movere, fen- mini cdificatam appellat. [elm irdi- Bibl;cum Com. Menoch. Tom. IL. i qum 66 LIBRI L.PARALIPOMENON 6* CATUT XXHr videlice E David [enex , Salomone vege de jgnato , numeratorum Levitarum . ;l officia defignat ; Moyfique filii Levitis annumer antur. j hii cps m Gitur David fenex, & plenus dierum, regem conflituit 'LI Salomonem filium fuum fuper Ifrael. WE tagilore mum interit 2. Et congregavit omnes principes Ifrael «t dellin ; & facerdotes, ,?bj ambiens ] que Levitas. tetüum ve 3. Numeratique funt Levitee a (1) triginta annis, & fupra: tompleitel & inventa funt triginta o€Cto millia virorum. &tüm pent 4. Ex his ele£ti funt, & diftributi in minifterium domus Do- modom at mini, viginti quatuor millia: ; fe, qum cum , fex millia. præpoütorum autem, & judi- Juitorum mundos ar $. Porro quatuor millia janitores: & totidem pfaltes canen- fieret ad p tes Domino in organis, quae fecerat ad canendum. Orantes int 6.* Et » fupra cap. Pfalt v (1) triginta annis. Iz ed;z, S;xr. legieur : viginti annis. De Cinto nürm, 17, -R Egem conffituit Salomosem, ) Ni- cum , aut prepofitorum munus ex- de 5. Reg, r. ercebant , quatuor miilia erant ja- 6. Difri iftribuj 2- Omnes Prineipes J/T ael. )) Princi- nitores , & totidem cantores', quz quatuor vj pes tribuum , & familiarum , vel o- omnia erant munera Levitica, non mnes Principes exercitus ; nam cap. autem faàcerdotalia, fimulque fum. 25. fequenti num.' r. habemus : Zeztur DOv füces ficiunt. pti triginta e&o millium fummam con- um exp]e David, £$ 'mlzgi/?r.«zm: exercitus /Egre- gaverunt in minifterium filios Afaph, &fc. 4. DImomintiferium domus Domini.) Sa- ber sj 3. d triginta annis, €9 füpra.) Uf- cerdotibus fubferviendo circa victi- BU que fcilicet ad extremam ztatem. Li- mas, & libamenta , & inftrumenta cet enim Num. 9 25. dicatur de iif- facrificiorum fe occupando , &c. dem Levitis : Cumque quinquagefimum Prepofitoymm autem, 65 judicum.) ldem eunum 4tatis impleverinr , fervire ce[- funt Prepofiti , & judices, quorum fabunt , &c. intelligitur de ponderum nfunus erat lfraelitarum caufas , quae g£eflatione , que conflituta jam fixa juxta legem finiebantur , judicare, P. tabernaculi fede ceffabat ; atque ideo ]i dhie quod patet ex 2. Paralip. 19. 9. ubi ad reliqua minifleria , qua leviora habemus corffitui Jofzpbat in Jeru[a- erant, habiles effe poterant etiam ii, lem Levitas, €$ facerdotes ,. &6 Principes qui annum quinquagefimum exceffif- famibarus ex Ifrael y "t judicium ,. E$ fent. lta fentit Abulenf. quaft. ro. canfam Domiz: judicarent babitatoribus Dionyf. & Lyranus. ejus , vide infr. cap. 26. 29. Nem j Trigzmta oWlo miliz. .evitarum ,. fa- $. Quatuor millia j;zäzitare:.) Qui t^ Ef 4 cerdotibus non comprehenfis , quod portas atriorum per vices cuftodirent, filiu Gef patet , quia 24. millia attributa funt Porro in quolibet atrio tres erant por- E 4omus miniflerio , fex millia judi- tm Ícilicet ad orientem , meridiem , d d Cl C i LEU CAPUOT XXII. 67 i 6.* Et diftribuit eos David * Sup: - videlicet, & Caath, & Merari. per vices filiorum L?Vi, Gerfon 6. 1. LAXTTCFI 7. KFilii Gerfon: Leedan, & Semei. .8. Filit Leedan: princeps Jahiel, & Zethan, & Toel tres. 9. Filii Semei: Salomith, & Hofiel, & Aran, tres : Ifti prin- 125 Io. Porro cipes familiarum Leedan. "onfrtuit & aquilonem; Atria vero tria , quo- rari. Omnes ergo füpra recenfiti Le- rum interius Levitis, &Sacerdotibus vitz divifi fuerunt per vices, hoceft, erat deflinatum ; proximum vero per familias, qua a filiis Levi nomen ambiens Leviticum folis Ifraelitis ; habebant; qualibet autem illarum fa- tertium vero, quod duo enurnerata miliarum adhuc dividebatur per alias & fopra: complectebatur , omnibus patebat, minores familias, ut infra dicetur. etiam gentilibus, & in hoc, quod ad- 7. El Ger[on , Leedanm , & Semei. ) ymusDo Leedan alio nomine vocatur Lebni; modum amplum erat , plures fortaf- & jid- fe, quam tres porte erant. . Munus itaque Num. 3. 18. dicitur, quod Ger- Janitorum erat portas cuftodire, im- fon duos habuit filios , Lebni, & mundos arcere , & curare, ne quid Semei. ?j canen? fieret ad portas, autcircaatria: quod $. fbl , Zethan ,. & 7ocl.) Infra orantes interpellaret, &c. Vide dicta cap. 26. num. 21I. h&c nomina filio- fupra cap..9. 17. rum Leedan diverfa ponuntur , nam 6^ Bt m2 iE Pfalte canentes Domino im organis ) qui hic appellatus Jahiel, ibi dicitue De Cantoribus vide dida cap. 15. a Jehiel ; Zethan vero , & Joel appel- num. 17. & deinceps. lantur Leedan, & Gerfonni. Sape (nünus X 6. Diffribuit eos Davidper-vices,E$c. ) di&um eft, apud Hebrzos unum eum- ennt j Difítributi erant cantores per viginti dem hominem binomium aliquando, res, qué quatuor vices, ut habemus infra cap. & trinomium fuiffe, itird, non 25. 9. atque ita hebdomada evoluta 9. Filli Semes,5c.) HicSemei non eft frater Leedan, dequo mentio facta eft fque fum» novi fuccedebant iis, qui minifterium Ymam Core fuum expleverant. num. 7. fed alius, filius fortafle Joel,cu- Per "vices frliorum Levi. ) Filii Levi jus immediate ante nomen pofitum nini. ) Säf tresfuerant, Caath, Gerfon, & Me- fueþ;r. jra- vidi irumenta Moc ergo patto genealogia bac ordtmanda eff. &c .GeJrgon. ,n.)lem —— ) quorum Lee'ä;l Semei MA t ufis ! quæ Baris, udicatts Zethan, Joet. I:eheth, Ziza V']aus, [gUI ]a*ïiel, * : Semei. in o j Pa Salomith, Hofiei, Aran. Jjcjilfl Jitattr TWf Rem ita fe habere patet. l. quia cum dicitur in textu. E//Z Semei Sa!ä;nitä, Hoffe', 6 Aran, additur, 2f priczpes famitisrum l eedan. 1. quia filii Semei,qui fuit Hf ) Qui filius Gerfon, Genealogia ponitur num. 16. abfoluta genealogia filiorum Lee- ftodiret dan. lil. quia eodem num.10o. enumeratis filiis Semei, Leheth , Ziza, Jaus; & Baria dicitur, E/Ji Sezez quatuer , fi autem unus tantum Semei fuiffet , di- erant pot aidim ceretur filii feptem, quorum trþs numerati eflent veríu 9. guatuor autem verfu 1o» é$ /IJIBRI LPARALIPOMENON -tfo. Porro filii Semei : Leheth, & Ziza, & Jaus, «&.Baria;: E ifti filii Semei , quatuor. h Fil II. Erat autem Leheth prior, Ziza fecund us: porro Taus, & & Cis. Baria non habuerunt plurimos filios, & idci rco in una familia, 0. M unaque domo computati fünt. [ias : acC. I2. Filii Caath: Amram, & Ifaar ; Hebron, & Oziel, quatuor. ) Fil 13. *Fili Amram: Aaron, & M O fes, * Separatusque eft Aa- LI e 3 : ?4. Hi A ron, ut miniftraret in San&to fan€ orum, ipfe, & filii eius in HI r et vice 'fe mpiternum, & adoleret incénfum Domii j0 fecundum ritum $. 4 f Opera rni utn, ac benediceret nomini ejus in perpetuum. s. D I4. Mo Levi. populo f yfi quoque hominis Dei filii annumerati funtin tribu 06. N *lxo. r$. Filii * Moyfi: Gerfom , & Eliezer. RE —— lum, &« 3 124 16. Filii Gerfom : Subuel primus. y. o 17. Fuerunt autem filii Eliezer: Rohobia primus: & non fumens erant Eliezer filii alii. nimis. 2 . Porro filii Rohobia multiplicati funt 45. B rg. Filii TIfaar: Salomith primus. Dotini, & in fanï 19. Filii Hebron: Jeriau primus, Amarias fecundus Tia- , Ja E . " tnini Ziel tertius, Jecmaan quartus. oo. E 1in hus R L5 Alinz'/?rdre! i2 Sanüo 5412&07:2772.) Efet fummus facerdos. r5. 'F:'l;'z' Moyfí Gerfom. ) Quem ha- 20 F//l ! Solus autem buit ex Sephora filia Jethro facerdotis ter fltos (. Pontifex iugrediebatur San&a San- Madian. Vide dicta Éxod. o. 22. €torum femel tantum in anno in die 21. il Elezer. ) Alter Moyfis filius, quem &vi füp . propitiationis , Lev. 16. 2. ad Hebr. , incircumcifum fecum parentes defe- ex tribus r 9. 7. EÉxod. 3o. ro. rebant in /Igyptum, ideoque prope 25. At lpfe?, &$ fíbs ejus. ) Nam . Pontifi- abfuit Moyfes a morte , quam illi in- * catus Hebrzorum per fücceffionem ad c;»z;l'um, ï, Eä tentavit Angelus. Vide di&a Exod. mini IQIT pofteros tranfmittebatur. 4. 240 27. tjullen Jdolcrct i2cen[um. ) Nam quotidie 16. Subuel primus. ) Cum dicitur unus de facerdotibus cremabat bis in- ?4. Hi j I primes , fatis indicatur etiam alios pe- füþr; t cenfum fuper altare thymiamatis ma- nuiffe, licet eorum nomina taceantur. ? Vincy tj ne, & vefpere IExod. 30. 7. Vel certe primus primogenitum figni- Benedsceret nomias ejus in perpetuum.) àmilias, ln officis nimirum facerdotalibus, ficat, quod etiam unigenito conve- E ngg, nit. Hic Subuel dicitur infra cap. tenti en qua faciebant Aaron, & filiiejus, be- 26. 24. fuiffe prepofitus thefauris. nedicebant Domino, quia erant facra minifteria in Dei laudem inílituta. 17. Rohibia primus.) Primogeni- 4 . U!',gint tus, & unigenitus. Benedicebant etiam facerdotes popu- lo, & benedi&ionis formulam habe- 18. FH lfaar,Salamith prmus, 6c. tUt ofire mus Num. 6. 24. " Ifaar fecundus fuit filiorum Caath ; ut NU Qn habetur hoc cap. num. 12. I4. dunumerali Íunt 1m £ribu Levi. ) Ut n df Levitarum tantum munere fundli (unt, 19. Filii Hebron.) Qui tertius erat Vil"x, qui ' nec fuerunt facerdotes filiorum Caath ; fupra num. 12, bon; W. , aut Pontifices fedby Hl ut filii Aagon, llbor , q j CAPUT- XXHI. 69 & Bo 40. Filii Oziel: Micäaprimus,]eüa fecundus. 2?1. Filii Merari: Moholi, & Mufi. Filii Moholi, Eleazar, 0 as & E & Cis. à fatlia, 22. Mortuus eft autem Eleazar, & nón habuit filios ?' fed ü'* ' lias : acceperuntque eas filii.Cis fratres earum,. quatuor. 23. Filii Mufi : Moholi, & Eder, & Jerimoth tres. e eft As- 24. Hi filii Levi in cognationibus, & familiis fuis, principes 1l ejus in per vices, & numerum capitam fingulorum : qui faciebant m titüm opera minifterii domus Domini, a viginti annis, & fupra. 25;. Dixit enim David : Requiem dedit Dominus Deus I1ífrael tntribu populo fuo, & habitationem Jerufalem usque in aeternum. 26. Nec erit officii Levitarum, ut ultra portent tgbernacu— - lum, & omnia vafa ejus ad miniftrandum. 27. Juxta preecepta quoque David noviffima, fupputabitur :&nozz numerus filiorum Levi a viginti annis, & fupra. caz funt 28. Et erunt füb manu filiorum Aaron in cultum domus Domini, in veftibulis, & in exedris, & in loco purificationis, & in fanctuario, & in univerfis operibus minifterii templi Do- minl. I5 : 29. Sacer- sp. Fill Quem hà- e0. FiliiOz;el.) Quiquartus eftin- bant Levitz, nec quinquagefimo an- ficerdotis ter lios Caath fupra num. 12. no miffionem impetrabant. Vide di- 9. 25 21. Filii Merari.) Merari erat filius &a fupra num. 3. & queduobus fequ. ius, quem Levi fupra num. 6. & conflituit unam verf, 25..& 26. dicuntur in textu. tes defe- ex tribus precipuis familiis Levitarum. 25$. Requiem dedit.) Stabilem fedem. 22. Jcceperunt eas frljg Cis fratres que prope 26. Ommsia "vaja ejus ad miniffran- iam illl if« earum.) Earum propinqui, juxta Do- duz.) Cus neceffaria funt. ad. facrifi- d Exod. mini legem. Vide Num. 36.7. & cap. cia. Vide dicta num. 24. 27. ejufdem lib. num. 5. & deinceps. 27. füxta praecepta quoque David na- q dictur 24. Hi fl; Levi.) Omnes fcilicet vifema , 6c.) Deinceps, utdivinoin- valios gt- fupra recenfiti toto hoc capite. ftindu flatuit David, a vigefimo an- taceantur familias. Prinscipes per 'L.ccs ) Perfortes, vel no, & fupra Levite computabantur um figt- inter templi miniflros; dicuntur pra- Et nunerum capimä ffagulorum.3 Sen- cepta movifima:; quia extremo vitz fue tentia elt, fub horum quolibet fuiffe tempore hzc a David ftatuta funt. nfra ap certum numerum Levitarüm. Qiuris. 28. $ub mannu fliorum Aaron.) Sub 4 vigpeti annis, 6 fzzpra.) Prius poteftate füummorum facerdotum , qui ,'imoge"i' Levite a trigefimo anno minilfteria ab Aaron genus ducunt. fua obire incipiebant, quiafrequenter Ia cultum downus Donins.) Cantorum; 4miity r gravia Oonera circumferenda erant, janitorum, Judicum, &c. minifleria Qu ut in deferto, ideoque robufta &tate exercendo. viri, qui labori pares effent, elige- Ip vefiibulis, 69 im exedris. ) Ad pOr- tius &t bantur. Jam vero fixis tabernaculo tas, & ingreflus templi, per atria, fedibus Hierofolymis imminutus erat & cubicula , &.in quibus facra füu- p 4 labor: quare sitius miniftrare incipie- pellex aífervatur. 24 70 LiBR*I I. PARALII)OMENON 290. Sacerdotes autem , fuper panes propofitionis, & ad fi- , milze facrificium , & ad lagana & azyma, & fartaginem, & ad Jmilierut torrendum., & fuper omne pondus, atque menfuram. ( D(M 3o. Levitee vero , ut ftent mane ad confitendum, & canen- dum Domino: fimiliterque ad vefperam, 1. Tam in oblatione holocauftorum Domini , quam in fab- j Yorro batis, & Calendis, & folemnitatibus reliquis, juxta-numerum, L dab. & cseremoni as uniuscujusque rei, jugiter coram Domino. $. * Mo. 32. Et cuftodiant obfervationes tabernaculi foederis, & ri- ibsque lib tum fan&tuarii, & obfervationem filiorum Aaron fratrum fuo- ) Etdi Tum : qt miniftrent in domo Domini. Ahimelec! fium. 4, Inve vitis, qui Elear, p CAPUT faniils, à - $. Porr enim prin In loco puriffcationis.) Ui lavantur renda erant , ea omnia menfurare de- dàt, quam bebant Levite , vide Exod. 3o. r3. 6 D &f facerdotes, & vidimz. Et in [antiuario.) Levite miniftra- adilla verba: Jwxta mez[nram templic. re dicuntur in fan&uario , cum in lo- 30. 44 canfitendum , $. canemdum. ) GEb t as Ad laudandum Deum , hoc enim fi- co magis Sacro , quam fíint portz, nificat confiteri in facris literis. Ad- 1 ])Ar:mm A« M autatria, munera fua exercent , utcum Cantores tempore facrificii canebant hibebatur cantus mane, & vefperi tem- habes ;,u;n, | in atrio facerdotum , ubi erat altare pore facrificiorum. Sat tiitjo í holocaufti. 31. Sabbatis , 8 Ca !em;i:. ) Qui dies a. P fefti erant Hebrzis. 29. Super paues propofitonis. ) lpfi ^ CRAt Yero enim facerdotes acceptafimila a filiis juxte. numerum.) Canticorum,qu& ccefforoue Ifrael formabant panes propofitionis. canenda prafcribebantur.. 32. Er cufladient , 6c.) Sententia eft, 3' Dl".,'lf;t ! Itaque hoc minifterium excipitur, ut um inirer etiam fequentia, ne quis exiftimaret debuiffe Levitas ritus facros ad un- Phenti funt Levitas ea exercuifTe. 'uem fervare, tam in cuftodia templi, atriorum , quam in canendi teme DUUM d fimila [acrifícium.) De quo vide 'öecundm y di&a Levitici 2. 1- pore, & modo, &c. L ptrlei Lagana.) Vide di&a Exodi 29. Obfervationem. Filerum 4aron,) Ju£- fa fummorum fàacerdotum. Al mitio: Sartaginem.) Lagana enim oleo fri- Vil fety, D gebantur infartagine. Vide dicia ibid. Fratrum fuorum. ) Qui & ïpfï erane 4. Prigg 1] d terrendum. ) Quod fiebat in pri- ex tribu Levi. In [ mitiis fpicarum; Levit. 2. 4. U: miniflveut im dono Domini.) Pra» fi UO Bltres ífto effe debent & prompti ad mini- ii 'den at Super emme pondus, & menfuram.) ftrandum in iis fexderim dif Id eít, quecumque ad certum pon- . , qu& opus 4fuerint in - dus, aut menfuram in templo. ofte- templo Domint. - ?*" Eïum t Tï H N TÜ x 3 U w A? g& " 7T TEUM CAPUT XXIV. | em,&gd Familiarum. Eleagar, & Itbamar vices 2 4. in minifferio Domíni & CaDetis a David defignantur , reliquorumque Levitarum familie Jimiliter forte. diffribuuntur. min fab- h3 1. [9Orro filiis Aaron hae partitiones erant: filii Aaron: Na- ümerum, mino, dab, & Abiu, & Eleazar, & Ithamar. 'is, & r ?. *Mortui funt autem Nadab. & Abiu ante patrem füum * Lev. 1 o.. « * tUm füo- absque liberis: facerdotioque fun&tus eft Eleazar, & Ithamar. . Et divifit eos David, id eft, Sadoc de filiis Eleazari, & g Ahimelech de filiis Ithamar rium. ; fecundum vices fuas, & minifte- . 4. Inventique funt multo plufes filii Eleazar in principibus viris, quam filii Ithamar. Divifit autem eis, hoc'eft filiis Eleazar, principes per familias fedecim : & filiis Ithamar per familias, & domos fuas o£to. CAPUT — —— $. Porro divifit utrasque inter fe familias fortibus : erant enim principes fan€tuari i; & principes Dei, tam de filiis Elea- zar, quam de filiis Ithamar. A nfürare de- idv 30' I;' 6. Defcripfitque eos Semejas filius Nathanael fcriba Levites, .coram utempli t mmdeme "at [2 þrin-cipes De.) Exiftimo afferri ra- c enim 3 p "rtitiones. ) In cïaiï'es. teris. At a. Mortui fuünt, ) Klilloriam tionem, propter quam voluerit Da- 'habfäs n 0. 3. 4. vid forte definiri, quo ordine quzli- dpen tee Sacerdotio funtius ff Eleazas , 69 Itba- bet familia miniftrare deberet; quafi ) Qui (ie$ suar.) Vuerunt f1cerdotes vivente patre, diceret, ex utroque generetam Elea- Eleazar vero etiam fummus Sacerdos, zaris, quam lthamaris erant Princi- fuccefforque patris Aaronis. pes San&uarit facerdotes, fcilicet mi- orum, qua niftrantes inloco Sancto, & Principes 3- Divift eos David.. ) Cum Levi- sentiaes tarum iniret numerum , feorfim nu- Dei, id eft , Principes magni , qui merati funt filii Eleazar, & feorfim nimirum magnarum , «& opulenta- 0s 20 V filii Ithamar. rum familiarum erant capita; ne igi- j templh tur emulatio , contentio , aut rixa Secundsm vices fza5, & minifferium. Ut per hebdomadas miniftrarent fin- oriretur, restota fortibus permifTa eft. m ulzfamilie Sacerdotum, quod etiam Principes Dei, ) Nide Genef. 35. 6. jf ) [] r evite fervabant. & ibi dicta. 6. linam dommum .. « €$ alteram da- jpfi t 4. Primcipibus wiris. ) Inventi funt "l multo plures familiarum Principes ex mum.) Alternis fumebantur fami- filiis l£teazar, & idcirco in familias la Eleazaris, & familie Ithamaris, 7 Præ quod Grazci Hebraico loquendi modo, yi miti fexdecim diflributi fuerunt , ut filii fue[iüt n Ithamar in o&o tantum , quia erant fic exprimunt £ie £ie EAtai(ae xai $ie , pa'uc'iores.. $6 vro lÜmuap, usus unus Eleazare , &$ unus unus Itbamaro., » $. hrant enim principes jim&;mrii , 3 j 76 LIBRI 1.'PAP;ALIPOMEN0N cinibns 2 Flli coram rege, & prin L-.lj:.uuu.-. P * & Sadoc facerdote, & Ahimelech lnarum facerdotalium, tetous, J* filio Abiathar, princi pibus quoque fami & Leviticarum : unam domum , quae caeter is preeerat, Eleazar: 24 Fill b ebat ceeteros ,. t hamar. as Fnt & alteram domum, quae fub fe hal ib, fecunda Jedei, «f Fili 7. Exivit autem fors prima ]ojar ä] 2l Fllu 9. Tertia Harim , quarta Seorim, Hebri. 9. Quinta Melchia, fexta Maiman, 1o. Septima Accos, octava Abia, i hn 9. Fili 1t. Nona Jefuz, decima Sechenia, 12. Undecima Eliafib, duodecima Jacim, yo. Fili fecundug 13. Tertiadecima Hoppha ; decimaquarta Isbaab, ga, decimafexta Emmer, y. Mif 14. Decimaquinta Bel 1$4. Decimafeptima He zir, decimaottava Aphfes, 1on, Cotu famlatu 16. Decimanona Pheteja, vi cefima Hezechiel, . 17. Vigefimaprima Tachin, v1 gefimafecunda Gamul; minores; ta Maaziau. 18. Vigefimatertia D alajau , vigefimaquar fecundum minifteria fua ut ingr edian- ig. Hze vices eorum tur domum Domini, & juxta ritum fuum fub manu Aaron pa- Dominus Deus Iírael. Is füi*z'l tris eorum , ficut praeceperat * de filii ( ao. Porro filiorum Levi, qui reliqui fuerant, N $ Arþran : erat 5 ubael, & de filiis Subael , Jehedeja. inceps Jefias. 2I. De filiis quoque Rohobiae pr h Jahath : Gty 22. líaatri vero filius Sal emoth , fi liusque Salemot J tüin 25. Filius- Gs Wsv —De fiiis Amram. ) Qui fuxt * i ater | g. Exivit autem , ($6.) Recälïfentur Aaronis, & quüs. ?4. Filiug viginti q uatuor vices , feu fortes fa- cerdotum, qui partim erant ex p ofte- Subacl.) Qui erat pronepos Amram; Hlills sz'n vis Eleazar, partim ex pofteris Ithamar. nam erat filius Gerfon filii Aaron. ^&. Fili Íi perti * 10. Ollzva 4bia. ) De hac forte Vide cap. füperiori num.. 16. Mentio fuit Zacharias pater Joannis Baptiüæ*,r fit hujus Subael, quia erat thefauri iam Vero. Iuc.3. $ piepofitus, ut habemus infra cap. 26. Antiliam x amu Aaronis.) Summi fa- num. 24-. tit ficerte 19. Sub m Y Hie ecrdotis, qu ; Aaroni íucceíferat, cui al. De filiis queque Robobit. P 1 quod ! arere debebant inferiores facerdotes, non dicitur, cujus filius fuerit .oho- Fili M & Levit&. ARU etm bias; fuit autem filius Eliczer , ut Patris eorzmwi. ) Ex quo omnes fa- habemus fuperiori capite num. 17. ehri, cerdotes genus trahebant , &. quem [ ias alios etiana t nomi omnes Levite ut patrem veneraban- Jefías-) HabuitR ohob iori cap. num. u MO!')« filios, ut patet ex fuper 1 A tur, obfequium , & obedientiam ?lli 17. citato , fed fit ment o tantum Je- lidelg fi praftantes. fiz, qui erat hic Princeps. GH miUm 20. Qu reliqui fuerant. Prvater fa- trà Eïeazzn 22. Salemotb. ) Qui fuperiori cap. cerdotes » de quibus batenus actum num. 1$. appellatur Salomith, D'on ufæp eft hoc capite. Blu ! H EOE o N 1 L z H d o CAPU T XXIV. & XXV. 78 himelech ] 25. Filiusque ejus Jeriau primus, Amarias fecundus, Jahaziel dotzlium, tertius, Jecmaan quartus. Eleuar: B allar. 24. Filius Oziel, Micha : filius Micha, Samir. 25.. Frater Micha, Jefia: filiusque Tefiae, Zacharias. ) 26. Filii Merari: Moholi, & Mufi. ' Filius Oziau: Benno: Z Filius Hebri. quoque Merari : Oziau, & Soam, & Zachur, & * 28. Porro Moholi filius Eleazar, qui non habebat liberos. 29. Filius vero Cis, Jerameel. 3o. Filii Mufi, Moholi, Eder, & fecundum domos familiarum fuarum. ]eri—moth : if filii Levi 31. Miferuntque & ipfi fortes contra fratres fuos filios Aa- ron, coram David rege, & Sadoc & Ahimelech, & principibus familiarum Sacerdotalium , & Leviticarum, tam majores, quam ; Ü minores: omnes fors eequaliter dividebat. ;g'redians CAPUT XXV. aron pe- Ex fs Afapb, Heman, & lditbun cantoribus., pjaltis , 46 $ Am Tan citbaradis vigintiquatuor familie , ac vices forte difhribuuntur. GifturDav'i-"dä, & magiftratus exercitus,. fegregavei*ünt in ahath: I:.I minifterium filios Afaph, & Hgman, & Idithun: qui pra- Al ; fis Gu ww pheta- fuit pter 23. Elufque cjus. ) Scilicet Jahath. 24« Fiius QOzicl.) Oziel eft quartus 30. FH Mufi, Moboli., &?c y Muhä.. lium habuit ejufdem nominis cum filius Caath, füpra cap. 23.num. ro. patruo fuo Moholi $ ;uius mentio fa- il Aaron, c6. Fili Mesari.) Fla&enus recen- &a eft num.. 2g. , Mentiq fiti pertinent ad familiam Caath , 31. Contra. ) Ex altera parte. r thefaun jam vero tranfit ad familiam Merari : Fra:res füos, familiam vero Gerfon. tacitus prete- tos fuos. ) Propinquos, & cogna- rit facer textus. Porro verficulus.hic Omzes fors & qualiter- drvidebat, ) , ) H ita quoad fententiam ordinandus eft: Quoad minifteria templi, qua illis PFilü Merari , Moholi, & Mufi, forte obveniebant.. jt Ro Oziauetiam , & Sohan , & Zachur, odl 4 u & Hebri. Qziau autem filium ha- . I7 buit nomine Benno. l. /A M Mesffratus. exercitus..) Principes. cxercitus , tam politici, quam jos triar 23.- Mobol; fíius Eleazar , qui nom Ecclefiaftici. :ap, Wm' Babebat fülios. ) INon eft fentus Mo- In miniferinz..) Canendi. ntum J v holi filium fuiffe Elleazari, fed econ- tra Eleazarum Moholi filium liberos Ejlios Af2ph ,. G. ). Vide di&a füpra cap. 6. num. 39. jori P non fufcepiffe. Prephetarent. ) Canerent prophetias, À Baél. cuta Cons, Ménoch, Tog. LL LIBRITIPARALIPOMENON 74 f. fur phetarent in citharis, & pfalteriis, & cymbalis, fecundum nu- diebant merum ífuum dedicato fibi officio fervientes. &lMa- .odto. 2. De filiis Afaph : Zacchur, & Jofeph , & Nathania, ! g Mi rela filii Afaph : fub manu Afaph prophetantis juxta regem. quam rm! 3. Porro Idithun : filii Idithun, Godolias, Sori, Jefejas, & . Egt Hafabias, & Mathathias fex füb manu patris fui Idithun, qui in eunda G cithara prophetabat fuper confitentes, & laudantes Dominum. 10 T 4. Heman quoque filii Heman, Bocciau, Mathaniau , Oziel, IT Q Subuel, & Jerimoth, Hananias, Hanani, Eliatha , Geddelthi, D. Q & Romemthiezer & Jesbacaffa , Mellothi, Othir, Mahazioth: 15* s. Omnes ifti filii'HemanVidentes regis in fermonibus Dei, , X ut exaltaret cornu: deditque Deus Heman filios quatuordecim & filias tres. URU 16. N .6. Univerfi fub manu patris fui ad cantandum in templo Domini diftributi erant, in cymbalis, & pfalteriis, & citharis, Yi 1. U in minifteria domus Domini Juxta regem: icet, & —Afaph videl 1. D Idithun, & Heman. 7- Fuit 40. T Scriptura, non femel prophetas pro- five Píalmos, Deiaudes. Vide dicta a. Q fupra cap. 15. num. 22* priefignificat, eos fcilicet, qui obfcu- 2) Gitbaris.ySupra cap-1$. n.1 6.—-vocekm Ta, aut futura prevident. Itaque He- Tlebream , quam hic habemus, vulga- man erat Videzs Regis,id efl, cantor, 2j.9 'tus Interpres as vertit. Vide ibi dicta. aut muficus Regius, aut Cantoribus prafeáus. 24 5 Pf/zlreriis.) Fiebr. zabi;s. Vide di&a 4f 0 eodem num. r16. utetiam.de cymbalis. dnm [ermonmilus Dei.) Pfalmis nimi- Secupdum numerum faum.) uotquot rum, & prophetüs, quas canebant; erant ad hoc numerati , & deftinati. vel, cum Rex vacaret fermonibus, ! o« Sub manu Afapb.) Níapho fubjeai. id eft negotiis , non politicis , fed di- vinis, & facris. * Prophetantis juxta Regena.) Pagninus, 29 | & Vatablus vertunt, a4 rzperium Re- Ut esaltaret corna.) . Ad laudandum de m gi; quos fecutus Exmanuel Sa expli- divinam potentiam ,"qu& cornu me- —— Cat, juxta Regis imperium. Mel cer- taphora defignatur in fcriptura, & di- vinge potentie, .& bonitatis opera. ". Nin te dicitnr juxta Regem, quia alii con- ad vastandum im 'dithlm) ftituti erant Cantoresin Gabaon, qui 6. Univirfi .. Erdiri locus prozül erat a Rege. Vel tan- templo Domini.) Vam.mafculi, quam WOS, q dem dicitur juxta Regem, quia in eo- feminze cantibant in templo. Wide i* t [ demtemplo, utpote amplo pluribus Abulenfem queft. 14. * locis divinz laudes concinebantur a guxta Regem.) Vide.dida num. ^. - Dodor; fen lntellik .cantoribus, quorum aliqui juxta folium Alaph, videlicet ,. 6c.) Et fenten- $. Mj Regis chorum conftituebant. tia imperfecta , quia decft. verbum. þm df 3. Super conftentts , $0. ). Flebr. 44 Senfus ergo-eft, hos tres fuiffe Prin- confitendum , 69 laudandum, oX X. con- cipes omnium Cantorum ; licet füb il- j* Canto 10. lis effent alii viginti quatuor Princi- Ortine 1 fefí nem , t$ laudem Domini. &Detent . Heman videntes Regis. ) Sicutcan- pes minores ex eorum filiis, a qui- F*r lq 7 tores appellantur.prepbete , ita etiam bus viginti quatuor' Cantorum vices ocel dicuntur wew;zes, qua vox aliogui in nomen habuerunt. B8 qus —— N C€APUT XXV. 73 um ey- 7. Fuit autem numerus eorum cum fratribus fuis, qui eru- . diebant canticum Domin ; i? cun&ti do&tores, ducenti octoginta , & M . . oCto.. 'eperm, 8. Miferuntque fortes per vices fuas, ex sequo tam major, dfeys, & - quam minor, doétus pariter, & indo&tus. Iny quiin 9. Egretíaque eft fors prima Jofeph , qu i erat de Afaph.r Se- omimum, '€unda Godoliz , ipfi, & filiis ejus, & fratribus ejus duodecim. IO. Tertia Zachur, filiis, & fratribus ejus duodecim. eddelthi, XiI. Quarta Ifari, filiis, & fratribus ejus duodecim. ioth: X2 Quinta Nathanize , filiis, & fratribus ejus duodecim. bus Dei, 13. Sexta Bocciau , filiis, & fratribus ejus duodecim. ordecim I4. Septima Tfreela, filiis, & fratribus ejus duodecim. 15. O&tava Jefajae, filiis, & fratribus ejus duodecim. 16. Non2a Mathaniz , filiis, & fratribus ejus duodecim. | templo Cltharis, 1T7. Decima Semeja , filiis, & fratribus ejus duodecim. 18: Undecima Azareel, filiis, & fratribus. ejus duodecim. Jioet, & «X9. Duodecima Hafabis , filiis) & fratribus ejus duodecim.. [ Fut 2o. 'Tertiadecima Subael, filiis, & fratribus ejus duodecim. jetis pro» 2 . Quartadecima Mathathize, filiis, & fratrib. ejus duodecim.. qui obícu- 22. taque He- Quintadecima Jerimoth, filiis,& fratribus ejus duodecim. |, GIftOD) 23. Sextadecima Hananize, filiis , & fratribus ejus duodecim. antoribus 24. Septimadecima Jesbacaffze,filiis, & fratrib. ejus. duodecim. 25- O&tavadecima Hanani, filiis, & fratribus eius duodecim. yis pifi« 26. nebant ; Nonadecima Mellothi , filiis, & fratribus ejus duodecim. onibus , 27. Vigefima Eliatha, filiis, & fratribus ejus duodecim. 28. Vigefimaprima Othir, filiis) & fratribus ejus duodecim. 29. Vigefimafccunda Gedd s elthi, filiis;& fratribus ejus duo- sdandurti K 2. yru m« decim. 3o.Vige- . Numeruseoxum. , &d ) Filiorum Afaph, : equalitas ,. quantum fieri potuit, ita opeti, Idthun, & FHeman. ut qualibet claffis totidem haberet m Erudichant canticum. jj Docebant. ce- Cantores. Deinde res forti permiffà efl, ut juxta illam primum, fécun. j, qum ia canio. l[JXX. dotli erant caacre. teros, quippe Do&ores. Hebr. Do77 . Yil dum, aut tertium.locum, &rc. forti- Doülore;. ) Hebr. & LXX. Peiti, rentur ha claffes, five ex melioribus 1mh- "E feu Jatellig2^tess Cantoribus. claffis aliqua.conítaret , fi- - fentet 9. Mi erunique lortes per-vices füas.) ve ex deterioribus, fiveprarogativas verburt, Jom diflributis in vipinti quatuor clat- aliquas haberet , propterquasaliis pre- [Te Prin- fes cantoribus forte decretum eft, quo fevi poffet, five non. :et'fub 1]- erdine.in templo adeíle, & canere Doüus pariter , & indóflus. ") Id eft, deberent, diftributi fünt in 26. claffes, in quarum princ- Ex equo tam major , quam m:no« ,.6c) fingulis. erant duodecim magiftri, feu mi j Yi Iloc eft, in claffibus ordinandis, fu- periti ejus rei; alii vero minus periti, per quas fortes milYz funt ;. fezvata eft qui à dodtig inftruebantur,. * ss ó LIBRI!I. PATRALIP'O.MENON 4 'u.Ht 5o. Vigefimatertia Mahazioth, filiis; & fratribus ejus duo- ecim. otnes 14 H 41. Vigefimaquarta Romemthiezer, filiis, & fratribus | .,ejug qduodecim. diarum, CAPUT XXVI n M pet fami /Zïemplz' jani!ar—es-ex Levitis varie caffes defignantur, €? que u C porta a qua familia fit cuftodienda Jorte di]ponitur , item filio eju qui tbefauros , & va[a [acra cuftodiant. feptentr vifiones autem janitorum: de Coritis Mefelemia, filius 15 0 z. Dï 3 dorus « Core, de filiis Afaph. 16. $ 3. Filii Mefelemise : Zacharias primogenitus, Jadihel fecun- athanael quartus. citad y dus , Z;abadias tertius , 3. [£lam quintus, Johanan fextus , El ! ioenai feptimus. . tüor pe 4. Filii autem Obededom : Semejas primogenitus, Jozabad vbi eni fecundus, Joaha tertius, Sachar quartus , Nathanael quintus, . Ammiel fextus, Itfachar feptimus, Phollathi oCtavus : quia g I benedixit ill1 Dominus. via, bi 6. Semei autem filio ejus nati funt filii) praefe&ti familiarum fuarum : erant enim viri fortiffimi. Est : 7. Filii ergo Semejze : Othni, & Raphael, & Obed, Elzabad, hæ: & ela 14 r & fratres ejus viri fortiffimi : Eliu quoque, & Samachias. pes janit 9. Omnes hi de filiis Obededom : ipfi,.& filii, & fratres eo- putti, rum fortiffimi ad miniftrandum, fexaginta duo de Obededom. Sicu 9. Porro Mefelemise filii, & fratres eorum robuftiffimi, 7 f xlecem .& o€to. Wt al eo 131 E( 1c. De Hofa autem, id eft, de filiis Merari: Semri princeps Vide d (non enim habuerat primogenitum, & idcirco pofuerat eum l4 $ pater ejus in principem.) il. H-.e,];-» tas äd 0 Selen d. Iviffones autem $« Quia l;r;:'ncdix-z't z lIl Dominus.) IVI;II- mh, cuj fes janitorum. janitarufn.) Claf- tos dedit filios propter arcam Dei do- tm&o W De.Corzr/s.) Janitores enim tantum mi receptam. Vide ^. Reg. 6. 11. Téquent fuerunt e flirpe Core, & Merari; - 6. Prefetli f amifk&arum [uarusi) Prin- lj ] 'Core autem, . cujus hic mentio elt, cipes familiarum, id eft, fortium ja- C'tclrg eft filius Aaron, ex quo fequitur, fi- nmtorum. ROm lios Core fuiffe Caathitas ; nam Aa- Erant enim viri for'iffmi, ) ldeoque atur S;" ron, & Mloyfes a Caath filio Lievi apti, ut janitores effent ad cufiodiam genus ducebant. templi deftinati. in 1. ten Flins-Cere !60 V! de filizs " A[aph. ) INon l1o. dd eff, de Filiis Merari.) Qui Vem, eft fententia Core fuiffe de filiis A faph, erant de filiis Merari. wandm fed Mefelemiam fuiffe-de filiis Afaph, Nez enpn babuerat primogenitum. ) tunt qui erat de filiis Core. Scilicet fuperfitem, cum wdivifiones ; )l ?IU,& CAPUT XXVI. 77 n. Helcias fecundus, 'Tabelias tertius, Zacharias quartus: ejus duo- | omnes hi filii & fratres Hofa, tredecim. ibus ejus j- 12. Hi divifi funt in janitores, ut femper principes cufto- diarum, ficut & fratres eorum, miniftrarent in domo Domini. É 15. Mifi» funt ergo fortes ex aequo, & p arvis, &;magn-i's, pet familias fuas In unamquamque portarum. E qu | ifati 14. Cecidit ergo fors orientalis, Selemize. Porro Zacharise filio ejus, viro prudentiffimo, & erudito , fortito obtigit plaga feptentrionals. i, filiu 15. Obededom vero, & filiis ejus ad Auftrum: in qua parte domus erat feniorum concilium. d fecun- 16. Sephim, & Hofa ad Occidentem, juxta portam, quae du- cit ad viam afcenfionis : cuftodia contra cuftodiam. ls. 17. Ad Orientem vero Levitae fex : & ad Aquilonem qua- tuor per diem: atque ad Meridiem fimiliter in die quatuor : & Jozabad üintus, ubi erat concilium, bini, & bini. 18. In cellulis quoque janitorum ad Occidentem quatuor in us: quia via, binique per ceilulas. aliarum K 5 19. Hee " ha, & claffes janitorum conflitute funt, quam fordes projicerentur. Vide Vil- ;Jzabad, 12. Primcezpes cuflodiartmz. ) Princi- ld$s lalp. tom 2. par. a. Cap. 32. pag. 219. pes janitorum ad cuftodiam tempii de- Cuflodzz contra cufladzam.) Culto- tres €0- putati. die fibi invicem xTedom. Sicut & fratres eorum.) n Hebr. eft, e debant. , &e -rggi—one refpon- le'm j regzone fratemm fuorum, d eft, per vices, 17. d eristem vere Levite fex«) ut alii eorum fratres, feu cognati. Ad portam orientalem , quae przci- 13. Ex equa & parvis, ( magnis.) pua erat, plures conftituuntur Levi- rinceps Vide di&a fuperiori cap. num $. t& cuftodes; ad portas vero minus t eum 14. Sorsorientalis.) Utatria, & por- pr&cipuas , qua ad latera erant templi J He- tas ad orientem culítodiret. tantum quatuor, quia etiam circa illas Selemis.) Efft idem cum Mefele- minor erat populi frequentia. 1 mia, cujus mentio num. r. fed coü. IN )Mx ^ Quarwor per diem.) Quatuor fin- ] Del dg» tra&o nomine per aphaerefim non in- gulis diebus. . . H frequentem apud Hebraos. U evat Concz lium.) Dä quo num.15. s Prm 1j. Íp qua parte dommus erat feniorum 18, Je — cellulis qaueque jamitarum. ) qum J* comcilium. ) Aula, in qua. cogebatur Pagninus & Vatablus vertunt , 1«2 Ze- concilium feniorum , quod appella- ^ mum , five ad celislam doflirumentorun ]deoque batur Sanedrin. Vide Villalp. tom, -9 in quibus fcilicet cellulis inftrumenta in 2. terpli ichnographia templi fervabantur ; quorum ufus erat J['godiam 16, Vram g,Qm/ïani:.) Viam aecli- in facrificiis, vem, ) Qi Vatablus vertit ;& via férata lz via.) Afcenfionis, cujus mentio à afcendenze, ) AXliqui ex Hebreo ver- facta num. 16. tunt, zZ eccidenzem cum porta projc-ffi'a- Binique per ctllulas,) LXX. duo d jj f ) yvifiones a,X -de porta interpretantur , per per feceffrones, LIBRI.LE PARAL.ïP'öMENON 78 ) Tísa 19. Hze funt divifiones janitorum , filiorum Core, & Merari. 20. Porro Achias erat fuper the forinfecus fa.ur.os domus Dei, & vaía fantCtorum: 3. Dor tifimi, 2 21. Filii quoque Ledan; filii Gerfonni: de Ledan principes Contra OC familiarum, Ledan,, & Gerfonni, Jehieh. nifterum. 22. Filii Jehieli : Zathan, & Joel fratres ejus, fgper thefau- ï ros domus Domini, , Het faaritis, & Hebronitis, & Ozielitis.. milis, & 23. Amramitis, & I David t& 21. Subael autem filius Gerfom , filii Moyfi, praepofitus thefauris.. Galaad, a5. Frater quoque ejus Eliezer, cujus filius Rahabia, & 3. Fra principes hujus fibus L(a12s, & hujus filius Joram, hujus quoque filius Zechri, & hujus filius Selemith:: fitis, & ( tium Dg 26, Ipfe Selemith; & fratres ejus, fi up—eï' thefauros fantctorum; quae fanCtificavit David rex, & principes familiarum ,. & tri- buni, & centuriones, & duces exercitus. 2;. De bellis, & manubiis preeliorum, qua& confecraverant ad inftaurationem , & fupelleétilem templi Domini. 28: H.ec autem univería fan&tificavit Samuel Vid ens,& Sa"u!' filius Cis, & Abner filius Ner, & Joab filius Sarviee: omnes qui Selemith , & fratrum. ejus. r fanGtificaverant ea per manum. 29. I'faaf—- 29. lfaar &rant ex f 20. Super thefauros , 6c. ) Exat pr&- fon, & Subael; velfenfum elle ,. Su- puum, & bael fuiffe prefectum. thefauri. in- afi- fie ïure M« pofitus, & cultos pr& cipuusomnium Mieoque 47 thefaurorum. templi. Porro- thefauri quo ex filis, d ex progenie fua; nomine fignificatur aurum ,. & argen- qu&ap tiorrefponfio eft, & expeditior. tur n terh tum five fa&um, fiveinfe&um, vafa, : 26. Super zhefauros: fas dlorum s &c..) ürbes, ( Cuftos auri ,. argenti ,. metallorum ,. locis dify veítes, & univería fupeliex pretiofa.. c'ills ad 0 V.fza (anttorum. ) Vafa. pretiofa fan- & aliarum. rerum pretiofarum fan&ie &ificatain ufumtempli, facrificiorum-. ficatarum,, id eft, templo ,. quod: fin- iliviti m 23. Amramitis, 66.). De Amramitis &um- erat ,. oblatarum ,. ex prada ,. in 165 itnito manubiis a vi&oribus,. ut hoc verfi- jo. lle &c. ut vertunt Pagn. & Vatablus: fen- liis Cl tentia: autem.eít eos, qui fequuntur, culo , & fequenti patet. ex- textu.- effs de Amramitis, líraelitis, &c. 29. Sanülifeavit.) Dedicavit.. Pritag c4. Sübaelautez, 69c.) Elic Subaelex Samuel Videns. ) Ssmuel propheta : feptin; filiis Caztherat thefaurorum Princeps. cum Rempublicam admin:flraret. . Uebron ] Saul Filins Gis. ) Primus Rex Wrae!is. Filius Ger[on fili Moyf. ) Fieri non eunt g. poteft, ut. Subael filius fuerit Gerfon Per manum Scdemitb.) GOwmnes, qui itreeban jmmediatus , & vixerit tempore Da- aliquid Domino obtulerunt, per ma- LT num-:Selemith illud confecrarunt , tra-. Cb u vil poft tot annorum centurias.. lta- dentes.illi cuftodiendum ,. quod offe- que vel dicendum eft aliquot genera- 5 UET tiones omilfTas fuiffe mediasinter Ger- rebant,. æ"n W A 'CAPU'T*XXVïï. 79 & Menzri 29. lfaaritis vero preeerat Chonenias, & filiis ejus, ad opera & & w ] ío rinfecus faper Ifrael, ad docendum , & judicandum eos. 30. Porro de Hebronitis Hufabias, & fratres ejus viri for- 1 principes tiffimi, mile feptingenti praeerant Iífraeli trans Tordanem a & in mi- contra Occidentem , in cun&tis operibus Domini, yer thefan- nifterium regis. 31. Hebronitarum autem princeps fuit Jeria, fecundum fa- elitis, milias, & cognationes eorum. Quadragefimo anno regni roepofitus David recenfiti funt, & inventi funt, vir i fortiffimi in ]azer Galaad, habia, & 32. Fratresque ejus robuftioris statis, duo millia feptingenti uque fxlius principes familiarum. Prepofuit :utem eos David rex Rube- nitis, & Gadiis, & dimidiee tribui Manaffe n&borum, 2 in omnefminiite— rium Dei, & regis. [ü " &. tl'i- craverant 1 Sau? moes qui . CAPUT 6jus 29. lfazaritis ,. €9c. ) lfaarit& , qui 39. Ha;—« quibus f'erv'ientes, verbi gratia, juris« / erant ex flirpe Caath, docebant po- di&ionem illius exercentes, vel colli- pulum, & difceptabant caufas eorum gentes reditus, &c. i eflä,.sq- de jure Mofaice legis refpondentes, 31. Hebronitarum «utem Princcps fuit Qu 1. d ideoque zZ opera forinfecus , wut dici- penie: fil, J«rias.) Non fuit hic folus Princeps, aypeditiot tur in textu , deftinatierant, quiaper quia etiam Fafabias , & filii ejus fue- urbes, & vicos regnilfraelitici variis runt Principes num. 3o. Qu 66") locis difpofiti erant, ut omnibus fa- Secundum familias , $ cggnationes.) getallorumy cilis ad eos pateret acceffus , nec erant um fande Minores fclicet , qua fub familia uod: fit alligati minifteriis templi , ut canto- Hebronitarum diftinguebantur. res, janitores, &c. Quadragefimo, &ec. ) Ultimo regni ! Fædïiin 3o. Je Hebronitis Davidis anno. doc verte filiis Caath. " vt Qm erant ex textu« Inventi [ant. viri foitiffmi.) Levite Praerant Ifrael.) Illi nimirum mille, nimirum , quorum ha&enus mentio avit & feptingenti Levitz , ex familia fatta eft. p;-,.ophem J Hebron 1fraeli preerant , quia judices 4&r.) Civitas Levitica in tribu |hraret. Gad. Vide Adrichom. in tribu Gad. erant , & alia munera, & prefe&uras : H'i*üä is.' exercebant, num. 240 mnfs ; qm du cuntlis operibus Domini.) judi- 32. Frd,zrfjäz:e gjh'-s.) Vi.i de cogna- ep me- cando juxta legem , & rudes docendo, tione Jeria. fE. trd« qui& ad eandem legem pertinebant. In orune enizifle.ium. Dei, 6$ Regis.) Et in mizifferium Regss. ) Regiinali- Vide dica num. 30. - $0 LIBRIEL PARALIPOMENON ; Dut CAPU TT XXVIL * filius ]oj Recenfentur. duodecim principes , quorum finguli [uo mene viginti- 6 lpfe f2 ; prieel quatuor millibus praerant : ad hac priucipes , Jeu preef ectà 7, jl tribuum , tbefaurorum , relique fuä/iam'æ- RENNNIINEEERUTUNTIEENERETITIUTI ETA RLSA—— —— OASÉ É filins ejus regis recenlentur. $. Quir z. [71li1 autem ifraeï fecundum numerum fuum, principes fa- i turma miliarum, tribuni, & centuriones, & praefe&i, qui mi- 9. Sext niftrabant regi juxta turmas fuas, ingredientes, & egredientes torma ej per fingulos mem 1o, 9e | f-e..s in anno, vizintiquatuor millibus finguli preeerant. Ephram: 4. Primse turmae in primo menfíe Jesboam p .. QQ ræe;ratr filius Zabdiel, & fub.eo vigintiquatuor millia. 9. Zanhi: 3. De filiis Phares, princeps cunctorum pr 1n cipum in exer- Bs sss r citu menfe primo. Qui n 4. Secundi menfis habebat turmam Dudia Ahohites , & poft lc vicarius fe alter nomine Macelloth, qui regebat partem exercitus vi- terpretatur. . 5. Dux quenti tunr g—i?n*tiqua.tuïor millium. quà filius t [ undam-numerum fznm.'y Yd eft;. militare, quod per unum tantum men- "$s fem duraba*.. praell li lael, qui Davidi mini- LT flrabant in numero certo , funt hi, Vigent: quatuor millbus. ) 'Tot enim Hebræi, k qui mox recenfentur. Dicitur fecun- aderant R'egi per fingulos menfes. dum numerum fuum , qua Principum, z. lg prime men[e. ) Qui dicebatue Bamïjdi. Nüfan , & fere Martio noíiro re- pe facerdos trnbunorum, centurionum, &c. cer- ts, Deh()g tus quidam erat numerus, ut vide- fpondet. (J- 11701'24 bimus. gesboam Qui erat de tribu Tuda, ut qui ad D miliam Phares, ficut Da- Bo Principes familiarum , tribuni, G'cen- ) Mf'r,fg guriones, Cc ) Omnes , qui Davidi vid ipfe pertinebat. quem ïam miniftrabant ex filiis ifrael , five Prin- 3 Princeps cunüorum. Principum. ! cipes familiarum effent , five tribuni, Nonauctoritate, &imperio , id'enim 4d pertinebat ad. principem militiz Joab;. via orgre five centuriones, &c. funt hi, quos uda, recenfebimus, & hoc ordine, quem fed dienitate quadam ,. & iure prace- Fin ej recitabimus , difpofiti. dendi, non folum tempore (inchoabat enim annum) fed etiam loco, cum Tortie f Principes familiarem. ) Mlultitudi- res ferret, ut plures conyenirent., Vr parti num, feu turmárum , ii nimirum, $- Me, t qui viginti quatuor millibus przerant, 4«. Secundi menfis.) Qui ab EHebrais. ut interpretatur"Abulenf. quzft, 7. dicitur liar ,. qui Aprili noflro re- 10 filice Tribua?,) Mille militibus Chiliarche. fpondet. 4:45;] Dudia ALobites.) 1n Ilebr. eft Do- A ey u Cezturiozes, ) Cui centum militibus imperabant. dai: LXX. habent , AwJiz, Hujus: Ttitts a [ Prefetli.y CQui Princi þum familia- Ducis nulla- eft alibi mentio.. Patria- A ptin Ew) fWe fum vices. gerebant ,. & 1is. impeditis oftendit illum fuiffe de tribu Juda, munere illorum fungebantur. fuit enim Ahohi oppidum ejus tribus.. &t L Jpgredientes, ). Ad. minifterium fuum " gius fi Vide.Adrichom..;n tribu Juda num.z4. !0!, cum " CNPUT XXVII. 8t s. Dux quoque turmze tertize in menfe tertio erat Banajas t virit filius Jojadze facerdos : & in divifione fua vigirtiquatuor millia. 6. ipfe eft Banajas fortiffimus inter triginta & fuper trigin- odj ta: prseerat autem turmae ipfius Amizabad filius ejus. 1. Quartus, menfe quarto, Afahel frater TJoab, & Zabadias filius ejus poft eum , & in turma ejus vigintiquatuor millia. $. Quintus, menfe q uinto, princeps, Samao;h Jezerites : & ncpe f in turma ejus vigintiquatuor millia. |, qu! mi- 9. Sextus, menfe fexto, Hira filius Acces Thecuites: & in Yedientes turma ejus vigintiquatuor miliia. us finguli Io. Septimus, meníe feptimo, Helles Phallonites de : filiis vat filus Ephraim: & inturma ejus vigintiquatuor millia. 11. OCtavus, meníe ottavo, Sobochai Hufathites de ftirpe n exet- Zarahi: & in turma ejus vigintiquatuor millia. m;Nonusg Q:?i regebat partem. exercitus, ) Elrat Zerites patronymicum nomen fit fa- s,&poft hic vicarius Dudiz, ut Vatablus in- mili& Jezeritarum, ( cujus mentio eft rcitus Vi« terpretatur , & Salian. idque ex fe- iNum. 26. 30.? pertinuiffe dicemus ad quenti turma confirmatur num. 6. in tribum Manafle trans Jordanem. E qua filius toti turma vice parentis 9. Mezfe fexïa.) Menfe Elul , ut ntum me- praeft. vocantHebrazi,qui refpondet Augufto. Tot enii $- Lemenfe tertic. ) Sivanappellant Hira firus 4eces. ). INumeratur hic Hebraei, & Majo refpondet. idem in fortibus David tam 2. Reg. rnenfes, Bazjas.) Detribu Levi, erat quip- 23. 26. quam hoc libro fuüpra cap. ; dicebatur aofiro 1€ pe facerdos, & filius Jojade facerdo- 11. num. 28. tis. Dehoc Banaja vide z. Reg. 23. zo. Thecuires. ) "lhecua eft in tribu Ju- 6. Juizabad.) Utvicarius, & pr&- da. WVide Adrichom. in tribu ]uda rbu Judoy fedus. num, 236. fiat P 7. Menfe qzmko.) Menfe [unio , 1o. Menfeé feptizm. ) Mlenfe "Vizri, quem lammuz dicunt Hebrai. hoc eft, Septembri. gt ) - dfzbel fvater Joab. ) Davidis ex Sar- Helles Phallenizes.) Supra cap. xz. ) qd'enim via forore nepos, ideoque ex tribu num. 27. eodem modo nominatur 5 jtíe o2 Tuda. in 2, autem Regum cap. 25. num. 26, ie prece E;hus ejus pofó eum.) Micarius , & dicitur de Phalti, qua diverfitas etiam fortaíffe fucceflor, quod indicare vi- eft in textu Hebrao. Fuit Helles de lf;,,chozbat detur particula illa, 22f euz. tribu Ephraim , ut hic exprefle ha- kirent: : g. Mezfe quiüfa.) Menfe Ab ; ]u- betur. Hebreis lio fcilicet. »1.. Mezfe efavo. ) O&obri, quem ollro ld Samaozb Jezerites.) INon fatiscon- Hebrai Marchefuam appellant, ftat, ex qua fuerit tribu, Si vox Te- Hafetbites. ) De Hufathi oppido, .diDo- zerites patriam fignificat, ad tribum ut videtur, tribus Juda ; nam Sobo- , Bujus Gad pertinuiffe dicemus , fuit enim chai ex hac tribu fuiffe colligitur €X : pará ]ezer, five Jazer civitas illius tribus, €o ,; quod dicitur eum fuifle de ftirpe feparata Levitis, ut conflat ex cap. )ü ud , Zerahi, hoc eft genus duxifle a. Zara ys t ]bus 6. hujus libri num. 81. Si vero Je- Juda filio. num:l4' Dibl, cum Com. Menoch. Tonm. II 85 LIBRILPARALIPOMENON 12. Nonus, menfe nono, Abiezer Anathothites de filiis Te- ï 24 *[oat mini; & n turma ejus v1gmt1quatu0r millia. uia fupet r3. Decimus, menfe decimo, Marai, & ipfe Netophathites de vl fuerant fhrpe Zarahi, & in turma ejus vigintiquatuor millia. 45 9upe . Undecimus, menfe undecimo, Banajas Pharathonites de his autem t fi]ns Ephralm & in turma ejus vigintiquatuor millia. ribus, pre IS. Duodemmus menfe duodecimo, Holdai Nethophatites, 26. Opel de ftirpe Gothomel & in turma ejus vigintiquatuor millia. prert E 16. P'orro tribubus praeerant in Ifrael, Rubenitis, dux Elie- ?. Vin zer filius Zechri : Simeonitis, dux Saphaüas filius Maacha: — tem vinari 17. Levitis, Hafabias filius Camuel: Aaronitis, Sadoc: 38. Nat 18. Juda, Eliu frater David : Hfachar: Amri filius Michael: — bus, Dalan 9. Zabulomtls Jefmajas filius Abdiaze: Nephtahtlbus, Te- Timoth filius Ozriel : 29. Pori fux Setral 20. Filiis Ephraim; Ofee filius Ozaziu : dimidice tribui Ma- Adii: naffe, Joel filius Phadajae : o. Süp 2I. 'Ét dimidize tribui Manaffe in Gal aad, Jaddo filius Zacha- dias Meto: rie: Benjamin autem, Jafiel filius Abner: 3. SUp 223. Dan vero, Ezmhel filius Jeroham : hi principes filiorum Yírael. pes fübila 253. Noluit autem David numerare eos a viginti annis infe- [ n ] rius: quia dixerat Dominus, ut multiplicaret Ifrael quafi ftellas bole Tirseft coeli. 24.* Toab dixerat 14. f 12. Mezfe nozza, Quem Casleu di- Ij. Menfe duodecimoe. ) Webruario, Tam Qp al eunt Hebrai, & Novembri refpondet. quem Adar Hebrai dicunt. "natborites. ) De Avathot , quod N o Nethopbatbites.) Midedi&anum. r3. Vl d tribu eppidum fuit juxta Jerufalem , erat- De flirpe Góorbonicl. ) Fatris Caleb ex tvit, tf que juris facerdotalis in tribu Deniamin. tribu Juda omiftong ! De filiis Jemini.) De tribu Benia- 16. Porro tribubus, t$c.) Qui mox quam fic mm Nam de voce Beniamin ali- quando tollitur prima fyllaba Ben, recenfentur , fuis tribubus przerant Vitütus i jure fucceffionis , & primogeniturz. Pit; altera hoc eft filius, & remanent Jaz, At qui prefe&uras militares exerce- 2l, Tium, ( vel Zemiz , quod dexteram fignificat , bant , illas Regls electione obtinebant, five dextera ejus, & pro Bennmm EQIS lmpq Accipitur. Rabenitis. ) Et etiam- Gadms , ut Nn el n putat Erman. Sa. US cetfüs ; 13. Menfé Decimo.) Decembrx, quem 17. Leritis.) Exceptis iis , qüi fa- m Duüme Hebrzi Tevet appellant. tuf, iifin Neraphatbites. ) Exx oppido Neto- cerdotes erant , & ab Aaron genus phati in tribu Juda, ex filís Aaxæ fi- ducebant, qui ducem. habuerunt Sa- hi a lii Juda. doc, ut dicitur hoc eodem verficulo. s T 12 Uicis 14. Menfe undecimo. ) ]anuarlo men- 23. Quia dixtrat , Óc. ) Quafi dicat, QUs Ro Íe, qui vocatur ab tHebraeis Seveth. fatis multi erant rehqm , utopus non Pharathonites.) iXx oppido Phara- fuerit juniores numerare, qui plurimi BU t t fon in tribu Ephraim. erant, magno numero 'fuccreícente fo- uuS,au Ul&ïum QX N CAPUT XXVI. - 83 de filii Je ] 247'* loab filius Sarviae coeperat numerare nec '€omplevit : * Syp, quia fuper hoc ita irrueratin IHfrael, & idcirco numerus eorum, zi. z, uhathites de D qui fuerant recenfiti , non eft relatus in faftos regis David. 25. Super thefauros autem regis fuit Azmoth filius Adiel: honites de lià. his autem thefauris, qui erant in urbibus, & in vicis, & in tur- ribus, praefidebat Jonathan filius Ozize. tophatites * millia 26. Operi autem ruftico, & a gricolis, qui exercebant terram, preeerat Ezri filius Chelub: dux Elie- 27. Vinearumque cultoribus Seme [aacha : jas Romathites : cellis au- xdoc: tem vinariis, Zabdias Aphonites. 28. Nam fuper oliveta, & ficeta " quae erant in campeüriQ s Michael! bus, Balanan Gederites, fuper apothecas autem olei, Joas. 29. Porro armentis, quae pafcebantur in Saron, praepofitus fuit Setrai Saro ribui Ma- : nites, & fuper bqves in Valljbus, Saphat filius Adli: 40. Super camelos vero us Zacha- dias Meronathites : : Ubill Ifmaelites, & fuper afmqs, Ja- 31. Super oves quoque Jaziz Agarenus : omnes hi, princi- s üliortim pes fubíftantiee regis David. L25 32.]0- nnis 3tfe- L 1afï frellas bole Ifraelitarum, cui Dominus bene- gibus, & armentis Regis propriis, dixerat. vineis etiam , olivetis , ficetis , &c. ,* n 24. joab Sarvie filius.) Mide hifto- quorum deinceps hoc eapite fit mentio. Februario, riam cap. 21. hujuslibri, & z. Reg. 24. 29. Quepafcebantur in Saron.) Mons Nec complevit , &c. INam tribum Le- eft, & urbs egregia in tribu IZphraim, ianum. 1j vi, & tribum Beniamin non nume- regio etiam campellrs, pinguis, & s Caleb ex ravit, ut habemus fupra cap. 21.cujus fertilifüma faginandis pecoribus per- omiffionis duplex fuit caufa, altera, quam apta, que a Caíarea Palaftinz Vide ut mox quam hic habemus , plaga fcilicet di- porrigitur ufque ad Joppen. vinitus immiffa, qu& coptum abru- Adrichom. in Ephraim num. g7. : preerant pit; aitera, qua exprimitur eod. cap. In valliéus.) juxtaMerefa in tribu Judae ogenitura. 21. num. 6. quia invitus exequebatur 30. Ubil Ismmahbelizes. ) M el dicitur res exerce- btínebant. Regis imperium. Ifmahelites, quod aliquo tempore in Non eff velatussnfaflos Regis.) Omit- regione lfmahelitarum. fuiflet ; vel fus cenfus ita eft , ut ne fumma qui- quod egregio aliquo facinore hoe fi- 1d;ti5 a dem numeratorum in faílos referre- bi cognomen peperiffet ; vel tandem 4 qüi fa' tuf,.diflinde , & per tribus , & fa- quod vere effet ifmahelita natione, fed milias capita recenfendo. religione Hebraus, cui propterea ca- enunt 9* 2s. Thefamris , qui erant $n urbibus , melorüm cura tradita eft , quia lfma- vel*ficulo- & iz vicis , 6c. ) Thefauri pecuniarum, helite camelis abundant, & quomo- ulidicth quas Rex colligebat ex urbibus Re- do habendi fint, peritiam habent. opusn0t gni, ex tributis, qu& pendebat po- 21. Jaziz Agareus.) De quo idem, pulus , aut etiam collediones pecu- quod de Ubil dici poteft ; & quoad j pluritt (cente 0^ niarum ex latifundiis , pafcuis , gre- natiqnem, & quoad religionem, $4 LIBRI LPARALIPOMENON 32. lonathan autem patruus David confiliarius, vir pru.dens, -s Cutt & litteratus : 1 x tres mel píe, & Jahiel üïigs Hachamoni erant cum filiis regis? P jn qua t« 33- Achi.to ph Da noftr el etiamlconüliarius gegis, & Chufai Arachites amicus regis. » Deu: 1060 60 34. Poft Achitophel fuit Tojada filius Banajee , & Abiathar. Princeps autem exercitus regis erat Joab. : 4 9ed CAPUT XXVIHL patris me enim ele, f & de fl David preparatis ed templi. edificationem omnibus. necaffariis , | cunttum óalomonem , unicerfosque principes comvocatos. exbortatur. ad g. 6 mandata Dei cuftodienda , prefcribitque traditam fibi a tminus) e Deo formam templi edificand:. tegni Ti 6. D Onvocavit igitur David omnes principes Iífrael, duces EC tribuum , & prsaepofitos tyurmarum , qui miniftrabant tneam, à ero eiin regi, tribunos quoque, & centuriones, & qui preeerant fub- ftantize, & poffeffionibus regis, filiosque fuos cum eunuchis, ". K verit fac & potentes, & robuttiffimos quosque in exercitu Jerufalem. $ N Emi 2.-Cunïq ue —— : n e: Printipes fubFantia Regis.) LXX. ri Jojadas, & Abiatharpoft mortem . . yacotuAaxos appellant, regiarum fci- Achitophel. Abulenfis autem, & Sa- Suitra licet divitiarum quaftores, & cuftodes lianus putant illa particula , pof, fi- d& füpe gnificari hos duos Achitopheli impa. Cum ey; David. 32. Patrzuus David. )Wracer 1(ài patris res fuiffe opinione prudentie ; nam tiobitibus, 1 Liter:zz*u!.) In Hebr. eft ')ET,'D f?- probabile non videtur Davidem ufque tate, [tj her , id eft, fcriba, quod nomer le- ad mortem Achitophelis diftuliffe in Wg. C confilia adhibere Abiathar Pontifi- gis do&oribus tribuebatur. Pole & Filius Hachamoni.) Fortaffe frater cem, perpetuum laborum , & peri- I€9nl, q esbaam viri fortiffimi , qui princeps culorum fuorum comitem. inter triginta numeratur füpra cap. t t. V]dis, q fnum. 1t. dicitur enim uterque filius I. muocevit igitur Da«vid ommes hoc fib. v Hachamoni. Principes , 6$c. ) Ut comitia ce- 2« Cug; 33- «micus Regis.—) Confiliarius qui- lebrarentur, & Salomoniregnum com- etm led demR egis,fed quemitex peculiari bene- muni fuffragio confirmaretur. & &æï&ag volentia profequebatur. LLX X. voeant D»uces tributm. ) Quorum nomina ?. lt toc recenfentur fuperiori cap. num. 46 & £raio0» , focium. ltalice diceremus , Stlill Faveriro del Re. ita Salomonis ami- deinceps. TU Q Prepofitos turmarum. ) Qui viginti diCäbgmr cum legimus Zabub filium Nathan 3. quatuor millibus preerant, qui fupe- Reg. 4. s. Vide ibi didia. riori capite ab initio, & quæp de's &*Op Omnes recenfentur, dcingeps Re 34. Poft Achbitophel,) cà Poff , Ly- ) D« tanus, & Mariana ad tempusreferunt, Trzbunos quoque , 66 centurione;c.) Vi. ut fcilicet fadi intelligantur confilia- de dica füperiori cap. num. 1. E R t m N CAPU T XXXVIII. 8y it pruïïens, t cum filiis 2. Cumque furrexiffet rex, & fletiffet, ait: Audite me, fra- tres mei, & populus meus : Cogitavi, ut aedificarem domuin, 1 Arachites in qua requiefceret arca foederis Domini, & fcabellum pedum Dei noftri: & ad eedificandum, omnia praeparavi. 3. Deus autem dixit mihi: * non adificabis domum nomini »Reg. Abathat, meo , eo quod fis vir bellator, & fanguinem fuderis. J* 4. Sed elegit Dominus Deus Ifrael me de univerfa domo patris mei, ut effem rex fuper Ifrael in fempiternum: de |Iuda enim elegit principes: porro de domo ]uda domum patris mei, nutfaris, & de filiis patris mei, placuit ei, ut me eligeret regem fuper lahur àd cunétum Ifrael. jüia z. *Sed & de filiis meis ( filios enim mihi multos dedit Do- * SsP- minus) elegit Salomonem filium meum, ut federct in throno ?* 7 regni Domini fuper Ifrael. 6. Dixitque mihi: Salomon filius tuus zedificabit domum el, duces niftrabant meam, & atria mea, ipfum enim elegi mihi in filium, & ego ero ei in Patrem. ant füb« eunuchis, 7. Et firmabo regnum ejus usque in zeternum, fi perfevera- vfalem. verit facere praecepta mea , & judicia, ficut & hodie. .$. Nunc ergo coram univerfío coetu lirael, audiente Deo ; EE MM Cuttique L l] 2 noftro, o[Emortem . em, &3à Oi praerant f[ubflantia , &e. ) Vide 4. Iz fempittrkum.) Regno perpe- di&a fuperiori cap. num. 5 1. tuis fucceffionibus ad pofteros meos j fujfl, i Cum eunncbhis.. Cubiculariis viris tranfmiffo. Porro phrafis Scripture, pheli impà ntiíg ; Dam nobilibus, & fpe&ata fide, & probi- in fempiterzum , longum tempus figni- idem ufque tate. Italice diceremus. Mafiri di ca- ficat , utdocet Abulenf. quaft. 15. Vel mera. Camevicri. serte de Chrifto accipiendum eft. diftulilfe ia z Pottiti Potemtes, 65 robufliffezzes.) Proceres $. Elegit Salomonem. ) Signifïcavit , & p regni, ac prefertim fortes illos Da- enim Davidi Dominus per INathan - vidis, qui numerantur 2. Re prophetam, 5Salomonem regnaturum, g.z?.& & zwdificaturum templum, fupra cap. hoc lib. cap. 11. 22, IO. n d. imne 2. Cuwegue fürrexiffr Rex. ) Jacebat C().'m' tiï ( 6. Domum Team , &5 atria me;;,g) enim ledulo aíExus propter fenium, 'Templum, & átria circumjeda. ïnum Com- &afflidtas vires. Vide Abulenf. quaft. lpfum enim elegi nzhi in filium , &c. ) r 7. in hoc. caput. n ponsina Vide dicta ». Reg. 7. t4. utt. r & Scabelluss pedum Dei mofÓri.) M Ooca- 7. Sicut E bodie. ) Sicut hoc t;m.- tur arca fcabellum pedum , quia Deus pore fervantur. dicebatur federe fuper alas Cherubim, 8- Corapm sniverfo cgtu. y Adhortor yi fpe que propitiatorium inumbrabant. ! Vi- vos, & rogo. c.ienz. Reg. 6. . Cuflodite , E9 perquirite.) Servate dciüfer 3. Dews autem . dixit mibi 6c.) 'Ni- cognita, & ut cognofcatis, date ope- u) Vi de ?. Reg. 7. 1. &ibidida. Vide e- ram ; neque enim tuetur quemquam ! tiam füpra cap. 22. $. fupina ignorantia. LIBRI I PARALIPOMENON 86 . Dir noftro, cuftodite, & perquirite cun&ta mandata Domini Dei opera 0om noftri : ut poffideatis terram bonam , & relinquatis eam filiis veftris poft vos usque in femphernum. Domini. ) Àur . 'Tu autem, Salomon fili mi, fcito Deum patrls tui, & fer- * Pfal- vito ei corde perfecto,& animo voluntario : * omnia enim cor- quoque p9 4-19. da fcrutatur Dominus, & univerfas mentium cogitationes in- ;Se fy menfu telligit. Si quæüerls eum, invenies : fi autem . derehquems P eum, projiciet te in æternum. militer, & diverftate Io. Nunc ergo quia elegit te Dominus, ut ædxficares do- 1num SantCtuarii, confortare & perfice. 16, Àufl emenfa! rr. Dedit autem David Salomoni filio füo defcr]ptlonem 1. Àd porticus, & templi, & cellariorum , & coenaculi, & cubiculo- rum in adytis, & domus propltlatïonïs, ERsU Ya TT 12. Nec non, & omnium quae cogitaverat atriorum, & exe- « 1j Divifr drarum per circuitum in thefauros domus Domlm, & in the- Lewirttarm fauros fanctorum. quam Levit 15. Divi- titotes &c. q vices füas, sj a. ] Scito Deum patris tzi. ) Deum in templo conngnatlones ; inquarum nem, k at Ifrael fcito effe eum , quem colere fecunda cellaria effent ad füpellecti- lomoni / debeas. lem faeram fervandam. Vel certe 2 N o Omnia enim corda forutarur Demi- cellaria funt cubicula intra parxetes güifictu ha HHu$. ) Nibil Deo claw[um eff , intereft templi, de quibus vide 3. Reg. 6. 5 €, Ut opur animis noftris & cogmtzomäm mtedins in- & qua ibi notavimus. €COTC exer Zerwenit , ait Senec. cap. 85. Cenaculi.) Coanaculum eft fuprema EL 7 ii II. Defe, iptronemporricus, Gc. ) Quam templi pars ,. que immediate efl fub Dorin; De defcriptionem imprelfam divinitus in- tecto. Yaf feri del telle&ui Davidis putat Cajetan. a Da- Cubiculorum £2 4:1)!:5.) Cublcuïa in- mate, & 'vide autem depictam filio Salomoni telligit, qu& erant in atriis, in qui- € Lent adhibe datam: quare quod dicitur num. r9. bus noctu Levite, qui lanitores erant, 14, duj habitabant. enania veüerunt fcripta manu Domini ad quintum qy me , non de fcriptura, &delineatione Domus propitiationit, ) San&a San- in eavafr corporali, fed fpirituali intelligit. Sa- &orum , ubi erant arca , & propitia- Clpfüm eti Jianus autem tomo 3. anno mundi torlum, qui etiam locus erat propi- UMET 3021. num. $6. exiftimat materiatam tiationis Dei, qui facrificiis, & ora- The fequenti templi, & atriorum ideam divinitus tionibus placabatur , . & fupplicibus IS ls (41 Davidi datam , ut verborum textus propitius reddebatur. Ticuly Mo pronrletas fervetur. 12. Exedrarum. ) Cubiculorum. LXX, T atren P:riicus.) Midedi&a 3. Reo. 6. 3. habent Paffophoriorum. moms füen Cellariorum. ) Quidam apud Abu- la thefaumros.) &d fervandos thefau- 'EU'7 lenfem cellaria fub templo conflituunt, ros temph, pec.umam, aurum argene tum C Xod, N ijn quibus ea fervarentur, qua frigus Tum ) üon amant, quale eftf vinum, oleum, & Tlaqfauros fantlorum. ) Rerum pretio- hujufmodi, Mlelius V:dentur fennre farum. Deo confecratarum , aut ad enat exextm ali apud eumdem , qui tres flatuunt templi reftaurationem oblatarum, DLTUM N CAPUT XXVITI &* Jottini Dyei 14. Divifionumque facerdotalium, & Leviticarum, in omnia $ eam filiis opera domus Domini, & in univerfa vaía minifterii templi Domini. tui, & fer. ii. Argenti 14. Aurum in pondere per fingula vafa miniíter 1 enim cor quoque pondus pro vaforum , & operum diverfitate. ati0nes i 15. Sed & in candelabra aurea, & ad lucernas eorum aurum pro menfura uniuscujusque candelabri, & lucernarum. Si- ereliqu/eris milter, & in candelabra argentea, & in lucernas eorum, pro diverfitate menfurae, pondus argenti tradidit. ücarcs do- 16. Aurum quoque deditin menfas propofitionis pro diverfi- "riptionem tate menfarum : fimiliter,& argentum in alias menfasargenteas. cubiculo- 17. Ad fufcinulas quoque, & phialas, & thuribula, ex auro puriffi- n, & exe- 13. Divifonumque Sacerdotalium ,. &5 16. Í» menujfas pr-o;;-affia;zis.) Quæin— &inthe Leviricarum.) INam tam Sacerdotes, templo Salomaonis tot fuerunt, quot quam Levite, qui cantores erant, ja- erant candelabra, hoc eftdecem. Vi- nitores &c. divifi erant in claffes, & de ^. Paral. 4. g. Vide Salian. tom. D Div- vices fuas, ut fupra vidimus cap. 24. 3. anno mundi 3o24. num. 96. 2$. & 26. Hanc ergo divifionum fe- Pro diverfitate men[arum.) Ex He- , inquanim rem, & catalogum dedit David Sa- br&o vertunt Pagninus, & Vatablus, | fupcile&i- fomoni. f*? fngnlz's nze;,-/is..) Itaque fenfus e&, Ve| certe x emuia operva domus Domin:. ) Si- defignaffe Davidem , quantum auri infumendum eflet in fingulas menfas. p panetes gnificatur has divifiones ftatutas fuif- Rego 6' S' fe, ut opera , & minifteria templi Vulgate noflre editionis verba illud decore exercerentur , & ordinate. fignmificare videntur, quod diceremus Et ip univerfa vafa mintflerii templ Italice: Diede oro , per far diverfe men- eft fuprema iate eft fb Domini.) Defcripfit enim David, que fe per li pami di propofzz'orz-e. vafa fieri deberent in templo , cujus In alias 27/67.7/;15 argenbeas. ) *Qïuibus pas materig, & figure, & adquem ufum terzg, & vaía ad ufum facrorum im- Subiculdit iS 5 in qm' e(Tent adhibenda. ponerentur. ores eritt, I4. durum im pondere.) Defcripfit, 17. Leunculos.) Aliü erateres. L.XX. quantum auri pondus deberet impen- cyatbos. N ox Hlebraa, ut nunc legi- diin eavafa, quazaurea effe debebant, tur, craterem fignificat, aut cochlear, ia sU x proiti & ipfum etiam aurum tradidit, & ar- non leonerm, fed facilis fuit unius li- gentum , ut habetur num. 15. proxi- terule mutatio in aliam fimilem, xat propr me ífequenti. Jod fcilicet in Vau, vel viciffim Vau $, & ore- yppliibis ^A$. Jo candelabra aurea, ) In taber- in Jod; nam 93355 cZephor , craterem; naculo Moyfis unicum fuit candela- cochlear, aut pelvimfignificat, ?*52 brum aureum, in templo vero Salo- chepbir autem leonem. Fortafle va- m LA* fa hec erant leunculis ornata, & fpe- monis fuerunt plura, hoc eft decem s tht Reg. 7. 49. nam cum Dominus ciem aliquam illorum referebant , un- É Xod. 25. unum juffit fieri candela- de affine illis nomen , & ab eadem m ager brum , non vetuit plura fieri, cum radice dedu&um adhafit. m pretio templum , & tabernaculum amplius Similiter €9 im leones argenteos. ) Va- effet excitatum , & populus divitiis fa ejufdem cum füperioribus forma; ; aut a auctus efTec, - fed non ejufdem materia. m 8$ LIBRILPARALIPOMENON purifimo, & leunculos aureos, pro qualitate menfurae pon- tenellum: dus diftribuit in leunculum, & leunculum. Similter, & in aratur J 3. Eg0: leones argenteos diverfum argenti pondus feparavit. - 18. Altari autem, in quo adoletur incenfum ; aurum puriffi- Dei nd. mum dedit, ut ex ipfo fieret fimilitudo quadrigse cherubim in enea, extendentium alas, & velantium arcam foederis Domini. 105 & qu 19. Omnia, inquit, venerunt fcripta manu Domini ad me; tiofum lap ut intelligerem univería opera exemplaris. j Erfü 20. Dixit quoque David Salomoni filio fuo. Viriliter age; fn€0 aurut & confortate, & fac : ne timeas, & ne paveas: Dominus enim lis, que- Deus meus tecum erit & non dimittet te) nec derelinquet, 4. Tria vlentorun donec perficias omne opus minifterii domus Domini. 21. Ecce divifiones facerdotum, & Levitarum, in omne mi- $ Ett nifterium domus Domini affiftunt tibi, & parati funt, & nove- Toneszscuncssoaa runt tam principesj quam populus facere omnia praecepta tua. - Mibuc p UM LUT XXIX — à Davide j abfolute rat Rceenfm/mr impenle a David in edificium templi praparate, gaz'- mum fecun bus principes , ac populus plurima adjiciunt. donaria : David bene- fed vel com gemum j dicens Dominum orat pro Salomone , ac populo : €? Jacrificiis cum grandevi u ingenti latitia oblatis , ungitur fecundo Salomon in regem pro diendo i àd magnitu patre David, qui anno. regni quadragefimo tequirebath in pace quievit. Ocutusque eft David rex ad omnem ecclefiam : Salomo- tientie pue Quireaddit j um, & nem filium meum unum eïegit Deus, adhuc puer tenel- Tem tefere 19. dequo adolerur incenfum.) Altari driga Cherubim fignificantur quatuor enim u Cherubini , qui erant in San&o San- . Buf thymiamatis. Sipulitudo Quadrige Cherubig. ) In &orum; duobus enim a Moyfe juxta Wicllpit, lateribus hujus altaris exprefTe erant arcam pofitis , & ex folido auro fa- tlriten à quadrige Cherubim , quales non fe- brefactis addidit Salomon duos alios hipis quaf longe majores ex ligno olivarum la- at [rbi mel in fcripturamemorantur, & Eze- chieli oftenfa funt ejus prophetiz cap. minis aureis omni ex partetecto. Vi- CÓp. 6 it. 1. Vide hujus quadrige fchema apud de 3. Reg. 6. 23. & ag. Wel lls i Pradum in cap. 1. Ezech. erat tamen 19. Seripta makuu Domini.) Vide di- Pme lj &a num. 11. ^ aliquod difcrimen, nam Cherubim hic lao s (quod in Pradi figura éexpreflum non 21. Diviffenes Sacerd;tum, &fc. ) Ctat- & fl eft ) alis velaffearcam dicuntur ; quod fes, & vices Sacerdotum , & Levi- 47'"107-. tarüm , de quibus di&um eft num, 15. TE teg ita fortaffe explicarepoffumus, ut ex- tenfis alis duo Cherubim fedem Dei Noverunst. ) Parati funt. —— Tüors, f conflituerent, & fimul iisdem arcam l. Cclefiam.) Cotum eorum, quos b.üimmum velarent, quatuor vero currum glo- um f fi& Dei traherent. congregaverat, Vide fugerio- Vel certe, qua- ri cap. num. Ie CAPUT XXIX. 89 fürae pore | .»4 tenellum : opus namque grande eft ; neque enim homini prze- lt - eii) &m paratur habitatio, fed Deo. L) 2. Ego autem totis viribus mei s praeparavi impenfas domus 1m panif- Dei mei. Aurum ad vafa aurea, & argentum in argentea, ses Cherubim in senea, ferrum in ferrea , ligna ad lignea, & lapides onychi- Dui. nos, & quafi ftibinos, & diverforum colorum , omnemque pre- ii 41 me, tiofum lapidem, & marmor Parium abundantiffime. 3. Et fuper heec, qua&e obtuli in domum Dei mei de peculio liter ige, meo aurum , & argentum, do in templum Dei mei, exceptis iU5 fifll his, quae praeparavi in aedem fanctam, elinquet, 4. Tria millia talenta auri de auro Ophir: & feptem millia ' talentorum argenti probatiffimi, ad deaurandos parietes templi. D omne m mque $. Et ubicumq'ue opus eft aurum de auro, & ubicu & nove- POW opus p Q Adbuc puerum , & tezellum. ) Dicitur ciditur, colore candidiffimum, & bo- L a Davide puer non fimpliciter, & nitate primarium. abfolute ratione atatis ; nam vigefi- 3. Er füper b&c, qu& obruli in domum 4l (li- mum fecundum jam agebat annum, Dei mei.) Pagninus ad verbum ver- tit ex Hebrao: & a2huc propter volun- J Dtt- fed vel comparatione fui, qui feptua- efimum jam fuperabat; folent enim fatem seam in domo Dez zaei ee mibipe- fs i grandevi juniores pueros etiam blan- culiare aurum , &5 argentum , quod dedi diendo appellare ; vel refpeu habito domui Dei mei, ($c. Peculimye aurum., n D ad magnitudinem operis fufcepti, quod Intelligit pecubiam peculiariter fepo- requirebat hominem omnibus naturg, fitam , & deflinatam , non ad reeni artis, do&rinz , prudentie, & expe- neceffitates , fed ad ea, que Rex pro nata occafione;aut cupiditate voluiffet, &slomo- rientiz prefidiis cumulate inftrucum: quare additur opus z2mqze grande eft , 5c. Exceptis bis, qua preparavit, ) Pra- eruti 2. Lapides onycbinos. ) Lapides colo- ter ea, qu& praparavit. tend- lp edem [antiam.) Pro domo fan- rem referentes humani unguis j d/v£ Quarii, ut vertit Vatablus. enim unguem Gracis fignificat. T quatuor Et quafi flibinos, ) Lapidem candidum 4- Tria milla talezta auri.) Sæpiuä ndo $u- di&um eít, talentum unum auri duo- ) fe jUXFa intelligit, quem alabaftrum , feu ala- quro 1à- baftriten appellamus. Dicitur autem decim millia coronatorum noflratium lapis quafi ftibinus , quod colore re- continere. lalentum vero argenti yos ali05 ferat ftibium ; de quo Plin. lib. 55. fielorum argenteorum tria millia: arum I eo. V cap. 6. ita fcribit: 4»e zisdem argenti unius vero ficli pondus eft. quatuor metallis imnvenitur, ut proprie dicamui, regalium fifpanicorum. fpuma lapidis candida , nitentifque , nom De auro Opbir.) Nide dicta 3. Reg. Vide d- £$28; tamen tranilucensis ,. fézmmi appellant , alii flibium ,. alii alabaflrum &c. $. Lopleat mauum fuam.) Significa- ; ) Chf- Marmor Parism.) Non explicat He- re videtur David, oblationem hanc & Ler breus textus quodpiam genus mar- fore quafi facrificium quoddam Deo um . moris, fed explicandi cauía LLX X. no- eratifimum, « ipfos offerentes fore bilifflo:cdum addiderunt marmor, Pa- quafi facerdotes ,. & manus fuas hac ny qlfOS rium fcilicet, quod in Paro infula ex- donatione confecraturos, L-—l Implete [ugeïlö" Bibl, eum Gom, Menoch, Tom., IHHI. — — 9o LIBRI I PARALïPDM—ENON opus eft argentum de argento, opera fiant per manus artifi- y. Tut cum: & fi quis fponte offert, impleat manum fuam hodie, & in manu tU , offerat, quod voluerit Domino. . imperium . 6. Polliciaà funt itaque principes familiarum, & proceres tri- 13 Nuc pomen tuul buum Ifrael, tribuni quoque, & centuriones, & principes pof- fetffionum regis. 4, Quis 7. Dederuntque in opera domus (1) Dei auri talenta quin- univerfa pr que millia, & folidos decem millia: argenti talenta decem mil- Cepirus, ( lia; & zeris talenta decem, & o&to millia: ferri s. Bere tnillia talentorum. quoque ce ntun:a patres nolt 8. Et apud quemcumque inventi funt lapides, dederunt ia elt mora. 16. Domm thefauros domus Domini, per manum Jahiel Gerfonitis. 9. Laetatusque eft populus, cum vota fponte promitterent: fius , ut a quia corde toto offerebant ea Domino : fed & David rex la- ett, & tui tatus eft gaudio magno. : Io. Et benedixit Domi 17. d no coram univeríà mu!ti'üdine., & ilipas, u Univerfa h: in zeternuim. ait: Benedi&tus es, Domine Deus Ifrael patris noftri, ab zeterno Cum inger II. Tua eft , Domine, magnificentia, & potentiä, & gloria, 1. Dor atque victoria: & tibilaus: cuné&ta enim, qua in coelo funt, firorum, ( & 1n terra, tua funt: tuum Domine, regnum, & tu es fuper & femper omnes principes. 1o.lusce 19. Sdlc E (1) Dei. I»r edir. Sixr. legitur : Domini. diat mand enim manum, phrafi Scripture eft fa- Wniverfa Dederunt in tbefauvos , 6$c.) Ut fe- cerdotio initiare. Vide dictaJudic.17.4. ponerentur ad templi fabricam. ^0, Prs 6. Princpes familiarum. ) Vide di- Z^4biel Gerfonitit. ) klic enim cum €&a füperiori cap. num. r. Ortino duobüs filiis fuis Zathan, & Johel &O uU Principes. po[feffonmm.) Pr&feci ga- prepofitus erat thefauris domus Do- zz regig, praepofiti agrorum, vinea- mini. Vide füpra cap. 26. 22. & cap. ; eindej rum, & gregumregiorum. 23. 9. Dicitur Gerfonites, quia Levita 21. Imi 7- Selidos decem smill;a. ) Siclus erat erat,ex familia Gerfon filii Levi. femiuncia, hoceft, quatuor drachmz : 9. Promittervezt. ) Heb x hinc ficlus , flater , tetradrachmum fbonte offerremt. ,r'. & LXX. 3dem funt. Solidus vero erat tantum l 2. M('g'ni fexta unci? pars , indeque fextula di- Io. Zb «terzo in etezgum. ) 4 facu- er.&m lo, £5 s[aque $z fectlum , ut vertunt Pa- 9 füu tho; cebatur , & 73. folidi faciebant libram ; ninus, Vatablus, & habent etiam hzc enim duodecim uncias continet. W. Gafy 4Eris talenta , €5c.) 'Talentum five LXX. hoc eft per totam zterpitatem. W m f€cund3 effet eris , five auri, five argeati, l1I. 7u2 Domine efh] magniffcentta , 34- Prgj; AUA femper erat ponderis ejusdem , hoc €c.) 'Tu magnificus es , .& potens, eft librarum Romanarum centum vi- : &c. & te magnificare, & celebrare ï Ph(gr ginti quinque. debemus, &c. Kadem diverfis itera- GOTUm, uÀ Tnus j üt yn $. Dpvent? [unt dapides. ) Pretiofi ta phrafibus affe&um animi fancti Re- bes fcilicet, cujufmodi funt marmora. Qs d gis pro/dunt. ThOrtj vie, N CAPUT XXIXS' 9Y ius attifi. I2. Tuse divitiae, & tua eft gloria: tu dominaris omnium, ! odie, & in manu tua virtus, & potentia : in manu tua magnitudo, & imperium omnium. 'oCeres tri« 13. Nunc igitur, Deus nofter, confitemur tibi, & laudamus Icipes pof- nomen tuum inclytum. 14. Quis ego, & quis populus meus, ut poffimus hzec tibi enta quir- univería promittere? tua funt omnia, & quse de manu tua ac- lecem mil- cepimus , dedimus tibi. 1€ Cenrüm l 1$. Peregrini enim fumus coram te, & advense, ficut omnes patres noítri. *Dies nofiri quafi umbra fuper terram, & nulla*Sap. £5 derunt ia eit mora. p $^ ritis. 16. Domine Deus nofter, omnis haec copia, quam paravi- mitterent: mus , ut eedificaretur domus nomini fanéto t $ id rex Iae- uo, de manu tua eft, & tua funt omnia. 17. Scio, Deus meus, quod probes corda, & fimplicitatem udine, & diligas, unde & ego in íimplicitate cordis mei lztus obtuli ib sterno univerfa haec : & populum tuum, qui hic repertus eft, vidi Cum ingenti gaudio tibi offerre donaria. & goria 18. Domine Deus Abraham, & Ifaac, & Ifrael, patrum no- lo fünt, ftrorum , cuftodi in aeternum hanc voluntatem cordis eorum, es füper & femper in venerationem tui mens ifta permaneat. . Tug 19. Salomoni quoque filio meo da cor perfettum , ut cufto- n diat mandata tua, teftimonia tua, & caeremonias tuas, & faciat univerfa: & eedificet aedem, cujus impenfas paravi. ?T ) Ut f« icart. 20. Praecepit autem David univerízae ecclefi:e : Benedicite enim cum Domino Deo noftro. Et benedixit omnis ecclefia Domino , & johd Deo patrum fuorum : & inclinaveruntfe, & adgraverunt Deum, omus Do- & deinde regem. 1. & G 21. Immolaveruntque vittimas Domino : & obtulerunt ho- nuià [erita M 2 E locaufta Levi. ; & LXX' I2. Magnirudo, E& Ipperium omnimg. ) t2 Söwplz'cz't;zzem.) Sinceritatem cor- Hebr. & LXX. magnificare , 5 robora- dis, & affe&us Flebr. retitudizem 4 fit ve , feu cozforzare omnia. LXX. jufiitzam. gintPe 13. Confitemur tiþi.) Laudamus te, co. Bt deinde Regem.) Approbantes, ent Ctiam ut in fecunda verficuli partereperitur. que Rex nomine ipforum, & fuo co- ernitaterm. 14. Promittere. ): Elebr. fponte of- ram Deo füpplicabundus dixerat. Jo- ferre. fephus lib . ne ita ex- H/&'MI;A J .'cap. 9. in ( potens, ic. Peregrini enim [umus, &c.) Adeo. plicat. Verfi deinde «d Davidem omni- celebrate eorum, qu& damus, domini non fu- bus de bonis, qua z'pfa- regzante percepe- :[HS itefä' mus, ut vixbrevemrillorum ufum ha- vant, gratias cgerunt. finfi beamus , dum peregrinamur in hac 21. Tauros. mille,) Partim in ho- mortali vita. N locaufla, partim in hoüiaä pacificas, 42 923 LIBRIIPARALIP. CAP.XXIX. locaufta die fequenti, tauros mille, arietes mille, agnos mille, [ cum libaminibus fuis, & univerfo rituabundantiifime in omnem 1 Iírael. 2 ï 55. Et comede T 'unt, & bibrerunt coram Domino in die illo | 3Re£- cum grandi lzetitia. * Et unxerunt fecundo Salomonem filium r .- 2 "34 (pavid: Unxerunt autem eum Domino in h in pontificem. principem, & Sadoc 23. Seditque Salomon fuper folium Domini in regem pro David patre fuo, & cun&tis placuit: & paruit illi omnis Ifrael. Oblatis sl 24. Sed & univerfi principes, & potentes, & cun&i filii re- apparats. gis David dederunt manum, & fubje&ti fuerunt Salomoni regi. 25. Magnificavit ergo Dominus Salomonem füper omnem Ifrae! : & dedit illi gloriam regni, qualem nullus habuit ante I 0 j & ,f eum rex Ifrael. C 26. Igitur David filius Ifai regnavit fuper univerfum Ifrael. HO 3Reg 3. Drac eII 27. * Et dies, quibus regnavit fuper Ifrael, fuerunt quadra- - ginta anni : in Hebron regnavit fe türionibux ptem annis, & in jerufalem bus famil: annis triginta tribus. 28. Et mortuus eft in fene&ute bona, plenüs dierum, & di- $. Ea vbr ent t vitiis, & gloria, & regnavit Salomon filius ejus pro eo. 29. Gefta autem David regis priora, & noviffima fcripta funt mus De in libro Samuelis Videntis, & in libro Nathan prophetae, atque 4 " Àt in volumine Gad Videntis: locum, q. hoc edt in 3o. Univerfique regni ejus, & fortitudinis, & temporum, quse rrarum. .5 Al tranfierunt fub eo, five inïfrael, five in cun&is regnis te filius Uri LIBER : fequif quarum pars cedebat offerentibus in 24; Dederunt manum, ) Hebraice epulum , quod fignificant verba fe- habetur: Dederuzi manum ffb Salomao- 6. Afo . quentia, ebuzdantiffene iz omnem If ael. Culo fs ze Rege. Vulgata exponendo addidit, Cum ibaminibus füis.) Wide dida f'*bje&tt fuerune , ut ia porredio ma- .T. E« lum. cap. r$. num. $. nus fueritin fignum fubje&ionis. idy QUOd Er univerf2riru.) Servato ad unguem 29. I Libro Samzelis . . . & Nathban.) ritu facrificiorum, I. Scilicet & 2. Regum ; vel certe ht 22. Coram Domino.) INon coramar- libri Samuelis , & Gad non extant. (i) Dos ca; nullum enim atrium tanto populo Vide, quz diximus in Prolegomen. epulanti par effe potuiffet, fed Hierofo- Cap- ;'u E D Di lymis,loco, quem fibi Dominus elege- 30. Temporum , qu& iranfiersunt [ub eo.) rat ad epulas facrificiorum pacificorum. Id eft, laborum, afflidionum , & va- [ riorum cafuum. l C(M d Vide didia Deut. i. rr. & deinceps. 23. Uaxerunr fecundo Salomonem.)Pri- lp cuntis regnis rerra; umr.) H per- tl g mo enim unctus fu erat in Gihon per bolice di&um. Hiftoria illa comple- Y Qu Sadoc, & Nathan, &ebatvur non tantum res lfraelitici re- Ide i 'ut habemus 3. Wtis d eg. I. 39. gni, fed etiam externorum. :QU IX u u u R w 955 1005 tille Tüomnem LIBER SECUNDUS ; 3 in.die ill IPA ALI O em filum ENON, ; V Sadoc HEBR AICE DIBRE HAIAMIM. - . CAPUT.L egem pro nis Iftael, Oblatis mille boflis a Salomone in Gabaon, Dominus ii mo&fe i filii re- apparets dat ei petitam japientiam , additis divitiis , & gloria : Doni 1691. pof? qua currus , €? equites congregat. f omnerm )buit ante Onfortatus eft ergo Salomon filius David in regno fuo : jReg. LC & ( Dominus Deus ejus erat cum eo, & magrificavit s. z. h Irael. eum in excelfum. t quadme 2. Praecepitque Salomon univerfo Ifraeli , tribunis, & cen- turionibus: & ducibus, & judicibus omnis Ifrael, & principi- Ierufalem bus familiarum: /4. Et abiit cum univerfa multitudine in excelfum Gabaön, f , & d* 0 ubi erat tabernaculum foederis (2) Dei, quod fecit Moyfes fa- mulus Dei in folitudine. i'iþta fuat 4. * Arcam autem Dei adduxerat David de Cariathiarim in zReg. (5 a que locum, quem preeparaverat ei; & ubi fixerat illi tabernaculum, 6-17- hoc eft in Terufalem. 1.r ar. um quæ errarum. 3. Altare quoque aeneum , * quod fabricatus fuerat Befeleel ; ä;;w filius Uri filit Hur, ibi erat coram tabernaculo Domini, quod 55.1. LIBER nl & requifivit Salomon, & omnis Ecclefia. Hebraice 6. Afcenditque Salomon ad altare aeneum , coram taberna- ) Sdum- culo foederis Domini, & obtulit in eo mille hoftias, do addidit 7. Ecce au:em in ipfa no&te a re(io d* pparuit ei Deus dicens: Poüge ^tofil. ia, quod vis, ut dem tibi.- 4 Nuthur.) M 3 8. Dixit- | certe ! (1) Dominus Deus ejus erat cum eo. Iz edzz. Sixz. legstur tam y extat erat cum €o. f"""" Dominus legomet. (2) Dei. 4» edzr. Sixz. legetur : Domini. afortatus eff ergo.)Qux habentur 6. Coram tabernactlo. ) Erat. enim gütj/;lþ M') r. Co altare holocauftorum ante fores ta- quatuor hifce primis verficulis hujus capitis,clara funt ex di&is3 Reg3.t bernaculi. ] Ht $: Quod €$ requifivit Salomoz , &e. ) 7. Ecce aurem im ipfa molle.) Hmc ; cormp. le Id eft, adiit Salomon , & cetus o- explicata funt 3. Re mnis, qui cum illo erat. deinceps. g. 3. a num- 5. & ditia 94 LIBRIIL. PARALIPOMENON . $. Dixitque Salomon Deo: Tu fecifti cum David patri meo mifericordiam magnam: & conftituiíli me regem pro eo. . Nunc ergo, Domine Deus, impleatur (ermo tuus, quem Qrdinatis ) cum n pollicitus es David patri meo: tu enim me'fecifti regem fuper populum tuum multum, qui tam innumerabilis eft quam pul- vis terrae. 1 TY * Sap. 1o. * Da mihi fapientiam, & intelligentiam, ut ingrediar, & m 9. 19- egrediar coram populo tuo : quis enim poteft hunc populum i ?. Et t tuum digne, qui tam grandis eft, judicare? mens, &t 11. Dixit autem Deus ad Salomonem : Quia hoc magis pla- cuit cordi tuo, & non poftulafti divitias, & (ubftantiam, & glo- preepofitos ; *Nif riam, neque animas eorum, qui te oderant, fed nec dies vitee cum Davi plurimos: petifti autem fapientiam, & fcientiam , ut judicare tet fb do poffis populum meum, fuper quem conftitui te regem, 4. Sic 12. Sapientia, & fcientia data funt tibi: divitias autem & fub- ftantiam, & gloriam dabo tibi,ita ut nullus in regibus nec ante ffei, üt ( | te, nec polft te fuerit fimilis tui. E & fürmigan -13. Venit ergo Salomon ab nam, & a excelfo Gabaon in Jerufalem &L neomer coram tabernaculo foederis, & regnavit fuper Ifrael: 14. * Congregavitque fibi currus, & equites, & fa&ti funt ei fiüm, qua 53Reg. 10-26. mille quadringenti currus, & duodecim millia equitum, & fe- . Dom cit eos effe in urbibus quadrigarum, & cum rege in Jerufalem. eft enim [ 15. Praebuitque rex argentum , & aurum in Jeruíalem quafi 6. Qui lapides, & cedros quafi fy mum? ff comoros, quae nafcgntur in campe- ftribus multitudine magna. quantus e 16. Adducebantur autem ei equi de ZEgypto, & de Coa, a tantum, 1 . 7 Mitt negotiatoribus regis, qui ibant , & emebant pretio, 17. Quadrigam equorum fexcentis argenteis, & equum cen- auto, U: tum quinquaginta : fimiliter de univerfis regnis Gethaeorum, cCintho i Thecum | &a regibusf Syrize emptio celebrabatur. Dier me $. Sed r d Etrey fs - z CAPUT cp 5 umj -dqo. Ut ingrcdi | & 'egr;*didr. ) lït vimus 3. Reg. 10. a h. 6. & deinceps. Regem decet. ac phrafi Hebrazi Córam taäefndculo.) Hebr. 4e coraza À ut f Eabernaculo. 4X X. a facse tabernaculr, 6. »m's l explicant omne genus publica acuo- nis, & converfationis. Nàm tabernaculum fcederis tunc erat * d " I3. Venit ergo Szlómoz.) Qs hic ha- in Gabaon, ut patet ex num. 3. unde bentur ufque ad finem capitis, explicas C&t, l k Salqmon redibat,* Ielt n N AP, ää.& *« ^'de * o 36&'* 93 patri flieo 0 €0, CATUT ïïvw 1US, Quent Ordinatis pro templo edificando arcbiietlis €& operariis , S"lefomöæ 2em iuper cum rege Hiram comvenit de mitiendo erudito artifice, liguisque quam pul- ad templi firuciuram cedendis. "rediar, & I. chävit autem Salomon zedificare domum nomini Do- populom mini, & palatium fibi. *5 2. Et numeravit feptuaginta mi llia virorum portantium hu- 1915 plz- meris, & o&oginta millia, qui caederent lapides in montibus, preepofitosque eorum tria millia fexcentos. m &glo- dicens: Sicut egifti 4 Reg- dtes vitze 5.* Mifit quoque ad Hiram regem Tyri, cum David patre meo, & mififti ei ligna cedrina, ut cedifica-?: ? . judicare I ret fibi domum , in qua & habitavit : 4. Sic fac mecum, ut zedificem domum nomini Domini Dei m &fob- Déc ante mei, ut confecrem eam ad adolendum incenfum coram illo, & fumiganda aromata, & ad propofitionem panum fempiter- nam , & ad holocautomata mane , & vefpere, fabbatis quoque erufilem & neomeniis, & folemnitatibus Domini Dei noftri in fempiter- num , quae mandata funt Iífraeli. i fünt ei m & fe- «. Domus enim , quam zedificare cupio, ma gna:e& : magnus eft enim Deus nofter fuper omnes deos. rüfalem. dificet ei dignam do- 6. Quis ergo poterit praevalere, ut a& m quafi mum ? fi coelum, & coeli coelorum capere eum nequeunt: campe quantus ego fum , ut poffim zedificare ei domum? fed ad hoc tantum, vt adoleatur incenfum coram illo. *Coaj*ä erati in 7. Mitte ergo mihi virum eruditum, qui noverit op auro, & argento, zere, & ferro, & purpura, coccino, & hya- jm Cer« cintho, & qui fciat fculpere coelaturas,cum his artificibus, quos oruifi» mecum habeo in Judaea, & Jerufalem, quos præparavit David pater meus. 8. Sed & ligna cedrina mitte mihi: & arceuthina, & pinea e K* Ecrevit autemSalomon5c-y l'otum 8. Lgza. * arctttbina. ) Ex ju- nipero, fic LXX. at Pagninus, & caput explicatum eft 5.R eg.5. Vatablus ex Hebrao vertunt, 4egz2. n q. Fmmigauda aromata.) incenden- da, ut fumum odoratum faciant. Alias monui arborum , ftirpium , lincep animalium nomina, que in Hebreo d 6. Quis ergo poterie prd'vz:lerc £ )Quis textu habentur, varie admodum ex- f";[(,'ü.-f à tantum poterit? Sed ad boc tantum, && c.) Qua(ï di- plicari, nec fatis veram illorum figni- ync era cat, ad hoc tantum zdifico , ut ado- ficationem conftare poffe, quod acci- 3.un H leatur incenfum4 dit in voce tzy u3 éeroféim , qu hic 1 LIBRII PARALIPOMENON 96 18. Fecitq de Libano: fcio enim, quod fervi tui noverint czedere ligna de Libano, & erunt fervi mei cum fervis tuis, 1 ortarent, * gent : o 8l 9. Ut parentur mihi ligna plurima: Domus enim, quam cu- pio sedificare, magna eft nimis , & inclyta. puli 1o. Praeterea operariis, qui caefuri funt ligna, fervis tuis dabo in cibaria tritici coros viginti millia, & hordei coros to- Tephn. tidem, (1) & vini viginti millia metretas, olei quoque íata vi- ginti millia. . Ir. Dixit au tem Hiram rex Tyri per litteras, (iü'as miferat LLTos Salomoni: Quia dilexit Dominus populum fuum, idcirco te nm regnare fecit fuper eum. ejus, in loo 12. Et addidit, dicens: Benedi&ctus Dominus Deus Iírael, qui 2 Copit fecit coelum , & terram, qui dedit David regi filium fapien- g fu. tem , & eruditum, & fenfatum, atque prudentem , ut aedifica- ET ret domum Domino & palatium fibi. caret dotu 15. Mifi ergo tibi virum prudentem, & fcientiffimum Hiram, ginta, latih (2 ) Patrem meum, - 4 Borti 14. Filium mulieris de filiabus Dan, cujus pater fuit Tyrius, juxta mení ui novit operari in auro, & argento, zere, & ferro, & marmo- H altitudo ce re, & lignis; in purpura quoque, & hyacintho, & byffo, & coc- trinfecus a cino : & qui fcit ceelare omnem fculpturam, & adinvenire prudenter,quodcumque in opere necelfarium eft, cum artifici- — bus tuis, & cum artificibus domini mei David patris tui. T eept i tis inl 1s. Triticum ergo, & hordeum, & oleum, & vinum , qua gun £, pollicitus es, domine mi, mitte fervis tuis. lr Mozten 16. Nos autem caedemus ligna de Libano, quot neceffària tà Vifionis , habueris, & applicabimus ea ratibus per mare in Joppe: tuum abemuhor autem erit transferre ea in Jerufalem. . tali us It 17. Numeravit igicur Salomon omnes vi ros profelytos, qui abebatqm 'Wn. NOT, erant in terra Ifrael, poft dinumerationem, quam dinumeravit rigne M tri David pater ejus, & inventi funt centum quinquaginta tria frbam Beni m.iläia & fexcenti. & r 16. Fecit; - Dtant , fü pue—— & defunt 1) & vini viginti millia metretas. Hac verba ; edir. Sixr.. defumr. l, f& (2) Patrem. 4z edir. Sixt. legztur : ut Patrem meum. 2 Päïtim h; habetur; quidam enim putant 14395 mana , hoc eft , aque uncias 960., 6 Salin Lberof; efle fpeciem quamdam cedri: Vide Cornel. a Lapide opufculo de n n menfuris. 4 j TP [ ali buxum, alii juniperum interpre- 13. Hiram patrem mewn. ) Wide di- Ti ^. ReS tantur, nec defunt, qui fraxinum eífe velint. &a 3. Reg. 7. num. 15, & 14. Appel- ] 10. Metrezas.) Metretatantum con- lat eum 'P'yrius patrem fuum , &tate lpeä' * men fcilicet, & benevolentia. lil C tinet liquoris, quantum amphora R o- )N CAPU T II & IIL 97 Xlere [iems | »18. Fecitque ex eis feptuaginta millia, qui humeris onera portarent, & o&toginta millia, qui lapides de montibus ceede- rent ; quit qu 5 puli. : tria autem millig, & fexcentos præpc?ä i 3 85 opgrugïn po- fervis tuis CAPUT II | cotos t0- ue 1ata vi» »Temglum extruitur, cum porticu , *velo , & ante fores templi. duabus columm'.ï as miferat idcirco te TKCæpitSalomon dedificare domum Domihi in Jerufalem 3Reg. IE in monte Moria, qui demonftratus fuerat David patri 6- 1. ejus, in loco, quem paraverat David in * area Ornan Jebufaei. 2Reg. Iírael qui 4 s. t fapiet- 2. Coepit autem sedificare menfe fecundo, anno quarto re- gni fui. : I:Par. tadific- |. $. Et hec funt fundam 21.26. ehta, quae jecit Salomon, ut ædifi- caret domum Dei longitudinis cubitos in men - 3 $t Eiratny furg prima fexa- / ginta, latitudinis cubitos viginti. 4- Porticum vero ante frontem , quae tendebatur in longum i Tyris, 7 thartmo« juxta menfuram latitudinis domus, cubitorum viginti: porro altitudo centum viginti cubitorum erat : 'o, & coc- ,.& deauraylt eam in- invenite trinfecus auro mundiffimo. s. Domum | aytifici- T egptt. Salomon.) Yloc caput fa- il, !.Ef culum à Moyfe confirudum fuit ; n qu& tis intelligitur ex didis 3. Re- menfürarum enim ratio progreffutem- gum €. À poris mutatur. Duplum tamen nu- IÀ Mozstem Morzia. ) Qui dicitur nl merum cubitorum adhibuit Salomon ; eceffara ra Vifionis, Genef. 25. n -- ubi etiam nam cum tabernaculi Mofaici longi- e: tuum . habemus nominis hujus caufam. Orien- tudo effet cubitorum 3o. latitudo ve- tali urbis Jerufalem parti adjacebat, ro decem , templum Salomonis 6o. habebatque ad meridiem montem habuit longitudinis, & 2o latitudinis, 055 qïäi Sion. iNon fatis conflat , pertinue- 4. dliitudo centum viginti cuäitorum.) menvit , ritne ad tribum [juda, an vero ad Quanta fcilicet erat templi altitudo, nta t tribum.Beniamin: fünt qui Juda tri- utfentit Ribera, Barradius, "l'orniel- buant , funt etiam qui Beniamin. lus, & Abulenfis apud Salianum an- , Feote INec defunt , qui , ut urbem Terufa- no mundi 3024. num 3c. qui tamen [ lem , fic & templum partim in una, exiftimat altitudinem centum viginti partim in altera tribu fuiffe velint. eubitorum comprehendere turrim Vide Salianum tomo 3. anno mun- quadrilateram,que fupra reliqui templi :'äas yr di 3025. num. 15. 14. & 15. te&um triginta cubitis attollebatur. (culo d€ |dn area Ornan Jebufar. ). Nidehifto- Quod vero 3. Reg. 5. 2. dicitur tem- riam 2. Reg. 24. füb finem capitis. plum habuiffe triginta cubitos altitu- Vided 3. Ín menfura prima. ) Utendo ea dinis , intelhgendum eft a pavimen- : Appef" Ípecie menfurge, qua primo taberna- to ufque ad primum tabulatum. j gt Fal. cumo Com. Menocb. Tom. II N LIBBRI ID PAPRALIPOMENON 98 «. Domum quoque majorem. texit tabulis ligneis abiegenis, r* Ante & laminas auri obrizi affixit per totum, fculpfitque in ea pal- ï!' E quinque a mas, & quafi ca:enulas fe invicem comple&tentes. ] quinque U 6. Stravit 16, Necn quoque pavimentum templi pretiofiffimo marmore * Gdecore multo. eas capitiDus 7. Porro aurum erat p110batifïïmum, de cujus laminis texit catenulis int domum, & trabes ejus, & poftes, & parietes, & oftia : & cae- 1. pfas lavit cherubim in parietibus. . dextrs, & 8. Fecit quoque domum San&i fan&torum : longitudinerh cavit jachin juxta latitudinem domus : cubitorum viginti, & latitudinem fi- militer viginti cubit talentis fexcentis. orum, & laminis aureis texiþ eam, quafi Cufirutlt 9. Sed & clavos fecit aureos, ita ut finguli clavi ficlos quin- quagenos appenderent: coenacula quoque texit auro. labrorun IO. Fecit etiam in domo San&ti fanCtorum cherubim duos, opere ftatuario: & texit eos auro. 1, D'Ecit q II. Als cherubim viginti cubitis extendebantur, ita ut una ala haberet cubitos quinque, & tangeret parietem domus: & 1 & altitudinis, altera quinque cubitos habens, alam tangeret alterius cherub. I2. Similiter cherub alterius ala quinque habebat cubitos, & 2* Maré tangebat parietem: & ala ejus altera quinque cubitorum, alam rotundum r cherub alterius contingebat, & funiculu 13. Igitur alae utriusque cherubim expanfze erant, & exten- E debantur per cubitos viginti: ipfi autem ftabant ere&tis pedi- lts queda vum maris bus, & facies eorum erant veríze ad exteriorem domum. & Etip *Mat. z4. *Fecit quoque velum ex hyacintho, purputa, cocco, & Qquomum tri 275* byffo, & intexuit e1 cherubim. p 15. Ante dentem : [ $. Demwum quoque majorem. ) Prio- gnationibus diftinguebantar , . auro ex- rem templi partem ; quam appellant ornavit Salomor, ——.—— Vide Darrad. to m. 1 fa5ila, in qua altare thymiamatis. 2. lib.'3. cap. 25. 7 . Dusnq CuMdbiegnis.) Sed immixtis laquea- 14. Fecit quoque velum. ) Abuïenf. fitem Qpitis ribus cedrinis , ut dicitur 3. K'eg: 4. 9. in hoc cap. putat unum tantum fuiffe Carenulas. ) Exxant enim. palma jun- velum templi, quod ad ingreifum in 3 nun, qe &e ordine catenato. Simile quid- W. [n orgg C Sanda effet expanfum. Janfen, etiam Concordime Evanoe. unum W rpficant F dam dicitur de capitellis columnarum I43- 4 3. Reg. 7. 17. Quafi i modum vens, tantum velum agnofcit, fed illum con- l ALQ inquit, &f eazemarum fibi imvicem miro ftituit àd ingreflum in Sanáa San&o- f rR rdine contexrarum. rum. Verius videtur fuiffe duo vela, &um, u L fen 9. Sicles quinquagenos, ) Ducento- quod multi tràdunt auGores apud Bar- &tf a rum aureoruüm noflratium. rad. loco cit. cap. 23. quorum alte- Lapidiyy. LUE Cenacula quoque texir auro, ) Cuem- rum eílfet ante San&a , alterum vero admodum templum inferius , fic & ante San&a San&orum. Dtm , Vi;lc plura erdyin altà fuüperiores domos duas , qua conti- apud Barrad. loc. cit. 9AU R o ÜN CAPUT II & IV. 93 i lii 15. * Ante fores etiam templi duas columnas, quze triginta, Teremr æmæm j& quinque cubitos habebant alti & tudinis: porro capita earum, $4509 quinque cubitorum. 110 marmöre 16. Nec non, & quafi catenul asin oraculo, & fuperpofuit eas capitibus columnarum : malo aminis texit granata etiam centum quæ catenulis interpofuit. lia &ce- '17. lpfas quoque columnas p ofuit in veftibulo templi, unam a dextris, & alteram a finiftris: eam , quz a dextris erat , vo- ngitudinem itudinem fi- cavitwjachin ; & qua ad 1zvam , Booz. &, quai CAPUT IV. Conf!ru&lio altaris &nei , maris fufllis , decem concharum , cande- ficlos quin« TO. labrorum , menjarum , phialarum, ac ceterorum , que ad ibim duos, iemplum , ejusque ornatum. pertinebani. — Ecit quoque altare aeneum viginti cubitorum longitudi- , la ututa domus: & z:F nis, & viginti cubitorum latitudinis, & decem cubitorum altitudinis. us cherüb. cubitos & 2.* Mare etiam fufile decem cubitis a labio usque ad labium, 53Reg. rotundum per circuitum, quinque cubitos habebat altitudinis, 7. 23- um am & funiculus triginta cubitorum ambiebat gyrum ejus. . Similitudo quoque boum erat fubter illud, & decem cu- LU extete bitis quaedam extrinfecus caelaturze, quafi duobus verfibus al- ettis pec vum maris circulbant. Boves autem erant fufiles : truty. 4. Et ipfum mere fuper duodecim boves impofitum erat, , C0C0; quorum tres refpiciebant ad Aquilonem, & alii tres ad Occi- I so Aänte dentem : porro tres alii Meridi em, & tres, qui reliqui erant, EETDES N2 . Orien- Barrad. tot« 13. Dzas columnas.) klec ufque ad rat Exodi 2o. 26. ubi habemus : Nox ajcendes per gradus ad altare meum , me Abulenf. finem capitis explicata funt 5. Reg. 7. antum fuitie a num. 15. & deinceps. revelerur turpitudo . 112. Jofephus lib, norellum i1 16. Lo oraculo.) Pro, ficut. iz oraculo; 6. de bello Jud. cap. 6, — A4fcen/us , in- ut explicant Emanuel Sa, & Miriana. quit, m e/rare paulatim arduns rejups- zabatur. Itaque per pavimenti po, wnum. Ltare eneum. ) Yntrinfecus tamen dillun cot* d ex lapidibus impolitis confiru- acclivitatem, non per gradus afcen- 83 San0 &um, ut fervaretur lex Exod. 20. 25. debatur, quem modum etiam tradit quehoecpracipiebat, fí aItare lapideum Abulenf, in hoc eap. qu&ít 7. funt fe duo Y6 tamen qui putent afcenfüm ad altare as pud DAP^ feceris mibi , adificabis illud de filiss pergradus patuiffe. Videdica Exod. orurm alte« japidióus. 20. num. ultimo, verum YO Decem cubitorum altitadinis. ) Ut fa- cerdos in altari facrificaret , non afcen- 2. Mare etiam f'ufile. ) Explicata funt Vij pl debat per gradus ; quia id vetitum e- hac 3. Reg. 7. num« 25. & d?ijxceps, x60 LIBS5SBRI JL PIARAL,IPOMENON V y6. Breb örientem, habentes mare fuperpofitum :. pofteriora autem boum erant intrinfecus fub mari. lomoti (1) ! ] [imo. $. Porro vaftitas ejus habebat menfuram païmi, & labium illius erat quafi labium calicis, vel repandi y7. Ia 168 tria millia metretas. li, capiebanue Sodut, & $ 6. Fecit quoque conchas deceni: & pofuit qpinque a dextris 3 1. Erat - & quinque a finiftris, ut lavarent in eis.omnia, quae in holo lgnoraretut .Cauftum oblaturi erant: porro in mari facerdotes lavabantur. 1. Feat 7. Fecit autem & candelabra aurea decem, fecu ndum fpe- peum, & m ciem , qua (1) juffa erant fieri, & 20, Cand pofuit ea in tenï1plo, quinque a dextris, & quinque a finiftris oraculum j $. Nec non & menfas decem, & At Etfl pofuit*-feas in templo, quin- que a dextris, & quinque a finifiris : phialas quoque aureas oms de a centum, r 2 Thy 9. Fecit etiam atrium face - dotum, & bafilicam grandem: lo ex a & hoftia in bafilica, quae texit aere. IO. Porro mare eftin Sanf pofuit in latere dextro contra Orientem ad que compl Meridiem. Donni. ir. Fecit autem Hiram lebetes, & c/reagras, & phialas: & complevit omne opus regis in domo Dei. 12. Hoc eft columnas duas, & epiftylia, & capita, & quafi Olltis b lum i quaedam retiacula, quae capita tegerent fuper epiftylia. 13. Malogranata quoque quadringenta, & r etiacula duo, ita LP ut bini ordines malogranatorum fingulis r * Noht etiaculis j ungeren- | tur, qu& protegerent epiftylia, & capita columnarum. füus, furis dom 14. Bafes etiam fecit, & conchas, quas fuperpofuit bafibus. . "of t$. Mare unum, boves quoque duodecim fub mari. 16. Et pritcipes Tufilen, v ( 1) juffa erant. 1» ed;z. Si;z-t. fegrtzr : jufferat. Vidj quia 46. Fect quoque conchbas decem. Ex- x YI. Creagras.) Creagras, xetayeac plicata funt etiam haec eodem cap. Grgci eas dicunt, quas fufcinulas Lia- (t) Hiry num.27. & deinceps. tini appellant ,^ & infílrumentum eít 2* Candelaóra aurea, ) Vide di&a 1. extrahende ex aheno fervente carni 164 le 4 Paral »8. r5. accomodatum. 8. Menfas num. t6. :(ecem.) Vide di&a ibid. 12. Colennza: dua:.^) De hifce dua.- bus columnis , & earum ornamentis t p Phialas.) Quid fint phialz, diximus diximus 3. Reg. 7. num. 15. & dein- . 17. In » Xod. 25. 29. ceps. l 9. Bafilicam grandem.) Atrium ina- [ 14. Bafes etiap ) Di&àum eft de V. Mp jus, quod atrium Levitarum ambibat. bafibus ibid. num. 27. & deinceps. 1 Siforim. N G AXPUT IV & Vi YOf I0rà. auem B 16. Et lebetes, & creagras, & phialas.. Omnia vafa fecit Sa- lomoni (1) Hiram pater ejus in domo Domini ex aere mundif- ) & ïablum imo. Splebatuue 17. In regione Jordanis fuit ea rex in argillofa ter fa, inter Sochot, & Saredatha. - T dextrisg -38. Erat autem multitudo: vaforum innumerabilis, ita ut ? In holo- ignoraretur pondus eris. vabantur, 19. Fecitque Salomon omnia vafa domus Dei, & altare au- ndum fpe- reum, & menías, & fuper eas panes propofiüionis: » quinque 20. Candelabra quoque cum lucernis fuis , ut lucerent ante oraculum juxta ritum ex auro puriífimo : plo, quit- .21. Et florentia quzedam, & lucernas, & fbrcipes aureos: UC aureas omnia de auro mundiffimo fa€ta funt. 22. "'hymiateria quoque, & thuribula, & phialas, & morta- rrandem: riola, ex auro puriffimo. Et oftia caelavit templi interioris, id eft, in SanCta San&orum: & oftia templi forinfecus aurea. Sic- entem ad que com . pletum eft omne opus; quod fecit' Salomon in domo Dominl. hidas: & CAPUT V. Oblatis plurimis donariis , arca continens tabulas Moyfi in oracu- A quif ' lum inducitur, unde gloria Domini implevit templum. ld. . duo, ità Ntulit igitur Salomon omnia, qusze voverat David pater jReg. ingeret ïfl fuus, argentum; & fauris domus Dei, aurum, & univería vafa pofuit in the- 7 $- 1 1 bafibus. 2. *Poft quee congregavit majores natu Ifrael, & cun&tos 3Räg. principes tribuum , & capita familiarum de filiis Ifrael in Je- 8- 1 E rufalem, ut adducerent arcam foe — d : deris Domin; c?e civitate Da- vid, qu& eft Sion. r : N lol 3 m Ven-e?-«-t | yityat inulas La- (1) Hiram pater ejus. In edit. Six , veräzz : Pater ejus defunt. l16. Hiram pater ejmi.) Vide di&da o1. Flerestiz, ) Flores hliorum in entum d num. In Hebrzo eft, candelabris. nte carmi Cdp. .2. 13. 4ihiz. Forte cognomen hujus artifi- 22. Thymiattria, ) Acerrg , in qui- hice dut» cis erat 4427 , feu Abiz. - bus thymiama adolebatur. L maments Mortariola.) Yirant fcutelle , qui bus 17. I5 regione forddkix , &6c. ) Vide fimila in facrificiis excipiebatur, & kit- di&a cap..7. num. 46. 3. egum. l. Nrulit 1gstur. Salomon , £56. ) Quæ le& d 20. 4nte eraculum. ) Ante Sanca hic habentur ufque ad numerum San&orum. noqp 16. :epetita funt ex 3. Reg. 8« 102 LIBRKRI ID PARALIP-OMENON 3. Vénerunt itaque ad regem o * n foblime t lemni menfis feptimi. mnes viri Ifrael in die fo- Domnum & 4. Cumque veniffent cunt&ti feniorum Iíra els portäverunt uoniam bo Levitcee arcam, Jeretur ia s, Et intulerunt eam, & o mnem patatüram 'tabernaculi. u Ne p Porro vafa fanGtuarii, lipinen. - C facerdotes cum Levitis. qu3 erant in tabernaculo, portgverunt 6. Rex autem Salomon, & univerfus coetus Ifrael, & ommeäï qui fuerunt congregati ante arcam , immolabant arietes, & bo- Dueitit $ ves absque ullo numero: tanta enim erat multitudo vi&imarum : 7. Et intulerunt facerdotes arcam foederis Domini in locum | þrom-imwz'; fuum, id eft, ad oraculum templi, in San&a San&torüm fubter alas cherubim : L Uhcf ' 8. Ita ut cherubim expandereht alas fuas fuper IoCuni, in cili quo pofita erat arca, & ipfam arcam tegerent cum vettibus fuis, 1. Epo : 9. Vettium autem, quibus portabatur, arca, quia paululum dbiin perp longiores erant, capita parebant ante oraculum: fi vero quis 4. Eroy paululum fuiffet extrinfecus, eos videre non poterat. Fuit ttudia T itaque arca ibi usque in praefentem diem. 4, Bene 1o. Nihilque erat aliud in arca, nifi duae tabulaee, quas po- fuerat Moyfes in Horeb, quando legem dedit Dominus filiis Darid pit M À d lírael egredientibus ex JEgypto. 11. Egreffis autemifacerdotibus de fan&uario (omnes enim elep aivit &2 Qomuis facerdotes, qui ibi potuerant inveniri, fanCtificati funt : nec ad- vt efet du huc in illo tempore vices, & minifteriorum ordo in ter eos di- 6. Sed. vifus erat.) wid, nt .12. Tam Levite, quam cantores, id eft, & qui füb Afaph erant, & qui fub Eman & qui fub Idithun , filii, & fratres eo- ?. Cum fet domr rum, veftiti byffinis, cymbalis, & pfalteriis, & citharis con- crepabant, ftantes ad orientalem plagam altaris, & cum eis fa- 9. D M &iificare cerdotes centum viginti canentes tubis. Ttodi haby 13. Igitur cun&tis pariter, & tubis, & voce, & cymbalis, & 9.Sed organis, & diverfi generis muficorum concinentibus, & vocem E egïEditur - in It. Santl;ficati funt. ) Munda*runt, dum ad praxïmk erantrevocata; itaque purificarunt fe, ut miniflrare poffent, omnes indifcriminatim miniftrarunt. - Q5 fües ne facerdotes deeffent vicimis, que UTOHUm | macabantur. 142. Qui fa) Afzph erant , 65c. ) De Orini ] Afaph, alifque Cantoribus multa ha. iNec 2dbuc iz illo tempore- Qi:es. ) Que bemus fupra 1. Paral. toto cap. og. It T de ordine miniflrandi per vices ftatuta 13.. boplerezur domuss Dei nube) Mi fuerant a Davide r. Paral. cap. 24. nec- J : Deibit q de j. Reg. g. num. 10, & ibi dicta. LT:mc $ N CAPUT V.& VL HsE In dje fo- in fublime tollentibus, longe fonitus audiebatur, ita ut cum Dominum laudare coepfent & dicere: Confitemini Domino Tverynt quoniam bonus, quoniam in seternum mifericordia eJus im- pleretur ita domus Dei nube, Jernaculi, 14. Ne poffent facerdotes ftare, & miniftrare, propter ca- Ttavetunt liginem. Compleverat enim glorla Domini domum Dei. Ó omes, CA PUT VvI es. &L DO Benedicit Salomon populo lrael gratias Deo agens de. impletioue Limarum 1 locum promiffionis fatie David ; oratque [upplex coram multitudin m fubter ul orantium in eo templo voota Deus exaudiat XCurt, Tf Unc Salomon ait : Dominus pollicitus eft, ut habitaret in ;Reg. p caligine: 9.12« |bus fuis, raulalum 2. Ego autem zedificavi domum nomini ejus, ut hab1taret ibiin perpetuum. €t0 qu Et convertit rex faciem fuam, & benedmt univerfze mul- H titudini Ifrael (nanr omnis turba ftabat intenta) & ait : 4. Benedictus Dominus Deus Tírae!, qui quod locuïus eít us po- David patri meo, opere complevit, dicens : usf 5. A die, qua eduxi populum meum de Terra JEgypti, non elegi cxv1tatem de cun&tis tribubus Ifrael, ut æd]hcavetur in es enim ea domus nomini meo, neque elegi quemquam alium virum, nec ad ut effet dux in populo meo Ifrael, e05 dl« 6. Sed elegi Jerufalem , ut fit nomen meum in ea, & elegi David, ut conftituerem eum füper populum meum Ifrael Afiph A. Cumque fuiffet voluntatis David patris mei : ut sedifica- ttes €0 ret domum nomini Domini Dei Ifrael , 15 COf* $. Dixit Dominus ad eum : Quia hzec fuit Voluntas tua, ut sf* sedificares domum nomini meo, bene qmdem fecifti hujufce- modi habere Voluntatem : jlis, & Sed non tu sedificabis domum, verum filius tuus, qui yocem egledltur de lumbis tuis, ipfe sedificabit domum nomini meo. W — 1o. Compleévit ergo Dominus fermonem fuum, quem locu- - tus fuerat: & ego fürtexi'pro David pàtre meo, & fedi fuper itaque vannit thronum Tfrael, ficut locutus eft Dommus,& sedificavi domum «.) De Domml Dei ï:ü ael. ulta ln ^ 1r. Et pofui 1n ea arcam, in qua eft pa&tum Domini , quod pepigit cum filiis Ifrael. m Stetit 7) ) Vl" Jlält L. Tone Salomen ait , &c.) Lotum hoc caput explicatum eft. 3. Regum $ 'LIþBRI IE:,PAR ALIPOMENON 104 I2. Stetit ergo coram altare Domini ex adverfo univerfae , Si p multitudinis Ifrael,.& extendit manus fuas. cabunt enm 3. Siquidem fecerat Salomon bafim eeneam, & pofuerat craverint no eam in medio bafilicae, habentem quinque cubitos longitudie a, Tu 6X nis, & quinque cubitos latitudinis, & tres cubitos altitudinis: Tfr;d, & re ftetitque fuper eam , & deinceps flexis genibus contra univer* eorum. fam multitudinem Efrael, & palmis in coclum levatis, »ó. Si at * 14. Ait * Domine Deus Ifrael, non eft fimilis tui Deus in puli, : depr Mach. coelo, & in terra: qui cuftodis paCtum, & mifericordiam cum & converi : ?. &: fervis tuis, qui ambulant coram te in toto corde fuo. z. Exiud 1s. Qui preeftitifti fervo tuo David patri meo qucecumque & populi toi locutus fueras ei : & quae ore promiferas, opere complefti, diantur: & * ficut & prsefens tempus probat. fidendum. s Ifrael imple fervo tuo paträ 16. Nunc ergo, Domine Deu a. * Fam meo David , quaecumque locutus es, dicens: Non deficiet ex auiugo, & | te vir coram me, qui fedeat fuper thronum Ifrael : ita tamen portas obfed fi cuftodierint filii tui vias meas, & ambula erit : ficut & tu ambulafti coram me. * * verint in lege mea; 19 Si gt 17. Et nunc, Domine Deus Iírael, firmetur fermo tuus, d. fcens plagat quem locutus €s fervo tuo Davi in domo ha 18. Ergone credibile eft, ut h abitet Deus cum hominibus 3. Tu& fuper terram ? Si coelum ,. & coeli coelorum non te capiunt, & propiat quanto magis domus ifta, quam zedificavi ? clas orationetn fervi nolïi eum h 19. Sed ad hoc tantum fa&ta eft: ut refpi tlorum hom tui, & obfecrationem ejus, Domine Deus meus; & audiasx pre- * Utti ces, quas fundit famulus tuus coram te : DUs vivunt 20. Ut aperias oculos tuos fuper domum iftam diebus, ac 3. Exte no&ibus, fuper locum, in quo pollicitus es, ut invocaretur venent d | nomen tuum., * Propter m -9r. Et exau dires orationem, quam fervus tuus orat in eo, & exaudias preces famuli tui, & populi tui Ifrael. Quicumque t adorave oraverit in loco ifto, exaudi de habitaculo tuo , id e&,kde coe- * W—N——- lis, & propitiare. ?). Zrgpo, 22. Si peccaverit quispiam in, proximum fuum, & jurare T'tam ) quaf contra eum paratus venerit, feque maledi&to conftrinxerit co- - DW f tam altare in domo ifta :- 8 P 30 es judicium fervorum tuorum, Tnifist u 25. Tu audies de ccelo, & faci fatim vfb ita ut reddas iniquo viam fuam in caput proprium , & ulciíca- lofjetm ) Vent(' ris juftum , retribuens eis (ecundum juftitiam fuam. Em 24. Si Tuginem dl ljl *(üng r N i -CAPUT VL 1e$ uiierfe | 24. Si fuperàtus fuerit populus tuus Ifrael ab inimicis ( pec- cabunt enim tibi) & converfi egerint poenitentiam, & obfe- : pofüerat craverint nomen tuum , & fuerint deprecati in loco 1fto : loneitudi 25. Tu exaudies de coelo, & propitiare peccato populi tui Ititudinis: Tífrael, & reduc eos in terram, quam dedifti eis, & patribus : Univer- eorutm. y 26. Si claufo ceelo pluvia non fluxerit propter peccata po- i Deu in puli, & deprecati te fuerint in loco ifto, & confeffi nomini tuo, diam cum & converfi a peccatis fuis, cum eos afliixeris : h 27. Exaudi de coclo, Domine, & dimitte peccata fervis tuis, ecümque & populi tui IHfrael, & doce eos viam bonam, per quam ingre- :omple[h'? diantur : & da pluviam terrae, quam dedifti populo tuo ad pof- fidendum. * tQo paträ 498. * Fames fi orta fuerit in terra, & peftilentia, eerugo, & "Infr. ficiet ex aurugo, & locufta, & bruchus, & hoftes; vaftatis regionibus, ?? ?. t2 tamen portas obfederinþ civitatis, omnisque plaga, & infirmitas pref- s oge ID6 ferit ; » 29. Si quis de populo tuo Tfrael fuerit deprecatus, cano-- 30 (QU$, fcens plagam , & infirmitatem fuam, & expanderit manus fuas in domo hac: .minibus dies de coelo, de fublimi fcilicet habitaculo tuo, 30. 'Tu exau capiUtiLs & propiiare, & redde unicuique fecundum vias fuas, quas nofti eum habere in corde fuo (tu enim folus nofti corda fi- M ? m fetvi liorum hominum.) j pre 41. Ut timeantte, & ambulent in viis us cun&is diebus, qui- bus vivunt fuper faciem terree, quam dedifti patribus noftris. bus, 4 42. Externum quoque, qui non eft de populo tuo Ifrael, fi Caretur venerit de terra longinqua, propter nomen tuum magnum, & propter manum tuam robuftam , & n 60 þrac-hium tuum extentum , & adoraverit ig loco Wiüo: yumqu D 3 de « 5»Tu 23. 4Erugo.) E2»mdem vocem He- to urente fpice pallefcuntþ, & sris co- bream , quam hic habemus, hoc eft lorem affumunt. Vide Riberam in quat cap. 4. Amos num. 20. & z. yit o 3-1 B—Tw /&id;zp/:on noneï Interpres 3* Rec. 9. 37. corruptum aerem vertit. Jurugo. ) Hebr. eft zpïw jeraquon , Significat autem hac vox Hebraza ari- quam etiam vocem rubiginem, aru- orutf» ditatem ,/fubiginem , fegetum percuf- ginem , aut auruginem interpretantur. fionem;, vento orientaliflante, & fpi- Aurugo vox Latina vitium fegetum jcic cas exficcante, antequam maturefcant. indicat, cum pracedente ariditate in ! AMruginem dixit interpres, quia ven- pallorem vertuntur, & in colorem auri. " B;H. cuna Com. Menoch, Tom. III. O N 106 LIBRIIL PARALIFOMENON 452. T u exaudies de coelo firmiifimo habitaculo tuo, & facies L cuncta, pro qui bus invocaverit te ille peregrinus: ut fciant Po]i d omnes populi terrae nomen tuum, & timeant te ficut populus & pinm tuus Ifrael, & cognofcant, quia nomen tuum invocatum eft ; J lüaiti fuper domum hanc, quam &edificavi. E 24. Si egreífus fuerit populus tuus ad bellum contra adver- farios fuos per viam, in qua miferis eos, adorabunt te contra LU viam, in qua civitas haec eft, quam elegifti; & domus, quam dit zedificavi nomini tuo: " veftas Dot 55. Tu exaudies de coelo preces eorum, & o 3. *Ne & ulcifcaris. bf&crationerh? Quod itp: 36. Si autem peccaverint tibi (*neque enim eft homo, qui 3; Sed | PA ï » Eccl non peccet) & iratus fueris eis, & tradideris hoftibus, & capti- & glorat U LI a€ duxerint eos in terram longinquam , vel certe , quae juxta tam fupe ]Oa. eü 5 verunt D ;-: e. 37. Et conver fi in corde fuo,in terra, ad quam captivi du£&ti fericordia fuerant, egerint poenitentiam , & deprecati te fuerint in terra 4. lx Captivitatis fuae, tam Dom dicentes: Pe»rccavimus ; iniquke fecimus, injufte egimus: .M 38. Et reverfi fuerint ad te in toto corde fuo, & in tota ani- millia, q mà fua, in terra captivitatis fuze, ad quam du£ti funt, adora- D(fi I*€X4) | bunt te contra viam terrae fuze: quam dedifti patribus eorum, 6. Saec & urbis, quam elegifti, & domus, quam sedificavi nomini tuo: Ofganis c 39. 'Tu exaudies de coelo, hoc eft, de firmo habitaculo tuo, )ommum preces eorum, & facia$ jtïdicium;& dimittas populo,tuoi,quam- .aïlïd Car vis peccatori : I$ ane e 4o0. Tu es enim Deus meus : aperiantur , quzefo, oculi tui, ^. Sat & aures tuce intentae ' fint ad orationem , quze fit in loco ifto. omini " *P fa. 41. * Nunc igitur confurge, Domine Deus, in requiem tuam, Qquia alis 133- tn, & arca fortitudinis tuze : facerdotes tui Domine Deus, in- duantur falutem , & San&ti tui leetentur in bonis. cau&;ï T. 42. Domine Deus, ne avertaris faciem chrifti 4tui' ; memento 3ifericordiarum David fervi tuïio ^th V ntias. Ocatuyg " Ms hg li P P m T " F .CAPUT Ek)næ Saï p Um OCCUPI L 41. Conízrg 3 e Domine Deus in requiem ad finem capitis ex V'Pfalmo i Bh. 9 Q $447 J -Slu.xinyta funt hac vesbaufque ubi eà expïigabimus-e ïïfum 1 3125 N 5j h34 A Lj *SXSC iQ7 ) & facies C .f.X PU'T- VIL. At feiant þch äervomfa celef!i i [o) ene facrificia , Dei majeflas templum snplet ; 1t populus ycatum eft & plurimis immolatis bofliis , templi dedicatio Jeptem diebus ce- lebratur, dieque olavo fit colle&a: Dominus autem Salomont ira adver- revelat , fe ibfius orationem exaudi[]e. te contta Umque completfet Salomon fundens preces,i1gnis defcen- Qu5, quat I.C dit de coclo, & devoravit holocaufta, & victimas, & ma- jeftas Domini implevit domum. e crationert, * . 2. * Nec poterant íacerdotes 1 ngredi templum Domini, eo Nlach quod impleffet majeftas Domini templum Domini. homo, qui 3. Sed & omnes filii Ifrael videbant defcendentem ignem, 2u i. 5, & apte & gloriam Domini fuper domum : & corruentes proni in ter- que juxta ram fuper pavimentum ítratum lapide adoraverunt, & lauda- verunt Dominum: Quoniam bonus, quoniam in fæcuïum mi- ptvi duci fericordia ejus. at in terra &i m as CO- 4. Rex autem, & omnis populus, immolabant vi X us injle ram Domino. P $. * Ma&avit igitur rex Salomon hoftias, boum vi ginvtï duo Bäego p tota ani- millia, arietum centum viginti millia: & dedicavit domum ?* ^? nb adore Dei rex, & univerfus populus. yus eoruit» 6. Sacerdotes autem ftabant in officiis fuis: & Levitoe in omini Q0o: organis carminum Domini, quae fecit David rex ad laudandum tculo tuy Dominum: Quoniam in aeternum mifericordia e;us, hymnos tuo quam- David canen:es per manus fuas: porro facerdotes canebant tu- bis ante eos, cun&tusque Ifracl ftabat. ;, OCu]i Wi) 1. San&tificavit quoque Salomon medium atrii ante templum Joco ifto Domini : obtulerat enim ibi holocaufta, & adipes pacificorum : giem u quia altare aeneum , quod fecerat , non poterat fuftinere holo- | b peus, I caufrg , & facrificia, & adipes. O5 8. Fecit ; qemenie "jeff as Domiäi lmþlevit domum.) ex 3. Re I plicavimus. g. 8- 65. &dei'nceps,, ubi ex- Augufla fcilicet nubes corufca, & rutilans. Vide Exod. 40. 33. ubi 6. In officiis [uis.) Hlebr. & Grazc,. vocatur gloria Domini , ut etiam alibi. per cuflodias fzas , nempe diftributi per La d P Nec poteramt facerdotes ingredi turmas fuas fungebantut finguli offi- femplzim. ) Reverentia impediti divi- cis fyisii -^ Ip organi:.) Habebant pre mani- n&gloriz San&um locum , id eft tém- bus muficainítrumenta, quz pulfabant: eAVT plum occupantis. $- M^ at icieur , 6c. ) Hiacufque pledris , aut manu, & fimul Deilau- fi ml j ad verfum undecimum repetita. funt, des concineþant.l' 108 LIBRI TL -PARAAL'IP'O!MENON NEFIERITINNC R M . &. Fecit ergo Salomon folemnitatem in tempore illo feptem haC quamf diebus, & omnis Iírael cum eo, ecclefia magna valde, ab in- tradam eam 1 at, Et dor troicu Emath, usque ad torrentem JEgypti, 9. Fecitque die o£tavo colle&tam , eo quod dedicaffet altare bus, & dicen & domy hui feptem diebus, & folemnitatem celebraffet diebus feptem. efi 1c. Teitur in die vig dl motertio menfis feptimi dimifit popu- n, Refpen 3trum füott los.ad tabernacula fua, leetantes, atque gaudentes fuper bono, quod fecerat Dominus Davidi, & Salomoni, & Itraeli populo derunt deos : : fuo, venerunt fur 3Reg. 1r. * Complevitque Salomon domum Domini, & domum y) regis, & omnia, qua difpofuerat in corde fuo, ut faceret in domo Domini, & in domo fua, & profperatus eít. A?dlf(ä?w í I2. Apparuit autem ei Dominus no£te, & ait : Audivï Ot2- at tribula tionem tuam, & elegi locum iftum mihi in domum facrificii. / 13. Si claufero coelum, & pluvia.non fiuxerit, & mandavero titlria & preecepero locuftae, & devoret terram, & mifero peftilen- tiam in populum meum : 14. Converfus autem populus meus, fuper quos invocatüm eft nomen meum , deprecatus me fuerit, & exquifierit faciem L IXplets domu meam, & egerit poenitentiam a viis fuis peffimis, & ego exau- Civitat diam de coelo, & propitius ero peccatisï eorum, & fanaþo ter- " tare jbi Tam corum. 3- Abl]ï ( 1$. Oculi quoque mei erunt aperti, &' aures meze erectae ad orationem ejus, qui in loco ifto oraverit. 4 Etodi Witifrmas z 16. Elegi enim, & fan&tificavi locum iftum, ut fit nomen meum ibi in fempiternum 3 &,permaneantïoculi mei, & cor N*— meum ibi cun&tis diebus. | ? Cïvitatf; i lag 17. 'Tu quoque fi ambulaveris coram me, ficut ambulavit David pater tuus, & feceris juxta omnia , qua praecepi tibi, vclentiæfxgnisl * UO Cüm vj & juititias meas , judiciaque fervaveris : MU tbernus . -18. Sufcitabo thronum regni tui, ficut pollicitus fum David aSOQ dl d patri tuo, dicens: Non auferetur de ftirpe tua vir, qui fit prin- ; t jure at ceps in lírael. Tnone acceper; 1 3d tem I9. Si autem averfi fueritis, & dereliqueritis juftitias meas, & praecepta mea, quae propo axanus. Aïi fui vobis, & abeuntes (f:ryieritis & dfo, qua diis alienis, & adoraveritis eos. iàmo: h ; hie Tnt, Salomo, omum 20. Exfelllam VoS detærra meaq : ihlam vd;edi*—vobis, :&d hanc, Qu ans, u flbi um ]' 8; al ] '-*g.-SaIemnimtem-.) Tabernacuiorum. habem—ulä ufque ad finem capitit expli ) : 37' Abli! v u 1. Gomplevitque Salomosn. ) Quahic — cgta funt 3. R?gum.g, tiny fum.) | O0N CAPUT VII. & VIII. 109 : Ilo fextem hanc, quam fan&ificavi nomini meo, projiciam a facie mea, & rle, db in» tradam eam in parabolam, & in exemplum cunctis populis. ot. Et domus ifta eritin proverbium univerfis tranfeunti- Vcaffet allara bus, & dicent ftupentes: Quare fecit Dominus fic terrae huic, feptem. & domui huic ? D imfit popt- 22. Refpondebuntque: Quia der eliclgulerunt Dominum Deum fuper bono, patrum fuorum , qui eduxit eos de terra /Egypti, & apprehen- eli populo derunt deos aliénos, & adoraverunt eos, & coluerunt: idcirco venerunt fuper eos univerfa haec mala. & domum - t facetet in C APUT VIL "Edificatis & Salomone «ariis civitatibus , reliquiäs gentium fibi Audivi ot2« facrificit facit tributarias : offort bolocaufla, €? [acerdotum, ac Levitarum mandavero minifleria juxta difpofitionem David confHituit : mi[Jaque cla[fe i t peüiïen- plurimum auri ex Opbir refertur ad Salomonemn. imyocatum X n 5Reg. erit fciem pletis au:em viginti annis, poftquam zedificavit Salomo * 9.16- -E domum Domini, & domum fuam : ; 6g9 Cxau- , edificavit, & 2. Civitates, quas dederat Hiram Salomoni N fanabo tet- habitare ibi fecit filios Ifrael. - obtinuit eam. ^. Abiit quoque in Emath-Suba , & p erete 4. Et cedificavit Palmiram in deferto, & alias civitates mu- nitffimas zedificavit in Emath. . fit nomen 9) 3 $.Ex. ei, & QT Laj - .K eitates , quas dederat Hiram Sa- nis a Salomone fufceptz non alibi fit mentio in fàcris Literis. Urbs Emmatha lomoni,) Certavit enim bene- 3mbUïHV'if volentiz fignis Hiram cumSalomone, five Amatha, qua eft ad radices Li- ocgpi dbl a quo cum viginti oppida accepiffet, bani montis, tribui INepthali obtige- rit in terrae partitione; eam tamen ut haberaus 3. Reg. 9. 11. ipfe Salo- ümDaid moni alia, & fortaffe totidem, | eo- Chananai ejus incole multis fzeculis dem jure attribuit, quo ipfe a Salo- retinuerunt , ut conftat ex 2 Judic. 3. yi fit prit mone acceperat, fcilicet ad ufüm fru- donec David bello devi&os S 'ros fibi &um ad tempus percipiendum. ]ta tributum pendere coegit. 1. b ar. 18« tios metS Salianus, Ali putant civitates hafce 3. ut etixm Regem Emath. . Mortuo eas effe, quas prius Salomon dederat David jugum excuteretentavit , ut ait - Hiramo ; hic vero, quia non placue- Yofephus lib. $. antiq. cap. 6. quod Salomoni occafionem dedit, ut con- rant, Salomoni rellituerat,, alia ratio- k domdm ne, hoc eft numerata pecunia ,. poftu- tra illum expediret arma. Tif lans, ut fibi fatisfteret. Vide Jofe- 4- Eradificauit Pabniram, &fc. ) Quæ / phum 1. g. antiq. cap. 2. hic dicuntur ufque ad finem capitis , ää' oó- explicata funt. 3, Reg. 17. & dein« apitt aj 3. "tbiiz quoque in Ematb Suba , pnWit eum. ) ujus bellica expeditio- ceps. Y16 LIBRII. F.ARALIPTOMENON « $. Extruxitque Bethoron fuperiorem , & Bethoron inferio- 6. Ornes vofondavit. rem, civitates muratas, habentes portas, & vettes, & feras : 6. Balaath etiam , & omnes urbes firmiffimas, quae fuerunt p Tonca mans rubrl,. Salomonis, cunétasque urbes quadrigarum, & urbes equitum: omnia, quaecumque voluit Salomon, atque difpofuit, sedifica- j Mif a yes, & 0308 vit in Jerufalem, & in Libano, & in univerfía terra poteftatis fus. : in Ophir, tU 7. Omnem populum, qui derelittus fuerat de Hethseis, & auïiï & attul Amorrhais, & Pherezs&is, & Hevaeis, & j's;jbufæis"j qui non erant de ftirpe Ifrael: g. De filiis eorum, & de pofteris, qüos non interfecerant Jurino o filii Ifrael, fabjugavit Salomon in tributarios, usque in diem hanc. munerilus dj 9. Porro de filiis Ifrael non pofuit, ut fervirent operibus. jatur : ha regis : ipfi enim erant viri bellatores, & duces primi, & prin- ebtrteum at cipes quadrigarum, & equitum ejus. . * droititrum Io. Omnes autem principes exerci tus regis Salomonis fue- ! runt ducenti quinquaginta ; qui erudiebant populum. :;Re ir. Filiam vero Pharaonis transtulit de civitate * David, in 3. 1. domum, quam aedificaverat ei. Dixit enim rex : Non habita- 1. DEena bit uxor mea in domo David regis Hírael, eo quod fan€tificata Dit, fi:: quia ingreffa eft in eam arca Domini. toapris opil 12. Tunc obtulit Salomon holocaufta Domino fuper altare Titum, ve * Domini, quod extruxerat ante porticum. . 1em, locut .13. Ut per fingulos dies offerretur in eo j uxta preeceptuni $. t &j Moyfi in fabbatis, & in calendis, & in feftis diebus, ter per quidquam annum, id eft, in folemnitate azymorum , & in folemnitate ? Que . hebdomadarum , & in folemnitate tabernaculorum. Omum, q 14. Et conftituit juxta difpofitionem David patris fui officia 4 Nee1 facerdotum in minifteriis fuis : & Levitas in ordine fuo, ut t Officia r laudarent, & miniftrarent coram facerdotibus, juxta ritum quoque & uniuscujusque diei: & janitores in divifionibus fuis per por- Olmini : : tam, & portam : fic enim praeceperat David homo Dei. f Dixit - 15. Nec praetergreffi funt. de mandatis regis tam facerdotes, i teram quam Levitee ex omnibus, quae praeceperat, etiam in cuftodiis 6. Non thefaurorum. illent oq 16 Omnes niti if 14. Per portam , 69 portam. ) [d eft, bus , five claffibus dicuntur, 1. Paral. 1. Best , Ottht tem per fingulas portas. Vide qug deJa- toto fere ca 1').-» 26. — | mitoribus templi, & eorum divifioni- 1» Regi,m )N CA PUT vm. & IX. 11l m ii . 36. Omnes impenfas preeparatas habuit Salomon ex eo die, t letos : quo fundavit domu m Domini,usque in diem, quo perfecit eam. & füerunt 17. Tunc abiit Sal omon in Afiongaber, & in Ailath ad oram $ equitum: maris rubri, quae eft in terra Edom. it, sedifica- :ig. Mifit autem ei Hiram per manus fervorum fuorum n2- 2 poteffatis ves, & nau'as gnaros maris, & abierunt cum (ervis Salomonis in Ophir , tuleruntq ue inde quadringenta quinquaginta talentg ictheis, & , qui n0n aurjj & attulerunt ad regem Salomonem. CAPUT IX erfecerant J in dien Regina Saba Salomonis admirata fapientiam , datis , acceptisque muneribus difce[Jit : pondus auri , quod Salomoni quotantiis affere- batur : baflas, fcuta, omtiaque comvioii «vaja. aurea , €» folium ! operibus. N eburneum auro oe[litum extruxit : defcribitur. quoque. amplitudo divitiarum [apieutie , €? poteflatis Salomonis , qui anno regni nonis füe- Jui quadragefim o moritur , [uccedente flio | Roboam. g]aviä 1 n habita- Egina qku*oque Saba, cum audiífet famam Saïomoäïs, ve- 3Reg. o.l. n&tfreata z.R nit, ut tentaret eum in eenigmatibus 1n Terufalem, cum ! latt. magnis opibus, & camelis, qui portabant aromata, & auri plu- I 2'420 Luce xf altare 1 rimum , gemmasque pretiofas. Cumque veniffet ad Salomo- nem , locuta eft ei, quaecumque erant in corde fuo. Ill;[i pceptunt 2. Et expofuit ei Salomon omnia, qua propofuerat; nec quidquam fuit, quod non perfpicuum ei fecerit. erpes D & empitate 4. Quae poítquam vidit, fapientiam fcilicet Salomonis; lomum, quam cedificaverat, fervorum, ji officia 4. Nec non & cibatia menfze ejus, & habitacula füo, W. & officia miniftrorum ejus, & veftimenta eorum , pincernas quas immolabat in domo ritum quoque & veftes eorum, & victimas, Domini : non erat prze ftupore ultra in ea fpiritus. per por J s. Dixitque ad regem: Verus eft fermo, quem au dieram erdotes in terra mea de virtutibus, & fapientia tua. L] 6. Non credebam narrantibus, donec ip fa veniffem , & vi- :uftOdüS diffent oculi mei, & probaffem, vix medietatem fapientiae tuae mihi fuiffe narratam : vicifti famam virtutibus tuis. anes 7. Beati viri tui, & beati fervi tui, qui affiftunt coram te omni tempore, & audiunt fapientiam tuam. - . Sit 1 pud. 1. Kegina quoque Saba, &c.) Hac explicavimus 3. Regum 1. 31 1IZ2 LIBRITL PARALIPOME NON üi 9. Sit Dominus Deus tuus benedictus, q VR voluit te ordina- | - nf toe diüülS; re fuper thronum fuum, regem Domini Dei tui. Quia diligit Deus Ifrael, & vult fervare eum in aeternum, idcirco pofuit . 33 Omnes Galorootis , Ut te' fuper eum regem , ut facias judicia, atque juftitiam. . Dedit autem regi centum viginti talenta auri, & aromata | de jus: M. E defe multa nimis, & gemmas pretiofiffimas: non fuerunt aromata $ ,, talia ut hzec, quae dedit regina Saba regi Salomoni. fs. & arma, l - , Habuit Io. Sed & fervi Hiram cum fervis Salomonis attulerunt au- rum de Ophir, & ligna thyina, & zemmas pretiofitfimas : flabulis, & a 11. De quibus fecit rex, & de hignis fcilicet thyinis gradus que eos in u jn domo Domini, & in domo regia, citharas quoque, & pfalte- ^6, Exeta 'Yia cantoribus numquam vifa funt in terra Juda ligna talia. toine Euphra 12. Rex au:em Salomon dedit Reginz Sabse cun&ta, qüse terminos g 3. Tanta voluit, & quae poftulavit, & multo plura, quam attulerat ad lapidum: & eum: qua3e reverfa, abiit in terram fuam cum fervis fuis. 153. Érat autem pondus auri, quod afferebatur Salomoni per Tum, que gi x 28.- Addut fingulos annos , fexcenta fexaginta fex talenta auri, 14. Excepta ea fumma , quam legati diver farum gentium , & Tegionibus, ?. Mliq negotiatores afferre confueverant, omnesque reges Arabise, & fatrapse terrarum, qui comportabant aurum, & argentum Salo- morum, fer moni. Ahte Siloni 15. Fecitigitur rex Salomon duc entas haftas aureas c?e fumma Toboam filig 1 fexcentorum aureorum, qui in fingulis haftis expendebantur: - $o ln 16. 'Trecenta quoque fcuta aurea trecentorum aureorum, líroel quadt quibus tegebantur fingula fcuta: pofuitque ea rex in armamen- 3 Dem tario, quod erat confitum nemore. cite Das » f 17. Fecit quoque rex olium eburneum grande, & V&üivit ilud auro mundiffimo. 18. Sex quoque gradus, quibus afcendebatur ad folium, & fcabellum aureum, & brachiola duo altrinfecus, & duos leo- Rüloen fm ln nes ftantes juxta brachiola, 19. Et alios duodecim leunculos flantes fuper fex gradus ex utraque parte: non fuit tale folium in univerfis regnis. .20. Omnia quoque vafa convivii regis erant aurea, & vafa l Rofeä Qu domus faltus Libani ex auro puriffimo. diebus illis pro nihilo reputabatur. Argentum en'imyl i(n x— 21. Siquidem naves regis ibant i n Tharfis cum fervis Hiram, & argentum, 29' R(xyt (I;,m femel in annis tribus: & deferebant inde aurum; ,c') vld€ j & ebur, & fimias, & pavos.. 22. Magni- TOU, [ibe fenty Àlia, 8. Regem Douini Dci zi ) ld eft, Regem fuum ; Regeni populi fui. 0N $ CAJPUT IX. & X. ii5 Lte ordima: .92. Magnificatus eft igitur Salomon fuper omnes reges terræ Qmad iligit prae divitiis, & gloria. cItCo pofuit 23; OmnPsque reges terrarum defiderabant Vldere faciem latl Salomonis , ut audirent fapientiam, quage dederat Deus in cor- ; & atomata de ejus : nE atomata 24. Et deferebant ei munera,vafa argentea, & aurea, & ve- l ftes, & arma, & aromata , equos, & mulos, per fingulos annos. DeTunt qu 25. Habmt quoque Salomon quadraeginta millia equorum in 1195 : fiabulis, & curruum, equitumque duodecim millia, conftituit- ts gradus que eos in urbibus quadrigarum, & ubi erat rex in Jerufalem. N pfa ( 26. Exercuit etiam poteftatem fuper cun&tos reges; a flu- na talia mine Euphrate usque ad terram Philifthinorum, & usque ad X quæ terminos /Egypti. -tulerat ad 27. 'antamque copiam przebuit argenti in Jerufalem quafi s füis lapidum: & cedrorum tantam multitudinem velut fycomoro- yfnoni pet rum , qua gignuntur in campeftribus. 28 Adducebantur autem ei eqm de fEgypto, cunähsque ntum. & regionibus. Arabis & 29. Reliqua autem operum Salomonis prlorum & noviffi- tum 310 morum, fcripta funt in verbis Nathan Prophetze, & in libris Ahize Silonitis, in vifione quoque Addo Vldentls contra Je- roboam filium Nàbat. 1e fümma antüt 3o. Regnavit autem Salomon in ïerufalem fuper omnem reorut]» Ifrael quadraginta annis. nen 31. Dérmivitque cum patribus fms & fepeherunt eum in rmat civita:e David: regnavitque Roboam filius ejus pro eo. velttvit QAPUT- 3 U yt. & Roboam Jpreto [eniorum confilio, & gwoenile fecutus, fcidit regnum luog 10 in duo , eleöïa in regem "Yeroboam fuper decem tribus. radns ex Rofettus eft autem Roboam in Sichem : illuc enim cun- sReg &vaf: P &us Iírael convenerat, ut conftituerent eum regem. 12:1; 2. Quod H ramy 29. Reliqua autem operum Salomonis, afc&m cff e«utem Roboama , tfc.)) enturt &fc)Vïde; Reg. 11.41. & 43. & ibi ])R Toturm hoc caput exphcacum riotata. Làbri hlüürlcx ui hic recen- habes 3. Reg. 12. Magnï-* fentur Ahize, & Addo, &c. non extant. / Bibl. cugya. Com. Menoch. Tom. lll, P ll — - 1I4 LI(BRIAII. PA'RALI-POME*NON diasin lo T 2. Quod cum audiffet Jeroboam filius Nabat,qui erat in Zigy- pto (fugerat quippe illuc ante Salomonem) ftatim reverfus eit. aíce domum r Super .J 3. Vocaveruntque eum, & venit cum univerío 1frael, & z uda, Iegnav locuti funt ad Roboam, dicentes: 4. Pater tuus duriffimo jugo nos preffit. tu leviora impera 1 Mifitqu Japidaverun patre tuo, qui nobis impofuit gravem fervitutem, & paululum boam currum de onere fubleva, ut ferviamus tibi. s. Qui ait: Poft tres dies revertiminiad me. Cumque abiif- 9. hecelli fet populus, 6. Iniit confilium cum fenibus, qui fleterant ccram patre ejus Salomone , dum adhuc viveret, dicens: quid datis confi- Pnfripz't Da lii, ut refpondeam populo ? L -& fobtain t 7. Qui dixerunt ei: S1 p lacueris populo huic,k &- leniveris eos verbis clementibus, fervient tibi omni tempore. diies abj& .. &. At ille reliquit confilium fenum, & cum juvenibus tra- &are coepit, qui cum eo nutriti fue;*anþ, & erant'in comitatu illius. n UEnta 9. Dixitque ad eos : Quid vobis videtur? vel refpo*nkderc íam d quid debeo populo huic, qui d ixit mihi: Subleva jugum, quo- elettorum, - impofuit nobis pater tuus ? Converteret ; to. At illi refponderunt ut juvenes, & nutriti cum eo in deliciis; atque dixerunt : Sic loqueris populo, qui dixit tibi: ?. Fxttus dicens : Pater tuus aggravavit jugum noftrum, tu fubleva: & fic re- fpondebis ei: Minimus digitus meus groffior eft lumbis patris j LOque*f mei. d* Wiverfm ] 4 Hec d rr. Pater meus impofuit vobis grave jugum, & ego majus pondus apponam : pater meus czecidit vos flagellis, ego vero Contr ftatri QUià ttea ho caedam vos fcorpionibus. 12. Venit ergo Jeroboam, & univerfus populus ad Roboam nem Donin die tertio , ficut praeceperat eis. $. Habitg 'ates tmurats 13. Refponditque rex dura , dereli&to confilio feniorum. 14. Locutusque eft juxta juvenum voluntatem : Pater meus 6. Extr grave vobis impofuit jugum, quod ego gravius faciam : pater 1. Bethfi meus czecidit vos flagellis, ego vero caedam vos fcorpionibus. 6 Nen 1$. Et non acquievit populi precibus: erat enim voluntatis 9. Sed & sReg. Dei, ut compleretur fermo ejus, * quem locutus fuerat per ma- Y Surgy 11.29. num Ahize Silonitis ad Jeroboam filium Nabat. Ben atl 16. Populus autem univerfus, rege duriora dicente, fic lo- ecre- cutus eft ad eum : Non eft nobi»s pars in David, neque h ditas VEW 4lte & ufq - ÜN -- C APUT X&x.- ij mitin E : " di'as in filio Ifai. Revertere in tabernacula tua Ifrae!,tu) auteni ever(ns e | paíce domum tuam David : Et abiit Hfrael in tabernacula fua. ) Ifrael, & 17. Super filios autem Iírael) qui habitabant in civitatibus uda, regnavit Roboam. 0f2 impera 18. Mifitque Rex Roboam Aduram, qui preeerat tributis, & x paululud lapidaverunt eum fihi lfrael, & mortuuseit. Porro rex Ro- boam currum feftinavit afcendere , & fugit in Jerufalem. ab 19. Receffitque Ifrael a domo David?. usque ad diem hanc. GU APU OT SOXL eram patre] datis coufi- '. Prkcz'pz't Deus ne pugnet Roboam contra I[rael : exim&z's autem ïz'Ieniveris | a Roboan muliis civitatibus , confluunt ad eum Levita ac facer- dotes abjecli a eroboam, ceterique Dei cultores. — Roboam '.enibus ta- auiem multas duxit uxores ac 1 Comitatu. conculinas. ] 7Enit autem Roboam in Jerufalem, & convocavit univer- j Reg. efpondere I.V -fam domum Juda, & Benjamin, centum o€toginta millia 12:31- D quOV elettorum , atque bellantium, ut dimicaret contra Iírael, & converteret ad fe regnum fuum. * um eo i dixit tibi: | 2. Fattusque eft fermo Domini ad Semejam hominem Dei, dicens : : &üCfe* - ybís patris 3. Loquere ad Roboam filium Salomon xis regem Juda,* & ad i univerfum Ifrael, qui eft in Juda, & Benjamin: 4. H&c dicit Dominus: Non aícendetis, neque pugnabitis 00 majs contra fratres veftros: revertatur unusquisque in domum fuam, ego veror quia mea hoc gcftum eft voluntate. Qui cum audiffent fermo- nem Domini, reverfi funt, nec perrexerunt contra Jeroboam. ! Roboum | $. Habitavit aucem Roboam in Jeru(alem , & zedificavit civi- jorum. tates muratas in Juda. 6. Extruxitque Bethlehem, & Etam , & Thecue. xer feus 7. Bethfur quoque, & Socho, & Odollam, $. Nec non & Geth, & Marefa, & Ziph, jonibUs. 9. Sed & Aduram , & Lachis, & Azeca, xluntatis 1o. Saraa quoque, & Ajalen, & ITebron, quae erant in ;!uda'g t pert fiimas. & Benjamin,; ckivitates»muniti r a. Cum- 6 ficlo- ditaf v. [/ Eniz autem Robosm." Covmhicha- plicatafunt 3. Reg. 1 : a num. 211. ui'ï- bes ufque ad verficulum 6. ex- que ad 25. 115 LIBRI H. PAR-ALIPOMENON 11. Cumque claufiffet eas murisj pofuit in eis principes, ci- 2 Qma hh kin cun&xs borumque horrea, hoc eft, olei & vini. x2. Sed & in f'm?ulis urbibus fecæt armamentarmm fcuto- bs muratis : | rum, & haftarum, Hrmawtque eas fumma diligentia, & impe- UXores, ravit fuper Judaim , & Benjamin. 13. Sacerdotes autem, & Levitse, qui erant in umverfo Tfrael, venerunt ad eum de cunctis fedibus fuis, Propter potta 14. Rehnquentes fuburbana, & poffetfiones fuas, & trans- hg, qu euntes ad Judam, & Jerufalem : eo quod abjecitfet 'eos Jero- li, l ilatü boam, & pofteri ejus, ne facerdotio Domini fungerentur. áng 15. Qul conftituit fibi facerdotes excelíforum, & deemonio- ftum, vitulorumque, quos fecerat. 16. Sed & de cun&is tribubus lírael , quicumque dederant 1 (Unque tüm. cor fuum, ut quaeererent Dominum Deum Ifrael, venerunt in ïerufalem ad 1mmolandum viCtimas fuas coram Domino Dce s. Ànno 2 patrum fuorunt.- ]Eo | I7. Et roboravérunt regnum ïuda, & confirmaverunt Ro- Cum m boam filium Salomonis per tres annos: ambulaverunt enim in tum : nec er. viis David, & Salomonis , annis tantum tribus. - pto, Libyes | 18- Duxit autem Roboam uxorem Mahalath, filiam Jerimoth, 4. Ceptt filii David: Abihail quoque filiam Eliab, filii Hai, Tenfajeu, I9. Quze peperit ei filios, Jehus, & bomorïam & Zoom. j S€ Hejac 20. Poft hanc quoque accepit Maacha filiam Abfalom quae cipes fuda. peperit ei Abia, & Ethai, & Ziza, & Salomith. h—-——.——-— 21. Amavit autem Roboam Maacha filiam Abfalom , fuper omnes uxores fuas, & concubinas: nam uxores dncem, & octo »üomonem Re Ti Thijore h duxerat, concubinas autem fexaginta : & genuit viginti octo filios, & feïa inta filias. P s 23 Q,!] /'l HXX i 22. Conihtuxt vero in capite, Abiam filium Maacha, ducem — mm,ï 10f WS " fuper omnes fratres fuos, 1pfum enim regem facere cogitabat, f ä*mmus . 23. Quia -— al 'J df,llye : cwzäu teyris 1I. Principes.) Ileb. Duces,militum teftati Sacerdotes, & Levite , & in itt ml Yer I4. Re/nmquentes fuburbana, & po] J Regnum Tuda fe recipiebant. Ef Dlirim; feones fuas.) "lribus Levinon eit cer- "bjeciffct e0$.) munere Sacerdotali. Quibus 4 ttentt Mü f;,; ai'vl tamterra plagam fortita in partitione AT. danis tantum tribus.) Vlde cap. regionis Ifraelitis a Deo , expulfis Cha- fequens ftatim initio. "lLls fs i man&is, tributa ; fed 11115 urbes qua- z'ï Confiituit "wero m CApir , 65c.) 0 0r [an« draginta o&o cum füburbanis fuis con- LXX. habent , /z rincipem. Vole— cefte funt ad habitandum , &ad alen- mne I bat enim Abiam regm fuccefforem "Éram w Pïetaner da pecora, Num. 3. Has ergo re- relinquere, licet pumogemtus non ef- tium hnquebant ]eroboatm impietatem de- fet, quod etiam fecerat David , qui a(llll I*eClP 5 Aftena';;s )N CAPUT Xl & XI. ri-* * incipts ci- 23. Quia fapientior fuit, & potentior fuper omnes filios e JuS, & in cun&tis finibus Juda, & Benjamin, & in univerfis civitati- yium fcuto- bus muratis: preebuitque eis efcas p : lurimas, & multas petivk i, & inpe- UXOI'&" $. CAPUT XIL n univerfq Propter pe&cam Roboam 4c populi Sfuda , tradit illos Deus vegi 5, & trans- ZEgypti ; qui captis munitiffmis ckoitatibus 7uda , diripit S'eruja- t.e0s Jero- jem, fublato regis ac templi tbejauro, Jcutis quoque aureis & rentur. argenteis, pro quibus «nea fecit Roboam : qua deemonio- mortuo, fuccedit filius z4bia. e dederant Umque roboratum fuiffet regnum Roboam , & conforta- enerünt t IC tum, dereliquit legem Domini, & omnis Ifrael cum €o. a. Anno autem quinto regni Roboam, afcendit Sefac rex ymino Deo( A JEgypti in Je D rufalem (quia peccaverant Domino.) verunt ho- 4. Cum mt lle ducentis curribus, & fexaginta millibus equi- nt enim.in tum : nec erat numerus vulgi, quod venerat cum eo ex JEgy- pto, Libyes fcilicet, & 'Troglodytee, & JEthiopes. ferimoth, A. Cepitque civitates munitiffim i as in Juda, & y*enit usque in Terufalem. * Y Zooit. ! s. Semejas autem prop heta ingreiïus—e& ad Roboam, & prin- *lom) quæ cipes Juda; qui congregati fuerant in Jerufalem , fugientes Se- 3 Y fac, ym, füpet Salomonem Regem conflituit, Ado- 3« Troglodyte.) Populi ZEthiopiz fub m & 000 nia majore natu pr&terito. ypto in finum Arabicum, & ma- 23. Quiafapientior fuit , 65 potentier, Xubrum vergentes, dequibus Plin. ginti Q&O &c. ) LXX. habent:- & creviz fuper o- lib.s.cap.g.ita funt GÀ TOY frfw'y)xwh ld duce mnes felios ejus 4n omnibus finibus fuda, id eft a terrz foraminibus, & cavernis, t$c. Pagninus vertit, & eruZire facie- in quibus habitant, didi. Vox He- cogitab?gï) bat, E& difpergebat de omnibus frliis fuis braica $uchim , fignificat tabernacula / 03 QUI& - in cuntlis zerris Tuda , €$c. quo etiam incolentes ; & defignari videntur Ara- ferc modo vertit Vatablus. bes, quibus mos füb tentoriis vivere, vit£ ; n ; Efcas plurimas.) Pingues redditus, & nullam certam , & fixam fedem quibus alerentur. habere. à l r'X;'cerdotali. Mnu'tas petruit uxores.) Abig, & re- $. Semtias. ) Inclytus eo tempore ) Vide p liquis filüis fuis. propheti, cujus mentio eft cap. fu- Y periori num. ?. qui etiam res geftas Á [JOtoretum fuiffet chm)m.) Accet- ) ;;'e j 6€' ) -* fione Levitarum, & aliorum Roboami fcriptis mandavit, ut þabc'- ,, Volt veram pietatem, & Religionem colen- mus hoc cap. num. 15. ['uccdroren.1 tium,qui recipiebant fein regnum uda. — Fugienres Sef2c.) Elebr. & LXX. 2 " P : itis n0n u Afcendit Se[ac.) Nide diQta 3. R eg. f'acie Sefzc , id eft, propter Sefac, feu yoetu Sefac. u s GQPG x-'!-a nu.m- 2;9 LIBRI H. PARALIPOMENON 118 fac, dixitque ad eos: Hcec dicit Dominus: Vos reliquiftis me, p Opert & ego rehqm vosin manu Sefac. J bm Semeyo 6. Conflernatique punc:pes lírael , & rex dixerunt: Juftus ofíia: pugn: eft Dominus. cuntiis diebu 7. Cumque vidiffet Dominus, quod humiliati effent, fa&tus 16. Et do eft fermo Domini ad Semejam, dicens : Quia hummatl funt, jn civitate Da non difperdam eos, daboque eis pauxillum auxilii,& non ttilla- bit furor meus fuper Jerufalem per manum Sefac. 8. Verumtamen fervxent ei, ut íciant di ftantiam fervitutis AU'(I (ld i mezae, & fervitutis regni terrarum. jerum a ] 9. 'Receffit itaque Sefac rex /Lgypti ab Terufalem , fublatis thefauris domus Domini, & domus regis, omniaque fecum tu- dbjacerht lit; & clypeos aureos, quos fecerat Salomon, t 1o. Pro quibus fecit rex seneos, & tradidit illos punmplbus Ícutariorum , qui cuftodiebant veftibulum palatii. It. Cumque introiret rex domum Domini, veniebant fcuta- AWno V rii, & tollebant eos iterumque referebant eos ad armamenta- rium fuum. ?. Tr bu» 12. Verumtamen quia humiliati funt, avería eft ab eis ira ejus Michaj, & Jetoboum Domini , nec deleti funt penitus : fiquidem & in Tuda inventa funt opera bona. 3. Cmqu mos HlOa) ( 3Reg. 15. * Confortatus eft ergo rex Roboam in Jerufalem, atque 14-21. regnayit : quadraginta autem & umus anni €rat, cum rcgnare iluxtecom eletti erant coepiffet, & decem & feptem annis regnavit in Jerufalem, urbe, quam elegit Dominus,ut confirmaret nomen füum ibi, de cun- 4 Stetit phram, & €tis tribubus Iífrael: nomen autem matris ejus Naama Ainanitis: j Num j j 14. Fecit autem ma;um,& non praeparavit cor fuum, ut quae- enum Dayi 1d reret Dommum. I$.Opera p patum filis 9. Hamiliari effeat. ) Agnofcentes 9. Sublaris thefauris, E*c. ) Hec ex- U) OCtOgmt peccata fua. plicata funt 3. Keg. cap. 14. num. Dabogue eis p4ua.zl/zxm J e ER ) Ne 26. & deinceps ufque ad finem capitis, funditus pereant, aut in captivitatem 13. Cozfortatus ergo eff Rex Roboam ; abducantur, &e. ) Maadu, " Nos ffillabit furor meus, 6c.) Apta Quz hic habemus ufque 'ad fi- Alonis, Vlde nem capitis, repetita funt ex 3. Reg. metaphora, qui& peenas, & ultionem cap. 14. a num. 21. ufque ad 25. &a "f 3 Imlgft / ab alto demltn divinitus. oftendit, li tl errci quemadmodum pluvia e ecto defæn- num. 29. ufque ad finem capitis. Vi- de ibi d1&a f 65, WL ey 4 -pr; At dit; queque etiam innuit p.rce ad- modum , & citra quam meriti fumus, 14. Preparavit eor . faum. ) Scilicet tatmitis locne Deum pleétere peccata noflra; nam per peenitentiam etiam pofít divinitus M ]u fiillandi verbum, nonlargum imbrem, immiffa flagella per Regem .:Egypug sppara Ablam fed modicum fignificat. Oïme eXercxtum mdz 0N C'APUT T- XIÉ & XII. 1!4 iquifis m -f« Opera vero Roboam prima, & noviffima, fcripta funt in libris Semejze prophetae, & Addo Videntis, & diligenter ex- ünt : Juf[us pofiia: pugnaveruntque adverfum fe Roboam, & Jeroboam cunétis diebus. nt, fatbus 16. Et dormivit Roboam cum patribus fuis, fepultusque (;& lii fnt, T in civitate David. Et regnavit Abia filius ejus pro eo. X n0n fu'ila- CAPUT XHI 1 fervitutis ZAbia: ad. bellum contra. S'eroboam accedens , debortatur exercitum geroboam a bello contra fe , cum Deum baberent ducem, quem illi m, foblatis abjecerant, & fperans in Domino «itlor evadit, ac diroer[as w fecum tu-ï capit cioitates, plurimosque ex variis uxoribus Drincipibus procreat liberos. Nno o€Ctavodecinio re bant feüta- gis Jeroboam , regnavit Abia fuper *A Tudam, poament 2. Tribus annis regnavit in Jerufalem , nomenque matris ;Reg. ejus Michaja, filia Uriel de Ga b eis ira Y baa, & erat bellum inter Abiam, 15* 2 & Jeroboam: da invent 3. Cumque iniiffet Abia cértamen , & haberet bellicofiffi- ;Reg. mios viros, & electorum quadringenta millia: Jeroboam in- 15..7 : em, atkjue Íítruxit e contra aciem C m regnare '1) o&ingenta millia virorum, qui & ipfi : eletti erant, & ad bella fortiffimi. flöm)urbeï 4. Stetit ergo Abia fuper montem Semeron, qui erat ia j, de cu- Ephraim, & ait: Audi, Jeroboam, & omnis Ifrael. Afüanitis: s. Num ignoratis, quod Dominus Deus Iífrael dederit re- n üt qua- snum David fuper Ifrael in fempiternum, ipfi, & filiis ejus in If Opera piCum falis ? 6. Et . —-/ (1) o&oginta. J» edzz. Sixt. )lekgin,tr oGogintas. ; ) Hac ee (b pnutm» e4 Ichaia filia Uriel.) &t cap. 11. $. Dedeyzt vegnum David ];'up-er Jfraet num. 21. & 22. dicitur filius in fémpiternum.) Netuerat Deus tem- jnem cpitit hu Roþ&llim Maacha , quz videtur fuiffe. filia Ab- pore Roboam pugnare cognatas acies, falonis.Vide, qu& dixi 3. Reg.15. n.5. ut habuimus fupra cap. ij. num. 4- yjfque 46 7 3. Inijffze Abia certamen.) Àd eft, Nee credibile eft hocignoraffe Abiam, T25 infello exercitu.ingreffus effet fines fed fortaffe exiftimavit non effe divi- TU ni corífilii, ut perpetua effet illa di- hofliles, ut ex fequentibus apparet. A. Super montezi Semeron.) Cum cer- vifio , fed voluiffe tantum, ut e2 Ro« taminis locus fit in tribu Ephraim, boam infipientia caftigaretur. Sficd & non in Juda,. aut Beniamin, fatis In patlum [alis.) De pa&o falis ali- quid diximus Num. 19. 19. Qui plu- ji dirinits apparet Abiam intuliffe bellum Jero- ra volet, videat Martinum Delrio tom. " Aïgïpt!.' boame, & in illius fines infeflum exercitum igduxiü'ee 3. adagial. adagiali 109. F'ortafle pa- X &20 LIBRIJL PARALIPOMENON mine, & velp 6. Et furrexit Jeroboam filius Nabat,' fervus Salomonis iili-i- * & rebellavit contra dominum fuum. . ] & proporuna 3Reg DäVId ? candelabrumi 11.26: ?. Congregatique funt ad eum viri vanitfimi, & filii Belial: d velperam & preevaluerunt contra Roboam filium Salomonis: porro Ro- boam erat rudis, & corde pavido, neque potuit refiftere eis. noliri, quem n, Ergoit g. Nunc ergo vos dicitis, quod refiitere poffitis regno Do- mini , quod poffidet per filios David, habetisque grandem po- ul clangunt puli multitudinem, atque vitulos aureos, quos fecit vobis Je- pugnate coft rtoboam in deos. " : vobis expedit 3Reg. 9. Et ejeciftis facerdot es Domini, filios Aaron, atque Le- 15. Hac il 12:31: vitas: & feciítis vobis facerdotes ficut omnes populi terrarum: Cumque x : amblebat exe quicumque venerit, & initiaverit manum fuam in tauro de bo- bus,& in arietibus feptem, fit facerdos eorum, qui non funt dii. 14. Aefpic 10. Nofter autem Dominus, Deus eft, quem non relinqui- poft tetgum, mus; facerdotesque miniftrant Domino de filiis Aaron, & Le- canere cropei 15 Omnesi vitze funt in ordine fuo. os dies tibus, perteri ii. Holocauíta quoque (offerunt Domino pet fingul J dnaneg ex adverfo À é&um falis illud erát, quod firmatum & quidem vita, & fenfu deflitutam 16. F'ugen erat Religione facrificiorum , in qui- tranítuliflis. Tnanu eorum, bus fal adhibebatur. 9. Ejeciflis facerdores , 6$c. ) Altezrum '— 17. Percuf 7. Viri uaniffoi.) Pagninus, & Va- crimen primo confentaneum. t CorTerunt tablus vertunt V;ri vacz; : in Hebraeo Feczféts "vobis facerdetes.) iNOn ex di- üum, vina lege, fed arbitrio vefiro. eft cp? requim , homines nihili, otio- luitisverit mauwm fuam.in tauro de 18. Hurnil fi nequam, quod 1talice dicimus, //2- galondi , Guidon; , hec enim fignifica- £obus , &c. ) Apparet hac caremonia Tuentiffime q. re videtur vox p* req, qua forma initiatos fuifle vitulorum facerdotes : Lyranus tamen id ad . pretium refert €0 pitrum Syriaca fcribitur wp? regw4, vel ut . habemus in Eva - n"gelio Matth, $. 22. empti facerdotii. If*-?erfem Raca. , 10. Levra fnt in ord;ne fuo.) Servant fuos ordines, & fuas vices miniftrandi Fi; Belial. ) Vide di&g Deuter. U. Retyo gj 15;13 juxta claffes ; in quas diflributi funt. 05 Omni ey Erat vrudis , Ef corde pavido.) In He- 11. Holocazft a . « e per jïngula: dies.) Dümiro fretue br&o eft, Paer 6$ corde zenero , juftar u xta legem jugisäfa'crificii traditam N jumer 2g. 2. TW Ct parte ins pueri pavidus , feu rudis. g. Regno Domizi.) Regno a Domino Panes ie menfa, €c. ) Unius tan- itarum g!adiis ( &onftituto , & cujus Dominus Rex eft. tum meníe, & candelabri mentionem ficerdo HOIS Q arpo Quod pofidet per fílios David.) Quod facit; cum tamen Salomon decem teSb Rfütque (en pofüdet; & adminiflrat per filios Da- menías, & totidem candelabra fta- P'oratio wid, quáfi per vicarios fuos. tuiffet in Sando, Lyranus, & Tor- » prom Grandem popul; multitudinem.) Scili- niellus unam rglicam putànt a Seíac, H mfkl?umm &ht alias fublatas. VileN cet ocingentorum millium. Abulenfis , & Salianus P Tif Vitulos amreo: " &c. ) Quäü dicat : exantiqualoquendiconfuetudine, nu- 03 hocprimum, & maximum eít veftrum merum fingularem pro plural pofi- lts dUX tum exifltimant, od llote n cri-meq ; quod Dei gloriamin beftiam, — Uibl, LUIm NemT— $ N CAPUT XII. E Qmonis fl mane, & vefpere, & thymiama juxta legis praecepta confectum, & proponuntur panes in menfa mundiffima, eftque apud nos fiii Bel candelabrum aureum, & lucernae ejus, ut accendantur femper porto Ro ad vefperam : nos quippe cuftodimus praecepta Domini Dei Mlere eis, noítri, quem vos reliquiftis. eeno Do- I2. Ergo in exercitu noftro dux Deus eft, & facerdotes ejus, andem po qui clangunt tubis, & refonant contra vos : filii Ifrael nolite t vobis le- pugnare contra Dominum Deum patrum veftrorum, quia non vobis expedit. atque Le 13. Hsec illo loquente, Jeroboam retro moliebatur infidias. terrarum Cumque ex adverío hoftüum ftaret , ignorantem Judam fuo üro de bo- ambiebat exercitu. n funt d 14. Refpiciensque Iudas vidit inftare bellum ex adverfo, & p relinqu poft tergum, & clamavit ad Dominum, ac facerdotes tubis 00 & Le canere coeperunt. 15. Omnesque viri Juda vociferati funt: & ecce illis claman- thIOS (e5 tibus, perterruit Deus Jeroboam, & omnem lírael, qui ftabat d man6 ex adverfo Abia, & Tuda. 16. Fugeruntque hilii Ifrael Judam, & tradidit eos Deus in u dellitutum manu eorum. 4,.) Mu 17. Percuffit ergo eos Abia, & populus ejus, plaga magna : eum & corruerunt vulnerati ex Ifr ael qüingenta millia virorum for- | Nonexdi tium. efiro n.in tam e I8. Hum1hat1que funt filii Ifrael in tempore illo, & vehe- c caremonta mentiffime confortati filii Juda, eo quod fperaffent in Domino fücerdotes s Deo patrum fuorum. aium &t I9. Perfecutus eft autem Abia fwflentem Jeroboam, & cepit lus civitates 0. Setvant [ Ed ; mm f mndl 13. Rerro moliebatwr infidias. Ju- Perterrzit.) Hebr. & LXX. pcrcnf ibuti fünt. deos omni ex parte ambire mil um ft terrore fcilicet , & amml conífter- numero fretus curabat, ut hofle o- natione. muf[/w 2! f zoj traditamt mni ex parte invadente perturbatilMfrae- 17. angmm;;zz!lza virorsm. ) Quaa litarum gladiis cederentur. lem ftragem nullibi legi, puto in hi- 14. Tubis canere ceperunt.) Soli enim ftoriis uno confli&u editam, fed ni- Umus tan. facerdotes tubis clangebant in bello , mirum líraelite non refiftebant , & 30n decem eratque fonus ille divini auxilii im- Abie exercitus erat quadringentorum ylelabra 18 ploratio; promiferat enim Deus fe il- millium , ut mirum non fit, Domino Tot- lis adfuturum , cum tubis illi cecinif. præfemm adjuvante tam multos ca- 53 nt à Selt fent, Vide Numcer. 10. 9. & ibi notata. dere potuiffe. &Silns 1$. Foezferati fumi. ) Divinum in- 19. Berhbel. ) Civitatem tdololatri- nir vocantes auxilium , & fibi mutuo edi- c& fuperftitionis caput ; in qua Jero- lmdmey t£o clamore animos addentes. boam vitulum aureum adcrandum pro- Phlflh p Bibl, cupa Con. Menoch, Jom. ll 1225 LIBERIIL PARALIPOMENON Digot aut civitates ejus, Bethel, & filias ejus, & I D " Ephron quoque, & filias ejus. Jefana cum filiabus füis,i pus fmur & 20. Nec valuit ultra refiftere Jeroboam in diebus Abia, quem lais quicta f ^ patrum notttor percuffit Dominus, & mortuus eft, 21. Igitur Abia, confortato imperio fuo, accepit uxores qua- tsverunt igitui "M. g. Habuit 2 tuordecim: procreavitque viginti duos filios, & fedecim filias. 22. Reliqua autem fermonum Abia, viarümque, & operum Misdtas de [uda ejus, fcripta funt diligentiffime in Libro Addo Prophetze. ( fagitarioru tiffimi. CATPUT XIV. : 9. Egrefus füo, decies ce "hbia fuccedit filius Afa, qui pace a Deo conce[Ja, idolorum cultum Marefa. Juboertit, & civitates S'uda edificat, ac munit, Zaramque regem 10. Porro ^ lum in valle ! - Autbiopum cum exercitu mille millium divino -zzu.xz'lz'o cmcidz't ad internecionem. . Etn 3 Reg apud te ulla I. f YOrmivit autem Abia cum patribus fuis, & fepelierunt eum bus: adjuva n ;y.xs. in civitate David: regnavitque Afa filius ejus pro eo, in nomine haber cujus diebus quievit terra annis decem. Domine Deu 2. Fecit autem Afa, quod bonum, & placitum erat in con- 14. Exterr fpectu Dei fui, & fubvertit altaria peregrini cultus, & excelfa. 3. Et confregit ftatuas, luzosque fuccidit. 02: fügerun 1. E per 4. Et praecepit Juda&e, ut quzereret Dominum & Deum patrund fuorum, & faceret legem, & univerfía mandata : Usque Gerar; quia Domino s. Et abftulit de cun£tis urbibus Juda aras, & fana, & regna- Z W. Tulergr vit in pace. 6. f&dificavit quoque urbes munitas in Juda, quia quietus —-————- erat, & nulla temporibus ejus bella furrexerant, pacem Domi- no largiente. 7. Dixit , .9' Lira /5-'51.01 B0ne , Que in. pofuerat 3, Reg. 12. exiflimat tamen cet [eroboam morte violenta , aut merdiem verf Abulenfis quxít. 47. hanc Bethel eam fubita, immiffo Daemone, aut An- enfis qu . , non effe, in qua pofitus fuerat vitu- gelopercuffore. Vide Abulenf. quaft. Dum, ^ & ( lus aureus , alioqui illi Abias urbe 48. &Salian. anno mundi 3081. num.2. Videtur au- 22 Visrum.. Ram Qp. 16 h capta non peperciffet. ej«s. ) Morum ejus. ïiüpt: ] 6]4 tem vitulus a ]eroboamo excitatus fte- Ie Lihbro dddo Propbetaä.) Qui liber Mrcbriis, g u tifle ufque ad tempora Jehu 4. Reg. non extat. Io. 29. I. Ormivit antem Abia, 6c.) Qua ülïllidu Ncn ! Filias ejm'. ) Qu in Af yux Circumjectas villas , hoc capitis initio habentur uf- S fed(:s häbuw & pagos Bethel metropoli fubjectos. que ad verficulum g.- explicata funt 3. mo eufr mv Ephron.) Qusz, ut vult S. Hiero- Reg. 15. ab initio capitis , & deinceps. nymus in tradit. Hebraicis cap. y. 6. Surrexerant. ) Surrexerunt tamen VXtUS ton Q uf elt Sichem. "11( d Mdï(-f poftea , ut patet ex 16, cap. Íequenti ) Vi 20. Quem percufft Dominui, ) Sc- num,. I: um - ÜN CAPUT XIV. 123 filiabus fuis, ". Dixit autlem Tudse : ZEdificemus civitates iftas, & valle- mus muris, & roboremus turribus, & portis, & feris, donec a Abis, quem bellis quicta funt omnia,eo qucd quaefierimus Dominum Deum patrum noftrorum, & dederit nobis pacem per gyrum. — /Edifi- Uxotes qua- caverunt igitur, & nullum in extruendo impedimen:um fuit, decim filias 9. Habuit autem Afa.in exercitu fuo portantium fcuta, & ; & operum haftas de Juda trecenta fffillia, de Benjamin vero fcutariorum, yphetze, & fagittariorum ducenta o&toginta millia, omnes ifti viri for- z / tiffimi. 9. Egreffus eft autem contra eos Zara JEthiops cum exercitu fuo, decies centena millia, & »curribus trecentis: & venit usque um culu Mareía. LUE 10. Porro Afa perrexit obviam ei, & inftruxit aciem ad p Concidt 'bel« lum in valle Sephata , quae eft juxta Marefa : 1r. Et invocavit Dominum Deum, & ait : * Domine, non eft 1Reg. 14' 6a apud te ulla diftantia, utrum in paucis auxilieris, an in pluri- erunt eutn | bus: adjuva nos, Domine Deus nofter: in te enim, & in tuo pto €o,in nomine habentes fiduciam, venimus contra hanc multitudinem : Domine Deus nofter tu es, non pravaleat contra te honio. rat 1n CO 42. Exterruit itaque Dominus /Ethiopes coram Afa , & Ju- & excelfa, da: fugeruntque /Ethiopes, I3. Et perfecutus eft eos Afa, & popülus, qui cum €o erat, ym pattum usque Gerara:; & ruerunt /Ethiopes usque ad internecionem, quia Domino cs&edente contriti funt, & exercitu illius preelian- IG j regnae Tulerunt ergo fpolia multa, Q 5 I4. Et a quietus em Domi- 9. Zara JEtbiops.) Exx /Ethiopiare- 10. þerräxit obviem ed.) VWeritus; 7.Dint gione , qu& in Africaultra ZEgyptum ne alioqui ille univerfum regnum po- enta , 2 meridiem verfus fita eft , ut volunt pularetur, ficut fecerat pridem Sefac, Abulenfis qu. g. & Salian. anno 3094. Roboamo non audente illi occurrere, o, Al n pnum, 2. & colligitur ex Scriptura ; yenf que & ejus progreffumm impedire. 991 num4 nam cap. 16. num. g. dicitur : Nzzze I3. Lij,ac Gerar:z.) Aliquot diebus forum du 4Erbiopes , 6 Libyes zuulto plares erant fugientes /Kthiopes Judzi perfecuti q;f;zdrigzs, 6 equitibus , 65 mulmtudiae funt; nam, ut habemus ex D. Hiero- | Qui fibet nym. de locis Hebraicis, fuit Gerara simia. Non ergo funt hi ZEthiopes, qui in Afia juxta Madianitas , & Ara- inter Cades, & Sur, hoceft , duas fo- £«) Qu£ bes fedes habuerunt, quod non ne- litudines, quarum una jungitur . ZE- abenturu 1 mo exiflimavit. Belli caufam facer gypto, ad quam populus trans fre- cara fünt j ( dejncepy textus non expreffit. tum Rubri maris pervenit, altera ve- U/que Marefz. ) Qu eft civitas tri- ro Gades ufque ad Saracenorum ere- ypr m bus Juda, vide Adrichom, in juda mum extenditur. Vide Adrichom: num. 187. in tribu Simeon num. 47, 224 LIBRI ïï.kPARA'LIP.Ol/WENON 14. Et percufferunt civitates omnes per circuitum Gerarse: s. Tn femy grandis quippe cunétos terror invaferat: & diripuerunt urbes; ] fed t * & multam praedam afportaverunt. . p6 Pugnao 15. Sed & caulas ovium deftruentes, tulerunt pecorum ín- ? vitatem, qui finitam multitudinem ". Vos &f ; &'camelvonlxm : rcverfique funt in Jää" P' erit enim me 9 Quod c CAPUT XV.. rie fin Obe 4dearias propbetat lfraelem futurum multo tempore absque Dei | omi terra ] Tat, fhontis veri cultu , facerdotio , && lege, cujus prophbeta vxbortatione con- ante porticu ' fortatus zdfa s aufert fordes idolorum , fuamque matrem ido- 9. Congre . Jolatriam imperio prioat , populus autem jurat : nas Cum eisi ; ) Je Deo ferviturum. enim ad eur Deus lls arias autem filius Obed, fa&o in fe fpiritu Dei, s.AZ 2. Egreffus eft in occurfum Afía, & dixit ei: Audite 0. Cümq Cimoquinto. me Afa, & omnis Juda; & Benjamin : Dominus vobifcum; quia fuiftis cum eo. . Si quaefieritis eum, invenietis: fi autem de- ir Immo| quam addux reliqueritis éum , derelinquet vos. 3. Tranfibunt autem multi dies in Ifrael abs 1. Et ini que Deo vero, & absque facerdote dottore, & absque lege. hN rÁ 4. Cumque reverfi fuerint in anguftia fua ad Dominum $ Nn eit dentt,) N ulla " Deum Ifrael, & quàfierint eum, z*eperiegt eum. / $. In Cuonbus, & privitg funf 14. Cruirates ommes per'rirczzituniz'Ge- captivitätis— Babylonicæ. Alii ad pra- X GB ro, $, vare. ) Quacivitates erant Philifthzo- fentem rerum. Tudaicarum ftatum re- ; Trmjy; tiadi tum, qui ZExthiopibus auxilium tule- ferunt, poít Chrifti adventum,, & rant, alioqui caufa non erat, cur.eo- captam a Romanis Jerufalem ;; nam TItntir ]udæi. | lClnum üS, [] rum urbes hoftilem in modum cadi- nunc Hebrai funt fine Deo , quia fci- « B q'ml) in dibus, & direptionibus fubjicerentur. licet ''rinum non colunt , nec Chri- TUham , T 15. Pecorum tnfiniram viultitudinem. ftum agnofcunt: nec lex Mofaicaeft, qu& dudum obligare defüit.- &T i g "im Qua in falitudinibus , & pafcuis Ge- AL TES rarg pafcebantur. "b[que facerdore,) INunc enim con- 1 glüd'ium, É fufis tribubus non habent Sacerdotes, l« ZATIAS lam;emïflim 02e4.) No- nec Levitas. » Menabit men parentis àdditur, ut hic Diilore.) INam pro veris do&ori- j Q i Mitthz ngt gCiZ:' 2'73 | propheta diftinguatur ab Azaria Pon- bus mendaces , fabularum fe&atore; | n g, tifice, qui füb idem tempus fummo Rabbinos habent. Sacerdotio fungebatur. [ta Mariana. 4. Cumqtte reverft futrint , . ) Hac — Vempor) ho« ad mundi occafum pertinent , cum adbenum :q Fatlo in fe/þirifu Dei. ) Concepto Qd ,k Bof fpiritu prophetico. fcilicet Ifraelite , quitunc fupererunt, 3. Tranfibunt antem multi dies, €$c.) tandem aliquando refipifcent , & falvà ejufr fient. Vide ad Rom. 17, 26. elfefent lite iiac accidiffe putant aliqui tempore QOmCR $ l )N CAXTPUI XV. 4 124 n Getae. *. In tempore illo non erit pax egredienti, & ingre,d'ie:nti2 'unt urbes, fed terrores undique in cun&tis habitatoribus terrarum. .. 6. Pugnabit enim gens contra gentem, & civitas contra ci- ecorum in- vitatem, quia Dominus conturbabit eos in omni anguftia. unt in Jes 7. Vos ergo confortamini, & non diffolva -n-tur m,gnus veftra: erit enim merces operi veftro. 8. Quod cum audiffet Aífa, verba fcilicet, & prophetiam Aza- riee filii Obed prophetee, confortatus eft, & abftulit idola de omni terra Juda, & de Benjamin, & ex urbibus, quas cepe- absque Du rat, montis Ephraim, & dedicavit altare Domini, quod erat mzioge (0f- d J m Md ante porticum Domini : 9. Congregavitque univerfum Ju dam, & Benjamin, & adve- nas cum eis de Ephraim, & de Manaffe, & de Simeon; plures enim ad eum confugerant ex Iírael, videntes, quod Dominus 2 Deus illius effet cum eo. |: ,Audite ro. Cumque veniffent in Jerufalem menfe tertio) anno de- cimoquinto regni Afa, '(;umj quia - xr. Immolaverunt Domi autem Qe- noin die illa, de mantïbiisg& pracda, quam adduxerant, boves feptingentos, & arietes feptem millia. )eo vet0, 12. Et intravit ex more ad coroborandum foedus ; ut qu&- rerent Q 3 d; Dominum $. Nom erif pax ingre ep efri, & egre- 9. Qua: ccper;ztmantis,Ep/ymz'm.) Ex dienti.) Nullam habebunt pacem in regno Baafe Regis Ifrael, cum quo l -4-'-:, te f In aQionibus, & v five pubhica , five muültiplex, & diuturnum bellum gef- ÀáÀ private fundionibus. Vide Riberam fit Afa. Aliiadpre- ad cap. 1o. S. Joan. num s. Dedicavir.) Inftauravit , ut etiam fhtum 1€ Terrores undique.) Quod . jam expe- habent LXX. évexavict $ vel enim fue- enturm. riuntur ]udai. Concinit- Azarie va- rat negfectum, vel perpetuaignis actio- ticinum iis, que dicuntur Lev. 26. ne labefactatum erat. * gm ; m 0 qum C.þ 36. 6 q*i, inquit Moyfes , Ze vo£is Altare Domini.) Altare holocaufto- nec Uart« vemanjevint , dabo pavorem ia cordibus rum, quod erat in átrio ante templi eorum in regionibus boffrum ferrcózt é0$ porticum , que erat prima pars ejut- ',Mofaicae j fonstus folis vvolantzs , dem templi, illiufque veftibulum. &5 iïszagimt qgA4- Videtur hoc fuif- enim COf« fí. giadsum, €$c. 10. "Menfé zertio. Gacerdotes, 6. Puenabit enim gens contra gentem.) fe feftum Pentecoftes , quod cadebat Quod Matthzus dixit cap. 24. 7. coz- in meníem tertium , quem Sivan ap- « doftri /urget gens i ge;ziem, & regnum Inve« pellant . FHebrai ; & ferg refpondet y fedatore gnum , &$c. Vel etiam ad viciniora Majo nofiro. tempora hoc referri poteít, fcilicet 11. De Mannubis.) De pecunia , l) at ad bellum , quod fuit inter Afa Regem quam ex vendita preda collegerant. jent , bslm Juda, & Baafa Regem Ifrael; unius e- 12. Ex more 4d corroborandum . fate if nim, & ejuídem loci duplex poteít dus , €£c.) Quod erat folemnis fidei, fuPere verzque religionis profeffio. Cum nt& flv eífe fenfus literalis , ut diximusin Pro- D legomenis cap, 25: vero dicitur .ex sre, innuit confue- 126 LIBRI H PARALIPOMFINON rerent Dominum Deum patrum fuorum in toto corde, & in tota anima fua. Plgï[h t Du 13. Si quis au*em, inquit, non quaefierit Dominum Deum Ifrael moriatur, a mmlmo, usque ad maximum, a viro , üsque ag 5j t ad mulierem. t 14. Juraveruntque Domino voce magna in 1ub110,& in clan- UE gore tubae, & in fonitu buccinarum I$. Omnes-, qui erant in Juda cum execratlone : in omni N enim corde íuo juraverunt, & in tota voluntate quefierunt eum, & invenerunt : præümtque eis Dominus requiem per Ifrael mrcultum. tute pOi 16. Sed & Maacham matrem Afa regis ex augufto depofuit . Protulit imperio, eo quod feciífet in luco fimulacrum Priapi : quod; Domni, & omne contrivit. & in frufta comminuens conbuffit in torrente tit$, qui hb Cedl Oon. ^. Feedus attamen cor Afa 17. Excelía autem dereli&ta funt in Ifrael : tüus habyere erat perfetctum cun&tis diebus ejus. ürüm, ut 18. Eaque, qua&e voverat pater fuus, & ipfe, intulit in do- cias Cum a mum Domini , argentum , & aurum , Vaforumque diverfam 4. Quo co fupellectilem. füm ad urbe 19. Bellum vero non fuit usque ad trlgeümum quintum an- marn, & n num regni Afa. od ( CAPUT i t Opus tudinem.renovandi fcederis, ac juris- feci? ne effez Doztza. LXX aumo'vit , ne : EOTfO jurandi, quod dubiis prafertim tem- Aflarze zitnifiraret.) Depofuit matr em, ipides de f poribus merito frequentabatur. ne effet facerdos Priapi. 4n toto co-de , 65 in z0ta anima, Óe.) 17. Excelfa autem derelidla fmzt &c ) , cedifi T. Intem Sincere, & ex anima, fine fidione, "Vide dx&a; Reg. 15. num. 14 aut fimulatione. Cor Aj2 erat perfethum. ) Quod ad N dmte 13« Moriatar.) Juxtalegem Domi- externum cultum uniusveri Dei ; nam in Dommg ] ni adveríus impios idolorum culto- in quibufdam aliis peccaffe certum efi Wànti tua zes conftitutam Deut. 17. 7. & 15. 9. ex fequentibus , & ex cap. 16. num. 9. * Nonn l$. Cum execratione. ) Imprecaban- 7.* 1 10. & 1^. tur fibi videlicet ingentia mala, fi fi- 19. Que voverat pater [245.) INimi- fis, &eu dem datam fallerent , fedufque vio- rum in magno illorerum fuarum dif- larent. In Hebr. & Graco tantum eft, Creüidliïes crimine, cum pugnavit contra Tero- j. OCul um firamenio, boam , ut vult Abulenfis 3. Reg. 16. Marem -a Regi.) Aviam, quafl. 17. in fine. Dribent for matrem Abie uxorem Roboam, aut E: ipfc.) Qui etiam Domino diver- Stulte j IPitur i5) tius uxorem Abie matrem fuam. fa voverat donaria , qu& cumulate Am te bel, b u& enim fuerant ejufdem nominis, perfolvit. quarum altera Roboamo avo, aitera 19. Bellam vero nonfuit, 6c.) Dan- UT Aliey nupfit Abiz , Afx parenti. te ei Domino requiem per circuitum, ich ab Ex fmgy l?o dfpaja;t :mpewo.) H€brs ut dicitur num. 15. lum f WPïxmum LaP 2 B ö(d N p * c-*:ff qyd'ft 127 Hde, & in CAPUT Xv um Deum Pugnante Baafa. rege lfrael contra. Afa, vocavit Zdía Benadad Á II0, Uique x vegem Syrie in auxilium, & Hanani propbetam , ipfum ob id in- erepantem, in nervum conjecit , ac dolore pedum cruciatus, &nda in medicorum arte [pem poneus , anno regni. [ui /4-10' ?720?02.z.u7-. : ] omni uefrerunt Nno autem trigefimo fexto regni ejus, afcendit Baafa rex zA juiem per Ifrael in Tudam , & muro circumdabat Rama, ut nullus tute poffet egredi, & ingredi de regno Afa. ? depofiit 2. Protulit ergo Afa argentum, & aurum de thefauris domus i : quo Domini, & de thefauris regis, mifitque ad Benadad regem Sy- 1 torrente rie, qui habitabat in Damafco, dicens: 5. Foedus inter me, & te eft, pater quoque mgus, & pater a cor Afa tuus habuere concordiam: quam ob rem mifi tibi argentum, & aurum, ut rupto foedere, quod habes cum Baafa rege Iífrael, jitin do- facias eum a me recedere. diverfam 4. Quo comperto, Benadad mifit principes exercituum fuo- rum ad urbes Ifrael: qui percufferunt Ahion, & Dan, & Abel- intüm at main, & univerfas urbes Nephtali muratas ": $. uod cum audiífet Baafa, defiit eedificare Rama, & in- CAPUT termifit opus fuum. d ; umovil , n 6. Porro Afa rex a ffumpfit univerfum Judam, & tuïerünt lapides de Rama, & ligna, quae aedificationi preeparaverat uitmatrem Baafa, zedificavitque ex eis Gabaa, & Mafpha. 7. In tem llo venit Hanani propheta ad Afa regem Ju- 4]""'/, ö)[' ) pore i m.14 da, & dixit ei: Quia habuifti fiduciam in rege Syriae, & non uod àd 1Dti; nam in Domino Deo tuo, idcirco e-vafxt Syri& regis exercitus de » certum &i manu tua. 6 nutm 8. * Nonne JEthiopes, & Liby*äs multo plures erant, quadri- * Sup. gis, & equitibus, & multitudine nimia: quos, cum Dommg 14 9- / )N 1ti credidiffes, tradidit in manu tua ? anum d . Oculi enim Dormini contemplantur univerfam terram , & n Jao praebent fortitudinem his, qui corde perfecto credunt in eum. þï' adver- Stulte 1gitur egifli, & propter hoc ex præfenti tempore ;ino d&f 10.1ra- cumulate fum te bella confurgent. N: »o autem irsgefumo , 6c. ) Quae ". ldcirco , 6c.) $i enim Afa fpes g.A f (, ) Dg'n-1 hic habentur ufque adverficu- fuasin Deo locaflet, & de Baafa Rege circuiti lum feptimum , explicata funt 5. Reg. Ifrael, & de Syro vi&oriam rcpor- cap. 18. 13. & deinceps. ta[r?te 128 ÉiBQEId PARALIPOME&ON 1o. Iratusque Afa adverfus Videntem, juffit eum mitti in nervum : valde quippe fuper hoc fuerat indignatus: & inter- 4 Pius jifpbat fecit de populo in tempore illo plurimos. L] . II. Opera autem Afa prima, & novi ífi . ima, fcripta vfu-nt in didres l Libro regum Juda, & Ifrael. 12. JEgrotavit etiam Afa anno trigefimo nono regni fui, do- lore pedum-vehementiffimo, & nec in infirmitate fua queefivit Dominum , fed magis in medicorum arte confifus eft. Egavi ] Contra .13. Dormivitque cum patribus fuis: & mortuus eft anno . Conftit quadragefimo primo regni fui. * * 14. Et fepelierunt eum 1n fe pulchro fio, quod foderat fibi qu& erant và & 1 civitatib in civitate -David: pofueruntque eum fuper le&tum fuum, plenum aromatibus, & unguentis meretriciis, quse erant pi- 4 Et fuit gmentariorum arte confeéta, & combufferunt fuper eum am- i Darid patris bitione nimie. 4, Sedin ] 100 JUxfa p« $. Conhm Omnis Juda n üæ) & mültg .b Cumqu CAPUT Tütn], etiam | lo ?. Tettio 1o. Videnrem.) Prophetam. mixturas , ung'ueinïa myrepfica ,. 4 Benhil, &( lz nervum.) jufft illis. compedes yí£vu veor Wugeipev » Ef gentra unguen- üt pcerentf injii, qui ex nervis fiebant. Flebr. torum. unguentariorum ut habent LXX. dz domo carceris. INofter Interpres unguenta meretricia l [Nuzujs ts Ipterfecit -de. populo . « : plerimos ) appellavit, vel quia putavit vocem luefis r Qui fcilicet prophetz faventes de R.e- )! C3T zenim derivari a radice 31 24245 24 tjus pa ge murmuraffent , ut vult ''orniellus. quod eft fornicari; vel quia meretri- PeCüre , g q 14 Infpulchro [mo , quod faderat fibi.) ces odores adhibere folent, ut adul- ? Cmff it;fitqu Vel fepultus. eft feorfim in. fepulchro tera illa Proverb. 7. i7. dicebat: N iledum est 1$, Qim aliquo, quod fibi extruxerat Afa, a Afperfí cubile meum. myrrba, & ;zloä? & (iüu i'. fepulchrisaliorum Regum diffito : vel eznzamomo , €$c. *gefïefat. certe, ut vult Pineda lib. g. cap. 3. Pigmentdri()rum '417,*!;6. ) ArtlHCiO un-,r t oj derebus Salomon,& Villalp.in Ezech. g*en-tariorum. potimmUm ü b ] tom. 2. l. s, cap. 61. Reg. fepulchra Combefferunt. faper eum. ) Unguenta dj m&rito Y We ordine in fübterraneo &dificio difpo- pretiofa, vel ut adventitius odor te- j ij p fita, & effoffa erant , & cum Rex ali- trum cadaveris odorem vinceret; vel N ICt antenus quis moriebatur, nova unius cellule quod indicat Scriptura ad oflentatio- An cadavera Adlin. )l juxta alias fiebat acceffio. nem regi& opulentiz. OY Cnfr N Unguentts meretríciis. ) In Hebrzeo mortuorum apud llebraos cremari w Han Qu ) unica vox eft r-3r ze»iz , quam fi- folerent , diximus in Oeconomicis lib. 1. cap- 30. num.. 30. » & 158 E nf gnificare volunt aromatum variorum Denw()l entj; Bi&/. mm Com, N LOS vu r EE 129 b f mi;ti It : & Inter CAPUT XVIL L Pius .?ofaþbat patri Afa fuccedens divitiis potens, -&*9 armis, snittit "P fütt in docfores legis .Dei per univerfum Sudam : cujus priucipes "i füi, do- recenjentur cum mumero fubjeCtorum mlitum j quefivit : f x.[JEgnavit autem jofaphat filius ejus pro eo, & invaluit $ 'eü o contra Iírael. 2. Conftituitque militum numeros in cunctis urbibus Tuda, oderat fibi quae erant vallatee muris. Preefidiaque difpotuit in terra Juda, um füum & in civitatibus Ephraim, quas ceperat Afa pater ejus. * : etant p 3. Et fuit Dominus cum Jofaphat, quia ambulavit in viis [ eum a. David patris fui primis : & non fperavit in Baalim, 4. Sed in Deo patris fui , & perrexit in preeceptis illius, & non juxta peccata lírael. - $. Confirmavitque Dominus regnum in manu ejus, & dedit omnis fuda munera Jofaphat : fa&zeque funt ei infinitee divi- tiae, & multa gloria. .6. Cumque fumpfiffet cor e CAPUT mini, etiam excelfa, & lucos de Juda abftulit. jus audaciam pfopte? vias ]50- rP . Terio autem anno regni fui, mifit de principibus fuis Benhail. rï"?üca ! ,ä » & Obdiam, & Zachariam, & NathangelD & Mich 2eam, $. Et i :mgtf-fïïä ut dgcerent in.civitatibus Tuda. - gbeüt L)&;Xo gmeretricil 1. [Nvz/uit ;aiztra I^ael) Nulla inze que [equunt;,m de muneribus oblatis; Mraelis regno interiorfuit, nec, oltendunt. i vocem ut Afa ejus parens , externa auxilia 6. Cumque þmpffät cor ejus audAciams n u fpectare , aut querere opus habuit. l* &:.)Exlcbreo vertit Pagninus,6 e/e« 2. Conflitzitque militum numeros , Gc.) "wAVir cor ejus 42 viis Domini, id eft, au- W u UI: Sufpe&um enim habebat Regem Ifrae- dentior fa&us eft in vera religione pro- I—,', dicebat: lis; cum quo AÀfa diuturnum bellum movenda,& evertendo idolorum cultu. 1(5';!0:, , gef erat. Execlfa , &$ luces. ) l'ana idolis in d civitatibus Ephraim.) Mas enim colübus excitata , & lucos in eorum : Artificio - potiffimum fibi vindicare velle 1íraeli- honorem cohfífecratos. tàs merito vereri poterat. 7. U: deceremz im eivitatibus Tuda.) nout t jU 3. ls wis David patris fu. primis.) INon erant ifli quidem doctores , fed js odtr * Scilicet antequam peccarst. Sacerdotum , &.Levitarum , qui do- nert; ve Baalim. ) UXX, Idofo. &uri erant, ductores. Dicuntur tamen offentatio" $- Confrinavinque Dominus vegnum miffi, ut docerent, quia impedimen- n qdaven du manuns dus.) Tuvans illum in omni- tatollentes, & aliis modis Sacerdo- os cremi bus; & prafe M A GÀi m populorum animos, tes, & Loeviticos doctores juvantes ; & benevolentiam ei concilians, quod, boni iliius operis participes eránt. Bibél, cuma Cum , Menoch. Tom. ILI. R 130 LIBRI I PAIRALIPOMENON, 8. Etcum eis Levitas, Semejam , & Nathaniam , & Zabadiam, . iorum! it Ju Afael quoque, & Semiramoth , & ]onathan ; Adoniamque, & ? vobuftifiint Y 'Fobiem, & "Thobado niam, Levitas, & cum eis Elifama, & 15 Doit du Joran facerdotes, inta millia 15 bl i 9. Docebantque popu lum in Juda, habentes librumlegis Domini, & circuibant cunCtas urbes Juda, atque erudiebant [ Donino, & c populum. . Huncf Io. Itaque fact us eft pavor Domini fuper omnia regna ter- tenentum at ftarum . quae erant per gyrum Juda, nec audebant bellare con- . 9 Dotit tra Jofaphat. L illia expedi 1r. Sed & Philifthzei Jofaphat munera deferebant,& ve&tigal | 19, B omi argenti, Arabes quoque adducebant pecora, arietum feptem - pofüerat in u millia feptingenta, & hircorum totidem. 12. Crevit ergo Jofaphat, & magnificatus eft usque in fubli-- me: atque sedificavit in fu 1 da domos ad inftar turrium, urbes- Maplm ij que muratas. 13. Et multa opera paravit in urbibus Juamoth Gul ]uda: viri quoque bellatores , & robufli erant in Jerufalem. Adihens 14. Quorum ifte numerus per domos, atque familias fingu- 4 lorum : 9. Librum Legis Domini.) Sive Deu- 12. Domos d izflar turvium.) Pagni- L Uif a teronomium , ut quibufdam placet, nus, & Vatablus vertunteZes: inke- Conjn qui totus exhortatorius eft ad divinz breo eft 83 yy 3 Bzazgctb, quevox legis obfervationem, five Pentateu- magnificas edes , templa, bafilicas, ^. Defceni €hum, qui palatia fignificat : quare bene nofter aüventum m; Jegis nomine in primis in- : telligitur. ïnterpres addidit, ad rzfLar fzfrri;zm, populo, qui Erudiebant poputum. j Non. enim fa- quia palatia , & Regum ades in tur- tis erat idola diflurbare, nifi etiam ex rium fere alitudinem educuntur. 1 hanoth ( animis errores , & fuperititiones, qua H;'läejïue mnratds.) Pagninus ; & . invaluerant, eriperentur. Vatabl. habent, sréefaze tbefaurorum. Ttcenta vil !d l0. Pzv:r Domizi.y Pavormagnus,- Certe thefauri in locis muro munitis Ron il tantum & 3 Domino immiífus i fervari folent. s quiefcente. pfo Jofaphat Vnum miitond I3. Operamulta paravit, ) Miultafe- icttnque mer. Il. Memera deferebazt , 6 væfl;ffzzf cit opera, & sdificia. trlandis p | argezti.) lNon nova quapiezm adacti 14. Per domos , 4*quc familias.) INue Qriptura 1o vi&oria, fed a fuperioribus tempori- qui merati funt per familias, & cogna- Xodi, &Nm bus.Davidis, & Salomonis. Neque tiores. 16 [ j CH enim eos jugum excufifTe ab eo tem- Princeps &xercirus. ) Precipuus intér bre pore legimus ; neque hic tanquam- omnes Duces Jofaphat quare etiam T& fubadi, fed tanquam füubje&ti referun- plures numerabat, quam ceteri. lo dl eni ? Q Soce, tur, etfialiter vifum Abulenfi quzft.2r. Et cum eo robuffifmi viri.) Ipfe qui- & fui Arabes quoqae , & Poftquam vi- dem - Jerofolymis habitabat , milites QCCfe Sfümpti delicet ab eo devi&i VH nt fuborta ali- vero varlis locis re tur E : &d tributi. gni divifi, & con- jf Tllitie qu; legitima belli caufa. 17' IWE ( )N CAJ"UT XVIE w XVIIL £31 Zabadiam, iorüm: in Tuda princeps exercitus, Ednas dux, & cum eo ltmque, & robuftiffimi viri trecenta millia. LÀ Zlilama) & 15. Poft hunc Johanan princeps, & cum eo ducenta o&to- inta millia. N um legis 16. Poft iftum quoqu e Amafias fih'uä Zechri, confecratus erudiebant Domino, & cum eo ducenta millia virorum fortium. 17. Hunc fequebatur robuftus ad praelia Eliada, & cum eo regna ter- tenentium arcum, & clypeum ducenta millia. |lare cot 18. Poít iftum etiam Jozabad, &'cum eo centum octoginta millia expeditorum militum. &vettil 19. Hi omnes erant ad manum regis, exceptis aliis, quos yti feptem pofuerat in urbibus muratis, in ugiverfo Juda. ; je in fübli- CAPUT XVIII m urbes- Shofapbat impio Zicbab affimitate jun&ius, afcendit cum eo contra ri quoque Ramotb Galaad , 400. p[eudopropbetis victoriam promittentibus : Micbeas autem contrarium propbetans incarceratur , od ilis fitgt- «dchab juxia Micbee propbetiam in.bello lorum: occiditur. d jtn.) Pagni I. Uif ergo Jofaphiat dives , & inclytus multüm, & a&ïnitate qda; ial conjun&tus eft Achab. h, Quevox 2. Defcenditque poft annos a d eum in Samariam : ad cujus , bafilcis, adventum ma&tavit Achab arietes, & boves plurimos, ipfi, & : bene noitdt flar tirtity populo, qui venerat cum eo: perfuafitque illij ut afcenderet glesin t jin Ramoth Galaad. jcuntutts A2 5. Dixit- jninus, * Trecenta millia. ) INomine militum Graeco , & Hebre&o legimus, & 4e diejuranim non illi tantum intelliguntur, quihoc Benjamin "virtutepotens Eltada. Exquo r munts unum militandi munus exercent; fed patet non omnes hos principes adtri- quicunque per &tatem , & viresarmis bum Juda pertinuiffe. ) Mulife tra&andis apti funt,. quo modo paffim 19. Hiomnes, €/c,) Quorum nume- Scriptura loquitur prafertim in libris rus afcendit ufque ad undecies cente- nilai.) N» Exodi, & Numerorum. na, & fexaginta hominum millia.. , & cogte 16. Con[técratus Domino.) ln He- Ad manure Regis,) Ilebr. LXX. ss brzo, & Greco eft, Voluztariu: Do- niflrante: chi. sciputs t 9nino. Vel enim fuit ex cenere Levi- quie etiam tico, aut Sacerdotali, vel INazareus ; 1, iUf ergo fofaphat , & c.)' Totura vel fuis fumptibus , ut Deo gratum hoc caput explicatum eft 3. Re- ! ]ofe que faceret, & de publico bene merere- um 22, : i mulites Affnitate corjuntlis. ) Vide €ap. 21 & « tur, fe militie devoverat. num. 6. Hü; 17. Hobuffus ad pralia Kiiada, ) In 13 A. p LIBRI.I. P'A'RWALIPOMEN ON 4. Dixitque Achab rex Ifrael ad Jofaphat regem Juda : Veni 1s. Atille mecum in Ramoth Gaia-ad Cui ille refgoncht Utego,&tu: bus; ficut ov ii dom in0$, ficut populus tuus, fic & & populus m eus : tecumque erlmus in bello. 1. k tatt r 4. Dixitque Tofaphat ad regem Ifrael : Confule obfecro im- prophe ret i preefentiarum fermonem Domini. 1j Actie tille: . Congregavit igitur rex Ifrael prophetarum quadringentos minum feden viros, & dixit ad eos: In Ramoth Galaad ad bellandum ire de- ftentem e1 a € bemus, an quiefcere ? At illi, Afcende, jnquiunt, & tradet 15. Et dixi Deus in manu regis. ut afcendat, ( unus hoc mot 6. Dixitque Jofaphat: Numquid non eft hic prophetes Do- mini, ut ab illo etiam requiramus ? 20. Procef] 7. Et ait rex Ifrael ad |ofaphat: Eft vir unus, a quo poffu- decipiam eun at Atill mus qu&rere Domini voluntatem, fed ego odi eum, quia non prophetat mihi bonum, fed malum omni tempore : eft autem ore omnium Michzeas filius Jemla. Dmtque Jofaphat: Ne loquaris rex hoc pes, & pre modo. ?2. Nunci 8.. Vocavit ergo rex Ifrael unum de eunuchis, & dixit ei: ore mnium Voca cito Michseam filium Jemla. te mala. Porro rex Ifrael, & ïofqp iat rex Juda u:erque fedebant 2 ACceir in folio fuo, veftiti ultu regio : fedebant autem in area juxta Mi It max portam Samarice, omnesque prophetee vaticinabantur coram eis. fnini àme, w Io. Sedecias yero filius Chanaana fecit fibi corhua ferrea, & 24. Dixita aàit: Hzc dicit Dominus : His ventilabis Syriam , donec con- mgreiïus fUEI teras eam. N Prae 11. Omnesque prophetze fimiliter prophetabant, atque dice- umte Qu bant: Afcende in Ramoth Galaad, & profperaberis, & tradet thelegy eos Dominus in manu regis. 26. Etd I2. Nuntius autem , qui ierat ad vocandum Michaeam ; ait até el N illi : En verba omnium prophetarum uno ore bona reg1 an- 1n puce nuntiant, quaefo ergo te, ut & fermo tuus ab eis non dïiïentlat, 27. Divi loquarisque profpera. QCutus Dom 13. Cui refpondit Michaeas : Vivit Dominus, quia quodcum- que dixerit mihi Deus meus, hoc loquar. 3j Ial tur Ramoth Gs 14. Venit ergo ad regem. . Cui rex ait: Michxa, ire debe- 29 Dmt( mus in Ramoth Galaad ad bellandum, an quie(cere ? Cui ille refpondit : Afcendite : cuncta enim profpera evenient , & Puïnam Y tradentur hoftes in manus veftras. Tex Ifrael ha 15. Dixitque rex: Iterum, atque iterum te adjuro, ut m1h1 ke*( a non loquans, nifi quod verum eft, in nomine Domini. CC* Ne b 6. At Contm fl )N CAPUT XVIIL. 133 ]uda : Veni Y et Q i dl verfum Hrael : difpivfam ia monti" 690 tu; bus, ficut oves absque paftore: & dixit Dominus: Non habent ? erlimus in ifti dominos, reveriatur unusquisque in domum fuam in pace. 17. Et ait rex Ifrael ad Jofaphat. Nonne dixi tibi, quod non obfecro im; prophetaret ifte mihi quidquam boni, fed ea, quae mala funt? 18. At ille: idcirco, ait, audite verbum Domini: Vidi Do- adringentos minum fedentem in folio.fuo, & omnem exercitum coeli aífi- dum ire de- ftentem ei a dextris, & a finiftris. i, & tradet 19. Et dixit Dominus: Quis d ecipiet A chab regem Ifrkael, ut afcendat, & corruat in Ramoth Galaad ? Cumque diceret & jphetes Do- unus hoc modo, & alter alio: 20. Proceffit fpiritus, & ftetit coram Dom ino, & ait: Ego : quo pof- decipiam eum : Cui Dominus, in quo, inquit , decipies? 1, qua n0n 2r. At ille refpondit : Egrediar, & ero fpiritus mendax in : eft autetm ore omnium prophetarum ejus. Dixitque Dominus : Deci- itis fex hoc pies, & pravalebis: egredere, & fac ita. 22. Nunc igitur, ecce Dominus dedit fpiritum mendacii in & dixit ei: ore omnium prophetarum tuorum, & Dominus locutus eft de : te mala. ie fedebatt 25. Acceffit autem Sedecias filius Chanaana , & percuffit n area Juxta Michaeze maxillam, & ait: Per quam viam tranfivit fpiritus Do- j rcoram s. mini a me, ut loqueretur tibi? 3 ferres -24. Dixitque Michzeas : 'Tu ipfe videbis in die illo) quande dorec cott- ingreffus fueris cubiculum de cubiculo, ut abfcondaris. 2$. Precepit autem rex Iírael, dicens: Tollite Michseam, atque dice- & ducite eum ad Amon principe Amelech. m civitatis, & ad Joas ilium A $j & tradet 26. Et dicetis : Haec dicit rex: Mittite hun c in carcerem, & date ei heeft it panis modicum, & aquae py-auxillum, donec revertar na fep! 3* in pace. s diffentisl 27. Dixitque Michzeas : Si reverfus fueris in pace , non eft locutus Dominus in me. Etait :: Audite omnes populi. 28. Igitur afcenderunt rex Iífrael, & Jofaphat rex Juda in quodaut BRamoth Galaad. i ire debe- 29. Dixitque rex Ifrael ad Tofaphat: Mutabo habitum , & fic ad pugnam vadam, tu autem induere veftibus tuis, Mutatoque ;'g (v ille etien; V zex l(rael habitu, venit ad bellum. 3o. Rex autem Syrize preeceperat ducibus equitatus fui , di- 0, ut mlhl cens: Ne pugnetis contra rinimum, aut contra maximum, nifi contra folum regem Ifraelu . 51. Itaque j. LA .R ; 134 LIBRIIL PARALIPOMENON " $r. Itaque cum vidiffent principes equitatus Jofaphat, dixe- €. Confricui Tunt ? Rex Ifrael eftifte, Et circumdederunt eum dimican- munitis per fta tes : at ille clamavit ad Dominum , & auxiliatus eft ei: atque 6 BEpraca avertit eos ab 1llo. enim liominis 32. Cum enim vidiffent duces equitatus, quod non effet rex ye judicaveri Tírael, reliquerunt eum. « * Sit timor Cite : non eft . 33. Accidit autem , ut unus e popu lo fagittam in incertum jaceret, & percuteret regem Iífrael inter cervicem, & ícapu- * nec períonar 8. In Terufa las: at ille aurigae fuo ait: Converte manum tuam, & educ me de acie, quia vulneratus fum. . * cerdotes, & p die illo: porro rex Ifrael ftabat in cauí2m Domin 34. Et finita eft pugna in curru fuo contra Syros usque ad vefperam, & mortuus eft oc 9. Preecepit cidente fole. : fideliter, ( co C ACP OT. XIX. 1o. Ümnem .?ofzzþäat a Stebu propbeta correptus de praffito auxilio Acbdb, Tp.m, qUï h&bh t10nm, ubicy eon[litutos a [e judices admonet de Jervanda ju[litia, & Levitas de promovendo culiu dvvino , populoque retie. remoniig, de: : in Dominum inffituendo. Itos: fic & Everfus eft autem Jofaphat rex Juda in domum fuam pa- IL Amaria I-R &CUQm pert cifice in Jerufalem. 2. Cui occurrit Tehu filius Hanani Videns, & ait ad eum ! qui &f dux in Officium perti Impio prebes auxilium , & his, qui oderunt Dominum , ami- citia jungeris, & idcirco iram quidem Domini merebaris : ConfOrtamini . Sed bona opera inventa funt in te, eo quod abftuleris Yn bonis. lucos de terra Juda, & praeparaveris cor tuum, ut requireres Dominum Deum patrum tuorum. EX 35 Rn hs 4. Habitavit ergo Jofaphat in Jerufalem, rurfumque egref- lu ) dvit fus eft ad populum de Berfabee usque ad montem Ephraim, Ejb T comp & revocavit eos ad Dominum Deum patrum fuorum. 6 N'm f;zim ) | . $. Con- 4 ; BN ': Ms in il;dicanä Llfque UE Pa O Ephraim.) In trib; 2. Áden:.) Prophetä. lIram quidem Domini merebaris.) — enim Ephraim Jude Reges, & no- 9&90!6140117 1 üf jua minatim Afa [ofaphati pater multas Mdb ) Quil Ponam ex jufta Domini ira profecam. urbes acquifierat, quas vifere illi ani- Julicni; $ po 3. Preparaveris €or tuum. ) laXX. mus erat, Vide füpra cap. r8. num. direxifi? cor fuum' 2 Cxpertmint MC Vel verba illa Ze B-r[abee wuque g 71[]1[1;,"2 1 4. Racfumque egreffus eff ad populum. ) 4d montem Ephraim , duas regni ejus ui paulo ante egreffus fuerat Hiiero-- extremas partes defignant. folymis ad invifendum Achabum , Revocavit eós$ ad Domisum. ) Pro- Tum f 0"""'6411 l ite nunc rurfum ex urbe regia egreílus fcripta idololatria, quam ex vicine EUR IUd C ht quæl— €ft ad invifendum populum fuum, líraelis regno hauferant, 1 uPï VT curia N - CXKPUT XX 13$ aphat, (ixe. $. Conftituitque judices terrze in cun&is civitatibus Juda f dimican munitis per fingula loca, 6l: dique 6. Et przcipiens judicibus, Videte, aitj quid faciatis: non enim hominis exercetis judicium, fed Domini: & quodcum- on effet tex que judicaveritis, in vos redundabit. h 1ncertum T. Sittimor Domini vobifcum, & cum diligentia cun£&ta fa- cite : non eft enim apud Dominum Deum noftrum iniquitas, eut. * nec perfonarum acceptio, nec cupido munerum. O.1F 1, & educ 8. In Terufalem quoque conítituit TJofaphat Levitas, & fa- 1 E cerdotes, & principes familiarum ex 1frael, ut judicium, & 4. ge yel ftabat it caufam Domini judicarent habitatoribus ejus. Ecclt. hüus elt oc- 9. Precepitque eis, dicens: Sic a getis in timore Domini 3513* fideliter, & corde períetto. A&or Ti Io. Omnem caufam , quae venerit ad VOS » i ratrum. veftro- 1934 m rum , qui habitant in urbibus fuis inter cognationem, & cogna- ,. II« ilio Atbab, 9 Leuilit tionem , ubicumque,quzeftio eft de lege, de mandato, de cze- Galat. i remoniis, de juftificationibus : oftendite eis, ut non peccent ?. 6 in Dominum , & ne veniat ira fuper vos, & fuper fratres ve- 6lp e ftros : fic ergo agentes non peccabitis. .Coli)f II. Amarias autem facerdos, & pontifex vefter, in his, qu& ;, ,.. n fom p ad Deum pertinent, praefidebit: porro Zabadias filius Ifmahel, 1.Pet. qui eft dux in domo Juda, fuper ea opera erit, quae ad regist- 17. t ad eum: frud , atf officium pertinent, habetisque magifiros Levitas coram vobis: confortamini obifcum ebaris: in bonis. , & agite dil/igen—ter, & erit Dominus v ! abftulerié CAPUT requiretes S, Incuntl:s cévitatibus Tuda.) : 'Ys. 10. 'Cogmztioe?zem , €$ eognatiouem.) tius Regni Juda, quod etiam Benia- Id eft, inter fratres, Judeos fcilicet. m g min , & civitates ills in tribu Hebr. &.LXX. fassuinem, 6 fangui- Ephtaim comple&ebatur. 2cm, id eft, de cede, fa&ane volun- | Ephl'alm) tate efTet , an cafu. 6. Nox enim bominis exercetis judi- €um , 6c.) Quafidiceret, locum Dei De lege , de mandato, 6c.) De Ivegi-" ? s C iphus in judicando tenetis. bus, quas fervari mandavit Dominus five morales effent, five ceremonia- t j.) n tribi j Orodcizique judicaveritis 4 z2 vos re- les, five judiciales. 0653 & n dundabit.) Cuales vos exhibueritis in ater multas Offendire eis.) Docete eos , quid di- 1(61'6 Im Afl« judicandis populis , talem erga vos vina lex prafcribat. experiemini judicem Deum. Er. Qulv duxim domo juda. ; ) Prin- j ,(,&ee t $. 7:;:2';:22;«7;7, & eaufam Domini,lä'fv,) ceps in tribu Regia. s rejft * Aliü ex Hebrzeo legunt, «4 judicium " $uper ea optra erif, gnua ad Regis of- qDomizi $ «d litem , vt fcilicettamre- Gcrwm pertinenr. 3 Regium agens pro. h rum facrarum , quam civilium caufas curatorem in politicis necotiis. lh ) Pr- 1 In boni. n n dnt judicarent, que Hierofolymis tanquam ^ ) LXX.cgmäana, id eft be- in fuprema curia decidebantur. nefaciens. - 134 ] LIBRII. PARALIPOMENON * XX. 6. k: TX CoN PU ]o, & domins Amänom'tis, Moabilis, ac Syris contra ;?O/Z'þbai iæ/äzrgäïzïäbfzs, ipfe tudo, & pote gradicato jejunio-una cum populo [uo jubplex ad Deum coufugits . Nonnet hujus coram j ficque ab eis fe mutuo. cadentibus liberatus fpolia. colligit 5 — amici tui in f verum ob fadus cuim impio Ocbozia a propbeta 9. Habitavt corripitur. Tiormiti tüo, 1. Y3Oft hzec congregati funt filii Moab, & filii Alnm'önj& Cum. 9. St irmue w & fimes, fta eis de Ammonitis ad Jofaphat, ut pugnarent contra.eum. $. Veneruntque nuntii, & indicaverunt Jofaphat , dicentes : invoctum el Venit contra te multitudo magna, de his locis, quae trans mare nibs noftris. funt, & de S 10. Nunc j yria, & ecce cqnüfnunt in Afafonthamar, quae eft E.ngaddi. ^" pet quos nor : ]o:i ap hat autem timore pefterritüs, totum fe contulit ad bantur de E togandum Dom inum , & praedicavit jejunium univerfo Juda. cerun illos, 4. Congregatusque eft Judas ad deprecandum Dominum : It E. cont fed & omnes de urbibus fuis venerunt ad obfecrandum eum.. quam tradidi D Des; s. Cumque fte:iffet Tofaphat in medio coetu Juda; & Jerufæ lem, in domo Domini ante atrium novum , 200 eft tant; 6. A—l-t— que irruit f Tts, hoc fo] d. f um eis de Ammonitis.) Jam Am- regïönibus , que etiam Syria dicun- &G t monite numerati fuerant, cum tur late fumpto vocabulo. Afafontbamar. ) Quu& urbs erat , ut 1 Omnis di&um eft, & fl Awmmem , itaque (licet aliialiter fentiant) communis fcribit D. Hieronymus in tradit. He- uxoribus.) fententia intellivit hoc loco'idum&os, braicis, in-qua AÁmorrhzi quondam üt etiam in plerifque Latinis libris Abraham temporibus habitaverant, l. Frt ; quos interfecit Chodoriahomor jux- Tetid, &i prius legebatur : quam etiam interpre- ta eremum Cades. Dica eft, Afafontha- tationem fecutus eft D. Elieronymus àts e[ fpj in tradit. ldebr. qui Ammonitas vult mar,id eft civitas Palmarum, eo quod palmis ejus ager abundet, poftea vero Vel 6 dtryy tito Ámmonitzrum habitum afíium- appellari, quod habitu proprio mu- di&a eft Engaddi. Jofephus 1. g. cap. 1. pfiffent, ut nimirum Kegem [uda; ürbem hanc trecentis Badiis Hierofoi SQUeDE m d. cujus erant fubditi, latere poílent. ivmis diftare ait. tdfet Tepledne Confirmatur hac explicatio ex num. 4- 44 obfeerandum eum. ) Hebr. «* D piwy p 10. 22. & 23. ubi pro Moabitis fte- que;erent a. Domimo , veniam fcilicet , d tiffe habitatores montis Seir cogno- & pacem , & inneceffitate, qua preme- COR Chteng 0 fcimus , qui alii non . funt, qu bantur, auxilium. Idumzi. - ?.m 6o$. nte entrium atum. ) Miulti au- x Trans mare. ) Intelligit mare mor- &ores apud Salianum anno mundi , m tuum , qui etiam lacus Afphaltites 3145. num. 41. exiftimantatrium hoe D dicitur. novum fuiffe atium feminarum , di ) G*Ifm'z'u; J novum dictum , non quod aliud effet, Vino jud iig De Syria.) INon de Syria Damafzi, J u fed Moabitatum , & Ammonitarum aà viros a mulieribus fejungendes, yinqicand 7 l titjg (u; N CAPUT-XX. AT 6. Ait : Domine Deus patrum noftrorum, tu es Deus in coe- lo, & dominaris cun&tis regnis gentium, in manu tua eft forti- & tettis, t tudo, & potentia, nec quisquam tibi poteft refiftere. It QU UI ^- Nonnetu Deus nofter interfecifti omnes habitatores terrae ) Gligit; hujus coram populo tuo Ifrae 1, & dedifti eam femini Abraham ( amici tui in fempiternum? ; 8. Habitaveruntque in ea, & extruxerunt in il la fan&uariumw nomini tuo, dicentes : mon um 9. Si irruerint fuper nos mala, gladius judicii, peftilentia, Contta Cuim, & fames, ftabimus coram domo hac in confpe&u tuo, in qua t dicentes: invocatum eft nomen tuum : & clamabimus ad te in tribulatio- ? [rats mare nibus noftris, & exaudies, falvosque facies. r, qua et 1o. Nunc igitur ecce filii Ammon, & Moab, & mons Seir* Deut. per quos non conceffifti Ifrael; ut tranfirent, quando egredie- ? * contulit ad bantur de /Egypto, fed declinaverunt ab eis, & non interfe- Verfo Juda' cerunt illos. Donunum : 1I. E contrario agunt, & nituntur ejicere nos de poffeffione, um eum. quam tradidifti nob's. a, & Jerte 12. Deus nofter, ergo non judicabis eos? in nobis quidem non eft tanta fortitudo, ut poffimus huic multitudini refiftere, — ! s quaàe irruit fuper nos. Sed cum ignoremus, quid agere debea- mus, hoc folum habemus refidui, ut oculos noftros dirigamus ad te. ul £ ut icent t I3. Omnis vero Tuda ftabat coram Domino, cum parvulis, ; n tl'ad';t. & & uxoribus, & liberis fuis. rhei quondam 14. Erat autem Jahaziel filius Zachariz, filii Banajae, filii sabitavernts Jehiel, filii Mathanice, Levites de filiis Afaph; fuper quem aeR,Afafonthï' fa&tus eft fpiritus Domini in medio turbze, - Et gux, 0 9? WVel certe atriwm novum dricitui"; quod 19. Mon; Ser.) Ejus fcilicet mon- , po [l veio efTet inftauratum, cum prius propter tis incole Idumzi. jhusl. d. ap r frequentiam ad templum confluentium Per quos mom conceffii , c.) Wide nadis F fuiffet negle&um , aut etiam aliisufi- Deut. cap. 29. & 19. bus deputatum. Jam vero religione 12. Judicab;s eos. ) Eos nimirum ! Hebf. u per pium Regem reilituta capiendo cohibendo, & puniendo. /en'iam (cliceta temee concurrenti populo novum hoc erat L 13. Cw parvulis.) Solebant enim at qe T neceffarium. in gravi calamitate ad preces publi- cas adhibere etiam vagitus infantium; ylti aü 7. Habitateres tevrtt bujus. ) Chana- )M mul 1 naeos, quo facilius placarent numen offen- fum; exempla habes Judith. 4. 9. Joel. - m lio€ 9. Gladius judicii.) Gladius hoftitis ^ - 16. Jone 3. 5. quiparuft y divino judicio immiífus ad peccata vindicanda. / I4. Spiritus Domizi. ) Propheticus ) da]mdciïet, fpiritus. ; fj Bb cupa Con., Meaoch, Tom. II 158 LIBRI H PARALIPOMENON ^ Namquæ 15. Et ait: Attendite omnis Juda, & qui habitatis Terufalem, ator & tu rex Jofaphat : Heec dicit Dommuö vobis : Nohlite timere, fam hoit Cumqie hoc nec paveatis hanc multltudmem non eft enim veftra pugua, fed Dei. mutus CODCI 16. Cras defcendeds contra eos : afcenfuri enim funt per a4. Porto | clivum nomine Sis, & invenietis illos in fumnutate torrentis, tadinem; vidi qui eft contra folitudinem Jeruel. bus tec fupe1 fed tantummodo gonü- s, Venit 17. Non eritis vos, qui dimicabitis, denter ítate , & videbitis auxilium Domini fuper vos, o Juda, trahenda fpol & Ter ufalem riam fupelled nolite timere, nec paveatis: cras egrediemini contra eos, & Dominus erit vobifcum. ipueront, 1t 18. Jofaphat ergo, & Tuda, & omnes habitatores Jerufalem ; fpolia aufe1 fe ceciderunt proniinterram coram Domino, & adoraverunt eum. 26. Die a I9. Porro Levitee de filiis Caath, & de filiis Core, laudabant Tis: etemm « Dominum Deum Ifrael voce magna in excelfum. locum illum 20. Cumque mane furïexliïent, egreffi funt per defertum. 17. Reverf Thecue: profectisque eis, ftans Jotaphat in medio eórum, len & ofapl dixit : Audite me, viri Juda, & omnes habitatores Jerufalem: quod dedxf"e credite in Domino Deo Veiho & fecuri eritis : credite pro- 3j InGreiT phetis ejus, & cuntta evenient profper C tübis im doy 21. Ded1tque confilium populo, & ftatuit cantores Domini, 3. Trruit ; ut laudarent eum in turmis fuis & antecederent exercitum, ac TUm, Cum ay *Pf3. voce confona dicerent: * Confitemini Domlno, quomam in I rael 13j.1. a&eternum mifericordia ejus. 3o. Quieyi 22. Cumque coepiffent laudes canere, vertit Dominus infi- | a Per amc dias eorum 1n femetipfos, filiorum fCIhCGt Ammon ,& Moab, 3. Regna & montis Seir, qui egreffi fuerant,ut pugnarent contra ïudam, qui Iu emnc & percuffi funt 25. Namque TUInQue qnni 16. Per clrvzm nomine Szs. ) Voce He- diderim fenfum eíle, cecinille canto- Azüba filias res vocem partim elevando (quod brais fi f gmþ?:arzte eminentiam P mqul* ï()- 3. Et aml fephus LXX. vocant A4f&. in Fle- Vulgatus dixit in excelfum ) partim. brzo eft wv Ziz, quam vocem Arias depxl-nendo, juxta præfmptuln muf— CRQS que | florem, germen, autcincinnum , aut ca difciplinz. 20. Defertum Thecue. ) Quod adja- -—x afpe&um interpretatur, addltque Sy- G 1 duobus mil- xiace idem effe,quod alam,vel pennam. cet oppido Phecue, Moabmcx etere Solitudizem Teruel, ) Hzc folitudo liaribus diltat a Bethlehem orientem a timore divinitus Moabitis, & Am- verfus, quod eft re&um iter ad foli- tmar EU Rro hofri de T Sfmlf monitis hoc temporeimmitfo nomen tudinem Jeruel apud Adrichomium. AQ 6 Q Duenm accepit , ut vult D. Hier. & figni&- Vertit Dosmintus mf (dias eortm £a mmum lmgn t .gat Vzzorem Desz. jämet;,)fos ) Id quomodo fa&um fit, J19. p excelfum.) dn Hebreo eft Scriptura non explicat. Videntur Ul'len XIS ( "'ffnf* eoy15 Jemabela 3 eft autem .p39yy Moabite adventantibus Judais pofuit- " Adf?"" la anabala , afcenfio ; vel gradus, Cre- feinfidias, juxta quas turm& aliqua - $ ÜN CAPUCOT XX 139 & erfem, 23. Namque filii Ammon , & Moab, confurrexerunt adver- olite tämere, fum habitatores montis Seir, ut interficerent, & delerent eos, J pupna, cumque hoc opere perpetraffent, etiam in femetipfos Verxü:, mutuis concidere vulneribus. ER im fünt pet 24. Porro Tuda cum veniffet ad fpeculam, quze refpicit foli- tadinem ; vidit procul omnem late regionem plenam cadaveri- tg torrenti's,' bus, nec fupereffe quemquam, qui necem potuiffet evadere. modo conft- 25. Venit ergo Jofaphat, & omnis populus cum eo, ad de- /05,0 Juda, trahenda fpolia mortuorum: inveneruntque inter cadavera va- egrediemini riam fupellectilem , veftes quoque, & vafa pretiofiffima, & di- ripuerunt, ita ut omnia portare non poffent, nec per tres dies s Jerufien Ípolia auferre prae praedee magnitudine. verunteum. 26. Die autem quarto congregati funt in valle Benedittio- 'e,laudabant nis: etenim quoniam ibi benedixerant Domino, vocaverunt locum illum vallis Benedi&tionis usque in prsefentem diem. x defertum. 27. heverfusque eft omnis vir Juda, & habitatores Jerufa- dio eorum, lem, & Jofaphat ante eos, in Jerufalem cum lzetitia magna, eo ! erufalem: quod dediffet eis Dominus gaudium de inimicis fuis. credite pro- 28. Ingreffique funt in Jerufalem cum pfalteriis, & citharis, & tubis in domum Domini. es Domini, 29. Irruit autem pavor Domini füper univerfa regna terra- rum, ercitum, aC Ífrael. cum audiiïän;, quod pugnaffet Dominus contra inimicos T quoni.am if 30. Quievitq jue regnum ]ofapþat, & praebuit ei Deus in pa- yrings infe- cem per circuitum. 31. Regnavit igitur Jofaphat fuper Tudam, & erat triginta n Modb, qtra Jucath quinque annorum, cum regnare coepiffet : viginti autem, & quinque annis regnavit in Jerufalem, & nomen matris ejus ) Namqie — Azuba filia Selahi. secinille cinto fa. nec declinavit ab ea, eyind (quo 32. Et ambulavit in via patris fui A af p faciens qu3e placita erant co ram Domino. ^S 5 35. Verum- joiptum m [ d ) u tj t duobus m* Moabitici exercitus tranfierint, quz dinezm.) Ad locum editum , ex quo orentem cum pro hoflilibus habite , & laten- fubjectam planitiem contemplgri li hr tium armis fuiffentpetitae , aliisfübin- cet. f 1te r ad (Oli' de ex utraque parte fupervenientibus o&. In valle benedittioni:. ) De qua iichoaitt gtl initium pugnz fa&tum eft, quo fe mu- Adrichomius in tribu Judaà num. s1. (WJMS d fs tuis vulneribus confecerunt. 29. Univerfa regna terrarum. ) Ml d Perceuffi f;nt.) Elebr. percufferunt fe. eft hyberboie , velde circumjedtis r€« V dentut wi£ h Polmf 24. 4d üeculzfm, qua vefpeit folitu-j gnis Juda finitimis intelligit, ] m 1 us [ 140 LIBRI IL PARBRALLPOMENON . Surrexi 33. Verumtamen excelía non abftulit, & adhuc populus non direxerat cor fuum ad Dominum Deum patrum fuorum. confirmalle 34. Reliqua autem geítorum Jofaphat priorum, & noviffi- rincipibus 4 morum , fcripta funt in verbis Jehu filii Hanani, quze digetfit « [rigint in Libros regum Ifrael. iiet: d o 35. Poft hzec iniit amicitias Jofaphat rex Juda cum Ochozia 6 Ambula rege Iírael, cujus opera fuerunt impiiffima. Achgb: filia- 56. Et particeps fuit, ut faceret naves , quae irent irr;Thar- conípettu D fis : feceruntque claffem in Afiongaber. 7. Noluit : 37. Prophetavit autem Eliezer filius Dodau de Marefa ad pter ptum, Jofaphat dicens: Quia habuitti foedus cum Ochozia , percuffit tet el lucem: Dominus operà tua, contritae que funt naves, nec potuerunt $. In dieb ire in Tharüs. & confütuit í PDAPU T - -XXL 9. Cumqu Impius 707[2771 filius S'ofapbat occidit fratres [uos, & quosdam equitto, qui principes Sfuda , cui Elias per litteras pe[frmam egritudinem , qu fe circur Io. Àttami ac mortem , C? domus fue , ac regni direptionem Usque ad ha pradicit, que tandem fubfequuta funt. - ub manu illi 3Reg. 1. Ormivit autem Jofaphat cum patribus fuis, & fepultus eft üorum, 22.8[- 1t. Tnfape cum eis in civitate David,regnavitque Joram filius ejus TO €O. Dicani fecit h 2. Qui habuit fratres filios Tofaphat, Azariam , & Jahiel, & I^. Allats Zachariam, & Azariam, & Michael, & Saphatiam , omnes hi Criptum er, filii Jofaphat regis Juda. Ntontam no 4. Deditque eis pater fuus multa munera argenti, & auri, & A ffis ïu . penfitationes, cum civitatibus munitiffimis in Juda : regnum m [ autem tradidit Joram, eo quod effet primogeniþus. 4. Surrexit 1Dt dU muner 33. Excelfa mon abflulir. ) Creden- 2. tisqui fbipote Zariaz. ) Duo fuerunt Azarig f[il[!i: 0Jne, dum efít pium Regem idololatriam filii Jofaphat , quorum tamen J fbl timep. tollere , & excelfa voluiffe, & ag e gref— nomina aliquantulum differunt in He- fum effe ; & ex parte etiam fecifTe ; brzo ; nam primus fcribitur mQry ittür, rj benetamen cepta , propterea quod Hazaria, fecundus addito in fine vau BQ fünm f raulti repugnabant, & res ad feditio- AMvyway Hazarin. C Uiue d : nem vergebat, perficerenon potuifle. 3. Penfiationes.) Pagninus, & Va« Dixerat cor fsum.) Perfecá fcilicet; tablus vertunt, Dozarerumpretiofarunte ïePet.ïta (ünt D 92am adhuc frequentabat excel(a. ( Elncepgl Vj INolter vulgatus videtur intelligere an- D : R. HWI'! 34-In verbis Tehu.)Quiliber non extat. nuos aliquos redditus,quibus alerentur. 3$. Pofl bec iniüt amicitias, &c.) j Cum cruitartibus munitiffrimis, ) In. E ]u*ïä ex Qu hic habentur ufque ad finem ca- quibus tegerent , & vectigalia earum 9. 67247 pitis, explicavimus. 5. Reg. 22. num. perciperent , non tamen pleno jure ! tri!; US]uda,Vi ï MIVORdee a 42- 39 regnarent, RU dfüm ( ÜN .CAPUT XXI. 14X populus non IOrum, 4. Surrexit ergo Joram fuper regnum patris fui : cumque fe confirmallet, occi ; & noviffi dit omnes fratres fuos gladi-o, & quosdam de principibus Ifrael. [u digefft s. "l'riginta duorum annorum erat Joram * r ; Cum regnare coe- piffet: & o&to annis r egnavit in Jerutalem. j Ochozia 6. Ambulavitque in viis regum Ifrael, ficut egerat domus Achab: filia quippe Achab erat uxor ejus, & fecit malum in ntin That- confpectu Domini. 7. Noluit autem Dominus difperdere domum David, pro- - Matefa d pter pa£tum, quod inierat cum eo: & quia promifemt., ut da- 4, percullit ret ei lucernam , & filiis ejus omni te re. ; potüerunt 8. In diebus illis rebellavit Edom, ne effet fubditus Judse, & conftituit fibi regzem. uncto 9. Cumque tranfiffet Joram cum principibus fuis, & c 9 quidm equitatu , qui erat fecum , furrexit no£te, & percuffit Edom, Pifhiditat , qui fe circumdederat , & omnes duces equitatus ejus. Io. Attamen rebellavit Edom, ne effet fub ditione Juda, TVj usque ad hanc diem : eo tempore & Lobna receffit, ne effet fub manu illius. Dereliquerat enim Dominum Deum patrum fepultus f fuorum. j f;lius us 1r. Infuper & excelfa fabricatus eft in urbibus Juda, & for- nicari fecit habitatores Jerufalem , & preevaricari Judam. ; iel, & 12. Allatze funt autem ei litteree ab Elia propheta, in quibus fcriptum erat: Heec dicit Dominus Deus David patris tui : j otmnes 1 Quoniam non ambulafti in viis Jofaphat patris tui, & in viis 3 13. Sed & at Afa regis Juda. : gT 4 Cumque fe confrmdjfi)t.)-ügvin&is ^ "a "Allaze [nt. amutem eclitera ab Elia fibi aut muneribus, aut promiffionibus propheta. ) Elias ante aliquot annos Viden- l Surtexit iis,qui fibi poterant negotium faceffere. ab hominibus abductus fuerat. Occidit ommes fratres fuos. ) & qui- tur fcripte litere , antequam tollere- eunt A bus fibi timebat, nenovi aliquid mo- tur in celum, fed multo poft ad Re- lirentur, exilltimans fe hoc fcelerere- Ferunt 1 e gem allate; potuit enim fpiritu pro- ibitur gnum fuum [labilius redditurum. phetico pravidiffe , qua fa&urus erat $. Trigmia daorum annormm &v. ) Toram, & que paflurus, ficquehanc o infne Ya FHac ufque ad numerum duodecimum epiftolam fcripfiffe, que ipfi opera inus , & VZ- repetita funt ex 4. Reg. g. num. 17. Elifzi hoc tempore redderetur. Non & deinceps. Vide ibi didaa. eft tamen improbabile literas in para- stf 9. Rebellaviz Edom.) ldumai jugum difo ab Elia fcriptas , & Angelorum nraligeret minifterio delatas , ut aliqui graves pys alertn Regis fuda excufferunt. 10. Lobza receft.) Qu erat civitas auctores fenferunt, ranus , Bel- jfrmntr 7 tribus Juda-Vide Jofue 12.15. non ergo larminus , & alii : Hebrai etiam in E jlia eam £oli ve2tigales defecerunt a Joramo; fed ] Plcno j Seder Olam cap. 17. aliqui etiam e contribulibus. / 14 [ ez LIPOMENON LIBRI(II. PARA RPE Pt & otlo aninis 15. Sed inceffifti per iter regum Ifrael, & fornicari fecifti udam, & habitatores Jerufalem, imitatus f ornicationem domus ( fepelierun! Achab : infuper & ffatres'r tuos, domum patris tui, mgliores te pulchro regur occidift : 14. Ecce Dominus percutiet te plaga magna, cxum populo Jnperium O tuo, & filiis, & uxoribus tuis, univerfaque fubftantia tua. 1$. Tu autem eegrotabis peffimo languore uteri tui, done; g W egrediantur vitalia tua paulatim per fingulos dies. 16. Sufcitavit ergo Dominus contra Joram fpiritum Philifthi- t Ooftitu lium « norum, & Arabum, qui confines funt /Ethiopibus. 17. Etafcenderunt in terram Juda , & vaftaverunt eam , di- jores natu, q ripueruntque cun&tam fubítantiam, quae inventa eft in domo bum, qui irr regis, infuper & filios ejus, & uxores, nec remanfit ei filius, um tegis u nifi Joachaz , qui minimus natu erat. 2. Quadra I8. Et fuper haec om Dominus alvi languo- x nia lpercufüt cum gnate Cepif re infanabili. tnatris ejus À eret dies, & temporum fpatia vol- .19. Cumque diei fucced ? 900 & vérentur, duorum annorum expletus eft circulus: & fic ionga enim ejus in confumptus tabe, ita ut egereret etiam vifcera fua, languore 4 Fecit j pariter, & vita caruit. Mortuusque eft in infirmitate peffima, Adhabzipfi & non fecit ei populus fecundum morem combultionis, exe- in interium quias, ficut fecerat majoribus ejus. 5 Ambul; 20. Triginta duorum annorum fuit, cum regnare coepiffet., fillo Adhab pibss.) Duplex eft Zthiopia, altera n Ramoth ( -13. Fornicari. ) ldola colere. 6. QUI e 144 Plaga magna.) Quarecenfentur in Africa ultra /Egyptum, meridiem hoc cap. num. 16. & deinceps. verfus fita; altera 1n. Afia juxta Ma- D'apas acce l$. Lazgaore uter? ?41. ) Diarrhga, dianitas, & Arabas, unde Originem traxit uxor Moyfis , qu& propterea 1Us ] Otam , feu alvi profluvio. Achab in R Egrediantur vitaiia tua. ) Hunc lo- Athiopiffa di&a eft. - De hac autem €um explicans Valefius in facra Phi- Athiopia hic fermo eft. 7- Volus lofophia cap. 40. ita fcribit : Evezz 18« 4dlvi languore, ) De g'uo tet ad ]01'31'1 eft num. 15. Qi&um zonuunquam nibil manere integrum (lo- üm ]ehu f quitur de füccis, qui funt in corpore) 19. lnfrmitate peffma.) Graviffima, . H Achal J ipfum. etiam partium rerum maligne & moleftiffima. Secundum morem combuflionis.) NVel 8 Cüm ( purrejeere, 8 cum adigs egeri fuceis , &4 enim cadavera ipfa comburebantur ; Jferi dejeéliones colliquatzuas , fpfajque pe] d. d gartes pramum defli;zutas Ab alimento ta- ut factum eft cum Saul 1. Reg. 31. 12. terfeci j 10» belcere , deinde 69 computre[cere cum ip- & Sedecia Jer. 34. $- vel faltem aro- mata cadaveribus impofita cremaban- l hzi fs. [uecis , & in [aniem flutas egeri , eas DI MET pracipue , que velut ex concreto fanguine tur. Vide dicta fupracap. 16. num. 14 fébflantiam babent, ut lienem , & bepar. 20. Nem in fapulcbro Regum. ) Seor- 4l (fe 40" Plura vide apud eumdem Valefium.- fum tumulatus eft jin rmoemoriam cul- i Mtlori b üdnïdü'; 16. Ambf&m , 44 corfines funt Aibia- Qu garum ejus. lic hà ON CAPUT XXIL 145 ticari fecift & o€to annis regnavit in jerufalem Ambulavitque non rette, )nem domus & fepelierunt eum in civitate David : verumtamen non in fe- ,kmeliores te pulchro regum. CAPUT XXI um populo Amperium Ocboziam filium Sforam occidit Srebu , fimul , & Toram ntia tua. regem Jjrael : occidente autem ZAtbalia filios regis , j&gxwrm& |tui, done; J'oabetb. oas natu sinimumn. Onftituerunt autem habitatores Jerufalem Ochoziam fi- 4Reg- m Philiühi, IC lium e;us minimum , regem pro eo: omnes enim ma- 8 2 .ht em, di- jores natu , qui ante eum fuerant, interfecerant latro nes Ara- eftin domo bum, qui irruerant in caftra : regnavitque Ochozias filius Jo- 3 fit e filius, ram regis Juda. 2. Quadraginta duorum annorum erat Ochozias, cum re- lvi langto- gnare coepiffet, & uno anno regnavit in Jerufalem, & nomen matris ejus Athalia filia Amri. fpatia vol- ias domus Achab , mater 3. Sed & ipfe ingreffus eft per v & ficionga enim ejus impulit eum, ut impie ageret. , languore 4. Fecit igitur malum in confpettu Domini, ficut domus ite pellima, Achab: ipfi enim fuerunt ei confiliarii poft mortem patris ful, jonis, exe- in interitum 6jus. A is eorum. iüt perrexit cüm Toram 5. Ambulavitque in confili ? cæpfffe b filio Achab reze Ifrael, in be llum contra Hazael regem Syriae & in Ramoth Galaad :: vulneraveruntque Syri Joram. 1 jopa, dttà 6. Qui reverfus eft, ut curaretur in Jezrahel ,mu ltas enim , meridiem n juxta Me plagas acceperat in fupradiécto certamine. Igitur Ochozias fi- lius Joram, rex Juda, deícendit j Originemt , ut inviferet ]oram filium Achab in Jezrahel segrotantem. r . e lac autem 4. Voluntatis quippe fuit Dei adverfus Ochoziam, ut veni- dver- retad Joram, & cum veniffet, & egrederetur cum eo a T fum Téhu filium Namfi , quem unxit Dominus , ut deleret do- Gravifim mum A«cbab.. 8. Cum ergo ev erteret Jehu domum Abhab, invenit p rinci- nt ei, & in- ,?/Mif- ) Vd pes Juda, & filios fra trum Ochoziae, qui miniftraba burebantil y . 9. Ipfum R2 7 terfecit illos. pf )esism. ) Qui füperiori cap. feptimum , explicavimus 4. Reg. g. lm ao* num. 25. ufque ad finem capitis. , cremiodt num. t7. Joachaz appellatur. j nom D Latrones 4rabum.) De quibus di&um g. Voluntatis quippe fuit , &e. ) Quae rüm-) Se0t eft fuperiori cap. num, 16. hic dieuntur de Ochozig cede , expli- L P Quadraginta duormm annorum. ) 'cavimus 4. Reg. 9. num. 27- h oriam qu* Quae hic habentur ufque ad verfum 144 LIBRI H PARALIPOMENON 9. Ipfüm quoque perquirens Ochoziam, comprehendit lati- .^, Tniit & tantem in Samaria * addu£tumque ad fe occidit, & fepelierunt re; üiritque eum., eo quod eflet filtus Jofaphat, qui quafierat Dominum 1n locutus eft D toto corde fuo : nec erat ultra fpes aliqua, ut de füirpe quis re- 4 Ife et gnaret Ochoziae. * ; , & Tertia p 4Reg — Io.* Siquidem Athalia mater ejus, videns quod mortuus effet tum, & Leri ir 1.filius fuus, furrexit, & interfecit omnem ítirpem regiam do- pars ad domu damenti : ofm nius ]oram. 1ir. Porro T & ofabeth filia regis tulit Toas filium Ochoziæ-, & mini furata eft eum de medio filiorum regis, cum interficerentur z 6. Nec U 'abfconditque eum cum nutrice fua 1n cubiculo le&tulorum : cerdotes, & : Jofabeth autem , quae abífconderat eum, erat filia regis Joram, diantur, qui uxor Jojadae pontificis, foror Ochozize, & idcirco Athalia non fervet cutod interíecit eum. ". Levite 12. Fuit ergo cum eis in domo Dei abfconditus fex annis, fu (&fi qu quibus regnavit Athalia fuper terram. intque cum 9. F'ecerg CAPUT XXII. u3 Droecep Sfojada pontifex unxit Soas in regem S'uda, curaoitque, uit Alibalia qui ftb fe e; Qu impleva occideretur, & cultus Dei reflitueretur, populus autem deflruit Dotlüfex nor domumy, altaria, ac fmulacra Daal. ebdomadas 4R€g. I Nno autem feptimo confortatus Jojada, affumpiïf centu- 0 Deditay 1l. 4- - riones, Azariam videlicet filium Jeroham, & Iímael fi- que & peïta: lium Johanan, Azariam quoque filium Obed, & Maafiam filium 10. Conft patte templi Adajz , & Elifaphat filium Zechri, & iniit cum eis foedus. 2. Qui circumeuntes Judam congregaverunt Levitas de cun- altari, & ten &is urbibus Tuda , & principes familiarum Ifrael,veneruntque x- in Jerufalem. 3' Pä&wn ,:n 3. Init 4 tldem fingia gregandis Levitis elegiffe, ne fi alio -'S- PüTt,qm ^ lo. Siquidem Athalia, €$c.) Qu ab etam diciturpo; hoc verficulo ufque ad finem capitis tempore convenirent , frequens illo- Ilf & porty - hic habentur , explicata funt 4. Ieg. rum concurfus in ferufalem füfpicio- JI. nume I 2» 3 nem Athalie faceret. 20. Vocity f Principes familiarum Ifrael. ) Regni 810 ilatio inl Je U r ln N autem feptimo , €$c.) 'Totum [uda, ut vult Vatablus; neque enim d Gdebatur. hoc caput explicatum eft 4. credibile eff ad regnum Ifraelis rem Reg. c.11. fuiffe delatam. Vere dicuntur prin- C:.U*.a m templ 2. Girenmenntes Tudam , t$c.) Sa- cipes familiarum l1frael, quia Judai PULLEN etiam Ifraelis lSl j V D l 1fünd lianus tom. 3. anno mundi 3157.num. genus erant, Vide cap, 3. putat Jojadam tempus Pafchale con- feq. num. 16, t t Ts Qu G ÜN CAPUT XXII. 14$ Chengit at : fepelierunt 3. Inut ergo omnis multitudo pactum in domo Dei cum re- ge: dixitque ad. eos Tojada: Ecce filius regis regnablt ficut Dominom i locutus eft Dominus fuper filios David. Te quis1e 4. IHfte eft ergo fermo, quem facietis: fl - s. "Tertia pars veftrum, qui veniunt ad fabbatum, facerdos- nortus effe tum & Levitarum , & Jamtomm, erit in portis : tertla vero | fegiam do- pars ad domum regis, & tertia ad portam, quae appellatur Pun- damenti : omne vero reliquum vulgus fit 1n atriis domus Do- )dhoza, & mini. "ficerentur : nifi fa- e&tulorum : 6. Nec quifpiam alius mgredmtur domum Domml cerdotes, & qui miniftrant de Levitis: ipfi tan*Ummodo ingre- regis] diantur , quia fan&iificati funt : & omne reliquum Vulgus ob- 2 Athala non fervet cu&edlas Domini,: 7. Levitee autem circumdent regem, habentes finguli armà fex atn fua ( & fi quis alius ingreffus fuerit templum, interficiatur ) fintque cum reze, & intrante, & egrediente. 8. Fecerunt ergo Levitae, & univerfus Juda, juxta omnia, quae przeceperat Jojada pontlfex & affumpierunt fmguh ViTOS, qui fub fe erant, & veniebant per ordinem fabbati, cum hls:, Wi qui 1mpleverant fabbatum , & egreffi erant : fiqmdem Jojada ]6]27 l pontifex non dimiferat abire turmas, quae hbl per fingulas hebdomadas fuccedere confueverant. npüt Centü- 9. Deditque Tojada facerdos centurionibus lanceas, clypeos- que, & peltas regis David, quas confecraverat in domo Domini. Ifmaeï (ram fl um Io. Conflituitque omnem populum tenentium pugiones, à parte templi dextra, usque ad partem temph üm:&ram coram ) fæduö' ss de cüt altan & templo per circuitum regis. II Et petuntque . Patium im domo Deicum Rege; ) Levite Scutarii cuftodes templi habie 3 [nlil E fidem fan&e fpondentes, taculum. fuum habeban Vide haec / S. Portam ^ . « Fandamenti. ) Quæ latius- difputata apud Vlilalpand in [' nefïalo etiam dicitur porta fn.uuarlorum 3. Reg. Ezechiel. tom. 2. cap. 32. ubi agit de II. 6. & porta fuperior hoc cap. num. nuimero portarum temph. 29. Vocatur [wperzor , quoniam a re- tlem fumeo 6. Quia fantlifcari [pnt, ) Ett ipfis gio palatio in inferiori fitu. coníti- tantum ingreffus permittitur inatrium tuto per hanc portam in templum Sacerdotum five.- Lieviticum. Vide Mf ) Regm afcendeb atur. Dicitur Fuzdamen , 1 165 quia cum templum refpeGu Regia edi- Riberam de templo lib. cap mae ;5 yerm - anad in conwrdla tom lib. 3 ipuntr Pf'" tius effet, neceffirio hxc por*a in ip- '€3p. 3I. fis templi fundamentis aperienda fuit. qma gl Diciturfcutariorum , quia juxta illam 1o. Corem Altati.) Hulocauüorum- DBibh cwunm Com. Menoch. Toszs. L d - 144 LiläRï Hl. PARALIPOMENON 1r. Et eduxerunt filium regis, & impofuerunt ei diadema, & teftimonium,dederuntque in manu ejus tenendam legem, & conítituerunt eum regem: unxit quoque illum Jojada pontifex, t OU. & filii ejus: imprecatique funt ei, atque dixerunt: Vivat rex. tongritri D ^. 12. Quod cum audiffet Athalia, vocem fcilicet currentium, atque laudantium regem , ingreffa eft ad populum in templum . fitn jiam Domini. 13. Cumque vidiffet regem ftantem fuper gradum in introi- 1. (Eptem a tu, & principes, turmasque circa eum omnemque populum dragint: terrce gaudentem , atque clangentem tubis, & diverfi generis Sebia de Berí organis concinentem, vocemq ue laudantium, fcidit veftimenta 1. Fecitqui fua, & ait : Infidize! infidize! Jojde facer I4. Egreffus autem Tojada pontifex ad cänturiones, & prin- ^. Àccepit cipes exercitus, dixit eis : Educite illam extra fepta templi, & filo, & fs interficiatur foris gladio. Preecepitque facerdos, ne occide- 4 Poltqu retur 1n domo Domini. Yi .5 Congre 15. Etimpofuerunt cervicibus ejus manus: cumque intraffet 1mini ad tv portam equorum domus regis , interfecerunt eam ibi. mam d farta 16. Pepigit autem Jojada fcedus inter fe, univerfumque po- Titoque hoc pulum , & regem , ut effet populus Domini. 6. Vocavit 17. Itaque ingreffus eft omnis populus domum Baal, & de- tibi non foit ftruxerunt eam, & altaria, ac fimulacra illius confregerunt: Mathan quoque facerdotem Baal interfecerunt ante aras. Jenfalem pe Ut inferret c I8. Confüituit autem Jojada praeepofitos in domo Domini, fub Tonii ? manibus facerdotum, & Levitarum , quos diftribuit David in ". Athalia domo Domini, ut offerrent holocaufta Domino, ficut fcriptum hum Dei, $ *eft in lege Moyfi,in gaudio, & canticis, juxta difpofitionem David. *om'miï ott . & Preoy .19. Conftituit quoque janitores in portis domus Domini, ut 2 non ingrederetur eam immundus in omni re. - & Juxta portan 20. Alfumpfitque centuriones, & fortiffimos viro $, aC pfin- M——-—.——. cipes populi, & omne vulgus terrae, & fecerunt defcendere re- H jHm qny gem de domo Domini, & introire per medium portz fuperio- W6 tot ris in domum regis, & collocaverunt eum in folio regali. a d 21. Laetatusque eft omnis populusterraee, & urbs quievit : Tmus, que ib ) Jcccpi; p porro Athalia interfe£&ta eft gladio. TCAPU'F- ) Frit Ts quf 19. Prepofitos $m domo Domini. ) Tux- -üerioer divifio longo tempore ne- cUlatecons £a Davidis difltributionem , quam ha- gleca fuerat. - CODjüpem Ts ig. dpooinzdus dz omnmi re.()-unalig' litus anno th bemus r. Parglip. Cap. 24. qua mini- - bet legali immunditia, 4 0R flmulu ON * u a F R d* $v 147 ei diadem, m legem, d CAPUT XXIV. (à pontfes, Sfoas "vivente Sfojada bonus , ac pius , ju[fit. ad Jartatecia templi Vivat rex, congregari pecuniam ; deinde , facius impius , jubet. occidi Zacba- JUTTentium, in templum riam filium S'ojade; 9'uda, C Zerufalem a Syris diripiun- Jur,.C "foas a fervois Juis occiditur. NI m 1 intro;- Eptem annorum erat Toas cum regnare coepiffet : & qüa— 4Reg, e populum I.S draginta annis regnavit in Jerufalem, nomen matris ejus ! «21- erfi generis Sebia de Berfabee. | veüimenta 2. Fecitque, quod bonum eft coram Domino cun&tis diebus Jojadae facerdotis. 65, & prin- m 00 Accepit autem ei E a Jojada uxores duas, e quibus genuiþ a templi, & filios, & filias. fie occide« 4. Poft quae placuit Toas, ut inftauraret domum Domini. s. Congregavitque facerdotes, & Levitas, & dixit eis: Egre- i Totraffet dimini ad civitates Juda, & colligite de univerfo Ifrael pecu- » niam ad fartate&ta templi Dei noftri, per fingulos annos, fefti- ümque po- natoque hoc facite, porro Levitee egere negligentius. 6. Vocavitque rex Jojadam principem, & dixit ei: Quare uj & de- tibi non fuit curae, ut cogeres Levitas inferre de Juda, & de fregerunt: Jerufalem pecuniam, quze conftituta eft a Moyfe fervo Domini, afas. ut inferret eam omnis multitudo Ifrael in tabernaculum tefti- monil ? 7. Athalia enim impiiffima, & filii ejus, deftruxerunt do- tícripam mum Dei, & de univerfis, qua fanctificata fuerant in templo gofitionem Domini, ornaverunt fanum Baalim. . 8. Praecepit ergo rex, & fecerunt arcam: pofueruntque eam orinfecus. jotrini, üt jpxta portam domus Domini f: T 4 9. Et s, AC pïin' xndere f .$g 72 ttm annorum Oc.) Caput hoc fe Toas, fed alteram alteri feu viva, fere totum explicatum efl 4. feu demortuaz fucceffille. Harum l- e fupe- Rczg. 12. ltaque ea tantum explica- tera appellata efi Joade de Jerufalem, pl bimus, qua ibi non habentur. . ut habemus cap. fequenti num. r. ex 3. Jeeepit autem illi Jojadas uxores | quiewt: qua natus Amuafias regni fucceffor. : duas.) Erat enim Jojadas amore, & 6. Que conflituta eff ia Moyfe.)) Exod.. CAPUT . mmeritis quafi parens Regis, cum quo 30. 12. vide dica 4. Reg. 12. num. 4, . affinitate conjunctus erat; habebat enim mport conjugem Jezabet Regis amitam. Sa- 7. Que [antiiftcata fuerant , &c. ) lianus anno mundi 3166. num. 1. pu- Obiata , & dedicatain ornatum & mi- tat non fimul utramque uxorem duxif- nifterium facrum, 7 Qualii - & X428 * , LIBRI H PAR—AL.ïP'OB*IENQN - 9 Et preedicatum eft in Tuda, & ferufalem, ut deferrent 4 ] ag Erdere *Exo, finguli pretium Domino;, *quod conitit s fervieruntque 89 2- füper omnem Ifrael in deferto. uit Moyfes fervus De-i $ da,t ferufal Ic. Leetatique funt cuncli principes, & O mnis populus ,-þ & 1o. Mittebe ingreffi contule runt in arcam ]?omini, atque miferunt,dita—ut - fum, qugs. pl impleretur. 0. SpItItU 1I. Cumque tempus effet, ut deferrent arcam coram rege erdotem, & per manus Levitarum ( videbant enim mu l : tam pecuniam ) in- Dominus Dei grediebatur fcriba regis, & quem primus facerdos conttitue- quod vobis n rat: effundebantque pecuniam, quze erat in arca: porro arcam linqueret vos reportabant ad locum fuum : ficque faciebant per fingulos dies, 1. Qu « & congregata eft infinita pecunia , fegis imperit 12. Quam dederunt rex, & Jojada his, qui preeerant operi- 42. Et not bus domus Domini : at illi conducebant ex ea caefores lapi- Cerat jojada | dum , & ariüifices operum fingulorum, ut inftaurarent domum Cum moreret Domini : fabros quoque ferri, & eeris, ut quod gadere Coepe- 25. Cümq tat, fulciretur. exercitus Sv 13. Egeruntque hi, qui operabantur induftrie, & obduceba- €it cuntlos tur parietwm cicatrix per manus eorum , ac fufcitaverunt do- Tüntres] in. imum Domini in ftatum priftinum, & firmiter eam ftare 24. Ft cet runt.. : xfece- triidit Dog 14. Cu mque compleffent omnia opfära, detulerunt coram re- €0 Quod dei ge,«& Jojada reliquam partem pecunise: de qua fa&ta funt vafa Qu5 quoque templi in. minifterium, & ad holocaufta, phialee quoque , & ^5. Etabe « cgetera vafa aurea, & argentea, & offerebantur holocaufta in ? JTecrunt an domo Domini jugiter cunctis diebus Jojadze. 15. Senuit autem Jojada plenus dierum, & ;1101*tüu3 eft, cum h——-———- effet centum triginta annorum. I j fäöf p 16. Sepelieruntque eum in civitate David cum regibus, eo fii quod feciffet bonum cum Ifrael, & cum domo ejus. t tefie 5 IMI;/!! | 1. Poftquam autem obiit Tojada, ingrefti funt principes Juday & adoraveru 3 nþ regem: qui delinitus c-)bfequils,eorum, a cqul'e-; Qure franf 18. Et TOTha erat co v—it eis. CL lere, ( II. Primmus facerdos. ) Summus 32a- Cum I[frzel.) Cum juda; nihil enim erdos, Pontifex. illi cum Ifraelitis id g ololatris co,mmïer-;. Tsimplefr S;cque f aciebant per fiagnlos dies.) Cum cii fuit. 4 i n lüd 'Ui Ul$ 9 fcilicet tempus eífet, ut deferretur ar- I8; 4 i!ïus 1 E£ cum damo cj;zs.) Davidis,in cuiu-; gnig Gj q, ^1, quod jam pecuniis referta effet, civitate fepultus.eft,(cilicet in arceSion. ut hoc eodem veríiculo habetur. 17. lngreff funt principes 3uda , &0. ) Y OUXS m'"(l me 16. Cwm Regibu;.) ld Jojade meri- Studiofi Daalis, facultatem pofltulan- 2x [ (itjo "Mib o )Q tis datum eít honoris cauía, tes, ut illius cultum revocare li;eret.' w? W d [ JNC | OA P DTZXXIV. 144 1t deferren -18. Et dereliquerunt templum Domini Dei pätrum füuorum, : fervus Dei fervieruntque lucis, & fculptilbus, & facta " eft ira contra Ju- da, & Jerufalem propter hoc peccatum. L] populus, & 19. Mittebatque eis propl ' - 1etas , ut reverterentur ad Domi Rtünt, ia t hum , quos proteftantes, illi audire nolebant. '20. Spiritus itaque Dei induit Zachariam filium TJojadae fa- Coram repe cerdotem, & ftetit in confpe&tu populi, & dixit eis: Hzec dicit cuniam) in« / s conftitoe« Dominus Deus: Quare transgredimini praeeceptum Domini , quod vobis non proderit JOTTO arcam & derefliquilftis Dominum, ut dere- linqueret vos ? ngulosdies, .21. Qui congregati adverfus eum , miferunt ] $ æides juxta * fegis imperium in atrio domus Domini. rant operi- 22. Et non eft recordatus Joas rex mifericordize, quam fe- tfores lapi- cerat Jojada pater illius fecum,* fed interfecit filium ejus. Qui 'Mat. ent domum 23.35. cum moreretur, ait : Videat Dominus, & requirat. jere cope- 23. Cumque evolutus effet annus, afcendit contra eum exercitus Syrice : venitque in Juda, & Jerufalem . & interfe- . obduceba« €it cun&tos principes populi, atque univerfam praedam mife- - veront do« runt regi in Damaícum. [lsre fece 24. Et certe cum permodicus veniffet numerus Syrorum, tradidit Dominus in manibus eorum infinitam multitudinem, t cotam fC« €o quod dercliquiffent Dominum Deum patrum fuorum : in a fant vifa Joas quoque ignominiofa exercuere judicia. uoque; « 25. Et abeuntes dimiferunt eum in languoribus mägnis; fut- locaulta m- Texerunt autem contra eum fervi fui, in ultionem fanguinis ^ » [ s i lii y eft, curt XJ. Quos proteflamtes. ) Prophetas e2. Mifericordie , : &fc. )V Beneficio- lu & fcilicet £effifeaztes, ut eft in Hebrao. rum acceptorum, cum fcilicet furen- 2o. Induit Zacbariam, ) lmplevit te Athalia fervatus eft fpiritu prophetico. admotus. ; & ad Regnum qpeï Juda, Ü Id Quare tran[gredimini 6c.? ) liec Videat Dominus , 65 vequirat.) Qua- ?X fümma erat concionis prophetz, quem fi dicat: caufatn meam Domino com- 10 E plura magno animi ardore dixiffe par mendo, ipfe vindicam fümat, quod eft credere; cum illum Domini fpiri- fecit Deus per bella externa , & do- ; filti enim tus impleffet. meflicam conjurationem. ris commei* Quod vobis nom proderit. ) EJt Mio- ! fis; Minus enim dicitur , quam fi- ?.*4. Ignam;;ziofa exercuere — judicia, ) IdiS) in dits gnifïcatur. Seritentia enim eíft, quod Ignominiofe illum tracantes, & cor- n vobis maxime nocebit. pus illius vexantes: quare ftatim ad- W,ch - 2l. Íz atrio domus Domizi. ) Hsier ditur; 4beuntes dimi[erupt ewm im lau- jj « DOl tulite *emplum , & a/tare, holocauftorum fci- guoribus magni; , nimirum ex illa vexa- icet, ut digiþtxr Mütt. 23. 35. tionc relictis. 140 LIBRI] I. PARALIPOMENON filii Jojadae facerdotis, & occiderunt eum in le&ulo fuo, & , Venit a diatur tecum mortuus eft: fepelieruntque eum in ;ivitatg David, fed non in fepulchris regum. L] lírael, & cun 26. Infidiati vero funt ei ,,Zabad filius Semmaath Ammani- 9. Quod fi tidis, & Jozabad filius Semarith Moabitidis: garite faciet 27. Porro filii ejus, ac fumma pecunide, quae a dunata fue-rät füga convet fuüb eo, & inftauratio domus Dei, fcripta funt diligentius in g, Dixitqu centum talent Libro r'egum tegnavit autem Amafias filius ejus pro €o. to Dei : Habi CAPUT XXV. 10 Separav ex Ephtaim, nafías j S9foas fuccedens , interf'ecit eos, qui patrem occide- Tuda veheme vant ; & pofl babitam de Idumeis vittoriam , adoravit deos illo- 1I. Porto rum , & ob id capitur a Soas rege Iracl, quem ad prelium abit in valle provocaver at ; ac Jerujalem diripitur, tandemque n. Et alig P in Lacbis f ugiens occiditur. duxerunt ad €os de famm 4Reg- ï- gintiquinque annorum erat Amafias, cum regnare coe- 140 '2" ,VI 1. At il piffet, & vigintinovem annis regnavit in Jerufalem, no- iret d prael men matris ejus Joadan de Jerufalem. 4. Fecitque bonum in confpectu Domini: verumtamen non Usque ad Be prdim mag in corde perfecto. 3. Cum C ] 14 Amifi jue roboratum fibi videret imperium, jugulavit ferf l0tum Sej vos, qui occiderant regem patrem fuum, adolebat inc . Sed filios eorum non interfecit , ficut fcriptum eft in Li- Deut. bro legis Moyfi, ubi praecepit Dominus, dicens: *Non occi- .. I Qum 24.16- dentur patres pro filiis, neque filii pro patribus fuis, fed unus- T^ prophe uisque in fuo peccato morietur. lDeraverunt 2 2 — €zech $. Congregavit igitur Amafias Juda, & conftituit eos per 18.2o. familias, tribunosque, & centuriones in univerfo Juda, & Ben- Ailique i jamin,& recenfuit a viginti annis furfum invenitque (1)trecenta Sufricitur Saf millia juvenum , qui e grederentur ad pugnam, & tenerent ha- mtelligendum ftam, & clypeum. , VoGti talent;. « gentels n 6. Mercede quoque co nduxit de Ifrael centum millia rbbtt- T. Venit L Quod ( ftorum , centum talentis argjnti. miïitïbus duod Q) trecenta. Im ediz. Sisf. /egi)ur:- triginta. üllent. talleutafui!Te a 27- la libro Regum.) Alius eft liber 6. Centum talenti: arge:z.ti.) Exïg*ua hic ab iis, quos habemus. fane pecunia in tot milites difpartien- i. ]/lginti quinque annorum, &c.) Ple- da; nam fingulis mille militibusunum , .a ntum tem ü raque hujus capitis explicata tantum obveniebat talentum , hoc eft, Iquim Pattem P ( LP duodecim mille regales Hifpanici, ó& Qu i Veit hi funt 4 Reg. 14 N C AP.UT XXV, 19Y tlo fto, & ». Venit antem homo Dei ad illum , & ait: O rex, ne egre- id, fed non diatur tecum exercitus Ifrael : non eft enim Dominus cum lfrael, & cun&tis filiis Ephraim: 8. Quod fi putas in robore exercitus bella confiftere, fupe- th Ammani- tari te faciet Deus ab hoftibus: Dei ütata fuerät fugam convertere. quippe eft adjuvare, & in— lizentius in 9. Dixitque Amafias ad hominem Dei: uid ergo fiet de Dro $o centum talentis, quze dedi militibus Ifrael? Kt refpondit ei ho- mo Dei: Habet Dominus, unde tibi dare poffit multo his plura. IO. Separavit itaque Amafias exercitum, qui venerat ad eum reno OC ex Ephraim, ut reverteretur in locum fuum: at illi contra juda vehementer irati reverfi funt in regionem fuam. Ut dets il« Ir. Porro Amafias confidenter eduxit populum ífuum, & j rl abiit in vallem Salinarum, percuffitque filios Seir decem millia. ( I2. Et alia decem millia virorum ceperunt filii Juda, & ad- duxerunt ad praeruptum cujusdam petrae, przecipitaveruntque €os de fummo in praeceps, qui univerfi crepuerunt. épnare (t« I3. At ille exercitus, quem remiferat Amafias, ne fecum üfalejm, n0. iret ad praelium , diffufus eft in civitatibus TJuda, a Samaria usque ad Bethoron, & interfe&tis tribus millibus, diripuit Xamen n predam magnam. 14. Amafias vero po ft caedem Idumæorum, & allatos deos at fete filiorum Seir, ftatuit illos in deos fibi, & adorabat eos, & illis adolebat incenfum. Ts 15. Quam ob rem iratus Dominus contra Amafiam, mifit ad 'Non octi« illum prophetam , qui diceret ei: Cur adorafti deos , qui non ,fed unus liberaverunt populum fuum de manu tua ? [ m — ÁÀ 16. Cum- as it eos ptT unicuique militi düocl&cïm regales. tur ex facro textu. Hebrai putant j & De- Sufpicatur Salianus de talentis auri ptrecenta fuiffe Amos patrem lfaie prophetz. intelligendum effe hunc locum , feu Conlli: fliis Epbraim. ) INomine fi- nerenþha' vocari talenta argenti, quianon auro, liorum Ephraim totumlfraelem intel- fed argenteis numismatibus folveren- ligit, ut paffim apud Prophetas , ut tur. Quod fi verum effet , fingulis cum dicitur Ofee cap. 6. num. 4.. Qu4 ia 100 zailtibus duodecim nummi aurei da- faciam tibà. Epbraim , quid. facsam tibé »Venit & fuilent. / Probabiie mihi videtur juda ? quibus verbis tum regna Ifraelis talenta fuiffe argenti, fed hoc integrum tum Juda defignantur. Faat enim tribus 4 Exgn ftipendium non fuiffe , fed ad breve Kphraim przcipua in regno Ifrael , & tantum teropus, poft quod aliam re- in Samaria totius regni caput. : difpäfïïe"' l0. Contra 7udam vcbementer 17a11.) itibusumum . liquam partem eflent accepturi. 7. Venit autem. bomo Dei ad illum.) Cujus ire mox non levia figna dede- runt, ut patet ex hoc eodem capite, ia guis fuerit hic propheta, non habe- . m 15 A a LIB RI I. PX R;A LIPO M ENON ..2 Qu p 16. Cumque hac ille loqueretur, refpondit ei: Num *cc—mfï-. liarius rezis es ? quiefce, ne interficiam te. Difcedensque dias n Jeruia intérfecerunt "propheta, Scio, inquit, quod cogitaverit Deus occidere te, quia fecifti hoc malum, & infuper non aequievifti confilio meo. ;j Report tribus fuis n 17. lgitar Amafias rex Juda, inito peffimo confilio, mifit ad joss filium Joachaz filii Jehu rege m .Ifragl, dicens : Veni; vi- deamus nos mutuo. 18. At ille remifit nuntios, d icens : Carduus , q.ui eft in O:æ j d Libano, mifit ad cedrum Libani, dicens : Da filiam tuam ftlio; /nes C . meo uxorem, & ecce beftize, quae erant in filva Libani, tran- fierunt, & conculcaverunt carduum. gc pufomodum üdiere ; d 19. Dixifti : Percuffi Edom, & idcirco erigitur cor tuum in fuperbiam: fede in domo tua, cur mal jert um adyerfgm te provo- Cas, ut cadas, & tu, & Juda tecum? « :20. Noluit audire Amafias, eo quo d Domini effet Voluntas m 1./ AMm's | ut traderetur in manus hoftium propter deos E:dom. 21. Afcendit igitur Joas rex Ifrael, & mutuos fibi preebt 181'8-- fede confpettus: Amafias autem rex Juda erat in Bethfames Juda: ^. Ipíe a quam dormi 25. Corruitque Juda coram Ifrael, & fugit in tabernacula fua. 25. Porro Amafiam regem Juda, filium Joas filii Joachaz.; ?. Sedecin quinquagint: cepit Joas rex Ifrael in Bethfames, & adduxit in Jerufalem: deíftruxitque murum ejus a porta Eph tri us Jec ggim usque ad portam anguli quadringentis cubitis. 4 F'ecitqu 24. Omne quoque aurum, & argentum, ,&'univeffa vafa , quae fecerat quae repererat in domo Dei, & apud Obededom, in thefauris . & Bt ekq & videntis ] etiam domus regiae , nec non & filios obfidum , reduxit in Sa- inariam.; : 1n omibus. 6. Deriq 25. Vixit autem Amafias fil ius Joas rex Juda, poftquam mor- tius eft Toas filius Joachaz rex Hírael, quindecim annis. - eftruxit m 26. Réliqua autem fermonum Amafize priorum, & noviffi- Emi m.orum, fcripta funt in Libro regum Juda, & Iírael.. d M/m 4uf. 27.Qui 1 prim s 1;6;- V'Num con[flz':zrius Regis es? ) Sane 24. 4pud Obededom z':z-tbe:fgun's. ) Id 3 de detgg 4 érat, & quidem Regi a Deo datus, & eft, apud unum de nepotibus Obede- 1 eg' cap, lsl . nihil a. munere fuo alienum faciebat, dom , cui forte idem nomen erat, j. I (lifäu; | Seío , inguit , qmod cogitaverit / Dens Vel, quod verius puto , apud pofte- ^ Mütiig br d eteidere 1e. ) Scio Deum in fceleris ros Obededom , qui de nomine pa- PODhetsy penam permiffurum , utinfidiis inter- rentis fui dicuntur, & intelliguntur, ceptus violenta morte tollaris. e me- cum dicitur Obededom, quemadmo- ittarja ia dio: quod quo.modo acciderit; ha- dum etiam cum .dicimus. lfraelem, D viile tre j 00 m n poíteros 1fraelis fignificamus,. &36!- mm Cm bemushoc cap. ngm. 27* ÜN CAPUT XXV. & XXVI. 153 Num Confi4 21 Qui poftquam receffit a Domino, tetenderunt ei infi- cedeuc( Y dias in Jerufalem. Cumque fugiffet in Lachis, miferunt, & Occidere IC interfecerunt eum 1bi. 'onfihor neo 28. Reportantesque fuper equos, fepeherhnt eum cum paa ho) ml 1t äd tribus fu1s in Clv itate David. $: Veni i CAPUT )O(VI ; qui.elt j m tuam &il Ozræ fülü Anwf te pietas commendatur , qui adverfus szlz/zzþzzm Arabes , C zdhmmonitas triumpbat , mz'lïasgue exirust. civitate L1ban], tran ac po]imodum ob nimiam felzczmz*em elatus ,. prajumpfit mcenjä"n cor tuum 1n adolere ; quam ob vem-ad diem usque mortis a Domino lepra m t€ provo perculJus efH gubernante regnum filio j?oa!bam, qui fucce[]tt in regnum. je voluntas i. n. Mnis autem populus Juda filium ejus Oziam annorum ,R eg- fedecim, conitituit regem pro Amafia patre fuo. :134.212 j præb Iere mes [uda: 4. lpfe ædlhcavn Ailath , & reftituit eam ditioni Juda, poft- enacula füa. quam dormivit rex cum pa..ubus fuis. 1 Í Om.þäZ) 3. Sedecim annorum erat Ozias, cum regnare coepiffet , & quinquaginta duobus annis regnavit in Jerufalem , nomen ma- erulaem ad pot am tris ejus Jechelia de Terufalem. A UE ecvque, quod erat re&tum in oculis Domlnl, juxta omnia; eerfa vaft, qua fecerat Amafias pater ejus. s. Et exquifivit Dominum in diebus Zacharise intelligentis, in thefaurts iug[ n Sa' & videntis Dcum : cumqué requireret Dominum, direxit eum in omnibus. 6. Denique egreffus eft, & pugnavit contra Philifthiim, & quam hof deftruxit murum Geth,, & murum Jabniae, murumque Azoti: nnis & 00vl ïl" gedificavit quoque opglda in Azoto, & Philifthiim. T. Et | nis Autem lþobulu:, m ) Duo cap. ait Zachariam hunc filium Za- y; QU Oz* hi primi verficuli repentl funt charie filii Jojadz Pontificis, & poft €x 4. Regum i4. 21. mortem patris pofthumum natum. / 2. Sedecim aunorum, 6c. ) MideA4. * Inte/'zge,ztz:, & vwidenztis Deum.) He- hfätü'l.f Reg. cap. 15. num. - brzi, & Grzci legunt, Izrellzgentzs n (ibus d 3. In diebus Zacharia. ) Non eft hic vifronibus Dei , prophetæ, quafi d1cat, no*nen efgto Zacharias propheta , qui in minori- periti in vifionibus Dei. 1 ui PO[ nomine p* bus prophetis penultimus eft ; hic enim Direxit eum.) Vlebr. feczt eum pra- a Zacharia , de quo hoc leco fermo fperar: , Dominus fcilicet. velligunty efít, facile trecentis annis diflat. D. 6. Muruzm Getb. ) Geth , & Azotus uema Hleron in tradit Hebraic in- hoc primarie fuerunt urbes Phxhühmoa ffradetmy Bibl cup Cors. Menoch. Tom. II A 154 LIBRI H. PA'RAXLïPOMENON 7. Et adjuvit eum Deus contra Philifthiim, & contra Arabes, yd priti füe : manu Hanani qui habitabant in Gurbaal, & contra Ammonitas. 8. Appendebantque Ammonitee munera Oziae : & divulga- y, Omnisq tum eít nomen e tiom, duorun jus usque ad introitum /Egypti propter greï bras viCtorias. j M füb millium quin 9. fE.dificavitque Ozias turres in Terufalem fuper portam an- [ £guli, & contra advet : fuper portam vallis, & reliquas in eodem muri latere, 1. Preepy firmavitque eas. L Io. Éxtruxit eti am turres in'foïitudïne, & effodit cifternas ciyeos, &h plurimas, eo q-uod haberet multa pecora, tam in campeftribus, jaciendos lap quam in eremi vaftitate : vineas quoque habuit, & vinitores in 15. Et fec montibus, & in Carmelo: erat quippe homo agriculturae de- turribus coll ditus. las, & fiva 0 ant quod auxilia 1r. Fuit autem exercitus bellatorum ejus, qui procedeb a 16. Sed a p d ritum füym, norum, & due de quinque fatrapiis bas n*;ari Rubro adjacentes , apud quos templum Do eorum; reliqua tres erant Afcalon, thus nafcatur , quod ineum pro- & Gaza, & Accaron. pterea Plinius appellat. Strabo col- miamatis. locat Minaos in Arabia Felici. Plin. T Stitim J«bzia. ) Jabnia, five Jamnia civi- tas erat maritima, portu celebris, & vero l. c. 2g. ad mare mediterraneum. €o facerdote munita , vix trium horarum itinere 9.- $uper portam angmli. ) Porta hec 1. Refüit diftans a Geth , juxta tabulas Adri- terminabat latus occidentale muri €homii. Hierofolymitani, & inchoabat Aqui- Oi wt d In 4zoto , 6 inPhilifibimm. ) Inagro lonare. ide Villalpand. tom. 3.lib.5. Liüorum A Azoti , & Philifthinorum oppida&di- cap. I3. Titm] : epred ficavit, que Tudais contra reliquos Super portam Vall;s.) Portahecdues cebat ad montem Calvariam, & di- . Biiabitur t in officio continendos valerent. Philifthzos przfidio effent , & ad eos 19. Tratu: &a eft Porta Vallis a Valle cadave- 7. Contra Arabes. ) Quia multiplex rum , quomodo eam etiam vocat Je- Tet icenfo eft Arabia, contraeos Árabas pugnaf- remias cap. 31. 40. Exrat autem val- €pra n fro lis cadaverum jacens inter montem fe Oziam ait facer textus, qui habita- bant in Gurbaal. pet alare th Calvarie , & murum Jerufalem, fic Ia Garbaal.) Ipfzeft Gerara , inquit di&a, quodibi cadavera, offa, &ci- fui-ffe Yilentur D. Hieron. in quzít. in Paralip. z neres eorum , qui in Golgotha mor- TInceps ii Wa peregrinatus eff Adiyabam. LIKX. te puniti erant, aut combufli, proji- M ! mOS Qu in Regiis bibliis habent, £a£zraztes z2 ciebantur. Hac ergo porta 'egreffus lt 'oïim 691 Petra , Arabiam , que Petrea dicta eft, eft Chriftus Crucem bajulans. Vl uderant intelligentes. Vide Adrichomium in Im eodem mnurs latere.) Quod occi- 2- 'l e e() 100 tribu Simeon num. 57. ubi de Gerara. dentem fpecabat. L Mfdlï*z db Contra dmmonitas. ) In Hebraeo eít I10. Tures in folizudine.) Ut ab hofti- A. Tüdicit IEyayynn ammebuzim, quafi duo 1o- libus latrunculorum incurfionibus/tuti : lii erag de €ain Arabia Gurbaal, & Mehunim. effent paítores in folitudinum pafcuis. 75 dj VET LXX. intellexerunt eo nomine popu- 11. $4b manmm Jehuel [cribe $. & e. ) ehiel fcriba , & WMaafias cenfendis g" 1 fWE PTOr,» dos;, quos ipfi Minzos vocant, quos 1. Adl)lerg SStephanus de urbibus dicit fuiffe Ara- tantum militibus Regis nomine prg- Q uod iiïi T0j ÓN CGAPOT XXVLI Y5j Dtta Artbes ad prselia fu'b manu Tehiel fcribze, Maaüærque doCtoris, & fub manu Hananise, qui erat de ducibus regis. : & ivl 12. Omnisque numerus principum per familias virorum for« JT'Opter Cre« tium , duorum millium fexcentorum. I3. Et fub eis univerfus exercitus, trecentorum , & feptem 'portem an;, millium quingentorum.: qui erant apti ad bell a, & pro ?ege Druri latere; contra adverfarios dimicabant. I4. Praeparavit quoque eis Ozias, id eft, cun&o exercitui à lit cifternas clypeos, & haftas, & galeas, & loricas, arcusque, & fundas ad mpeftribus, jaciendos lapides. Vinitores it 15. Et fecit in Jerufalem diverfi generis machinas, quas in ulturz de« turribus collocavit, & in angulis murorum , ut mitterent fagit- tas, & faxa grandia, egreffumque eft nomen ejus procul, eo u*ocedeban& quod auxiliaretur ei Dominus, & corroboraffet illum. d 16. Sed cum roboratus effet, elevatum eft cor ejus in inte- MDXETITIN- o ritum fuum, & neglexit Dominum Deum fuum : ingreffusque es, üpud quos templum Domini, ad Mingum pro« ? Qlere voluit inceqfum fuper altare thy- | "Gtrabo ol« miamatis. 17. Statimque ingreffus poft eum Azarias facerdos, & cum Felici, Dlii oditerraneum. eo facerdotes Domini o&oginta, viri fortiffimi, Y Porta tec 18. Reftiterunt regi, atque dixerunt: Non eft i officii, jentale mufi Ozia, ut adoleas incenfum Domino, fed facerdotum, hoc eft * oabzt Aqui- confecrati funt ad hujufcemodi miniiïte,) *Exo. iorn ).1ibj- , filiorum Aaron ,*qui 9 rium : egredere de fan&tuario, ne contempferis : quia non re- 3. feq e Port atl putabitur tibi in gloriam hoc a Domino Deo. ram, [« 19. Iratusque Ozias, tenens in manu thuribulum, ut adole- 'alle cadive- ret incenfum , minabatur facerdotibus. Statimque orta eft 3m vodtt Je* lepra in fronte ejus coram facerdotibus, in domo Domini fu- t autem Va U 2 20.Cum- ter monterm per altare thymiamatis. yfalem, Wc fuiffe videntur ; Hananiss vero fuiffe hoc effet facerdotum, ut dicitur n. 18 , of &t Princeps militiz : vel etiam dici po- 19. Orta ef lepra in fronze ) Quare ] Othl mOI' teft , illos duos adflitiffe Hananiz, nec abfcondi potuit: temere fe facris yili, oj* ficut olim regnante David Abifai , & immifcenti pona capitalis debebatur , yta ag Kthai aderant Joabo 2. Reeg. 18. num, Num. 3. 10. &18. 7. Verum lepra [ns. 2. Vide eo loco facrum textum. inftar mortis erat, que& ab hominum Quod o Maz[is detleris. ) . klebr. Prafet. confuetudine tanquam mortuos fepa-, LXX. Jedicis. rat, & eam etiam morti zquat Scri- ab hofii- Qui eraz de dueibus Regis. ) LXX. ptura hoc loco , cum ait num. 16 6 sonibus/Litt v5 Aixdónys v8 [DaciAgus , Vicarii Re- elevatum e(t cor ejus ip interium fuwse. Sl Aliqui etiam illud Ifaie cap. 6. n. 1. um Pafc(m TA ) gis , five Proregis.. 7 16. Adolere wvoleit. incen[um , Gc.) lp anno, quo mortzus eff Ozia: , explï- g a (endis cant de anno, quo lepia percuflus eft, iOmine Pïæ. Quod illi non licebat, cum munus t$6 LIBRIILPA RA'LI?,OMENO N 40. Cumque refpexiffet eum Azarias pontifex , & omnes « 4 Urb6S Qu reliqui facerdotes, viderunt lepram in fronte ejus, & feftinato caltelo, & tU expulerunt eum. Sed & ipfe perterritus, acceleravit e [en o redi, s. Ipfe pj eo quod fenfiffet illico plagam Domini. eos, üederunt 4Reg. a1. *Fuit igitur Ozias rex leprofus usque a d diemr mortis Jentaargenti, *5 7* (fuze, & habitavit in domo feparata plenus lepra, ob quam eje- hordei : hec- &us fuerat de domo Domini. Porro Joatham filius ejus rexit & tertio. domum regis, & judicabat populum terrae. (, Corrobot 22. Reliqua autem fermonum Oziz priorum, & noviifimo- cotm Domin rum , fcripfit Ifaias filius Amos, propheta. LI * 1. eliqua. 23. Dormivitque Ozias cum patribus fuis, & fepe—iierunt & oper fen eum in agro regalium fepulchrorum , eo quod effet leprofus: - g Viginti regnavit Joatham filius ejus pro eo. fedecim anni 9. Dortay C'APUT:^XXVH. epm h civita .yoa!ham pielas cómmeudatur , qui devitto rege Zhmnon magiam ab eo mulétam accepit , cui Juccedit impius filius Prpter-fdn "Acbas.. AJris, din 4Reg. I: Tgi i quinque annorum erat Joatham, cum regnare coe- lï-;;. j h jha roniiti piliet, & fedecim annis re gnavit in Je;*ufalem * nomen matris ejus Jerufa filia Sadoc, M dl 2. Fecitque, quod rectum erat coram Domino, juxta omnia, quae fecerat Ozias pater fuus, excepto , quod non eft ingreffus t templum Domini, & adhuc populus delinquebat. 1 Vilgint 3. Ipfe sedificavit portam domus Domini excelfam, & in fedet muro Ophel multa conítruxit. E Urbes 10 Confpet ol. Fwit igitur Ozias , $c.) Higcut- a parte orientali templi, & muro ci- que ad finem capitis explicavimus 4. vitatis intercipitur , ex quo ea pars muri diceretur murus Ophel, *in quo & ln F:/fiäu Reg. 15. num. $. & deinceps. t W'iatöl'ibug loco Joatham ad quatuor ftadiorum CUR & v .I. Iginti quinque amnorum ,65 c.) Vi- Ípatium multum adificavit. Quidam tium ho[liu:n ; de dida 4. Reg. 15. 53. murum Ophel vertunt Mwraz elf Ui s 2. Adhuc ropulus delinquebar.) Scili- & ad occafum templi collocant , qui- 5 ntrs p cet in excelfis facrificando. &t ff* bus favere videtur Scriptura cap. 51. näntem, Tam 3. Pertam . . excel/zm.) Preci- 14. Nomine etiam Ophel habitatio nt puam templi portam, nimirum orien- Nathinzorum, five Gabaonitarum vo- & trbut £alem. cabatur, Efdre 2. 3. num. »6. S. di 10j ) COD In muro Opbel, multa confiruxiz.) Yleb. Hieron. ex traditioneHebraeorum ait 0s Romzmg plit in taty & LXX. multum adifcevir.. Villalpan- duas fuiffe Terofolymis pr&cipua al- D teneh: dus in fuo fchemate Jerufalem confti- titudinis turres, quarum altera dicere- ,( Xuit Ophel locum illum totum ; qui tur Ophel, altera Bahan. iv NON C AP-U'F XXVII. & XXVIII. 157 X, & omeg 4. Urbes quoque a&edificavit in montibus Juda, & in falti buæ [s, & fefl Tiai caH ella, & turres. eIRVIt egredy $. Ipfe pugnavit contra regem filiorum Ammon, & vicit eos, dederuntque ei filii Ammon in tempore illo centum ta- diem tortig lenta argenti, & decem millia coros triticij ac totidem coros 0b quam ej- hordei : hæc ei praebuerunt filii Ammon, in anno fecundo, jUs ejus rexit & tertio. 6. Corroboratusque cft ïoatham, eo quod direxiffet vias fuas & novillimos coram Domino Deo fuo. - 7. Reliqua autem fermonum 1[oaucnzn"n & omnes pugna ejus, : fepelierun & opera fcripta funt in Libro regum Ifrael, & juda. iet leprofust -8. Viginti quinque annorum erat, cum regnare coepiffet, & fedecim annis regnavit in Jerufalem. 9. Dormivitque Joatham. cum patribus fuis, & fepelierunt eum in civitate David: & regnavit Achaz filius ejus pro eo. ( tigtn CAPUT XXVIIH. ijls Propter-fcelera Achas: mulizplzcn*er afffigitur S'uda, primum ab AMlyriis, deinde a filiis lfrael (qui ob id erudelitatis arguti a Pro- reenare Coc» pheia remittunt Sfudeos captioos cum preda) rur[um etiam ab em: 20men ldumeis, C? Pbilflbeis; zcbaz; tamen po[t omuem plagam adbuc auget impietatem , cui pius .üzccedzz filius üxta ornidy Ezeclams. t inereffus ginti annorum erat Achaz, cum regnare cæpïi*et, & 4Reg. VI Ifam) 8*' fedecim annis regnavit in Jerufalem : non fecit re&um 15-33: " Urbes in confpe&tu Domini ficut David pateg. ejus. /4 $. Sed 3 li & muro t 4. Jp falribus cajïel/zz ; 8 dturres.) turnomen feciíle 3133rj e^emer, quod Oghel, 1n qu0 Ut viatoribus, & paftoribus prafidio; corum fïgm eat: effent , & vim externam irrumpen- In amuo[ecunda, €$tertio.) Dubium u Räd A tium hoftium arcerent. videtur, an bis tantum folverint Am- monite hoc tributum , an vero ter. t Manin f/W 2 &. Contra Regem feliorum -Amor.) Tu- jollocant , qm gum fortaffe ludeorum excutere co- Sed LXX. Interpretes difficultatem nantem ; nam Oszias illos bello vice- tollunt; fic enim habent Hac affe- jptuta ap j rat, & tributum imperaverat. rebat ei Rex frliorum Ammam quotannis y yohd hzbltatlo im primo anmo, 65 in fécundo ammo , w [74 bgomtarum " Coros. ) Continet corustrigintamo- in tertio. purm. 29 dios Romanos. Vide Cornel. a La- pide in tra&atu de menfuris ad finem lejnti annorum . erat Acbaz ? 6e.) debreorum 1it Pentateuchi , qui etiam addit effe onus, V uz quatuor hifce primis ver- , pracipig * fibus habentur, explicata funt 4. Regq 1 atera dlcere' quod ferre poteft afinus , qui cum- Hebraice jypry Coarer dicatur , vide- 16. num. 2. & deinceps. i 158 LIBRI II.'PARXRA'LIP(.)MENEON u Sed 4. Sed ambulavit in viis regum Ifrael, infuper & fiatnas 3 adduxifüs fudit Baalim. minet vobi '4. Ipfe eft, qui adolevit incenfum in valle Benennom, & luítravit filios fuos in igne, juxta ritum z -X4. Stett gentium , us inter- » Auarias f fecit Dominus in adventu filiorum Ifrael. * filius Sellu . Sacrificabat quoque, & thymiama fuccendebat in exc el? bant de pt: fis, & in collibus, & fub omni l1gno frondofo. . $. Tradiditque eum Dominus Deus ejus in manu regis Sy- r Ed cemus Don rige, qui percuffit eum, magnamque preedam cepit de ejus im- perio, & adduxit in Damafcum, manibus quo & veleta q que regis Ifrael irà furoris - traditus eft, & percuffus plaga grandi. 6. Occiditque Phacee, filius Romelize, de Tuda centum vi- I4. Dimi Ceperant, ( ginti millia in die uno, omnes viros bellatores : eo quod reli- uiffent Dominum Deum patrum fuorum. Tr. Stete tendentes 7. Eodem tempore occidit Zechri, vir potens ex Ephraim, Maafiam filium regis, & Ezricam ducem domus ejus, Elcanam fpoliis: Cur D0ic potn quoque fecundum a rege. 9. Ceperuntque filii Iírael de fratribus fuis ducenta millia Cürart ; qui mulierum, puerorum, & puellarum, & infinitam praedam, Cotpore, i pertuleruntque eam in Samariam. $ Vititem palt nomi—ne Oded ? fhariam. o. Ea tempeftate erat ibi propheta Domini, qui egreffus obviam exercitui venienti in Samariam, dixit eis: 16 Tem | Ecce iratus Dominus Deus patrum veftrorum contra Juda, poftu Ts qu tradidit eos in manibus veftris, & occidiftis eos atrociter , ita I7, Vene ut ad coelum pertingeret veftra crudelitas : ' Cperunt 1o. Infuper filios Juda, & Jerufalem vu Itis vobis fübjicere 1 Phili in fervos, & ancillas, quod nequaquam faCto opus eft : pec- II. Se x caftis enim fuper hoc Domino Deo veftro. 5. Tradiditque eum. Dominus Dess " 6. Eoquod reliquiffenz Dominum , &c.) * l.y' umf(?m Qui Achaz, & Judeorum impietatem T frequen snanus Regis $yri4. ) Non eft hoc bel- ! un&ionum lum, quod Syrus fimul cum . Rege per lfraelitas ple&ere voluit. ütaritm. 1frael effiffe narratur 4. Reg. 16. 7. Ducers Donus cjus. ) Prefetium da- num. $. fed aliud , quod folus intulit Rex Syrig, & Achaz captivum duxit mus , rdjssvoy T QixS UT , ut habent LXX. n '""'i-*atem y in Damafcum, ut hoc eodem verfi- iNam cum fi- Secundum a Rege. ) Vicarium: Regit, Vi :Quod 1 culo diferte habemus. ut habent LXX. 3iz3oocv r8 Qaei2é»s Idom l mul cum Phacee R'ege Ifrael oppugna- , vit Àchaz, zem "valuif [uperare eum, Proregem. hili "hfdi?)e utloco indicato libri Regum habemus. 1o. Quod nequaquam fatt 0 Oput e/f) Ving ltis 00 Quod non licet. Volebant enim pa(lm Manilus quoque Regis ljrael, &c.) Rex líraelite captivos Jud&os habere pro Tiofe mfp " etiam Ifrael folus bellum geffit con- tra Achaz , & cladem , qua hic re- mancipiis , quod vetitum erat; Levit. Aetdopt eenfetur, illà intulit. - 26. 44- M(W;' C]V N CAPU T-XXKVIIL r$9 - & fïatuaä rr. Sed audite confilium meum, & reducite captivos, quos adduxifüs de fratribus veflris, quia magnus furor Domini im- minet vobis. mom, & iUas infet- I2. Steterunt itaque viri de principibus filiorum Ephraim, Azzarias filius Johanan, Barachias filius Mofollamoth , Ezechias tin excel- filius Sellum, & Amafa filius Adali, contra eos, qui venie- bant de praelio, j teps 5j I3. Et dixerunt eis: Non introducetis huc captivos, ne pec- cemus Domino. le eyus t Quare vultis adjicere fuper peccata noftra, 'egis Tírel & vetera cumulare deli&ta? grande quippe peccatum eft: & ira furoris Domini imminet fuper Ifrael. entam vi 14. Dimiferuntque viri bellatores preedam, & univerfa, quae ceperant, coram principibus, & omni multitudine. qüod reli- 15. Steteruntque vifi, quos fupra memoravimus, & appre- hendentes captivos, omnesque, qui nudi erant, veftierunt de Ephraim, s Elcanam Ípoliis: cumque veftiffent eos, & calceaffent, & refeciffent ci- bo, ac potu, unxiffentque propter laborem, & adhibuiffent eis enta milli curam;: quicumque ambulare non poterant, & erant imbecillo Corpore, impofuerunt eos jumentis, & adduxerunt Jericho Ci- | pre aff» vitatem palmarum ad fratres eorum, ipfique reverfi funt in Sa- i'ne Oded: thnariam. , dixit els: 16. Tempore illo mifit rex Achaz ad re gem Afï'yriorum ia J poftulans auxilium. oCitet ; la 17. Veneruntque Idumaei, & percufferunt multos ex Juda, & ceperunt praedam magnam, & 18. Philifthiim quoque diffufi funt per urbes campeftres, ; et: m a Sed I 19. Uaexiffentque propter Laborems, & c.)) de Adrichom. in tribu Dan. num. s. Olim frequens apud Hebr&os ufus Gaderotb. ) Urbs tribus ]uda , vel um y d) ' tatem un&ionum, & lotionum corpori fa- utaliivolunt, tribus Dan. Vide Adri- yuit. lutarium. Exemplapafífim obvia fünt. chom. in tribu Juda num. 139. yufitim ?^ Fatigationi fubvenit un&io, ut notat N Socbo.) Qu & Sochod dicitur, urbs. Celfus lib. 1* ca 3 in Tribu Juda, de qua plura idem j, l phabent Cruitarem pa/m:zr;:m.) Sic dicta ;Te- Adrichom. num. 22 richo, quod palmetis abundaret. Vide szzmnam.)Quæ etiam dicitur T ham- Adrichom. in tribu Benjamin. n. gr. ii R nata vicina Philiflhzis , Gethais, & L fynies 18. Bezbfame:.) Celebris eft urbs Accaronitis, celebris laceratione leo- Philiftheis contermina, in quam di- nis ab inermi Samfone Judic. 14. 6. vina plagza quondam dafeviit ob cu- Ga;szo. ) Hlujus civitatis nufquam pur P riofe infpe&am arcam Domini, erat- alibi meminit Scriptura , ex hoc au- ) hab " que facerdotalis, five Levitica, Jo- tem loco ad meridiem Juda fitam fuif- g L [ fue 21. 16. fe, & in tribu Simeonis non temere 4ljalon. ) Civitas facerdotalis, — Vi- affirmari poteft. 169 LIBRITLPARALIPOMENON ad Meridiem Tuda: ceperuntque Bethfames, & Ajalon, & Ga- ". Dott deroth, Socho quoque ; & Thamnan, & Gamzo cum yic?lis, eum in Qvi fuis ; & habitaverunt in eis. 19. Humiliaver át enim Dominus Judam propter Achaz re- pulchra teg gem Juda, eo quo d nudaffet epm.ailxi«li'o., & contemptui ha- buiffet Dominum. . Fethias al 4R eg. a4o. Adduxitque contra eum Telgath þh älnafar * regem A!Ty; & nullo refiftente vaftavit. 1630 yjorum , qui & affiixit eum, 21. Igitur Achaz, fpoliata domo Domini, & domo regum, - doï-ilw,l dedit regi Affyriorum munera, & tamen nihil ac principum , ei profuit. Gitur E 25. infuper & tempore anguü—i'æ fuse auxit com-:e'mptþüm in ] Dominum , ipfe per fe rex Achaz. P annorl Toribus -fuis 4 & nomen mat 23. Immol avit diis Damafci viétimas percuf dixit: Dii regum Sy ri;e auxiliantur eis, quos ego placabo ho- ?. Fecitq * ftiis, & aderunt mihi, cum e.contrario ipfi fuerunt ruinae €15 otmni » qua "& univerío Ifrael. 5 Ipfe at - mus Domin 24. Direptis itaque Acha - 5 2 omnibus vafis domus Dei, atque anuas templi Dei, & fecit fibi altaria in uni- 4 AddU] confra£tis, claufit ) verfis angulis Jerufalem. in phateam ]ud**a extruxit aras ad cre- $. Dixit 25. In omnibus quoque urbibus mandum thus, atque ad iracundiam provo cavit Dominum Thündate do omnem jmm ^Deum patrum fuorum. 26. Reliqua autem fermonum e€ jus, & omnium operum fuo- . 6 Peceoy rum priorum, & novi omini De 'Hïmoruxþg ícripta funt in Libro regum 3 fbermaqu Juda, & 1frael. o Dor- ? Clauft guscose UCetnas ,l 19- Humiliaeverat enim: Dominus -';7:4; 2I. Nihbil ei profgit.) INihilo enim Ootulennt. dam.) Vilem , & contemptibilem red- minus illi infeftus fuit. 4 22. lpfe per fe , t$c.) Videtur innue- diderat. re facer textus , 1ipfum A.chaz Deorum p quaa*-izud ajfät eum 4145:2'2[9.) Achaz b quz«e e ]udæ regnum auxilio divino nudavit; fuorum facerdotium agere voluiffe, Dira, g cum 1 . Vide.dida 4. Reg. 16. num. ro. — mpiusfuit, & idololatriam in- 23. Percu[foribus fuis.) Ut ipfe opi- Chzl dorms duxit. fepu lus fulfï co. Adduxitque contra €Hm , &fe. ) nabatur, vel quorum caufa divinitus l e1n e&dEm iverat Achaz in Damafcum, ut auxi- percutiebatur. 24. Direptis itaque , Cc.) Nide di- T eodem N lium,a Rege Affyriorum obtineret, &a 4. Reg. 16. anum. 17. & deinceps. $ ]f quem etiam füo malo adduxit Achaz d à fupm " Jerofolymam ; nam ut hoc verficulo Claufit jantas. templi.) INe quis ad hibemus, afflixit eum ,. facrificandum , vel adorandum eo in- Gity, Euj | nullo refrflen- Üj ilitio ée 'vzzjzla'vito Sredi poiïï.t, F; ,4 Z;zp;] , l l.(*;mc N CAP U T- XXVIII. & XXIX. iót m) & Gd n viculis 27. Dormivitque Achaz cui patribus fuis, & fepelierunt . eum in civitate Jerufalem, neque enim receperunt eum in fe- ichoz, te pulchra regum Iírael. Regn avxtque Ezechias filius ejus pro eo. nptul j " QATPUT XXIX. "em Afh M .Ezecbzas abolitum .Dei culium , aperto templo, refhz*utzsque fzzcer- t - dotibus , Levitis , & cammbzzs infTauraroit ; oblatis plurimis. 0 regum. n niil loolocaujhs C facr zfczzs CuUth mgem*z letitia. ( pt n n 1. [Gitur Ezechias regnare coepit, cum ngmtx quinque effet 4Reg. BIIPC annorum, & v1g1ntmovem annis tegnavit in Jerufalem : s füis, & nomen matris e;u: Abia, filia Zacharise. acabo n0- 2. Fecitque quod erat placitum in confpectu Domlm, juxta omnia, qua fecerat David pater ejus. TUlfd €l» 3. Ipfe anno; & menfe primo regni fui, aperuit valvas do- mus Domini, & & inftauravit eas. J U* ria 1n ufit 4. Adduxitque facerdotes,atque Levitas, & congregavit eos in plateam orientalem, as od Cfe $. Dixitque ad eos : Audite me Levitae, & fan&ificamini, mundate domum Domipni Dei patrum veftlorum, & auferte Dominum omnem imrmunditiam de fanttuario. 6. Peccaverunt patres noftri, & fecerunt malum in confpe&ug etutm fUO* yto regum Domini Dei noftri, derelinquentes eum: ayerterunt facies fuas a tabernaculo Domini, & przebuerunt dorfum, Dot- 7. Clauferunt oiha quae erant in porticu, & extinxerunt / ]ucernas; mceniumque non adoleverunt, & holocáuíta non obtulerunt in fanctuario Deo Ifrael. Nihilo cim 9. Con- Sdetur jnnut 27. Neque enim receperunt eum im fe- mterfe(h, fupra cap. 24. 21. ut vult Lhdz D eorum yulle, pulcbra , &c. ) 4. Keg. 16. 20. dicitur D. Hieronymus. 1o. Achaz dorm:ville cum patribus fuis, 4q» In plateam . arientalem. ) In area; r ipfeopt & fepultus fuiffe cum eis, quod intel- five in atrio ante templi portam prz- lige in eadem civitate David , fed non cipuam,quz ad Orientem erat obverfa. ufà jvinitus in eodem fepulchro Regio. vide $. Santlifezmisi.) Mundatevosab Viic d Regeza Mfrael.) Kegum jJuda immunditiis legalibus , fi quas con- du?ca fupra cap. 24. num. H traxiflis, & a peccatis , fi idololatrie & denctp Gitur Ezechias, 6c.) Vide 4. Reg. labes aliquibus adhafit. Ncqii? j18. initio. ) dum eo 'us' Omnutm immunaditiam. ) Qumquxd ad - Kilig Zacharia. ) Pontificis a Toas 1dololatr1am petinet. Biél. cuns Qona, Menoch, Jou. M. X * 165 LIBR*III. PARALIPOMENON ...&. Concitatus eft itaque furor Domini fuper Judam, & Te- ". ( rufalem , tradiditque eos in commotionem , & in interitum,; & in die otta tn fibilum, ficut ipfi cernitis oculis veftris. Douini, ex, 9. En, corruerunt patres noitri gladiis, filii noftri, & filize decima men noftrae, & conjuges captivae du&tae funt propter hoc fcelus. 19. Ingrel 1o. Nunc ergo placet mihi, ut ineamus foedus cum Domino -Saxctificavi Deo Iírael, & avertet a nobis furorem iree fuce. vafaque ejus IIr. Filii mei, nolite negligere, vos elegit Dominus, ut fte- vafis fuis; tis coram eo ; & miniftretis illi, colatisque eum , & cremeþis ei 19. Cur incenfum. Acuinre I2. Surrexerunt ergo Levitae : Mahath filius Amatu. d. lod pofità fünt o filius Azariee, de filiis Caath: Porro de filiis Merari, Cis filius 0. Confi Abdi, & Azarias filius Talaleel. De filiisa utem Gerfon, Joha prindpes ci filius Zemma , & Eden filius Toah. " 13. At vero de filiis Elifaphan, Samri, & Jahiel. quoque Afaph, Zacharias, & .Mathanias : & De filiis agno: fepter an&uario, | 14. Nec non de filiis Heman, Jahiel, & Semei: Sed & de eferrent fn filiis Idithun, Semeias, & Oziel. 3. Mil 15. Congregaveruntque fratres fuos, & fan &!ifïca-ti- funt, & Céttttes, ingreffi funt juxta mandatum re gis, & imperium Domini, ut 1 atiées, d expiarent domum Dei. Vemntque i 16. Sacerdotes quoque ingreffi templum Domin )5 ut fan&i- ficarent illud, extulerunt omnem immunditiam, quam intro ? Appli VC tj repererant in veftibulo domus Domini,quam tul erunt Levitæ, & afportaverunt ad Torrentem Cedron foras: x qgoymmu I7. Coepe; T) Merf p g. Je eemmationem.) in Hebraoeft Io. lzezmus fedus , 6c. ) Jurejuran- QU artio o vox nya" Zevaba, quam D. Hieron. do obítringentes nos ad cultum Dei, faig 29. 19. fepi; tilianus. Vexationem interpreta- & ad fervandas leges IMofaicas. tus eft. Vexatio enim peccatores ex- 1$. Domum De;.) Atrium Sacer- Tf Y citat a veterno, & commorvet, ut quod dotale ;-ad quod admittebantur Le- . l; dif/ä:);[d " fa&o opus eft, intelligant, & effe&tum vitz, ut Sacerdotes juvarent. Sotinis dare ftudeant, Commotionem etiam Joctfion m ] purg; 16. Ingreffi templum Domini.) Sanctua- C qel hoc loco eje&ionem interpretari bene rium , in quo altare thymiamatis &c. (Illis ,()&. poffemus; fuerant enim multis urbibus in hoc enim foli intrabant Sacerdotes. gan iffum ter expulfi Judzei a Syris , Idumzis , Pa- lj , In vefliéule.) ln veftbulum , ut LX l E*Wffa h leftinis, qua interpretatio bene con- habent X X. inde Levite immundi- ]ripay, " venit cum LXX. interpretatione, qui tias efferebant extra civitatem. I 0;)[ 1 [em LT habent &c exeociv , in extafim. ^tts f Ad rorrentem. Cedron, ) Ín./ vallem Itj n I fibilum.) Qui enim contemnun- "Topheth inmundam , per quam de- Ti £&ur, & ridentur, fibilo excipiuntur. currit torrens Cedron , & in ipfum Tfem £. 9. Capitive duíle funr.) Wide cap. hirc j Peccato torrentem. Simile fadtum Tofiz ha- litius , lm of* 28- 8. bemus 4. Regum 23. 12. qUà m À CTnt V CA TPUT XXIX. 153 m &T. 17 Cæperunt autem prima die menfis primi mundare, & mmm& in die octavo ejusdem menfis ingreffi funt portüicum temph Domini, expiaveruntque templum diebus 0&03 & in die fexta- N fcelus decima menfis ejusdem , quod coeperant, ïmples erunt. 18. Ingreffi quoque funt ad Ezechiam regem,& dixerunt ei: 1 Domino -San&ificavimus omnem domum Domini, & altare holocaufti, vafaque ejus, nec non & menfam propoütloms cum omnlbus t5, ut fte- vafis fuis. 1emeus el 19. Cuncttamque templi fupelleïtïlem quam polluerat rex Achaz in regno fuo, poftquam preevaricatus eft : & ecce ex- f & od pofita funt omnia coram altare Domini. .Cis fillus 2o. Confurgensque diluculo Ezechias rex, adunavit omnes rfon, Joha prmupes civitatis, & afcendit in domum Domini : 21. Outulerunfque fimul tauros feptem, & arietes feptem, De filis agnos feptem, & hircos feptem pro peccato, pro regno, pro fantCtuario, pro Juda, dixitque facerdotibus filiis Aaron, ut Sed & de efferrent fuper altare Domini. 22. Ma&taverunt igitur tauros, & fufceperunt fangumem fa- t funt; iM cerdotes, & fuderunt illum fuper altare, ma&taverunt etiam *omm üt arietes, & illorüm fanguinem fuper altare fuderunt, immola- Veruntque agnos, & fuderum fuper altare fanguinem. at fandi- 23. Apphcuerunt hircos pro peccato, coram rege, & uni- uam mtw vería multitudine , impofucruntque manus fuas fuper eos, Lev ( X2 24. Et 17. Menfs prim. ) Mgnf's N:fan, deflexerat in idololatriam , feptem ob— 7 Coepe qui Martio noftro refpondet , quo lati funt; feptenarius enim numerus umuran etiam menfe Ezechiam regnare ccepif- quantamlibet multitudinem repra- cuïtum & fe putatSalianus anno mundi 2309.1.7. fentat. [ofalcas Porticum.) N eltibulum templi. Pro peccato , pro regne, 6c.) Ad ex- Is die /exta deczma , €$c. ) Octo die- piandum peccatum , regnum , tem- W- um baceï veontür L "bus primis purgarunt atria , altare ho- plum, &c, arent. locauftorum , mare eneum , lateres, 22. Fuderunt illum f'aper altare.) ]ux- &c. reliquis o&o luftrarunt, & pur- ta ritum prafcriptum Lev. 1. num. $. j N Sïq&u garunt ipfum templum. 23. dpplieuerun: bircos , &c. ) Juxta f SaLe[ d0f€S- 19. Expofita fumt omuia. ) klebr. & ritum . Levitici cap. 4. ubi agitur de X. praparatay 65 fanttifcata. vicima peccantis Pontificis , & de rhbu ut ) 2l Oatulerzmtaztc ) Per Sacerdotes. facrificio pro peccato totius popull, u 1mmuü H rcasfc;;tem.) INotat D. Hieron. & Principis plebis , & peccantis per itatem. [l 3ntradit. Hebr. & poft eum. Lyranus, 1gnomntmm Vide ibi dida, & Ribe- )ln và contramorem factum fuziïe, ut feptem ram de templo lib. 4. cap. 6 pe j quim hll ci pro p"CCätO 1mmo«artntur cum ImpWeruntque manus, 6e.) INon fin- &1 unus tantum effet. in precepto. Sed (g i guli , fed aliqui tantum omnium n9« n] quia multa eranä peccata populi , qui mune: n 164 L'iBRI 1. PARALI"POMENON Y 24. Et immolaverunt illos facerdotes, & afprerfemnvt fangui- . Sacerc nem eorum coram altare pro piaculo univerfi líraelis; pro felles holoc: rum adjüver omni quippelfrael praeceperat rex , ut holqcauüum fieret, & tur antiflites. pro peccato : 25. Confüituit quo ;lue Levitas in domo Duomini', cum cym- facerdotes. balis, & pfalteriis, & citharis, fecundum difpofitionem David jt. Fuerü regis, & Gad Videntis, & Nathan Prophetze : fiquidem D ia 9mini & libamima | praeceptum fuit per manum prophetarum ejus. Donini. 26. Steterunt que Levitze tenentes organa David & facerydo- 36 Latat tes tubas. , minferum. | . 27. Et juffit Ezechias, ut offerrent holocaufta fuper altare ] fieri placae cumque offerrentur holocauífta, coeperunt laudes canere Do- mino, & clangere tubis, atque 1n diverfis organis, quae David * Futhiee n rex Iírael praeparaverat, concrepare. 28. Omni autem turba adorante, cantores, & 11, qui tenebant "ii G fug tubas, erant in officio fuo, donec compleretur holocauftum. - Grarys 29. Cumque finita effet oblatio, incurvatus eft rex, & omnes, qui erant cum eo, & adoraverunt. 30. Preecepitque Ezechias, & principes Levitis, ut laudarent Dominum fermonibus David, & Afaph Videntis, qui Jaudave- 1. Mi qu runt eum magna lzetitia, & incurvato genu adoraverunt. pfttq 31. Ezechias autem etiam haec addidit: Impleftis manus ve- 40 domum ftras Domino, accedite , & offerte vi&timas, & laudes in domo €0 lfrse]. N Domini. Obtulit ergo univerífa multitudo hoflias, & laudes, 34' Lf'Uit.i ? & holocaufta mente devota. t ) Licet eni 32. Porro numerus holocauftorum, quae lobtuli't multitudo, Qu efet. t hic fuit: Tauros feptuaginta, arietes centum, agnos ducentos: * BO arcebare :53. San&tificaverunt ^; ifite:.) N que Domino boves fexcentos, & oves Tlo) ^ & LY ?:ria millia. chi!z'ari [777 L 44- Sa- P'ümptis n 2$- Secundum diu/þoþ'time-ni D4*v2d, ti ab aliquibus exiftimantur , eifque MELIM €c.) Non erat lege Moyfis precep- favet hiclocus , in quo zque dicun- P ï' Cümp[æw LT L tum, ut ad facrificiacantus adhiberen- tur fermones David , atque Afaph. Sed de hoc dicem DA5 p d Dy tur, fed David propheta ex divina » us in expïicatioqe afpiratione, & Gad, & Nathan pro- Pfalmorum. phetarum confilio, utita fieret, man- 31. Impief;s. ) Confecraftis , quafi Aetifiit davit. dicat: Vos o Sacerdotes , qui ad of- ml/ Ut 26. Organa David.) Qualïa David ferendum eítis confecrati ; implere W»;)H fieri jufferat. i enim manum , eft confecrari in facer- Popdy, 1 li Beret 30. Se«monibus David ,. €&c..) Pfal- dotem , ut fupra non femel diximus, Dtnte fnis quorum plerique in titulo habent 33. Sanibffcaverust. ) Obtulerunt IXy hb 1up Aufcriptum Afaph, & ab ee compofi- facrificandos. "m Itaq )N * x PUT XXIX. & XXX. 16$ Unt fangui, - 934. Sac&rdotes vero pauci erant, nec poterant fufficere, ut Taelis; pro pelles holocauftorum detraherent: unde & Levitze fratres eo- i feret & rum adjuverunt eos, donec impleretur opus, & fan&tificaren- tur antiftes. Levi : te& quippe faciliori ritu Afaa&iücantur, qgam , Cüm cym- facerdotes. nem David 35. Fuerunt ergo holocaufta pïur/ima',x adipes pacificorum, m D()mini & libamina holocauftorum : & com-pletus eft cultus domus Domini. & ficerdo- 36. Lectatusque eft Ezechias, & omnis populus, eo quod - minifterium Domini effet expletum. Derepente : gluippe. þoc per altare: fieri placuerat. * canere Do- CAPUT XXX. quæDavi * Esethias mg'þïs in omnem l[rael , & Sfudam muntiis , populum COff- ui tenebant vocat, C? fua oratioue exbortatur ad immolandum Pbafe, quo fatie cauftum. celebrarunt. [olemuitatem. azymorum bis feptem. diebus . cum ingenti latitia, plurimis oblatis y, &omnes, viciimis. j laudarent Ifit quoque Ezechias ad omnem Ifrael, & Judam : fcri- u Joudave- 5 'erunt. pfitque epiftolas ad Ephraim, & Manaffen, ut venirent ad domum Domini in Jerufalem, & facerent Phafe Domino s manus Ye« : 2. Inito jes jn doo Deo Ifrael. X 3 lus latatus eftf omnium videns alacri- , hu lau 6 34- Lewitse fratres eorum aa(]'kvcrunt €5:.) Licet enim illud munus facer- tatem, & promptitudinem in divino dotum eflet, tamen ab eo in neceffita- cultu inflaurando. e multitudo te non.arcebantur Levitz, ï. D omnem lfrael, & Judam, G$e.) $ ducentOS E 4ntiflites,) Sacerdotes, ut habent Mirum videri poífet , etiam Tlebr. & LXX. líraelitas ad hoc Phafe celebrandum , & o Faciliori ritu [2nüzfrcantur.) Ideoque invitatos fuiffe. Sed pr&ter arden- promptius fuit multos Levitas habe- tem lLzechie zelum, illud etiam affer- * re, quam multos Sacerdotes. ri poteft, quod Ofee Rex Iífrael, qui 3$« Completus eff cultus domtus Do- fuit quidem idolorum cultor , fzZ xos yantit y eifqué o &j ri(a iC Il« mini) I;XX. habent, 66 diredumefg fíeuz Reges ifrael, qui ante eum. fuerant, 4tque Aüph. opus in domo Domini, id eft, bene, & ut habemus 4. Reg. 17. 2.cum cerne- tite peracta funt in purificatione tem- ret abductos efle ab Affyriis vitulos 1 exPHCZtione pl & faerificiis oblatis. aureos, qui erantin Dan , &Bethel, 36. Miniflerium Domini effet. exple- fuftulit prafidia , qua pofuerat Jero- fecraüiï ! qui $um.) Hebr. & LXX. preparaffet Deus €5,qma of boam filius INabath in regni fui limi- 1 pler populum, fcilicet 5 ut rite cultum pera- " tibus, ne quis Hierofolymam afcen- :['Zfi ; iinfacet* gere-t. deret ad adorandum ter inanno , quod fectat ' Derepezte quippe. boc ffert placuerat. ) tradit chronicon Hebreorum , & pro- od ( imus LXX. habent Nam. fübito fatlum eff unt babile putat Sálianus anno mvundi ) Qbruis "werbem. ltaque Ezechias, & popu- 33?5. num, 6. 166 LIBRI iI.,PAR.ALïPOMENON 0. Iritor (2. Inito ergo confilio regis, & principum & univerfi coetus Terufalem :: decreverunt, ut facerent Phafe meníe fecundo. fatem per i rridentibus, 3. Non enim (1) poterant facere in t mpore fuo, quia fa- r Attamel cerdotes, qui polfent fufficere, fanttificati non fuerant; & po- - acouieícentes pulus nondum congregatus fuerat in Jerufalem. ] n. Ia ]uda 4. Placuitque fermo regi, & omni multitudini. * ;$. Et decreverunt, ut mi tterent nuntios in univerfum Ifrael » [ num, vt face bum Domini. de Berfabee usque Dan , ut venirent, & facerent Phafe Domi- no Deo Ifrael in Jerufalem : multi enim non fecerant, ficutlege 14 Congre tent folemait: prefcriptum eft. .. — 6. Perrexeruntque cur fores —cþüm epiftolis ex regis imperio, i. Erfurg & principum fjus, in univerfum Ifrael,'& Judam, juxta id, lem, itque u quod rex jufferat 5 preedicantes : Filii Ifrael revertimini ad [ fübrertentes, Dominum Deum Ábraham, & líaac, & lfrael : & revertetur 15 Immol: Cunh. Sacer ad reliquias; quze effugerunt manus regis Affyriorum. 7. Nolite fieri ficut patres veftri, & fratres, qui recefferunt Obtylerunt ho a Domino Deo pat:rum fuorum , qui tradidit eos in interitum, 16. Steteru ut ipfi cernitis. . P 1 Eem MO 755 h4 durare cervices veftras, ficut patres veftri : tra- g. Nolite in etdm fasm dite manus Domino, & venite ad fanCtuarium ejus, quod fané&ti- I^. Eo quo ficavit in aeternum : fervite Domino Deo patru : m- veih*orum 2 iplsrent [ & avertetur a vobis ira furoris ejus. omino, . Si enim vos reverfi fueritis ad Dominum : fratres veftri, & filii habebunt mifericordiam coram dominis fuis, qui illos -——H——.—. duxerunt captivos , & revertentur in terram hanc: pius entm, Yi Magy, Doii & clemens eft Dominus Deus vefter, & non avertet faciem VOt Jomini. fuam a vobis, fi reverfi fueritis ad eum. W lais , Fes enim Ad um 10. Igifcur ag Occurrerant. .erufaiem, à (1) poterant. lz edz. Sixt. legitur : Uniï'r;ï/;l, ) Vaf PMrtgfep, C 2. Menfé feeundo.) Quod. concede- $. Milterent )zmzcia.r ; 21 c.) Convo- Apeior 9. tum *bat lex iis, qui menfe primo non po- care enim oportebat populum , quia legitimz folemnitates Pafche, Pente- 4ndtg D Dd p tuiffent, ut habetur num. 9. 10. 11. - coítes, & 'l'abernaculorum abierant » Qua u 3. b tempore f«o.) Decima quarta in defuetudinem. [6h x Derior] c «menfis prirmi. & dffci " Sacerdores . qui poffent fuffeere-) Ni- D« Ber[abee u[que Dan.)- lQui : ut fiz- ficay lr l0rj ) pe di&um eft , funt termini Regni Titu , Qu de fuperiori cap. num. 34- lfraelis fecundum longitudinem. I&mv erf Sanificati nom fuerant, ) Nec enim (]0?5; fatis erat, quod ad Sacerdotale genus 6. Rewertetur ad reliquias, t$c.) Deus f 1 f!l'b; Aife 11/1, t pertinerent , fed infuper juxta ritus reconciliabitur , & propitius erit iis unrjg qui poft cladem ab À fT yriis illatam re- B üpm ld fuæ, preicriptos Lev. 8. imitigri, & egn- dCrip lt fecrari debebant. Aigui adhuc funt.. TAb Exoi à l4 )N CUA UT XXX Y4y werfi ctus 1o. Tgitur curfores pergebant velociter de civitate in civi- fecundo. tatem, per terram E 3 phraim, & Manaffe usque ad Zabulon, illis ) Q fl irridentibus, & fubf annantibus eos. Tini, & po- I1. Attamen quidam viri ex Afer, & Manaffe; & Zabulon, acquiefcentes confilio, venerunt Jerufalem. 12. In Juda vero fa£ta eft manus Domini, ut daret eis cor vfüm Traly unum, ut facerent hafe Domi- bum Domini. juxta praeceptum regis & pr.inc,ipum3 ver« ib ficutlege 13. Congrezatique funt in Jerufalem populi multi , üt face- tent folemnitatem azymorum, in menfe fecundo: J impeni, D 14. Et furgentes deftruxerunt altaria, quce erant in Jerufa- », juxi its lem, atque univerfa, in quibus idolis adolebatur incenfum, ertimini à fubvertentes, projecerunt in Torrentem Cedron. fevertetur I5. Immolaverunt autem Phafe quartadecima die menfis fe- üm, cundi. Sacerdotes quoque, atque Levitze tandem fan&ificati recelennt f obtulerant holocaufta in domo Domini. jteritum,. :16. Steteruntque in. ordine fuo, juxta difpofitionem, & le- gem Moyfis hominis Dei : Sacerdotes vero fufcipiebant effun- veüri : tfüe dendum íanguinem de manibus Levitarum.- dod fantt . 17. Eo quod multa turba fanétificeta non effet : & idcirco immolarent Levitae Phafe his vefttoruiii, , qui non occurrerant fan&ificari Domino. ires velti 18.Magna jus enift ^ * 17. Mauus Domini. Pafchalig præfcribitur ; non ïjubetur," m vor Domini. ) Grgtia-, & fa- ut immolatio fiat per Levitas , aut rLet iacl I4. ZMitzriz, quaerant in Terufzlem.) F'ecerat enim Achaz altariain univerfis facerdotes, fed cum fieret in privatis domibus , paterfamilias erat hujus fa- 1o. Igiful" angulisJerufalem,ut dicitur c.28. n.24- cr& caremonige minifler. Verum quia Lniver[a. ) N afa fcilicet , & aras. plerique ex his , qui convenerant , pu- Ism forreztem Ce:lron.) Vide di&ta fu- rificatinon erant ,. ó immolatio a mun- L Convo geriori cap. num. 16. dis fieri debebat , ideo Levitarum ; ) ulum s quià l$. Tandem — [anüiffeati. ) WDücitur & Sacerdotum miniíterio pera&a eft , li Donté Tandem , quia ut habemus ex fàcro ut hic habemus. Ita Lyranus, & J Sacer- textu füperiori cap. num. 34. Dionyf Exiftimo rem ita pera&am dotes difficiliori, & diuturniori fanGi- fuiffe, ut populus non purificatus a- Quii, uf ficantur ritu, quam Levitz. In He- gnos immolandos Levitis daret , Le- ) h bre0, &in verfioneLXX. eft: f/2cer- vite ad Sacerdotes afferrent, qui ía-. 2UP ; hg cram ilam czremoniam immolatio- udinem dotes autem illi , 69 Levite padore faffuf F3 'c), Das B f»nctificaveruzt fe. Pudebat enim illos nis ufurpabant , hoc enim [ignificare r ys d jj, J negligentie fuz videtur textus. ]u p» ] alacritatem. j CL"lm viderent populi 17. Oi zonm occuvrevant fantsfrears js i 16. De manibus -Levitarum , c. ) Domino. ) Qui non occupaverant, fa | —Exodi Cap, 12. ubiritus occidendi agni puriHcgr,e.' : 18 LIBRIIL PARALIPOMENON ar, Ethilat 18. Magna etiam pafs populi de Ephraim, & Manaffe, & 1f- & Levitarum, fachar, & Zabulon, quee fan&tificata non fuerat, come dit Pha- lírael: proi fe, non juxta quod fcriptum eft : & oravit pro eis Ezechias j ^ dicens: Dominus bonus propitiabitur. jn Judà. af Fatlaqu 19. Cun&tis, qui in toto corde requi rant.Dominut Detasi diebus Salomo patrum fuoru "x m: & non imputabit eis, quod minus fan&ifi'catliv funt. - Surtex: Centes populo 20. Quem exaudivit Dominus , & placatus-eü populo. or. Feceruntque filii Hrael, qui inventi funt 1n Jerufalem, iï; habitaculun folemnitatem azymorum feptem diébus in lzet'tià magna , lau- dantes Dominum per fingulos dies : Levitee quoque , & qfacerwy dotes, per organa, qu& fuo officio congruebant. Pous il 22. Et locutus eft Ezechias ad cor omnium Levitarum, qui Jaedie, & habebant intellizentiam bonam fuper Domino: & comederunt 180 abutidain feptem diebus folemnitates , immolantes viétimas pacificorum, f & laudantes Dominum Deum patrum fuorum. 23. Placuitque univerfze multitudini; ut celebrarent etiam alios dies feptem : 'quod & fecerunt cum ingenti gaudio. Umote 24. Ezechias enim rex Juda preebuerat multitudini mille. lftze tauros, & feptem millia ovium : principes vero dederant po- Tütt fimulacr pulo t2uros mille, & oves decem millia: fanétificata eft ergo ia deft facerdotum plurima multitudo. as Et Juin, fed - CViterent : ; , 18. Nem jux£a , quod feriptum efl.) d Qui habebant inteliigentiam bonam [n- s CiV llates fu: Phaíe a mundis tantum comedi pote- per Domino. ) Peritos cantus$ £cclefiz- rat, fed ex difpenfationeillisconceffum ftici , utinterpretatur Eman. 32. For- À E;echias tafTe fenfus eife poffit : qui fentiebant eft, ut comedere ex illo poffent, li- de Domino in bonitate, & erga divi- cet purificati non effent , quia hoc fa- Prq/z:!)'iürun cilius poterat indulgeri, quam ut im- num cultum bene erant difpofiti. Quie ilienis f mundi agnum macarent. S. Hie- Seprem diebzs /ä/emnitdfz.f.) 'Totenim Ti dies feftum Paíchale tenebat , juxta BU ronymus ex Llebreorum traditione (4 46,(/02( ait , eos, qui Phafe comederunt im- prafcriptum legis I2xod. 12- 15* je il ) t mundi, raagna ex parte cielitus im- eneul en Ju Villimas paciffcorum. ) In gratiarum miíla plaga occifos fuiffe ; fed preci- a&ionem , & pro falute, & profpe- 74 0 efl JüSh bus Ezechie finceram populi intentio- ritate offerentium. . Vide Riberam de Duis, fkjird! nem, & vixculpabilem allegantis mox 'Templo lib. 4. cap. 1. & cap. 4. Ri- n J a'lf(n fam t cladem ceffaffe, & ideo num. zo. dici, 0011 'Lf"(l ! Dog tum hoftie pacifice habes Levit. cap.3. € Ihgg Dewn populo placatum effe. o3. Euiam. alios féptem dies.) Ad quos dff [;6'1? 23. Qs &é effiio congruebant. ) LC'U;P «)N Hebr. & LXX. habent, Foertitudznis , legis prafcripto non tenebantur. latoY quafi dicant , fonora. a4. Sanlifcata. eff evgo facerdoruns ulo | Rsf plurima multit;d..) Ut tam multis ho- Tceren 12. Locutus eff . . .. ad cor.) Wer- benedlx i ba fcilicet lenia 1uis imm-olandis fufficere peflent. dotihy ferentia. ;« cOnfolatiqnem af- B;'[ Populo | FÓtj (s ) N CAPUT.: XXX & XXXI. 169 inafe, d If 25. Et hilaritate perfufa omnis turba Tuda, tam facerdotum , otnedit Pha- & Levitarum , quam univería frequentiee, quee venerat ex lfrael: protel s Fzechiss, 1 in [uda. ytorum. quoque de Terra lfrael, & habitantium k n Deum 26. Fattaque eft grandis celebritas in Jerufalem, qualis a s fan&if;cati diebus Salomonis filii David regis Ifrael in' ea urbe non fuerat 27. Surrexerunt autem facerdotes, atque Levitee benedi- ypulo. centes populo: & exaudita eft vox eorum: pervenitque oratió : ig habitaculum fan&tum coeli. t enofilem, agna , lat CAPU'T XXXL. je, & facete Populus idola, lucosque in Sfuda , & .Epbraim demolitur: Egecbias itarm, qui Jacerdotes , G? Levitas componit in ordinem minifterii : populo au- comederunt f Iem abundantif[rme offerente , con[Htuuntur, j;fzäï*z'swlgoïrez's, qui -, acificorurty Jervarent , ac diflribuerent. Levitico P oblata erant, generi , —quæ ! arent etam ;audio. «( Umque hzc fuiffent rite celebrata, e gre(fus eft omni: ydini mile- Iífrael, qui inventus fuerat in urbibu s Juda, & frege- lederant o runt fimulacra, fuccideruntque lucos, demoliti funt excelía. 3ta eft erpo & altaria deftruxerunt, non folum de univerfis 25 Ft jamin, fed & de Ephraim quoque, & Manaffe, onec penitus everterent: rev & civitates fuas.. erfique funt omnes filii Ifrael in pofï'eiïïonesi, gtam Wdlllff' [ jntüó Fcdelite iti& n, 9t 20f* 3. Ezechias autem conttituit turmag facerdotales, & Lev ui fentiebant Cas -.—2-; Profelytorum. ) Prgfäïyti funt, NT dv runt, vel quia mufico -cantu; u.t*jä;ölet , difpoü[l. qui ex alienis fe adjungunt Hebrais, cherus, aliquid cecinerunt Toteri & illorum facra (ufcipiunt. populo bene precati funt. , quo &inï zfir.) gt 27. Sacerdores , 6 Levize Lenedicen- tenebat ; tes popzlo.) Formulam , qua populo Epbraim quoque , && Mänaþ. ) j 121v benedicendumerat, habemus Num. 6. I-DE qtiarud Id eft, in illis. oppidis, qua u äf 24. & efl hujusmodi: Bezedicar ti; Reges Juda per bellafibiacquifiverant ; prOfPe' Dominus , 6 cuffcdiat te, offendat Domi- nam extra loca fuz ditionis idola fran- ;de,beermd-e. "us faciem fzam 1101 , 65 mifereatur tur, gendi 'legem non habebant. &ap ^ comvertat Domin: P * /$ UH m ^- E5 der £zb; pacem. jku;w ad te, Turgias facerdotales , 6$c. ) ]uxta" s Lerib p9* divifiones, & claffes a Davide olim Jies) Aiq* " Et Levite.) Nonvidetur ex loco al- conftitutas, de quibus vide r. Paral. 24. Jato Num. 6. jusfuifle Levitis, ut po- la portis caffrerum. Domini. ) ld eft wddfm pulo benedicerent. Dicuntur ergo afft benedixiffe , vel quia fimul cum facer- templi, quo folebant convenire quafi P qmu (ti 0" milite. LXX. habent, ;z pert;s , i dotibus populo behedicentibus ora- amis domus Domini, ; pl i Bibi.cum Com.Menoch. Torn. Il. b , 170 LIBRI ZIIL PARALIPOMENON cas per divifiones fuas, unumquemque in officio proprio, tam v Pracept facerdotum videlicet, quam Levitarum , ad holocaufta, & pa- moDomin. ( cifica, ut miniftrarent, & confiter y. Intuleroi entur, canerentque in por- €is caftrorum Domini. voverant, fidel 5. Pars autem regis erat, ut de propria ejus fubftantia offe- Leyita, & Semt teretur holocauftum, mane femper, & vefpere. Sabbatis quo- 1. Poft que que , & calendis rimoth, Jozaba ; & folemnitatibus caeteris , ficut fcriptum efc in lege Moyf:. & Banogs, pra 4. Precepit etiam populo habitantium Terufalem, ut darent ejus, ex imperi partes facerdotibus, & Levitis, ut poffent vacare legi Domini. Del, id quos o $. Quod cum percrebuiffet in auribus multitudinis, pluri- V u Core ve mas obtulere primitias filii Ifrael frumenti, vini, & olei, mellis porte, prapof uoque, & omnium , quae gignit humus, decimas obtulerunt. primitisque, 6 6. Sed & filii Ifrael, & Juda, qui habitabant in urbibus Juda, r Etfube obtulerunt decimas boum ; & ovium, decimasque fanttorum, Amarias quoqu qua voverat Domino Deo fuo: atque univería portantes, fe- fideliter diftnt cerunt acervos plurimos. Thajoribus : 7. Menfe tertio coeperunt acervorum jacere fundamenta, & 16. Exceptis menfe feptimo compleverunt eos. ingrediebantur 8. Cumque ingreffi fuiffent Ezechias, & principes e:us, vi- Con(ücebat n derunt acervos, & benedixerunt Domino, ac populo lfrael. Tes füas, 9. Interrogavitque Ezechias facerdotes, & Levitas, cur ita T. Sacerdo jacerent acervi. A llipta, perc -jo. Refpondit illi Azarias facer dos primus de ftirpe Sadoc, 18. Univerf dicens : Ex quo coeperunt offerri primitiae in domo Domini, &Ortm vtrius comedimus, & faturati fumus, & remanferunt plurima, eo quod benedixerit Dominus populo fuo : reliquiarum autem GRv —MáÁel Copia eft ifta, quam cernis. II. Pra- 9 Mi Prapr 0n t de $ Pd;s autem . Regis erat ,Gc. ) Puto 6. Decima[que f'antlorum.) Juxta He- UT ; rE qui fententiam effe, Ezechiam contribuif- breos, ut refert Lyranus : he funt QODt edifesr, fe ad facrificiorum expenfas, ut fcili- decimz , quas Levita dabant facerdo- Wiltraréntur cet mane, & veípere regiis expenfis tibus ex decimis , quas ipfi a populo S 'Dem effenr holocaufta offerrentur. LXX, habent : acceperant. Vide Num. 18. 26. n Sf('l-ndu n &6 porrio Regis de /hbjfdntiar ejus «d bo- 2. Jacere. frndamenta. ) inchoare 6 Dolta fioe acervos. locauffofes maatutinam , Ó we[pertinam. Idem fere fecerat Salomon , ut legi- Menzfz feptsoao compleverunt. ) À men-« Ádain, t mus 2. Par. g. num. r2. & 13. fe Majo ufque ad Novembrem. N T10n funt lt 4. Partes, ) Primitias, & decimas, 9. Cur 1ta jacerent acervi 23 NNec an- t LX Yitor nona illa feponeretur , fed quafi ne- €tur ; Quorum bantur. que Sacerdotibus , & Levitis debe- gligeretur, & incuü?dita jaceret. t o tf : n 84ü54 $ L |ON CAPUT XXXL 171 DLODTIO, (af 1. Pracepit igitur Ezechias, ut praepararent horrea in do- iutta, & pa mo Domini. Quod cum feciffent, tque 18 pot« 12. Intulerunt tam primitias, quam decimas, & quaecumque voverant,fideliter. Fuit autem praefe&tus eorum Chonenias antia offe» Levita, & Semei frater ejus, fecundus,- Vabbatis quo» 13. Poft quem Tahiel, & Azarias, & Nahath, & Afael, & Te- Icriptom df rimoth, Jozabad quoque, & Eliel, & Tefmachias, & Mahath, & Banajas , preepofiti füb manibus Chonenise, & Semei fratris n, ut thrent ejus, ex imperio Ezechia regis, & Azarie pontificis domus p Domini. Dei, ad quos omnia pertinebant. linis, platie L'14. Core vero filius Jemna Levites, & janitor Orientalis ; olei,nelli portee , preepofitus erat iis , quae fponte offerebantur Domino, obtulerunt. primitüsque, & confecratis in SanCta fanctorum. pbibus Juda, 15. Et fub cura ejus, Eden, & Benjamin, Jefue & Semejas, fanlorum Amarias quoque , & Sechenias, in civitatibus facerdotum , ut yrtantes, fe- fideliter diftribuerent fratribus fuis partes, minoribus, atque S majoribus : damenta, & 16. Exceptis maribus ab annis tribus, & fupra : cuntis, qui ingrediebantur templum Doinini, & quidquid per fingulos dies conducebat in minifterio ys C'us, Vi , atque obfervationibus juxta diviüq- ilo Trael. nes fuas. $ tas, CUf Id : 17. Sacerdotibus per familias, & Levitis a vi geümo anno, & fupra, per ordines, & turmas fuas, : Mberis ifpe Sadog', 18. Univerfaeque multitudini, tam uxoribus, quam ;o Domiti» eorum utriusque fexus , fideliter cibi, de hjs, quae fanctificata urima, € fuerant, praebebantur. pm aUdm m Y 19. Sed 1I. Pr.epzzm)mt borrea i2 domo Do- 16. Exæjztis üdriäz.f » €6c. ) Ptæte:: II. Præj mini ) Non ut de novo conflüitueren- máres, qui abfoluto tertio anno ata- / tur, erant quippe jam pridem a Salo- uxti Hl tis, cum fcilicet a matris ubere depulfi in.) mone zdificata, fed ut mundarentur, erant, incipiebant accipere alimenta us ; h fünt & inftaurarentur iis in locis , in qui- eximmolatis decimis, primitiis, &c.. iantficerdo- bus labem eflent paíla. Qui ingrediebantur templum Domini :j | iPH 1 Popum 12. Secundus. ) ld eft , Wicarius. Sacerdotibus, & Levitis, quiin templo, i Vide notata fupra 1. Paral, 16.5. & 2. & atriis Domino famvlabantur. ', ) Zn'choïil'e Paral. 26. 11. & cap. 28. 7. Conduccóat, ) Opus erat. - 13. dquos ommiapertinebant, ) Hac Obférvationibus.) Officiis. t Ame verba non funt in textu Hebr. nec in Divifiones [24s.) Claifes, & ordines ombrem textu LXX. virorum : fenfus effe vi- fuos. ) N« an detur, quorum partim julfu, partim 17. 4 wigefimo anwo.) Vide notata J fi Í quifi t minifterio omnia perficiebantur. 1. Paral. 23. num. 24. Anno vigefi- aj 14. J» Santia Santlorum.) Adfacros mo poft edificatum templum mi« ufus, facrificia, &c, niflzare incipiebant Levita. m ^ LIBRI . PARALIPOMENON 17 condtos fon 19. Sed & filiorum Aaron per. agros & fuburbana urbxum fingularum, difpofiti erant viri, qui partes diftribuerant uni- tes: Ne vet dantiam. verío fexui mafcuhqo de facer dotibus, & Levitis. 20. Fecit ergo Ezechias univerfía, qua diximus, in omni aK fuerat di ïucïa operatusque eft bonum , & re&tum, & verum coran: Domino Deo fuo, Tum murufi 21, In univerfa cultura minifterii domus Domlm ; juxta le- univerfi ge 6. Cont gem, & ceerimonias, volens requirere Deum fuum in toto corde fuo ; fecitque, & profperatus eft. vocavit - un Cor eorum QAPIT XKXII ". Vitl veatis rege Sennacberib Studam imvadente, Execbias populum bortatur. fidere eft cum eo in Domino, & quo ille minis, & blaspbemiis mititur eum avertere : $. Cum orantibus autem. Execbia , €? l[aia , ZAngelus. diff'pat: exercitum nus Deus r Sennacbe/zb, qui fugzens a filüs occzdzfm' : porro Execbias bis. Conft nimia felicitate elatus Deum offendit ; cui impius epis fuda, filius Mana[Jes [uccedit. Qu | tUm fervo: 4Reg. I Oft quae, & hujufcemodi veritatem, venit Sennacherib I$.13. P rex Affyriorum, & ingreffus ïudam obfedit civitates w obfide Eccli. populum, 48-20. munitas , volens eas capere. lfai. r uod cum vidiffet Ezechias, veniffe fcilicet Sennacherlb Io. Ht tes fiducia 36.1. & totum belli impetum verti contra Jerufalem, 3. Inito cum principibus confilio, virisque fortlfïïmls, ut 1. Nug t al a'ïirma] obturarent Capita fontium,; qui erant extra urbem & hoc omnium decernente fententia, leg Afï) 4« Congtegawt plurimam mult:tudmem & obturaverunt L. Nüs cun&os IUS) &a lt Peecc ii altar] vite facerdotes erant. 9. F;!;oram A:zrwz ) Qui fCIhCet num. 1. quod Ezechias Affyriis tribu- 13 Àn Ítaque tam in He- tum pendere recufaret, brzo , quam apud LXX, dicitur, 2De 3 Obrurarent capsta. fontism.) Ea CTraTUm fflüs Aarón f'acerdotibus. operiendo, & aquas per occultos ca- I: nales huc illuc derivando, ut commo- Uiulinods veritatem. ) Hebr. & dius vifum elft. LXX. habent Pofl werba bac, É9 veritatem eoruwm , rerum | fcilicet 4« Plurimam. multitudigem. ) Ope- Ql ex font. narratarum. — Velfenfus eít, cum ita rariorum. F'ofy] m integre, & fan&tefe geffiffet Ezechias; Rivum , qui fluebaz $9. medio terra. ) s FOHP'G[ nam npw emerb, apud Hebraos & Intelligit torrentem Cedron , qui ab veritatem , & probitatem, ac juílitie Oneme fluit inter civitatem, & mon- VoQate folet Ieöhtudmem figmficat tem Oliveti. Vide Vlllalpand tom. 3 Ahieony rl h Alrav, Venit Sennacherib, ) Belli caufam in Ezech. part. 1 lib. 2. cap. 9* Auiffe putat Salian. anno mundi 5319. Alii de parvo fluvio Siloe acc;pmnt; O intel 1pih ij Cmgeo, Q0N CAPUT XXXIL 173 3 Urbium cunctos fontes, & rivum, qui fluebat in medio ïärræ, dicen- Uerant nni- tes: Ne veniant reges Aflyriorum, & inveniant aquarum abun- dantiam. 3 : $, in omni s. Adificavit quo qub 'agelgs induüx*ie, omnem murum, quï rutm Corani. fuerat diffipatus, & extruxit turres defuper, & forinfecus alte- rum murum : inftauravitque Mello in civitate David, & fecit 11 uxta le- univerfi generis armaturam , & clypeos : * uml toto 6. Conitituitque principes bellatorum in exercitu : & con- vocavit univerfos in platea portae civitatis, ac locutus eft ad Cor eorum dicens: e 7. Viriliter agite, & confortamini . nolite tiniere, nec pa^ veatis regem Aflyriorum, & univerfam multitudinem, quae Tatur fihrt 2! vortere : eft cum eo: multo enim plures nobifcum funt, quam cum illo. 1] exorcttttt 8. Cum illo enim eft brachium carneum , nobiícum Domi- nus Deus nofter, qui auxiliator eft nofter, pugnatque pro no- Ezecbias bis Confortatusque eft populus hujufcemodi verbis Ezechice AU regis Juda. : 9.«,Quæ po ftquam gefta/fuht, mifit Sennacherib rex Affyrio- rum fervos fuos in Jerufalem (ipfe enim. cum univerfo exer- 'ennacherio citu obfidebat Lachis) ad Ezechiam regem Juda, & ad omnem dit civitates populum, qui erat in urbe, dicens: 1o0. Haec dicit Sennacherib rex Affyriorum: In quo haben- onacheriby tes fiduciam fedetis obfeffi in Jerufalem ? 11. Num Ezechias decepit vos, ut tradat morti in fame, & Ftimmisg üt fiti affrmans,q m: & ho uod Dominus Deuä vefter liberet vos de manu regis Affyriorum ? ? r12. Numquid non eft ifte Ezechias, qui def*szit excelfa il- xurayerut lius, & altaria, & prsecepit Juda, & Jerufalem, dicens: Coram cundios altari uifo adorabitis, & in 1pfo comburetis incenfum ? I5. Àn ignoratis, quae ego fecerim, & patres mei cun&tis Affrris tribil terrarum populis ? numquid pravaluerunt dii gentium, o- a;;fizm') B regionem. fuam de manu mea? ; occultos C2* —gnmunxïxque terrarum , liberare N rj.Quis )i utcommo* vitatis, quia is? murus erat.in illa val- qui ex fonte Gihon decurrit juxta [e- àm. ) 0* rofolymam; nam infra num. 3o. hic le, five voragine, quz Mello, & a rivus fons Gihon appellatur. Jofepho '"Tyropzon appellatur. &. Forin[ecus alterum murtuz.) Quqd. 6. Locutus eff ad cor corum.) Concio- meli o Ht dron , Q * 'vocare foletalicubiScriptura , zurum, nem habuit, qua illosconfolaretur, & 70 £9 antemnurale. Ifa. 26. 1. Thten. 2». 8. ad fortiter faciendum animos add-rct. qm, * Injhzur.zvi.fque Méello. ) iNomine Mel- 9. Mifit. Sepnacherib , &e. ) Quihic n d tom. 3 Ío intelligitur murus, qui montem dicuntur, explicata habes 4. Reg. 18- Q,C i. D i acipni Sion cingebat ex parte Aquilonari ci- num. 17. & deinceps. 174 LIBRI H.*PARA.L'IPOMENON I4. Quis eft de univerfis diis gentium , quas vaftàverunt pa- st $i elevatum € tres me1 , qui potuerit eruere populum fuum de manu.mea, ut poffit etiam Deus vefter eruere vos de hac manu? [ Tudin, & 1$. Non vos ergo decipiat Ezechias, nec vana perfuafione of. Hum deludat, neque credatis ei. Si enim nullus potuit deus cun- ejus, tam i &arum gentium , atque regnorum liberare populum fuum de nit füper e manu mea, & de manu patrum meorum, confequenter nec 3 17. Pui Deus vefter poterit eruere vos de manu mea. Tos fibi plu Dominum 16. Sed & alia multa locuti funt fervi ejus contra tiott, arom Deum, & contra Ezechiam fervum ejus. magni preti 17. Epiftolas quoque fcripfit plenas blasphemice in Dominum ^$. Apot Deum Ifrael, & locutus eft adverfus eum: Sicut dii genuum omnium caterarum non potuerunt liberare populum fuum de manu Q Etu mea, fic & Deus Ezechiae eruere non poterit populum fuum ovium, & de manu iíta. -', Dominus f [ 18. Infuper & clamore. ;þagno.linguajudaica, contra popu- 30. Ipfe: lum , qui fedebat in muris Jerufalem, perfonabat, ut terreret um Gihon. N " eos , & caperet civitatem. in omnibus 19. Locutusque eft contra Deum ]erufalem; ficut ädvgl'füm 3. Attar deos populorum terra , opera manuum hominum. etant ad 40. Oraverunt igitur Ezechias rex, & líaias filius Amos prophetes, adverfum hanc bl AaSphemiam, ac vociferati funt us- ue in coelum. : *Dob. 2o1. * Et mifit Dominus An 25 Bewagg, gelum, qui percuffit omnem vi- um periculy » 2l- rug robuftum, & bellatorem, & principem exercitus regis Tit Mentacher Aífyriorum : reverfusque eft cum ignominia in terram fuam. 0nt lenati Cum ue ingreffus effet domum Dei fui, filii, qui egrefli fue- divitis qu&. rant j e utero ejus, interfecerunt eum gladio. UE Dattatur o 2.6' Hmji; 22. Salvavitque Dominus Ezechiam, & habitatores Jerufalem A& mopitis de manu Sennacherib regis Affyriorum, & de manu omnium, TC Vi & praettitit eis quietem per circuitum. . * VOa . 253. Multi etiam deferebant hoftias, & facrificia Domino in d litioge to;, t 72;«"]-4[8 7 Terufalem , & munera Ezechiz regi Juda: qui exaltatus eft * POnftm poft haec coram cun&tis gentibus. lp um, 4Reg. 24. *In diebus illis eegrotavit Ezechias usque ad mortem, 20.1. num. RI . R lfaic & oravit Dominum : exaudivitque eum, & dedit ei fig A'vf"l: [71] 25. Sed 38.1' Wertit ec 25. Et mifit Dominus d gelum , 6' €.) / A« 4Egrotavit Ezechias.) Vide di&aï Cldente » lod Hac explicavimus T ub deinceps. z 4: Reg- 19« 354 & ^ Reg. 2Q. initig. üm hgc dlf ! )N C APUT XXXiL f5 AYetunt pe- ^5. Sed non juxta beneficia, qüæ acceperat , retribuit, quia )anu T069, Ut elevatum eft cor ejus : & fata eft contra eum ira, & contra jJudam, & Jerufalem. þerfuaüone 26. Humiliatusque eft poftea, eo quod exaltatum fuiffet cor t deus cute ejus , tam ipfe, quam habitatores Jerufalem: & idcirco non ve- m foum de nit fuper eos ira Domini in diebus Ezechiae: uenter nec 27. Fuit autem Ezechias dives, & inclytus valde, & thefau- ros fibi plurimos congregavit argenti , & auri, & lapidis pre- i Dominum tiofi, aromatum, & armorum univerfi generis, & vaforum magni pretii, » Dommum 28. Apothecas quoque frumenti, vini LI , & olei ,m&' prafepis ]ii gentium omnium jumentorum , caulasque pecorum, y de manü 29. Et urbes (1) edificavit fibi: habebat quippe greges glum füum ovium, & armentorum innumerabiles, eo quod dediffet ei Dominus fubftantiam multam nimis. 9ntra popt» 3o. Ipfe eft Ezechias, qui obturavit füperiorem fontem aqua- vt terretet rum Gihon, & avertit eas fubter ad Occidentem urbis David: in omnibus operibus fuis fecit profpere, quze voluit. t ädve'rfum i 31. Attamen in legatione principum Babylonis, qui miffi cciderat fuerant ad eum , ut ïntgrrogarent de portento, quod a ilios Amos . fuper ati fünt U* (1) urbes. I» ed;r. Sixtk. legitur : urbes fex. a$. Elewatum eff cor ejus. Poftea. nis aquedu&us fublimior in plura omnem Yi quam periculum , quodilli intentave- urbis loca deducebat aquas : Ezechiae dtus T€855 at Sennacherib, evafit, & ex Baby- vero inferior aquzdu&us, idemque gram fuat lone legati gratulatum venerupt, & occultiffimus in. pauciores urbis par- divitiis au&us eft divino beneficio, tes, easque inferiores tantum aquas ooref fU ut narratur hoc capite. inferebat. 31. Urinterrogarent de portento.) So- lfaàie monitis ad faniorem mentem H 26,Humiti4m/?que c:[i poftea , fj'c) ; erufä] em Iis retrocedentis; nam Babylonii, & Ü omnium revocatus. Vide 4. Regum 2o. t4.in Chaldzi aftronomis dediti motum il- Hebreo eft: Erbumiliavit fe Ezechias lum Solis notaverant , audierantque «b elatione. cordis fui, spfe, &f babita- divino miraculo fa&um occafione z- ngino i £ores Téru[alem. Vide gritudinis Ezechie Regis Juda ; ita- xaltatus € 30. Foutem aqnarum Gibon. que ftudio cognofcendi rei veritatem; fupra num, 3. Defonte Gihonaliquid legatis negotium datum ,-,*"& , ut rent diximus 3. Reg. 1. num. 3 inveftigarent. | morteti» Ahvertit eas fubter, G&c.) Obturavit Dercliquit ezm Deus,y ut tmtaretur.ä Quf - 4 fuperiorem fontem aquarum Gihon , Permifit eum Deus mentis elatione 4 & avertit eas fubter antiquum aqua&- tentari. / du&um, fodiens ferro rupem ad oc- Nota fierent semnia, qua erant im cor- cidentem urbis David; eodem qui- de ejus.) Ut appareret , quam imbe- j dem 1oco quo prius effluebant ; fed cille effent humana vires divino auxi- cum hoc difcrimine, quod Salomo- lio deflituta, 176 LIBRI If P»A.URA.LIPOMENQON/ gom : obfet fuper terram, dereliquit eum Deus, ut tentaretur; & nota fie- rent omnia , quae erant in corde ejus. anferviebat. 22. Reliqua autem fermonum Ezechise, & mifericordiarum mala operat *. Sculpt €ju:, (cripta funt in vifione I(aiee filii Amos prophetee, & in Lioro regum Juda, & lfráel. d pe,*deq hias cum pa tribus fuis, & fepelierunt filium ejws, ». Dormivitque Ezec de cuntts eum fuper fepulchra filiorum David : & celebravit ejus exe- RU : quias univerfus Juda, & omnes habitatores . ] emfalem í regna— Vi tque Manalfes filius ejus pro eo. $. Et mo didi patribu Lj C APIUT XXXHL praxcept eis per manum Manaüäy ob fuas impielates captious ín Babylonem duc'z'zuk, in qua j Iptur. affli&tone ad Deumn comoer[us , fuo regno re[lituitur, & idolis ab- t facerent cultum reflaurat : cui impius filius zdmmon Juccedit : tunus a fac jectis, Dei 10. Loq €? boc a Juis interf eCto, regnat. pius " filius Sfofras. ?juy & attendert lL. Iddn aReg. 1. Vodecim annorum erat Manaffes, cumi regnare coepijï'et;, Tloum: qe 2,1. l. & quinquaginta quinque annis regnavit in Terufalem. &ompedibu: 4. Fecit autem malum/coram Domino, Juxta abominationes n, ui gentium, quas fubvertit Dominus coram filiis Ifrael. - ïuum : 1 K 3. Et converfus inftauravit excelfa, quae demolitus fuerat E Ezechias pater ej us : conftruxitq 1. Dty ue aras Baalim, & fecit luc-qs,, IVIt Oratio & adoravit omnem militiam coeli, & coluit eam. Itaria in domo Domini, de qua dixe- - 4. K dificavit quoque a 14 Poft gReg. rat Dominus: *in Jerufalem erit nomen meum in aeternum. 70 IO. Occidenter s. Kdificavit autem ea cun&to exercitui coeli, in duobus ; rCültum 1 atriis domus Domini.. cnen- Ituitque p 6 Tragfïi*Eque fecit filios fuos per ignepï in valle B notn; P (l) Dai, I 24 Mi/:?ricardidrz;ü ejus, ) Pietatis, lum undecimum , explicata funt 4. ?) Doss, ) & prebitatis ejus hoc enim etiam fi- Reg.21.a num. 1. & deinceps. enificat vox Hebr. 4pn c^efez. $. da duobus artziis domus Donin.) Id BORtiht ami 33. Supen fepulehra filsorum Da'vid.) gft, Mraelis, & gentium , quamvis Mde fum ptun 4Et boc nctandum , ait D. Hieronym poítea eo ufque progreffa eft impie- trangl n tradit. HIebr. quod exeelffus fepulehrum tas, ut etiam in atrio Levitarum ido- Atüm ad eeteris filiis Duvid balbusit mertts prero- la conflitueret. Vide Salian. anno mundi 3540. num. 7. M, C'lfem j gatzva. Sive Ge-en- [* t ) (ltgj ledecim annorum , 6$c.) Que 6. Iz» val:e Ben-eunoz. $ i Quz 4d ?tid hic habentur ufque ad verficu- no«x? , id eft , Valle-ennon, fic dica de U intg '/.cmcm n 0N CA P-U T XXXLI. 177 & nola fte- i nom : obfervabat fomnia, fe&abatur auguria, maleficis artibus inferviebat, habebat fecum magos, & incan:atores : multaque icordiarum mala operatus eft coram Domino, ut irritaret eum. E L , & n 4. Sculptile quoque, & conflatile fignum pofuit 1n domo (1) D Dei, * de qua locutus eft (2) Deus ad David, & ad Salomonem ;Reg. fepelierünt filium ejus, dicens: In domo hac, & in Jeruíalem, quam elegi 8-17- l ' t eus exe- oD : feghie a&um : de cunétis tribubus Iífrael, ponam nomen meum 1n ermpi;t.e?- ; E $. Et moveri non fac 1 lam pedem Ifrael d*ä terra, quam tra- didi patribus eorum: ita dumtaxat fi cuftodierint facere, quae pracepi eis, cunCctamque legem, & caeremonias, atque judici; per manum Moyfi. itur, tf QUi 9. Igitur Manaffes feduxit Judam, & habitatores Terufalem , ? iil di- &t facerent malum fuper omnes gentes, quas fubverterat Do- : y ii qminus a facie filiorum Títael. ad populum il]ius, 10. Locutusque eft Dominus ad eum, & * & attendere noluerunt. 1i1. Idcirco fuperinduxit eis principes exercitus regis Affy- re crepilts riorum : ceperuntque Manaíflen, & vinCtum catenis, atq mfalem. i sompedibus duxerunt in Babylonem. yniinationes I2. ui poftquam coangufítatus eft , oravit Dominum Deum j], fuum : egit poenitentiam valde coram Deo patrum fuorum. fitus foerat 13. Deprecatusque eft eum, & obfecravit intente: & exau- fecit lucos, divit orationem ejus, reduxitque eum Jerufalem in regnum fuum, & cognovit Manaffes, quod Dominus ipfe effet Deus. 14. Poft haec zedificavit murum extra civitatem David, ad .ætemum. Occidentem Gihon in convalle, ab introitu portae pifcium per .jp duo0Us «ircuitum usque ad Ophel, & exaltavit illum vehementer: con- unitis. ftituitque principes exercitusin cun£tis civitatibus Judam 15. Et nomd PPSY 1) Dei Ia ed;z. Sixz. legitur : D&mini. * ficita funt 4 ' (2) Deus. Jz. edzr. Sixz. legitur : Dominus. nomine antiqui illius poffefforis gen- Calvarig , qui locus eft extra civitá- joincp? . te Jebufai, & erat pars Vallis Cedron. tem David, five montem Sion. 77 DMIW' n um Inde fumptum gehenne nomen, & b introitu porta pifcium. ) Quz erat Ie translatum ad incendia infemi-ügniï in anculo fe ? q0 ficanda. civitatis. ptentrionali , & orienþali : ewmr um1 1p. Cateni.) Vatablus ex Hebrao &uian. 2D , Uí5ze ad Opbe!. ) Q ui erat Iöcus—vam wertit , catenzs duabus. te orientalem templi portam. De i Ge ett - 34« 4 occidentem Gibon in convalle.) Qua eft inter civitatem, & montem 0phel"vx,id-e dicta füpra cap. 27. num. 5« - n ( d ide Bibl, cum Com. Menoch, Tom, M. * 17$ iLIBRl IL PARALIPOMENON .^, Dotit 15. Et abftulit deos alienos,& fimulacrum de domo Dom/i— ni: aras quoque quas fecerat in monte domus Domini, & in perculeran Jerufalem, & projecit omnia extra urbem. I6. Porro inftauravit altare Domini, & i mmolavit fupet il- lud vi&imas, & pacifica, & laudem : preecepitque Judae, ut Syfus, d ferviret Domino Deo Ifrael. Tibra cottit 17. Attamen adhuc populus immolabat in excems Domino Deo fuo. r8. Reliqua autem geftorum Manaffä : & obfecratio ejus a"d r.( Mtoa Deum fuum: verba quoque Videntium, qui loquebantur ad pinf eum in nomine Domini Dei Ífrael *, Feditg regum lIfrael. ;continentur in fermonibus bulavit in v I9. Oratio quoque ej*us,' & exauditio, & cunCta peccata, at- teram, neq que contemptus , loca etiam, in quibus sedificavit excelía, & :$ Oar fecit lucos, & ftatuas, an . pit qierer funt in fermonibus Hozai. tequam ageret poenitentiam , f;:-ripta quam Tegu, 20. Dormivit ergo Manaffes cum patribus fuis, fepelierunt celfis, & Iu eum in domo fua: regnavitque pro eo filius ejus Amon. 4. Deftt 2r Vigintiduorum annorum erat Amon, cum regnare coe- qu& füper, piffet, duobus annis regnavit in Jerufalem. ptlia fücci 22. Fecitque malum in confpéttu Domini, ficut fecerat Ma- ei5 itmolar naííes pater ejus: & cunttis idolis , quae Manaffes fuerat fabri- f 0f [ catus, immolavit , atque fervivit. TUm, mun 23. Et non eft reveritus faciem Domini, ficut reveritus eft 6 Sed & Manaffes pater ejus: & multo majora deliquit. Nephtali T 24. Cumque conjuraffent adv - erífus eum fervi fui, interf&c;- J Cumc t runt eqm in/domo fpa. Villetin f PU 25. POrrö TT2 Hrse l1j. Et fémulacrum de domo Dom;'æ;z'.-) - liber non extat. 18. D *järmaäiäw Regum lfrael. ) QuiA $. lpity Quod 4. Reg. 21. num. v. appellatur idelum luci. Videibi dicta. 19. Cozte 79 "tepo In monte domus Dcmini.) In. monte ricatio. LX X. apoflzffa. prus. ) Elebraice *p,-mf; 4 — Mlooria in atriis templi Domini. extat. In férmonibus Hozai.) Qiui liber non I Projecit omnia extra urbem.) In lo- Quidam Hebrai putant effe I E7 g cum profanum, & immundum v. e. Ifajam tefte D. Hieronymo. . 1 mi Ye T'opheth ad torrentem. Cedron, ex- 20. Sepelierunz eum im domo fiia.) Ni- Reg. 22 nj emplo Ezechie patris fui. í 3 [ Dui'df(in de di&a 4. Reg. cap. zi. num. r$. 16. Er laudem. ) Sacrificia pacifico- 21. Vzgiuté duorum. annorum erat. d- N m dpe rum, & gratiarum actionis. moz, 6c.) Qusm hic habentür ufque ïfögnum. fli)x i 17. Atamen adbucpopuius, &c.)INon ad finem capitis, repetuntur ex 4. Reg. 4' Jngr 1 enim a populo obtinere potuit Manaf- Cap. 21, num. I9. & deinceps. üi fes, ut excelfa deftruerent Yi d 4. Rep. gerent, 1 ;g; defef ibi di&g. f* ag s Tum idOïOTut ÜN CAPUT. XXXIV. 179, omo Dom 45. Porro reliqua populi multitudo, caefis iis; qui Amon 'omini, & in pemu?F erant conflituit reg em ;oüam filium.ejus pro eo. ! vit füper i CAPUT XXXIV. je Jud, Sfofias, ddolorum cultu Jüblato, templum inflaurat, repertoque legis lzbro conterritus ef?, C? comvocato populo, le&oque libro , fædm Ifis.Dom cum Domino percuffit. 'atio eis d Cto annorum erat Jofias, cum regnare coeplfï'et & tri- 4Reg uebantur d - 2. I- ginta & uno anno regnavit in Jerufalem. fetmonibus 2. Fecitque quod erat rettum in confpe£tu Domini, & am- bulavn: in viis David patris fui : non declinavit neque ad dex- pecarta, at teram , neque ad finiltram. excelà, & 3. OGtavo autem anno regni fui, cum adhuc effet puer, coe- * i, fcup pit quaerere Deum patris fui David : & duodecimo anno poft- quam regnare coeperat, mundavit Judam , & Jerufalem ab ex- fepelierun celfis, & lucis, fimulacrisque, & fculptlhbus imon, as Defsruxeruntque coram eo aras Baalim : & fi mulacra9 qua& fuperpofita fuerant, demoliti funt, lucos etiam ; & fcul- - eppte C ptilia fuccidit, atque comminuit: & fuper tumulos eorum, qui fecerat ta- eis immolare confueverant fragmenta difperfit. (netat fabri- $. Offa praeterea mcexdotum combuffit in altaribus 1dolo-: rum, mundavitque Judam, & Jerufalem. - overitus elt 6. Sed & in urbibus Manaiïe & Ephraim, & Simeon, usque Nephtah 'cun&ta fubvertit. etfece 7 Cumque altaria diffipaffet, & lucos, & fculptlha contri- v1iiet in frufta, cunctaque delubra demolitus effet de univerfa terra lírael, as Porro reverfus eft in Jerufalem. 8. Igltur anno oCtavodecimo regni fui, mundata jam terra; n lfmc/ Qui & tempio Domini, mifit Saphan filium Efehæ,&Maaüam prin- y/»- cipem eirace Pav i Czo mzna:/um, E)/c.) Hï duo prl- 6. Sed 65 "m u/ätäus Mmmfe e.) mi verficuli.repetiti funt ex 4. Nihil veritus Dabyloniz &egcm 3 qul tunc Ifraelis poffefionem occupabat, Reg. 22. initio. damo W ) 3. Duodecimo. anno , £fv. )-Cum an- Deo fretus, & Helciz Pontificis , Te- l num IH num jam ageret vigefimum ztatis; & remis etmm & *«ophonlæ cohorta- garum. &^ 4 regnum. fün Pcaulhvxiï'eï tionibus mcmtue & animatus, 4- óuper £umulos eorum , 5( ) Vide 8. lgifur «nmo , a'c ) Hac repetun- 1bentüf uquE Vtur 6X4 .di&ta 4. Reg. 25. num. 6 tur ex 4. Keg. cap. 22. n. 3. & deinceps. incpe SG $. Sacerdotum. ) Baahs, & reliquo- A commentaritse ) V1de di&a 2 Reg rum idolorum. cap. g. num. 16. 2580 Lmäï U. PARALIPOMENON cipem civitatis, & Toha filium Joachaz a.commentariis, ut in- tgv Aud ftaurarent domum Domini Dei fui. : 20 Mp 9. Qui venerunt ad Helciam facerdotem ma gnum: äcceptam( filioMicha que ab eo pecuniam, qua illata fuerat in domum Domini, & at Ite, quam congregaverant Levitae, & janitores de Manaffe, & E- Juda, fup phraim, & univerfis reliquiis Ifrael, ab omni quoque Juda, & ef: mign Benjamin , & habitatoribus Jerufalem, noncuftod 1o. Tradiderunt in manibus eorum, qui praeerant operariis quz fcript in domo Domini, ut inftaurarent tem p À plum, & infirma quaeque ^^. Àbil farcirent. ad Oldam 11. At illi dederunt eam artificibus, & coementariis, ut eme- Wofra cuft rent lapides de lapidicinis, & ligna ad commiffuras eedificii, & d. & loa ad contignationem domorum , quas deftruxerant reges Juda. I2. 23 Àti ui fideliter cun&ta faciebant. Erant autem preepofiti Dicite vir operantium, Jahath, & Abdias de filiis Merari, Zacharias, & Mofollam de filiis Caath *4. H , qui urgeb—ant opus : omnes Levitae eum iftum fcientes organis canere. qua fcript 13. Super eos vero , qui ad diverfos ufus onera portabant, 3. Qui erant fcribae, & magittri de Levitis janitores. t me ad r 14. Cumque efferrent pecuniam, quae illata fuerat in tem- furm, id pium Domini, reperit Helcias face - ,^ rdos Librum legis Domini CXünguetu per manum Moyfi. 26. Ad 15. Etait ad Saphan fcribam : L ibrum legis ,i'nven*i in domo precando,i Domini. Et tradidit ei.- tiam audií 16. At ille intulit volumen ad regem, & nuntiavit ei, di- 3. Atqi cens : Omnia, qua -dedifti in manu fervorum tuorum, ecce complentur. feho (rY : fibitatoi 17. Argentum , quod repertum eft in domo Domini confla- Véfhmenta verunt: datumque eft praefe£tis artificum, & diverfa opera fa- bricantium. !Qt Dom 20. hm I18. Praterea tradidit mihi Helcias fac erdos hunc librum.- PUIchrüm | Quem cum rege praefente recitaffet, - quod eoo ; p I9. Au- totes Cjus, I1. Commiffuras.) öpera, quefiunt ^ 13. Eram: Serzba , 6c.) In Hebr. c;:-, commiffis inter fe lignis. erant de Levitis Seriba, O prefeti , & 12. Scientes organis camere. ) Moc janstores, * () Dgi, ; propterea additur, ut intelligatur non 14. Reperit .. . . libeum, 6c.) Vi- fu *l *SWW j tantum exercuifle praefecturam in ope- de dicta 4. Reg. 22. 3. ubi hiftoriahec pm Cäp. l2 rarios, fed etiam ftatis temporibusin de libro Deuteronomii invento expli- ; templo miniílraffe, & cecinifTe inter cata eít. 25 cujfo,g,-, faerificia, &c. R, fet for b drfees R 0N CAPUT XXXNV. IBSf tatis, ut n« IO. Audiiïetc]ue ille verba legis, fcidit veftimenta fua: 20. Et przecepit Helciae, & Ahicam fiio Saphan, & Abdon 1: aCceptam- filio Micha, Saphan quoque fcribae, & Afaee fervo regis, dicens: Doniri, & 2r. Ite, & orate Dominum pro me, pro reliquis Ifrael, & nafle, & E. Juda, fuper univerfis fermonibus Libri iftius; qui repertus e que [uda, & magnus enim furor Domini ftillavit fuper nos, eo quod non cuftodierint patres noftri verba Domini,ut facerent omnia, int operariis quae fcripta funt 1n ifto volumine. m quiqe 22. Abiit ergo Helcias , & hi, qui fimul a rege miffi fuerant, ad Oldam prophetidem, uxorem Sellum filii Thecuath, filii Til Ut eme- Hafra cuftodis veftium : quae habitabat 1n Jerufalem in fecun- ; axdificii, & da, & locuti funt ei verba, quae fupra narravimus. a dit eis: Hzec dicit Dominus Deus Ifraels reges fuda. 23. At illa refpon m prapofiti Dicite viro, qui mifit vos ad me: 'acharias, & 24. H:ec dicit Dominus: Ecce ego inducam mala fuper 1o- nes Levite cum iftum, & fuper habitatores ejus, cunCtaque maledicta, quae fcripta funt in Libro hoc, quem legerunt coram rege Tuda. portabants 25. Quia dereliquerunt me, & facrificaverunt diis alienis, ut me ad iracundiam provocarent in cun&tis operibus manuum ort 1n [efte fuarum , idcirco ftillabit furor meus fuper locum iftum, & non extinguetur. : 3g]5 Dorini 26. Ad regem autem Juda, qui mifit vos pro Domino de- i in domo precando, fic loquimini : Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: Quo- niam audifti verba voluminis, ayit el, 27. Atque emollitum eft cor tuum, & humiliatus es in con- onm, t fpe£tu (1) Dei, fuper his, que di&ta funt contra locum hunc, & habitatores Jerufalem , reveritusque faciem meam , fcidifti yini confe veftimenta tua, & flevifti coram me: ego quoque exaudivi te, dicit Dominus. E a opert 29. Jam enim colligam te ad patres tuos, & infereris in fe- pulchrum tuum in pace: nec videbunt oculi tui omne malum, ync Jiprum. quod ego indu&turus fum fuper locum iftum, & fuper habita- rat. , * toresejus. *Retulerunt itaque regi cunéta, quae dixe 4Reg. 3 29' At 230 ;. If àr. db (1) Dei. In edit. Sixt. legstiir Dd&jini, 6 P"f[äl ) er. Stbevit [upergns) Vide di&a pace.) Lácet emim Jofias ex vulnere fupra cap. 12. num. 7. mortuus fit, tunc tamen extin&us eft, T ftori t cumregnum ejuspublicapace, &pro- bi hi a3. Cuftodis vefium.) Seu publicä- fperitate fruebatur intra fines fuos, gum, feu fortalTe regiarum. ipfo tamen ad externum bellum pro- E Infererif im fepulehbrum tumm 5m — íe&o contra /ESPyptios, v LIBRI I PARALIPOMEN ON i92 —— ——áÓ | 29. At ille convocatis univerfis m gjgribus n fio templi rufalem, atu Judä 5 öz Je- nequaquat 40. Afcen dit in domum Domini , unaque oimnes viri ïuda, Domino T facerdotes, & Levitae, & cun&tus & habitatores Jerufalem, 4. R p populus,a minimo usque ad maximum. — Quibus audientibus diviftontbi in domo Domini, legit rex omnia verba voluminis : defcripfit: 31. Et flans in tribunali fuc, percuffit foedus coram Domino, R ERE ut ambularet poft eum, & cuítodiret preecepta, & teflimonia, ticas, & juftificationes ejus in toto corde fuo, & 1n tota anima fua, 6 Et fs faceretque , quse fcripta funt in volumine illo, quod legerat. poffint xux 32. Adjuravit quoque fuper hoc omnes, qui reperti fuerant facere, p in lerufalem , & Benjamin: & fecerunt habitatores Jerufalem ". Dedi juxta paétum Domini Dei patrum fuorum. tus n fole as abominationes de univerfis 33. Abftulit ergo Jofias cun liqui peco regionibus filiorum Tírael: & fecit omnes, qui refidui erant in Tégis univ líracl, fervire Domino Deo fuo. Cunéüs diebus ejus non &. Duce recefferunt a Domino Deo patrum fuorum. tani popul dchari, sC A P AT I A AT. acerdotibi excenta, ( Tmmolato Pbafe maxima cum folemnitate, plurimisque vi&limis , 9. Chone Stofras fefTum azymorum feptem diebus celebravoit ; deinde contra TC non H regem AEgypti pugnare tentans, graviterque "vulneratus, &derunt ( moritur cum ingenti omnium lu&tu, & prajertim Rcerum, ( Sferemie. / &t Vilpte aReg. I. Ecit autem Jofias in ïerufalem'Phäfe Domino, quod im- *23921- molatum eft quartadecima die menfis primi: elfnt, fv pulum q o ". 4. Et conftituit facerdotes in officiis fuis, hortatusque eft eos; taffo Nar ut miniftrarent in domo Domini. * * ib ais 4. Levitis quoque, ad quorum eruditionem omnis Ifrael 105 & hu .0 Tare j üty fan&i&cabatnr Domino, lccutus eft: Ponite arcam in fan &U.a: TIO Migte Deo, 8 Ollife Afta, 29. 4r ille comvocatis , 85&. ) Hec mino. AVatabl. vertit: Qu erngieäan: EM ufque ad finem capitis explicata funt omnem lMraelem, quique Santli eran: Do- DO'G Duerie mizo. |n Greco autem eít: ^ Et 47xi2 ert. ld 4. Reg. 23. a num. t. & deinceps. -— L. fa. .. . Phafe.) Vide dida 4. Lewitis potentibus im omna Iirael ipfi, me et CUm idOlis, --- Repapy. 24« fantlifcarenrur. Domino. Potentia hzc m ss ) 3. d quoium eruditionem omnis I[rael non corporearum efl virium , fed eít -fqudvydm , poteftas fpiritualis , ad res facras tra- d ^f d i fontlitcabatur Domino. ? 1n Hebraoad verbum eft ; 2Dixit íevitis antell;gere étandas , tradendafque populo, in 0R eris toli 41 rael (anttis. Da- templo, & Synagogis: fententia igi. , divipg faejiänti bus uniwerju— D.avid Mi | | N C'A'P'UT' XXXV. a $$ i. & fe fio templi, quod sedificavit Salomon filius David , rex Ifrael, nequaquam enim eam ultra POTiäbïtsS ; nunc autem mmxfcrate vit] Juda7 Domino Deo veftro, & populo ejus Ifrael. & cunQus 4. Et praeparate vos per domos, & cognationes veftras in üdientibus divifionibus fingulorum, ficut praecepit Dawd rex Iüael & defcripfit Salomon filius ejus. n Domino, $. Et miniftrate in fanQtuario per famihas, tur masque Levi- elümonia, tlcas imma füd, 6. ht fan&Ificau immolate Phafe fratres etiam veflros, ut d Jegera poffint juxta verba, quae locutus eft Dominus ia manu Moyfi vrti füerant facere, praeparate. ]erulalem ^. Dedit pretereca Jofias omni populo, qui ibi fuerat invene tus in folemnitate Phàfe, agnos, & hoedos de gregibus, & re- e univerdis liqui pecoris triginta mxlha, boum quoque tria millia: hæc de lul etant I regis univerfa fubftantia. ; 6jus non 9. Duces quoque ejus, fponte quod voverant, o btulerunt, tami populo, quam facerdotibus, & Levitis. Porro Helcias, & Zacharias, & Jahiel, principes domus Domini, dederunt facerdotibus ad faciendum Phafe pecora commlxnm duo millia fexcenta, & boves trecentos. H)Hmfa 9. Chonemas autem, & Semejas, etiam Nathanael,fratres ejus, o o nec non Hafabias, & Jehiel, & Jozabad , principes Levitarum Jueraius, dederunt cateris Levitis ad celebrandum Phafe quinque millia n pecorum & boves quingentos. 1o. Prze- ur Vulgate eft Levitas , cum fandi |6. Praparate.) Puchate, fan&ifi- ] qDOd effent , five confecrati Domino , po- cate , ut füis minifteriis cxercendxs pulum quoque ad fanáitatem infor- idonei effe poffint. malfle, Nam & ipfi populus pre o- 7- "gnos €$ bedos de gregibus.Y HO- 'que eü 005 mnibus aliis populis fan&us erat Deo rum finzuli a fingulis familiis facrifi- fuo , & ftudium Levitarum erat ela- cabantur , & aífabantur, & cum la- mtls fiad bórare , ut viverent , & ambularent &ucis comedebantur juxta confuetum ritum. digne Deo, e)ufque fan&iffimis leolbus Ponire arcam im [antiuario. ) Qug Rel:q.lz fecoris , &c. ) Ad aha facrifi- tempore Amonis Regis Juda, & tem- cià , holocaufta fcilicet , & hoihas 7 f"tdæ./ 774 ore pueriti» Jofie extra templum pacificas. du ; u erat. Ideo fubdu&a, ne fimul ef- 8. Tam pop ulo, quam jïtcerdot;äus, &c. ) ". "T. p fet cum idolis. Qus voverant fe daturos populo, ut lt g dnt Vide Salianum 3412. & Jnte ]i f, " num. 22. 28. 29. & 30. haberet, quod Domino offerret , tia 08 Nequaquam. engm eam ultra portaättzv ) facerdotibus facrificia 1mmohnt1bus. Pote « d Quafi dicat , inquit Vatablus , pofhac Conmixtim.). Partim oves , partim ! ItaqueLiXX. ees fitth st zmon erit volis jcrcmla bureri: , ut antea. agnos, partim hedos. habent : , popult i 4. In divifronilus, &c.) Per claffesa Dederunt: ad. Phafe ewes 1 & 0l Davide conftitutas,de quibus r.Par.24. agnos , & beder. fnn CW' ] -— $ F 184 /LIBRI II.'PAR.ALIPOMENONA Io. Preeparatumque eft minifterium, &.fteterunt facerdotes 1. F« jn tempor in officio fuo, Levitee quoque in turmis, jukta regis imperium. ! 18. No 1r. Et immolatum eft Phafe : afperferuntque facerdotes manu Prophete fua fanguinem, & Levitee detraxerunt pelles holocauftorum : Phafe fia 12. Et feparaverunt ea, ut darent per.domos, & familias fin- gulorum, & offerrentur Domino, ficut fcriptum eft in Libro lírael qui Moyfi: de bobus quoque fecerunt fimiliter. 19.0d: 13. Et atfaverunt Phafe fuper ignem, juxta quo d in Iege Ícri- 20."Po ptum eft : pacificas vero hoftias coxerunt in lebetibus, & caca- tex Rgyp bis, & ollis, & feftinato diftribuerunt univerfae plebi. procefit ar, Àt I4. Sibi autem, & facerdotibus poftea paraverunt: nam in oblatione holocauftorum, & adipum usque ad noctem facerdo- et, rex ] puzno do tes fuerunt occupati : unde Levitae fibi, & facerdotibus filiis Aaron paraverunt noviffimis. fine adve ph ftab'an-t» in ordine füo, 'ju;(ta 32. No 15. Porro cantores filii Afa preceptum David; & Afaph, & Heman , & Idithum , prophe- TieC à0q0 tarum regis: Janitores vero per portas fingulas obfervabant, ita ut nec punéto quidem difcederent a minigterio, quam ob 5. Dbi vem & fratres eorum Levitze paraverunt eis cibos. fre de pr te completa eft in die illa, 16. Omnisigitur cultura Domini ri . Qu ut facerent Phafe, & offerrent holocaufta fuper altare Domini, quebatu juxta preeceptum regis Jofice. alem, Tht tum : & [ t 17. Fec,cï Pt Jep 10. Misifleriun. ) Immglati'onis fepa;'aü'ä holocauflga, ut integre cre- CQS, üsqt PPhafe, ut patet ex verficulo fequenti. marentur, ab aliis hoftiis, que fingu- - n turmis juxta. Regis imperium.) INon lis offerentium danda erant per domqs, Tlicant, enim fingule tantum vices in reliquo & familias. 13.. A ffzverust. Phafe.) 'Agnos Pa- l hmem, — MM tempore , fed fimul omnes aderant, ut fchales. z. Rex imperaverat, qui omnibus etiam !f Ày| 'vicimas copiofe largitus elt. Coxerunt in leletibus. ) Hoftiz enim mns 4 h 11. fperferunique Sacerdotes manu pacifice pars incendebatur, pars ce- : 20, A/&m fua fanguinem.) kloftiarum fcilicet debat in ufum facerdotum, pars im t Dreyin quas ipfimet jugulaverant. ufüm offerentium ; h&c ergo tertia pars in ollis elixabatur in ufum offe- j 4 REU, f Detraxerunt. pelles.) Quo d urg&nte ibi dixin?us. neceffitate facerepoterant. Vide fupra rentium. INamut fibipararent, otium 21 awd €ap. 29. num. 54- non habebant pre multitudine facri- Téctm tibi i125. Separaverunt ez. ) LXX. habent, ficiorum. Preparaverunt bolocaufium: fenfus Vul- 1$. Juxta ;:m&cptum David. ) ]uxtæ Cmf?; d! claffes , in quasa David fuerant ditlri- allUm Ro C gate videtur effe, Levitas, victimas icitur 48 a quibus detraxerant pelles , feparafe, buti , ut habemus 1. Par. cap. 25. 4 Eg [ me fcilicet confufio induceretur , fed Prophetarum Reges. )) Hebr. Fdez- De1 YQ hmtä fciri poffet, pro quo quzlibet hoftia fes regis appellat, & regis Cantores. ofterrgtur. Vel potius fenfus efb: - (ignificgntur, LU 0N CAPUT XXXV. 288 Y facerdotes . 17. Feceruntque filii Ifrael, qui reperti fuerant ibi, Phafe ls imperium. in tempore illo, & foleranitatem azymorum feptem diebus. tdotes man 18. Non fuit Phafe fimile huic in Ifrael a diebus Samuelis auftorum : Prophets : fed nec quisquam de cun&is regibus Ifrael fecit familias fin« Phafe ficut Tofias, facerdotibus, & Levitis, & omni Judae, & eft in Libro Iífrael qui repertus fuerat , & habitantibus in Jerufalem. 19. O&tavodecimo anno regni Jofiae hoc Phate celebratum eft. in lege fcr. | 20. * Poftquam inftauraverat Jofiastemplum, afcendit Nechao 4Reg. bus & a rex /Egypti ad pugnandum in Charcamis juxta Euphratem : & 23:25- »lebi. proceffit in occurfum ejus Jofias. jt: nam m 21. At illej miífis ad eum nuntiis, ait : Quid mihi, & tibi 'eim facerdo- eft, rex Juda? non adverfum te hodie venio, fed contra aliam dotibus filis pugno domum , ad quam me Deus feftinato ire przecepit: de- fine adverfum Deum facere, qui mecum eft, ne interficiat te. e fgo, juxa 22. Noluit Jofias reverti, fed praeparavit contra eum bellum, . nec acquievit fermonibus Nechao ex ore Dei : * verum per- "Zac I2.Xi. yofervabants rexit, ut dimicaret in campo Mageddo. jo, quam 0 25. Ibique vulneratus a fagittariis, dixit pueris fuis: Educite me de praelio, quia oppido vulneratus fum.- tindeill 24. Qui transtulerunt eum de curru in alterum currum, qui JTe Dominl, fequebatur eum more regio, & afportaverunt eum in Jeru- falem , mortuusque eft, & fepultus in maufoleo patrum íuo- yg Tece ; rum : & univerfus Juda, & Jerufalem luxerunt eum, 25. Jeremias maxime: cujus omnes cantores, atque cantatri- y ptepe o ces, usque in praefentem diem, lamentationes fuper Jofiam HiS: quæ Hllgü' replicant, & quafi lex obtinuit in Ifrael: Ecce fcriptum fertut int p domo$ [ in lamentationibus, 26. Reliqua f ) ag 19. Non fwit -Pbdfä, &c. ) fdem- ha- lolatras ZIgyptius confuluiiï'd; qui , bemus 4. Reg. 23. 22. quod futurum eít, vere aliquandlo Holliz enm 20. Aiendit Nechao.) Ylec eadem, predicere poterant , vel cafu, vel pro- aur, Dd5 C licét brevius habentur eodem cap. 23. videntia divina ita ordinante : N 9tudm , p 1 Hieronymus putat Jeremiam prophe- g. upo gt 4. 4. Reg. num. 29. & 3o. Vide qu& ffe ibi diximus. tam Jofliam monuiile, ne fe oppone- fl ll(um 0 21. Quid mihi, 65 tiii eff ? ) Quid ret Zeyptio, quod cum huic inno- ardt qt, 0 mecum tibi efl? tuiffet, repetit hic , & inculcat Jofiz, ] tiudin e facti Contra aliam pugno domum.) Contra fed frufira. 2$. Lamentationes. ) Mu!ti auco- udti alium Regem , fcilicet Affyriorum,ut ii d dicitur 4. Reg. 25. 29. res, quos refert Salian. anno mundi jfoeri! g25. Ex ore Dei..) ld eft , cum ei 3425. num. I2. putant hic fermoneni y. p Dei voluntatem vere dixiffet, licet, effe de lamentationibus Jeremiz , qu& ffebr. f forfitan arufpices, « vates fuos Ido- etiammum extant; quarum initium eft, jis (utol Bibl. cupas Con-. Menoch. Tem. IIE. Aa 186 LIBRIIL.PARALIPOMENON 26.-Reliqua autem fermonum Jofic, & mifericordiarum 4 O ejus , quae lege przecepta funt Domini. . Tudan, ( 27. Opera quoque illius prima, & noviffima, fcripta funt in L ï oachaz libro regum Juda, & lírael. * s. Vig CAPUT XXXVL pitlet, & lum cora 6. Con Srofie fuccedit ejus. filius Sfoacbaz , quem rex. ZEgypti transfert &vindu in /Egyptum, fratremque Eliazim , quem Sfoakim nominat , fuh fHituit : que in Babylonem du&to regnat filius Sfoacbin, C? bunc rex ? Ad plo fuo. "A yriorum una cum «afis templi in Babylonem adducit, patruum- $. Ral que illius impium Sedeciam fub[Hituit , qui Al]yriis rebellans , tem- quis oper plo , ac ferujalem incenfis , trausfertur una cum populo in Baby- Libro te D louem, propter regum , C? populi peccata , donec per Cyrum €jus pro « regem per[arum redeundi datur 9. 00 « facultas. i ; tribus m T que malu 4Reg. I. Ulit ergo populus terrae Joachaz filium Tofize, & contti- Io, Cu 23.30. l tüit regem pro patre fuo in Jerufalem. 0f Tex, ( 2. Viginti trium annorum erat Joachaz, cum regnare cce- pretiofif piffet, & tribus menfibus regnavit in Jerufalem. 9e eciam 3. Amovit autem eum rex /Egypti, cum veniffet in Jerufa- It Vi lem , & condemnavit terram centum talentis argenti, & talento auri- : plifet, & D. F« 4. Con- aQem lei ] Quomedo fedez fola crvitas, Gc. fed ve- ergo videtur effe ; ecce carmen lu- ) Ar- rius elt eas, quas hic memorat facer gubre Jeremiz habes cum ejus lamen- textus , non extare, vide Salian. ibid. tationibus. Tevertere in Lamentat. num..15. & 14. & QCornel, a Lapide 26. Mifericordiarum ejus.) Vide di- W. Sed eremie initio, ubi &a fupra cap. 52. num. 32. qu&rit, quodnam fit "T'hrenorum ar- Qua legepracepta fant Domini.) Hebr. Vaticri f gumentum. habet, /éeuz [erpzum eff in lege Domini, Polluerum E£ quafe lex obtinuit im l/Tael. ) Ut & fenfus eft, Tuftitia, & probitas em fcilicet certo tempore , aut quoties ejus legi diving , quam fervabat, lugubri carmine cafum aliquem ad- confentanea. 61 '/lä!i/;g verfum lugere volunt, hec lamenta- l Inwn* tio inflauretur , & J]eremie cantica I. Ul;t ergo populus terre , £$c.) Quæ 4 gn!? funebria replicentur a Cantoribus & hic habentur duodecim primis C Cantatricibus. verficulis hujus capitis , clara funt ex Datte fio f Ecce fcviptum fertur in. lamentatieni- didis, 4. Reg. cap. 25. a num. 35. & ]US 'e D gna;e &us. ) Olim videtur lamentatio, qua deinceps, & 1. Paral. 3. num. 15. & : 0 Sm, g [eremias Jofiam luxit, adjun&a fuiffe 16. ubi fofiz filiorum , qui poftillum I0, alüis ejufdem lamentationibus. Senfus Mu , regnarunt , f;riem pofuimus. V d d qu CAPUT XXXVI. 187 icotdiarum u Con&ituïtqüe pro eo regem, * Eliacim fratrem ejus, fuper Mate, É Tudam, & Jerufalem : & vertit nomen ejus ia füat ia Joakim: ipfum Ver.o l, 11, Joachaz tulit fecum, & abduxit in /Egyptum. " s. Viginti quinque annorum erat Joakim cum regnare coe- P ilet, & undecim annis regnavit in Jerufa /Iem. ; fecitque ma- ium coram Domino Deo fuo. t dratyart 6. Contra hunc afcendit Nabuchodonofor rex Chaldæoruma & vinc&tun catenis duxit 1n Babylonem. ial f 7. Ad quam & vafa Domini transtulit, & pofuit ea in tem- & b rox 1 plo fuo.. i, DUTIMT- 8. Reli qua autem verborum Joakim, & abominationum ejus, clans, ttti- quas operatus eft, & quae inventa funt in eo, continentur in Libro regum Juda, & I(rael. Regnavit autem Joachin filius jl ia Day- r Oynim ejus pro eo, 9. OGto annorum erat Toachin, cum fegnare coepiffet, & tribus menfibus, ac decem diebus regnavit in Jerufalem, fecit- que malum in confpe&u Domini. , enli 10. Cumque anni circulus volveretur, mifit Nabuchodono- for rex, qui adduxerunt eum in Babylonem, afportatis fimul egnate Qd pretiofiffimis vafis domus Domini. * Regem vero conilituit 4Reg. » 24.17- Sedeciam patruum ejus fuper Judam, & Jerufalem. 11. Vigint, & unius anni erat Sedechias: cum regnare coe- Jerem x in feute 3451* piffet, & undecim annis regnavit in Jerufalem. i, & talento i2. Fecitque malum in oculis Domini Dei fui, nec erubuit faciem Jeremice prophetae , loquentis ad fe ex ore Domini. EM 13. À rege quoque Nabuchodonofor receffit, qui adjurave- "o rat eum per Deum: & induravit cervicem fuam, & cor, ut non reverteretur ad Dominum Deum lIfrael. Vide di I4. Sed & univerfíi principes facerdotum , & populus prse- gju:. ) varicati funt inique juxta univerfas abominationes gentium; . 2* pan ;»i- ) Hor. polluerunt domum Domini, quam fan&tificaverat fibi in Jeru- P g Dunily 1 Aa5 l 50 Mit" ( pro bitas i:a-d;em.. 6. Vinium.) Sciicet-|oachimum. 12. Nec erubizr. ) Neglexit monita uäm fadbtly ad poeenitentiam hortantis. $. bpventa [un? im €9.) Vide dicta 13. Qui adjwraverat eum.) Qui ju- 4. Reg. 24. num. 5." rejurando illum obfítrinxerat. In Hebr. TALP 6 ) Q- Cum regnare cepiffer.) Una cum m eft, qui jerare fecerat eum per Deum. uode j funt &X patre fuo , fed jam cum eo defun&o 1 Etiam malis Principibus fides data É lori folus regnare cepit, erat annorum fervanda eft. , nim» oGodecim. 4. Keg. 24. 8- t4. Quam fantlificeverat ftbi im Te- num. ! ru[a/en. ) Quam fibi elegerat, & de- 1 Poü lllum lo. Regezs confüiture Sedeciam. ) Vi- de di&a 4. Re*g'.r cape 24« Ttum- 17« dicatione folemni fibi facrari volugra"c.- fupi 188 LIBRI II PARALIPOMENöN CAPUT XXXVI. 1s. Mittebat autem Dominus Deus patrum fuorum ad illos per manum nuntiorum fuorum, de no£te confurgens, & quo- tidie commonens: eo quod parceret populo, & habitaculo fuo. 16. At illi fubfannabant nuntios Dei, & parvipendebant fer- mones ejus, illudebantque prophetis , donec aícenderet furor Domini 1n populum ejus, & effet nulla curatio. 17. Adduxit enim fuper eos regem Chaldaeorum, & inter- Oyrus, at fecit juvenes eorum gladio in domo fanttuarii fui: non eft mi- fertus adolefcentis, & virginis, & fenis tf , Ne€ decrep»iti quidem, | (l f fed omnes tradidit in manibus ejus. f 18. Univerfaque vafa domus Domini, tam majora, quam minora, & thefauros templi, & regis, & principum , transtulit I Nan in Babylonem. bum 19. Incenderunt hoftes domum Dei, deftruxeruntque mu- tum rum Jerufalem, univerfas turres combufferunt, & quidquid Pno pretiofum fuerat, demoliti funt. 3. Hac i 20. Si quis evaferat gladium, du&tus in Babylonem fervivit ttihi Dom regi, & filiis ejus, donec imperaret rex Perfarum, &l domum 21. Ut compleretur fermo Domini ex ore Jeremize, & cele- ? Quisi braret terra fabbata fua : cun£&tis enim diebus defolationis egit fabbatum, usque dum complerentur feptuaginta anni. Cum ipío. 2 Efd. domum ]) 22." Anno autem primo Cyri regis Perfarum, ad explendum 4 Et o 1.1-& fermonem Domini, quem locutus fuerat per os Jeremice, fufci- j er tavit Dominus fpiritum Cyri regis Perfarum: qui juffit praedi- ———— ] :! 15, Cari in univerfo regno fuo, etiam per fcripturam, dicens: & jynj 253. Hzec dicit Cyrus rex Perfarum: Omnia regna terrae de- l, I:xi R(g Mi 10 — dit mihi Dominus Deus coeli, & ipfe praecepit mihi, ut zedifi- carem ei domum in Jerufalem, quae eft in Judaea : quis ex vobis ïfanftulit(.) eft in omni um eo, & Quo Chaldæig aícendat. populo.equ? fit Dominus Deus fuus c LIBER 006 rtptare ,5 Ut Jere 1j. Per mamum muntiorum. ) Pro- 21. Serzo Domini ex ore Jeremis.) phetas fcilicet deftinando. Qui poft feptuaginta annos reditum ex De notte confürgens.) Ylebr. manican- Gafiitte w Baby!onica eaptivitate pollicitus erat. CMp. o 1 5o, quafi dicat, mature, & diligenter. Vide]Jerem. cap. 25. 12. & cap. 29. tt. S;'J'?ifattli; D Parceret populo, ) Parcere cuperet. Celebraret ferra fabbata fua.) Incul- ATC frento, X6. ÀNuncios Dei.) Prophetas. ta, & habitatoribus propemodum va- M Effet zulla curatio.) Nullum effetre- cua , przefertim poft occifum Godo- u)ll'lmfb L Egm) medium, illis eurationem non admit- tentibus. liam feriaretur ab oratione, &c. 3 0220 Ju(ü 22. dnno antem primo, €fc. ) Que Ql HM dl[l, 20. Douec imperaret Rex Perfarum. ) hic dicuntur ufque ad . finem capitis, Regi l elidi. Nümirum rus, cujus mentio fit repetuntur initio libri fequentis, pri- verficulo 22 r quenti . Yi mnl.q f €gn j ; & lib Efdrz mi ícificet Efdre, ubi commodius fenfic e €ap. 1. flatim initio. explicabuntur. T Smy «X AVL xÜee a x 139 m ad illos LIBER PRIMUS. liaculo fuo, debant fer- deret füror ESD R . CA P UT PRIMUM !, & inter- Cyrus , completis foptuaginta captivitatis Babylonice annis , dici- non eft mi- 3ti quidern, nitus in[piratus , redditis vafis templi Salofnonis quinque millia quadringeutis , captioitatem lfraelitis relaxat ; * jora, quam concedens templi vecdificationem. . transtali N anno primo Cyri regis Perfarum, ut compleretur ver- ».Par. bum Domini ex ore Jeremise , fufcitavit Dominus fpiri- 36-22- erem vatque Tu- tum Cyri regis Perfarum : & traduxit vocem in omni re- k quidqu 24.12- gno fuo, etiam per Scripturam, dicens: . 29.10» 2. Haec dicit Cyrus rex Perfarum: Omni a regna terrze dedit Ifaiz em fervirit mihi Dominus Deus cocli, & ipfe preecepit mihi, ut eedificarem 45.15: , ei domum in Jerufalem, qua eft in Judsea. ye, & cde- .. Quis eft 1n vobis de univerfo populo ejus? Sit Deus illius Jationis eglt cum ipfo. Afcendat in Jerufalem quze eft in Judaea, & zedificet nni. domum Domini Dei Ifrael, ipfe eft Deus, qui eft in Jerufalem. 'explendum 4. Et omnes reliqui in cun&tis locis, ubicumque habitant, 'emiæg fu Cl,ö Y adju- joffit prat dicens : Yi Rcäi.c Perj:qrumæ) Qui viécto illi data fuiffe. ]ta locutus videturit . Aftiage Medorum Rege, Me- fuo edicto propter lfaie verba cap. 45* a terré o 1.C I.Íue prophetig : Hae 4jcit Deminwus tranftulit. dorum imperium ad Perfas ji, uGl Ejus ergo anno primo, Chriflo meo Cyros eujus apprebends dex quis ex 005 quo Chaldais vi&is cepit in Baby- teram , ut [ubjiciam ante faciem ejus geme lone regnare, hzc gefta funt. tes, €9 dorfz; Regum vertam &e. ) cutti €0, Ex ore Teremis.) Qui poft feptua- Pracepiz wmibi , 8 lfaie nir&iriüm pE ginta annos reditum ex Babylonica cap. 44. 28. ubi habemus : $ 4ico ( 74!5!7714' captivitate promiferat, cap. 2$. I12. Cjro: paffer meWs e$, 6 omnem volun- gos retitiim & cap. 29. ir. zatem aam complebis. — Qui dico ferne olfíitus &t Sujcitavit Dominus [iritum erri,. £5e.) falem : edificaberis , & templo, fendabe- . kop. P E Hanc mentem injecit Cyro Regi. ris, & Cap. 45. 13 lpfe edifitabit ct- Jnc vitatem meam , 6 captivitatem meam die "N y4 Traduxit vocem. ) Jufht pradicars in 'ope o uzrver(o regno [uo, ut dicitur ». Paral. mittet, non in prerio, neque àn muneribts, ca (im Go 36. 22. uffit preconis voce indici. 3. De univerfo populo ejus. ) Populo a. Hec dicir Cyrus , &c. ) N erba funt ]udaico. 1100 ud 4. Oranes veliqui. ) Judei, quibus TP Regii edici. etfi caP]tls, Ümnia regna terra. ) Hyperbole. animus, aut facultas deeft migrandi i fcquent 151P Vel fenfus eft , circumjecta regna, in Jerufalem , & Judzam , nec non om qodil qu& Syrus occupaverat , divino nutu prafe&s provinciarum rcgiarqm, ut i 196 LIBRIIL ESDR.£ 10. $y adjavent eum viri de loco fuo, argento, & auro, & fubftantia, mille. & pecoribus, excepto quod voluntarie offerunt tem plo Dei, ru. Ofti quod eft in Jerufalem. genia : Uf s. Et furrexerunt pr incipes patrum de Juda, & Benjamin, & facerdotes, & Levitae, & omnis , cujus Deus fufcitavit fpi- transmigrg ritum, ut afcenderent ad aedificandum templum Domini, quod erat in Jerufalem. /&. Univerfique, qui erant in circuitu, adjuverunt manus Juteruis 1 eorum in vafis argenteis, & aureis, in fubftantia, & jumentis, j in füpelle&tili , exceptis his, quze fponte obtulerant. 7. Rex quoque Cyrus protulit vafa templi Domini, quae tulerat Nabuchodonofor de Jerufalem , & pofuerat ea in tem- plo Dei fui. E H 9. Protulit autem ea Cyrusrex Perfatum per manumMithri- nism Bib: datis filii Gazabar, & annumeravit ea Saffabafar principi Juda. quisque 9. Et hic eft numerus eorum: Phialze aureze triginta, phialae ? Ul ! Itri viginti novem , fcyphi aurei triginta, R.a.ï;el" arggnt.eæ mii,le,— cu J 1 ID 10. Scyphi Nunmerus: .colli'gïtm' ex n.6. feq. & cap. 3. n.7. nentibus , an dealienigenis, qui Cyro » Fl Viri. ) Jgdæi- fertalle gratificari voluerunt. Jofe- De loco [uo.) Sedibus non mutatis. phus l. 11. antiq. cap. 1. amicos Re- gios nominat. Vel de agris, domibus, & proventibus Ts j, Paj fuis fuppeditet pro fua facultate. Exceptis bis, qu& fponte obtuleramr.)) Vettünb «sj Excepto. ) ld eft , prater. LXX. ha- Prater donaria, qua templo Dei con- VOnjup:tione bent, /za eun voluntario, &c. -eb;. fecrarant, & quacummque.reftauratio- 20. Sérynd; m oblattone [pontauta ni Hierofolymorum addixerunt. thitrs, vl g. Principes patrum. ) Seniores il- &g. EMi Gazabar.) In Hebrao, & ll gäinqu farum tribuum , qui dignitate, atque Graco non ell vox, F Gazabar NU pa auctoritate ceteros antecedebant : in autem Llebraice fignificat thefaura- 1 foede fjc rium; itaque juxta textum Hebraicum Greco eft Xexovree vuv mavreiov T$ T u dYsa, u2l Bewunulv QuATe» id eft,Princz- fententia eft , Cyrum protuliífe vaía I, p triäuum,ff fämilïzrumïüdz, &5 Bezza- per manum Mlüthridatis thefaurarii. PRG'WW; Saffabafzr Principi juda. ) Sailaba- min ToTeix idem fignificat , quod far hic princeps Juda erat Zorobabel, Tiete y&er Latinis familia , aut gens. D. Hier. Chi eontra Helvidium, Parezmzelazz, vocat. filius Salathielis, & nepos Jechoniz 0 fe Regis, qui Babylone natus erat , & Qiptvipoti Vocem Grzcam retinuit vulgata editio a Chaldais Saffabafar dicebatur. CDUert l Píalm. 95. 8- Afferte Domino parría 9. Phi4le. ) Pagninus & Vatablus Vldey fi yertunt, Pol/sbra ; putant enim 5p3N ll ( -fræ.z-gm; ) gentium ,. afferte Domzmo glo- AT boffint viass, $ bonorem. 4gartal vas fignificare , in quo aqua P'vrz Su[cicarvit [piritum. ) Hlanc mentem ad lavandas manus infunditur. Tnen ) t Tem injecit. Scypbi.) Pagninus vertit cocb/earza s fubq ! 6. Qui erant iu circuitu. ) Vicinieo- Vatablus eratzzes. LX XX. retinuerunt &t 4'13&2] rum. BDubium autem relinquitur , an vocem IHebraicam Cegeures. — Quuid fi- * (,ym Zw id intelligendum fit de Jud&is rema- gnificet Hebraicum 3152 c/quor, dixi- Yaf CAPUT L&i 19X Y fubffantia, 1o. Sc mille. yphi argentei fecundi, quadringenti decetm ? vafa alia, templo Dei, 1r. Omnia vafa aurea, & argentea, quinque millia quadrin- t Benjmin, genta: univerfa tulit Saffabafar, cum his iícitavit fpi- , qui afcen'deþant de transmigrgtione Babylonis in Jerufalem. 'orainj quod CAPUT.R. ünt fnanas & jumentis JNuimerus vevertentium duce Zorobabel e captivitate Babyloniea in Sferufalem ; ac donorum in readificationem templi i omini, que oblatorum. j ea in temte funt autem provincie filii, qui afcenderunt de capti- :Eft. I.HI vitate, quam transtulerat Nabuchodonofor rex Babylo- 7- 6- imum Mithri« nis in Babylonem, & reverfi funt in Jerufalem, & Judam,unus- rincipi Juca quisque in civitatem fuam. inta phiad 2. Qui venerunt cum Zorobabel, Jofue, Nehemia, Saraja, 1trigintay Rahelaja, Mardochai, Belfan, Mefphar, Beguai, R ehum, Baana, 1o, Scypiil Numerus virorum populi Ifrael : enis, qui jro 5. Filii Pharos, duo millia centum feptuagintaduo. luerunt. Jore- 4. Filii , amicos A mus I. Pav,ral; cap.2g. num. 17, Alii erant Jud&orum , ideoque eorum no- vertunt, expzazoria , nam radix 35 in mnina peculiariter exprimuntur. de ahnleram-) conjugitione Pihe! expiare fignificat. Mardechsi.) Yiunc quidam putant mplo D co- Si ;ue»re&auratio- 20. Secundi.) Alterius forme , vel patruum Hfther effe: alii alium. iserunt. minores, vel non ita pretiofi. fuit, probabile eft Judeam hac tam li. Quisque milla quadringenta. ) commoda occafione excurriífe ad re- ü Hebra0, Quorum partem aliquam dumtaxat cuperandas poffeffiones paternas, re- jj Gunbut diturus poftea in Chaidzam. gor thefurt in fpecie facer textus. recenfet nimi- Numerus virorum populi. y. A verficu- um Hebraicum rum 2499. lo etiam tertio fequenti ufque ad tri- mtülimi Wfa íp Revincis fflii.) Judece, vel Chal- efimum fextum recenfentur [fraelite, ; thefaurarti doz. IEránt quidem Judzige- qui ad tribum Levi non pertinebant ; Salldud- nere, & ex [Judea oriundi , fed in a trigefimo vero fexto ufque ad 45. rr;ï, 7Lorobabty Chaldea fere omnes nati tempore echomæ Sacerdotes, &Levite;n. 45. autem, 605] captivitatis , qu& annos feptuaginta deinceps Nathinzi,& Profelyti,fivein- yitus erat ) tenuerat : itaque tam judez , quam certi, qui non erant degenere Ifrael, jcebatar Chaldez filii non incommode appel- 3. Fiii Phares.) S$equitur longus Vi gbhus lari poffunt. Catalosus eorum, qui ex captivitate Y enim jm] i Reverfé funt im Jeru[alem. ) 1ta ta- Babylonica in patriam reverfi funt. men, ut remanerent Cyro, & Perfis Notandum autem eíl, quod quedam mditi fubditi, & tributari:, ut patet ex cap. nomina , qua hic habentur, funt ur- enbeihn 4. 13. & 3. Efdr. 5. 4. bium, & oppidorumnomina, ut cum unt Laj - Cum Zorobabel, Tofüa , 6$c. ) Qui dicitur, £ Berblebem , fflit. Cariatbia- Qu * "d d hoc verficulo recenfentur, proceres riun, fli;' jericho. . Quadam vero funþ y d 13 & u9 LIBRII. ESD R /£ E Flhl Sephatia, trecenti feptuagintaduo. f*'/ Flll s. Filii Area, feptlngentl feptuagintaqui nque. n p] 6. Filii Phahath Moab, filiorum Jofue j 0ab duo mxlha 9 li ettingenti duodecim. 4o Le& 4. Filii £lam, mille ducenti qumquaglntaquatuon puagint $. Filii Zethua, nongenti quadragintaquinque. 4L. aT 9. Filii Zachai, feptingenti fexaginta z ^. Fil IO. Filii Bani, fexcenti quadragintaduo. ]. Accub, fil II. Filu Bebal , fexcenti vigintitres. 3 N?.L] 12. Filii Azzad, mille ducenti vigintiduo 4 Pl 15 Filiü Adamcam fexcenti fe*(agmta fex. 4f Fili 14. Filii Beguai, duo millia quinquaginta fex. 46. E 15. Filii Adin, quadringenti quinquaginta quatuor. u,'ZH 16 Filii Ather, qui erant ex Ezechia, nonaginta octo. 49. E 17 Filii Befai, trecenti vigintitres. 4 Fl 18 Filii Jora, 'centum duodecim. go. Fil 19 Filii Hafum ducenti vigintitres. s. Bilr 20 Fili Gebbar, nonagintaquinque. $. Fil 2I Filii Bethlehem, centum vigintitres. 5 Fili 22 Viri Netupha, quinquagintafex. TR 23 Viri Anathoth , centum vigintio&to. - V& Rili 24 Filü Azmaveth ; quadragintaduo. Pharuda 25. Filii Carlathmmm Cephira, & Beroth, feptmgent1 qt,a- $6. Fllu äragmtatres $9- Hl 46. Filii Rama , & Gabaa, fexcenti viginti unus. ebalm 27T. Viri Mabhmas, centum viginti duo. 18. 0m 28. Viri Bethel, & Hai, ducenti v1g1nt1tres. Donginta 49. Filii Nebo, qumquagmtaduo $9. Ft h 30. Filii Megbis, centum quinquagintafex. & Ad()n | 1 Filii ZElam il erius, mille ducenti quinquaginta quatum, Vorum 8 32. Filii Harim , trecenti viginti.: fo, Flh 33- Fihi Lod, Hadld & Ono, feptlngentl vigintiquinque. gitta du l0 34 Filii ïemcha, trecenu quadragintaquinque. ! - je : Filii Senea, tria millia fexcenti triginta, tj Nat; 36. Sacerdotes : Filii ]adaja in domo Jofue, nongenti feptua— G A0ite t gmtatres lde dl&d I 37. Filii T5 Ri [j T 1nte| lgen nomina vxrorum utcum dicitur num locorum nomina fint, que virorum rofeï5 l$ g l. Cantores: fün Afkpb & num. 42 & operofüm eft, nec admodum uti- Qmon It dt félis fanitorum , filiz' Sellum. Subtilius le: quare quod aln ctiam fecerunt in- vero difquirere, & mvefhgare ; qu& terpretes , hzc miffa faciemus l, !/[tmc CAPU'T 1IL 193 —/ 27. Filir Emmer, mille qumquaomta duo, a8. PFilii Pheshur, mille ducenti quadraginta feptem, , düo mxll 49. Filir Harim, mille decem, & feptem. 4o. Levitze : Filii Jofue, & Cedmlhel filiorum Odov1æ, fe Qof. ' ptaagint. quatuor ] - (4I. Cantores: Filii Afaph centum viginti o&o. 42. Filii Janitorum : filii Sellum, filii Ater, filii Thelmon,filii Accub, filit Hatita, filii Sobai: univerfi centum triginta novem, 43 Nathinzei : filii Si ha, filii Hafupha, filii Tabbaoth. 44 Filii Ceros , filii Slaa, filii Phadon, mlulebana filii Hagaba, filii Accub, 46 Filii Hagab, fili Semlai, li Hanan, tuot, Fili Gaddel filii Gaher; filii Raaja, 47 |ta oct 48 Filii Rafin, hhl Necoda, filii Gazam, 49 Fili Aza; lii Phafea, hlu Befee, $9 Fili Afena filii Mumm filii Nephufim, $1 Filii Bacbuc, filii Hacupha filii Harhur, $52* Filii Besluth, filii Mahida, hilii Harfa, 33 Filii Bercos, [ filii Sifara, üli Thema, $4 Filii Nafia, ülii hatlpha 855 Filii fervorum Salomoms flii Sotal, filii Sopheret, filu Pharuda ? s6. Filii fala, filii Dercon, filii Gedel, mogen: ;7. Filii Saphatia, filii Hatll filii Phocnereth qui erant de : Afebaim, filii Ami. $8. Omnes Nathinaei, & filii fervorum Salomoms trecenti nonaginta duo. $9. Et hi, qui afcenderunt de Thelmala,Thelharfa, Cherub & Ádon, & Emer: & rion potuerunt indicare domum patlum - fuorum, & femen fuum , utrum ex Iírael effent. ] quatt 6o. Filii Dalaja , filii 1 obla üln Necoda, fexcenti qumqua« qumqüe gmta duo. Z* -61. Lt 43- th/)lræ.z ) Id eft, donan erant bus cædendls, poliendis , &c. ut han Gabaonite templi nnmüeuo addxöh bernus r. Paral: 22. 2. & lib. 2 2. Cap. st p Vide di&a 1. Paral. o. 2 Laj - 17. &18 $s. Fa fervorum Sazammu ) 'Hd $9- Nom potuerumt znudicame , Efc) w Flhi tur intelligere Profelytes, qui ab iis uorum genus erat incertum , nec Pxofelyus genus ducebant, quos Sa- fatis probare poterant efle fe de ge- viroruit | lomon in ftru&ura templi fervilibus nere If/aelitarum ; "'helmala, i helhar- qodutt F u quibufdam minifleriis addixit , lapidi- faa &c. nomma funt mbmm Chald&ag. fgcemnf o | DBi£l. cuzs Conm. Menoch, Tos. l. Bb facxemu5 ä t94 LIBRI EL ESDR./E 6r. Can 6t. Et de filiis facerdotum : filii Hobia, filii Accos, filii Berzellai , qui accepit de filiabus Berzellai Galaaditis uxorem, nim fex j & vocatus eft nomine eorum. 6j Et« 65. Hi quafierunt fcripturam genealogise fuze, & non inve- Domini, Dei ad ext nerunt, & eje&ti funt de facerdotio. 65. Et dixit Atherfatha eis,-ut non comederent de San&o 6. Sed fantctorum , donec furgeret facerdos do£tus, atque perfectus. fidos (1) f li, & vef 64. Omnis multitudo quafi unus, quadraginta duo millia tre- centi fexaginta: 7o. Hab 65. Exceptisfervis eorum, & ancillis, qui erant feptem millia & cantore trecenti triginta feptem: & in ipfis cantores, atque cantatrices füsque lr ducenti. 66. Equi eorum (1) feptingenti triginta fex , muli eorum, ducenti quadraginta quinque. b7. Ca- Uoroycaia fl üfrerur (1) feptïngenti: In edit. Sixt. legitur : fexcenti.. lrum ; ( 61. Berzel/si. ) Qui Berzellai ac- pra recenfiti füummamhanc conficiunt. cepit de filiabus Berzellai Galaaditis Verum fupputanti apparebat fummam ) Sacerdotis uxorem, & vocatus eft no- effe adeo minorem, ut decem millia I. mine eorum , fcilicet facerdotum, virorum, & eo amplius defideraretur. Amq quafi dicat: hic Berzellai duxit uxo- Cui objectioni refponderi poteft eos, 3 J Qvit rem filiam Berzellaifacerdotis, &per qui per partes hoccapite numerantur, ilam vocatus efi facerdos, id eft or- Unus in lr fuiffe tantum ex tribus tribubus, Ju- $ Ef tus ex genere facerdotali; fed cum id daífcilicet, Beniamin, & Levi, cum publicis genealogiarum tabulis proba- his autem alios etiam aícendiffe ex : Zotoba re non poffet , tam ipfe , quam filii aliis tribubus: omnes fimul fümmam, altire Dej ejus a facerdotio rejecti fuere. bant. qua hoc verficulo habetur , conficie- Dim eft 62. Ejetti [unt Sacerdorro. ) Ex albo *. Coll facerdotum expun&i, aut inillud non 63. Cantores , 4Afque. Cantatrices da- infcripti, quod non confítaret eos Aa- cezti.) Supra num. 41. Cantores di- Téntbus c per ilud | ronis genus elfe, cuntur fuiffe centum viginti o&o. Ex 63- dther[atba,) Sicdicebatur Chal- horum genere etiam Cantatrices fuif- daice Nehemias , ut patet INehem. fe videntur. Conllat autem ex 1. Pa- 7. 6$. & cap. g. num. 9. ral. 25. 6. non folum Cantores, fed De Sanülo Sanüorum, (i) ferar ) De fan&is etiam Cantatrices templo infervire fo- 6 D [777 facrorum efeis. litas. Porro cum- Nehemias lib. A& Qp, 1 n Sacerdos dotkus , &6c.) Cujus fapien- cap. 7. num. 67. habeantur Cantores tia veritas rei obícure inveniretur. "].' Sülido;, cum Cantatricibus fuiffe 245. dicen- E7 38 In Hebr. e(t, 4ezec ffaret. facerdos. m dum videtur hic przecipuos tantum L ürim, & Thumin, id elt, donec fum- recenferi ; aut rejectos aliquos Canto- ?40- Ubias inus facerdos applicato ephod, & ra- res, cum inflituta eft profe&io ex Ba- tionali, in quo erat Urim, & Thum- *im d Verbo bylone, quafi non effent ex tribuLe- Qui mim divinum confíuleret oraculum , vi; qui poftea cum de illorum gene- & refponfüm aliquod, quo controver- re conílitiffet, pro Levitis, & canto- :jw i fia dirimeretur, reportaret. ribus agniti funt , & in reliquorum flro 1 eenfum a INehemia relati Siplem 64. Omnis multirsde. ) Omnes fu- z. Afl vi, ! N CAPU T II. & III. 19 J m Accts, fili 67. Cameli eorum, Iquadringenti triginta qni;a(ïiæg afini eo- ilis xorem, rum fex millia feptingenti viginti. 68. Et de principibus patrum , cum ingrederentur templum & non imve- Domini , quod eft in Jerufalem , fponte obtulerunt in domum Dei ad extruendam eam iin loco fuo. nt de Santlo 69. Secundum vires fuas dederunt impenfas operis, auri fo- e perfedus, lidos (1) fexaginta millia, & mille : ar genti mnas quinque mil- jo millia tte- lia, & vettes facerdotales centum. 7o. Habitaverunt ergo facerdotes, & Levitze, & de populo, teptem mll & cantores, & janitores, & Nathinzei Y e cantattices fusque Ifrael in civitatibus fuis. ,in urbibusx fuis, univer- QAPIT HL qoli eorum, 6 r Comvocato populo in Sterufalem, extruitur altare, fuper quo viéi. ii m« offeruntur : celebratur quoque feptem diebus feffum tabernacu- hane confictunt. lorum : €» Jecundo rever fionis auno templum fundatur » populo vocif erante , partim ex gaudio , partim ex fletu. arebat fummam yt decem millia 1. T Amque venerat menfis feptimus, & erant filii Ifrael in us defideraretur. jeri potell €05 - civitatibus fuis : congregatus eft ergo populuxs quafi vir unus in Terufalem: jte nurmerantt, g tribubus, Ju- 2. Et furrexit Jofue filius Jofedec ; & fratres ejus facerdotes, &Le i, cum & Zorobabel filius Salathiel, & fratres ejus, & sedificaverunt r:x sfcendille ex altare Dei Ifrael, ut offerrent in eo holocauttomata , ficut Ícri- (imoul fümmafy ptum eft in lege Moyfi viri Dei. )etUF, con de 4. Collocaverunt autem altare Dei '*fuper bafes fuas , deter- ,» Cantalricet ifl rentibus eos per circuitum populis terrarum, & obtulerunt fu- , Cantores d Í mane , & vefpere : ripinti 000. £ h per illud h'olf)cauüum Domino Bb2 4. Fe- Cantatrics u ;autem abie (i) fexaginta. In edit. Szxt. legitur : quadraginta. (antores, * 68. De principibus patrum. ) Vide di- 2. Jofue filius Tofedec.)) Qui eo tem- yloinfrcire «&a cap. 1. num. 5$. pore erat fummus facerdos. ^ Neemie. IP^ 69. Solidos.) Vide dicta z.Paral. 29.7. Za;aözzöelflizzs Sdlzztbie!.) Ex tribu nt yr Can ort - Mizas.) Minas. Mina Hebrza con- jcenm Juda, gentis fuz Princeps, Vide fu- jffe 245 tinet ficlos fexaginta id efl, drachmas pra cap. 1. num. 9. a puo " tantum 240. uncias 30. duas nimirum libras 3. Dererrentibus eos, &£c.) Circum- altquos C cum dimidia. Dicitur Mina, vel Mina jectis gentibus ; Samaritis vero potif- yofeto & verbo 73375 22 , 1d eft, numeravit. fimum, admittentibus , ne excitaretur zfis feptimus. ) Quem Hebrai arca, & Dei Ifrael cultus.vocaretur, illorum M d'iznr appellant , & fere no- Holocaz (lum Domino m«ne, 64 'vc:ävere.) evitls . ftro Septembri refpondet. Juge facrificium ,' quod num. 2. 3. 1 I6 Qf vir anus. ) Omnes ad unum. mane, & vefpere ofterri pracipitur. r 196 LIBRITL ESDRJE 4. Feceruntque folemnitatem tabernaculorum, ficut fcriptum n E eft, & holocauftum diebus fingulis per ordinem, fecundum Mb niam bor praeceptum , opus diei in die fuo- Jrael, ( jn laudan 5. Et poft haec holocauftum juge, tam in calendis quam in univerfis folemnitatibus Domini, qus&e erant confecrat2e, & in ttini. 1. Plu omnibus, in quibus ultro offerebatur munus Domino, 6. A primo die menfis feptimi coeperunt offerre holocau- patrum, i ftum Domino: porto templum Dei nondum fundatum erat. tum effet. 7. Dederunt autem pecunias latomis, & ceementariis: cibum pni: & m quoque, & potum, & oleum, Sidoniis, l'yriisque , ut deferrent I^. N« ligna cedrina de Libano ad mare Joppes, juxta quod praecepe- tium, & y rat Cyrus rex Perfarum eis. ferabatur . 8. Anno autem fecundo adventus eorum ad templum Dei in erufalem , menfe fecundo coeperunt Zorobabel filius Sala- thiel, & Jofue filius Jofedec, & reliqui de fratribus eorum fa- — cerdotes, & Levitee, & omnes, qui venerant de captivitate in v]fmelis li Jerufalem, & conftituerunt Levitas a v iginti annis, & fupra, Samariæ, ut urgerent opus Domini. üdi 9. Stetitque Jofue, & filii ejus, & fratres ejus Cedmihel, & filii ejus, & filii Juda, quafi vir unus, ut inftarent fuper eos, qui faciebant opus in templo Dei: fdii Henadad, & filii eo- rum , & fratres eorum Levitae. Udi 10. Fundato igitur a caementariis templo Domini, fteterunt ptn facerdotes in ornatu fuo cum tubis: & Levitze filii Afaph in 5 Et« Cymbalirs, ut laudarent Deum per manus David regis Ifrael. IL. Ef "U vef H (dan v 4 Soleznit stem taöer;m?u[arztm.)Quæ ut fcilicet temporibus fuis, five Ca- in menfem feptimum incidebat , ut lendze effent, five alie. folemnitates , habemus Levit. o3, & feptem dies fervaretur lex facrificiorum a Moyfe E Tnihi H Omfgä tenebat, & fingulis diebus offereban- prafcripta. tur Folocaufta, ut ibi prefcribitur. Vi- Qua eramt confecrata. ) Qul dies QH.W/W j de Riberam de 'T'emplo lib. s. cap. r3. erantfeflivi, & fa&iin Dei honorem. Ü od pf Opus diei im die fuo. ) Id eft, fingu- Ulrro offercbatur. ) Ex pietate privata. Diitemi s n lis diebus fa&um eft , quod eo die 7- Cibum quoque, GÓ potum, €5c. ) Sa- hat i 4itr; juxta legem faciendum erat, tot fci- lomonem imitati, qui idem fecerat, .HO Xïides, 1 licet hoítias offerendo , & eo modo, cum prius templum adificavit, ut ha- 14 n dl 2 Quo opportebat. tb bemus 3. Reg. $. 11. 1OG. Fuedato . . 1Ug uta i $- Er poff bac bolocatffur juge , €9c.) zemplo. ) Dum Ht ef s Significat ab hoc-menfe feptimo re- fundaretur, ut clarius eft in Hebrao..- | 9& Ui füitutum effe ritum. facrum facrificio- Per manus David Re E of h gis Ifä*ael. ) Ca-. 5 —— AC ver| :gm, & deinceps tenuiffe curfqm fuum, nentes Pfalmos Davidiwsï : 105 g text nl()ie IRSV Prüs « mpl — CAPUT II &IV. to-y uf feriptum 11. Et concinebant in bymnis, & confeffione Domino: Qüoä , fecundum niam bonus, quoniam in seternum mifericordia ejus fuper lMrael. Omnis quoque populus vociferabatur clamore magno s quam in in laudando Dominum, eo quod fundatum eflet templum Do- 1 mini. x ecnta» ein 1100 12. Plurimi etiam de facerdotibus, & Lévitis, & principes re holocat- patrum , & feniores, qui viderant templum prius, cum funda- atum erat. tum elfet, & hoc templum in oculis eorum, flebant voce ma- atils: cioum. gna: & multi vociferantes in laetitia, elevabant vocem. ut deferrent 13. Nec poterat quisquam agnofcere vocem clamoris leetan- tium, & vocem fletus populi: commixtim enim populus voci- od pracepe-- ferabatur clamore magno, & vox audiebatur procul. lum Dei in | filius Sale- C APUT IV. us eorum 32 Jraelis Wläs , qui ab Affur iiffi fuerant. ad inbabitaudas trbes aptivitate i Samarig , impediunt templi, & urbis inflaurationem , quod tom js, & füpta; admitterentur , ut. fünul. edificarent , C? ufque ad "ednihel, E facundum Darii. annum intermitti jrocurant, nt füper 605 n l. Udierunt autem hoftes Tude, & Benjamin, quia filii ca- ptivitatis aedificarent templum Domirio Deo 1írael. i, fleterutt '2. Et accedentes ad Zorobabel, & ad principes patrum dixe- dl Aph i runt eis : /Edificemus vobifcum : quia ita ut vos, quaserimus egis lia Il i Deum veftrum: ecce nos immolavimus vittimas a d/wiebus Afor qui adduxit nos huc. / Hadda:n regis Affur, Bb 5 3. Et [ n LL £ Is 4fuis HVC Ca" [0168 , g. folemni It. CanfejiofDomifzäLaude Do- exhibet Vatabl. in fua verfione, qui ipnm à Moj* 1Tnini. fic habet: Semes qui videraut domum ; Yio- Ononiam bonus, Gc. ) Nidetur allu- rem, dum fundarent banc doimum , i& li dies dere ad Pfalm. 135. cujusinitium eft : eculis eorum; flabant , C$c. Flebant fu. ) Confitemini Domino, quoniam bonus , quo- autem , quod initia hujus zedificii non y piela ? pl'le' niam im atevnum mifiricordia ejus, in refponderent priftine majeftati prioris "T quo vicies, & fepties .epetitur, qwo- templi. Fluebant tamen fimullatitie lacryme, quod templum quale qua- yde q fecttily ejam im etermum mifiricordia ejus,. Na- ;:difiCEWi r uthte tablus putat fuiffe Pfalm. 117. cujus le, religioque refurgeret. initium eft idem. es Jud«. ) Samaritani , ut j,) D l12. Qui videramz tewplums prrus.) Ll ] OP atet ex num. 2. IO. 1711 Poft hzc verbaponenda eft interpun- Fl c:zpti"vitzztis. ) udei qui ex ; i a ao ( 7I Ij;' Ad &io, ne textus dicere videatur , Se- captivitate Babylonica venerant Jero- hiores iflos vidiffe, cum fundaretur folymam , & templum adificabant. 1* z. 4 dsebus Afor Haddan Regss AJur.) Prius templum. Seníusergo eft, quem " 198 LIBRI:/L ESDR E x Et dixit eis Zorobabel, & Jofue, & reliqui principes W. $ Rem patrum Iífrael non eft vobis, & nobis ut cedificemus domum ] um de f Deo noftro, fed nos ipfi foli zedificabimus Domino De » s. Reum O 1—10" Ítro , ficut preecepit nobis Cyrus rex Perfarum.- eorum, Di 4. Fattum eft igitur, ut populus terree impediret mänus'po«- * I OME puli Judae , & turbaret eos in zedificando. Io. Etca 5. Conduxerunt autem adverfus eos confiliatores, ut de & ploriofa: ftruerent confilium eorum omnibus diebus Cyri regis Perfa- jn reliquis t rum, & ufque ad regnum Darii regis Perfarum. 1. (Hoc 6. In regno autem Affueri, in principio regni ejus, fcri- Artaxerxi t pferunt accufationem adverfus habitatores Juda, & Jerufalem. - tem dicunt. 7. Et in diebus Artaxerxis fcripfit Befelam Mithridates, & 12. Notu "Thabeel, & reliqui, qui erant in corifilio eorum, ad Artaxer- - f05, Vener "- xem regem Perfarum: epiítola autem accufationis fcripta erat quam edif Syriace; & legebatur fermone Syro. g.Reum Dentes, Fuit | hic filius Sennacherib ultimus ?. Nunc LXX. habent: coz v/;;lt;mte's 4d diffpan. Affyriorum Princeps.V. 4. Reg.19.37. dum con(linss ipforum. — Le diebus Cyrs erit, & n 44 diebus Afor Haddan. ) Cujus fit Regis Perfarum vogarumt eutm Satrapas , Q'uos reddit mentio 4. Reg. 19. 57. inquit Jofepbuslib. 11. càp. a. «£ eos, VOniet. Qui adduxit mos buc. ) Paulo poft quibus commendata erat bac edrfícalio ^ captivitatem decem tribuum, cum leo- j'"d«os ippedirezr. Jili vero pecuniis V. Nosa & quia lefí nes novos incolas perimerent 4. R eg. " eHam corrupri vendideruat. Cutbais fam 17-2&. eirca demandatum. officium ceffrutiomem s Düntiavin 3. Non eff nobis, E volzs.) In hac & meghgentiam Cyro mefciente, MIpote dificatione nihil vobifcum commu- dz.'/?mäïo ip alia ntgotia. 1j. Ut re ne habemus, aut habere volumus. 6. lz Regmo autem Affuers. ) Camby- —"'——..—- Soli edificabimus.) Nonadmittuntur fis , qui Cyro patri fucceffit. ; Hune , in communionem operis, quia non I ttn) f l lm [27, autem patronymicum , feu pentili- P rdini f fincere agebant, fed fraudulenter hoc tium Alílueri nomen honolris ergo tri« confilium inierant, ut poftea vel tem- buitur, quod ipfum nomen & mari- [ Cüpfinis plum fibi vendicarent, vel eo facrifi- to Efther 8- Bff.-"f etn, ! culos fuos cum cultu idolorum fuo- attributum ägius PéÍ[t hzc tempora Qomen offcr: ID copci) rum introducerent: itaque abillisnon 7. dn diebus Arh:xerxi:.) Eft idem RE fecus ac ab apertis hoftibus cavendum Cambyfes, cujus mentio £a&a eft fu- 18 Mayi f "m [ cenfuerunt Ifraelita. periore verficulo. Etfi enim hocvi- At , o Bretatur "Sieut pracepit mobis Cyrus.) Ut enim detur ambiguum,tamen ex tertio E(drze Mf habemus cap. r. num. 3, dixerat R ex in Cap. ». num. 16. & LXX. Sixti eo- Hf Y editto: Qui eff im volzs de unrverfo po- dem in loco ( quitamenintextu Grz- pulo ejut, Efc. - IYtaque populo Ifraeli- co eft lib. r. cap. 2. ) id declaraturs 404 lo Hd&!fqr tico edificandi templi cura demanda- qu& enim hic dicuntur fcripta ad Af- ta eft, non autem aliis, fuerum , ibi leguntur ad Artaxerxem 4ht Aity, Y 4. Populus terra. ) Samaritant. data. lmo in aliquibus codicibus ita 12 Ag $. Ceondauxerunt . It confeliarios. ) fcriptum eft hujus capitis verficulo fex- Omn'bhs B Convocarunt confiliarios, eosque pe- to; I» reguo autcm Affueri , spfe ef dire QUDts t ün cunia , & muneribus fibi conciliarunt. texeraef. ^ £, Fj ^ 1l DT tibi LR CAPUT IV. 106 | principes $. Reum Beelteem , & Samfai fcriba, fcripferunt epiftolam us domum unam de Terufalem Artaxerxi regi hujufcemodi : 0 Deo Do- 9. Reum Beelteem, & Samfai fcriba, & reliqui confiliatores eorum, Dinsi, & Apharfatachei , Terphalet, Apharízi, anus po- Erchusi, Babylonii, Sufanechei, Dieviy & /Elamitz, Io. Etcseterl degentibus, quas tranftulit Afenaphar magnus,, 'es, ut de- & gloriofus, & habitare easfecit in civitatibus Samarie , & 'egis Pertae in reliquis rezionibus trans flumen in pace. e * Irt. (Hoc eft exemplar epiftolae, quam mi fertint ad eum ) .ejus, fcri- Artaxerxi regi, fervi tui, viri qui funt trans fluvium , falu- Jerufilem, tem dicunt. widates, & 12. Notum fit regi , quia ïude&i, qui afcenderunt a te ad d Artaxet- nos, venerunt in Jerufalem civitatem rebellem, & peffimam, fcripta erat quam cedificant, extruentes muros ejus, & parietes compo- g. heum nentes. at 13. Nunc igitur notum fit regi, quia fi civitas illa aedificata stes ad diffute fuerit, & muri ejus inftaurati, tributum , & vectigal, & an- jy dids Ó nuos redditus non dabunt, & ufq - euim Sattapat y A ue ad reges hæc noxa per- . 2, 8f 05 veniet, huc adiftalit y 14. Nos autem memores falis, quod ín palatio comedimus, j va ;&emmi; & q at Qubut /iMW uia lzefiones regis videre nefas ducimus? idcirco mifimus, n c f & nuntiavimus regi, , & in- füentey pl 1j. Ut recenfeas in libris hiftoriarum patrum tuorum Venies itri.) Camb)' 1 oefit, Hunc In confilio eorum.) ln Ylebreo (-X:R,'" telhkgi id, quod in capita datur, vedi- , f ratile £5 reliqui foei €jtf15-: LXX Vero , 6 re- galis, quod propter merces , reddi- yoris erpo iTl Biquis confervis. tus, quod de agris. g. Bee/teem, ) Qu& vox videtur effe Ufzue ad Reges bac noxa perveniet ) e- ymon & mate | [ac fempors nomen oflcii; fignificat enim Prefe- giis redditibus, & rationibus damnum um concil:, vel Prefeclum rationis, afferet. grum feu Magiffrum fapientie , ut ex Lyrano 14. Memores [4lis.) INonobli Vti, nos 73 at Em. Sa. Arias Montanus inter- 1o 102 € f f educatos effe in regia apud te, a quo etiam multis ornati fumus beneficiis. ( enim DocY- pretatur peffefforeze faporis, vel guffws, Vel rai£onis , vel eloqui? , & virinome Vide Martinum Delrio tom. r. ada- atetiobllt ; giali 215. YX, u «* proprium effe exiftimat, n intett y6rt 10. Habitare eas fecit im erviratibus Is. H;f oriarum patrum tuoritm.) In- yd dechratun Samaris.) Ut narratur 4. Reg. 17. 24. teligit Cyrum, Darium Medum, w Trans f'umen. ] ntelliguntEuphratem. Altyagem. D fripta 10 2* lz Commzentarits. ) Etiam aliorum 4 At 12. 4 :e 4d nos.) Ab illis videlicet $ cOdECibus ] regionibus Babylonis, & Perfidis, in Regum Affyriorum , ut Salmanafaris, quibus tu nunc imperas. & Senacheribi, & Chaldeorum , ut svefaio I3. Tributum , vettigal ; £$ A»mmuos Babylonii Nabuchodonoforis , qui gi, D redditas. ) Tl'ributi nomine videtur in- €os toties rebelles expertus eft. 209 LIBRII ESDRZJ venies fcriptum in commentariis : & fcies, quoniam urbs illa; &-bella i urbs rebellis eft, & nocens regibus, & provinciis , concitantur in ea 'ex diebus anthms quam ob rem & civitas Anti, € ipía deftructa ett. fnfm 16. Nuntiamus nos regi, quoniam fi civitas illa aedificata fuerit, & muri ipfius inftaurati, poffelfionem trans Huwum non habebis. 1. Dhoph hus , 17. Verbum mifit rex ad Reum Beelteem, & Semfai fcrí- bam, & ad reliquos, qui erant in confilio eorum habitatores & Jeruale Samarlæ, & cseteris trans fluvium, falutem dicens, & pacem. - ?. Tunc 18. Accufatio, quam mififti ad nos, man 1fefce le&ta eft filius Jofed coram me, falem, & 19. Et a me prezeceptum eft: & recenfuerunt invenerunt- 3. In ipl que , quomam civitas illa a diebus antiquis adverfum reges Ux trans ] rebellat, & feditiones, & pralia concitantur in ea: ue dixent 20. Nam & reges fortiffimi fuerunt in Jerufalem, qui & do- &ificareti minati íunt omni regioni, quae trans fluvium eft : trlbutum &Adq quoque, & vettigal , & redditus accipiebant. suttorum 2 21. Nunc ergo auchte fententiam : Prohibeatis viros 111053 $- Ocult ut urbs illa non sedificetur, donec fi forte a me juffum fuerit. run &n 22. Videte, ne negligenter hoc impleatis, & paulatim cre- um re Ícat malum contra reges: Dem jlam. 2:. Itaque exemplum edi&ti Artaxerxis regis le&tum eft co- 6 EKE"n ram Reum Beelteem, & Samíai (criba, & confiliariis eorum: hans fiumt & abierunt feftini in ]erufalem ad Judaeos, & prohibuerunt C&l ; qui €os in brahio, & robore. x'—. 24. Tunc intermiffum eft opus domus Domini in Jeruía- lem, & non fiebat ufque ad annum fecundum regni Dam re- N þl)tm,, e PA gis Perfarum X gm!, 1 emm inno f e (ämm Re & )PfO mmo CAPUT iligs 4dd Tchig flig & Omne Sne pote iy. Verbum mifz Rex.) Refponfum conveniunt , praterea nemint. M at dedit 2l. Donec ff forte , 65c. ) N1G forte mutato confilio ahud ftatuero. Cæ?futm I9. 4 me pracepzum eff. ) Ut confu- Bentip. pe| lerentur veteres hiftoria. 23. P;ohibuerunt eos im brachio ? ö' E 41 20. Tributum quoque , 69 "velligal , E robore.) Kegio urgente decreto, cui vedditus accipiebanr. ) Hzc de Dav1de, repugnare non poterant. Vide ífe. j« 0; Tayy fs J 4ti & Salomone dida funt, ilis enim quenti capite, num. 16. fifley IH &i lj 1- mm C AL TA B* w*ï: 201 um urbs illä "CAPUT j jis , odl em & civ'tas- "Aggei , & Zacbarie exbortatione templi cedificatio repetitur ; Tla cedificata fruflra conantibus boc impedire principibus, qui trans flumen: as fovium in Samaria confhiruti erant a rege. ZA]Jyriorum. r DhRophetaverunt autem Aggaeüs propheta, & Zacharias fi- Semfäi fcri« . & lius Addo, prophetantes ad Judaeos, qui erant in Judsea, ? habitatores & Jerufalem in nomine Dei lírael. ; & pacem. 2. Tunc furrexerunt Zorobabel filius Salathiel , & Jofue :ile lea eft [ filius Jofedech, & coeperunt cedificare templum Dei in Jeru- falem, & cum eis prophetae Dei adjuvantes eos. invenerunt- 3. In ipfo autem tempore venit ad eos Thathanai, qui erat verfüm Teges dux trans flumen , & Stharbuzanai, & confiliarii eorum : fic- LH que dixerunteis: Quis dedit vobis confilium, ut domum hanc m qul & dO' &dificaretis, & muros ejus inftauraretis ? l T ujbutum 4- Ad quod refpondimus eis, quae effent nomina hominum auéctorum 3edificationis illius. $. Oculus autem Dei eorum fa&tus eft. 'fuperï fenes Judaeo- vitos 1llos; iffom fuerit rum, & non potuerunt inhibere eos. placuitque, ut res ad gaulatim de Darium referretur , & tunc íatisfacerent adveríus accufatio- 1 'nem 1llam. .6. Exemplar epiftolae, quam mifit 'Thathan ai dux regionis Xium ef * jariis eorum : trans fiumen & Stharbuzanal, & confiliatores ejus Apharía- prohibuerunt ,Chæi , qui erant trans flumen , ad Darium regem. 1. Sermo, ain] erula- Rapbem?ve.v-mät antem prophbeta dg- T choandum, ita etiam juvit , Xut perfi- geus, & Zacbarias. ) Uterque cere poffent. Vide Martinum Delrio agni Dami re- enim anno fecundo Darii Hyftifpis tomo 1. adagiali 216. Perfarum Regis prophetavit , ut patet .Pl;ttuifqz;e,) Darii præfc&is. ex ipfo initio prophetiarum ipforum. Saresfacesent. adveríus /| aceu[ationem Fihus 4ddo.) Nepos; nam Ba- illam.) ln Hebr. eft: Tzuc ergo refooz- Ita ver- CAV rachiz filius fuit, fed phrafi Hebrza deruzt per epiflolamfuper bis. omnes nepotes vocantur filii. Vide tunt Pagninus, & Vatablus. LXX. Matth. 1. 1. Judith. 9. 1, habent, 6 zusc data eff tabellavio füper ; nem 2. Cupergnt ædz)?mre ïemp;'um.) Im- boc , epiftola nimirum ad Darium Nlü for Revem. d) ] petrataa Regeffacultate. Vide3. Efdre | fiatuero €ap. 3. & 4. num. 47. & deinceps. 6. Confilzatores ejus. ) In Hebr. eft T /3 3. Tians f'unen. ) E;:uphratem. Seci;; apud LXX. cozfervi ; fic fuperio- i dede $. Oculus autezm Dei , &c. ) Divina 1j cap. num. 7. & hujus etiam capitis d fe . affiflentia, & favor ut excitavit adin- num,. 3 , 1 Bz'&l. cum Com. Menech, Tom. L. Ce e 2 02 LIBRI'I;ESDREE 46 Dr Hoserm * o, quem miferant ei, fic fcriptus erat : Dario regi pax omnis. plo, quoc 46 Tu $. Notum fit regi, ilfe nos ad TJudaeeam provinciam , ad do- mum Dei magni, qua aedificatur lapide impolito, & ligna po- templi Di Car, & nuntur in parietibus : opufque illud diligenter extruitur, & crefcit in manibus eorum. 9N theca teg 9. Interrogavimus ergo fenes illos, & ita diximus'ei-s: Quis dedit vobis poteftatem , ut domum hanc zedificaretis , & mu- jufüm fu Tos hos inftauretis ? voluntate 10. Sed & nomina eorum quaefivimus ab eis, ut nuntiare- mus tibi: fcripfimusque nomina eorum virorum, qui funt principes in eis. Jyr. Hujufcemo Duris C di autem fermonem refponderünt nobis, di- L centes: Nos fumus fervi Dei coel 1, & terrae, & cedificamus Tnfum j rl .,l templum, quod erat extructum ante hos annos multos, quod- que rex Ifrael magnus sedificaverat, & extruxerat. 1 I2. Poftquam autem ad iracundiam provocaverunt patres noftri Deum coeli, tradidit eos in manus Nabuchodonofor re- L'TUnc gis Babylonis Chaldeei, domum quoque hanc deftruxit, & po- - d. libr pulum ejus tranftulit in Babylonem. 13. Anno autem primo Cyri regis Babylonis , Cyrus rex & Etin prvincia, propofuit edi&tum, ut Domus Dei haec eedificaretur. 14. Nam & vaía templi Dei aurea, & argentea, qusee Nabu- Inentorius 3. n chodonofor tulerat de templo, quod erat in Jerufalem, & af- portaverat ea in templum Babylonis, protuht Cyrus rex de D adii Jent hoftja templo Babylonis, & data íunt Saffabafar vocabulo ; quem & principem conftituit , Cbitorum 15. Dixit- .—x 7. Sermo, 4:45»;7; mtferant , 6c. ) Sen- 8io ArOv äus'aïv WQIKOKTEMSV ; id eft, 1. E tentia epiftole erat hujufmodi. Fa- Certior ta- mrur,) | Tteri viffe apparet hofce prefe&os Judazis, lapid;óus politis pretioffs. Catio j ut pat men eft ledio Vulgate noftrae editio- 23 fe ! ita f & probabile videtur illos de propen- nis, quz etiam reperitur cap. 6. fe- fa Darii voluntate in HHebreos non quenti num. 4. & confirmari poteft E dubitaffe, fed politica prudentia etiam ex cap. ^. prophetie Aggzi num. 4. T w edfr Samaritis hoftibus Judeorum gratifi- 'OCedat, cari voluiffe, ut hae de re totaad Da- ubi de hujus templi ftru&ura agitur, D de&O f comparatione templi Salomonis fa- ] rium fcriberent , fed tamen 1ta fcribe- bricatempli temporeZorobabelis figni- rent , ut Judeorum caufz faverent po- ficatur fuiffe contemptibilis, fi cum Vdais M tius, quam nocerent. veteritemplo conferretur. Vide Ribe- at 10 pémo Promie hull 8. Lapide iznpolizo.) Vatablus vertit: ram in cap. z. Aeeai num. 14. àd fl f Aapide marmereo, & in Graco elt 11, Rex [fzael magnus. ) Salomon. ]7 Bleo, l In ) ïäbula] .CAPüT V.&vr. 265 : Ditio i | ; 14. Diþxitque ei: Heec vafa tolle, & vade,& pone ea in tem- . plo, quod eft in Jerufalem, & domusDei zedificetur in loco fuo. jam, ad do- 16, "Tunc itaque Saffabafar ille venit, & pofuit fundamenta , & ligna po-- templi Dei in 1 erufalem , & ex eo tempore ufque nunc zedifi- xtruiur, & Ccatur, & nec um completum eft. 17. Nunc ergo, fi videtur regi bonum, recenfeat in biblio- 1us.eis: Quis theca regis, quze eft in Babylone, utrumnam a Cyro rege etis, & mu« juffum fuerit, ut sedificaretur domus Dei in Jerufalem , & voluntatem regis fuper hac re mittat ad nos, üt nuntiare« CAPUT VL m, qui funt Darius Cyri decretum de. templo extruendo in bibliotbeta. füa in- nt nobis, di« V eedificamus ventum jubet compleri , fuppeditato fumptus templum. autem Jexte Darii annmo ab[olutum ,. cum ingenti letitia , plwimz]qug jultos, quod- Tat. vittimis dedicatur , ac. Pa[cha feptem . diebus verunt patres celebratur. odonofor té- UncDarius rex praeecepit: & recenfuerunt in bibliotheaca imixit, & p« VT librorum, qui erant repofiti in Babylone. 2. Et inventum ett in Ecbatanis,quod eft caftrum in Medena , Cjgus vX provincia, volumen unum, talifque fcriptus erat in eo com- otuf. qmentarius: , que NoDt- . Anno primo Cyri regis : Cyrus rex decrevit , ut domus yfülem, & d- Dei zedificaretur, quse eít in Jerufalem , inloco, ubi immo- CvrüS rex ü€ lent hoftias, & ut ponant fundàmenta fupportantia altitudinem cubitorum fexaginta, & latitudinem cubitorum fexaginta , Cc2 4. Or- IS' DIXIF 16. Ex eo rempore wfque munc 4?12]?- Ecenfuerant.) Legerunt, Chaï;» eatur. ) Intermifla quidem fuerat zdi- o quéfferumnz. r : W Cü: Certiot f ficatio , ut patet ex fuperiori cap. num. Repofiti.) Chald.&LiX X.eun ?befauris. f: 23. fed ita fcribunt prafedi, ut Ju- dn Babylone. ) In regno Babylonico. dais faveant; facilius enim concedi- 2. Ecbatanis.) Wcbatana funt me- ertu rap t tur, ut adificatio ninquam intermifTa tropolis majoris Media. Plin. lib. 6. firrma g p 'Ocedat , quam utrepetatur ea, quam gg] D! R ex edicto fuo juffit omitti. cap. 14. Vide Judith, cap. 1. num. 1. Medena Provincia.) Media. l onis Necdwm cozpletum efl.) Yloc etiam Commentarius. ) Decretum. *Challd, J bilis [ïgm- ] Judais favet; fignificatur enim fabri- memoriate, foroba cam propemodum abfolutam effe, ac 3* liitadinem. cubizorum jäxaginta.) gptibls proinde nullum effe incommodum, Humilius fuit fecundum hoctemplum; retu [(d Rib fi ad faftigium perducatur, nam quod excitavit Salomon altitudi- j 10f ójomon 17. Biélzozbeea.) Archivio fcriptu- nis habuit cubitos centum viginti 2- ;nu: J farum , tabulario. Paral, 5. n.u:ip, 4 504 LIBRIL E5DR.E 4. Ordines de lapidibus impolitis tres, &'fic ordines:de || n* H bmnia I6 j lignis novis: fumptus autem de domo regis dabuntur. 1 s. Sed & vaía templi Dei aurea, &argentea, quse Nabucho- fepugnet donofor tulerat de templo Jerufalem, & attulerat ea in Baby- Ego Dam lonem, reddantur, & referantur in templum in Jerufalem 1n 1 Ipt locum fuum, quae & pofita funt in templo Dei. tani, & 6. Nunc ergo TThathanai dux regionis,quae eft trans flumeny; tex, fic d Stharbuzanai, & confiliarii veftri Apharfachaei, — qui eftis trans H. Seni flumen, procul recedite ab illis, fürux p & eedifica 1. Et dimittite fieri templum Dei illud ad duce Tudzeorum, &afenioribus eorum, utdomum Deiillam zedificent inlocofuo. - jubente C 8. Sed & a me praeceptum eft, quid oporteat fieri a pres- W. Et "— tiom menf byteris Judaeorum illis, ut aedificetar domus Dei, fcilicet ut dearcaregis, id eft de tributis, quae dantur de regione trans — 16. F« flumen,ftudiofe fumptus dentur virisillis, ne impediaiur opus. & reliqui 9. uod fi neceffe fuerit, & vitulos, & agnos, & hoedos in gaudio in holocauftum Deo coeli frumentum , ífal) vinum, & oleum, 1. Eto fecundum ritum facerdotum , qui funt in lerufalem * * tür, arje 4 deFur eis per fingulos dies, ne fit in al Iquo querimonia. ]t0 pecca| Io. Et offerant oblationes Deo coeli: orentque pro vita re- Tad] - gis, & filiorum ejus. 1f Etf II. À me ergo pofitum eft decretum : Ut omnis homo, qui h—.——.—- hanc mutaverit juffionem, tollatur lignum de domo ipfius, & licetur. J Hs erigatur, & configatur in eo, domus autem ejus pub 12. Deus S]Q. ; Re : fl (follgje Brteret wpy, Latitudinem cubizorum fexaginta.) Vi- 9. äfgcr;:monia.) In Hebr. eft , "* detur fenfus effe, ut arca templi effet non fit error , id elt , conftanter ferve- peculiriter 14- ïüxhz cubitorum fexaginta, nimirum fecun- tur, ne ullus error incidat, aut mutatio, Qu il ay; dum longitudinem , ut equaret lon- qu& locum jufte querimoniz faciat. gitudinem templi Salomonici. IO. Ürezrgque pro vita Regis.) Eitiam Opts edifies 4« Ordines de lapidibus izmpalitis tres.)) pro Lacedemoniis orarunt Judazi. 9"7504 Videtur hoc idem fignificare, quod Jecit ib um II. Tol/arter hgzum de dome g'u;,) erfium 3. Reg. 6. num. 36. dicitur : E; «4/f- Ritus fortaffe fuit antiquus ; ut. cru- €avUit atrium interius rfribus ordimibus eiarii patibulo ex ipforum domo pe- Vennt a folua Lapidum politorum , 65 uno ordine [/gna- tito affi erentur. Sic fa&um cum Duütc fols | eum cedri. Vide ibi dicta. Aman, Efther 7. 9. E JTUS tamen Txerges Los o $. do templo.) In thefauris templi; Domus autem ejus publicetur.) L.XX. nam templum nondum erat extructum. habent, ffz iz direptionem , Chald. fah X Dyi 8. De arca Regi:.) Hac beneficen- Rerquz'linizzm, feu /a£riza: fic 4- Res. Pt 10. 27, de 1is, qui edem Baal ever- 515. Mf?»fs tia Cyrum vicit. Cyrus Judais per- miferat, ut ad opus conferrent. Hic terunt , dicitur: De/?ruxer/mt 'quoque li.qm ref( Rex etiam de füo fumptu favit, Vide edem Baal , €$ fecerunt patim M t u/que in diem . bane, L La lat rinas u:.' LT infra cap. 7. ao. cvx. 22. Üm TU SCVMO CUT CATPUT- VL ^ - o$ o RE :^ r3. Deus autem, qui habitare fecit nomen fuum ibi, diffipec imtur, omnia regna, & populum, qui extenderit manum fuam, ut Y Nabucho- repugnet, & diffipet domum Dei illam, qus eft in Jeruilem. team Baby- Ego Darius ftatui decretum, quod ftudiofe impleri volo. Jerufiem m 15. lgitur Thathanai dux regionis trans flumen, & Stharbu- l Zanai, & confiliarii ejus, fecundum ts Humän', rex, fic diligenter executi fünt. quod præcepetat Dariu; 14. Seniores autem Judaeorum eedificabant, & 'profperaban- i effis ttans tur juxta prophetiam Aggsel prophetze, & Zacharise filii Addo: : fudaeorum, & cedificaverunt & conftruxerunt , jubente Deo Ifrael, & t inlocofuo, jubente Cyro, & Dario, & Artaxerxe, regibus Perfarum: fieri a pres- 15. Et compleverunt domum Dei iftam, ufque ad diem ter- i, fcilicet t tium menfis Adar, qui eft annus fextus regni Darii regis. refione trans 16. Fecerunt autem filii Tfrael , facerdotes, & Levitee, eda;ur opus, & reliqui filiorum tranfmigrationis, dedicationem domus Dei j & hedos in gaudio. 17. Et obtulerunt in. dedicationem domus Dei vitulos cen- , & oleum tum, arietes ducentos, agnos quadringentos,hircos caprarum alem, dew pro peccato totius Ifrac! duodecim ; juxta numerum tribuum ; lírael. - a pro vita te vitas in 18. Et flatuerunt facerdotes in ordinibus fuis & Le 653 vicibus 15 hofmo, (IUi 19. Hab;tare f'ecit nomen fuum ibi.) nimirum anno Cyri, quo jada funt ublicetut. Sic. 3. Reg. 14. 21. dicitur : /» Jera- fundamenta templi, ufque ad hunc ; Dets falem croitate, quam elegit Dopinus , ut fextum Darii, Salianus numerat tan- — at ponerez nomen fnum ibi, ut fcilicet ibi tum annos viginti. Itilud vero , quod B. dt, v peculiariter coleretur. dicebant Judai Joan. 2.20. 9sadra- onfianter ferve- 14. j4xta prophetiam dggai, 6$c.)) ginta & fex annis adificatum eff zemplum dat, at mutati, Qui illis animos addebat, uturgerent boc , &$c. putat dici ex vulgata eotem- imonii? dcat. opus edificationis templi. pore, fed falfa opinione. Vide Sa- Cyro , £ Dario , 6 Arzaxerxe, ) Con- lian. tom. $, anno mundi 7 Kegi!- ) B'f;iam jecit in unum locum omnes Principes 6,2. & - 3537- an? grunt u2 j m d Perfaum , qui res Judaicas promo- £7. Hircos caprarum. ) Ylivci capra- ut u verunt a foluta captivitate. Etfienim rum dicuntur, qui adhuc ubera ma- tiquus ; nunc folus Darius Judzis favebat, trum fugunt. Cyrus tamen per repetitionem, Ar- Pro peccato totius IfrkeL ) Sic inde. taxerxes Longimanus, qui poít. Xer- dicatione primi.altaris Num- 7. 87. il fetl h ) p xen Darii fuccefforem regnavit, per legimus immolatos hircos duodecim Chai. f preoccupationem recenfentur. pro peccato. JDe facrificio pro pec- 74 D 15. Mezfis Adar.) Menfis duodeci- cato populi vide Riberam de templo 71 [.194 j mi, qui refp j d Baal evar ondet partim F ebrua;*io 3 lib. 4. cap. 6. paitim Martio.- 18. Ordimibus . « . « $ vitibus. ) Ut ugerit d 1 Qui efl annus fextus regni Darii Regis.) quilibet fuo ordine , & fuo tempore P" 7 tl miniftraret. Omþibus annis con-nputatis fecundo u 206 LIBRIIL ESOR./E Nium. vicibus füis, fuper opera Dei in Jerufalem, * ficut fcriptum - W kre Morf 3.6.g. eft in Libro Moyfi. E ficundum. 9. 19, Fecerunt autem filii Ifrael tranfmigrationis , Pafcha, tionem 6j uartadecima die menfis primi. - / ^. Btafc 20. Purificati enim fuerant facerdo te55 & Levitee quafi unus? ] de filiis L omnes mundi ad immolandum Pafcha univerfis filiis tranfmi- ] de Nithina grationis, & fratribus fuis facerdotibus, & fibi. | $. Et ve 21. Et comederunt filii Ifrael, qui reverfi fuerant de trant- A feptimus re migratione,. & omnes , qui fe feparaverant a coinquinatione W 9 Qui i gentium terrae ad eos, ut quaererent Dominum Deum Ifrael. bylone, &: 22. Et fecerunt folemnitatem azymorum feptem diebus in ' manum De letitia, quoniam letificaverat eos Dominus, & converterat | to. Efdr: cor regis Alfur ad eos, ut adjuvaret manus eorum in opere domus Domini Dei Ifrael. Wrini, & f II. Hoc C APU VIE Artixerses D'aeceptis ] Ejdras fcriba, affumptis comitibus, S'erufalem afcendit ?uigz edicfo 14. Áttax regis, magni/que muneribus, legem Dei do&turus, populum- Celi doftif que re&urus , C? referiur regis edictum. U. À me 1. [DOft haec autem verba, in regno Artaxerxis regis Perfa- & de po rum, Efdrasfilius Sarajee, filii Azarise, filii Helcize, - Ire in Jeruf 2. Filii Sellum, filii Sadoc, filii Achitob, I4. À foc 3. Filii Amarice, filii Azarice , filii Marajoth, *5, Ut vifite 4. Filii Zarahize, filii Ozi, filii Bocci, T mang ts $. Fili Abifue, filii Phinees, filii Eleazar, filii Aaron fa- 1j Etur -€erdotis ab initio. ox in CTnaculum ,6'? Ipfe Eídras afcendit de Babylone, & ipfe fcriba vel Ieg;g Si-tgz feriprum «f ia Diro Moyf. ) 1. L/Eréa.) Res geltas. IM,P" Ipþm ( INum. 5. . 9. La regno d taxerxis.) Regnan*- lMi Y9.. Fà Ijrael tranfzaigrationis, ) 1f- te AÁrtaxerxe Longimano ; hoc enim l Vel tes raehte filii tranfmigrationis, qui ex regnante Efdras de Babylone reverfus lm Vfpirat Babylone migraverunt irr Judzam. eft. Poft reditum Zorobabelis , de Naji, i co. Quaff unus.) Non minore cura, ac quo cap. I annis fere feptuaginta *nfe fit/; diligentia,quam fi unus aliquis duntaxat oGo, juxti Saliani chronologiam, fuiflet purificandus : ad unum omnes, 6. Scriba welox £m lege.) Legis pe- 4v j 21. Omnes , qui f feparaverant , &5 e-) ritiffiumus, & in ea feu fcripto, feu g]ta[lones ) Qui Profelyti fa&i Judaica facra, re- viva voce exponenda promptiffimus: tendit ligionemque fufceperant. vox Hebraica pQ5 wb fignificat Regis M ffur. ) David Regis Perfa- diligentem , ftrenuum , fedulum. 3 At in ? f&cep:,,m Y FE ï ii Pa ' rum , cujus imperio parebant Aflyrii, Secandum manun. Domini.) LXX. ä E jug W Q & Babylonii. habent? quoniam manns Domini Deiejus CiUm . famlllai j Mtio - g c CAPU'T: VIE so07 tfcriptm lege Moyfi, quam Dominus Deus dedit I(rael: & dedit ei rex, fecundum manum Domini Dei ejus fuper eum: omnem peti- ; Paftia, tüonem ejus. : 4. Et afcenderu yuafi unus: nt de filiis-ifrael, & de filiis ä'acerdofum, & de filiis Levitarum, & de cantoribus, & de janitoribus, & s tranfmi- de Nathinzis, & Jerufalem, anno feptimo Artaxerxis regis. $. Et venerunt in Jerufalem menfe quinto, ipfe eft annus t detrant- feptimus regis. quintione 9. Quia in primo die menfis primi capit afcendere de Ba- wn [frael. bylone, & inprimo die menfis quinti veni diebus m t in Jerufalem, juxta manum Dei fui bonam fuper fe.- nverterat to. Efdras enim paravit cor fuum, ut inveftigaret legem Do- i in opere mini, & faceret, & doceret in Ifrael preeceptum, & judicium. II. Hoc eft autem exemplar epiftolze edicti, quod dedit rex Artaxerxes Efdrae facerdoti, fcribae erudito in ermonibus? & praeceptis Domini, & cceremoniis ejus in Iírael. : W 7 12. Artaxerxes rex regum Efdrze facerdoti, fcribae legis Dei Bulun- coeli do€tiffimo , falutem. 13. A me decretum eft, ut cuicumque placuerit in regno meo de populo Ifrael, & de facerdotibus e jus, & de Levitis, oris Pþrfa- Helcg» Iv ire in Jerufalem, tecum vadat. I4. A facie enim regis , & feptem confiliatorum ejus miffus es, ut vifites Judaseam, & Jetufalem in lege Dei tui, qus eft in manu tua : r5. Et ut feras argentum , & aurum, quod rex & confiliato- Aaron f res ejus fponte obtulerunt bernaculum eft. VDeo Ifragl, cujus in Jerufalem ta- a velox 11 lege 2 16. Et — Jüper :pfum, divinus fcilicet favor. II. Rex Zrtaxerxes. ) Vide dl»&; Vide Martinum Delrio , adagiali 217. num. i. ) Mu t*om. 1. vel certe manus Domini di- 12. Rex Rägum.) Non immerito ; 1 hoc entitt vinam infpirationem fignificat. fic enim fe appellabant Reges Perfa- ione rerers 7. Nathinais.) NVide di&a cap. z.n. 45. Qþabeh's , Ü rum; nam Reges fubditos, feu tribu- 44b Hebrais dicitur 442. 8. Merfe quinro. ) Menfe Julio, qui tarios habebant: tales erant Armenig, ! fepmgmm Cypri, Cariz, Sidonis, & alii. I0. Parzvit cor faum. ) Omnes co- 14. 4 facie enim Regis. ) A& Rege. J Legis pz. gitationes ,. & curas fuas in hoc in- Septem confiliatorum.: ejus. ) Septem | [cfiptn, u tendit, fuiffe precipuos Regios confiliarios Pi*æcepmm, £5 judicium. ) Iüxta ea; Perfarum RKegis, difcimus etiam ex hir ügnificaï qua inlege precepta funt, Preceptum, Eftheris hiftoria cap. 1. num. 14. & judicium idem hoc loco fignificant, Vifttes. Judaam 65 Jerufalem im lege j '?dulum' ' X & eft repetitio ejufdem rei Hebrzis Dei tui.) Curaturus, ut lex Dei fer- tl puih familiaris. vetur. Ey 4908 LIBRIL:-ESDRJE N 16. Et omne argentum, & aurum quodcumque inveneris m E univerfa provincia Babylonis, & populus offerre voluerit, & diligente de facerdotibus, qui liom, fiv fponte obtulgrint domui Dei fui, quae )eft carcerem in Terufalem, 17. Libere accipe, & ftudiofe eme de hac pecunia vitulos , ) Be arietes, agnos, & facrificia, & libamina eorum, & offer ea fu- dit hoc i per altare templi Dei veftri, quod eft in Jerufalem. efcin Jen 18. Sed & fi quid tibi, & fratribus tuis placuerit, de reliquo EE eonfiliato argento, & auro ut faciatis, juxta voluntatem Dei veftri facite. 19. Vafa quoque, quae dantur tibi in minifterium Domus ( ego C0 Dei tui, trade in confpe&tu Dei in Jerufalem. (ungrega 20. Sed & c&tera, quibus opus fuerit in domum Dei tui; quantumcumque necefle eft, ut expendas, dabitur de thefauro, & de fiíco regis, ar. Et a me. Ego Artaxerxes rex ftatui, atque decrevi omni- Jutenfeni bus cuftodibus arcae publicae, qui funt trans flumen , ut quod- juo n cumque petierit a vobis Efdras facerdos, fcriba legis Dei coeli, in Ten absque mora detis, L 233. Usque ad argenti talenta centum, & usque ad frumenti coros centum , & usque ad vini batos centum, & usque ad ba- 1 HI f tos olei centum, fal vero absque menfura. Baby one 23. Omne, quod ad ritum Dei coeli pertinet, tribuatur di- 2. De ligenter in domo Dei coeli: ne forte iraícatur contra regnuin regis, & filiorum ejus. De flis] ]i facimus de univerfis fäcerdotibuä, j. Def 24. Vobis quoque notum & Levitis, & cantoribus, & janitoribus, Nathinseis, & muni- C0 tumer firis domus Dei hujus, ut ve£tigal & tributum, & annonas non 4. De habeatis poteftatem imponendi fuper eos. €0 duuent 45. 'Tu autem Eídra fecundum fapientiam Dei tui quee eft . Df 6. Deí in manu tua, conftitue judices, & preefides, ut judicent omni popu lo, qui eft trans fumen, his videlicet, qui noverunt legem &lta virj U 26. Et 1 Def 'ei tui, fed & im';frit:os docete libere. — &tb vir| 16. lIwveneris im uuiverfk pra'vihcik argenteus quatuor Hifpanicis regali- . * Def Bab5lonis.) Quod nimirum Chaldzi bus &quivalebat. Juda&orum amici, & n eorum legem, Coro:. ) Vide di&a Num. 11. 32. 0&0210 R ac nationem bene 'at*fe&i Deo dicare & 3. Regum. 22. 9. De | voluerint. 4 - Batos.) Nide dicta 3. Reg. 3. num.26. de Sal wero abfaue meu[ura. ) Quia ni- cem&( Pzpulu:.) Judaicus. mirum in omni facrificio fal adhibe- 1g, De rel/quo argente. F Quöd vi- batur. Vel quia non procul He- &imarum emptioni fortaífe fupereffet. ( 7 44101;; ^a2. Talenta. ) Yalentum tria. ficlo- rofolymis aberant falinz, ideoque fal " M. rum milia continebat. Siclus :uniis exigui erat pretii. Wl £ ( CAPUT:/VIHI.&VHL 209 /enetts In 26. Etómhis , qui non fecerit legem Deti tui, & legem regts luent, & diligenter, judicium erit de eo, five in mortem, five in exi- l que el lium, five in condem carcerem. gationem fubftantide ejus, vel ce;*te in i vitulos, '27. Benediétus Dominus Deum patrum noftrorum, qui de- lerel 1u dit hoc in. corde eft in Jerufalem. regis, ut glorificaret domum Domini, quae le reliquo 28. Etin me inclinavit mifericordiam fuam coram rege, & t facite, confiliatoribus ejus, & univerfis principibus regis potentibus, n Domus & ego confortatus manu Domini Dei mei, quae erat in me, congregavi de Iírael principes: qui afcenderent mecum. 1Dei tui; tlielanro CAPIT VIIL evi ormn»« Recen/äntur qui de Babylone afcenderunt cum Efdra : qui indicfo ,ut quod- jejunio pro diretlHione itineris Deum precantes, profpere percveniunt Dei cotliy in Jerujalem , ac «aja , que fecum attulerunt , in templum afferunt cum victimis. frumenti 11] I.fünt autem principes familiarum, & genealogia eorumr, Jue ad be À & qui afícenderunt mecum in regno Artaxerxis regis de Babylone. yatur d- 2. De filiis Phinees, Gerfom. De filiis Ithamar, Daniel. 3 regnu De filiis David , Hattus. 3. De filiis Sechenize, & de filiis Pharos, Zacharias : & cum erdotibus, €co num erati fünt viri centum quinquaginta. ( min- onas non 4. De filiis Phahath Moab, Elioenai filius Zarehe, & cum j eo ducenti viri. . De filiis Sechenize, filius Ezechiel,& cum eo trecenti viri. qué eiï 6. De filiis Adan ; Abed filius Jonathan, & cum eo quinqua- sent ormn ginta viri. LI antlegem ^. De filii y! s Alam, Ifaias filius Athalize, & cum eo feptua- ginta viri. .8. De filiis Saphatiae, Zebedia, filius Michael, & cum eó miCiS fegaïi: oCtogin:a viri. h Um» II" 32, .9. De filiis Toab * iri. ); Obediga' Elius jahjgly & *Cum 'eo d—pcenti A um.26'! decþm-' & oCto v u T* Ic.De , fjj ib 26. Jadicium. ) Punitio". I [ N regno Artaxerxis.) 3 P roClll ? c8. Manu Demini.) Favore divino taxerxe. VRegnante A;» ! d Dibl. eum: Cous? Menochi Toz. II - Dd 2IiO0 LIBRIIL ESDRJE - 1o. De filiis Selomith, filius s. k Y Jofphiee, & cum eo centum fexaginta viri. minifter! ir. De filüs Bebai, Zach fois nom arias filtus Bebai, & cum eöfvi- ginti oCto viri. or Et 13. De filiis Azga d, Johanan filius Eccetan, & cum €ó cen- geremur tum, & decem viri. e(lom no 15. De filiis Adonicam, qui erant noviffimi : & haec nomina 22. Et eorum : E É lipheleth, & -ï'ehiel, & Samajas, & cum eis fexaginta fenderent viri. - Dei noftr 14. De filiis Begui, Uthai; & Zachur, & cum eis feptuaginta imperum viri. derelinqu Ij. Congregavi autem eos ad fluvium, qui decurrit de Aha- p IEJI va, & manfimus ibi tribus diebus: quaefivique in populo, & in hoc: &e facerdotibus de filiis Levi, & non inveni ibi. 44. Et: 16. Itaque mifi Eliezer, & Ariel, & Semejam & Elnathan, biam, & I & Jarib, & alterum Elnathan, & Nathan, & Zachariam , & Mo- follam principes, & Jojarib, & Elnathan fapientes: « 25 Af 47 domus Dx 17. Et.mifi eos a d Eddo, qui eft primus 1 n Chafphize loco, & pofui in ore eorum verba, qua& loquerentur ad Eddo, & principes *6. Et. fratres e miniftros domus Dei noftri. jus Nathinzeos, in loco Chafphise, at adducerent nobis 5 3 (Uinquapi ?. Et 18. Et adduxerunt nobis per manum Dei noftri bonam fuper nos, virum do&tiffimum de filiis Moholi, filii Levi, filii Ifrael, nOS) & V 29 Et & Sarabiam, & filios ejus, & fratres ejus decem , & octo. 19. Et Hafabiam, & cum eo Ifaiam de filiis Merari , fr 1 atresf —-—..—-. —— 10 $45 ; que ejus, & filios ejus ,viginti-f 1—3. g&gi!ergnt noviffmi.) Qui po- ex Hebr. verti poteft : Izrelzgere fa- lLt Oy, niäu.f, quo fi firemo loco fequebantur. ciebant Bopulum legem , &c. ubi eft ea- &teros fuifl X1$. De FiliiLévi, 6$ mom imveni.) dem vox mevznzm. Videetiam eodem 2b Pradig Qui fcilicet non effent ; Sacerdotes, cap. num. o. Libro etiam 2. Paral. cap. fed tantum Levite; alioqui enim ha- 2$. 9. legimus 5 Levirzs:quoque , 44 d.ü."r Efins t : iï]Ch( bebat filios Phinees , & filies ltha- quorums eruditionem oninis. Ifr ael fantli- sillo d mar, ut patet ex num. $. qui erant cabatur Domino, . verti pOtea, & ex genere Sacerdotali , & Levitico. dixit, Levit;s , smtelligentibus , feu znzelli- vmm Ah-ava, Vide Lyranum in hoc caput. gere facientibus I[rael, E$c. ubi etiam i 16. Sapientes.) InElebr. eft I—»»3» ïeadem vox Hebraica habetur. LE mevinzim, fapientes'intelligentes, pe- 17. A Eddo. ) Nathinzum , qui UC riti legis, & legem docentes. Vide- !&COm tur mihi effe nomen officii Levita- prepofitus erat' Chafphie loco muni- 1 ET,;&[H( Sic to, utait Salianus, de Nathinzis d,i'. po tl()flen- Tum , qui populum docebant. &um cap. 2». num. 43. Xlli n Efdr. lib. 2, cap. g. num. 7. ubi ha- telpret bemusin Vulgata: Levza fffeut;mm fa- 19. Per- manum Dei moflki bonam, H ltrigo, j &ibant in populo ad audiemdam . legem &«.) Vide fuperiori cap. num..6. Ia0 QR " 7 C XPU'T VIII. 211 &0 Centunt | ao. Et de Nathinseis, quos dederat David, & principes ad CUm o vi- minifteria Levitarum Nathinaeos ducentos viginti: omnes hi fuis nominibus vocabantur. 21. Et praedicavi ibi jejunium juxta fluvium Ahava, ut affli- um eo cete geremur coram Domino Deo no [ ro, & peteremus ab eo viam reCtam nobis, & filiis noftris, univerfzeque fubftantize noftrae. Krec nomina 22. Erubui enim petere a rege auxilium, & equites, qui de- js fexaginta fenderent nos ab inimico in via : quia dixeramus regi : Manus Dei noftri-eft fuper omnes, qui qu&runt eum in bonitate : & feptoaginta imperium ejus, & fortitudo ejus, & (uror fuper omnes, qu? N derelinquunt eum. tit de Ahe- 25. Jejunavimus autem, & rogavimus yopulo; tin - Deum noflrum per hoc: & evenit nobis profpere. /34. Et feparavi de principibusSacerdotum | duodecim, Sara- & Elnathaty biam, & Hafabiam, & cum eis de fratribus eorum decem. 25. Appendique eis argentum , & aurum , & vafa confecrata Fjam ; &Mo- domus Dei noftri, quee obtulerat rex, & confiliatores ejus, & ;iphïæ IOICQ) principes ejus, univerfusque Ifrael eorum, qui inventi fuerant: ad Eddo; : 26. Et appendi in manibus eorum arcenti talenta fexcenta serent 10015 quinquaginta, & vafa argentea centum , auri centum talenta. 27. Et crateres aureos viginti, qui habebant folidos mille- yonati fypt? nos, & vafa seris fulgentis optimi duo, pulchra ut aurum: ; fl lat 28. Et dixi eis: Vos fan&ti Domini, & vaía fanCta, & argen- D -— ) & oto. qurmm tum, ritis fratresf e0. Suis pominilu: vomb:mtär.) LXX.' Quoniarh ap(güatas, ut majoris mul- / habent : Oyzzes congregati fusz in nomi- to criminis reos , quam reliquos in- , Icliger fe ni&us, quo fignificari videtur, eos inter fideles, qui nunquam fidem co , e&teros fuifle eximios, & precipuos. funt, acrius punit. mPIexi i 0,0'. ubie u 21. Pradieavi ibi jejunium , 6c.) Ni- 23. Regavimus Deum noffrum per boc.) j deetiam eQtart g o P detur Ejfdras o&o dierumjejunium in- LXX. habent, quefrvimus a Deo hoffra ygt s dixiffe , inchoatumque illud fuiffe poft de boc , id eft, hoc poftulavimus. yitts 4 tres illos dies, quibus manfit juxta flu- Evenit uebis profpére.) klebr. exau« j at ] þ:nffi/" vium Ahava, fupra num. 15. & duo- dzvit nos. verti pO Jj ht W i decimo die inde progredi ccpiffet, ut 24. Separavi.) Selegi. infra dicitur num. 3r. . 26. Va[a argentea centum. ) In Hebr. £, ib etiam Viam retiam.) lterprofperum Deo eft, Vafz argeutee centum talemtorum habe füt duce, & comite via. Ne Rex eath id eft, quorum omnium pondus erat. centum talentorum. at næüm ) ) munt. 22. Erubui eniz , 6$c. ) poftuationem diffidentiam divini au- 27« Solidos.) Vide dicta z. Paral.29.7. Nadtund 15 ( xilii interpretaretur. 28. Ves fanti Domimi, 6c.) Quafi dmperium ejus, Effw-tz'tuda cjm.) Ín dicat: Vos, qui fanci eftis, & Deo ebrao elft, Fortitudo, E$. furor cjus. dicati decet Sanáa faná " ""/h; Ln güper 0mmes, qui derelisquunt: enm. ) tractare ; «&c. xe , & lidelitez ap u (J/ 212 LIBRI:I ESD RE tum, & aurum, quod fponte oblatum eft Domino Deo patrum noftrorum : 29.. Vigilate; & cuilodïte, donec appendatis coram princi- At F pibus facer doturn, & Levitarum, & ducibus familiarum Tírael ["» in Jerufalem, in thefaurum domus Domini. 2 30. Sufceperunt autem facerdotes, & Levitze pondus argenti, Ofqu & auri, & vaforum,ut deferrent Jerufalem in domum Dei noftri. l prin 31. Promovimus ergo a flumine Ahava duodecimo die men- facerdotes fis primi , ut pergeremus Jerufalem: & manus Dei noftri fuit eorum. Ch fuper nos, & liberavit nos de manu inimici, & infidiatoris in fxi, & Ar Vla. Attorrlizo 32. Et venimus Jerufalem , & manfimus ibi tribus diebus. 4. Tuler 33. Die autem quarta appenfum eft argentum ,. & aurum, & Commieue vaífa in domo Deti noil:m, per manum Meremoth filii Uriae fa- edam prin cerdotis, & cum eo Eleazar filius Phinees, cumque eis Joza- prima bed filius Jofue, & Noadaja filius Bennoi Levitee, $ Cumq 34. Juxta numerum, & pondus omnium : defcriptumque eft funicam omne pondus in tempore illo. fhoerens 35. Sed, & qui venerant de captivitate filii transmigrationis, 4 Cotve obtulerunt holocauftomata Deo Iírael, vitulos duodecim pro l lfrael omni populo Ifrael, arietes nonagmta fex, agnos feptuaginta ran & ego feptem, hircos pro peccato duodecim : omma in holocauftum ïhm Dommo Cropa'] 26. Dederunt autem edi&ta regis fatrapis, qui erant de con- fte:s ad ] fpe&u regis, & ducibus trans flumen, & elevaverunt popu- 6 R d lum, domum Dei. CI€t meam ünt füper COelum CAPUT 7Adeb P S'VICer ts 31. Duedecimo die. ) ]e;umo 0&0 Vitulos duodecin.) Unum fcilicet pre d8ierum abfoluto. quaque tribu. 0;-; f/qff Mcnfs primi.) Menfis lean, qui 36. Editl. Regis.) Artaxerxis. linu Martio fere refpondet Qui erant de con[petiu Regrs.) Qui Duptris LIisicio, 6 anfidiatoris. ) Singula- quando erant in aula, coram Rege toribus llmg rem etiam numerum habet Febrzus, verfabantur. & Grecus textus, nec tamen unum 12'60??71/4»,0 "i Ducibus.) LXX. vocant eos fübre- füilj gvl aliquem inimicum , aut infidiatorem gulos Cealefyriz , & Pheonicis. Vet bol'llm [ defignat, fed univerfe omnes hoítes k M & infidiatores intelligit. Trans flumez,) Exuphratem gf lflr'»ltum 4$9. Qui venerant de eaptivitate. ) evaverunt.) Exaltarunt, & favo« 0ne Efdre comites. xe profecuti funt. Sfd! mw t QK m2 * x w a et$ Deo parum CATUT. IX um prin- waiefzs Efdras Sfude os matrimonia contraxiffe cum. gentibus, arom Tírael : fcindit pq/iiæïænïzz fua , & populi peccata confatetur, lugetque coram Domino. dus atgentiy Oftquam autem haec completa funt, accefferunt ad me ; Dei nofttt. z.XP principes, dicentes: Non eft feparatus populus Ifrael, no die men- facerdotes & Levitae, a populis terrarum , & abominationibus 1 toftr fuit eorum , Chananzei videlicet, & He:haei, & Pherezaei, & Jebu- Gidiatoris i Íxi, & Ammonitarum , Amorrhzorum: & Moabitarum, &.']EgyptiOI'uin, & , us diebus. 2. Tulerunt enim de filiabus eorum fibi, & filiis fuis, & & aurum, & commifícuerunt femen fanCtum cum populis terrarum : manus lii Uria fe D etiam principum Ue els j022- , & magiftratuum fuit in transgrefïïonei hac prima. 3. Cumque audiff: em fermonem iftum , fcidi pauiummeufn, ï)mmque el & tunicam, & evelli capillos capitis mei, & barbze, & fedi fnoerens. qngrationi 4. Convenerunt autem ad me omnes, qui timebant verbum odecim pro Dei Ifrael, pro transgreifione eorum, qui de captivitate vene- feptuaginta rant, & ego fedebam triflis usque ad facrificium vefpertinum: ylocoftum $. Etin facrificio vefpertino furrexi de affli£tione mea, & t fciffo pallio, & tunica, curvavi genua mea, & expandi manus jnt de o meas ad Dominum Deum meum : ^6. Et dixi: Deus meus, confundor, & érubefco levare fa- eruqt pop- ciem meam ad te: quoniam iniquitates noftrae multiplicatee funt füper caput noftrum, & delitta noftra creverunt usque ad coclum , Hf diebus'patrum noftrorum :—fed & nos ipfi peccavimus CAUT graviter usque ad diem hanc, & in iniquitatibus noftris traditi 3 —-fumus g il 9* I-- Oz efl /äpzz;'atm popslas;) Non quo ifraelite omRes confluebant. Vi- abftinuit populus a fociandis de capite feq. num. r. .rtäxeins' ' nuptiis cum 4. Quidecaprivitaze venerant.) Tam toribus. gentilibus idolorum cu;- fub Dario , quam fub Artaxerxe; nam ju Mp Mp corim Abomiimtioniäm.) Peccatis. m qui fub Cyro , jam fere defun&ti erant ; - Manus etiam Principun , 6c.) Or- agebatur enim annus 8o. a foluta pri- do verborum eft: manus Principum, mum captivitate. )caht cgs (ibre- & Magiflratuum fuit prima in tranf- Sacrificium ve[ptrtinum.) Quod fub. ?hænï015' hoate greffione hac, id eft, Principes primi horam vefpertinam fiebat juxta pr&- &f tranforeffi funt, ceptum Domini, Kxod. 29. 39. taruut: 3« Sedi merens, ) ln atrio- templi; 7. Die bac. ) Scilicet apparet. e14 LIBRI I.'ESDRE 1. Ea fumus ip65 & reges noftri, & facerdotes noftri, in manum re- gum terrarum, & in gladium, & in captivitatem, & in rapinam, gereliquin & in confufionem vultus, ficut, & die hac. n.Que 8. Et nunc quafi parum , & ad momentum fa€ta eft d äpreca- dicens: Te tio noftra apud Dominum Deum noftrum, ut dimitterentur terra 1mm nobis reliquiee, & daretur nobis paxillus in loco fan&to ejus, Tumque ter & illuminaret oculos noftros Deus nofter, & daret nobis v tUnt cam q modicam in fervitute noftra. : " n *Nu 9. Quia fervi fumus, & in fervitute noftra non dereliquit Corum n6 : nos Deus nofter, fed inclinavit fuper nos mifericordiam coram rum, & pn rege Perfarum , ut daret nobis vitam, & fublimaret domum temiai, & « Dei noftri, & extrueret folitudines ejus, & daret nobis fepem tis filios ve in Juda; & Jerufalem. I N p IO.I'Ef noftris pef fter liberal 9. Quaff parum.) Significat datum Vide Martinum Delrio tom. 3. ada- a Deo quodam quafi lucidum inter- giali 2z18. , Vel tandem a paxillis ; ficut eft ho vallum breve in mediis afflidtionibus, qui in pariete figuntur, ut ex illis do- 14 Utn ne plane confumerentur. meflica füpellex pendeat. Vide ?fa. 2 Déqie mat Dimitzerentur nobis religmi)t.) Serva- 22. num. 24. zentur aliqui noftrum. llluminaret oculos noflros.) Aliqua lux 1 atum. Nl Daretur mobis paxillus m [oco fancto affulgeret, poft calamitatum tenebras, 2 dimitter ejus. ) Id eft, firmahabitatio, quetam Vitam medicami inm fer'vi/ufe .nofrd) 1j. Dom multis annis füperioribus inconftans Modicum aliquod levamentum polt £fuit. LXX. habent J&vo« 9ywiv euevyua, Babylonicam fervitutem przteritam , UIUS quj & in prefenti etiam fervitute; cum eil Onoü JDare nobis ffmammtnm. Vox Hebraa eyry jatbed , palum , paxillum, & cla- fcilicet libere agere non licet, fed a T t, od n vum fignificat. Vel ergo füumit me- Regis Perfarum nutu pendere nos epem Thterpy oportet, quo tamen tempore vitam taphoram a baculo, fivefcipione, quo nadi fumus , quia Rex nobis, & re- Cilioe aj i utimur ad fulciendum corpus , & egref- bus noflris favet. J'tis itde eyt füm noflrum; vel a paxillis, " quibus i Gü ) tf n firmantur tabernacula tenfis funiculis, 9. &ublimaret domum Dez nbj?ri'.j 'Tot Vineantm ( M & paxillis in folo fixis, cui explicatio- cultum deftinatis. pecuniis ad facrificia, & omnein ejus U, d s. ni favet, quod legimus apud lfàiam Ummum t 33. 20 Oculi tui videbunz Jerufalem , Extrüeret folitudimes ejus. ) Rezdifi- L babitationez opulegtam , tabermaculupa cato templo , quod in folitudinem j ab extre erat converfum. iNon folum memo- tb V quod mequaquam tfransferrz poterit : nec N qe; enuferentur clevi ejus in fempiternum , £s rat beneficia Artaxerxis, fed aliorum New emnes funiculi ejus mom rumpentur. Ea- etiam priorum Regum Perfarum , fub it f Qum f dem metaphora apud eumdem pro- quibus templum inftauratum efl. - düs 08 Berdr phetam eft cap, $4. 2. & cap. 22. 25. Darer mobis fépem. ) Sepis voce fe- datisqg, Vela clavis, & paxillis, qui ponun- curitas, & defenfio a noxiis fignifi- tur in littore, circa quos navium vol- catur, quia fepes ab agris, & hortis ta ï&p Vübm vuntur rudentes ad firmandas naves, feras, & fures arcent, Ifai. 5..2. de ter f[,f /. d & ad inhi- 1 poRd, ne abripiantur in mare vinea ele&a dicitur , fepzvit eam, & lii bendam jacationem. -danc explica- Matth. 21. 33. fepem circumdedit. eg. )« peppt ! Vide plura apud Martinum Delije po * Q tionem amplexa eft verfio Tigurina. UPE 105 E CAPUT IX ery ium re« 1o. Et nune quid dicemus, Deus nofler, poft hsec? quia Tápitim dereliquimus mandata tua, " * , d 1. Quae praecepifti in manu fervorum tuorum pro phetarum, deprece- dicens: T'erra, ad quam vos ingredimini, ut poífideatis eam, tterentut terra Immunda eft, juxta immunditiam populorum, czetera- lo e, rumque terrarum , cum abominationibus eorum, qui repleve- bis vitam runt eam ab ore usque ad os in coinquinatione fua. 12. * Nunc ergo filias veftras ne detis filiis eorum, & filias Deut. lereliquit eorum ne accipiatis filiis veftris, & non quasratis pacem eo- 7: ?* if COTam rum, & profperitatem eorum, usque in &eernum: ut confor- t domum temini, & comedatis, qu&& bona funt terrae, & haeredes habea- , js fepem tis filios veftros usque in fzeculum. 13. Et poft omnia, quae venerunt fuper nos in operibus . vEt noftris petfimis, & in deli&to noftro magno, quia tu Deus no- Íter liberafti nos de ini Qm, ? ii ? quitate noftra, & dediíli nobis fglu;em 1 paxiïiis j ficut eft hodie. :ex illis 0« I4. Ut non averteremur, & irrita faceremus mandata tua; Vide If N neque matrimonia jungeremus cum populis abominationum AMigua hus iftarum. Numquid iratus es nobis usque ad confummationem E ne dimitteres nobis reliquias ad falutem ? ymftenebras j mf .15. Domine Deus Ifrael, juftus es tu : quoniam derelicti entum pO fumus, qui falvaremur ficut die hac. Ecce coram te fumus in yreteritam delicto noftro, non enim ftari poteft coram te fuper hoc. ritufe, at fie, 163 tom. r. adagiali 219. ligurina hanc ficuli fententia eft: poft tot mala, fepem interpretatur murum , quem quibus aíflidi fümus propter peccata pender e n0$ fulicet jud&i quafi furtive flierofo- noflra (a quibus tamen nos, quz tua yore vitifl ohis; i lymis inde extruxerant, fed qui vilis eft benignitas, liberafli, & eam fàlu- : eifet, & infirmus, ut hortorüm , aut tem, qua nunc fruimur, conceffifti ) vinearum fepes. fieri ne poteit, ut mores non mutares omnen j " it, 4b ore m[que ad os.) Uíque ad mus , fed negligeremus leges tuas, & fummum, more vafi pleni. Vel po- matrimonium cum infidelibus junge- tius, ab extremitate una ad aliam , id remus: 1 Reædlg* 14. Numquid iratus es mobis, 6$c.) eft, totam. Vide dida 4. Reg. 21. 16, 22. Noz quærati: pacem eorum , & c.) AÀn non merito irafceris contra nos, m momo- INe unquam focietis cum illis pacem; donec confumas , ita ut ne reliquia ( aliorm aut fedus,. fed illis infefü. eftote, il- quidem fuperfint, nullique evadant. rfanurm s j los perdite. 1$. Juflus es t4., €&c, ) Cumnos pu- tm e» Contedatis qua bona [nnt terra. ) quie'— nis, fed etiam mifericors , queziane jj od tam&pacatam illius poffeffionem nacti. derelitli famus , q1i [alvaremur eflemut- 037! f;gmü- & horts Haredes habeztis filios fveþ'ros.) Mos que füperftites ufque ad hanc diem. $3 n terram pof&üdeatis, & poíl deinceps Nom emim flari potefl ,. €$e..) NNec fa. 5 filii , ac nepotes vellri.. negare poffumus culpam, nec illam juil tifhy defendere, aut idoneam excufationem, J t "13« Et pofd opamia ,- qu& venerunt ./;4' W!M per n5 , &c. ) Elujus, & proximi ver- pratendere. CAPUT p pon? 216 LIBRII. ESDR /E C A-P DPX 6 R lum lohat fdras , comvocatis filiis univerfis zfrmzsmgmz*zoms þ;«"æceþzp T6- medt, & pudiari uxores alienigenas : quod cum fe f(zcz*uros fpoþond iljenty . tUn, qui recenfentur, qui "huic operi prafint , & qui bujusmodi ". Etn matrimonia com*mxemnï Tünstmigt Ic ergo orante Efdra, & imploramte Deum, & flente, & 9. Et« Ym 23 jacente ante templum Dei, colle&us eft ad eum de Iffael coetus grandis nimis virorum, & mulierum , & puerorum,. & w5 & ip — flevit populus fletu multo. (, Con tulalem t 2 Et refpondit Sechenias filius Tehiel de filiis Elamj& dixit Eídrze: Nos praevaricati fumus in Deum noftrum, & duximus menfis : €$ DfO pe uxores ahtnlöenas de populis terree : & nünc, fi eit poemren— tla in If*ael fuper hoc, l0. Et. gref"; ef . Percutiamus focdus cum Domino Deo noftro, ut projicia- imüs univerías uxores, & eos, qui de his nati funt, juxta vo- elitbum : . R luntatem Domini, & eorum, qui timent præceptum Domini Dei noftri : fecundum legem fiat. Tun, d f 4. Surge, tuum eft decernere , nosque erimus tecum : con- ab uxombw fortare, & f.c. *MSE s. Surrexit ergo Efdras, & adjuravit pr1nc1pes facerdotum, Ux3 ver I5 Ver & Levuarum, & omnem Ifrael, ut facefent fecundum verbum hoc, & juraverunt. 6. Et bx r— h 6 du ; 3 054724? jl Mplerante eo, ) Divinam miferi- S; efl panitentia im l[rael faper boc.)) tordiam, & auxilium. Quoniam datur locus poenitentiz ; hic Eligf ] Zute templum Dei. ) In atrio lfrae- hic enim fenfüs efl, ut patet ex fTe- Cs ef Joia lis, ubi congregari potuit populus, breo, & Greco, 1 in quo legimus, & 1 Vgl quod confirmant LXX. nam infra nsnc eft f;'we: Iraelxsüperbac, nimirum hanm fpes venia, ) Cüjus num. 6. ubi nos legimus : E$. furrexzt Q? AUE dgrt Efdras ante domum Dei,in aliquibus 3. Peojeciamus nntverías uxeret. ) Wifï QIS, Gracis eiï 2f exurgens Efa'ms ab atrio Dato libello repudii ; nam licet prohi- bita effent hujufmodi matrimonia, ) Hmfsz gempli $ ahoqm enim cum effet facer- non tamen ipío fa&o erant irrita. ïfd [À, dos inter veflibulum , & altare oraf- luntut en t fet juxta iUud Joel 2. 17. ;zzer vefr- 4. S$urge, ruum efl. decermeve, €5c.) bulum &5 altare. plorabunt.| facerdotes , Exhisapparet adminiftrationem Reip. Parce Do- dDent DLT snifri Dam;m, 6 dicent, tunc penes Efdra fuiffe, Pontifice, £05 mme ut apparet, qu: - cente. - 6 Nos pravaricati fumus) N elita 5. 4djuravir. ) jurejurando ob- l (Pefyy « Joquitur Sechenias non tam fuo, quam ftrinxit. 4u üþtm. b RE populi nomine, vel pratermiffus eft Secundum -verbum . boc. ) Ut fcilicet j t g in fine hujus capitis in catalogo eo- dimitterent uxorcs gentxles , ut fuafe- tum, qui duxerunt profanas uxores. tat Sechenias. ü ræ] C:ISIE Tb g C CABIU T X a D IT 6. Et furrexit Ffdras ante domüm Dei, & abiit ad cübicu- ( lum Johanan filii Eliafib, & ingreffus eft illuc, paném non co- H medit, & aquam nón bibit : lugebat enim trsmgreïïïonem €o- d elil rum, iul venerant de captivitate. Idl 7. Et miffa eft vox in Juda, & in Terufalem omnibus filiis transmigrationis, vt congregarentur 1 Jerufalem : fente. & & Et omms, qul non veneftit in tribus diebus juxta confi- 1 de lítzel lium : ']HCIDUH & feniorum, auferctur univería fubftantia 'orum, & ejus, & ipfe abjxuetvr de coetu transmigrationis. 9. Convenerunt igitur omnes viri Juda, & Benjamin in Je- m & d rufalem tribus diebus , ipfe eft menfis nonus, vigefimo die menfis: &CUXW us "& fedit omnis populus in platea domus Dei, tremen- tes pro peccato , & pluviis. t pæsl tn— Io. Et furremt Efdras facerdos, & dixit ad eos: Vos trans- greffi eftis, & eduxiftis uxores ahemgenas ut adderctls fuper ut projice delictum Ifrael ; j v 11. Et nunc date confefï' :onem Domino Deo patrum veftro- m Domini rum , & facite placitum ejus , & feparamlnl a popuhs terree , & e Á nis. um corn ab u*(orxbus alienig 12. Et refpondit univerfa multitudo; d1x1tque voce magna : ;cerdotuto, Juxta verbum tuum ad nos , fic fiat. 13. Verumtamen qu:a populus multus eft, & tempus pluv1æ, m v eroum lum C E 6. Hpte Dosoum Dez. )V ide dicta n.r. det fere noflro INovembri, Zachar. -/- Jobanan f'li; Elizfib.) Nel non erat cap. num. leglmus : quarta Y ! "m hie Eliafib Pontifex, fed ei fynoni- mmf f5 zonis, qui eH Caslez, P(Em*emïæ ? mus; nam Elixfib Pontificis filius di- Ia plafez damux Det.) Ín area ante l' ü[ötex e &us eft Jojada, ut habetur 2. Efd. 12. templum. 10. lol mL,U Vely quod probabilius eft, To- fecun- E; pluviis.) NNamforte tempus plu- 005 Dur amyum hanan, cujus hic mentio fit, vium tunc erat, & ipfi in platea fub do, aut tertio genitus fuit" Eliafib dio. Pontificis. io. Ur adderetis füper deliflum I/izte/.) "(:1; u "'( j 2. Miffa eff vox. ) Preconis fcilicet. Ut peccata populi au&tiora redderetis, mathmwæ? 8. Juxta confilom Principium.) No- Nifi detiàum lífraelis placeat intelli- luntatem , decretum , juffum, cui ad- ere idololatriam , qu& hoc peccato dita fuerat pena interminatio. LXX. cumulata fit. g:mtf" 1 habent, Pc/;ndum ]udzczn//z pnrmpzzm, lI. Cozfeffomem. ) Laudem ut ha- mauem & [enioru.. bent LXX. Deum enim ïaudant pec- 'fïe wü-*l " Auferetur univer[a fubflantia, Efc) cati deteftatione, fan&eque illius le- Miulé&etur bonis ommbus ; & mitta- gls Oobfervatione revocata. [Ie]wældo 07 tur in exilium. 13. Vebementer quizpe peccarvimus 15 Ibfe eff menf: 71022 145 ) Quem fermone iffo.) Late patet hoc pecca-» Ut fmäx& ?.! Hebrai Casleu appellant , & refpon- tum, & ad multos pertinet. - ül x Ww Bibicus Com. Menoch. Tom, Jif. 28 418 LIBRI. ESDR E & non fuftinemus ftare foris, & opus non eft diei unius vel M. E duorum ( vehementer quippe peccavimus in fermone ifto.) ipfe eft C 14. Conftituantur principes in univerfa multitudine: & t E omnes in civitatibus noftris, qui duxerunt uxores alienigenas, Thelem,. veniant in temporibus ftatutis, & cum his feniores per civita- s. E tem, & civitatem, & judices ejus, donec avertatur ira Dei & Baneg ?6. Et( nofm a nobis fuper peccato hoc. 15. Igitur Tonathan filius Azael, & Jaafia filius Thecue, fte- & Jerimot terunt fuper hoc, & Mefollam, & Sebetha1 Levites ddjuverunt ?. Et €osS : nmuth & 16. Feceruntque fic filii transmlgratlome Et abierunt 4j. Etd Efdras facerdos, & viri principes familiarum, in domos patrum 39 Et d fuorum, & omnes per nomina fua, & federunt in die primo $ul & menfis demml, ut queererent rem. 3 E 17. Et confüummati funt omnes viri, qui duxerant uxores Masfas ahemgenas, usque ad diem primam menfis primi. 3. Et d 1I8. Et inventi funt de filiis facerdotum , qui duxerant uxo- ifleon, res alienigenas. De filiis Jofue filius ]ofedgch & fratres ejus, $1. Ben Maafia, & Eliezer, & Jarib, & Godolia. 3j Ed I9. Et dederunt manus fuas, ut ejicerent uxores fuas, & pro deliéto fuo arietem de ovibus offerrent. 34. De f 20. Et de filiis Emmer, Hanani, & Zebedia. 3* Bane or. Et de filiis Harim, Maafia, & Elia, & Semeja, & ïeh1el 36. Vani & O2zias. 3. Math 22. Et de filiis Pheshur, Elioenai, Maafia, Ifmael, Nathanael, 3* RE !ozabed & Elafa. 23. Et 3y Ets; 14. Can/fztuantz«?*lþrma];e:, &c. ) Qui &us effet in familias, & quelibet fa- 4 FM de toto hoc negotio cognofcant, quod muilia in capita quod hic facer textus & fa&um eft,ut patet num.1 s.fequenti. 4l Enc dicit, £ ommes per momina fa. 42. Sellu Et omnes 12 ervitatibus naþns y 56 Ez federunt im die priso menfrs.) Pri- In Hebr. eft, & quicwzque 2 nrbibus mo die menfis decimi, adorfi funtin- 5 Deg noffris fuerit , qui duxerit uxores aliezi- vefligare, quinam effent, qui uxores od & Renas, weniat tempar;þm fhatutis , &5 alienigenas duxiffent. eum eis fim? finiores (izgularum urbium , 17. Confmmmaii funt ommes. ) O- 4 Omn *5 muliere £E5 ]ud:ces ezrum., donec avertamus iram mnium fumma collecta fuxt, qui du- f* ori$ Dez nafrz « mobis propter boc. xerant alienigenas. Ita vertit Vatablus. Ufque ad diem primam menfés prtm; ) 16. Abierust £2 domos patrug Itaque tres meníes tenuit ifta recenfio, fiorum.) Ut fine confufione familia- menfem fcilicet decimum , undeci- rum catalogus fcriberetur , omnes fe mum, & duodecimum. in familias fuis recipere juffi funt, 19. Deder&mt mamus. ) Confenf'e- quibus Efdras ipfe praivit exemplo runt, & promiferunt fe eje&uros. Vel J. Áue. Itaque umverfus populus diílin- fenfus eft, ejecerunt. præhr | Vlnca, GOmpl W häb t CAPU T II ^ ^ I9 :onius vel 23. Et de filiis Levitarum , Jozabed , & Semei, .& Celaja, n ifo.) iudine: & ipfe eft Calita, Phataja, Juda, & Eliezer. * .24. Et de cantoribus, Eliafib ; Et de janitoribus, Sellum, & ilienigenas 'Thelem, & Uri. " | per avita- 25. Et ex Ifrael, de fi ur i Del & Banea. liis Pharos,-R,emeja, & Jezia & Mel-cha, -26. Et de filiis /Elam ; Mathania, Zacharias, & Jehiel, & Abdi, l'ecue, fte- & Jerimoth, & Elia. 21. Et de filiis Zethua, | ;djus'erunt rimuth, & Zabad, & Aziza. Elioenai, Eliafib, Mathania, & Je- : t abjerunt 28. Et de filiis Bebai , Johanan, Hanania, Zabbai , Athalai. ffros patrum 29. Et de filiis Bani, Mofollam, & Melluch, & Adaja, Jafub, » die prirno & Saal, & Ramoth. 3o. Et de filiis Phahath, Moab, Edna, & Chalal, Bana rant UXores & Maafias, Mathanias, Befeleel, Bennui, & Manaffe. nias, 31. Et de filiis Herem, Eliezer, Jofue, Melchias, Semejas; xerant uxo» . Simeon, fratres ejUSy 32. Benjamin , Maloch, Samarias. 33. Et de filiis Hafom, Mathanai , Mathatha, Zabad, Eliphe- leth, Jermai , Manaffe , Semei. fes füas? & 34 De filiis Bani , Maaddi, Amram ; & Uel, 35 Baneas, & Badajas, Cheliau, " Jehiel, 36 Vania , Marimuth , & Eliafib, oU Mathanias, Mathanai, & Jafi, 38 Et Béni, & Bennui, Semei, IaNathf;a€ï€ 39 40 Et Salmias, & Nathan, & Adajas, & quælibet f* Et Mechnedebai , Sifai, Sarai, hic facer textió 41 Ez1el, & Selemiau , Semeria, m [ue 42 Sellum , Amaria, Jofeph. qntif ] Pit De filiis Nebo, Jehiel, Mathathias, Zabad, Zabina, Jeddty, ,Jori üntit- & ïä'e ], & Banaia. ] ïm, qu ; uiore 44. Omnes hi acceperant uxores alienigenas, & fuerunt ex eis mulieres, quae pepererant filios. d fof; qu ür serf ) jl lr 10: tf y i [ s Ee^ LIBER d. ) Confebfe' 25. Et ex l/rael.) Ex aliis tribubus 44. Fiios.) Hi etiam cum matri- ï;' [ 1 " Quro L prater Leviticam,de qua fola há&enus — bus ejeci, ut füpra indicatur. Vide eomplureshabebantuxoresalienigenas, num. ig. y v i 220 D x aghs Nece s, Et d que terribl LIBER. NEHEMI £, u dlli , Fiant QUI ET ESDRJESECUNDUS DICITUR. ^ otationem ! CAPUT PRIMUM. die, pro fil rum Hnel, ANebemias Artaxerxis pincerna , audita SFudeorum , qui a capti- peccavimas vitate refidui erant , affliCtione , flet , ac multis diebus jejunat, ?. Vanit ens, €» mifericorduam a Dee pqpuli peccata. confit tium, & ca pelens. lo tuo. ]frba Nehemiae filii Helchize. Et .fa&um eft in mehfe $. Meme Cum trangg Casleu , anno vigefimo, & ego eram in Sufis caftro. n V 2. Et venit Hanani unus de fratribus meis, ipfe , & 9. Etfi1 Taciatis ea viri Juda, & interrogavi eos de Judeeis, qui remanferant, & fupereránt de captivitate, & Jerufalem, Qregabo v & reli&i funt de Q0men met 4. Et dixerunt mihi: Qui remanferunt, captivitate ibi in provincia, in affli£tione magna funt, & in Io. Eti tübudine tu: opprobrio: & murus Jerufalem diffipatus eft, & portze ejus combufta funt igni. It. Obfe fem] tu,& 4. Cumque audiffem ver ba-'hujufc.emodi, fedi, & flevi, & coeli. Domen tuu; luxi diebus multis: jejun'abalþn, ,& oraþam ante faciem Dei lm qnte 5. E Erba Nehem:is. ) Id eft, liber, Et 7;ruj$dem. ) Et interrogavit de vel res gefte Nehemiz. Fuit ftatu urbis Jerufalem. x.V autem INehemias facerdos ex x 3. I» Provincia.) Yn Tudea, quam tribu Levi, & vivente Eliafib Ponti- provinciam vocat , quod in provin- Y i af fice Remp. adminiílravit , imiffus a Cig formam redaca effet a Perfis, dia, Q Rege Perfidis ,, ut etiam habemus fieut poft annos plurimos a Romanis: IMachab. r. 2o. tni(erieordian E di&a fupe- cum hoc tamen privilepio , ut duces, X* N[d'vfi'l Ip menfé Casleg.) Wid & gubernatores haberent de gente fua, LA Detpaur tiori lib. cap. 10. num. 9. ut de Zorobabel , Efdra, & Nehemia V Vd'n,if,:n, "o dnno 'vingmo. ) ,Rani Artaxerxis conftat. Í&eois Perfarum. Vettit ex H Wibqg lp Sufis.) Perfarum regia. n afflitlione . . . €8 opprobrio. ) Quïa ; Pecaat "n a vexabantur a circumjectis populis Sa- Pedit, Bu Unus de frazribus meis.) Ex tri- maritis, Arabibus, Ammonitis, Idu- Ti pete Atum bu mea Levitica. Viri ex 74d2.) . Ex Judea venientes, tebit. mais, Palaeflinis , ut ex cap. 4. pa- Afdflddfum i & ad tribum Juda pertinentes. Quiremanferant, 66 c.N ideturinterro- Murus Tera[zlem dzj&?patas eff.) Ab [ M"di/i; lrapfs, gaffe de flatu eorum , qui-variis tem- hofübus Hebrzorum, quos memo- ravimus. Umpt 1 funt poribus ex captivitate venerant Hiero- 4. Sedi.) Humi more lugent'ium. df-lf][ foïym;m ; & adhuc erant fuperttites. um C:AIP.U T H 227E $. Et dixi: *Qusefo, Domine Deus coeh fortis, magne, at- Deut: que terribilis, qui cuftodis pa&tum, & m1fer1c01 dlam cum his, 9. 4. LE qui te dli:gunt, & cuftodiunt mandata tua: ITUR 6. Fiantaures tuze aufcultantes, & oculi tui aperti, ut audias orationem fervi tuL, quam ego oro coram te hodie, no&te & die, pro filiis Ifrael fervis tuis: & confiteor pro peccads filio- rum lIírael, quibus pecaaverunt tibi: ego, & domus patris mex Ui a if peccawmus ; L 15 f£/d 1. Vanitate fedu&1 fumus ,. & non cuftodivimus mandatüm Da tuum, & ceeremonias , & judicia, quee praecepifti Moyfi famu- lo tuo. oft n menfe $. Memento verbi, quod mandafti Moyfi fervo tuo, dicens: Cum transgreffi fueutls ego difpergam vos in populos : Yfis caftro. eis, ipfe, & 9. Et fi revertamini ad me, & cuftodiatis przecepta mea, & faciatis ea : etiamfi abdu&i, fueut]s ad extrema cceli, inde con- anferant, & gregabo vos, & reducam in locum, quem elegi, ut habitaret nomen meum ibi. lii fünt de ro. Ft ipfi fervi tui, & populus tuus, quos redemifti in for- fint, & n titudine tua magna, & in manu tua vahda. ; por " eus II. Obfecro, Domme fit auris tua attendens ad oratlonem fervi tui, & ad eraaonem fervorum tuorum, qui volunt timere . & fleii, & nomen tuum, & dirige fervum tuum hodie, & da ei mifericor- em Dei a OE diam ante virum hunc: ego enim eram pincerna regis. '—""','— TntertoptVit t CAPUT yfuiat, qum UOd in Pr()'. ]il« $. Qui cuflodis patlum, t5 mifericor- Lardmes cch, polus Arcticus, & Ant- diazs. ) Ku1 padum , & promiílam ar&ticus. Italice diceremus, vi ricoz- elftt a Perf f mifericordiantituam exhibes dürro da us pa/o al altro. h.man Sa mOS 1 Rom&n;s 6. Pecceverunt. ) Ín Hebr & apud extrema e«cli interpretatur regionem LXX. peccavimas. ultimam, que videtur cceli extremi- " de gen efu2, 7. Vanitate fidudli fumus. ) Pagnmus tatem contmgere , g Neona vertit ex Hebreo , carruptzam corrzbtz Habitavet nomen meum ibi. ) Cultus fimss , peccatis corrupti.fumus , & meus. / vt QUI perditi. Frequenter autem in Scriptu- 10. Redemiffi.) Ex multls malis us popts ra peccatum vzzizas dicitur. eripiendo, & prafertim ex capuvxta- mmomns, [dt- Mandatum tuum. ) "Tua prgcepta, te Babylonica. ceremonias levis, &c. l1. Daei Mifericordiam.) Propltlus p a P* g. Mandaffi.) Pollicitus es. efto in eo , quod molior aggredl apud [ tf ) Cum tranfgre/B. fueritis , &c. ) Hac Regem. d fumpta funt ex Deuter. 1o. initio. 4dpte virum bunc.) Regem Perfarum. i,q os D6 9- ld extrtma eeli.) Quod Deuter. Piscerna.) Pocillator, qui pocula 80. 4. ad.- eardines cali. Sunt autem miniflrabat: gcgtm &26€ LIBRI IL ESD R /É CATUT .L Usque d ] Et plicut Aebemias impetratis a rege litteris venit Sterofolymam , &5 ad . D di murorum in[taurationem bortatur. ducesægl« in fudat: AGum eft autem in menfe Nifan, anno vigefimo Arta- n xerxis regis: & vinum erat ante eum, & levavi vinum, ) Btep ligu, u & dedi regi: & eram quafi languidus ante faciem ejus. 4. Dixitque mihi rex : Quare vultus tuus triftis ePc cum te tats, & d Juxa mani z&egrotum non videam ? non eft hoc fruftra,fed malum nefcio, quod in corde tuo eft. Et timui valde, ac nimis, Q Ft ve Qlis Te 3. Et dixi regi: Rex, in seeternum vive : quare non moe- reat vultus meus, quia civitas domus fepulchrorum patris mei equites 1. Eta deferta eft, & portae ejus combuftae funt igni ? 4. Et ait mihi rex: Pro qua re poftulas ? Et oravi Deum coeli, Anmmanite s. Et dixi ad regem : S1 videtur regi bonum, & fi placet fer- OIt0, qui II Ety vus tuus ante faciem tuam, ut mittas me in Judaeam, ad civi- tatem fepulchri patris mel, & gedificabo eam: ( pottas 6. Dixitque mihi rex, & regina, quae fedebat juxta eum: Cf u Usque Cetg (]UOd tan Prfit, Con N mm/ä Nifan. Qui Febrzis locus fepulchrorum , in quibus con- H " ! IS anni, Ex hoc diti funt majores mei. t Cp. F primus eft men duodeam Q3 autem loco patet menfes Regni Ar- 4- Pra qua re Paftzlds ? ) de pO- taxerxis non concurriffe cum menfi- flulas? quid fa&o opus eít? Ibi durem 0 bus anni [udaici; namante hunc men- Oravi Deum cel;.) 'Tacita prece, u£ mnmo tempu fem Nifan menfis Casleu , ut patet ex linguam meam dirigeret, & cor Re- HH& [j t H JUdam: fuperiori cap. num. r. pertinebat ad is flederet, ut poüulans méeis ac- £. d Mar eumdemiannum v1gefïmumArtaxerx1s. quiefceret. MMenfis Nifan, ut alibi di&um eft, re- $- Si placet. féruns tuus. ante faciem Ti utibi R fpondet partim;Martio, partim A pnh. IUA. Hoc eft, quod alia phrafi, T& Quam. Levavi vinums, 6t dedi Regz.) Ele- fed eodem fenfu frec*enter legxmus 7 7;7 LU fqä vatum poculum porrexi Regi. in Scriptura: $i ímvezi gratiam in ocu- 'II ad'ædæ n 2. Malum neféso quod.) Angot ali- IIS flit&. quis, & meror. d civitatem fepulcbri, & c.) Hac hed hofhbu« Cptus Wole a Timui valde,) Ne Rex mali aliquid iterata fepulchrorum mentio innuit QI Gf/hdfm füfpicaretur , verbi gratia , proditio- non Judzis modo, fed Perfis etiam nem, aut venenum, qu& cum quis commendabilem, & religiofam cen- 9s Volüpta animo verfat , fere etiam in vultu feri fepulchrorum curam. Ortq fl n fceleris emment nota. Praterea ne 6. Er Reginz.) lNon poteft certo Q.Vld, & S : lec votis meis fruftrarer, fi tempore im- affirmari hanc Reginam fuiffe Eflher; fi Atdtn portuno, & multis audientibus peti- eft tamen admodum probabile, pofi- liv tionem odxofam, & que publico no- to Affaerum Eftheris effe Artaxerxem Atem X Xen( dia oj xia videri poflet, expromerem. Longimanum. P Meg 3. Cruitas domus fepulchrorum patris Mifit me.) Confenfit in profe&m— Creu Ufmg li enti.) Civitas, qu& ell domus , five nem meam. — gT — Vnfone CAPIUT iM $53 Usque ad quod tempus erit iter tuum, & quando reverteris ? Et pl - acuit ante vultum regis, & mifit me: & conftitui ei tempus. m 7. Et dixi regi: Si regi videtur bonum, epiftolas det mihi ad d r uces regionis trans flumen, ut traducant me, donec veniam fimo Arte« in Judaeam : * : 8. Et epiftolam avl vinum, ad Afaph cu&vodem faltus regis, ut det mihi ligna, ut tegere poffim portas (1) turris domus, & muros civi- "U. eft, cum te tatis, & domum, quam ingreffus fuero. Et dedit mihi rex juxta manum Dei mei bonam mecum. lum nefcio, 9. Et veni ad duces regionis trans flumen , dedique eis epi- ftolas regis. Miferat autem rex mecum principes militum, & ',e ton m : equites. ] patris mel io. Et audierunt, Sanaballat Horonites, & Tobias fervus Ammanites: & contriftati funt afflidtione magna, quod veniffet Deum coli, j placet fer« homo, qui quareret profperitatem filiorum Ifrael. II. Et veni Jerufalem, & eram ibi tribus diebus: I2.Et m, d C (1) portas turris domus. I» edz. Sixz. Zegimr : portas templi, turris &c; juxta eum: Confii?ui ei tempus.) Certum fcili- Portas furris damus.) Videtur intel- Usque cet, quod tamen facer textus non ex- ligere domum regiam , qua erat juxta r-,-— prefit. Conítat quidem ex cap. s. templum, & a qua in templum erat p qubus t X4. & cap. 15.. 6. INehemiam annis aditus, quara olim Salomon edifica- duodecim manfiffe Hierofolymis, & verat. In Hebr&o eft $33 Zr25, 1) Qud po ibi ducem populi fuifle. Brevius o- que vox edem, palatium, templum- mnino termpus conftitutum fuifTe cre- ve fignificat. Aliqui intelligunt de di sdta pret, u dibile eff ; cum tamen jam abeffet, veftibulo templi, quod fpeciem tur- ep, & C0f e & res Judaicas bene gereret, ei a Re- ris habebat, cum altum eífet cubitos gina, & Mardochzo impetratum fue- centum, d& viginti. Sed templum us mes d rit, utibi Remp. pro Rege admini- hoc tempore inítauratione opus nom 7 ante fkc/)fin firaret, quamdiu Regi videretur. habebat, cum eífet non multo ante j ia p ab Edra reftitutum. 3. Trans fumes. ) Euphratem. Domum , quam angreffus. fuero. ) ]a nrer fegmt Traducant me,) Deducant fecurum, qua habitare voluero. gmfl n in o ne ab hoflibus Judaici nominis inter- Manum Dei.) Divinum favorem. «) ceptus male aceipiar. 10. Sanaballat , t$c.) Sanaballat, TÍs g. Cuffodem faltus Regis. ) Saltus Re- & 'lobias putantur fuiffe de prima- g n rüs Samaritanorum, iidemque fervi ; j pf m gis voluptati, venationique refervati fortafle in monte Libano, ex quo ideft, clientes, &beneficiarii Regum rehglofam v David,. & Salomon ligna petierunt Perfarum, qui odio profequebantur ad edificandum. In Graeco , & Hebr. udaos. Sanaballat dicitur Horo- n ? " carto failfe hühef ! faltus;hic vocatur Paradi/»s, conftat nites, quod regulus effet in IMoa- babl C,PO autem.ex Xenophontel. 1. Cyrope- bitide, cujus pars Horonaim, Ifa. 15 di» olim Medis, & Perfis in ufu fuif- $. Jerem. 49. 3. $. & 34. As* fe hujufmodi paradifos amplos , & 1I. Ecam ib) tribus dicbus. ) Quos circumfeptos ad voluptatem , & etiam quieti, ut fit, & falutationibus dedif- ad venationem. fe videtur. 224 LIBRI IL ESDR VE . 14. Et fürrexi no&e ego, & viri pauci mecum, & ton indi- 9. En« cum, & ver cavi cuiquam , quid Deus dediffet 1n corde meo , ut faeerem & sedificem in Jerufalem, & jumentum non erat mecum , nifi animal cui fedebam.. H 15 Audi Ammanites, 13. Et egreffus fum þer portam vallis no&e, & anfe fontem draconis, & ad portam ftercoris, & confiderabam murum Je- Ípexerunt,d quid COnIà rufalem diifipatum , & portas ejus confumptas Igni : 14. .Et tranfivi ad portam fontis, & ad aquseduttum regis; ?0 Et rel & non erat locus jumento , cui fedebam , ut tranfiret. ipfeos juv Tr0s: vOOlS ; Is. Et afcendi per torrentem no&te, & confiderabam mu- ) Tuíilem. tUum., & reverfus veni ad portam vallis, & redii. 16. Magiftratus autem nefciebant, quo abiiffem, aut quid ego facerem: Sed & Judaeis, & facerdotibüs, & optima:ibus, Pinjalen & magiftratibus, & reli loci nihil indicaveram. quis, qui faciebant upus Sejuu ;d— id .. 17. Et dixi eis: Vos noftis affii£tionem, in qua fumus quia LDT u Terufalem deferta eft, & portae ejus confumptee funt igni: ve- dotes nite, & czedifice ppro- fUtt eam, d u mus mqroSJeþufaïem',& non fimus ultra o þzium. ( Ed 18. Et cubitorum f 12. Hffzzæ;;em in Jerfslcm.) Id ef ftercorum valle, ante urbem, intet —— À quid boni ipfi urbi conferre ftatuiffem. portam fterquilinii , & portam fontis. Fortaffe. di&us efít fons Draconis a 38' Mdmm; l - Qumentum non erat mecum , Ge. ) So- AYOrem, lus ipfe equitabat, ceteri pedites erant; Dracone lapideo, ; vel &neo aquas eVOf Iria) M ne no&urnus equorum ftrepitus filen- mente. tio, & fecreto, quod quarebant, of- Porzam ffercoris.) VAlia urbis porta f ipiendum, ficeret, quam etiam ob caufam no- fpectans occidentem. J Auiierggg &em eleperat, & modicum comita- l14. Ad portam fontis.) Heac 6tiäm Cl d opys tum. Voluit etiam explorare muro- porta erat in latere occidentali urbis. pernt Vg 4qua dutkum Regis.) Qui aquas ex rum flatum per totum ambitum, ne ?0. S"moïlcm quid temere in magno negotio aggre- füperiori fonte Gihon in.Sion de- Sehe vt i deretur, & res totà prius ageretur, ducebat. Non erat locts jumemzo.)) Omnia enim. Eo' äd?/üfmuj,x quam illius fufcipiende confilium ad N 6f jyy ; adverfarios deferretur. ruderibus, & " ruinis -muroxïum eran's: * to ii l0s 13. Egreffus fum per portamy €&8$e.) impedita. Op$. Per torremtem.) Cedron, quiex mentg, hi ( Per veltigium portz, & femirutas pa- T* Cüpimus rietinas, qua antiquum nornen reti- 1 É parte Aquilonar verfüs meridiem de- d ædl &*Hd nebant. currebat, Nehemias vero abocciden« DIb u Porzam "vallis. ) Qu érat àd occi- tali lateré urbis v 3 TC L debat. erfüs ggui—lenaye: tele-* Dd fure lg dentem fita, & fic dicebatur a valle Ixent Z'ïloh " cadaverum , & Calvarie, cul proxi- 16. Mapifratu:.) "Regii' nimitum, ma fuit, & erat ad occidentem civi- 1. ) Me mox. qui fudai non erant; nani de Judais tatis. Vide Villalp. tom. 3. lib. 3. c. 6. dcey,ios ^ Ap;e fontez; Dracozis,) Qui ex eo- Reliquis , qui f'aciebant. opus.^) 0p—iH-4 dem Vilalp. ad radices Calvarii mon- cibus , & inferioris not M Ts f i lfraeitis. i * : m ( tis Ícaturiebat in ipfa cadaverum , five CAPUT IL«&EHI. 225 & non indi- 18. Et indicavi eis manum Dei mei, quod effet bena me- t facerem cum , & verba regis, quse locutus effet mihi, & ajo: Surgamus, & sdificemus. Et confortatae funt manus eorum in bono. animal; cui 19. Audierunt autem Sanaballat Horonites, & Tobias fervus nte fontem Ammanites, & Gofem Arabs, & fubfannaverunt nos, & de- fpexerunt, dixeruntque: Quae eft hzec res, quam facitis? num- m Je quid contra regem vos rebellatis ? 20. Et reddidi eis fermonem, dixique ad eos.: Deus coeli um TCfis, fet. ipfe nos juvat, & nos fervi ejus fumus: furgamus , & zedifice- mus: vobis autem non eft pars, & juftitia, & memoria 1n Je- rabam mu- rufalem. C APAUT,.HL », at quid ptimacibus, S'erujalem in muris , turribus , ac portis edificatur a Wriz'sg usque ad1 - qui bic recenjentur . r Y?T furrexit Eliafib facerdos magnus, & fratres ejus facer- imus ; qua. dotes, & aedificaverunt portam eregis : ipfi fan&tificave- ant igni: Y runt eam, & ftatuerunt valvas ejus, & usque ad turrim centum gltra 0p9Io- cubitorum fan&tificaverunt eam , usque ad turrim Hananeel. iM 2. Et s urbem, intet ortm fontis. 19. Mazsm Det, Gfc. ) Divinum Portam gregis.) Initium adificatio- s Draconis 1 favorem. nis fumptum *lb a porta orientali, n aquis e- Iz bogo.) A d bonnm opus alacriter qu& templo erat proxima, per quam, fufcipiendum. quia pecora inferebantur, ut abluta ;; urbis porà in probatica pifcina vicina inferrentur 19. Zudieruat autem; 6c.) Poftquam fcilicet ad opus manus admovere cce- in templum immolanda, porta gre-. j Hæc' äïia'm perunt Judai. gis appellata eft- sidentali u Santlificaverunt eam.) Id ef*ï, mun« u aquis & 20. Sermozem.) Gr&ce Aóyov, quod darunt a ruinis , perfecerunt, & in- bene Vertas, rationem. Er edifcemus.) LXX. ediffcatzmus. fignem reddiderunt ftru&ura praftan- tia. Íta. Vatabl. & lfidorus Clarius. Nonm efé pars , 6c.) Nullo eftis lo- Vel fenfus eft illam dedicaffe, &.pe- Y0mai m €o apud nos, nullo numero, nullo. culiat? aliqua benedi&ione fan&ificatTe. merito, nihil commune vobifcum ha- ebr, Centum:! cubitarum.) r1NIX "edron gitr bere cupimus, neque opem vellram mcba, id elt: centum, quam vocem ad edificandum requirimus, neque tanquam nomen proprium retinuc- , merilm u oblatam reciperemus. His copfen- runt Pagninus, & Vatablus, in quo- o poclt tanea funt, quz olim patribus eorum rum fententiam etiam incbhnat Em. p lonure dixerat Zorobabel 1. Effdr. 4. 43. Sa. Vide infra cap. 12. LXX. habent, j ruriy J«flitia. ) Meritum. QezIUum,. In Iiebrzo non eft vox egn n cubitorum. d ydgs I' Mcerdos segnus.) Pontifex , fum- Ufque ad turrim Hananecl.) Quæ erat Ogf ' mus facerdos. in angulo orienþtis,l & aquilonis.. r jl k fotung Bibl. cum Camj. Menocb. Tom. H z 26 LIBRI I ES 0 R /E . Kt ïlix'täï eum cedificaverunt viri Jerichc/)', & jude &eum 'eufalem. eedificavit Zachur filtus Amri. 1o. E jü 4. Portam autem pifcium aedificaverunt filii Afnaa, ipfi texe- runt eam, & ftatuerunt valvas ejus, & feras, & vet&tes: Et juxta domun fuz ! r Medi eos czedificavit Marimuth filius Urize, filii Accus: 4. Et juxta eum aedificavit Mofollam filius Barachize, filii & Hfb fil Mefezebel: & juxta eos cedificavit Sadoc filius Baana: 1. Kj 5. Et juxta €os cedificaverunt Thecueni : optimates autem Tedie patt eorum non fuppofuerunt colla fua in opere Domini fui. ! nE Apft adifi 6..Et portam veterem zedificaverunt Jojada filius Phafea, & Mofollam filius Befodia : ipfi texuerunt eam, & ftatuerunt val- vetes & m vas ejus, & feras, & ve&tes: 14 Etpo .7. Et juxta eos aedificaverunt Meltias Gabaonites, & Jadon princeps vi Meronathites, viri de Gabaon, & Mafpha, pro duce, qui erat vas ejus, & in regione trans flumen. It p 8. Et juxta eum 2&e dificavit Eziel filius Araja aurifex : & m a. —— juxta eum zedificavit Azanias filius pigmentarii: & dimiferunt 9... ïzm*a [7 9. Et Jemfalem usqqe ad murum plateae latioris. Jcitur Rapla nin, i 5o. Ef juxtz eum , ö'c.) In Hebrao ,. inoratianimi; honefliffimum enim eft CaVIt, [icet f hujufmodi facris operibus manus ad- & Greco elt, 44 masum ejus , qual movere. tererdert, Qu dicat: ubi manus ejus ^operabantur , igeret, aut opus finiebant , ibi fequentes in- 6. Portam "veterem.) Qus erat in Pïi?l:glp; 'UZ(C]' choabant. Aliivertunt, 441atzs ejws ; medio lateris Aquilonaris, ita dicta , VApija Prine quod veftigia ejus apparerent a tem- quod eodem relit. In explicanda au- udit vie jü tem murorum extru&ione ordine pro- pore Jebufeorum , & Melchifedechi. cedit INehemias, ex orientali latere 7. Pre duce , 6c.) Fortaffe Dux il- C6psdimidis .æ le pius in Judaos operis fuppeditabat dUlm urbe - per aquilonare ad osciduum , & me- impenfam. Vel feipfum INchemias ridianum progrediens, doncc redea- QUS m yy tur ad portam gregis, unde duitum intelligit, qui cum poteftate miffus AIUS i, eft initium. erat a Rege Perfarum , & populi fui UOS Vicos v Dux erat. Vi Jeriche. ) À turri Hananeel, 3. Auifex.) Vox llebraica mwyx *5 putt Vin & deinceps edificaverunt Jerichuntini, DN ea fortaífe de caufa, quod latus illud tforcph, fuforem , purificatorem , auri- , I6 Gor,s j civitatem eorum refpiceret. ficem, aut fabrum &rarium fignificat. Pigneniarii.) Pigwaentarii funt my- Zachur fflius 4mri,) Ufque ad por- Wiemis qr tam pifcium, ropolz, unguentarii , fepla fiarii , qui due lao 3j 3. Portamy autem Pifcium..) ln aqui- aromata e diverfis fpeciebus artificio- lonari urbis latere. Pifcium autem fe tmiícent. Dimifirunz geru[alem , &c. ) Signi- Ug dellderat H di&à eft , quod frequentius pifzes e ficat edificatores ex eo loco , in quo [4 lg mari Galilez per eam in urbern in- iE li. protet d zdifivavit£ Ananias , ufque ad extre- turte tendeb ferrentur, aut quod proxima effet foro mura platez latioris intermififfe zdi- pondlire Pi'f'cario. ficationem , quod ea parsítaret , & in- tuor » Vi g. Non füppafierunt caolla , &6c.) Me- u UEaB rito 'Thecueni notantur inertie, ftauratione non indigeret. fe adi m W yn GUEP:.U.T Ih. mA^ - d 7: : juxta euin. I Et juxta eum zdificavit Raphaja filius Hur, princeps vi ci ]erufalem. , Ipft texe- IO. Et juxta eum sedificavit Tedaja filius Haromaph contra ies: Etuxta domum fuam: & juxta eum sedificavit Hattus filius Hafebonize : .11. Mediam partem viei aedificavit Melchias filiu s Horem,, ha, filt & Hafub filius Phahath oab, & turrim furnorum. ana: 12. Et juxta eum &dificavit Sellum filius Alohes princeps nates autem mediee partis vici Jerufalem, ipfe, & filize ejus. ni füi. 13. Et portam vallis zedificavit Hanun, & habitatores Zanoe: s Phafen, & Apfi aedificaverunt eam, & ftatuerunt valvas ejus, & feras, & tuerunt Và» ve&tes, & mille cubitos in muro usque ad portam fterquilinii. I4. Et portam fterquilinii gedificavit Melchias filiusi echab,, es, & Judon princeps vici Bethacharam : ipfe aedificavit eam, & ftatuit val- vas ejus, & feras, & vectes. - ( jce, qui enit I5. Et portam fontis cedificavit Sellum filius Cholhoza, prin- Ff2 quifex : & Ceps : dimiferunt 9. Jwxta emm 4difcavit Raphasa. ) Dicitur Raphaias edificaffejuxta Ana- Turrim furnorum. ) Sic dicebatur, ' Ü E quod pluribus furnis, quibus panes / niam, quiz primus poít illum adifi- coquebantur , immineret. fimum «indi cavit, licet fatis amplum fpacium in- I2. Princepi medie partis vici 6$c.) tercederet , quod reparatione non in- jpus fanus d Vide di&a num. 9. di geret. Er fühe ejus. ) Que adificationem us ent i Princeps vwics Jferufalem. ) Dicitur etiam curabant pro parte virili ipfo Raphaia Princeps vici Jerufatem , five mafculina prole deflituto. ati $, j did, xrerent 2 infra num. 12. dimidii vici, ut eft in Hebrao , quia 13. Portam vall;s.) V .. dicta c. 2. n.15. Md chifedectt Sellum dicitur Prin- Habitatores | Zanoe.) INomen uybis sallt Duxi ceps dimidie partisejufdem vici. Erat in tribu juda.. autem urbs in-certas regiones divifa, s füp pa 100 Portags flevquilizzi.) CQmue erat in um quas etiam vicos vocant 3 quorum Occiduo. urbis latere ; quia vero ex (igte. mb unus dicebatur Jeru.falem. Porro fin- lhac porta civitatis fordes egerebantur, potC £ulos vicos centenis conftitifTz domi- inde illi nomen factum. & POPuh f bus putat Villalpandus, quarum fin- Pj Pertam faonris.) Sic dVtam a vi- Heraa T gule pluribus conítarent familiis. cino fonte Siloe. Erat porta hac in 10. Cosrra domum [ua;.) in eadem eodem latere occidentali urbis. ficatoreity ülï. Y Wrbis regione fitam : quod prudenter rium ü j Qu Pagi Mafpba. ) Wici Hierofolymi- fii funt fj a. INehemia difpofitum eít , ut quif- tani Mafpha appellati fortaíffe ab. al« yenta que tanto majori diligentia edificaret, titudine fbtus ; nam Mafpha fpecus epld üaf'ïlï'g qi «quanto magis fe fuaque in tuto col- lam fignificat. g iil locare defiderabat. Müizros pgfþz?:eæ Szloe. ) Hos muros2- Qiaüi- v 11. Mediam partem wici.) Signifi- teritios fuiffe putant & pifcina aquas '71;6') i qu cat bina muri fpatia , que intra duas refervatas ad rigandos hortosregios. xue turres tendebantur, dimidio vicg re- Gradus , quà defeendant, &c. ) Civis l, ! IU d i ? j i: fpondifíe, vico autem integro qua- tas enim David im edito erat Toco i gam T tuor: eaque a Melchia, & Hafub fuif- hoceft, inmonteSion, Horum gra- 45 Mreta fe &dificata una cum turri furngrum. duum mentio redit ïgfra Cap.12. n.36. " 22 LIBRIILESDRJE 2à, EE ceps 'päg"i Mafpha: ipfe zedificavit eam, & texit, & ftatuit val- vas ejus, & feras, & veCtes, & muros pifcinae Siloe in hortum bus Joró a, Dol al*)' regis, & usque ad gradus, qui defcendunt de civitate David. füam: & 1C. Poft eum aedificavit Nehemias filius Azboc, princeps nie contr dimidise partis vici Bethfur, usque contra fepulchrum David, & usque ad pifcinam, quae grandi opere conftru&ta eft, & 34 Pol fecundam usque ad domum fortium. 17. Poft eum cedificaverunt Levitze, Rehum filius Benni: angulom. a. Pha poft eum sedificavit Hafebias princeps dimidis partis vici Ceilae in vico fuo. üle domo ! qdaja Rs 19. Poft eum aedificaverunt fratres eorum, Bavai älius Ena- dad, prihceps dimidisze partis Ceilee. 26 Natl aquamm a 19. Et aedificavit juxta eum Azer filius TJefue princeps Maf- pha, menfuram fecundam , contra afcenfum firmiffimi anguli. 27. Pof 2o. Poft eum in monte aedificavit Baruch filius Zachai men- € tegione. furam fecundam, ab angulo usque ad portam domus Eliafib 28 Surl GoteS, Utl facerdotis magni. 21. Poft eum zedificavit Merimuth filius Urize filii Haccus, 29. Bof Q menfuram fecundam , a porta domus Eliafib , donec extende- retur domus Eliafib. 3. E potti oric z mesendi; 22. Ff x— 1 Vi 4 16. Nebhemias ffv Azä*oa:) Non eft 18. Fratres c-orüm.) Ex eadem tri» Ittirüm oj Vehemias au&or libri hujus, qui, ut bu Levi: tiblus volunt hábemius cap. 2. num. i. filius fuit 19. Primceps Malpha,) Dimidiz fci« derent H Helciz. licet partis ejus vici; nam alterius di* fnidime Princeps fuit Sellum , fupra — Qua grardi opere. confirutla eft.) Ab - ?g]l- Pgþl : Exzechia videlicet, ut ex 4. Reg. cap. num. 9. vide ibi dicta. 2 Mofy, 18. 17. & cap. 20. 20. intelligi poteft. M.r;*nfur:zm jh*ündr.m-.) Id eft , du- Domus fortiünm. ) Sip di&ta ; vel quod plam, fípacium fcilivet, quod inter L af ibi habitaffent fortes David ; vel quod tres turres tendebatur; torfüm. ha in ea Hierofolymitana juventus mili- A'cenfun. fermáfimi angnli,) Quem nat'&toria Sll( taribus éxercitationibus excóleretur, angulum confílituit Villalpandus in Türts nf ut fortes, & periti bellatores fierent ; medio muri meridiani, in eoque al- vel quod milites prafidiarii civitatis tifimam, ac munitifimam turrem 5 Qbtfim que qu& utramque muri partei colliparet, * De dp, David in ea flationem haberent. ts 17. Viei Ceile. ) Hic vicus, fivere- ac cultodiret, quam quidam putant " 777 t gio erat in monte Sion, & claudeba- àb Ozia conftru&tam 2. Paral. 26. 9. i tur muro civitatis a duobus princi- 20. lp mosté ) Siom pibus ejus Hafebia, & Bavai. Vidé- Menfuram fecundam. ) Duplam. Ój a]p. Porta dómus Eliafib. ) Porta non tmü(h tur hic vicus nornen habuiffe ab op- Clb &i pido Ceila, ad quod olim David fe urbis,fed domus Eliafib Pontificis. Mi fortirer éontra Philifiheos gefferat. Dozec 'extmdäremr.) Quantum exten- n debature VOab t (R'eg«o 255 1 Mnijs a " CAPU T II 22g SZ faatoit val- 22. Et poft eum edificaverunt facerdotes, viri de campeftri- e hortum bus Jordanis. Ytate David, 23. Poft eum zedificavit Benjamin, & Hafub contra domum C, princeps fuam : & poft eum aedificavit Azarias filius Maafize filii Ana- niz contra domum fuam. : rum David, ud eft, & 24. Poft eum zdificavit Bennuil fil ius Henadad menfuram fecundam, a domo Azarie usque ad flexuram, & usque ad |]ius Benni : angulum. r vici 25. Phalel filius Ozi contra flexuram, & turrim,quae eminet de domo regis excelfa, id eft, in atrio carceris: poft eum Pha- daja filius Pharos. l filius Ene 26. Nathinsei autem habitabant in Ophel usque contra portam dnceps Maf aquarum ad Orientem, & turrim , quee prominebat. fitri angult 27. Poft eum zedificaverunt Thecueni menfuram fecundam € regione,a turre magna, & eminente usque ad murum templi. achzi met- . us Eha ] 28. Surfum autem ad portam equorum adificaverunt facer-- dotes, unusquisque contra domum fuam. flii Haccuss uatn. 29. Poft eos eedificavit Sadoc filius Emmer contra domum i yec extendte 40. Et poft eum sedificavit Semajas filius Sechenice, cuftos portaàe orientalis. FÍí3s 41. Poft 9. H SECURUNSSIS /' a2. Vii de campefiyibus ford;z;z;s;.) rum videtur fic dida, quod NNathi- px eden tte Nimirum oriundi. Eiman. Sa, & Va- nazi per eam aquas ad ufum templi de- tablus voluntillic habitaffe, licetetiam ferrent. Dinicizfc haberent Hierofolymis domos. 27. Menfuram fecundaw.) Duplam. 23. Pofl eum,) Merimuth ante di- ^9. 44 porta equorum. ) Qu erat in x alterius t ume. Sellum j u latere orientali urbis, & fic diceba- 24. Men[uram /äcunddm.) Duplam. tur, quod per eam equi ad torrentem If di, ü U/que ad flexuram , €c. ) INama mons Cedron aquatum ducebantur. Sion in parte orientali curvitatem in- ag. portie orientals.) "Temphi. ! trorfüm habebat, ubi excavata erat 36. Sextus, ) Filiorum ; quinque agl yem natatoria Siloe, ad cujus formam etiam enim fratres fe majores habebat. jg ! murus infle&ebatur, donec in medio Contra gazophylacium [uum.)) Contra iiipi eoqu e d obtufum quemdam angulum efficeret. &dem, in qua fupelledilem, '& divi- j e$. De dome Regis.) Palatio Salo- tias fuasrcpofitashabebat. Pagninus, f m turP Qup monis. gaïe ) & Vatablus vertunt, e regieze eubical um p l ls atrio carceris. ) Quod in. turri illa fitum erat. ü;:»iunf'ci;. ) Vide dida ,num.k 8 parao 29 / *S. du Ophbel.) Vico fic appellato, $euta 'vendentium.ï)xVide dica 3. Portam aquarzm.) Qua recta refpi- Reg. 10. 15 lt ciebat medium regii palatii, inter- Portam judicialem.) Qu propin- rta 107 j) Pgntläcls jeca platea, quze platea porta aqua- qua erat templo, & porte gregis: fjb aM rum vocabatur, cujus inffía meminit eadem etiam videtur dida porta cu- d INehemiüas cap. 9. 16. V—Porta- aqua- ftodie infra cap I2 38. fortaffe fic ^ — 39 LIBRI,II. ESDSE S.JE rt. Poft eum zdificavit Hanania filius Selemize, & Hanun opptobriu filius Seleph fextus, menfuram fecundam: poft eum sedificavit terra apti Mofollam filius Barachiae, contra gazophylacium fuum. Pott $ N0 facie tja n eum zsedificavit Melchias filitís aurificis usque ad domum Na- thingeorum , & fcruta vendentium contra portam judicialem , 6.]taque & usque ad coenaculum anguli. ad partem 42. Et inter coenaculum anguli in porta gregis cedificave- randum. negotiatores. 7. Fb runä (1) aurifices, & Anbe, & GA P C fv muri jeruf Acl*verfzmtib/us Sanabal lat, €? Tobia cum ceteris gentibus, S'udei funt mimis. altera manu &dificant, altera gladium tenent , & INebemia contra 9. Etco illorum Jubjannationes , & infidias Deum orante , T€nt COn.t: $ opus perjititur. 9. Rt or turum die 1. T? A&um eft autem, cum a idiffet Sanaballat, quöd sedifica- remus murum, iratus eft valde: & motus nimis'gfub.fa:n-? 10. Dixi Umus nim navit Judaeos, » o. Et dixit coram fratribus fuis, & freqlienti-a Samaritano- 1t. Ed rum : Quid Judzei faciunt imbecilles? Num dimittent eos gen- Venimus - tes? Num facrificabunt, & complebunt in una die? Numquid HCH o sedificare poterunt lapides de acervis pulveris, qui combutti : n FB&; funt ? P JüXà eos, , O. Sed, & Tobias Ammanites proximus ejus, ait: JEdificent: fi afcenderit vulpes, tranfiliet murum eorum lapideum. nverte Tj $n 4. Audi Deus nofter , quia faCti fumus defpectui: co Cnem q l4 Ft p "m -(2) auriH;":es. I;fz edit. Sixt. legitur : artifices. Tatus i s appellata eft, quod ea clauderentur Jud&os, ideoque non defuturum tem- Nathinzi, & ad eam eorum jüdicia, pus ad opus inchoatum impedtendum. fmtribus 1 & fortaffis etiam aliorum exerceren- . AEdéficare poterunt lapides, 6c.) EXX tur; ea tamen extra urbem non duce- habent , /zzabunr lapides. In Hebrao bat. autem eft ; »usquid vivificabuut lapides 5' N(' [/ (37-; '31. Cenaculum angu!'i^) Locinomen. de acervuis pulveris , quum if exufti figt? ci!icetob]ivic o dimittent eos. gentes i Ut vide Martin. Delr T IU puni QN 22t. ?o- tom. 1. adagial. "perficere poffiat, quod ince- 3. Ammanites. ) /Ammonites—, tepere dicïtur, perant? v m]fm xm Nam fatrifeabunt! ) "Num offerent Vzulpes- zranfiliet marunz.) Widet [Ju- 7 E hoflias in dedicatione operis: daorum fabricam, quod humiles, & Tum d d €om»hlebunt im una die? ) Opus 3b- imbecilla futura fit. 5 L Vel 7'0'3')0(; "n "Ul folvent ad preítitutam diem 4. Audi Deus noffer ,€$c.) Verba Ne- mmihuS eni fenfus eít: aliquando tandem abfol- hemiz ad orationem converfi- Opu f"fgere Y vent? vel fignificat una die, id eft bre- In terra captzvitazis. 3 Regioge hac Càper $ vi tempore fabricam non abfolutures alienigenis 1uxbje€ta, ) oädu&,, : u APE OT: IN. 231 , & Tanun opprobrium fuper caput eorum, & da eos in defpeCtionem in n aedificavit terra captivitatis. fuum. Poft 5. Ne operias iniquitatem eorum, & peccatum eorum coram t domum Ne- facie tua non deleatur , quia irriferunt cedificantes. judicialem , 6. Itaque sedificavimus murum, & conjunximus totum usque ad partem dimidiam : & provocatum eft cor populi ad ope- s aedilicave- randum. 7. Fa&£tum eft autem, cum audiffet Sanaballat, & Tobias, & Arabes, & Ammanitae, & AZotii, quod obdué&ta effet cicatrix muri Jerufalem, & quod coepiffent interrupta concludi, irati tus, d funt nimis. hemia CLf U 8. Et congregati funt omnes pariter, ut venirent, & pugna- llít, rent con.ra Jerufalem, & molirentur infidias. 9. Et oravimus Deum noftrum murum die, ac noéte contra eos. ,& pofqimus cuftodes fuper yod eedifia- imis fabfan- Io. Dixit autem Judas : Debilitata eft fortitudo portantis, & humus nimia eft, & nos non poterimus zedificare murum. ammaritano- 11. Et dixerunt hoftes noftri: Nefciant, & ignorent, donec ont eos get- veniamus in medium eorum, & interficiamus eos, & ceffare faciamus opus. ? Numquic ü combutt I2 Fac&tum eft autem, venientibus Tudseis, qui habitabant Jüxta eos, & dicentibus nobis per decem vices ex omnibus lo- . Ediflænïï Cis) quibus vencrant ad nos, 13. Statui in loco poft murum per circuitum populum im leufm. j converte ordinem cum gladiis fuis, & lanceis, & arcubus. m I4. Et perfpexi, atque furrexi: & ajo ad optimates, & magi- / ftratus, & ad reliquam partem vulgi: Nolite timere a facie eo- jefuturum ter rum. Domini magni, & terribilis mementote, & pugnate pro üt fratribus veftris, filiis veftris, & filiabus veftris, & uxoribus ! ?mp edjenaum. '!f ^ d) [ veftris, & domibus velftris. '15. FaCctum jn Hebreo Tv p Japtatt Ne «cperias iniquitatem . eorum. ) rute inflauratie, & muri hiantes, rimas ; frdi f Scilicetobliviones quafi dicat: recor- agentes, & vetuftate fublapfi reparati. i fjk/ exu[: dare, feupuni; nam cum parcit Deus, Interruptaconcindi.) Fratlure obftrui, m. tegere dicitur. ut habent LXX. t5 . Cenjunximus totum ;ajil.::q ed par- lO. Judas.) Iudæi. mori tem dimidiam.) Kreximus totum mu- Debilitata eft fortitudo , Bc.) N erba / H [ ]tl rum ad aktitudinis deftinate medium. Todeorum in labore fatifcentium, ac i homie de bono exitu Praovocarum eff cor pnlvzz/i. , 6$c.) Ope- tium. prog'emodum defpgran— rantibus enim crefcit animus , cum jc) Versze opus furgere vident, & incrementum Humzus. ) Hebr. & LXX.polvis , cál- nvd f capere. cis fcilicet, & arenz. ge M ) Regio 7- Obdutia effet cicatréx.) Partes di- X2.. Decem vvices. ) Pluribus vicibus, 2j ) Ll LIBRIIL ESD RE 15. FaCtum eft autem, cum audiffent inimici noftri nuntia- tum effe nobis: diffipavit Deus confilium eorum. Et reverfi dougn fumus omnes ad muros , unusquisque ad opus fuum. 16. Et fa&tum eft a die illa, media pars juvenum eorum fa- Ciebat opus, & media parata erat ad bellum, & lancese, & fcu- LIM É verf ta, & arcus, & loric&e, & principes poft eos in omni domo Juda. & portantium onera, & imponen- », Etet 17. IEdificantium 1n muro, t fünt nit tium: una manu fua faciebat opus, & altera tenebat gladium. 18. Jdificantium enim unusquisque gladio erat accinétus comedamu. tenes. Et sdificabant, & clangebant buccina juxta me. . Bt et: nollras opr 19. Et dixi ad optimates, & ad magiftratus, & ad reliquam partem vulgi: Opus grande eft, &latum, & nos feparati fu- 4 Et at pis, dehus mus in muro procul alter ab altero. 20. In loco quocumque audieritis clangorem tubae, illuc $ t n concurrite ad nos: Deus nofter pugnabit pro nobis,. unt: & fi a21. Et nos ipfi faciamus opus: & media pars noftrum teneat Ius filios; moflris funt lanceas, ab afcenfu aurorae, donec egrediantur aftra. 22. In tempore quoque illo dixi populo: Unusquisque cum Doftros, & & Ftim puero fuo maneat in medio Jerufalem , & fint vobis vices per no€Ctem, & diem, ad operandum. Cundum ve 25. Ego autem, & fratres mei, & pueri mei, & cuftodes, qui T. Corit erant poft me, non deponebamus velttimenta noílra : unus- : Dagifera edpim? F quisque tantum nudaþamr ad baptismum. & Et dix N , & 2« Filit g i C*APUT patti in Decef 15. thïpaviz'* Deus con[ilium eorum. ) cet res tulidTet ,Uut öpus effet congre- vEndQïe EX'G d gari a d vim hoftium propulfandam. E OPFWmu Quod contra nos procedere non po- 225 Puero [uo. ) Filio, aut famulo. : S*'-Wmm, terat rete&is infidiis, quas ftruebant ,. ; x46. Eorum.) Hebr. meeorzm. LXX. cum jzvene fuo. -/* mefw. Princeibes poff eos im omni doso j'ml;:..) In medio Jerufalem. ) Intraipfam Te- h mäm R Vatablus vertit: &f Priecipes eramt poff rufalem. M pendi Sint mobi:wices , €6c. ) Noécte quid-em s' W[f GIJ'I omnem familiam Tuda , hortantes, ju- vt f bentes, animos addentes, & etiam, cum ad excubandum, ne hoftes adeffent im- xes ferebat, manus operi admoventes. provifi, die vero ad opus urgendum. & hi 23. Pofl me, ) Qui me fequebantur. TO myle & 17. Er alrera tentbat gladium.) Quod Usufquifsue.) Unus tantum exue- E quomodo intelligendum fit, ftatim fl'a?r explicatur: ZE4ifcamrtium enim uns[qui[- batur, reliqui veflimenta retinebant. & noffr 1 que cladio erat aecinctus renes. Ad baptifiaum. ) d luftrationes , & n u/*;m e putificationes juxta ritum Judaicum. L Cum C 18. Claegebant bucctna. ) Cum fcil'i- x a ( 33 fit qur CAPUT V - Et teverf m . In magna fame Nebemias divites avaros increpat , , ufürasque t eorum fa probibet, Jua indigentibus [ponte elargiens. icee, t f T fa&tus eft clamor populi, & uxorum ejus magnus, ad- 1 domo [uda verfus fratres fuos Judaeos. & imponet 2. Et erant, qui dicerent : Filii noftri, & filize noftrze mul- )at Qlad Tum. tve funt nimis: accipiamus pro pretio eorum frumentum & at accindtus comedamus, & vivamus. «ta me 3. Et erant qui dicerent: Agros nollros, & vmeas, & comos d reliquam noflras opponamus, & accipiamus frumentum in fame. 4. Et ali dïcebant Mutuo fumamus pecunias in tributa re- fepatati fi- gis, dehusque agros noftros, & vineas : tubæ, ! g Et nunc ficut carnes fratrum noflrorum, fic carnes noftrae : & ficut filii eorum, ita & filii noftri: ecce nos fubjuga- &ru teneat mm filios nof ros, & filias noftras in fervitutem, & de filiabus noftris funt famulae, nec habemus unde poflint redimi, & agros (ira uisque Qu noftros , & vineas nofiras alii poffident. 6. Et iratus fum nimis, cum audiffem clamorem eorum fe- jis vices pet cundum verba hsec : coftodes gt 7. Cogitavitque cor meum mecum : & increpavi optimates, & magiftratus, & dixi eis: Ufurasne finguli a fratribus veftris fira : 0005 exigius ? Et congregaw adverfum eos concionem magnam, .8& Et dixi eis: Nos, ut fcitis, redemimus fratres noftros Tu- daeos, F R atres [uos. Tudeos. ). Potentio- exigitis ? ) Contra quod lege cautum eft res, & ditiores. Deut.25.19.. mnjammbzsjmtmtm &c.. o. Filii nmofiei, £5c.) Licebat enim 4dverfum) eos concionem magnam.) CAPUT patri in. neceffitate filium, aut filiam Populi totius, ut coram tanta mul- / vendere fixod. 21.,7. titudine pudefadi , verbis, & exemplis , en'e copüfe 3. Opponamus.) Opp;gnowmuf INehemiz ab inccepto defiflerent ,. & 1 ndam : p 4« Sumanus. ) in Hebr. & LXX. egenis opem ferrent. famulo. fempfimus.. 8. Nos, ht [ciris, rede/fzmm, [ Ls tributa Regis. ) Vlt pecuniam pa- Id eft Zorobabd Ejfdras, N&hemus remus ad pendenda tributa Kegi &: venditi jueramt zuæt.äw ) Ab ïntrzlP[am] Id " $. Stcur carnes Ííratrum. no/fm "um iis, qui captlvos nos habebant. fc. ) Cum fimus ejufdym carnis ; hn-» Vendetis fratres veffsos.) Patri as- b m.nms, & humanitatis pa:tictpes., ta- p*etat.,, imo. graviori , quia illi vep-. l adefïent m ndum men male habemur ; Dec noftram ino- pus ge diderunt eos, qulbufcum nüllum vir " queb antur. piam fublevare eurant contribules, & culum commune babebant fm»mw exue tratxes noftri locupletiores. aut gam 25 vosautem fratres , LA v [5 Y 7. Ufürasze fmgsli a íratri^us weffri: tr JOQ ict «eltros venditis. r retmeba 13:6/. cum Com., Menaclz Tozz. III Go ? A 34 LIBRI IL ESDR E dæos,'quï venditi fuerant gentibus fecundum poffibilitatem 1;. D noftram : & vos igitur vendetis fratres veftros, & redimemus — | populuii, eos? Et filuerunt, nec invenerunt quid refponderent. , quotidiefu . 9. Dixique ad eos: Non eft bona res, quam facitis, quare popuum. non in timore Dei noftri ambulatis, ne exprobretur nobis a 1 Qui gentibus inimicis noftris? AE & omnes p :o. Et ego, & fratres mei, & pueri mei, commodavimus . Jud plurimis pecuniam , & frumentum: non repetamus in commu- & qu ven ne iftud, cdes alienum concedamus , quod debetur nobis, [ funt, in m rr. Reddite eis hodie agros fuos, & vineas fuas, & oliveta 10 Dara tes fex ele fua, & domos fuas: quin potius & centefimam pecunize, fru- menti, & vini, & olei, quam exigere foletis ab eis, date pro illis. diverfa, & I2. Et dixerunt : Reddemus, & ab eis nihil quaerenfus : fic- fmei non q que faciemus ut loqueris: Et voca * , X Men vi facerdotes , & adjurayi e0$, ut facerent juxta quod dixeram. | quefeci p 13. Infuper excuffi finum meum, & dixi : Sic excutiat Deus omnem virum, qui non compleverit verbum iftud de domo fua & de laboribus fuis: fic excu iatur, & vacuus fiat. Et dixit Sanabnlfat | univerfa multitudo. Amen. Et laudaverunt Deum. Fecit ( f ædzj ergo populus ficut erat dictum. 14. & die autem illa, qua prseceperat rex mihi, ut effem dux Ü in terra Juda, ab anno vigefimo usque ad annum trigefimum fecundum Artaxerxis regis, per annos duodecim , e:o, & fra- L. PA nedimus. tres mei annonas , quáe ducibus debebantur, non COoI j POPUISMU 15. Duces Goiïe 1O. Pzeri z. leris participeserant, quos noluitco- ml füici mei. ) Famuli, & dgme- ram univerfo populo confundere ob W* IMJrg Non repetamus 1n commant. ) Ornes reverentiam ordinis facerdotalis. communiter, & uno animo Ítatua- 13. Sftum meum.) E.xtremam veltlem, Wdtüor tepar at ? mus non repetere. , üt f'&&)e Evceutiat Deus.) Perfugam, egenums D Chreferu Cancädzzmu:..-) Remittamus. & extorrem reddat a patria. iVetlüs , « II. AéZd/te eis bodie agros fuos , &e. ) Vacuus frat. ) lnanis, & pauper. Quos habetis oppignoratos, ut nimi- 4Lmen.) Wiat. iüfimhobe i?läa/')u[ym- U rum nunc gratie detis , quod poftea Laudaverunt Deum. ) C'uod tam bo- legi & Jubilzo daturi eftis. nam,&piam mentem omnibus dediffet. [hno Re h Centefézmam, ) Reftituiteeis, aut di- 14. Ego, 65 fratres met.) Domeü;- mittite ufuram unius pro centum fin- ci mel. Ihtre 3. null lg gulis menfibus , id eft , du 'odecim fin- 44»nonas.) Stipendia, que dabantur b gulis annis. ad parandam annonam, & victum, quém fu. & |"Date cum fit equum , ut qui publico fer- Cmns ) 0m habeant. pro eis. ) "Concedite , uf: fibi vit, etiam ex pecunia publica vivat. PEF fe Jurit i 12. Dixerunt.) V. el pudore, vel metu Non comedimus, ) CQuod fecit INe- 7 d dudi, vel etiam ftudio publici boni. hemias mifericordia motus in popu- lOLuP ts [ Voc «vifacerdotes,) Qui ejufdem fce- lum egentem. L hj CAPU T5 Vi & VI :3 poffibiliotem ts. Duces autem primi, qui-fuerant ante me, gravaverunt Y redimemus populum, & acceperunt ab eisyin pàne; & vino, & pecunia, lerent. quotidie ficlos quadraginta: fed & miniftri eorum deprefferunt facitis, quare populum. Ego autem non feci ita, propter timorem Dei. 'etür nobis à 16. Quin potius in opere muri zedificavi, & agrum non emi, & omnes pueri mei congregati ad opus erant. mmodavimus 17. Judsei quoque, & magiftratus, centum quinquaginta viri, ]5 1 Commu- & q uj veniebant ad nos de gentibus, quse in circuitu noftro t nobis, funt, in. menfa mea erant. Ig. Parabatur autem mihi per dies fingulos bos unus, arie- 15, & oliveta ecunig, fru- tes fex ele&ti, exceptis volatilibus, & inter dies decem vina date pro illi diverfa, & alia multa tribuebam : infuper & annonas ducatus yerentus: üc—: mei non qusefivi : valde enim attenuatus erat populus. - ;, ( adjorant 19. Memento mei, Deus meus, in bonum, fecunduüm omnia, quz:e feci populo hgic. xcotiat Deus - hud de domo QG ADP.UT vl f Erdisi Sanaballat cum Jüciis Sfudeis ad feedus infidiofis litteris 'z"nvimfzs'a eum, Fedt ac fi edificationem impedire nitens , non terret , nec immutat bemie, completoque muro, timuerunt ut efem dux | eropofitum INe m trigefmum omnes fimitime gentes. At&tum eft autem, cum 'auditfet Sanaballat, & "Tobias, & cormedimus. M Goffem Arabs & cseteri inimici no ftri quod ædifi;aiï'em jj Du * Gg 3 ego . confandete 0 1$. Duadraginta ffc/os.) Siclus unus 17. ÉOwui venz;ebant ad mos de gänti&w.) quatuor regalibus Hifpanicis equiva- Legatos v ide AVM tur intelligere. fcerdotalis lebat, ut fzpe dictum eft. gtremam Yeleme 18. Jgter dies decem "wina drverfa.)) Depre[ferant populum. ) Vel exigen- Vatablus.ita vertit. lÀgtra decem . a. figm atfla- dofeverius, veltra&ando inhumanius. tem. dies excipiebam illos cum omni gene- p Tigurinahabet : tymnnidem éxXEeYCHEFAunÉ T & Pguper. r& wizt ad copisin. . Sanchez putat fen- ig populum. ,XX. Sixü | e£geix vovra fum effe : dabantur decem vinorum ; uod tam bo- Eiditio Regia g?f/f*:'ï'-f'ä'ccvj id efi , do- genera, fingula fingulis diebus, &de- ) * jus dl minati funt , imperiofe egerunt. cade dierum evoluta eadem vina re- omni 0 l- currebant in. orbem. . Alii exiftimant .X6.. In opere, muri edifcawi.) Cay. 3. nullus peeuliaris locus exprimitur, fententiam eífe , decimo quoque die qupantut queém fuis fumptibus edificaverit INe- data fuiffe vinaaffatim., cateris dutem fi; qilæ viduftty hemias, omnes tamen adificatores noveue diebus certa quadam menfura. 4my publ o f per fejuvit, & per fuos, Ainoua:t (114041223.) Héebreus habet, hbM' 91 Agrum mom eu. Non fuüm facus Panen ducis , vel panem dumcalem. INX. n Pub fedt Ne locuples ex pecunia publicainterverf2. appellant , ?azez extorffonis. qod moti smPow Pucri meiï) l'amiliares mei. 19. 4z bonum. ) Ut mihi benefacias, ^ ^ 36 LIBRI lL ESDRE ego murum, & non effet in ipfo refidua interrüptio ( usque tabedl f& in metlio ad tempus autem illud valvas non pofueram in portis.) 2. Miferunt Sanaballat, & Goflem ad me dicentes: Veni,& ut inerfi i E percutiamus foedus pariter in viculis in campo Ono. lpfi au- tem cogitabant, ut facerent mihi malum. egoingre 3. Mifi ergo ad eos nuntios, dicens: Opus grande ego facio, n E & non poffum defcendere: ne forte negligatur cum venero, ticinans ) fent eum. & defícendero ad vos. 15 Àd 4. Miferunt autem ad me fecundum verbum hoc per qua- tuor vices: & refpondi eis juxta fermouem priorem.. rem, &h $. Et mifit ad me Sanaballat juxta verbum prius quinta vice 1. Me puerum fuum , & epiftolam habebat in manu fuafcript-am hoc Opeta €0 modo: - prophetar 6. IN GENTIBUS auditum eft, & Goffem dixit, 'quodAtu, 1. Co X« Judaei cogitetis rebellare, & propterea eedifices murum, & E. qu levare te velis fuper eos regem : propter quam caufam 16. Fa 7. Et prophetas pofueris, qui praedicent de te in Jeru(alem, timerent dicentes: Rex in Judazea eft. Auditurus eft rex verba haec: Concidere idcirco nunc veni, ut ineamus confilium pariter. eliet opu; 8. Et mifi ad eos, dicens: Non eft fa&tum fecundum verba 17. 3e haec, quae tu loqueris :.de corde enim tuo tu componis heec. Ttole mit 9. Omnes enim hi terrebant nos, cogitantes, quod ceffarent manus noftre ab opere, & quiefíceremus. .Quam ob caufam lsennces aE » magis confortavi manus meas: Ts amans, ü Me- hemiom d IO. ;Et ingreffus fum domum Semaje filii Dalajee fil Y Domin; ;abee! yent N 2. JN mmpo» 022.) Quam planitiem aàn velint conjurare cum eo: an vero T&CO adid Adrichomius conffitui£ in tribu audire duntaxat, quid ille afferret pur- &tetus rl Beniamin ad Jordanem ; ut colligitur gationis ad hujufmodi calumniam, ut 4tidayiy ex cap. 11. fequenti num. 36. ubi di- haberent , quod poffent ad Regem citur, Va/Ls arrzficum. t eranf | fcribere de defecione , qu& vulgoja- djlm'habeb: Facerent mihi malum.) Occiderent, Gabatur. b ll * Itàque vel caperent. $. Non eft fatlum , t$7.) Falfa funt, confi lum 6. Goffen. ) Goffem Arabs , cujus qua ja&antur, & tute hec fingis. fupra fa&ta mentio num. 1. & alibi. 9. Ozzmes.) Sanaballat, & quicum- 0Qs erat t ls Hoc : Levare te vvelis [uper eos vegem. ) R(::- que cum illo in perniciem. ]gdæorum 96 Vano g gem facere, invadere regnum. confpiraverant. Püblem re; 7. Propletas po[ueris. ) Qui tibi fa- 10. degreffus fum dovmum Sesaja , ff c.) veant, & populum commoveaft , ut Eratpfeudopropheta, qui videtur fuif- te Regem faciat, vel admittat. fefacerdos de vice Delaie, que fuit Mitora quod füadeg Ineamus confilium pariter. ) Ambi- vigefima tertia 1. Paral. 24. 18-' do- r [mili guum relinquunt Ncehem$am , fi for- mique fu& fe continebat quafi vir fan- f;e).v-ellet rebellare contra Artaxerxem, )F!IM Gus, quietum, & redu&um vite ge. I yr t CAPUT VL 337 jptio (usque tabeel fecreto. Qui ait: "Trattemus nobifcum in domo Dei Yts.) in medio templi, & claudamus portas cedis, quia venturi funt, ts:Ven& l ut interficiant te, & no&te venturi funt ad occidendum te. n. lpfav- II. Et dixi: Num quisquam fimilis mei fugit? & quis ut ego ingredietur te mplum, & vivet? non ingrediar. de ego facio, 12. Et intellexi , dhiod Deus non mififfet eum, fed quafi va- h cüm venero, ticinans locutus e & Tobias, & Sanaballat condu'xif-i fent eum. ffet ad me, hoc per que 13. Accteperat enim pretium, ut terri:us facerem, & pecca- em rem, & haberent malum , quod exprobrarent mihi. ; quinta vice 14. Memento mei Domine, pro 'T'obia, & Sanaballat , juxta opera eorum talia: fed & Noadisee prophetae, & c&eterorum lfcriptam hoc prophetarum, qui terrebant me. LI gefimo quinto die menfís xit, quod t U 15. Completus eft autem murus v1 & es TDUTUTm. & Elul, quinquaginta duobus diebus. 16. Factum eft ergo cum audit/ent omnes inimici ncftri, ut caufam timerent univerfae gentes, quae erant in circuitu nofiro, & i ]erufalem, : verba haec: conciderent intra femetipíos, & f-cirentï, quod a Deo fa&um effet opus hoc.. nndum verbt 13. Sed & in diebus ill is, multae optimatum Iudæoxruxm epi- mponis hc íftolae mittebantur ad Tobiam, & a Tobia veniebant ad eos. yod cefrent 683 18. Multi qy ob camm nus amans. Hic ergo vorca:wit NNe- viver? ) Quis fimilis mei recipiet fe j Me- hemiam ad fe, quafi ei aliquid nomi- in templum, ut vitam tueatur? hige f ne Domini di&urus, ad quem fecreto 12. dutellex, €$c.) Vel naturali pru- 'tabee venit INehemias. — InsHebreo , & dentia, vel revelatione divina. Graco additur, qus erat clau[us, fe- Quaff "vaticinans. ) Prophetam fe um eo: an vero cretus fcilicet a vulgi confortio. fingens. ijlle aferret UP Claudamus portas «dis, €c. ) lrrita- 13. Peccarem. ) In honorem meum, i cilummam, Y £ati erant hoftium animi, urbs non- (fent 1d egtïm quem ut dux populi curare debeo. " dum habebat valvasin portis : proba- -14. Memenio mei Domine , €$c. ) Ut ; QU vulgoe bile itaque videri poterat periculum, fcilicet mihi reddas bonum pro malo; & confilium falutare ; nam templum quod machinati funt contra me. !fy fün locus erat tutus, & inflararcis muni- Noadis prkphe:e. ) Valfi prophetz, hr (r$. - tus. Hoc autem agebat Semajas , ut & aicrum, quos hofles x*xcitabant, allat;& iM udgoru hoc vano timore ehemiam contem4l contra me. jem ptibilem redderet apud fuos. ig: Mezfés E'ul. ) Quirefpondet par- IIL. ANwz ui[quam frmilis mes fugir ?) tim Auguílo noflro , g 94 Y Indecora e ( pzfrtim '$Se- fut f fupga. Principi ; itaque uod di- ptembri. quiY jdetur ut quod fuades, non faciam. ^46. Cogciceent intoa fOometipion ) jclatt's do citur ffmil;s mei , refpondet phrafi Ita- Corciderent animis. afal ?1 licg, s par mio. 170 Ort:-"c/fthm FW«-'.WU) Cum fivit fin Tobia fcederatorüm. pit qui vit£ 5* Quis uf t^ ingredictur t-empiu(n, & um 238 LIBRI IL.ESD.R r8. Multi enim erant in Judzea habentes juramentum e.jüs)ï &t fl quia gener erat Sechenice filii Area; & Johanan filius ejus ac- | grantiumn, q ceperat filiam Mofollam filii Barachise: ? 19. Sed & laudabant eum coram me, & verb a,nriea' miliäia' I reverfi funt tatem fuam. banvt ei, & prias m.ittebaþ epiftolas ; ut terreret me. . ,. Qui v Taonias, N CAPUT. VIL Nahum, B $ Fili P Per Nebemiam con[Ht uuntir. cuffodes in SFerulalem , deinde comeoo- cato populo recenjentur bi , qui primum a[cenderant SFerufalem., , Hli 1o. Fili ; una cum jumentis ipforum , danturque munera 1. Til ] E d ad opus &dificationis. Eccl. ! ocüngenti d O&qüam autem sedificatus eft murus, & po f U 1. Hiit; 49-.15.. IP ui VaIVas, & recenfui janitores, & cantores, & Levitas : L. Hili/ . 4. Preecepi Hanani fratri meo, & Hananice principi domus 14. Filii! de Jerafalem (ipfe enim quafi vir verax, & timens Deum plus 1f- Filij c&teris videbatur ) 1é. Filii 3. Etdixieis: Non aperiantur portxe Jerufalem usque ad 1. Filii, calorem fo!'is. Cum j4e adhuc affitterent, claufze portee funt, 19. Fili. & oppilatee : & pofui cuftodes de habitatoribus TJerufalem, fin- 19. Filii f gulos per vices fuas, & unumquemque contra domum fuam. 10 Filij, 4. Civitas auteim erat la:a nimis, & grandis, & populus par- 21 Filii , vus in medio ejus, & non erant domus zedificatze. 22, Filii] $. Deus autem dedi: in corde meo, & congrezavi optimates, ^ Filii] & magiftratus, & vulgus, ut recenferem eos: & inven! librum 24. il ] cenfus eorum, qui afc ft fcri- Pzïde?ant primim, &,inventum e 3 Pl Egum in eo. 6.* 1(ti Y Fili 18. furamentum ejus. ) Foedus cum — PaLzrii, ut vertit Pagninus. &Et hec 22 Viri ipfo. eft domus, pro qua nomina&im vide- en eft vi- 28. Vi Gezer erat Sechbenise.) Nom tur egiffe Nehemias apud Artaxerxem lJ 29.. Viri rialicuius Tud&i potentis, & magne cap. - num. 8. d auctoritatis. 3. Cumque adhuc 4,7;76;5;2! x . &pinta tr. Mofoilam. ) Ciui numeratur inter Vult INehemiss ipfis-prafentibus clau- ædïac.atorgs Cap. 3. 4- di portas, & diligenter obferari. x Ezenfui.) Conflitui, Oppilata.) LXX.kdïxerunt couvisSu- ( duteng. I.R 2. Hasani.) Hic videtur ille cav , claudantur adatlis euneis , quos i Mif!n ? idem, qui füpra cap. r. n. ?. memora- Graeci 72572*, vocant. VIEmias vf tur veniffead Nehemiam in Perfidem. 9. Dens autem dedit zz. corde smeo, ) Hanac mihi mentem injecit. PIttm rex t Principi domas.) '"Figurina vertit, Va- Qu habetu[ ] 1b Principi arcis. Hierofolym:tana. Joveni librums cenfms. ) Cat;alogüm eehs t ien ; tablus ,: Pa/at;i Regis, L'XX. retinue- eorum, qui ex captivitatereverfifue- i Ronmjt runt ETebream vocem HaZra, ideft; lt m i rant in ]axdæamn - lt t CAPUT Vi.ï. 539 entm eus, (ivs ejus ac- — 6.*1fti filii provinciae, qui afcendäi*üqt de captivitate mi- ,Efd. grantium, quos tranftulerat Nabuchodonofor rex Babylonis, & «. 1. niea nuntie. reverfi funt Tri tatem fuam.- Jerufalenï, & in Judseam, unusquisque in ciþvi-— ; N 7. Qui venerunt cum Zorobabel, Jofue, Nehemias, Azarias, Raamias, Nahamani, Mardocheeus, Belfam, Mefp harat, Begoai, Nahum; Baana. Numerus virorum populi Ifrael : dide t .8. Filii Pharos, duo millia centum feptuaginta duo: 9. Filii Saphatia, trecenti feptuaginta duo : 10. Filii Area, fexcenti quinquaginta duo: eï;f'z;þztem., Ir. Fili Phahathmoab filioru x ocCungenti decem , & o€to. m Jofue, &' Joab ; dgp ';nmaa - I2- W valvas.7 & Fili £lam , mille (1) ducenti quinquaginta quatuor : I3. Filii Zethua, o&tingenti quadragintaquinque: 'ncipi Qdomus 14. Filii Zachai ; feptingenti fexaginta : Deum p i1j. Filii Bannui , fexcenti quadraginta o&o : 16. Filii Bebai, fexcenti viginti o£to: n usque od 17. Filii Azgad, duo millia trecenti viginti duo; 15. ortze fot, Filii Adonicam, fexcenti fexaginta feptem : afalem, fit- Filii Beguai , duo millia fexaginta feptem: 2Q. 19- mom fuatt Filii Adin, fexcenti quinquagintaquinque: 21I- Filii Ater, filii Hezecice , nonaginta o€to : opulus pat* 22 Filii Hafem, trecenti viginti oCto : i optintes 25- Filii Befai , trecenti vigintiquatuor: 24: Filii Hareph, centum duodecim : ren: librut g eft ftt* 25* Filii Gabaon, nonagin:aquinque: 26. Filii Bethlehem, & Netupha, centum o€toginta o€to. 6T T. Viri Anathoth ) centum viginti oCto. |jQus. L t 'm 28. Viri Bethazmoth ; quadraginta duo. pminakim Yi h 31 yd Artaxerem 2 Viri Cariathiarim, Cep ira, & Beroth, feptiing'enti qua- draginta tres. f,'/?z fjïlt ] Efi) J 3o.Viri afe pribus cat (1) ducenti. Zz edzz. Sixr. legirät;-: oGingenti. [ Obfemn,' ; ygi unt)w €. Ifi flii Provincie , €6£c. ) Videtur qui hic habetur ex alio quopiam ligi;o : M)lfif j qüOS Nehemias ufque ad numerum feptua- defcriptus eft, quam ex libro Efdre, efimum recitare eumdem catalogum, qui liber nunc non extat, qug videtur fententia Vatabli ; & Emanuelis Sa. f, corde n ) qui habetur lib. 1. Efdre cap. ». Con- ferens tamen inter fe hos cataloeos, Alii putant catalogum primo Babylo- eciïwwgum nonnullum inter eos difcrimen depre- ne defcriptum , deinde in Tudaa reco- .atelrevöfüfL ( hendet. Caufam diverfitatis non eft gnitum cum aliqua mutatione, quz facile reperire. qutaiïe catalogus , per itineris longitudinem contigifIet, 4o LIBRI IL. E $D R /£ 20 Viri Rama, & Géba, fexcenti viginti unus. - . Fili 53I Viri Machma$, centum vigintiduo. ginta Quo. * 32 Viri Bethel, & Hai centum vigintitres. 6 Ed 33 Viri Nebo alterius, quinquagintaduo. lais qui a& 34 Viri /£lam alterius, mille ducenti quinquagintaquatuor catus eft n 35 Filii Harem, treceriti viginti. x e 64 H c 46 Filii Jericho trecenti quadragintaqui *nqu;e,, nemnt: & 31 Filii Lod , Hadid, & Ono, feptingenti vigintiunus. ór. Dixi 38 Filii Senaa, tria millia nongenti triginta. fantlorum, 39 Sacerdotes : Filii Idaj a in domo ]efug; nongenti feptua- 66. 0mn ginta tres. (1)trecent; 4o . Fili Emmer, mille quinquagintaduo. A Filii Pháshur, miille ducenti quadraginta feptem.- Ia ttécenti 67- AbSq 42 . Filii Arem, mille decem & feptem. Leïitæ ; €65, dücen 43 Filii Jofue, & Cedmihel filiorum 0. Equi 44. Oduizx,feptuagintaquatuor. Cantores: * cent quad 45 Filii Afaph, centum quadraginta oct O. 6 anitores : Filii Sellum, filii Ater, filii Telmon, filii 6. m Ril fepti Accub, filii Hatita, filii Sobai, centum triginta o&to. "0. Noni 47. Nathinzei : filii Soha, filii Hafupha, filii Tebbaoth, Dpl']S. Athl 48. Filii Ceros, filii Siaa ,. filii Phadon, piialas quin Hagaba , filii Selma 1. ülii Lebana , filii n. Rt d 49. Filii Hanan, filii Geddel, filii Gaher, - so. Filii Raaja, filii Rafin, filii Necoda, QPel'*iS) aür Tuià dute sr. Filii Gezem, filii Aza, filii Phafea, D. Et Q 25. Filii Befai, filii Munim, filii Nephuffim, tili, & 2 35. Filii Bacbuc, filii Hacupha , filii Harhur, lexapinh f $4. Filii Besloth, filii Mahida , filii Harfa, 35. Filii Bercos, filii Sifara, filii Thema , 73 bj $6. Filii Naafia, filii Hatipha, * Cantores . Filii fervorum Salomonis, filii Sothai, filii Sophereth, Wf Civilti z9. Filii Pharida, filii Tahala, filii Darcon , filii Teddel, 5 Filii Saphatia, fili Hatil, filii Phocher reth ; qui erat or- tü-s ex Sabaim , filio Amon. ( tecenti 65. Omnes Nathinzei, & filii fervorum Salomonis, trec*egt.iv nonagintaduo. * . afi cencïärun:t de ThelImela ; 'Thelhar- tulenmt 70 Dfdfr;, 61. Hi (uat autem , qui auratmmg fa. Cherub, Addon, & Emmer: & non potuerunt indicare 4 lnrm d l effent. domum patrum fuorum: & femengfuum, utrum ex lirae éa. Filii LE dl'n eemb i 8 C, - CUAPUT VM 24 62. Filii Dalaja, filii Tobia, filii Necoda , fexcenti quadra- ginta duo. 63. Et de facerdotibus, filii Habia, filii Accos, filii Berzel- lai, qui accepit de filiabus Berzellai Galaadi intaquatuor. catus eft nomine eorum. tis uxo;'em ; & vo- 64. Hi quaefierunt fcripturam fuam in cenfu, & nonvinve- nerunt: & eje&ti funt de facerdotio. tiumus. 65. Dixitque Atherfatha eis, ut non manducarent de San&is fanttorum, donec ftaret facerdos do&tus, & eruditus. enti feptu- 66. Omnis multitudo quafi vir unus, quadragintaduq millia (1) trecenti fexaginta, 67. Absque fervis, & ancillis eovrum, qui erant feptem mil- tem, lia trecenti triginta feptem, & inter eos - ces , ducenti quadraginta quinque. cantores, & cantatrig 68. Eq ui eorum, feptingenti triginta fex: muli eorum, du- * centi quadragintaquinque. 69. Cameli ecrum, quadringenti triginta quinque, afini fex b]mon, filii millia feptingenti vigi nti. lo. To. Nonnulli autem de principibus familiarum dederunt in :bbaoth7 , opus. Atherfatha dedit in thefaurum auri drachmas mille, obana, TLl phialas quinquaginta , tunicas facerdotales quingentas triginta. 71. Et de principibus familiarum dederunt in thefaurum operis, auri drachmas viginti millia, & argenti mnas duo millia ducentas. st quod dedit reliquus populus, auri drachmas viginti millia, & ar genti mnas duo millia, & tunicas facerdotales fexaginta feptem. 73. Habitaverunt autem facerdotes, & Levitae, & janitores, & cantores, & reli j—. quum vulgus, & Nathinæij.& omnis Ifrael ir? civitatibus fuis. gppherel eddel; of CAPUT (1) trecenti. Iz ed;7. Si?ct. legeeer ; Íexcenti. o. Dederznt ig apuis) Munera öb- P&ialas.) Quid fint phiale diximus: tulerunt ad promovendum opus in- füpra r. Efdr. 1. he hat ftaurationis Jerufalem. 71. 4duri drqcäm;zsg) Drachma una dici 4ither[zthba. ) Sic Chaldaice diceba- auri, efl uni aureo noflrati zquiva- pm tur Nehemias. Sic enim appellatur lens. n* j eiïent 1, EKdr. 2. 63.. & alibi. Maa:.) Vide di&a z, Efdra 2 D Dibl. eum. Com. Mtzoch. Ton. Il Hh ? 4 2 VLIB.-RI H. ESDRJ,EV ^ 6 Rb CAPUT VII. dit omtis EHras diflintia pop ulo «erba Legis recitat , fatto per Levitas curvati füt lum Nebemias confolatur , allatisque ", Porrt ilentio , €? contriflatum popu diebus feflum tabernaculorum ; Qdi, Mat - frondibus celebrant [eptem vitze filent legente fingulis dieb us Eldra in Libro pulus aute Legis. $. t le T venerat menfis feptimus: filii autem Tfrael erantkin ci- intelligend *E vitatibus fuis : Congregatusque e ft omnis populus quafi . Dixit & dixe- faceidos & vir unus , ad plateam; q uae eft ante portam aquarum: runt Efdrse fcribae , ut a fferret librum legis Moyfi, quam pra- Dies fan&t lite flere. ] ceperat Dominus Ifraeli. erdos legem coram multitudine 10. Et ( 2. Attulit ergo Efdras fac virorum, & mulierum, cun&t isque, qui pote;*ant intelligere, & niittite | dies Domi, in die prima menfis feptimi. mini eft f 4. Et legit in eo aperte in p latea, qusae erat ante portam ad me diam diem, in confpe&u vi- 1. Ley: aquarum., de mane usque rorum, & mulierum, & fapientium : & aures omnis populi icentes: ' erant ereCtse ad librum. 1. Abii adum ligneum, quem 4. Stetit autem Efdras fcriba fuper gr - & tutteret fteterunt juxta eu m , Mathathias , & fecerat ad loquendum : & fia, ad dexteram Tant AVETba , Semeja, & Ania, & Uria, & Helcia, & Maa & ad finiftram Ph adaja, Mifael, & Mel chia, & Hafum, (3) DSO m :e,ïus : & Hasba dana, Zacharia, & Mofollam. 6 Beseii omni populo: fuper uni- €X. Ontept; 2 g. Et aperuit Efdras librum coram & cum aperuiffet eum , verfum quippe populum eminebat:, Previti i MLLITTT ftetit omnis populus. Dümini , o Et N0b um i Blegriun, P2À L efis feptimus.) d eft, primus locis legiffe, ac prafertim quedam * &i fipra 1.1M dies 'Tifri , qui fere Septem- xacipua felegiffe ex Levitico , Exo- ^ie] do, ac potiffimum Deuteronomio. Thitüm I qi bri noftro refpondet. Szzpie;ztium.) Hebr. zetellzgeztzums. W um ildS Pla Porzam aquarum. ) De qua fupra di- &um eít cap. 3. num. 26. LXX ipj'ï zntelligentes , quaü di« 9 l'lï t'rlm- 4 Libram legis Moyff.) Pentateuchum. cat: poterant per &tatem intelligere, lone V Ide Q 2. In: die prima menfes. ) Qui dies uc legebantur. Vide dicta fupra lib. $ üüm: ( 1. Efdrz cap. 8. num. 16. D*WN feftus erat Hebreis, & vocabulo Grz- Su 5 ggeftum. Q f co Neomenia dicitur. VideNum. 28. 4- Gradum. ) Dum, , ir. € Riberam de Templo lib. ;. . Seetit opimis populus.?) Affurrexit €ap. ^O in reverentiz fignum, Vide cap. fe- Uiclfo quenti num. 3- letin RUT f : 3. Legit im eo. ) Probabile eft variis W ] C0 CAPUT.VHERL 243 6. Et benedixit Efdras Domino (1) Deo magno: & refpon- dit omnis populus: Amen , Amen: elevans manus fuas, & in- per Leitts curvati fünt, & adoraverunt Deum proni in terram. ELAT 7. Porro Jofue, & Bani, & Serebia, Jamin, Accub, Septhai, TIUTR Odia, Maafia, Celita, Azarias, Jozabed , Hanan , Phalaja, Le- vitze filentium faciebant in populo ad audiendam legem: po- pulus autem ftabat in gradu fuo. $. Et legerunt in Libro legis Dei diftin&e, & aperte ad erantuin ci: intelligendum : & intellexerunt, cum legeretur. ypulüs quali 9. Dixit autem Nehemias (ipfe eft Atherfatha) & Efdras jm: & dixe- facerdos & fcriba, & Levitee interpretantes univerfo populo: quam pre Dies fanétificatus eft Domino Deo noflro, nolite lugere, & no- lite lere. Flebat enim omnis populus, cum audiret verba legis. multitudite i0. Et dixit eis: lte, comedite pinguia, & bibite mulfum, & mittite partes his, qui non praeparaverunt fibi: quia fanctus jatelligere, dies Domini eft: & nolite contr 2 mini eft fortitudo. noftra. iftari: gaudium- etenim Do- nte porum ir. Levitee autem filentium faciebant in ommi populo, onfpedu Vi dicentes: 'Tac c c t mois popvd e,.quia dies fan&tus eft, & nolite dolere. 12. Abiit itaque omnis populus, ut comederet, & biberet, & mitteret partes, & faceret loetitiam magnam: quia intellexe- Lathathias» i rant verba,qu: z ae dgcuerat eos. Hh25 d dexcram ;3. Et (1) Deo magno. I ediz. Sixz. legitur; Deo voce magna. r Hafut 6. Bezedixi Efdras, 556) Fortaffe intentatas minas divine legis viola- , fupet u ex concepta aliqua formula le&ioni toribus fuo tempore impletas eífe. premitti folita. 10. Mzlíuz.) Vinum dulce, quale eft vuiliot Uil Adoravernnt Deum , Gc. ) Se divino melle mixtum. H«br. &L XX. Zuczz. numini, d& ejus legi, quam Ie&uri Mittite partes , 65c.) Partes ciborum ó E erant, fubmittentes. difiribuite pauperibus, qui fibi pro- 7. Gentium faeiebant i populo.) Vi- pter inopiam parare non potuerunt. de dida fupra l 1. E(drg cap. 9. n« 16. Forzitudo nofira.) N el uthabent LX X. fertim quædä 8. Intellexerunt , cum legeretur.) iNi- Q«om;am Dominus efl vobur mofirum , LCUUCO n mirum fi quid occurrebat. obfcutius , qui vires nobis fufficiet ,-ut in pofte- er Om id Efdras planum £faciebat. | centil rum diligentius legem ejus fervere- mus. Gaudentes in. Domino alà- rlïi*.) (, di 9. daterpretantes. ) Pro officii fui ra- yta i 1 tione. Vide di&a lib. 1, Efdra cap. i cres erimus , & fortes ad opera no- yelligeler 9.nuüm: I6. fira perficienda. ia lib " fup&ä Dies fantlifcatus.) Feftus, quia INeo- 1t. Taeete. ) Sonoro enim fletu ob- ! menia , five Calende. Vide di&a ftrepebant. (1 num. 3. I2. Qwia imkellexerant "wevba, Uc.) i ftur " yrenit Nolite lugere. ) Dies enim £efli ad inflituti funt. Nimirum quam bonus effet Dominus ;.ïu:-vi " fe laetitiam Lugebant, iis, qui toto corde convertuntur Lad. ipfum. qupd ex ledione libri coguofcerent 244 LIBRIIL ESDR .E . Et in die fecundo congregati funt principes familiarum univerfi populi, facerdotes, & Levitee, ad Efdram fcribam, ut interpretaretur eis verba Legis. Pufuus i 14. Et invenerunt fcriptum 1n Lege, proecepitfe Dominum in manu Moyfi, ut habitent filii Ifrael in tabernaculis, in die Lujte [f folemni, menfe feptimo : [ rs. Et ut preedicent, & divulgent vocem in univerfis ur- bibus fuis, & in Jerufalem, dicentes: Egredimini in montem, N die & afferte frondes olivce, & frondes ligni pucherrimi, frondes 1 filiiT myrti, & ramos palmarum, & frondes ligni nemorofi, ut fiant & Etfg tabernacula, ficut fcriptum eft. igena : d 16. Et egreffus eft populus, & attulerunt. Feceruntque 'ates patru fibi tabernacula unusquisque in domate fuo, & in atriis fuis, ? Rtec & in atriis domus Dei , & 1n platea portee aquarum, & in pla- Legis Dor tea portae Ephraim. : adoraba 17. Fecit ergo univerfa Ecclefia eorum, qui redierant de . 4 Sütre captivitate, tabernacula, & habitaverunt in tabernaculis: non Bini, & ( enim fecerant a diebus Jofue filii Nun taliter filii Ifrael usque fani: & d] ad diem illum. Et fuit laetitia magna nimis. r. Pt dj 18. Legit autem in Libro legis Dei per dies fingulos, a fia, Sereh die primo usque ad diem noviffimum, & fecerunt folemni- Omino ]) tatem feptem diebus, & in die o€tavo collectam juxta ritum. Uant g0min x— * E Me aun, li CAPUT bernam um ? fejumyn f C Deenitene 13. lz die fecundo.) Ejufdem men- eft Zigni pzmguis , quod quidam pinum, fis feptimi. cedrum alii interpretantur, alii aliter. Plácandum : Interpretaretur 625 verba legi:.) Dv- 16. Ip domate [z0. ) Ita ex LXX. orum Conj l bitationes circa legis intelligentiam id eft, te&um domus fuz , fub dio. U.t patet ex y enodaret. 17. Nom egim fecerant .. - falirer, Otifi v &t0 f 14. Halitent fWj lÍrael :2 tabernacu- ££c.) '"Yanta alacritate, pietate , & : ciitago Y leris lis.) Celebrent feftum "'abernaculo- letitia. rum , quod etiam dicitur Scenopegia 18. 4 dl primo ufaque ad diezs nowif- Hllmu!' )h Greco vocabulo, de quo vide Lev. ffmum. ) 'Yoto odiduo, quofolemni- £ebant. tas tenuit. NT 23. Vide etiam Riberam de templo luti CO lib. s. capit. 13. In die oavo. ) Septem dies Sceno« tr:m( 1$. Afferze frondes oliva , (9c. ) Flac peeiz fubfequentes. Chtzgr. explicata fünt cap. illo 253. num. 4o. Collelhom jexta zitur.) Dequo vide X Ut Que pa 15 foy, Frondes ($o2i pulcherima. ) In Hebreo Lev. cap. 23. num..36- f itos f Inat;| m j L "d * $ X* s * w-— 45 familarm t feribam, Populus in jejunio , €? faccis ponitens , feparat fe ab alienigenis : : Dominum Levite confitentur Dei beneficia , Ifraelitarumque fcelera , & ]ls, in die pro populo orant , ac ita feedus cum Domino niverfis ur z *eriunt,. jn montem die autem vigefimo quarto menfis hujus, convenerunt ui, frondes LIK;& 13i Hfrael in jejunio, in faccis, & humus fuper eos. ofi, ut fiant 2. Et feparatum eft femen filiorum Ifrael ab omni fiiio alie- nigena : & fteterunt, & confitebantur peccata fua, & iniqui- 'ecerüntque tates patrum fuorum ; n attiis füis, 3. Et confurrexerunt ad ftandum : & legerunt in volumine 1, &inple Legis Domini Dei fui, quater in die, & quater confitebantur, & adorabant Dominum Deum fuum. edierant de 4 Surrexerunt autem fuper gradum Levitarum Jofue, & aculig: non Bani, & Cedmihel, Sabania, Bonni, Sarebias, Bani, & Cha- [frzel usque nani: & clamaverunt voce magna ad Dominum Deum fuum. j. Et dixerunt Levitee, Jofue, & Cedmihel, Bonni, Hafeb- fingulos, & nia, Serebia, Odaja, Sebnia, Phathahia : Surgite, benedicite ynt folemtt- Domino Deo veftro ab seterno usque in aeternum: & benedi- jxta i. cant nomini glorisae tuze excelfo, in omni benedi£&tione, & laude. Hh 35 6373 i Ie autem vigeffmo quarto paenfrs.) 3. d kandümu) Propter Dei, & Scilicet feptimi , elapfis 'I'a- legisreverentiam , quarecitanda erat. bernaculorum diebus. Vel fignificantur editum aliquem lo- - (ARUT In jejunio, 6 in faccis , €&e. ) Signa — cumafcendiffe, equo videri, & exau- hzc penitentie ufurpata ad numen dirifacile poflent. Vide cap. fuperio- jquida m pinuy placandum propter peccatum contra- ri num. s. iiur, 4 fjj ahteh &orum conjugiorum cum alienigenis, Confitebantur,t$ adarabant.) Utetiam od ut patet ex verficulo fequenti. — Ex- citati vero fuerant ad peenitentiam re- fecifle leguntur cap. fuperioren. 6. ; Iu füb 10 $. Surgi/te.) Id eft , ejaagite. Gre- I". quliithy citatione legis, & Efdrz adhortatio- ci 39sUze. Hic tamen LXX. habent [8;) Pieme : nibus. Humus.) Pulvis, quo capitainfper- av sE P fm'gite. gebant. j t 4 ] de wif AL eterno, ) Scilicet exiflenti , ut 0 , qo folemne l]utis matrimoniis 2. Separatum eff fopen , €c.) Diffo- cum explicat Eman. Sa. Vel fenfus ef: alienigenis Dominum perpetuo celebrate , & ab contractis, Vel fenfus eft, Ifraelitas omnibus femper laudabilem pradicate. o d s cx utroque parente fideli genitos ab iis feparatos fuiffe, qui altero paren- Benedicsnt.) Ownes, vel omnia. ,72-) p quO "i te infidelinati fuerant; nolebant enim Nomin: glorie. tq4, ) Anclyto nomi- h ulterius cum illis habere commercia. ni tuo. A P d 46 LIBRI H. ESDR ;/E 4 . Par 6. Tu ipfe Domine, folus, tu fecifti coclum: & coc'um coe- ] :«qum de lorum, & omnem exercitum eorum: terram, & univerfa, qua ] derentut, in ea fant : maria, & omnia, quae in eis funt: & tu vivi 'ficas ] um u t omnia haec , & exercitus cceli te adorat. 16. bf *Gen. ^. Tuipíe, Domine Deus, qui elegifti Abram &* eduxifti verunt cet 1131.eum de igne Chaldaeorum , & pofuitti nomen ejus Abraham. p. Etr 9. Et invenifti cor ejus fidele coram te: & percuffifti cum tüorurm, q eo foedus , ut dares ei terram Chanan&i , Hethaei, & Hevaet, dederunt c & Amorrhai, & Pherezsei, & Jebufsei, & Gergefeei, ut da- quafi per c res femini ejus: & implefti verba tua, quoniam juftus es. [ & miferico 9. Et vidifti affli£tionem patrum noftrorum in JEgypto: cla- ; liquiti eos moremque eorum audifti fuper mare rubrum. . n Pharaone, & in uni- 1. B 1o. Et dedifti figna atque portenta 1 dixilfent :- lo terrae illius: cognovifti verfis fervis ejus, & in omni popu : Tuntque b enim, quia fuperbe egerant contra eos : & fecifti tibi nomen, ficut & 1n hac die. n deferto : 11. Et mare divififti ante eos, & tranfierunt per medium üCeret eo; maris in ficco : perfecutores autem eorum projecifü in pro- eret eisit fundum , quafi lapidem in aquas validas. 20. Bf ; 12. Et in columna nubis duétor eorum fuifti per diem, & in columna ignis per noétem , ut appareret eis via, per quam fhànna tuun E els 10 fiti ingrediebantur. 13. Ad montem quoque Sinai defcendifti, & locutus es cum eis de coelo, & dedifti eis judicia re&ta, & legem veritatis, eüm) Veft : Don fünt at Cceremonias, & preecepta bona: 14. Et fabbatum fan&lificatum tuum o ftendifti eis, & man- UI Pa , data, & caerimonias, & legem precepiíli els in manu Moyfi K C m fervi tui. 15.Panem [ Lfvp/l [ d Ur'antium 6. Celum celorug.) Summum cce- 9. Fidifhi afflidlionem , &c. ) De qua lum , empyreum, in quo Angeli, & videndum caput primum Exod. & 1 k DC[Z(*,V 1] beati fpiritus. fequentia. j 1 ( læo Ve Clamoremque eorum audifis füper ma- Vivifcas.) Confervas. Sic Pfalm. /27 hi TCUe; 49. 3. eodem fenfu dicitur ,. Domzzzs re Rebrum.) in quo ZEgyptios mer- , eft fifui Exod cap. 14 Püt, & T. » ) wivifcet eum , id. eft , fofpitet, & vi- vum fervet. 10. Feeifüitibi somen.) Nomentuum Ye CT rtcrcntm " 4' Exercitus ee£.) Angeli, & fydera. celebre , & inclytum reddidifti.. Fb ii 13. Judicóa, €fc.) Judicialia, mo- 7. De :gne Chaldaorum. ) Vide dica ralia & ceremonialia precepta. ï.g. 4' LXX K Gen. 11. 31. Ce;—emaniäs.) Hebr. /.*Zz;tz;t;:. r "S;iï(m üf ä 8 97".'.;/.3/:771. Cum prius diceretur 14. Santliftatuzs tuum. ) In honorem 7":-9) ftBeptir Abram. Vide Genef. 17. s. tuum fanGificatum, quo die ab opere | ePVitg n ,)/il 4j, j b 9. Pereuffffi cum eo fedus , $. ) Ni- feriandum , tuufque cultus peculiari- 'ys AT i ter ufurpandusi . de Genef. 17. 7, CAPüT IX. D] " 47 :oe*-z;.m Q« 1;. Panem quoque de coclo dedifli eis in fame eorum, & aquam de petra eduxifti éis fitientibus, & dixifti eis, ut ingre- retía, qua 1 vivifias derentur, & poffiderent terram, fuper quam levatli manum n tuam, ut traderes eis. 16. Ipfi vero, & patres noftri fuperbe egerunt, & indura- L* eduxitti verunt cervices fuas, & non audierunt mandata tua. Abraham, / 17. Et noluerunt audire , & non funt recordati mirabilium uffifti cum tuorum, quae feceras eis. Et induraverunt cervices fuas ; & ( Hevai, dederunt caput, ut non converterentur ad fervitutem fuam, i, üt d quafi per contentionem. T'u autem Deus propitius, clemens; lus e5, & mifericors, & longanimis, & multae miferationis, non dere- gypto: de- liquifti eos, 18. Et quidem cum feciffent fibi vitulum conflatilem , & n "i dixilfent : Ifte eft Deus tuus, qui eduxit te de /Egypto: fece- cognm'iüi * runtque blasphemias magnas. ibi nomett ig. Tu autem in mifericordiis tuis multis non dimififti eos in deferto : columna nubis non receífit ab eis per diem, ut er medium duceret eos in viam, & columna ignis per noCtem, ut olten- ifü in pro- deret eis iter, per quod ingrederentur. 20. Et fpiritum tuum bonum dedifti, qui doceret eos, & ; diem, & manna tuum non prohibuifti ab ore eorum, & aquam dedifti , per quam eis in fiti. 21. Quadraginta annis pavifti eos in deferto, nihilque eis j es cum defuit, veftimenta eorum non inveteraverunt, & pedes eorum j ïüïiïaüsJ 22. Et non funt attritj. I$. Panese» quoque de celo. ) Cibum, det Italice phrafi , qua diceremus: C]3s & m mant ] NO "n id eít, manna. Exod. 16 Diedero principio a vitormare , &5c. c Pane Le*vzz/fz' mamuum fnam. ) Qni habitus Quaff per contentiogem.) Ylebr. cum eft iurantium. rebellione fu2, velut alii vertunt , £« Vide Genef. 14, 22. cogtumacza. r Y De qua f ol & iy. Dederunt caput, 6$c.) Pagninus 18. Blafphemias magnas,) LXX. ha- um ^ ex Hebreo vertit: & pofmerumz caput hent, irrit;:times TRAg"AS 5 irritaverunt fpum , nt reverterentur a. [ervirurem enim Deum honorem illi detrahendo, ;;(hjfl "] J ipt Wiff' füam. Id eft, eligere voluerunt ca- & idolo tribuendo , quafi ab illo edu- EY pth m« put, & Ducem, ut relito Moyfe re- &i effent e fervitute , quod ad blaf- : verterentur in ZlZgyptum locum ve- phemiam pertinet. Noff e u teris fervitutis eorum , Vide NNum. 20. Spiritum tuum bomusz.) Widetur 'ed Ad*iu 14. 4. LXX. habent, £Yoxavoeoynv i« Angelum intelligere vie ducem n co- vt u Ti5gt d hd &i üs OgAcíav auvov tv Aiyo- lumna nubis, aut ignis. Vel intel- mcgpv iB ligit fpiritum propheticum , ,qui fuit 7 TQ» c&perttat reverti in 4Egyptum "m M r(m Jrem in Moyfe. hj U ? opBTC J'E*r'viz*z:temjïldm. Quod dicitur £ou- tT 21. Pedes eorum mom jïmt 4!!7*!1:".) j dl Xay Gpuiv v isetpon , plane refpon- us p buh"m Calceig ve*üutate deiicientibus. — D L 46 LIBRI IL ESDRäi 25. Et dedifti eis regna, & populos, & partitus es eis fortes: Tpfi vetof & poffederunt terram Sehon, & terram regis Hefebon, & ter- jn judicis ram Og regis Bafan. & dederun 245. Et multiplicaft i filios eorum ficut ftellas coeli,-& ad- Verunt, n duxifti eos ad terram de qua dixeras patribus eorum, ut ingre- ] p p derentur, & poffiderent. ED * eos in fpir 24. Et venerunt filii, & poffederunt terram, & humiliafti audierunt, coram eis habitatores terrae Chananaeos, & dediíti eos in manu aL Ínm eorum, & reges eorum » & populos terrae, ut facerent eis, Confümpti ficut placebat 1llis. e Qenum, & 25. Ceperunt itaque ur bes munitas, & humuym- pinguem, & 32« Nunj poffederunt domos plenas cuntis bonis, cifternas ab aliis fa- Cultodens brica:as, vineas, & oliveta, & ligna pomifera multa: & come- omnem lob derunt, & faturati funt, & impinguati funt ; & a,bu,ndaverunt nofttos, ( deliciis in bonitate tua magna. nofttos, & 26. Provocaverunt autem te ad iracundiam, & recefferunt in diem ha a te, & projecerunt legem tuam polt terga fua : & prophetas 3» t tuos occiderunt, qui conteftabantur eos, ut reverterentur ad qua verita te : feceruntque blasphemias grandes. 3. Reg 27. Et dedifti eos in manu hoftium fuorum, & afflixerunt ttésnoftr e€os Et in tempore tribulationis fuze clamaverunt ad te, & at tua, d tu de coelo audifti, & fecundum miferationes tuas mul:as de- 2 M difti eis falvatores,qui falvarent eos demanu hoftium fuorum. edetas ejs 28. Cumque requieviffent, reverfi funt, ut facererx malum Confpettu in confpe&u tuo: & dereliquifti eos in manu inimicorum fuo- 11 Ts p rum, & poffederunt eos. Converfique funt, & clamaverunt 36. Fcoe adte: tu au:em de coelo exaudifti, & liberafti eos in miferi- P?ïl'ibus f cordiis tuis, multis temporibus.. &U & g 29. Et conteftatus es eos, ut reverterentur ad legem tuam. Ipíi Q firifr s ViDe leyi. : 3?' ? Vütray 24. Veneruat fili , &c. ) 'Terra po- fertim tem pore Judicum. Vide Tu- pulo promi(Ta non eft data patribus, dic. 3. 9. Rimiterque g fed eorum filiis, & nepotibus. o8. Multis tezmporzbus.) Varisteme- rtfgg, 3 1 IW/Z e Homilizfái. ) Widoria lfraelitis con- poribus, mültis vicibus. No petito 8( tra eos concelfa. 29. Can:cflatæy [2 ) Vide di&a n, 26. 2$. Bonitare.) Beneficentia. lz judiciis tuis.) Contra judiciatua, 2 M AVe 26.. Coateftlabantur. Proteftantes & przecepta tua. 1 4 diey p Faciet bomo. ) S i faciet hdmo. Diy , &5 Deum injurias fibi illatas gravibus pla- Tum jntu lipit gis vindicaturum. Vel fenfus elt, Ls ej. ) Per ea, quafi dicat : in P cclum, & terram intefles invocantes. quorum obfervatione. vita confiftit. Hj Elz;fpä-e;;ziax grandes. Vide di&an. 18. Dederunz bumeranm rcr:e:lfntlfz'n.) Vi- Ts Int 05 11 lxermn 2 Dedfli eis Jslvatores, 6c.) Pra- detur effe adagialis dicenäi formula, lii ummc w*-. CAPUT IX e p 49 es els fortes: Tpfi vero fuperEe egerunt, & non audierunt mandata tua, & ebon, & ter in judiciis tuis peccaverunt, quae faciens homo vivet in eis: & dederunt humerüm recedentem, & cervicem fuam indura- li, & ad verunt, nec audierunt. m,ut 1ngre 30. Et protraxiíli (uper eos annos multos, & conteftatus es & humilia&i« eos in fpiritu tuo per manum prophetarum tuorum: & non audierunt , & tradidifti eos in manu populorum terrarum. - eos i manu 31. In mifericordiis autem tuis plurimis non fecifti eos in facerent &ls, confumptionem, nec dereliquifli eos: quoniam Deus mifera- tienum , & clemens es tu. pinguem, & 32. Nunc itaque Deus nofter magne, fortis, & terribilis, ss ab aliis d- cuftodiens paCtum , & mifericordiam, ne avertas a facie tua lia: & come omnem laborem , qui invenit nos, reges noftros, & principes bundaverunt noftros, & facerdotes noítros, & prophetas noftros, & patres noftros, & om nem populum tuum , a diebus-regis Affur us v recefferunt in diem hanc. & pïophetas 35. Et tu juftus es in omnibus, qua venerunt fuper nos: oterentur a quia veritatem fecifti nos autem imple egimus. 34. Reges noftri, principes noftri, facerdotes noftri, & pa- & affixerun: tres noftri non fecerunt legem tuam, & non attenderunt man- n ad ; s data tua, & teftimonia tua, quze teftificatus es in eis. as mulias ( 35. Et ipfi in regnisfuis, & in bonitate tua multa, quam um foorum dederas eis, & in terra latiffima, & pingui, quam tradideras in confpectu eorum , non fervierunt tibi, nec reverfi funt a itu- gicorum I00- diis fuis peffimis. clamayerun 36. Ecce nos ipfi hodie fervi fumus: & terra quam dedifti patribus noftris, ut comederent panem ejus, & quse bona funt ejus, & nos ipfi fervi fumus in ea. 232.. Lt ï;u;[ïgniücatur fubtradio ab onere di- 33. Verizatem f feciffá ) Prælïando vinz leg:s. promiffa. 30. Prorraxifii.) Patienter, longa- 34. Tefiiffcatus . es. ) "Teftificando e nimiterque diftulifli.- precepifti. jdi " Vide Coz:efistus. ) Nide di&a num.26. 35. Bowitate trm.) Bonis, feu opibus. 31. Noa fecifli eos 1m confumptionem,) 36. Seruz fimmus in ea, 6c.) Simi- ) Varis t ] TNon penitvs delefti. lis confeffio habetur füpra 1. Efdre " 32. Ne avert4s , 6c.) INe negligas. cap. g. num. 9. ex quo intelligimus Vid edidth )f 44 dieius Regis Mffur.) Ahelgatphal- 'onttà Judeos hoc tempore tributa pepen- ?udida tüa, nafar, & Salmanafar Reges Aflyrio- difle Regi Perfarum, exceptis Sacer- yum intelli it, de quibus vide r. Pa- dotibus, & Levitis, quos Artaxer- ;et ho xal. s. 26. & 4. Reg. 17. 6. Hi enim xes nominatim exceperat 1. Efdra 7.24. qui i jat; Kebraos in terram Affyriorum capti- yi c? fdt vos abduxerunt. Mulriplicantur. Regiius.) ln regum pH utilitate.m. nl T À i end form Babl. cuama Com. Mcnac?. Tom. III. gt /^, PA 8O LIBRI L ESDR & . Mofo 47. Et fruges ejus multiplicantur regibus,quos pofuifti fuper l nos propter peccata noftra, & corporibus noftris dominantur, 9. Manz . Dortt & jumentis noftris fecundum voluntatem fuam, & in tribula- tione magna fumus, . nadad, C Io; Ef 48. Super omnibus ergo his nos ipfi percutignus foedus, & fcribimus ,.& fi 1. Mic dotes noftri. gnant principes noftri, Levitae noftri, & fac;gr- T». Zac UATUT X 15 0 14. Cap Deþghanmï, qui f edus initum fignarent, quo pollicentur fe [erva- 1. Don turos unicerja Dei precepta, maxime de non commi/cendo cum 16. A alienigenis , de fervandis Jabbato , anno feptimo, u Àte 1. 0 -oblatiombus, primitits, ac decimis. - 10. War gnatores autem fuerunt, Nehemias, Atherfatha filius 20. Mer I. SI Hachelai, & Sedecias, ^L. Meí i 2. Sarajas, Azarias, Jeremias, ^. Phe| 5. Pheshur, Amarias, Melchias, 35. Ofec 4. Hattus, Sebenia, Melluch, 24. Alol s. Harem, Merimuth, Obdias, 55. heh 6. Daniel, Genthon , Baruch, 7.Mo- 26. Ech. 38. Percurimusfedus.) "Tibifid nus erat docere populum., 'UtAfUPF-a 27. Mell glefn notavimus 1. Eíd. cip. $. num. 16. 28. E fervitutem pollicemur. Seribimus.) Ad perpetuam rei me- Hi ergo circuibant populum , .& jura- CIntores N moriam, mentum-ab eo exigebant de lege fer- Sienant. ) Propriis nominibus ad xvanda. Hunc vero fenfüm etiam ex- Fanmadl roborandam promiífionem. hibent LXX. qui habent : Omzss fezens, .. 29. O IUlS, opti i. Q'iezarores. ) Qui nomen fuum E6 intelligegs invale[cebat fmper fratri- fubfcripferunt. Mirum eft, ne- &us [uis , £ execratione adflrimgebar eos, Jurandum ) que Eliafib Pontificem,neque Efdram & ingrefft funt in execratzone , 9 jura- Moyf fem mento ambuland; in lege Der, c. ) jux- facerdotem in hoc fubfcriptorum ca- omini ]) talogo effe, cujus rei caufam divina- ta hanc ergo fententiam explicanda 5o. Rt u re proclive non elt. funt verba Vulgat&e editionis. 28. us fe feparaverunt. k) Id eft, 'Omnes.,,x qui poterant fapere. ) LeVie profelyti. t& fcientes legem , & eam alios do- cendes. 3 POpu 29. Ormmes , qui poterant fapere, Gc.) In Hebr&o ad verbum eft, ut vertit Spondentes pro fvatribus fuis. ) ]ufa«- Pagninus : Omus feiens ) intelligens 1e- mento adigentes Hebraos fratres fuos, mentes cum. fratribus [uzs oprimates eo- & pro illis quodammodo fpondentes, 39 lag TIUP. , É "venientes Cnp execratione , &5 QUO brius n quia verba juramenti ipfi praibant, Cum . juramento, ur ambelarent in lege Optimates eorum.) Scilicet juramen- $L Digyj; De;, .Vox , quam Pagninus vertit, to adfiringebant. entg t sntelligens , in Hebreo eft v3p meuz, Et qui venrebant, 6$c. ) Et genera; eü n que fignificare videtur; quorum mu- tim omnes, qui juraturi veniebant. n qi Til lb U&— þCA*PUT X. 2$E Dofoifti fupet 9. Mofc;ilam , Abia, Miamin, domipantur, $. Maazia, Belgai, Semeja: hi facerdotes * &i trbul- 9. Porro Levitze, Jofue filius Azanize, Bennui de filiis He- nadad , Cedmihel, us fredus, & Io. Et fratres eorum, Sebenia, Odaja, Celita, Phalaja, Hanan, IÍi: firi, & facer- 12. Zachur, Serebia, Sabania , I3 Odaja, Bani , Baninu. I4. Capita populi, Pharos, Phahath vtur f r moab, Jïlang3 Zeih.u; B.änig 15. Bonni, Azgad, Bebai, titendo um 16. Adonia, Begoai, Adin, fit 17. Ater, Hezecia, AZur, 18. Odaja, Ha(um, Befai, 19. Hareph, Anathoth, Nebai, verfatha fiiat 20. Megphias , Mofollam , Hazir, 2.1. Mefizabel, Sadoc, Jeddoa, 232. Pheltia, Hanan , Anaja, 25. Ofee, Hanania, Hafub, 24. Alohes, Phalea, Sobec, 25. Rehum , Hafebna , Maafia , 7.Mo- 26. Echaia, Hanan, Anan, / [o) e . Melluch, Haran , Baana * 28. Et reliqui de populo, facerdotes, Levitae, janitores, & : '*c.'num'l, cantores,Nathinzei, & omnes, qui fe feparaverunt de populis ter- qu glum, &jre rarum ad legem Dei, uxores eorum, filii eorum, & filiae eorum, jpant de lege fet- (onfum etum && 29. Omnes, qui poterant fapere fpondentes pro fratribus ellt: us fa'm, fuis, optimates eorum, & qui veniebant ad pollicendum , & Ju foer f i' jurandum , ut ambularent in lege Dei, quam dederat in manu zf/l[!j]ï Mg Moyfi fervi Dei, ut facerent & euftodirent univería mandata UE 2 ^[t D"i c') Domini Dei noftri, & judicia ejus, & caeremonias ejus. 12002 3o. Et ut-non daremus filias noftras populo terrae, & filias ram edq editt02is eorum non acciperemus filiis noftris. 31. Populi quoque terrae, qui important venalia, & omniaà j [qe 4ll0 Íi2 ad & em f") M ] * 30 | U: non daremus f'/izzs »Gn)im Dimittemus ammmuu jälþtimzim. ) Sine " frgtfes fu0S, cultura, &fatione , utprecipitur Le- quo prius peccaverat populus, ut ha- jo fponcelts bemus fupra cap. 9. & lib. 1. Efdre. vit. 25« 4-- pl læ]mnts S1- Populi quoque terra , Óc.) Sen- Exafliónem wniueríZ manus. ). INula Sd i juam tentia eft, quod a populisterre, hoc manus exiget debita anno fepfimo ,. quo juxtalegem Dieut u5. t. remit- eft , infidelibus afferentibus venalia, tenda. funt. "2 ' generae in die fabbati nihil ement. qun ( epante -LIBRI H. ESD6E:Z/E —— ——— 2$2 ad ufum, per diem fabbati, ut vendant, non accipiemus ab eis n &r in fabbato,& in die fan&tificato. Et dimittemus annum fepti- mus face mum, & exatctionem univerfae manus. partem fe éx omnib 32. Et ftatuemus fuper nos praecepta, ut demus tertiam par- tem ficli per annum ad opus domus Dei noftri. 4$ Eri Levitatur 33. Ad panes propofitionis, & ad facrificium fempiternum, & in holocauftum fempiternum in fabbatis, in calendis, in fo- in domo ] lemnitatibus, & in fanétificatis , & pro peccato : ut exoretut j A pro Ifrael, & in omnem ufum domus Dei noftri. Levi, pri 34. Sortes ergo mifimus fuper oblationem lignorum, inter f & T0n dimj facerdotes, & Levitas, & populum, ut inferrentur in domum Dei noftri per domos patrum noftrorum, per tempora , a tem- poribus anni usque ad annum : ut arderent fuper altare Do- mini Dei noftri, ficut fcriptum eft in lege Moyfi: du 35. Et ut afferremus primogenita terre noftree, & primitiva univerfi fructus xomn'is ligni, ab anno in annum , in domo Do- mini. Àb r 46. Et primitiva filioru m noftrorum, & pecorum noftrorum, qu ficut fcriptum eft in lege, & primitiva boum noftrorum , & de deceg ovium noflrarum, ut offerrentur in domo Dei noftri, facerdo- Dovem vt . 4. Ben tibus, qui miniftrant in domo Dei noftri: . [ * 37. EÉt primi oftro- Obtuleran tias ciborum noftrorum, & libaminum n rum, d i Cmas ferra 32. Statuemus. faper. mos pracefta.) gna intuliffe etiam ipfos per vices, & 'ma.pmw Legem faciemus. ut fors obvenerat. Df-'!rrm . B demus. ) Singuli nimirum. Tempora.) Statuta. 33. Saerzfenam jesmpiterumum. ) ]uge, A temportbus anni u[que 4d annum.) 38 E.ï'.'fg ac quotidianum facrificium , de quo Annuatim. INum. cap. 23. 3. In lege Moyfi. ) Levit cap. 6. 12. ïï? Sacerdo: Santlifcari:.) Alis feftis. MCEEN) 35. Primogemita terra. ) Primitïas Vg fenfuä 34- Sortes ergo miftmus /hper eblafio- frugum, juxta legem Exod. 25. 19. sem lgnorum , ($c. ) Ligna j qu&ad Primitrua um:'vcrj? fysnéus ommuts- li- F.*W part facrificia neceffaria erant, partim Sa- £27.) Fru&us arborum tribus primis Clmzs, que tüt, ho eí cerdotes, partim Levitz, partim po- annis immundi erant , nec illis vefci pulus tribuiffe videntur. Sorte ergo licebat. Lev. 19. 23 ui collige- Rrum, V. Atatutum eft, quo ordine, quibus ni- bantur anno quarto , Domino fanáti- f'(/l?.e off, ficabantur, & de his eft fermo., 1 lirerm M mirum hebdomadibus , vel menfibus quilibet ligna prebere deberent; Ly- b annuo im 4naup.) Annuatim. .M G ranus támen putat ligna a populo tan- 36. Primiiva füiorum moffrorum. ) 1 quo f $ tum fuiffe tributa ; Sacerdotes vero Vide Exod. 13. num. ^. & 12. penebantur ! EOTUm D per vices ignem fubjectis lignis in al- 37. Piimitias ciborum. ) Nide- Le: füg. tari nutriviffe ; Levitas vero, fub vitic. 23. num. 17. Bol quibus comprehendit Nathinzos, li- 3* Diey Becinam . partem terra nofire. ) De- fe Uibuntur CAPUT X.&XL 255 Jlemus ab eis rum, & poma omnis ligni, vindemize quoque , & olei , affere- annum foti mus facerdotibus ad gazophylacium Dei noftri, & decimam partem terrae nofiree Levitis. Ipfi Levitee decimas accipient stertiam pat« éx omnibus civitatibus operum noftrorum. 38. Erit autem facerdos filius Aaron cum Levitis in decimis empiternum, Levitarum, & Levitz offerent decimam partem decimze fuce lendis, in fo- in domo Dei noftri, ad gazophylacium in domum thefauri : * ut exoretut 39- Ad gazophylacium enim deportabunt filii Ifrael, & filii Levi, primitias frumenti,vini, & olei: & ibi erunt vaía fan&i- norum, ittet ficata, & facerdotes, & cantores, & & r in domum non dimittemus domum Dei noftri. janitores, «& miniftri , Ipora , a tett CAPST XL e altare Do- L L] S'erufalem , & civitatum :,. & primitva Recerzjen!qr incole infiaurationem. J'uda pryï ,l domoDo- I.H Abitaverunt autem principes populi in Jerufalem : reli- m noftrorum, qua vero plebs mifit fortem , ut tollerent unam partem oftrotum, de decem , qui habitaturi effent in Jerufalem civitate fan&a, jiri, faceroo- novem vero partes in civitatibus. 2. Benedixit autem populus omnibus viris, qui fe fponte n noftto- obtulerant, ut habitarent in Jerufalem. » TUl - "ub s 4.Hi / ci mas terrz noflrae , fru&uum fcilicet E£ Sacerdotes, €$ Cantores , €5c. ) Ibi s p vic, ex illa provenientium. verfabuntur, & qua erunt necefTaria Decimas opermugm. Decimas pro fuo quippe munere curabunt. fru&uum ex operibus noftris. . Ert mon dimittemus , €5c. ) Crue hoc verficulo habentur ufque ad verba, & 'ufq"f i m ) 38. Erit autem Sacerdos , 6$c.) Ade- rit Sacerdos cum Levitis , cum Le- non dimittemaus , 6c. vVidentur dicta per vit£ a populo decimas accipient. parentefim. vitap 6 U P )m]ms Vel fenfus eft: Sacerdotes pofteri Domum Desi 5 Dei. offrs. ) -Cultum domus Fxod 5 V Aaron partem fiam habebunt ex de- A Vr D7 eimis, qua Levitis a populo dabun- I.H dLiftawermmt 4;4!&772, & c.) Sta- pus primis tur, hoc efít decimam omnium deci- tutum efít , ut populi princi- J gt jfs veld marum. Vide num. t?. 26.. pes habitarent Hierofolymis : reliqua nec ] ui coUee Levita offerent decimam , & J-UX- vero plebs mifit fortem , ut decima fomino À ndi ta legern Moyfi, num. 18* 26. pars Hierofolymis habitaret, prater d Gazephylacium, €$c. ) Locum, eos, qui in eadem metropoli fedem 132 f fermo fibi eligere voluiffent. y Annudtifi in quo hi Sacerdotum proventus re- um Aoþarm ponebantur , & affervabantur , "ut in 2. Benedixit autema popu us , 55'0.) Eos eorum ufus fuis temporibus depromi populus laudavit quafi &mulantes gen- vie It poffent. . tis fue gloriam , & metropolim ho- ulil ) norantes, óc contra illius hofles ro- 39. Jhreruntvafza .[meïifbata.,) Ibiaf- fervabuntur vafa íancta in ufum templi. borantes. " T d ) . LIBRKI I. ESDRZ/E L 54 . Hi funt itaque principes provinciae qui habitaverunt;ig erufalem , & in civitatibus Juda. Habitavit autem unusquis- p b que in poffeffion e fua, in urbibus fuis , Ifrael, facerdotes, Le- vitae, Nathinzei, & filii fervorum Salomonis. 4. Etin ] erufalem habitaverunt de filis Juda, & de filiis Benjamin : de filiis Juda, Athajas filius Aziam, filii Zacharize, i filii Amarize, filii Saphatize , fiiii Malaleel : de filiis Phares, «. Maafia filius Baruch, filius Cholhoza, filius Hazia , filius f Adaja ; filius Jojarib, filius Zacharize , filius Silonitis. 6. Omnes hi fili Phares, qui habitaverunt in Jerufalem, u quadrin genti fexagintaocto viri fortes. . * 7. Hi funt autem filii Benjamin : Sellum filius MofOHam; de Y filius Toed, filius Phadaja, filius Colaja, filius Maafia, filius Etheel , filius Ifaia, fi C 9. Et poft eum Gebbai, Sell al, nongenti vigintio&o. . Et loel filius Zechri prepofitus eorum, & Judas filius tor Senua füper civitatem fecundus. yo. Et de facerdotibus, Idaja filius Toarib, Tachin, ID [ 1I. Saraja filius Helcize, filius Mofollam, filius Sadoc, filius E Merajoth, filius Achitob, princeps domus Dei; 12. Et fratres eorum facientes opera templi : o&ingenti vi- b gintiduo. Et Adaja filius Jeroham, filius Phelelia, filius Amfi, ! fiius Zac harize, filius Pheshur, filius Melchize, 2 13. Et fratres ejus priacipes patrum : ducenti quadraginta duo. Ft Amafíai filius Azreel, filius Ahazi, filius Mofolla- moth , filius Emmer, i 14. Et fratres eorum potentes nimi s* centum: vigixnti0&;(:»5 3 & prae pofitus eorum Zabdiel filius potentium. L Slon filius Hafub, fili Et de Levitis Semeja 'US P. Ax;z*:zricam, filius Der Hafabia, filius Boni, 16. Et Sabathai , & Tozabed füper omnia opera, qu3e erant forinfecus in domo Dei, a principibus Levitarum. 12 Et 4y fex; hoc enim tempore Eliafib fum- Cs ] 74. Iael.) lfaelite , qui fcilicet In erant ex decem tribubus. mus erat facerdos. Ceps C Natbina;.) Mide di&ta z. Paral. 9. 2. 12. Faciemtes opera templi.) In fa- Filji fervorum Salomonis. ) Nide di- cerdotalibus muniis miniflrantes. Sfc,uh 13. Principes patrum.) Nide di&a 1, ]I &a 1. Efdr. 2. 55- d C2b 9. Super crvitatem fecundus. ) Di- Efdra 1. 5. PA gnitate, &pofleritatea Joel fecundus. 14. Petemtium. ) . Unius ex potenti- pL1. Prigceps domus Dei) Procu- bus. Hebr. & LXX. megnorem , íeu 8 [ o yator , vel fabrice magiller , vel fa- magnatum. * . 5. ] i6. Porz nf ceus. ) Extr. t;:mgïum; DaVldls &erdos primarius, non tamen Ponti- amDn CAPUT XL 253 1 17. Et Mathania filius Micha, filius Zebedei, filius Afaph ? iij princeps ad laudandum, & ad confitendum in oratione, & Bec- n becia fecundus de fratribus ejus, & Abda filius ngua, filius Galal, filius Idithum: ]us 18. Omnes Levitae in civitate fantta ducenti oCtogintaqua- ii tuor. 19. Et janitores, Accub, Telmon , & fratres eorum, qui cu- lrüs ftodiebant oftia : centum feptuagintaduo. 20. Et reliqui ex Efrael facerdotes, & Levitee , in 4 univerüs fs civitatibus Tuda, unusquisque in poffeífione fua. 21. Et Nathinsei, qui habiiabant in Ophel, & Siaha, & Gafpha jn, de Nathinzeis. lus 22. Et epifcopus Levitarum 1n Terufalem, Azzi filius Bani, filius Hafabize, filins Mathanise, filius Miche. . De filiis Afaph * cantores in minifterio domus Dei. ilIus 23. Praeceptum quippe regis fuper eos erat, & ordb in can- toribus per dies fingulos, 24. Et Phathahia filius Mefezebel., de filiis Zara filii Judce ]hüa Th manu regis, juxta omne verbum populi, 25. Etin domibus per omnes regioneseorum, De filiis Judze j vi fabitaverunt in Cariatharbe, & in filiabus ejus: & in Dibon, il & in filiabus ejus: & in Cabfeel, & in viculis ejus, 26. Etin]efue, & in Molada, & in Bethphaleth, 27. Et in Haferfual, & in Berfabee, & in filiabus ejus: äïï: 28. Et in Siceleg, & in Mochona, & in filiabus ejus: 29. Et in Remmon, & in Saraa, & in Jerimuth, oto, 30. Zanoa,'Odollam, & in villis earum : in Lachis, & re- gionibus ejus, & in Azeca, & filiabus ejus. Et manferunt in ivuä Berfabee usque ad vallem Ennom: 31 Filii eïaüt y.b p prinripiä;::s Le*vitamm.) ]e pri«n- 24. de mauu Regis,t$c.) Pagninus cibus Levitarum. ex Hebrao vertit , d manum Rcgss ; fum 17. Princeps ad laudandwn. ) Prin- in ommuire ad populum negotio fcili- ceps Cantorum. cet cum populo tradando, quorum Seeundus. ) A Mathania. negotiorum minifter fuiffe videtur Re- I f £5 2I. Ophel.) Vico fic appellato. Vi- gis Perfarum. dl& h de cap. 3. num. 26, 2s. Et i» Domilus) Pagninus, & a2. Epifcopus Lewitarum.) Prepof- Vatablus vertunt , & z vibss , vel, & mtenuï tus Levitarum. ad "vVillas. 23. Praceptum La d o;-Zo Regzs. ) Filiabus eja:.) Millis urbi fubjedise Wfd Davidis , dequo ordine, claffibufque ad Auflrum. 30. Be;fabee. ) Hic -te;'minus jude n m Cantorum vide 1. Paral. cap. 25. e L LIBRI I. ESDR /EÉ $6 31. Filii autem Benjamin a Geba, Mechmas, & Hai; & GBe»theI, & filiabus ejus : far 32. Anathoth, Nob, Anania,. 3 Afor, Rama, Gethaim, 34. Had id, Seboim, & Neballat, Lod , 55. Et Ono valle artificum. 36. xEt. de Levitis portiones Judze, & Benjamin. CAPUT XIL Nomina , & offcia acerdotum, ac Levitarum, qui cum Zorobabel in Srerufalem afcenderunt , & cuffodes tbefaurorum : magna Jolemnitate comvocatis undique Levitis , celebrati Ya AO I EeM. d bemq. Q . ooiic at . dedicationem smuri. SFeruJalem. doa Per fünt autem facerdotes, & Levitoe, qui afcenderunt cum -H' Zorobabel filio Salathiel, & Jofue: Saraja; ]eremias, 2/ bon Eídras, 3. Amaria, Melluch, Hattus, ]ius ^. Sebenias, Rehum , Merimuth, & 4. Addo, Genthon , Abia , Ien $. Miamin , Madia, Belga, 6. Semeja, & Jojarib , 1daja, Sellum, Amoc, * - Helcias, 1j 7. idaja. Ifti principes facerdotum , & fratres eorum, in Àq x 26 diebus Jefue : L LJ $. Porro Levi tæ,' Tefua, Bennui, Cedmihel, Sarebia, Tuda, bis ) & fratres eorum: Mathanias , fuper hymnos ipfi, [4 1] . Et Becbecia, atque Hanni , & fratres eorum, unusquisque Vitag aCer in officio fuo. L liafib: 10. Jefue autem genui t Joachim: & Joachim genuit E C Ii RBt & Eliafib genuit Jojada, 15 7. Principes Sacerdotum,) Primarii t&h im Vallem Ennom.) laocus erat in fubur- inter facerdotes. banis Jerufalem contra orientem , in f* fu. quo facrificia ab impiis Regibus fa&a $. Super Hyminos.) Cantores. 12 fuerant idolo Moloch. Vide Adri- tim In]; 9. I» Offiio [4e.) ln Graco eft; E C hien chom. late in Jerufàlem num. 196. eie vcac tOnpselas , id eft cumeorum hs 31. 4 Geba. ) Incipiendo a Geba. vices recurrebant, 35. Ono.) Vide dicta cap. 6. num. 2- lC enan 36. Portiones. ) Scilicet illis erantin Io. Jefue autem genzit Jeachim,6e.) ) n fortibus Juda, & Benjamin. Hzc eft feries aliquod Pontificu , 3j L; T Jofue.) Filius Jofedech, qui fuit Jofue filii Jofedech fiborum, Atnifiue l.E : & ne- . P Pontifex tempore Zorobabelis. potuïn, Jü) , CAPUT XI. 257 d 11. Et Jojada genuit Jonathan , & Jonathan genuit Jeddoa. 12. In diebus autem Joachim erant facerdotes, & principes familiarum : Sarajze, Maraia: Jeremice, Hanania : 13. Efdrae, Mofollam : Amarize, Johanan: 14. Milicho, Jonathan : Sebenize, Jofeph : 15. Haram, Edna: Marajoth, Helci : 16. Adajs, Zacharia: Genthon , Mofollam : I7. Abie, Zechri : Miamin, & Moadize, Phelti: I8. Belgee, Sammua: Semaje, Jonathan, qtho I9. Jojarib, Mathanai, Jojadee, Azzi : [ 20. Sellai, Celai: Amoc, Heber: 21. Helciae, Hafebia: Idajee, Nathanael. 22. Levite in diebus Eliafib, & TJojada, & & Johanan, & [äd— doa, fcri eríae. ptilprinci*pes familiarum, & facerdotes in regno Darii cum 23. Filii Levi principes familiarum, fcripti in Libro ver- 1i, orum dierum. & usque ad dies Jonathan , filii Eliafib. 24. Et princi pes Levitarum, Hafebia, Serebia, & Tefue fi- lius Cedmihel; & fratres eorum per vices fuas, üt laudarent, & confiterentur juxta praece rent aeque per ordinem., ptum David viri Dei, & obferva—/ 25. Mathania, & Becbecia, Obedia, Mo follam " Thelmoh ! l; If Acub, cuftodes portarum, & veftibulorum ante portas. 26. Hi in diebus Joachim filii Jefue, filii Jofedec, & in die- Tuday bus Nehemiz ducis, & Efdrae facerdotis, fcribaeque. 27. In dedicatione autem muri Jerufalem requifierunt Le- 15(1119 vitas de omnibus locis fuis, ut addücerent eos in Jerufalem, & facerent dedicationem , & lzetitiam in a€tione gratiarum , & 28. Con- jlb cantico , & in cymbalis,h pfalteriis, & citharis. u 12. Prrincipes fami!iafum.) Sacerdo- Obfervarent, &. ) Ea quaeadfuum talium , qui num. 7. dicuntur Pr/zc;- munus Ípectabant. In Hebrao eft, pes facerdotum. eaftodia conira cuffodiam. Videtur fi- 22. Seripti.) Scripti fuerunt nomina- gnificari, cuftodiam oppofitam fuiffe timin libris genealogiarum füarum, li- cuflodie, ut fcilicet una decedente, 0 eü) cet hic nonrecenfeantur eorum nomina & domum redeunte, quia officium In regno. Darii.) Regnante Dario: fuum impleverat, altera fucce deret. W orum fic etiam habent LiXX. at in Hebrazo 2p. Portarum, ) "Templi. ell, sfque ad regnum Dari. 26. lm diébus j'o;zc/aim.) Ofïïcm fua 5 717010[) -23. Liüro verboerum dierum. ) Libro exercuerunt. tthl L annalium Tudaicorum. 27. Requiffevtnt Levitas.) Cives Je., g 24. Preceptum David.) 1.Paral. 25. rufalem requifierunt Levitas. Bibl, cum Com. Menoch. Toz.. lE * E d E À 53 LIBRI I.. ESD R /E 28. Congregati funt autem filii cantorum de ca i mpeftribu's eirca Jeruíalem, & de villis Nethuphati, &t & 29. Et de domo Galgal, & de regionibus Geba, & Azmaveth: quoniam villas aedificaverunt fibi cantores in circuitu Jeru- ; falem. & 3o. Et mundati funt facerdotes, & Levitae, & mundaverunt 4 populum, & portas, & murum. Dij, 31. Afícendere autem feci principes Juda fuper murum , & 4 ftatui duos magnos choros laudantium. Et ierunt ad dexte- &N ram fuper murum ad portam fterquilinii. &] 42. Et ivit poft eos Ofajas, & media pars principum Juda. Lv 33. Et Azarias, Efdras, & Mofollam, Judas, & Benjamin, fünt & Semeja, & Jeremias. €oru .34. Et de filiis facerdotum in tubis, Zacharias filius TJona- 4 lacia than, filius Semejze, filius Mathanise, filius Michajae, filius * Zechur, filius Afaph, Intro atl $. Et fratres ejus, Semeja, & Azareel, Malalai, Galalai, Maai, Nathanael, & Judas, & Hanani, in vafis cantici Davi Cerdt viri Dei: & Efdras fcriba ante eos in porta Fontis. - H 36. Et contra eos afcenderunt in gradibus civitatis David, fiem, in afcenfu muri fuper domum David, & u vl sque ad portam j! Aquarum ad Orientem. 4j 31. Et chorus fecundus gratias referentium ibat ex adverfo, Clpes & ego poft eum, & media pars populi fuper murum, & fuper tent lU turrim furnorum, & usque ad murum latiffimum, - d 38. Et 4b lem 30. Munzdati [unt facerdotes , &c. ) 35. Vafis cantics. ) Muficis inftru * 3 là Certis ablutionibus , & afperfionibus mentis. gulo; In porta fontis, Efv.j A porta fler- Aarof aque, & expiationibus, de quibus INum.19.2o, Prius mundantur facer- quilinii progrefli funt ad portam fon- dotes, ut ad alios mundandos apti fint. tis, unde juxta gradus, quibus afcen- 4 8 31. 4 cezdere autem. feci o fhper ditur ad arcem & pifcinam operofam; V hb murum.) Duo agmina, five duo cho- & domumfontium, &domum Elia- ri conftituti fuerunt, qui in fupplica- fib Pontificis ; & Azarie ufque ad Otus Y portam fictilem , & portam aquarum, tionis morem hinc, & inde fuper mu- /Wzt 12 , ros ambularent, donec fibi circumda- 6 equorum, venerunt ad portam Ptr tb 4 £a jam civitate occurrerent. cuftodia. 4d dexreram fuper paurum , 6$c.) Ini- 37. Et cherus [eeundus , 6c. ) Clare tuif, n / tium profeáionis fumptum eft a por- defcribitur hujus agminis ;progreffus 1 [7/ fxl ta flerquilinii, quoniam illa a parte notatis muri infignioribus locis , & Crdorp portis , quas praterereffi funt. PU. occidentali dire&o refpondebat portz L Paftit )Cuftodiz , qu£ etiam porta Judicia- Ufaue ad murum Latiftmum. ) Ad por- b ütur lis dicebatur , in qua fibi occurfuri tam anguli ; ibi enim latiffimus erat erant chorus uterque. mnurus. ODaba;]t C dg - CAPUT XI. 259 |bus . 38. Et fuper portam Ephraim, & fuper portam antiquam, & fuper portam pifcium, & turrim Hananeel, & turrim Emath, [QUH & usque ad portam gregis: & fteterunt in porta cuftodize, qu 39. Steteruntque duo chori laudantium in domo Dei, & ego; & dimidia pars magittratuum mecum. TUnt 40. Et facerdotes, E liachim, Maafia ; Miamin, Michea, Elipe- nai, Zacharia, Hanania in tubis : n& 41. Et Maafia, & Semeja: & Eleazar, & Azzi; & Johanan, x & Melchia, & /Elam, & Ezer. Et clare cecinerunt cantores,. & Jezraja praepofitus: ^ üda. 42. Et immolaverunt in die illa victimas magnas, & leetati TO ) funt: Deus enim laetificaverat eos lzetitia magna: fed & uxores eorum & liberi gavifi funt : & audita eft laetitia Jerufalem procul. ona 43. Recenfuerunt quoque in die illa viros fuper gazophy- filius lacia thefauri ad libamina, & ad primitias, & ad decimas, ut introferrent per eos principes civitatis in decore gratiarum ial 1 a€tionis facerdotes, & Levitas : quia leetificatus eft Juda in fa- — David cerdotibus, & Levitis adftantibus. z 44. Et cuftodierunt obfervationem Dei fui, & obfervatio- jurid, V nem expiationis , & cantores & janitores juxta praeceptum Daf jortam. vid, & Salomonis filii eius : . 45. Quia in diebus David, & Afaph ab exordio erant prin- verfoy cipes conftituti cantorum : in carmine laudantium, & confi- tentium Deo. 5 füpet 9H 46. Et omnis Ifrael, in diebus/Zorobabel: & in diebus Ne- hemiae, dabant partes cantoribus, & janitoribus per dies fin- j müfü' gulos, & fan&tificabant Levitas, & Levitse fan&tificabant filios Aaron. Kk2 CAPUT yta f tam 100 ratiarume ys af C 43. Recenfuerunt. ) Conftituerunt , venienti, & decoraactione Videtur eyofam) uüt habent LXX. & textus Hebraus. Letifcatus efü Juda, &c. j 'Totus vero hic verficulus fic ex He- affignari caufa augenda in facerdotes um E br&zo vertitur a Pagnino, & cozffzzuti liberalitatis. yque ? [99* i die la wiri fuper cubicula, fm- . Et obfervationem | expiationis. ) ] uafum, Id eft, qu& obfervari juffit Deus cir- l Portam pe tbe]km*a: ; f«per donata ; feper p mitias, (uper decimas ad. coacervandum ca expiationem , five purificationem. Chare 39 e4 €x agris crviiatis partes legis Sa- l)ræceþtum D/Z'Uz.a'.)l-Pal'al. 23- & 260 eerdotibus, €$ Levitzs, - Kli ergo colli- A$.David, E& Af apb.) Fuit enim Afaph r 0 refrus gebant, qua Sacerdotibus, & Levi- Cantorum princeps tempore David. Jocis y tis partim ex legis prefcripto debe- 46. Santlificabanr. ) Dabant ei deci- mas, que fan&z , & Deo dicata funt. bantur, partim a populo liberaliter rmus g ) Ad por donabantur. Filies A4ron. ) Dando eis decimas Jn decore gratiarum. atlionis, ) .Con: ex decimis juxta legem. INum. 18. 26s 266 Jb IBAEgETR-Es2RAE CARET X To Letio Deuteronnnio ejiciuntur alienigene ; partes Levitis ajz'gnahi- ibi 3ur, e-quo tamen gazopbylacio oaja domus Tobie projiciuntur, & Jabbati "violatores puniuntur : increpat Nebemias Sfudaos, (i1 qui uxores duxerant alienigenas. tofi of N die autem illo le&cum eft in volumine Moyfi audiente Ifl populo: & inventum eft fcriptum in eo, quod non de- teli kDeut. : beant introire*Ammonites fit in seeternum : : & Moabites in ecclefiam Dei usque í22- 2 II 2. Eo quod non occurrerint filiis Ifrael cum pane, & aqua: olei & conduxerint adverfum eos Balaam, ad maledicendum eis : & convertit Deus nofter maledi&ctionem in beneditctionem. Sad« 3. Factum eft autem, cum auditfent le gem, feparaverunt ]iar emnem alenigenam ab Ifrael. - , fün 4. Et fuper hoc erat Eliafib facerdos, qui fuerat prsepofitus I in gazophylacio domus Dei noftri, & proximus Tobize, Tatl - $. Fecit ergo fibi gazophylacium grande, & ibi erant ante " US eum reponentes munera, & thus, & vafa, & decimam fru- J menti, vini, & olei, partes Levitarum , & cantorum, & jani- LoN torum , & primitias facerdotales. & fi .. 6. In omnibus autem his non fuit in Terufalem, quia anno Etc trigefimo fecundo Artaxerxis regis Babylonis veni ad regem, if & in fine dierum rogavi regem. Ven: 1. Et veni in Jerufalem, & intellexi malum, quod fecerat Elafib Tobise oinus 17 ; ut faceret ei thefaurum in veftibulis d E Dei.: * g. UEt i. fN volumize Mq)/i. ) Scilicet Deü- Gazopbylacium.) Alii dameram, vel Ó ] térom. 23. 3. Vide ibi dicta. cubiculum vertint. Exat autem lo- 3« Separavernunt omnem alienigenam.) cus amplus , in quem recondebantur poter; iNon Ammonitas folum aut Moabi- vatia munera, & decimze, nonfolum templl IUIT tas, fed alios ctiam, qui non perti- qua Pontifici obveniebant, fed etiam 138 p ^ebant ad populum ifrael, feparave- quz Levitis, quibus Eliafib prefece- runt, ut expertes effent conjugiorum rat Tobiam propinquum fuum ex af- ) 1 cum fidelibus, & jure civium He- finitate, qui cum effet hoftis Judzo- Tundi breorum carerent. rum; qu& ad Levitarum fuftentatio- Saty al', l « Fecit: ergo fíbi.) V'ecit ei, fcili- nem pertinebant , intervertebat, aut cet P'obis. Eliafib prefecit 'Tobiam maligne diflribuebat , nixus au&ori- fhim Aifionitem toti gazae templi ; primitiis tate Eliafib. Vel x fcilicet, & decimis, ceterifque, que Lie- 6. Regavi Regem. ) Ut nimirum li- lVe di yitis , & Sacerdotibus afferebantur. thula ceret in Judzam redire. CAPUT XII oét $. Et malum mihi vifum eft valde. Et projeci vafa dlomus 'Tobiz foras de gazophylacio: * l- 9. Praecepique, & emundaverunt, gazop hylacium , & retuli ibi vafa domus Dei facrificium, & thus. 1j Io. Et cognovi, quod partes Levitarum non fuiffent datae: & fugiffet unusquisque in regionem fuam de Levitis, & can- toribus, & de his, qui miniftrabant : ente 1r. Et egi caufam adverfus magiftratus, & dixi : Quare de- de reliquimus domum Dei? Et congregavi eos, & feci ítare in ftationibus fuis. sque 12. Et omnis Tuda apportabat decimam frumenti, vini, & olei,in horrea. ,qqa : a. 13. Et confítituimus fuper horrea Selemiam facerdotem , & in Sadoc fcribam, & Phadajam de Levitis, & juxta eos Hanan fi- tUt lium Zachur, filium Mathaniae : quoniam fideles com funt, & ipfis creditae funt partes fratrum fuorum. p.rob'ati jfitus 14. Memento mei, Deus meus, pro hoc, & ne deleas mife- rationes meas , quas feci in domo Dei mei, & in ceeremoniis t ante ejus. 15. In j fru diebus illis vidi in Jud'a calcantes torcularia in fabba- to, portantes acervos, & onerantes füuper afinos vinum, & uvas; ! jani- & ficus, & omne onus , & inferentes in Terufalem die fabbati. anno Et conteftatus fum, ut in die, qua vendere liceret, venderent. epemy 16. Et 'T'yrii habitaverunt 1n ea, inferentes pifces, & omnia venalia: & vendebant in fabbatis filiis Juda in Jerufalem. eCetat 17. Et objurgavi optimates Juda, & dixi eis: Quee eft haec quam vos facitis, & profanatis diem fabbati? domus ?es malaþ, g E m 3 IS. Numl 8. Projeci vqf;;, &« ) Non enim 10. Fugijyæt zmz;j?,]mfäue, 65'::) Alio Iterm l- poterat alienigena penetrare ufque ad fe contulerant , ut fibi compararent lepantur templi gazophylacia , fed vixad atrium ad vi&um neceffaria. gentium admitti: ideo etiam ejus fo- 11. Congregau; eos, &$c. ) Reftitui jnfolum ras projeci fupellectilem. unumquemque loco , . & officio fuo , wl etam eefe 9. Emundaverunt gazophylacia.) Ym- & curavi deferriea , qu& ex lege il- hs debebantur. mundi hominis habitatiore profanata. m a Sacrificium.) Ilebr. 35 mischa, 13. Conteflazus fum,) Regavi ; ob- , Juieo" Far, vel fimila ad facrificium ; erat jurgavi , Numinis vindidam mina- &enmtiO. enim Mincha facrificium ex fimila, tus fum. " at aq vel ex fpicis, vel ex panibus co&tis, 16. Tyrz babitaverunt in ea. ) 'Yy- quiorv five clibano, five fartagine, five cra- rii infideles peccato violationis fabba- ticula. Vide Lev. cap. 2. ti caufam dederunt. 262 LIBRI I. ESDR /E 18. Numquid non hsc fecerunt patres noftri; & adduxit & Deus nofter fuper nos omne malum hoc, & fuper civitatem fi hanc? Et vos additis iracundiam fuper lírael violando fabba- fi tum. ffent portae ]erufälem in 19. FaCtum eft autem , cum quievi die fabbati, dixi: & clauferunt januas, & precepi, ut non li dii aperirent eas usque poft fabbatum, & de pueris meis conftitui fuper portas, ut nullus inferret onus in die fabbati. Tf 20. Et manferunt negotiatores, & vendentes univerfa ve- a nalia, foris Jerufalem femel, & bis. 21. Et conteftatus fum eos, & dixi eis: Quare manetis ex g adverfo muri? fi fecundo hoc feceritis, manum mittam in vos. üx ! Itaque ex tempore illo non venerunt in fabbato. 22. Dixi quoque Levitis, ut mundarentur, & venirent ad ne €uftodiendas portas, & fan&tificandam diem fabbati: & pro hoc ergo memento mei, Deus meus, & parce mihi fecundum mul- lui titudinem miferationum tuarum. * 23. Sed & in diebus illis vidi Judaeos ducentes uxores Azo- qrd tidas, Ammonitidas, & Moabitidas. !0 24. Et filii eorum ex media parte loquebantur Azotice, & neíciebant lo qui Judaice, & loquebantur juxta linguam populi, n & populi: 25. Et 18. Parres nofiri.) Qui eadem tem- Manum mittam im vos.) Immiffis ar- poribus Jeremie peccabant , ab eo- matis; erant enim Judaistentatio , & que facinore a propheta minis ingen- occafio peccandi. 22. d cuflodiendas portas. ) Levita tibus, promiffifqueretrahebantur. Je- rem. 17. 21. cuftodie portarum fortafle preficiun- tur, ne populus, eorum ductus re- 19. Cum quieviffent porte Terufalem.) verentia, eas auderet aperire'; vel ne Id eft, tempus illas claudendi adve- iis apertis , quidquam introduci per- niffet imminuta nimirum negotian- d) tium, & ultro , citroque commean- mitterent , quod ad violationem fab- D& in Hebrao eft, bati aliquo modo pertineret; hoc enim P! HPJ tium frequentia. videtur effe, quod additur , & Jazéi;- 10 X ebumbrata effent , id eft , cüm fero ef- fcandum diem jabbari. fet, inciperetque fabbatum , quodfub d occafum folis incipiebat. 23. Dacezres. ) Pofitum — eft. pro, 4i Ui duxeramt. adn In die faibati.) Appetente jamfab- Azotidas.) Exx Azoto urbe Palefting. N bato. Hebr. & LXX. habent 2fz:e 24. Ex media parre, t$c.) Infan- fatbatum. H0r Dixi.) Juff. tes enim lingua matrum loquuntur. Qvita Vel fenfus eit femibarbare, locutos, Ifa l De pueris mcis. ) Fatulis meis. & ludaicis . vocibus mifcuiife voces, & idiotifmos Azo'icos, ita ut pure TOtyte ol. Sí [eeumdo bhoc feceritis. ) Poft ebl'c bhanc meam admonitioném. Judaice loqui nefcirent. »fzrl | & GþA PUT T XII. $ z $ xit 2«. Et objurgavi eos, & maledixi. Et cecidi ex eis VifOs, em & decalvavi eos, & adjuravi in Deo, ut non darent filias fuas bi- filiis eorum, & non acciperent de filiabus eorum filiis fuis, & fibimetipfis , dicens : n 26.* Numquid non in hujufcemodi re peccavit Salomon rex 3Reg. )on Iífrael? & certe in gentibus multis non erat rex fimilis ei, & j- t- Itl dile&us Deo fuo erat, & pofuit eum Deus regem fuper omnem ; Reg. Ifrael , & * ipfum ergo duxerunt ad peccatum mulieres alieni- V6 LI. 4« gense. * 21. Numqui d & nos inöbedientes faciemus omne malum [2 grande hoc, ut prevaricemur in Deo noftro, & ducamus V0$. uxores peregrinas? 48. De filiis autem Tojada filii Eliafib facerdotis magni , ge- l ner erat Sanaballat Horonites, quem fugavi a me. ; hoc .39. Recordare, Domine Deus meus, adverfum eos, qui pol- u- luunt facerdotium , jusque facerdotale, & Leviticum. 30. Igitur mundavi eos ab omnibus alienigenis ; & conftitui Vg ordines facer dotum, & Levitarum, unumquemque in minifte- rio fuo. ; N 41. Et in oblatione lignorum in temporibus conftitutis, & £j Jüll in Primitivis: memento mei; Deus meus; in bonum, Amen. M D "ao fig 27 0j eriti (ciume LIBEE. NUA ;cl n€ -zf. Maledixs.) Execratus fum. 29. Recordare bamin:., äfc.)- Ut pu« p Decalvavi eos.) In Hebr. eft, ez- nias ad aliorum nimirum exemplum. v - ;enim pillos corum evulfi. — Nidetur divinoze- 3o. Mundavi.) Profanis connubiis lo acus in eos involaffe , pugnis diffociatis. /);/;3!" cecidiffe, cefariem eorum lacerafle. j31, Et :m oblat;ome dignorum, &fc. L ) Jdijuravi im Deo.) prO ! adfirinxi. ]urejurando Curavi , ut qu& circa lignorum ob- lationem erant conílituta cap. 1o. m. 28. Defiliis.) Unus de filiis. 34. fervarentur , in cujus rei memo- Horonites, ) Ex Horonaim fcilicet riam inflitutus eft folemnis dies jnfan civitate Moabitarum , cujus mentio untur- lfa. 15. 5. & ]erem. 48. 3. 5- Q- EuAoQogioY , cujus meminit Jofephus cutoS, ]. 2. belli Judaici. ronites ell genitivi cafus, ut patet ex o Hebrzo, & Grace. E; in primitivis.) De quibuseodem p p Fnugawi 4 me. ) Scilicet Sanaballat. CRP. lO. num- 37. 264 9R **æ äkäe"rï*-' adt ü ^ LIBER TOBLE. : ' ^CAPUT PRIMLDUM om Tobias in captivoitate con[Hitutus, a lege Dei non recedit, &? ]ïiz'umk Vi Tobiam , ex 2nna uxore Jufceptum, Deum timere docet : gratus ä regi Salmana[ar , pergit. quocumque «ult.: confratres captivos con- bu Jolatur. Gabelo mutuat decem argenti talenta : Senacberib, - ? quod mortuos fepeliret , eum perfequitur. 0il 1] I 1. 7YObias ex tribu, & civitate Nephtali (quae eft in füpe- - &i . rioribus Galilaeze fupra Naaffon, poft viam, quae ducit. ad Occidentemr, in finiftro habens civitatem Sephet.) 4Reg. at 2.*Cum captus effet in diebus Salmanafar regis Affyriorum, 17. 3- in captivitate tamen pofitus, viam veritatis non deferuit, )! illi| 3. lta ut omnia , quae habere poterat, quotidie concaptivis fratribus, qui erant ex ejus genere , impertiret. Ij 4. Cumque effet junior omnibus in tribu Ne libe phtgli ,; nihil tamen puerile geífit in opére. Ij Tufa j3Reg. ^5. Denique cum iren« omnes ad. vitulos aureos, quos»*.]e—» 16 12.28- roboam fecerat rex Ifrael, hic folus fugiebat confortia omnium, IS)I 6. Sed pergebat in Jerufalem ad templum Domini, & ibi ado- atgel —— BL4S.) Hebr. dicituf ,—vpjjw. talior eft, juxta, velpoftviam, qus . ] & : idem eft ac Bozus Deus, aut ad occidentem ducebat, b lk T: Bozitas Dei. : Czuzzatem Sepberb. ) Uno fere mil- l Ex fribue , 65 civitate Nephrali.) Hac liaio a Nephtali diftabat Sepheth; Ciptiy urbs Nepthalia LXX. vocatur Thisbe, juxta tabulam Adrichomii , quem vi- G'Ur ex qua videtur etiam fuiffe Ellias, qui de num. 8$. CIvitat in facris Literis appellatur T hesbites. 2. In diebus Salmana[ar. ) Vide 4. ) f'sperioribus Galilaa. ) Duplex e- Qs q; Reg. 17. 3. & cap. 19 9. Aliis nim eft Galilza, füperior altera, al- 3. Qui eraut ex ejus geuere.) lle- 15,] tera inferior. Superior illa dicitur, brai fcilicet. Hm ficr qu& magis vergit ad feptentrionem , 4. Junior omnibus. ) Adhuc pueru- & Libanum montem ; qua etiam fi- lus, ut habemus infra num. g. tu altior eff , quandoquidem ex ea Vit l£ $. d vitules aureos. ) AXdorandos. H ] Jordanis fluvius decurrit. Vide ta- Con[ortia ommium. ) ldololatrarum ; bulam tribus INephtali apud Adri- fc ab illis fubtrahens , & a confüetu- chomium. dine etiam male moratorum. altur Naaffoz.) Oppidum ejufdem tribus, 6. Pergebat im Jerufalem.?) Féeflis a te d. ] de quo Adrichomius in tribu INephta- lege flatutis, fcilicet ter fingulis an- i, L l num. 17. Dicitur fupra iNaaffon nis in Pafchate, Pentecofle, &feft - Y &i efIc, quia tribus fere xgiliaribus Orien- Tabernaculorum. lijj . QAPZETA c6s adorabat Dominum Deum Iífrael , omnia primitiva fua, & de- cimas fuas fideliter offerens, ^ |ta ut in tertio anno profelytis, & advenis miniftraret omnem decimationem. 9. Heec, & his fimilia fec t vabat. undum legem Dei puerulus obfer- "TY 9. Cum vero factus effet vir, accepit uxorem Annam de tri- i (QIf- bu füa , genuitque ex ea filium , nomen fuoum imponens €i, l, 1o- Quem ab infantia timere Deum docuit, & abfítinere ab omni peccato. 2 It. lgitur, cum per captivitatem deveniffet cu m uxore fua, (ipe- & filio, in civitatem Niniven cum omni tribu fua : ([]T ii 12. (Cum omnes ederent ex cibis gentilium) ifte cuftodivit het.) TU animam fuam, & numquam contaminatus eft in eícis eorum. I3. Et quoniam memor fuit Domini in toto corde fuo, dedit illi Deus eratia m In confpettu Salmanafar regis, jtvis 14. Et dedit illi poteftatem quocumque vellet irej habens libertatem quzecumque facere voluiffet. nihil Ij. Pergebat ergo ad omnes, qui erant in captivitate, & mo- nita falutis dabat eis. 'Te 16. Cum autem veniffet in Rages civitatem Medorum, & ex um his, quibus honoratus alenta k ibl Vfuerat a rege, habuiffet decem t argenti : I7. Et 3do- — 7. le ferizo 4220, É$c. , que m ) Ut przcipi- 20. & Straboni lib. r2. a lapidibus, tur DJeut. Càp. 14. nu 28. & rupturis, quas terrz motus exci- 11. Per caprrsvirarezm. ) Occafione tarunt, nomen accepit; nam ezyvvp«e re m1l captivitatis, !pheth , apud Gracos frango , aut fcindo fi- jem Vi Gvriacem Miniphem.) Nobiliffimam gnificat. civitatem in Aflyria, qua etiam Ni- Ex bis, quibzes bomoratus f uerat a Rege.) Ex Grzco textu habemus habuifle Vde 4 aliis. nus dicitur a Piinio, Ptolomao , & Tobiam a Rege funcionem quam- 12. Ederez:zexczii Ge;;tilium.) Ido- dam palatinam ; nam num. 13. ait fe )He- lis facrificatis carnibus. C [ fuile Regis eyoszs:z», hoc eft em- ptorém : cum autem multa emantur j puem' vit íe. flodivit Animam ftmm.) Cuüordi-' a Regibus, amplum , & honeftum 14. Dedir ill porefharem , tc.)) Re- qolt hoc oiicium fuiffe credibile eft, & martm j liqui enim captivi ut. mancipia habe- non contemnendum , ei honorarium bantur. 'lobis major libertas con- conflitutum , ut innuit hocloco facer. nfuetie cefià, ita ut etiam re gnum peragrare textus. poífet pro libito. FeniS d Tzlezta.) "Talentum unum argäntï, 16. Jz Races. ) Urbs eft in rägno tria ficlorum millia continebat , ficlus ylis a Medie, que, ut placet Diodoro lib. Biäl. cum Com. Menochb. dem. II unus quatuor Hifpanicos regales. l : &feiïö , d 266 LIBRI T. O BIl /E 17. Et cum in multa turba generis fui Gabelüm egen:em videret, qui erat ex tribu ejus, fub.chirographo dedit 1illi me- tm moratum pondus argenti. 18. Poft multum vero temporis, mortuo Salmanafar rege, JUr fuo cum regnaret Sennacherib filius ejus pro eo, & filios | Ifrael r exofos haberet in confpectu fuo: 19. Tobias quotidie pergebat per omnem coznationem fuam, dur & confolabatur eos, dividebatque unicuique, prout poterat, de - facultatibus fuis : j Qu 20. Efurientes alebat, nudis veftimenta praebebat, & mortuis, Àm atque occifis, fepulturam folicitus exhibebat. A4Reg. 21. * Denique cum reverfus effet rex Sennacherib, fugiens t0n 19.381. Eccli. a Judzea plagam, quam circa eum fecerat Deus propter blas- 48.24. p 2 Mac. hemiam fuam , & iratus multos occideret ex filus Tírael, To- bias fepeliebat corpora eorum. ]um 8 19 22. At ubi nuntiatum eft regi, juffit eum occidi, & tulit Imp4 omnem fübítantiam ejus. 25. Tobias vero cum filio fuo, & cum uxore fugiens, nudus Corp latuit, quia multi diligebant eum. bus | A4Reg. lo 24. * Poft dies vero quadraginta quinque occiderunt regem 19. ii ipfius. Dien P -fi miffe 1l 3242I 25. Et reverfus eft Tobias in domum fuam, omnisgue facul- lfai. tas ejus reftituta eft ei. Il 37.38- C ATUT.I. Clder Ij Tobias mortuorum defatigatur . [epultura , birundinis flercore in Wu patieutie probationem exceecatur, C? ab uxore, ac amicis ipfum ]ob. irridentibus afficitur opprobrio. LE i.]3)Oft hec vero, cum effet dies feftus Domini, & fa&tum effet prandium bonum in domo Tobize, ( Dixit GræLO mf,, "1.»;. E.Scäfas baberet.) Ab initio reeni fyriis nimirum ; hi Tobiam , quem 40 fui, fed maxime poft acceptam cladem diligebant , fervarunt; nam tantam udais facultatem eo rerum ftatu fuif- àgendu 15$. millium ceforum ab Angelo in Ils j . Judea anno 14. Ezechig Regis Juda. fe putandum non eft; cum calumnia- $ 1 toribus , fatellitibus , & carnificibus Düm, , 20. Occifis.) N el juffu Sennacherib, omnia ipforum tunc objeda effent. . vel Affyriorum injuria, qui Jud&os lo Regi exofos impune vexabant. 24. Occderant Regem : fülu ejus. D a, OI. Fugzens a Jud&a piagam 4 t$7.) Modum czdis narrat AWU 25 »um hiftoria ?i lib. 4.-cap. 19, num. 57. ls A ide 4. Reg. cap. ty. 35. 1Q Preoprer blofphemiam [mam.) N1 de';;,. I« les fefius.) Penrecoffzs , ut ex- Wib Reo. 18. num. 19. & deinceps. preffe habet textus Gr&cus, Prandinim bonusm.) Convivium. ag 23. Mulri diligebant eum.) Kx M- li 1 * CAAPUT It. A^ A^ 67 ett 2. Dixit filio fuo : Vade & adduc aliquos de tribu noflra, n€ timentes Deum , ut epulentur nobiícum. - Cumque abufïet, reverfus nuntiavit ei; unum ex filiis Ifrael )ge : jugulatum jacere in platea. Statimque exiliens de accubitu radl fuo, relinquens prandium , jejunus pervenit ad corpus: 4. Tollensque illud portavit ad domum fuam occulte, ut, la, dum fol occubuiffet, caute fepeliret eum : de s. Cumque occultaü"et corpus, manducavit panem cum lu- &u, & tremore, *Am. ts " Memorans illum fermonem quem dixit Dominus * per Q Amos prophetam : Dies fefti veftri convertentur in lamenta- e 10. tionem, & luctum. 1Mae 15 1. 41oe blas- "l Cum vero fol occubuitfet, abiit, & fepelmt eum. T0 g. Arguebant autem eum omnes prox1m1 ejus , dicentes: Jam hujus rei caufa interfici juffus es, & vix efFuglfu mortis tuht imperium, & iterum fepelis mortuos? 9. Sed I*obms plus timens Deum, quam regem, rapiebat udus corpora occiforum, & occultabat in domo fua, & medus no€ti- bus fepeliebat ea. 10. Coniüigit autem, ut quadam die fatigatus a fepultura, ve- epem nlens in domum fíuam : ; ja&taffet fe juxta parietem , & obdor- miffet , fncul II. Et ex nido hlrundmum dormienti 1lli calida ftercora in- ciderent fuper oculos ejus, fieretque coccus. I2. Hanc autem tentationem ideo perm]ütDomlnus evemre il illi; ut pofteris darctur exemplum patlentlæ ejus, ficut & fancti J95. L2 15.Nam " — — $i 2. Jdduc aliquos de 1ribu nofra.) In co eft, & zon vidi, quia pajäres;n "Hit- xctum Grzco eft: A4uc quemcunque IAmueme- ro erant.) Verum vox ses2íov omne st vris frz Irpm nofhrorum egentem. avicularum genus compleditur, ut 4« Dum Sol occubuiffez.) Caute enim notat Serarius. ; quem agendum erat propter Afl"ymos He- Fieretque cecus.) In Greco eft: & tantam brais infeltros. eculis meis apertis imumiferunt b«fferes m Jumnia num. 223. 8. Inrerfres juffus es.) Supra cap. d. calidum n oculos meos , $ fatla fuzz ai- bugines i oczulis meis Stercora hirun- vcious lo. Jataffet fe juxta parietem. ) In dinum tum ex occulta quadam viocu- (font. Graco efc && cubui pallzztm]uxtdmu- lis nocuerunt, tum etiam, quæa cum p hitkor YUP afriL ) omum non eít ingref- calida effent ; & fordida, in oculos füs, quiapropter cadaveris contactum illapfa fua impuritate delicatiffimz par- immundus eratexlegeNum 19. nurm. tis humori noxam afferre potuerunt. u e J1, & 16. Vide Vallefium facre Philofophiz rræCUSn 11. Ex nzido b:mndmzm.) In Grez- €ap. 42. & Serar. in hunc locum. HUM' |.| ». 268 LIBRI TOBI.E 15. Nam cum ab infantia fua femper Deum timuerit, & man- data ejus cuftodierit, non eft contl*i&atus contra Deum, quod Til laga coecitatis evenerit ei : I4. Sed immobilis in Dei timore permanfit, agens gratias i tuili Deo omnibus diebus vitae fuse. / 15. Nam ficut beato Job infultabant reges, ita ift1 parentes, & cognati ejus irridebant vitam ejus , dicentes : * 16. Ubi eft fpes tua, pro qua eleemofynas, &. feþulturas faciebas ? 17. Tobias vero increpabat eos, dicens: Noli'e ita loqui, Ü' fun 18. Quoniam filii Sanétorum fumus, & vitam illam expecta- mus, quam Deus daturus eft his, qui fidem fuam numquam ; inutant ab eo. BIENS Ig. Anna vero uxor ejus ibat ad opus textrinum quo-idie, ten & de labore manuum fuarum victum, quem confeq : ui poterat, deferebat. fum 20. Unde fa&tum eft, ut hoedum caprarum accipiens detulif- lam. fet domi: f li Deut. 21. Cujus cum vocem balantis vir ejus audiffet, dixit: * Vi- 22« I fetu dete, ne forte furtivus fit, reddite eum dominis fuis, quia non licet nobis, aut edere ex furto aliquid, aut contingere. te, 22.. * Ad haec uxor ejus irata refpondit : Manifefte vana fa&ta *]ob 6 2. 9 eft fpes tua, & eleemofynse tuse modo apparuerunt. Qum 25. Atque his, & aliis hqjufcemodi verbis exProbrabat*ei. T li T CAPUT G Cs J 15. Parentes.) Propinïquï. 20. Hedum caprarum. ) k1odus ca- 19. Fuiifantorum.) Fidelium, qui prarum dicitur 1is, qui nondum a la- &e depulfus eft. in Graco textu fi- / fan&i funt, id eft, Deo dicati , vel gnificatur fupra mercedem ei datum Abrahe, Ifa3c, & Jacob , quorum Wilere exempla virtutum zmulari debemus. fuiffe: Addentes: inquit, 6$ Ledzum. genqg Vitam illam expetlamns , &c. ) Quua- 21. Videte , me forte furtivss fu.) Non fuit temeraria fufpicio "T'obig, tem L fi jam ex Niceno fymbolo illud reci- quia fciebat domi pecuniam non effe, d fe lp taret: expetto refurretlionem mortuorum, K let £ virzm wenturi [2culz. qua hedus compararetur; eratqueips Que de] fe paterfamilias , cui ne quid domi 19. lat ad opus textrinum.) Iu peccaretur, curz effe debebat. P Grazco eft * þr"uieä:ztrin gynecets , te- 22. Mamifefle vana f4&a ef fpes tua-) 1000 d lis nimirumtexendis, quia mulierum tum p Quam locabas in Deum , qui tamen & defi Opera fuht, nam cum adje&tivo y'v"a- te, & nos cum paupertate conflicari &e(oc fubftantivum 5'«-'7016 intelligen- finit, addito etiam tibi cecitatis in- lotgn fortunio. &l dum efl, ia operibus muliebribus. Vil t l et AP, o LU at E 269 ld U L p iII. ü0d Tübie mori petentis oratio ad Deum, &? Sare filiee Raguelz's bu- TPlS milis cum triduano jejunio oratio , ad ancillee improperium propter Jeptem ipfius taritos a demonio interemptos ; utriusque autem (e5, preces exaudiuntur , zingelo Rapbaele ad eos ; curandos mif]o, Ufas Unc Tobias ingemuit, & ccepit orare cum lacrymis, ]i IT - 2. Dicens: Juftus es, Domine, & omnia judicia tua jufta K funt, & omnes vise tuae, mifericordia, & veri'as, & judicium. uam 3. Et nunc, Domine, memor efto mei, & ne vindiétam fu- mas de peccatis meis, neque reminifcaris delicta mea , vel pa- : idie, rentüm mecrum. 4. *Quoniam non obedivimus präeceptis tuis, ideo traditi Deut. ierat, 28.13«4 fumus in direptionem , & captivitatem, & mortem, & in fabu- u- lam, & in improperium omnibus nationibus, in quibus difper- fift nos. Eu )Vie s. Et nunc, Domine, magna judicia tua, quia non egimus hii fecundum pracep:a tua, & non ambulavimus finceriter corat * ie. Lfa&a 6. Et nunc, Domine, fecundum Voluntatem) tuam fac me- eum , & prsecipe in pace reci . pi fpiritum meum : expedit enixm mihi mori magis, quam vivere. ; tlei- . Eadem itaque die concügit, ut Sara filia Raguelis in Rages Ccivitate Medoium , & ipfa audiret improperium ab una ex an- n cillis patris fui, 3 8. Quo- dus a Mize: vie tu£, Cc. ) Vig , per 9 2l ?() audeat infultare , & improperiis, & thu f- quas graditur Dominus , funt contumeliis petere. - datum milericordia , quia femper ad intelli- 6. Expedit emim mibi mori.) ln tex- gentis naturz commodum , & utilita- tu Greco additur ratio : qwoziam iz- zdw- tem agit: funt ver/z4s, quia nunquam 7 Ft') properea falf;z andivi, G rrifliria multa [obit a fe ipfo, qui fumma veritas eft, dif- eft ;2 me. Mide dida inf. num. 15. fidet: funt jeZic/«m , quia, quod cui- v. Iz Rages civitate Medorum.) In on a que debetur, id ei tribuit. Graeco textu eft , in Echzrazi; , fed tquap 3. Paventum meoitm. ) Nonorathoc idem eíl ; nam etiam Ecbatana Ra- 4 domi loco 'Tobias pro mortuis, fed tan- ges dicebantur , ut ex fcriptoribus tum petit, ne majorum , etiamfi vi- etiam profanis oftenditSerarius. Duae h) ta defun&torum fcelera vivis pofteris n mmen itaque erantin IMledia urbes, que Ra- gnHivWi noceant, & in iis vindicentur. 'es dicebantur, altera, in qua habi- 4 Iz fab.rzlzzm, E5 ix im.-a:"o.':eri!tm.) tabat Sara Raguelis filia, de qua hoc jatis it Viles fai fumus, quibus nemo non verficule : altera, in qua Gabelus To- a ^ 70 LIBRI TOBIZE g. Quohiam tradita fuerat feptem viris, & daemonium no- mine Afmodaeus occiderat eos, mox ut ingreffi fuiffent ad eam. mu 9. Ergo cum pro culpa fua increparet puellam , refpondit ei, dicens: Amplius ex te non videamus filium , aut filiam fu- qu rum. per terram , interfe&trix virorum tuo - E 10. Numquid & occidere me vis, ficut jam occidifti feptäm Con viros ? Ad hanc vocem perrexit in fuperius cubiculum domus I fuer fuse ; & tribus diebus, & tribus no&tibus non manducavit, ne- que bibit : 2 II. Sed in oratione perfiftens, cum lacrymis deprecabätuf 2] Deum, ut ab ifto improperio liberaret eam. Vita 12. Fa&um eft autem die tertia, dum compleret orationem, bula benedicens Dominum , Tütie I3. Dixit : Benedictum e ft nomen tuum, Deus patrum no- 20 " » ftrorum: qui cum iratus fueris mifericordiam facies, & in tem- temp pore tribulationis peccata dimittis his, * qui invocant te. tum 14. Ad te, Domine, facilem meam conv erto, ad te ogulbs meos dirigo. 15. Peto, Domine, ut de vinculo'improperiiy hujus abfolvas . f me, aut certe de(uper terram eripias me. N I 6.TE Tet e bie debitor , cujus mentio eíl cap. mentio, legitur. Quid nos flagellas? ipeth ; ff mortsi fn£ , "vade cum eis.. li Dum. 170 biculum dam;u g. Afonodaus.) Exrathic Afmodzus, Perrexit n /itperius ez Yxod quem Hebrzus textus Regem demo- fu. ) Ubi etiam Judith orare confue- num vocat, princeps in ea provincia verat Judith. g. s. ]Ob Q 11. 24b iffo imzproperio liberaret eam.) l. fem omnium dzemonum, qui mortales ad te lo libidinem inflammarent; unde ab igne Sterilitatis , quam illi ancilla fuerat 1. nomen eum habere, quem in Media imprecata , & homicidi, quod i!li fufcitaret, nonnulli putaverunt. Vide affingebat. ;ä 0!)*/'; 13. Dixir : bentditlum eff zomentuums 10 las Ser. q. 8. om 0n Mox ut ingreff fuifent. ) Non eft &c.) Non plane eadem ell oratio Sa- hoc intelligendum de copula conjuga- re in Latino , Graco , & Hebrao Til textu, fed nonnulla elt tum in verbis t4to ? H li; nam in Greco clare dicitur. —47- Sinejí zequam il /ui'æ;ft Cum e€as, u Im uxo- diverhtas, tum in fententiaj; cum ribus. enim longa fuerit oratio , "hoc eft, COnfider triduana, alias, atque alias ex ea par- I 9. lIpterfelirix virorum turum. ) In ticulas excerpfit Latinus, Gracus , & dücente: Graeco ell /zffocans :u wviros , ex quo intelligitur, quo mortis genere occi- Hebreus, ut notant Serarius , & Sa- fi fint Sarze mariti. lianus. 01 10. Occidere me vis. ) Videtur Sara 15. Defuper terram eripias me.) Mul- ten ef C'att0pe non folum increpaífe, fed etiam ver- torum, & gravium malorum concur- beraffeancillam ; in Gr&co enim , ubi fus etiam fanctis hominibus affert non- Tis 1ud] nunquam mortis quafi minoris mali lr f non unius, fed p?urium ancillarum fit H Ui N CTPUT Iil. ^yk BI eam, 16. Tufcis, Domine, quia numquam concupivi virum, & mundam fervavi animam meam ab omni concupiícentia. ondit 17. Numquam cum ludentibus mifcui me, neque cum his; jf qui in levitate ambulant, participem me preebui. 1 189. Virum autem cum ti more tuo, non cum libidine mea ptem confenfi fuícipere. . .omus I9. Et, aut ego 1 ndigna .fui illis , aut illi forfitan me non l, n« fuerunt digni : quia forfitan viro alii confervafti me. 20. Non eft enim in hominis poteflate confilium tuum. tbamr 21. Hoc autem pro certo habet omnis, qui te colit, quod vita ejus, fi in probatione fuerit, coronabitur : fi autem in tri- )nefb bulatione fuerit, liberabitur: & fi in corre&ione fuerit, ad mifericordiam tuam venire licebit. 3 n n0- 22. Non enim dele&taris in perditionibus noftris: quia poft ais tempeftatem tranquillum facis : & poft lacrymationem , & fle- " tum, exultationem infundis. ogulos 23. Sit nomen tuum, Deus Ifrael, benediétum in fzecula. 24. In illo tempore exauditze funt preces amborum in con- xfolyas fpe&tu gloriae fummi Dei. .25. Et miffus eft Angelus Domini fan&us Raphael, ut cura- ret eos ambos, quorum uno tempore funt orationes in con- 16.Tli CAPUT fpec&tu Domini recitatae. Mdlaj. ! defiderium. — Sic affe&ti erant N[oyfes 20. Coz[ilizss ttum? P Quo fapien- j m Exod. 32. 4. Elias 3. Reg. t9. 52. tiffge, & optime, modis tamen ar- ; C()nfue' Job. cap. 3. &. D. Paulus z. Corinth. canis nos, & mundum regis. 1. femper etiam conditio tacita in- 21. Corozabitur.) Sic dehomineju- r Mm'ï telliocitur, /f Deo pLcar, fto D. Jacob. cap. 1 num. taz. Zez- la fuel'at 16. Menudam fervavi animam meanm 285 "Vir, qui [uffert temtatiomem , quo- 4b omni concepi[centia.) Nlagnaomni- ziam cum probatus fuerit ,. accipser coro- no laus, cum tamen vere dixerit Sa- zam vit& , Gc. lomon Prov.20.9. — Qu poteft dicere; Liberabitur. ) A fervitute peccati, 7 en'fllf"n, yratto Ls enundum ecff cor meum , purus [mm a pec- pr&cifis anfis, & occafionibus delin- pieoreo caro? lacautem non commemorat quendi, & frequenter etiam ; cum I$ Saraexfuperbia, fed ex filialiin Deum Deo vifüm fuerit, ab externis malis, cum confidentia. quibus vexantur. d5 oct h 17. Cum ludentibus.) klugo choreas $4 im corretlione futrit. ) S8i cum g e p ducentesintelligit, & vero fic luden- crumnis ad corre&iqnem immiffis di verbum accipitur etiam Exod. 32. conflictetur. ræcus, lS,& 6. & 1. ad Corinth. 10. 7. fatius ta- d mi[ericordiam tuam venire.) Pro- men cft hujus verbi generalem figni- vocare ad tribunal divine mifericor- ficationem retipere, ut omne puella- diz, & illam nobis conciliare. J 2 " concm' risludi, & lafcivie genus complecta- 2$. U* coraret eos.) Ut eorum ma- a ernon tur: fic Jerem. cap. 15. 17. wez fedi lis afferret medicinam; 'l'obiam qui- :2 eoncile ludentizem. dem a cocitate liberando, Saram ve- r P 272 LIBRI TOBIJE CA P.U P.-I1Vi 0 Tobias cum [e Drevi putaret. moriturum, filio piffma falutis ma- sita inculcat , eleemo[yue oirtutem. declarat, & de decem UX argenti talentis Gabelo mutuo datis indicat. Qlon d 1. TGitur cum 'Tob!as putaret orationem fuam exaudiri; ut fe ''obiam filium fuum, mori potuiffet, vocavit a Cedi 2. Dixitque ei: Audi, fili mi, verba oris mei, & ea in corde tem tuo, quafi fundamentum conítrue. i 3. Cum acceperit Deus animam meam, corpus meum fe- alter *Exo. pgïi: *& honorem habebis matri tuze omnibus diebus vitae t 20.I1--. Ecci;, $JUS* de v 4* 7 4.M emor enim effe debäs ; Qu , & quanta pericula pafía It ^ fit propter te in utero fuo. fitu $. Cum autem & ipía compleverit tempus vitze fuse, fepe- lias eam circa me. 5 6. Omnibus autem diebus vitze tuze in mente habeto Deum: füas & cave, ne aliquando peccato confentias, & praetermittas prae- 21 cepta Domini Dei noftri. i « t *Pr;ov Z . * Ex fubftantia tua fac e leembfynam, & noli aveirtere fa- Med 3 € - ciem tuam ab ullo. paupere : ita enim fiet, ut nec a te averta- 2 Ecdi. tur facies Domini. 4 1 pias ; 14.13. $. Quo modo potueris, ita efto mifericors. Chiro Luce 9. Si multum tibi fuerit, abundanter tribue: f exiguum tibi I 14.1;. fuerit, etiam exiguum libenter impertiri ftude. Qui f 10. Praemium enim bonum tibi thefaurizas in die neceffi- QL01 tatis. dim « *Eccli ii 11. * Quoniam eleemofyna ab omri peccato, & a morte j u Ts tur 33712- berat, & non patietur ;nimam ire in tenebras. 12. Fiducia 141 Th (9y4, ro aliigando Afmodaum , re&e mif- a morte liberat. ) Modo c&tera, que Iü'/ fus Raphael, cujus nomen Dei me- alibi Scriptura requirit, non omittan- Q um , dicinam fignificat. tur, fides, ponitentia, charitas; fic UM Àp com|petia Domini reeitata.) Per enim eleemofyna difponit ad morta- I Angelos fcilicet prafentate , fic in- lium peccatorum veniam , ab eorum- Cim il ^fra cap. 12. num. 12. dicit Angelus: dem poenis liberat, & etiam a pecci- lj $ ego obruli orationem tuaim Domino. tis venialibus, & a futuris peccatis lant & cuftodit, quia majorem Dei gratiam s. (( VIrca. me.) In eodem fepulchro, accerfit. Donere juxta me. Sopsti d tencbras, ) Aixernass oàn Elenmofyna «b emmi peccato , &f ljj ( CAPUT IV Á d 73 12. Fiducia magna erit coram omnibus facientibus eam. . ;fumimo Deo, eleemofynau [ 13. * Attende tibi, fili mi, ab omni fornicatione, & þræter aifl. i 'Theff uxorem tuam numquam patiaris crimen ífcire : I4. Superbiam numquam in tuo fenfu, aut in tuo verbo 4* ?- dominari permittas: *in ipfa enim initium fumpfit omnis per- *Gen. ditio. 345 ;jX 15. "Quicumque tibi aliquid op&ratus fuerit, ftatim ei mer- * Lev. cedem reítitue, & merces mercenari orde j tul apud te omnino non ig.lga remaneat. Deut. 24.140 16. * Quod ab alio oderis fieri | tibij vide, ne tu ailinquando *IMat. » fe alteri facias. Vi G 17. "Panem tuum cum efurientibus, & egenis comede, & iuäf; de veftimentis tuis nudos tege. 6.31. paha I8. Panem tuum, & vinum tuum fuper fepulturam jufti con- *To. fritue ,& noli ex eo manducare, & bibere cum peccatoribus. 14.1*3. fepe- 19. Confilium femper a fapiente perquire : 20. Omni tempore benedic Deum : & pete ab eo, ut vias eum tuas dirigat, & omnia confilia tua in ipfo permaneant. o 21. Indico etiam tibi,fili mi, dedi(fe me decem talenta ar- genti, dum adhuc infantulus effes, Gabelo, in Rages civitate e fa- Medorum, & chirographum ejus apud me habeo. vert 22. Et ideo perquire, quo modo ad eum pervenias, & reci- pias ab eo fupra memoratum pondus argenti, & reítituas ei chirographum fuum. 23.Noli J t]bï 12. Fiducia magna.) Mlerito enim ces pro mortuis fundendas moveren- qui funt in pauperes mifcricordes, & tur. Vide E:cclef. 30. 1. 1€C€[T1' largi , .confidere poflunt fe mifericor- J4/£.) Kjus , quem putas in Dei diam confecuturos a Domino. gratia mortuum; aliis enim non prode(t 13. Crzmes. ) Adulterii , aut alte- eleemofyna, qui fcilicet cum pecca- orte 1l rius turpitudinis. to mortali deceílerunt. 14. lz £uo fezfu. ) In Grzco eft, Peecatoribus.) Fovendo eorum pec- f 1cià z2 corde tuo. Im ipfa enim , 5c.) Alludit ad. pec- cara, alioqui omnibus facienda elee- catum A dami affe&antis fcientiam bo- mofyna. fs quæ 20. Et ommia confilia zua 2m £pfo per- omltmn ni, & mali- Genef. 3. s. maneant.) ln Graco- eft, & emzesfe- i5 17. C«m efurizntibus, 6 egenis comede.) mit& tu&. 6 confüha tua profperentur. j mor Cum illis partire, eleemofynam dando. Tune confilia noftra in Domino per- ; cor 198. Super [epultmram , 6c. ) Sole- manent, cum nec boni alicujus con- 1 V bant enim olim epulas fepulchris im. fequendi defiderio , nec mali immi- eccl !S ponere, ut pauperes ,. & mendici illa nentis metu a divine voluntatis pra- j amm erogatione fuftentarentur, & ad pre- fcripto difcedimus. Diül. cuea Com. Menech, Tom, IA, ,M m LIBRI —TOBIE 274 23. Noli timere, fili mi, pauperem quidem vitam gerimus', äom. fe d* multa bona habebimus, fi timuerimus Deum, & receffe- fi $. 17. rimus ab omni peccato , & fe»cerimus bene. fe CAPUT V. T Tbie focium , ac ducem itineris in Rages Medorum querenti Ra- phael zingelus ignotus occurrit : cui pater filium committit , li quibus profe&is, mater filii deflet abfentiam. &i Unc refpondit Tobias patri fuo, & dixit: Omnia, que- I. T cumque pracepifti mihi , faciam , pater. 3. Quomodo autem pecuniam hanc requiram , ignoro : ille Ino me nefcit, & ego eum 1gnoro: quod fignum dabo e1? Sed ne- que viam, per quam pergatur illuc, aliquando cognovi. àn ] 3. Tunc pater fuus refpondit illi, & dixit: Chirographum quidem illius penes me habeo : quod dum illi oftenderis, fta- Hille tim reftituet. I 4- Sed perge nunc, & inquire tibi aliquem fid elem virum, ie] qui eat tecum falva mercede fua, ut, dum adhuc Vivo,vrec*ipias eam. tibi $. Tunc egreffus Tobias, invenit juvenem fplendidum, ftan- 1] tem preecinétum, & quafi paratum ad ambulandum. . Deu 6. Et ignorans quod Angelus Dei effet, f alutavit eum, & 21 dixit: Unde te habemus, bone juvenis ? Tob 7. At ille refpondit: Ex filiis Iífrael. Et Tobias dixit ei: Nofti viam , quze ducit in regionem Medorum? 1j * . E . t 8. Cui refpondit : Novi, & omnia itinera €j us frequänter ambulavi, & manfi apud Gabelum fratrem noftrum ; qui mo- D ratur in Rages civitate Medorum , qua pofita eft in monte s Qllqn Ecbatanis. r 9. Cui Tobias ait: Suftine me obfecro, donec hzec ipfa nun- Tlre f tiem patri meo. $ Optra univerfä haec patri fuo. nj IO. Tunc ingreffus Tobias, indicavit tür À uin. Super quze admir?tus pater, rogavit , ut introiret ad e II. In- Eu-ï lli' [ potui 3. IHirograpbum. ) klebraice, zzar- Q. Qui moratur im. Rages, C$c. ) in Tlæ 63 jityizzm, autfdccu!um 4:3n quo Hebreo habetur : Eff zrer duerum. die- nbi, Ícilicet chirographum erat. rum 4b Echatanis w[gque ad Rages, €$ lmZigo: $. Splendidums.) Wlegantem. Ragcs quidem eff 1 montants : Ecbatanis ä?lan Srantem. ) In loco , ubi conduci véro 12 plauitie campi. Q'itian folebant mercenarii. 9. Suffine mt. ) loxpeda me» Thüner tem ha CAPUT Y 273 Is rr. Ingreffus- ita fe fit femper. que falut;yit eum, & dixit: Gaudium tibi N I2. Et ait Tobias : Quale gaudium mihi erit, qui in tenebris fedeo, & lumen cceli non vidco? 12. Cui ait juvenis: Forti animo e hu- Deo cureris. fto, in prqximo eft, ut a 14. Dixit itaque illi T'obias : Numquid poteris perducere T filium meum ad Gabelum in Rages civitatem Medorum? & & cum redieris, reftituam tibi mercedem tuam. u- 15. Et dixit ei Angelus : Ego ducam, & reducam eum ad te. 16. Cui Tobias reipondit: Rogo te, indica mihi, de qua do- : jlle mo, aut de qua tribu es tu ? ] n Genus quzeris mercenarii, 17. Cui Raphael Angelus dixit : an ipfum mercenarium, qui cum filio tuo eat ? hum 18. Sed ne forte'folicitum.te reddam, ego fum Azarias Ana- D üa' nice magni filius. 19. Et Tobias refpondit: Ex magno genere es tu. Sed peto, (rum, ne iraícaris, quod voluerim cognoícere genus tuum. CIpias 20. Dixit autem illi Angelus: Ego fanum ducam , & fanum tibi reducam filium tuum. l,üan 21. Refpondehs autem "Tobias, ait: Bene ambuletis, & fit Deus in itinere veftro, & Angelus ejus comitetur vobifcum. m,& 22. Tunc paratis omnibus, quae erant in via portanda, fecit 'Tobias vale patri fuo, & ma:ri fuze, & ambulaverunt ambo fimul. t a 25. * Cumque profe&i effent, coepit mater ejus flere, & di- *Infr.. cere: Baculum fenettutis noftrae tulifti, & transmififti a nobis. Io. 4 jentet Mm2 24. Num- j mo 117. Genus quaris mercenarii: fic. ) 21. Bene ambuletis, 6c.) In Greco monte Quafi dicat : quid refert quonam ex additur etiam merces a lobia con- füituta filii fui du&ori, fcilicet drach- genere mercenarius fit, modoid prz- ftare fciat , & poffit, ad quod illi QS m23, & ad vi&um neceflaria in fin- nutt opera conducitur. ;ulos dies, addita etiam promiffione 19. Ego fum dzarias,) Non menti- alicujus auctarii ;.nam ait : Ef adbuc Azarias enim Zzvizuzs adjiciam tibi [mper mercedem ,. ff fams tl füo. tur Angelus. reverteritis. J zuxiluum fignificat , quanquam re&e Drachma eft quarta pars potuit fe Azariam appellare, fi Aza- fici: fi fermo eífet de ficlo aureo, $i 111* rie perfonam, & formam prz fe fe- drachma eífet aureus nummus ex no- flratibus, qua& füumma mdajor videtur, du) rebat, quandoquidem & fan&i Petri g L imago, dicitur fan&us Petrus. quam ut pauperi conveniat, prafer- Ananjt magni filius dzarias. ) Dei tim cum reliqua ad vi&um neceffaria Af a fubminiflraret. ltaqueintelligendum cjutantt gratiam fïgn'ificat. Angeli vero Dei de ar o entea, qua unj llifpanico re- munere exiftunt , eumque quafi paren- o ; o tem hka,bent, gali refpondet. 276 EBSDBRBI EOBIN/E .94. Nunquam fuiffet ipfa pecunia, pro qua mififti eum. . 25. Sufliciebat nobis paupertas noftra, ut divitias coniputa- in remus hoc, quod videbamus filium noftrum.. Ven 26. Dixitque ei Tobias: noli flere, falvus perveniet fil ius nofter, & falvus revertetur ad nos, & oculi tui videbunt illum. le,. 27. Credo enim, quod Angelus Dei bonus comitetur ei, & Qua bene difponat omnia, quae circa eum geruntur, ita ut cum gaudio revertatur ad nos. ff f 28. Ad hanc vocem ceffavit mater cjus flere, & tacuit. fhon dat : Q ADPEUT. VL &f 4Tugeli bortatu. Tobias imvadentem piftem apprebendit , &? exente- IC ral , cor ejus, fel, C& jecur ad medicamenta rofervans , & ad H Raguelem drvertunt , ut. jufa Zngeli petat in uxorem illius filiam VTT Saram , cujus feptem viros occiderat demonium , difcens ab fed ; e Jufcipiendum, ac fervoandum ter c Azzgelo, quo fim fit. conjugium. n CO 1. R ofectus eft autem Tobias, & canis fecutus eft eum manfit prima manfione juxta fluvium Tigris. JI 2. Et exivit, ut lavaret 14. pedes fups, & ecce pifcis immanis elt f exivit ad devorandum eum. fnor 3. Quem expavefcens Tobias clamavit voce magna, dicens: Domine , invadit me. $ 4. Et dixit ei Angelus: Apprehende branchiam ejus, & trahe fir eum ad te. Quod cum fecifiet, attraxit eum in ficcum, &npal« EXPQI e pitare coepit ante pedes ejus. dellüu Quod : $. Tunc dixit ei Angelus: Exentera hunc pifcem, & cor bt It ejus , & fel, & jecur repone tibi : funt enim haec neceffaria ad X Jeco medicamenta utiliter. £m s Cot 6 Quod lt CGP ) R Y. [ N grima manfane.) ÁAd vefperam Kft antem Callionymus corpore va- 414 Cg primi diei itineris, ut in Greco ftus , carnivorus, afpectuterribilis , & ) explicatur, ferratis dentibus. . «t 2. Exivii.) Ex hofpitïo,y in quo fran j erat pernoctaturus. Waxyg, 4« Branchbiam. ). Branchie in pifci- fi'fak, Pzfcss imma;eis, ö'c) Vallefius de bus funt pa:tes juxta cervicem inmo- facra Philofophia cap. 42. verifimile dum follium hiantes, quibus anheli- hHOfQ ln Q d putat pifcem hunc fuiffe Calliony- tum reddere, ac per vices recipere me] »an um , de quo Plin. lib. 22. cap. 7. exiftimantur. CaP l CAPUXT VL- STT ; 6 Quod cum feciffet, a lavit carnes ejus & fecum tulerunt Ut« - in via: ceetera falierunt, quce fufficerent eis, quousque.per- venirent in Rages civitatem Medorum. ]its 7. Tunc interrogavit Tobias Angelum, & dixit ei: Obfecro j um te, Azaria frater, ut dicas mihi , quod remgdium habebunt ifta, íü que de pifce fervare juffifti? N QUi 8. Et refpondens A ngelus, dixit ei: Cordis ejus particulam fi fuper carbones ponas, fumus ejus extricat omne genus d- moniorum , five a viro fivea müliere-,"ita ut ultra non acce- z dat ad eos. . 9. Et fel valet ad ungen des oculos, in quibus fuerit albugo, & fanabuntur. (Afit- 1o. Et dixit ei Tobias: Ubi vis, ut maneamus ? ? q] ir. hefpondensque Angelus, ait: Eft hic Raguel nomin'e, fiam vir propinquus de tribu tua, & hic h:bet filiam nomine Saram, üj fed neque maículum, neque foeminam ull ter eam. am habet aliam prae- 12. *Tibi debetur omnis fub&ahtia ejus, & oportet eam te Num. 27..8. accipere conjugem. &36.8 n,& 13. Pete ergo eam a patre ejus, & dabit tibi eam in uxorem. 14. Tunc refpondit 'Tobias, & dixit: Audio, quia tradita matis eft feptem viris, & mortui funt: fed & hoc audivi, quia de- monium occidit illos. Mm 3 3 5-.Ti- jcéis: | 8. Fmwus ejus, 65'0) Velfumus hic 19. Tib; debetur omnis*,fhäffaz!t;zz ejus.) fignum erat temporis, quo Dzmon In Graco eft : quoniawm ad re pertinet "trhe expellebatur, & efficaciz precum afcen- b«reditas, ejus, 65 tu fülus es de genere pl dentium ad Dominum ; vel etiam, ejus, & verficulo fequenti : qweniam quod verius eft, eíficaciam quamdam bereditatem L1b4 comuenit accipere, quam ( cof habuit ab ipfo nature auctore cordi, emnem bominem , id elt, potius, quam ia & jecori pifcis imprefIam ad fugandos ullum alium hominem, cum csteris Dzmones, Deo fuperbos fpiritus re- fis propiaquior, ut enim lege Moyfis bus corporeis fubjiciente. Vide Serar. cavebatur, ne extra fuam tribum vi- in cap. 8. quafft. $. ros acciperent mulieres , paternorum ;9?04 9. Fel valet. ad ungendos oculos , &9c.) bonorum haredes, vt hareditas per- maneret in familiis num.. 36. 8. ita lofe Vd« Quia cum ad exzergendas zzz'&zgz'mj nzihil magis a mezicis ommibus celebrarum u etiam fervatum videtur fuifle , ut pro- bilis quam fel iuterumniaejus gemera omnium ximioribus nuberent propter eamdem caufam. maxime commendatur j el Callionyeni pi[eas, ££ sox /iyenc. I]ta Vallefius de facra 14. Denonigm occidst illos) Cur Dz- jy pf* Philofophia cap. 42. quibus confen- mon occiderit illos , caufa vera mox j tanea docet Galenus de fimplicium proferetur ab Angelo , alia tamen 5 d medicamentorum facultatibus lib. 1o. vulgo jactabatur, qu& in Grzco textu j Càp- 12- hab?f.ur: Quoniam , inquit lobias; 278 LIBRI TOBIZE ergo, ne forte & mihi hzec eveniant: & cum fim 1s. Timeo ! unicus parent ibus meis, deponam fene&tutem illorum cum tri« (titia ad inferos. 16. 'Tunc Ange lus Raphael dixit ei: Audi me, & oftendam: tibi, qui funt, quibus pr& valere poteft daaámonium. E'I 17. Hi namque, qui conjugium ita fufcipiunt, ut Deum a fe, & a fua mente excludant, & fuze libidini ita vacent, ficutequus, & mulus, quibus non elt intelle&us : habet poteftatem daemo- (us nium fuper eos. 3I 19. Tu autem cum ac Cepei'is eam, ingreffus cubiculum, per H tres dies continens efto ab ea, & nihil aliud, nifi orationibus Nini vacabis cum ea. l. 5 incenfo jecore pifcis, fugabitur dz- 19. Ipfa autem no&te Qui 100nium. latione fanctorum Patriar- 20. Secunda vero no&te, in copu E charum admitteris. aI. Tertia autem noCte benedi&tionem confe iclueris, ut filii plor; éx vobis procreentur incolumes. 253. TransaCta autem tertia no&te, acciples virginem cum filis timore Domini, amore filiorum magis, quam libidine duétus, aris. ut in femine Abrahae benedi&ipnem in filiis confequ CAFUT P tEm) demonium dz'ligz'f ilam , qz)wbd 205 zocet modi , occidit Dæmoh; velquia Deus bere. quamvis peccatis irritatus, etiam im- I0 euiquam » nifi accedentibus ad eam. Hoc probos vite eurfum, quem ipfi natu- autem , ut a vulgo jadatum , nonau- bam tem uta Scriptura affirmatum acci- ra concedit, corficere patitur , folem piendum efl, neque exiftimandum eft, fuum oriri faciens fuper juftos, &in- dare: aulum a Daemone cum illa commer-. juftos, &c. Matth. $. 4$. vel quia lI, cium habitum fuiffe ; nam & animus fpatium vit& ad peenitendum indulget: " t 1]l caftiffimus erat,quod ille oderat,& cor- vel ut quanto fe.jam impunius peccare fentiunt improbi,tanto graviora futura 1e fm pusattingerea Deo non permittebatur. fciant fupplicia, que illos manent. 17. Deum 4 fe, E5 a fma mente exclu- aret] dani.) Deum nec amantes , nec ti- 19. lpfa autem notle.) Prima no&e h mentes, & peccatis, qu& hominem 4 conjugii. üc P eo. Pbs copulatione. ) In ',focietate, ü Deo feparant, fervientes. Lon P Sicut equus , $ mulus. ) Nidetur al- quafi dicat : erisparticeps meritorum, ludere ad infignem locum Pfalm. 51. feu fan&itatis patriarcharum: hic erit ij fructus orationes fecunda nocte habitaz. Q. Nolite fferi ffeut equus , & mulus, e1t. lt filij ex vobis procretmtur incolumes) li E guibm mon efé zztelletus. Comparan- tur etiam intemperantes equo , & Hic fru&us orationis ultimz no&is. mulo,quia hz beftie libidinofz ad-. a2. lm femine Abrahba, 6c.) Utinter * 2« Cj fiülios Abrahze fecundiffimus. fis,- & modum funt, & fallaces. W?Tllm Habet poteffatem Damonium fuper eos.) mu.tiplicis prolis benedictionem con- lii NU iNontamen omnes ; qui funt. hujuf- fequaris. eliQr ; £ ROR Q RR * d- 79 CAPU T. VIE fm !tl Raguel petitam-a Tobia Saram filiam in uxorem tradit confilio 'iptis conjugii tabulis , nuptie dim Rapbycielz's , €& Jftt celebrantur. . fe, E.I Ngrem funt autem ad Raguelem, & fufcepit eos Raguel cum gaudio. JUUS, 2. Intuensque Tobiam Raguel, dixit Anna3e. uxori fuæ;: cIno- Quam fimilis eft juvenis ifte confobrino meo ! 3. Et cum hac dixiffet, ait: Unde eftis, juvenes fratres no- ,per ftri? At 111 1 dixerunt: Ex tribu Nephtali fumus ex captivitate 3iþus Ninive. .4. Dixitque illis Raguel: Noftis Tobiam fratrem meum? (* Qui dixerunt: Novimus. $. Cumque multa bona loqueretur de eo, dixit Angelus ad ttlat» Raguelem: Tobias, de quo interrogas, pater iftus eft. 6. Et mifit fe Raguel, & cum lacrymis ofculatus eft eum; & t fili plorans fupra cellum e;us, '- - 1 7. Dixit: Beneditio fit tibi, fili mi, quia boni, & optimi viz .eum filius es. us g. Et Anna uxor ejus, & Sara ipforum filia, lacrymatee funt. 9. Poftquam autem locuti funt, preecepit Raguel occidi arie- UT asss tem, & parari convivium. Cumque hortaretur eos difcum- T Däus bere ad prandium, : IO. Tobias dixit: Hic e go hodie non manducabo, neque bi- jm i i natu- bam, nifi prius petitionem meam confirmes, & promittas miþi j (olem dare Saram filiam tuam. ; Ui 11. Quo audito verbo Raguel, expavit, fciens quid evene- | quà rit illis feptem viris,qui ingreffi funt ad eam: & timere coepit, vulpe eccate ne forte & huic fimiliter contingeret, & cum nutaret, & non a futua daret petenti ullum refponfum , acti. 12. Dixit ei Angelus: Noli timere dare eam ifti) quoniam 3 n d rea alius huic timenti Deum debetur conjux filia tua : propte aettts non potuit habere illam, 15. T unc aorums hlc eïlt p U[cepit- eos. Raguel cum gandio. ) 6. Et mzfz*fä R/tglzel,) In Greco eü,þ Etfi nondum notos nifi ut1frae- G proffini? Ragael. , hab u litas , quod ex primo falutationis ver- 12. Deberur ca;zjuxjfiz'/z tuä.) ZEquum bo agnofci potuit. enim eft, ut propinquo potius detur, 2005 quam extraneo. Urinte a. Conlobrino meo.) Confobrini funt duarum fororum filii , ut patrueles fi- Alius nom pottit babere illam. ) Deus süS? lii duorum fratrum. 'Tobias tamen enim ilam Tobie huic refervabat; um 9 fenior, & Raguel erant patrueles. interimque feptem illi vitio fuo perie- p e 80 LIBRTTONB.&I ho 13. Tunc dixit Raguel : Non dubito, quod Deus preces, & * Til Jacrymas meas in Confpe&tu fuo admiferit. 14. Et credo, quoniam ideo fecit vos veni re ad me,'ut ifta ( R conjungeretur cognationi fus&e * fecundum legem Moyfi: & ffico nunc noli dubium gerere , quod tibi eam tradam. Qu 15. Et apprehendens dexteram filize fuse, dexterze T'obise tradidit, dicens: Deus Abraham, & Deus I(aac, & Deus Jacob C vobifcum fit, & ipfe conjungat vos, impleatque benedi&tionem fuam in vobis. 16. Et accepta charta, fecerunt confcriptionem conjugii. ] 17. Et poft hzec epulati funt, benedicentes Deum.- 18. Vocavitque Raguel ad fe Annam uxorem fuam, & prze- Caffi cepit ei: ut praepararet alterum cubiculum. J' 19. Et introduxit illuc Saram filiam fuam, & lacrymata eft, gl 2o. Dixitque ei: Forti animo efto, filia mea: Dominus coeli É €xur det tibi gaudium pro taedio , quod perpefla es. (5 ; trans; 5 Unp 6 | VL f L tedie CAPUT Ottne nec nifi rerum mobilium þoiïeïïionäm 0i runt ,- ut patet ex capitefuperiori num. Trüm 17. & domum hifce a Deo - deftinatis habuiffe, ut patet ex iis, qu&in do- nuptiis vacuam fecerunt. te Sare numerantur. y ] 17. Epulati fumt bemedicentes Deum.) pi0 fs 14. Secondem fegem M()Jvþ') Vide di- &2 fuperiori cap. num. r2. Ex hoc ver- De inito ex ejus providentia novó 1 qu; ficulo colligitur, priores illos feptem conjugio. Autcertéillud , Pezedzcez- tes Deum , conditionem convivii fi- ad cognationem Raguelis non perti- nuiffe; erat enim valde ditficile tem- gnificat , quali dicat , nihil fuitin con- l le pore captivitatis conciliare connubia vivio a Dei timore alienum, fed ho- inter perfonas ejufdem tribus, cum nefta tantum hilaritas, & modeflale- Potufeu, titia. " eílent permixti, & confufi, & variis Diverfum CJ],*J, locis diftra&i, nec erat neceffe, quia 18. lrerum . eubiczlum. ) P AF [// celfabat omnino legis ratio ; que ab eo, in quo prius Sara cubuerat, Tüt anfe fuerat inflituta, ne fortes, & haredi- cum ad ipfam feptem illi accederent, Keurt | tates mifcerentur, qua ratio in iis, 19. Lac;ymata eff.) Ob memoriam ) 4 qui vivebant in captivitate, locum non rerum práteritarum , & metum fu- 00 t Lhabebat. Adde eos fuifle pauperes, turarutme E blbl'. [ &L 7To L: D g "x x* EM [ agt Y CAPUT VII Tübias tbalamum ingre[fus, partem jecoris pifcis affat ; && demanio l id a Rapbaele ligato, Tobias, & Sara fimul orantes notiem tranfigunt: incolumes : quapropter repleto, quod paratum erat Jepulchro, actis- QUte ue Deo gratiis a Sare parentibus , letum apparatur comuivoium ; aC00 €? pro dote medietas bonorum ajfignatur, cedente C? reliqua Dl medietate po[? pareutum obitum. Oftquam vero coenaverunt, introduxerunt juvenem ad l, LP eam. 2. Recordatus itaque Tobias fermonem Angeli, protulit de caffidili fuo partem jecoris, pofuitque eam fuper carbones vivos. pre . 'Tunc Raphael Angelus apprehendit daemonium, & reli- gavit illud in deferto fuperioris /Egypti. ; li 4. 'Tunc hortatus eft virginem Tobias, dixitque ei : Sa;*a, exurge, & deprecemur Deum hodie, & cras, & fecundum cras : quia his tribus noCtibus Deo jungimur : tertia autem transa&tà noCte, in noftro erimus conjugio. s. Filii quippe San&torum fumus, & non poffumus ita con- jungi, ficut gentes, quce ignorant Deum. . - 6. Surgentes autem pari nftanter orabant ambo firhulä ut fanitas daretur eis. texr? ,Kl 7. Dixitque Tobias j Dominxex Deus patrum noürorum, be- nedicant te coeli & terrae, mareque, & fontes, & flumina, & APUT omnes creaturae tuze, qua& in eis funt. / *Gen. 8. * Tu fecifti Adam de limo terrae; dediftique ei adjuto- rium Hevam. "s 2;?* efonem j n « .9. Et nunc, Domine, tu fcis, quia non luxurize caufa acci- pio fororem meam conjugem, fed fola pofteritatis dileCtione, j Df"m') in qua benedicatur nomen tu—umlin fzecula faéculorum. g, novo Io Dixit d M m*. ! le 3« DDErordatus staque Tolias fermonum vincula fpiritualia funt, ficut & fpirï; v jtincot- hn gelz. ) am mentem cibi, tualis fuit apprehenfio. , fed - otufqueintemperantia non abftulerat. 4. Exarge.) A lectulo. odeüälæ' Czffidils.) Pera, vel facculo. Deo jungimur.) Per orationem. Paríem jecoris.,) Cordis tantum fue- $- F.l quz'p;e ;mfïorum.) Vide di-' rat ante fa&a mentio; additur nunc piredm &a cap. 2. nuin. 18. Cubuefat) jecur,ut fignificet ntrumque adhibitum. 9. Sorerem mtam. ) Sororem voca£ [;';Cöderent' - Aoprebendit damoniuze, G5 re g avit ) late fumpto vocabulo , ut przcedenti Non manibus in affumpto corpore, capite Kaguel "obiam fratrem ap- um ? fed virtute , imperioque fuo , qu& pellaverat , num. 4. n Bibá cum Com. Mcnqcr.':. 'lom,m i, 282 LIBRi TOBI/t io. Dixit quoque Sara: Miferere nobis, Domine, miferere nobis, & confeneícamus ambo pariter fani.. part 11 Et fattum eft circa pullorum cantum , accerfiri juffit füp Raguel fervos fuos , & abierunt cum eo. pariter, ut foderent fepulchrum. 12. Dicebat enim : Ne forte fimili modo evenerit ei, quo & caeteris illis feptem viris, qui fünt ingreffi ad eam. Iu 13. Cumque paraffent foifam, reverfus Raguel ad uxorem fuam , dixit ei: ' A 14. Mitte una m ex ancillis tuis, & videat, fi mortuus eft, ut fepeliam eum , antequam illucefcat dies. ; 15. At illa mifit unam ex ancillis fuis: Quse ingreffa cubi- üt al culum, reperit eos falvos, & incolumes, fecum pariter dor- mientes : vide .16. Et revería nuntiavit bonum nuntium : & benedixerunt ) Dominum , Raguel videlicet, & Anna uxor ejus. & y; IT. Et dixerunt : Benedicimus te, Domine Deus Ifi'ael, & quia non contigit, quemadmodum putabamus. €Um 18. Fecifti enim nobifcum mifericordiam tuam, & exclufifti a nobis inimicum perfequentem nos. - tard; rg. Mifertus es autem duobus unicis. ; Fac eos; Domine, plenius benedicere te : & f2crificium tibi laudis tuee ; & fuse Uran fanitatis offerre , ut cognofcat univerfitas gentium , quia tu es Deus folus in univerfa terra. düo; 20. Statimque przecepit fervis fuis Raguel, ut replerent fof- Ti Cn: fam , quam fecerant , priusquam elucefceret: €00n 21. Uxori auterm fuee dixit,ut inftrueret convivium, & prae- "T pararet omnia, qu&e in cibos erant iter agentibus neceffaria. funt . 25. Duas quoque pingues vaccas, & quatuor arietes occidi Ü fecit, & parari epulas omnibus vicinis fuis, cun&tisque amicis. 23. Et adjuravit B das mo- dlfCu] aguel Tobiam , ut duas hebdoma a0e raretur apud fe. 24. De Io. -drebo pariter [a21.) Nlente,& cor- ditu ad parentem , fed de profedio- Vin pore, qua funt fundamenta bonorum nead Gabelum exicendz pecuniz cau» omnium, quz ex conjugio fperantur. fa. - Jam enim focero füo dixerat T o- I0 1Sg. Secum pariter dormientes) Poft bias fe ea gratia venifle. Tente: diuturnas enim preces fe compofuerant 23. Duass bebdomadas.) Duplicata ad quietem vefliti, & fine ullo Ven:ris enim laetitia nuptiarum, & expulfi IAA commercio , quo totis tribus noctibus demonis, tempus etiam latitiz du- abftinere juffi fuerant ab Angelo. plicare fuifit ,; quod alioqui feptem fibat, o1. Bu in cibos evant irer agenti- tantum dierum eílg folebat. Genef. $D us ncetffaria.) Non ell fermo de re- 29. 27. n o CAPUT VIII. & IX. - 255 tee 54. De omnibus autem, quze poffidebat Raguel, dimidiam partem dedit Tobisze, & fecit fcripturam, ut pars dimidia, quae jutft Tent ,fup»ererat poít obitum eorüm,Tobiæ dominio deveniret. CAPUT;X , Quo Rapbael TTobie rogatu ad Gabelum pergit : quem recepm pecunia ad Tobie nuptias adducit : -ille autem Tébie , ac Sare oten benedicit. f ut Unc vocavit Tobias Angelum ad fe, quem quidem ho- I.VT minem exiftim abat, dixitque el: Azaria frater, peto? cubi ut aufcultes verba mea. r der 2. Si mei bndignus pro- pfum tradam tibi fervum, non ero c videntize tuae. erunt 4. 'Tamen obfecro te, ut affumz S tïiþbi animalia, five fervitia, & vadasad Gabelum in Rages civitatem Medorum : reddasque [fracl, ei chirographum fuum, & recipias ab eo pecuniam, & roges eum venire ad nuptias meas. chufift 4. Scis:enim ipfe quoniam numerat pater meus dies: & fi tardavero una die plus, contrifítatur anima ejus. ymine, s. Et certe vides quomodo adjuravit me Raguel, cujus ad- & fue juramentum fpernere non poffum. fervis Raguelis, & i tu $ 6. 'Tunc Raphael affumens quatuor ex duos Camelos, in Rages civitatem Medorum perrexit; & inve- ont fof niens Gabelum, reddidit ei chirographum fuum, & recepit ab eo omnem pecuniam. &pr* 7. Indicavitque ei de Tobia filio Tobiae, omnia, quae gefta A fa. funt: fecitque eum fecum venire ad nuptias. $. Cumque ingreffus effet domum Raguelis, invenit Tobiam ; occial J am]C]Dv difcumbentem, & exiliens, ofculati funt fe invicem, & flevit (s 0 Gabelus, benedixitque Deum , ,. D 9. Et dixit : Benedicat te Deus Ifrael, quia filius es optimi viri, & jufti, & timentis Deum , & eleemofynas facientis: ofe&lo Io. Et dicatur benedi&tio fuper uxorem tuam, & fuper pa- umæ CaU« Nna2 1I. Et ;«;eratTO ryentes veftros: Gabelo, & pecuniis etiam deferendis, i. Zarias fra:er.) Propter Ifraeli- Duplicm tici fanguinis communionem Ea quoque corfioditas aliquod erat in- k egpüh ita appellat; hominem enim efífe pu- vitamentum ad alliciendum Gabelum, lætitiä d tabat, & Hebraum. ut libentius ad nuptias fe conferret. 1ui feptem s Daos camelos. ) Coui ufui futuri 10. Dicazur beneditlio.) j Genef. erant;alter quidem Kaphaeli, alter vero precentur, )Bene omnes 284 EIBRI ÉOÓr:;ui£ ir. Ft videatis filios veftros, & filios filiorum veftrorüm, $ usque 1in tertiam, & quartam generationem, & fit femen ve- moc H ftrum benediéctum a DeoTfrael, qui regnat in fzecula feeculorum. 12. Cumque omnes dixifient, Amen, accefferunt ad convi- eun vium: fed & cum timore Domini nuptiarum convivium exer- pat cebant. bus, CAPUT X &t u« I! Parentes Tobie longam ejus moram anxie queruntur ; ille autem per &gre obtinet, ut a Raguele dimittatur, accepta dote, &? uxoreg pare LUR porro Raguel illis bene precando admonet filiam 12 de officio matrisf amilias. eam Um vero moras faceret Tobias, caufa nuptiarum, foli- D 1.C citus erat pater ejus Tobias, dicens: Putas, quare mo- fere ratur filius meus , aut quare detentus eft ibi? Íibi dbl 2. Putafne Gabelus mortuus niam ? eft, & nemo reddet»illi-pecu- 4. Coepit autem contriflari nimis ipfe, & Anna uxor ejus Tuit cum eo: & coeperunt ambo fimul flere : eo quod die ftatuto minime reverteretur filius eorum ad eos. prat * Sup. t $.33. 4.* r lebatigitur mater ejus irremediabilibus lacrymis, gtque dicebat: Heu, heu me, fili mi, ut quid te mifimus peregrinari, lumen oculorum noftrorum , baculum fenectutis noftraze tium vit& noftrae, fpem pofteritatis noftrae? g. Omnia fimul in te uno habentes, te non debuimus dimit- tere a nobis. 6. Cui dicebat Tobias : Tace, & noli turbari, fanus eft filius j liqui hofter: fatis fidelis eft vir ille, cum quo mifimus eum. 3. llla autem nullo modo confolari poterat, fed quotidie exi- ] tür 'iti liens circumfpiciebat, & circuibat vias omnes, per quas fpes remeandi videbatur, ut procul videre . tüa]ib t eum, f1 fieri poffet, vef j nientem. $. At vero Raguel dicebat ad generum fuum : Mane hic, & m. * ego mittam nuntium falutis de te ad Tobiamy patrem tuu ginta q 9. Cui p g?nta 0 lenm I1. Ef qmrmm generatiozem. ) Vi- 12. Cum timore Domiz:.) Nide dicta . ( derunt autem ufque ad quintam, ut cap. 7. num. 17. ftquent Yem in paret ex cap. 14« num. Ij. hiVem | Borei & d CAPUT X. & XI. 8* üm, e. Cui ''obias ait: Ego novi, quia pater meus, & mater mea |ve modo dies computant, & cruciatur fpiritus eorum in ipfis. F'Uff, 10. Cumque verbis multis rogaret Raguel Tobiam, & ille nvi- eum nulla ratione vellet audire, tradidit e1 Saram, & dimidiam X* partem omnis fubftantiee fuze in pueris, in puellis, in pecudi- bus,in camelis, & in vaccis, & in pecunia 2 $* multa, &- falvum, atque gaudentem dimifit eum a fe, 1r. Dicens: Angelus Domini fan Gus fit in itinere veftro, tiet perducatque vos incolumes, & inveniatis omnia reCte circa ; parentes veftros, & videant oculi mei filigs veftros, priusquam (qnoriar. 12. Et apprehendentes parentes üliam fuam , ofculati funt eam, & dimiferunt ire. 13. Monentes eam honorare foceros, diligere maritum , re- e mo gere familiam, & gubernare domum, & fe ipfam irreprehen- . fibilem exhibere. gecu- QATM T IUGAL Reliflis in itinere Sara. reliquaque familia , Tobias 4&9 Raphaeiï f Qu 1atuto pracedentes , late a pareutibus Tobie excipiuntur z quo pairis eculos felle jecoris liniente , ille oifum recipit ; quapropter attis m : Deo gratiis, pof? adventum Sare ac familie. rinari, feptem diebus leti epulantur.. :? fola- 1. /' "Umque reverterentur, pervenerunt ad Charan, qua eft dimit- in medio itinere contra Niniven , undecimo die. 2. Dixitque Angelus: Tobia frater, fcis quemadmodum re Wi liquifti patrem tuum. [ 3- Si placet itaque tibi, preecedamus, & lento gradu fequan- * ]ie exi tur ! ter noftrum familize, fimul cum conjuge tua, & cum ani- malibus. 4. Cum- ys fpe Nþ 3 fet Ve" es computant. ) Peregrinationis ergo 'Tobias fexto die, poftquam do- *D mo difceffit, pervenit ad Raguelem. Jic, & hujus moràm Serarius quadra- einta duorum dierum , T'orniellus tri- His adde quatuordecim , quibus apud utd. inta o&o , Salianus triginta quatuor eum comrnoratus eft , eíficies vigin- dierum fuiffe putat, quos ita compu- ti. In reditu cum multis familig 1m- / , Cui tat. Charra ut patet ex initio capitis pedimentis Charram ufque undecim — dies pofuerunt. Charra demum uf- feq uentis eft in medio itineris ? ini- (l d vem inter & Rages, Charra aut Ni- que tres, qui omnes fimul funt qua« nivem ufque ex Serario, & Saliano tuor, & triginta. perveniii potéfl fpatio trium dierum; LIBRI TOBIZE 2865 H 4. Cumque hoc placuiffet, ut iréfit, dixit Raphael ad 'To- blam Tolle tecum ex felle pifcis : er1t enim neceffarium. omn Tulit itaque Tobias ex felle illo, & abierunt. ! $. Anna autem fedebat fecus VIam, quotidie in fupercilio qui: inontis, unde refpicere poterat de longinquo. biar 6. Et dum ex eodem loco fpecuiaretur adventum ejus, vidit Ó alcnge & illico agnovit venientem filium fuum , currensque & or nuntiavit viro fuo, dicens: Ecce venit filius tuus. UXor 7. Dixitque Raphael ad 'Tobiam : At ubi introieris domum z tuam , ftatim adora Dominum Deum tuum, & gratias agens e1, fecil accede ad patrem tuum, & ofculare eum. 20 8. Statimque lini fuper oculos ejus ex felle ifto pifcis, quod dent portas tecum, fcias enim quoniam mox aperientur oculi GJUS, QT Ca & videbit pater tuus lumen coeli , & in afpe&tu tuo gaude bit. 21 9. Tunc praecucurrit canis, qu1 fimul fuerat in via, & quafi eavif nuntius adveniens, blandimento fuce caudae gaudebat. .. Io. Et confurgens Coecus pater ejus, coepit offendens ped1- bus currere , & data manu puero occurrit obviam filio fuo. Tili Xr Et fufmplens ofculatus eft eum cum uxore fua, & coe- fi s ( perunt ambo flere prae gaudio. átiul 12. Cumque adoraffent Deum ; & gratias egliTent confede- runt. 13. Tunc fumens Tobias de felle pifcis linivit oculos patrls ul 14. Iz,t fuftinuit quafi dimidiam fere horam,& coepit albugo ex oculis ejus; quafi membrana ovi, egredi. EL 15. Quam apprehendens Toblas traxit ab oculis ejus, ftatim- u que vifum recepit. 16. Et Cepil Com cane narrantur, quz legentem cum fru&u voluptatis tenent. Tator t ub PRecucurrit ceanis. ) Videntur qui- Ont: bufdam hic nonnulla minutiora, 13. Liz;vit oculos patrss. fus.). INa- quam ut per divinas Literas referri turalis fuit hec lobie curatio; nam rlmu: debeant. Sed Chrifto Domino mo- Plinius lib. 32. cap.4. — Ce/Lonymi fel, nente, eft etiam in lege fo/2, & apex inquit, ezcatrices Janat, €9 carnes ocu- 1 quifpiam Matth. $. 17. & Lucæ 16. lorzum fuper'v;zctms con[umit. Ydem often- 18. id eft, aliquid, quod exile admo- dunt rei gefte circumftantiz, ac pra- lj dum, minutumque videatur. Et ve- fertim mora temporis, quod non in Pïo(]'ra $V ro fcr 1buntur hzc, & quia.contigerunt, momento facta curatio , fed quafi di- À peg Sic midie horaz fpatio. Plura vide apud M & quia audita , autle&a dele&ant. . pt fün etiam apud Homerum in Odyffea mi- Valefium de facra Philofophia cap 43. nuta quzdam, & his fimilia de Argo & apud Serar. quaft. 1. 7 II fe ! Q'A PU T. XIS&SXIÉ :$y To 16. Et gïorificäbant Deum; ipfe videlicet, & uxor ejus, & lUf], omnes, qui fciebant eum. dico té, Domine Deusïfraewl, 17. Dicebatque Tobias : Bene 'Ollo quia tu caftigaíti me, & tu falvafti me: & ecce ego video To- biam filium meum. vid t 18. Ingreífa eft etiam poft feptem dies Sara uxor filii ejus, que & omnis familia faná, & pecora, & cameli, & pecunia multa uxoris: fed & illa pecunia quam receperat a Gabelo. fur IQg. Et narravit parentibus fuis omnia beneficia Dei, quae $6] fecilfet circa eum per hominem , qui eum duxerat. 2o. Veneruntque Achior, & Nabath confobrini Tobize, gau- qui dentes ad T obiam, & congratulantes ei de | omnibus bonis, quae & U5 circa illum oftenderat Deus. obit -21. Et per feptem dies epulantes, omnes cum gaudio magne quaü gavifi funt. - Q APET.XI. pede Jo Jbias cunr filio de mercede Rapbaelis confultans, auditisque, que MU fibi, ac filio prafliterat, beneficiis, medietatem offert ommium, que attulerant : at ille fe Dei Zngelum declarat, & pof? revelata alia fede- myfTeria in celum [ublevatur : quo facto illi in terram proni ruentes , Deum benedicunt. pat 16 1. 'T'Unc vocavit ad fe Tobias filium fuum; dixitque ei: Quid L poffumus dare viro ifti fan&to, qui venit tecum? ]bugo 2. Refpondens Tobias, dixit patri fuo: Pater, quam merce- dem dabimus ei? aut quid dignum poterit effe beneficiis ejus? Rratif 4. Me duxit, & reduxit fanum, pecuniam a Gabelo ipfe re- cepit, uxorem ipfe me habere fecit, & daemonium ab ea ipfe 15 H compefcuit, gaudium parentibus ejus fecit, meipfum a devo- m Cum ratione pifcis eripuit, te quoque videre fecit lumen coeli, & bonis omnibus per eum repleti fumus. Quid illi ad haec pote- ;j M rimus dignum dare? 4. Sed p " m;f(! A6. Seiebanz eum.) Noverant eum. I ;[ra h -/'47;6?0.) Multa de Ra- 19. Pofl feprem dies. ) liente enim phaelis erga íe meritis com- n olten progreffi fuerant propterimpedimen- memoraverat junior T'obias, fed o. x Pfæ mnium maxime dereligionein Deum, | pon n ta pecorum , qug fecum agebant. 21. Per feptem dies. ) Lietitiam nu- vite innocentia, morumque fandtita- ptiarum inflaurantes. In Grzco eft: te, &quia hecpotiffima hominis laus, jie 2" & falle funt nuptia Tobit enm letitiadie- ideo viram [antlum eum appellat fenior. ,apA us feptem. 3- G;.mdium pereuiéas ejus fecir.? Da- LIBRI TOBIJE 288 A. Sed peto te, pater mi, ut roges eum , fi forte dignabitur 1 medietatem de omnibus, quae allata funt , fibi affumere. der s. Et vocantes eum , pater fcilicet, & filius, talerunt eum in I) partem, & rogare coeperunt, ut dignaretur dimidiam partem t omnium , quze attulerant, acceptam habere. . ipfi 6. 'Tunc dixit eis occulte: Benedicite Deum c celi, & coram r omnibus viventibus confiteminir ei, quia fecit vobifcum mife- ego ricordiam fuam. E teft, 7. Etenim facramentum regis abfco ndere bonum eft: opera 20 autem Dei revelare, & confiteri, honorificum eft. Y0S $. Bona eft oratio cum jejunio , & eleemofyna magis quam 21 thefauros auri recondere: ultra 9. Quoniam eleemofyna a morte liberat, & ipfa eft quze pur- gat peccata, & facit invenire mifericordiam, & vitam aeternam. Deu 10. Qui autem faciunt. peccatum, & iniquitatem, hoftes funt animza fuse. 31. Manifefto ergo vobis verit atem, & non abfcondam a vo- Ti Ji bis occultum fermonem. 12. Quando orabas cum Iacrym"is, & fepeliebas mortuos, & lhor derelinquebas prandium tuum, & mortuos abfcondebas per diem in domo tua, & no&te fepeliebas eos, ego obtuli Q;*atio- pnem tuam Domino : j d I3. Et quia acceptus eras Deo, necelfe fuit ut tentatio pro- baret te. Oftny; 3À 14. Et nunc mifit me Dominus, ut curarem te, ] & Saranx uxorem filii tui a daemonio liberarem. tedu. 15;. Ego enim fum Raphael Ang feptenm , qui $ d velus , unus ex . lauds a&amus» ante Dominum: 16. Cumque eum AT monem fugando , & nupti-äs- meas 1$. Unns ex þpm;;, &7. ) Idem Spi- £um illa conciliando. ritus a D. Joanne in Apocalypfi me- lone morantur, vocanturque feptem fpiri- g. Saeramentum Regis aLfcondere bo- 16. ! zum cf.) Sententia eft : quemadmo- tus , qui funt in confpe&u throni Dei, tim ey dum Regum myfteria, & arcana te- cap. 1. num, 4..& funt ceteris Ange- fs lis praftantiores, majorique dignita- enda funt, nec in vulgus efferenda; te prediti, quod hac vicinitate ad ai- ig; ita e contrario opera Dei revelare, & M/e, Ü confiteri, honorificum eft, vinum thronum fignificatur. Alio- COrp0.15 9. Eleemefyma & morte liberat. ) Vi qui Angeli omnes, & quidquid crea- nek bi b de di&ta cap. 4. num. 11. turarum eft, coram Domino eft, & Il. Occulium altant quodammodo expedita ad nu- E þrmo?zem.) Rem occul- tum ejus. lion tan. tam. QQ[] Ve t 90 t l il [; CAPUT XH. & XIL - 289 u 16. Cumque hzc audiffent, turbati funt, & trementes ceci- derunt füper terram in faciem fuam. in 17. Dixitque eis Angelus : Pax vobis, nolite timere. tem 198: Etenim cum effem vobifcum, per voluntatem Dei eram: ipfum benedicite, & cantate illi. um I9. Videbar quidem vobifcum man ducare, & bibere : fed jife- ego cibo invifib ili, & potu, qui ab hominibus videri non pa- H teft , utor. en 20. Tempus eft erzo, ut revertar ad eum, qui me mifit: vos autem benedicite Deum , & narràte omnia mirabilia ejus. - [uam 21. Et cum hzc dixiffet, ab af peétu eorum ablatus 6&5 & .ultra eum videre non potuerunt. püt- 22. 'Tunc proftrati per horas tres i n fac'iem, bänedikerunf at fünt Deum: & exurgentes narraverunt omnia mirabilia ejus. CA P.U.T XIII. i V0- Tobias fenior benedicit ac confitefur Domino, & univer[os ad ïpfum 5 bortatur ; propbetat quoque de re[litutione &? magna felicitate 3 geï futura "f/-?cmfäzlem. auo« I. P'er-iens autem "T'obias fenior os fuum, benedixit Domi- num, & dixit : Magnus es, D p E omine, in æte?num, & in omnia fzecula regnum tuum : 2. * Quoniam tu flagellas, & falvas : deducis ad inferos, & Deut. aranm reducis : & non eft qui effupiat manum tuam. 32.39. 5. Confitemini Domino filii Ifrael ,0 laudate eum: ; & in confpe&u gentium !F&- 4. Quoniam ideo difperfit vos Vinter gentes, quæ ignorant 12.1.3.* eum , ut vos enarretis mirabilia ejus, & faciatis fcire eos, quia nSp- non eft alius Deus omnipotens prseter eum. 5.1pfe - 1 me 16. Turbati funt.) Novitate rei, & beate mentes Deum videnteäwþaï ; fpiti tam eximii Angelorum Principis prz- fcuntur. 1 s De fentia commoti. 20. Narrate , 6c. ) In. Greco e(þt, Àn* 19. Videbar quidezm vvobilcoum mandu- fcribite in libro omnia, quz gella funt. finitie eare, 6c. ) Angeli enim 1n affumptis N ommia [2cula regnum tuum.) We- corporibus proprie non comedunt, I.l [ /num tuum fempiternum eft. Alio- E |d cret nec bibunt, licet enim cibum denti- 2. Deducis ad inferos , 65 reducis.) efï; bus molant, & per guttur trajiciant, Mortificas , & vivificas. non tamen concoquunt , nec in fuam j Cozfitemini,) Laudate. jl n convertünt fubílantiam. 4. Difpeifit vos imier gentes. ) Cum Cibo invifibiii. ) Cibo fpirituali, quo captivi ducti eftis in Iubl. cum Conm. I'Wemcä. Tom. lLL . QOo : Ailyriam. a * 99 LIBRI TOBIJE I $. Ipfe caftigavit nos propter ini;;uitates noftras, & ipfe fal- vabit nos propter mifericordiam fuam. eni &edi 6. Afpicite ergo, qua fecit nobifcum, & cum timore, & tremore confitemini illi: regemque fzeculorum exaltate in operibus vefítris. dia 7. Ego autem in terra captivitat I is meze confitebor illi: quo- niam oftendit majeftatem fuam in gentem peccatricem. - I( 8. Convertimini itaque peccatores, & facite juftitiam coram Tüfa Deo, credentes, quod faciet vobifcum mifericordiam fuam. IlUs 9. Ego autem, & anima mea in eo lzetabimur. X Io. Benedicite Dominum omnes ele&ti ejus : agite dies 1ze- dam titiae) & confitemini illi. z 21 11. Jerufalem civitas Dei, caftigavit te Dominus in operibus tür : inanuum tuarum. P 12. Confitere Domino in bonis tuis, & benedic Deum fz- nent culorum, ut recedificet te in tabernaculum fuum ,& revocet 1j 8d te omnes captivos , & gaudeas in omnia fzecula fzeculorum. Cus I3. Luce fplendida fulgebis: & omnes fines terrae adora- bunt te. * T(a. 14. * Nationes ex longinquo ad te venient, & munera defe- 60. $ Ti rentes, adorabunt in te Dominum, & terram tuam in fan&ifi- cationem habebunt. fitfj IS. Nomen enim magnum inx'(ocabunt in te. [ "n 16. Male- m ';. In gentem peccarticem. ) Per gen- - $3. In ol g. ) Que jafnï.me.. tem peccatricem intelligit populum morabo, quibus te Dominus ornabit. Ifraceliticum propter peccata in capti- vitatem addu&um, aliis malisafflitum. Tabemaculum — futm. ) 'Templum T fuum.. 11. Jern[alem crvitas Dei ,65c.) Va- Omies captzvos. ) N(;n fin Vidit ticinatur T'obias de ]erufälem. Cum gula cq- vero triplex fit Jerufalem , fcilicet ter- pita, fed tribus omnes. 3. Lwce [Dlendida fulgebis. ) Mere rena, quz eít urbs; coleftis, qua eft 16 ( beatorum domicilium: mixta, quaz eft fidei, & veritatis, itemque fame, & lefh, D Ecclefia Dei militans; in terris qui- gloria. dem commorans , & tamen fpiritualis: Ovones fines terra adorabunt te.) Hy. B[,;/, perbole, fi de terrena Xetint qua hic dicuntur non uni omnia, fed piatur. Jerufalem acci- I alia aliis magis conveniunt juxta fa- imiliarem prophetis loquendi modum, I4. Im fantfüfecationem | babebunt. ) Toy qui ab uno ad aliud repente tranfiliunt, Eam, utían&dam fufpicient, & ve- Captit nerabuntur. Bique ( ut eos fpiritus, quo aguntur, rapit. ünt In operibus maunum tuarum.) Pro- I$. Nomen cgim magnum.) Dei fci- pter mala opera, qua patrafti. AOR licet invocabuntin (t/empvlo. : Vole i p CAPUT XII. & XIV. 201 hi 16.» Maledi&ti erunt, qui contempferint te, & condemnati te LV erunt omnes, qui blasphemaverint benedittique erunt, qui ))& dedificaverint te. " 17. Tu autem laetaberis in filiis tuis, quoniam omnes bene- dicentur, & congregabuntur ad Dominum. qu. 18. Beati omnes, qui diligunt te,& qui gaudent f uper pace tua. 19. Anima mea, benedic Dominum , quoniam liberavit Te- r nl rufalem civitatem fuam a cun—&is tribulationibus ejus, Domi- : am, nus Deus noíler. 20. Beatus ero, fi fuerint reliquise feminis mei ad viden- ; dam claritatem Jeruíalem. 2i. * Portze Jerufalem ex fapphiro, & fmaragdo sedificabun- *Apo. TibUs tur : & ex lapide pretiofo omnis circuitus murorum ejus. 11.19. 22. Ex lapide candido, & mundo omnes plateze ejus fter- n fe nentur: & per vicos ejus alleluja cartabitur. VOCeL 23. Benedictus Dominus, qui exaltavit eam, & fit regnum orum ejus in faecula faeculorum fuper eam, Amen. idora- CAPUT XIV. defe« Tobias fem'or» moriturus completis 102. ctatis fuce annis, filium a;: &f nepotes ad pietatem bortatur , utque fepultis parentibus e .Ninive tiügrent, quam evvertendam dicit, & Sferufalem in[laurandam : quod Male . filius obfervans , tandem ad Joceros revertitur, ibique completis 99. annis moritur. m m orabit I.T, T confummati funt fermones Tobia. Et poftquam illu- minatus eft 'T'obias, vixit annis quadraginta duobus, & emp um vidit filios nepotum fuorum. yula & Oo23 2. Com- mx6 Condemnati.) Ut imþrobi & fce- Quales ccleftis Jerufalem portas vi- Vart lefti, Dei hominumque judicio. dit D, Joan. in Apocal, cap. 21.21. E Bla(phemaverint te.) De temale di- xerint , aut tibi male fuerint precati. nfummati funt férmanes Tobia.) n J H Y: Ca Greco ell : ceffzvi? confidens em 400 17. Ls fíliis 1ui:,) Civibus tuis. Ca;z(gregabuntur ad Damiizum.) Ex Tibias, id eft, ceffavit a laude Det, captivitate colligentur in Jerufalem, & vaticinio. j o ) ibique füb Domini tutela fecuri late- Apnis quadraginta duobus. ) Exratau- t & tem fexagenarius cum illuminatus eft, bunt. & ad fecundum füpra centefimum an- co. Reliquia feminis mei. ) Nepotes, D fr* & pofteri mei. num pervenit, ut habemus verficulo' 231. Ex fapphiro , & fenaragdo , &«.) fequenti, 25 aT ^ LIBRHIP TOSEIi2 2. Completis itaque annis centum duobus fepultus eft hono- nfice in Ninive. €ot 3. Quinquaginta namque, & fex annorum lumen oculorum (ate armfit fexagenarius vero recepit. Tal 4. Rehquum vero vitae fuze in gaudio fuit, & cum bono profectu timoris Dei perrexit in pace. qu $. In hora autem mortis fuae vocavit ad fe Tobiam filium fuum, & feptem juvenes filios ejus nepotes fuos, d1x1tque eis : bon 6. Prope erit interitus Ninive: non enim excidit verbum effe Efd. Domini ; & * fratres noftri, qui difperfi funt a terra Ifrael, re- ten - 3. 8 vertentur ad eam. .*. Omnis autem deferta terra ejus replebltur,& domus Dei, quae in ea incenfa eft, iterum recedificabitur: ibique rever- tentur omnes timentes Deum, Et relinquent gentes idola fua, & venient in Jeruíalem, & 1nHab1tabunt in ea, 9. Et gaudebunt in ea omnes reges terræ, adorantes regem N Tírael. Pl Io. Audite ergo, filii mel, patrem veftrum: Servite Domino in veritate, & inquirite, ut faciatis , quae placita funt illi: l, TP TE filus veftris manda ite, ut faciant juftitias, & eleemo- fynas, ut fint memores Dei, & benedicant eum in omm tem- pore in veritate, & in tota virtute fua. I2. Nunc er go filii, audite me, & nolite manere th ; ied üd quacumque die febeherms matrem veftram circa me in uno fepulchro, ex eo dirigite greffus veftros, ut exeatis hmc. thE m I3. Video enim , quia iniquitas ejus finem dabit ei. Ls 14. Fattum eft autem poft obitum matris fuæ,Toblas abfcef- 16 fit ex Ninive cum uxore fua, & filiis, & filiorum filiis, & re- verfus eft ad foceros fuos : Centu 15. Ín- C dIe 6. Nen enim excidit 'verbum Domini.) teat, & mores mutetis ita data ur- ellet bi falus, nifi crimina iteretis, Porro Nimirum per Jonam prophetam enun- Sf;( tiatum , ut expreffe habet textus Grz- textus Gracus extremo hoccapite Ni- h ngc Cus. Ad 7«»2& przedzcrzt;anem, inquit nivem a NNabuchodonofor & Affuero CUU!M fub jugum miífam af- D. Hier. in prologo in Jonam. 444 captam , pæmtentm , veniam confecuti crant Ni- firmat nivire , poffea vero tn priflinis vitiis per- D;pcf fymt ) Pro difpergentur: 4 feverantes ,. Dei. in fe provocarunt. [en- loquitur enim de Juda, & Beniamin, tentzam. Dius Quemadmodum min& per cum quibus mifti multi Ifraelita. Ín I onam intentate conditionem habe- Gvæco di pergenmr [ 1 ant: adLuc 7u4dmr:w*4 dies, & Nzz;- emt 4 chcrm terra. ) Habltatomous M dj Ifraelitis vacua. d It vve fubverzezur , nifi fcilicet vos peni- n iU C ÀAPUT:XIV ^ p 93 0tio- I5. Invenitque eos incolumes in fenectute bona : & cu'am eorum geffit, & ipfe claufit oculos eorum: & omnem hazredi- PUR tatem domus Raguelis ipfe percepit: viditque quintam gene- rationem , filios filiorum fuorum. bono 16. Et completis annis nonaginta novem in timore Domini, cum gaudio fepelierunt eum. . lium 17. Omnis autem cognatio ejus: & omn I $ generatio»ejus, in ? gis 1 bona vita, & in fan£ta converíatione permanfit, ita ut accepti routm effent, tam Deo, quam hominibus, & cun&tis habitantibus in terra. : l) Te' ;Dei, u- LI » ER JUDITH. alem, CAPUT RBRRIMUM. ANabucbedonofor vitfo rege Medorum , cuntlis regnis z'mþemrä (ti- regetm piens , tiuntios ad ea mittit ; quibus absque bonore remiffis , indignatus jurat fe id ulturum. gmino | Rphaxad itaque, rex Medorum, fubjugaverat multas eemo« gentes imperio fuo, & ipfe cedificavit civitatem po- j tem- w tentiffimam, quam appellavit Ecbatanis, a. Ex lapidibus quadratis, & fectis: fecit muros ejus in al- Y fed titudinem cubitorum feptuaginta, & in latitudinem cubitorum jn 000 t in altitudinem cubitorum cen- triginta, turres vero ejus pofui tum. C uÀ Oo 3 g. Per mat. Hebr. part. 4. cap. ». vel certe abfcef' 16. Afo.vz(zgz;ntanovem.) Ín Græ.co CR, &r centum viginti feptem. particula illa copulativa librum neait Ta Cum gandio. ) L&ti, quod plenus cum precedentibus, qui extant, vel ]y^ dierum , & in fenectute bona mortuus cum iis, ex quibus excerpti funt, nec eífet. tamen extant, ejufmodi libri frequen- j data t Sepelierunt eum. ) 1n Eebatanis, five ter citantur in libris Regum, & Pa- Porro Rages Medorum ; fupra enim diximus ralip. de quibus vide dida in prole- spitt N. duplex urbi nomen fuiffe. gom. cap. 3 ; Aluero Ecbatanis.) Vide dida Tob. cap. 3. fim ? E* RPHAXAD. ) Quem Dejocem num. 7. appellant Herodotus, & Kufe- 2. Laritudinem cubitorum [eptuaginta, eroettt bius: Ctefias Arfzum , five Artheum. &c.) Salian. tom. 4. anno mundi 3345. fyi:m*.iï!, num. g. putat effe mendum , & le- Itzque.) Nota copulativa fignificans, el?æ 1 €f , amues autem, fepiffime preponitur gendum,altitudinem cubitorum feptua- ad initia librorum vel fententiarum o cinta, & latitudinem cubitorum tri- jatoris ginta. - ornatus gratia, ut docet Bellarm. gram- a e 4 LIBRI ]UDïTIA-; 4. Per quadrum vero earum, latus utrumque vicenorum dan i pedum fpatio tendebatur, pofuitque portas ejus in altitudinem , turrium : - perv 10 4. Et gloriabatur quafi potens in potentia exercitus fui,& in gloria quadrigarum fuarum. tiort II $. Anno igitur duodecimo regni fui: Nabuchodonofor rex €05 V Ailyriorum, qui regnabat in Ninive civitate magna ; pugnavit n contra Arphaxad , & obiünuit eum. ferrat 6. In campo magno, qui appellatur Ragau, circa Euphratem, & Tigrin, & Jadafon, in campo Erioch regis Elicorum. fendt . T'unc exaltatum eftf regnum Nabuchodonofor, & cor ejus elevatum eft : & mifit ad omnes, qui habitabant in Cilicia, & Damaíco, & Libano, Hj g. Et ad gentes, quae funt in Carmelo, & Cedar, & inhabi- 'Uüfi ( tantes Galilaeam in campo magno Efdrelon, 9. Et um 3. Per quadrum vero earum , &c. ip montibus Ragau. Significantur au- tem planities, & montes vicini Ra- Significare videtur turres quádratas ex- tra murum pedibus viginti; id enim ges civitati Medorum , quam Rha- fieri folet ad protegendum murum fe- gam, Rhagas, & Rhaga, profani cundum longitudinem ab una turri ad Scriptores appellant. ujus mentio J eft 'l'ob. 1. 16. Nb alteram ; & ad fübmovendum inde ho- ítem. ln Grazco fic habetur : Tzrres J«dafzm.) Gr&cus Hydafpen vo- 21 prezerea portis imapo[mit , quarum . altitu- cat, qui Indie fluvius eft. latore 4o 4d centum cubitos ere(la eraz , €$ lati- Eriocb ) Biblia Complutenfia Arioch ol £udo fexaginta cubitis fundataerat , quod appellant. Gracaá vero Romana cor- non repugnat editioni Vulgatz, que& rc&anon faciunt hocnomen proprium fto fü expreffit prominentiam, & procurfum &( Regis, fedxcantïpi; namhabent, x« turrium ; Grzca vero ipfam latitudi- Te0ím digim )X 0 & CiAEUS EAU MY, donf nem, & faciem turrium quadratarum. Pofmitque portas ejus im altitudinem & campo lrioch Elymaorum , im- ! perans fcilicet; nam o Qæmeg*;, po- & Cor turrium. ) Cumin Gr&co habeaturtur- res portis impofitas , fignificatur hie nitur pro participio /PeciMvov, omnes turres equalis fuilfe altitudinis, Elicoruzs.) Waria hic eftle8io ; nam tam eas, in quibus erant portz , quam legunt aliqui Eliochorum, alii fZucho- Rs eti ceteras. x rum ; Grzcus vero Elymzorim, vel peddo $. Nabncbodo nofor, €&/c.) Elic eft Me- Elymorum;campi vero Ragauad Ely- fichar n rodach Rex Babylonis. maidem fpe&ant, utait Serar in hoc 9. 07 capite qu&ll. 1o. Tütrüm Rex a([yrzorum. ) Quod regnum fibi jure belli quafiverat. d. Cdar.) Axabes Cedar dicuntur, Oi Obtinuit. ) Vicit, & captivum fe- ut docet D. Hieron. in cap. a5;. Colunt cit; nam in Grzco efl £Aas vov KExzech..progeniti enim funt a Cedar quæ ih A?Q)æä*a.ä. filio lfmaelis , cujus Gen. 235. 15. Verti r 6. lp cempe .. . . Ragas.) Grecus mentio fit. àpud - 1, De habet, zz cempo tllomagzo , bic eff in fr- lp campo magno Efd;*elon.l) Eft pla- Eidem f Uiéss Ragau , & goüea, cepit Arpä;;-xad nities in Galilæa? qu& campus ma- L s 9$ CAP UT L&IL PU o. Et ad omnes qui erant in Samaria, & trans flumen Tor- Inem danem usque ad Jerufalem, & omnem terram Jeffe, quousque perveniatur ad terminos /Ethiopiae. 10. Ad hos omnes mifit nuntios Nabuchodonofor rex Affy- i, & Yiorum : L TCX ir. Qui omnes uno anim ;) conträdixerunt, & remiferunt navit eos vacuos , & fine honore abjecerunt. 12. Tunc indignatus Nabuchodonofor rex adverfus omnem terram illam, juravit per thronum, & regnum fuum , quod de- jtel fenderet fe de omnibus regionibus his. * ' ejUS QGX POAUCTS B. i& HQZafernes a Nabucbodonofor mittitur , omnia regna ,'C? populos ihabi- vaftaturus : defcribitur potentia exercitus ipfius ; muliisque locis per ipfum expugnatis , vebemens timor uticcerfos invaft. iiür at n M p Rh- i. A Nno tertiodecimo Nabuchodonofor regis, vigeüma, & rokani fecunda die menfis primi, fa&um eft verbum in domo mentio Nabuchodonofor regis Ailyriorum , ut defenderet fe. & bel- 2. Vocavitque omnes majores natu, omnesque duces, )Cn y0* latores fuos, & habuit cum eis myfterium confilii fui : j Arioc 5. Dixitque cogitationem fuam in eo effe;ut omnem terram 0a Cofe fuo fubiugaret imperio. vocavit Nabucho- mpriumt 4. uod di&um cum placuiffet omnibus, fm; u donofor rex Holofernem principem militiae fuze. Occidentis, U lu,ællï'y, s. Et dixit ei: Egredere adverfus omne regnum H iffe meutn. & contra eos preecipue, qui conæmpferunt imperium 6. Non at p n num.i, & cap. g. 2; & ad Rom.12.19* jo; 1f nus etiam dicitur, & campus Ma- ; foncho- eddo. WVide Adrichomy. in txfibu if- bum.) Confultatio. um i fachar num. 10. 1. Pïzr Defenderez fe. ) Ulcifcere;tur. ü zd Ely' 9. Omnemterram 7«4fe.) Ad eos ni- a. Majo:es nam.) Grace AeyitQvo ts mürum Arabes, qui Auftraliorem , id eft, proceres, magnates. E & Occidentaliorem Arabiaz partemin- ios militeä; colunt, qu&e ad /Egyptum .vergit, Beliatores.) lNon gregar dicuntuh fed precipuos , & intimos. CZP- 27' quz a noflro !Interprete terra Geffen Myfferium.)) Secretum , arcanum. vertitur ; in IHebreo vero eft Gofen, n & apud LXX. Geffen. 4. Principem militie fe&. ) In Gra- j » co vero additur, /ecuzdum . pofb zpfum, a, Def:nderet fe.) id eft, ulcifceretur. Eadem figuificatione fumitur cap. feq. fcilicet poft INabuchodonoforem. pt p p 1396' LIBRIJUDITH '6. Non parcet oculus tuus ulli re H gno, ommämque urbgm munitam fubjugabis mihi. L] freg 7. 'Tunc Holofernes vocavi t duces, & mkagiftratus virtutis bre Aflyriorum, & dinumeravit viros in expeditionem, ficut prae- r cepit ei rex,centum vigintimillia peditum 1 k phe tum fagittariorum duodecim millia, pugnatomm,& equi- 16 8. Omnemque expeditionem fuam fecit praeire in multitu- loci dine inpumerabilium camelorum, cum his, quae exercitibus ore fufficerent copiofe, boum quoque armenta, gregesque ovium, I quorum non erat numerus. " fs d iC 9. Frumentum ex omni Syriain tranfitu fuo parari conüituit. Id IJo. Aurum Vero, n * & argentum, de domo Aregis affumpfit mul» tum nimis. Ir. Et profe&tus eft ipfe, & omnis ex ercitus, cum cilædri- gis, & equitibus, & fagitariis, qui cooperuerunt faciem terrae ficut locuftae. Hj 12. Cumque pertranfiffet fines Affyriorum, venit ad magnos érin montes Ange, qui funt a finiftro Ciliciae ; afcenditque omnia caftella eorum , & obtinuit omnem munitionem. 13. Effregit autem civitatem opinatiffimam Melothi , praeda- vitque omnes filios Tharfis, & filios Ifmael, qui erant contra i faciem deferti, & ad auftrum terree Cellqn. 14. Et (amia 65 ad 6. Non parcez octbes £zus. ) Quia ex meridiem eft Cilicia, eifquequodam- miferiarum , miferorumque afpecu fo- modo ab oriente progredientibus, ip- 1] let maxime commoveri mifericordia. fa ab occafu occurrens montes habet Vtnte: a finiflris. 7. Virzutis. ) Exercitus , copiarum, tlb1) q Suvæ'luzws'-. 13. Effregir.) Expugnavit. ane g. Omnemque -expeditionem ffuam. ) Opznatiffmam.) )nclytam, celeber- Omnem bellicum apparatum. rimam, & cujus potentiz , & opulen- u. T Inzumerabilum cainelorum. ) Qui tiz ingens erat fama. fïerat E commeatum ferrent, machinas, ar- Mel;tbz, ) Serarius eam effe putat, pro Orem ma, &c. qua apud Plinium lib. 6. cap. 3. Me- lts dicitur, & a Semyramide condi- FN 1. "drmenta, gregefque.) INe fametan- Tar 777 tus exercitus laboraret, dum pago- ta non procul Euphrate, & a Ptolo- tur 4rbp; zrum incole omnia in urbes munitas m&o vero lib. s. cap. 7. Melizezz, Tefg fecum ferunt, aut certe i ni 2 ferro- Fjios Tharfs.) Provincim , cujus M b Ambre que corrumpunt ,. nehoftibus ufui effe "Tharfis eft. metropolis. 1 Pos poffint. Frlios lfpmael. ) Longe.diftant Cili- 10, Zurum vero, G argentum, ) In ces ab límaelitis , fed non fervatur ordo deviciarum provinciarum, cum. 1. fj Ílipendia militum. non effet neceflarius. Ynte! lipit 12." Moztes 44nge. ) Quos "Taurum, Pellatur & Antitaurum Serarius interpretatur, Tere Gilos.) INomen partis regig- Ws n quibus ad Septentrionem pofitis ad nis Ifmaelitamm,' li, ( CAPU T IL & IIL 297 tbem & r4. Et tränüvitEuphratem, & venit in Mefopotamiam : fregit omnes civitates excelías, quae erant ibi, a torrente Mam- riutis bre usquequo perveniatur ad mare. p 15. Et occupavit terminos ejus; a Cilicia usque ad fines Ja- (éqUe - pheth , qui funt ad auftrum. 16. Abduxitque omnes filios Madian, & praedavit. omnem yltitu- locupletationem eorum : omnes que refiftentes fibi occidit in l "Itibus ore gladii. viUm, 17. Et poft haec defcendit in campos Damaífci in diebus mef- fis, & fuccendit omnia fata 4 ; omnesque arbores, & vineas fecit [tituit. incidi : t mul- 18 Et cecidit timor illius fuper omnes inhabitantes terram. Q AUP U- T. -HI. juadria | terre ; Holoferni fe uliro dedunt. univerfarum urbium , ac provinciarum Qrincipes , ex. quibus auxiliares ipfe fibi aljumit : & . tamen ibforum nagnos | ognnia civilaies, ac deos defiruit , quo folus INabucbodonofor deus babeatur. - prædä- 1. " Unc miferunt legatos fuos univerfarum urbium, ac pro- Contta .vinciarum reges, ac principes, Syrize fcilicet Mefopo- tamicz, & Syrisee Sobal, & Lybic, atque Cilicize, qui venien- L tes ad Holofernem, dixerunt: ïquodagn- 2. Definat indignatio tua circa nos: Melius eft enim, ut vi- Ktibus, 1p» ventes ferviamus Nabuchodonofor regi magno, & fubditi fimus tes Dabe tibi, quam morientes cum interitu noftro ipfi fervitutis noftrae . : damna'patlamur. ' 3. Omnis | 'celeber- 14- Trezfrvit Eupbr atenm. ) 'Tran- "maritimam oram , fcilicet maris me- ä'( opiltt diterranei. fierat Euphratem, ordo itineris, & progreffum Holophernis nohn fervatur. 16. Filies Madian.) Mladianitas. Jfe putaty Fregir. Expugnavit, I,awplc ta/Zomem, ) Divitias. p ? VE Terrente Mimbre.) ln Greco dici- l. ide condl' Ti Sobal,) Quam Adrichomius T Ptolo" tur Jrbozai , live 4Arboza: non efttor- eamdem eíle dicit cum Arabia rens ,. qui fortaffe fuit in. convalle petrea. litettos Mambre, cujus mentio fit Genef. 15. ^ - Quam morientes. ) Quafi dicat: , cujs 18. Fortaffe, ut conje&at Serarius, multi ex populo morientes, &adhuc aliquam cum eo habuit fimilitudinem. reliquis fuperítitibus fervitus toleran- Ij. Figes Taphet, ) Portum ]Joppe da erit. Satius ergo eft fervitutem p fv intelligit Serarius, qui nunc Japha ap- &quo animo admittere fuffi» a pellatur, idque ex Graco confirma- riculum non fubire. ; & mortis pe- tur, in quo additur: /zper L£ab;tantes 3. 4n cor|2eliu 720.) In poteftate tua. ytis ngo Dibl. eum Com. Menoch. Toms l, Agg a mRm qU LTH 3. Omnis civitas noftra, omnisque poffeffio, omnes montes, vök- o ao sque ovium, & ca- & colles; & campi, & armenta boum , gr ili prarum, equorumque, & camelorum, & univerfae facultates noftra , atque familize, in confpe&tu tuo funt : / 4. Sint omnia noftra fub lege tua. - $. Nos, & filii nofiri, fervi tui fumus. 6. Veni nobis pacificus dominus, & utere fervitío noftro, 4 ficut placuerit tibi. 7. Tune defcend it de montibus cum equitidbus in virtute magna, & obtinuit omnem civitatem, & omnem inhabitantem ]eru terram. & tel 8. De univerfis autem urbibus affumpfit fibi auxiliarios vi- Je ros fortes, & electos ad beilum. 40 9. Tanrusque metus provinciis illis incubuit, ut univerfarum ftum urbium habitatores principes, & honorati fimul cum populis, b exirent obviam venienti, Contr Ic. Excipientes eum cum coronis, & lampa dibqs, ducentes F Doth choros in tympanis, & tibiis. 1T. Nec ifta tamen facientes , ferocitatem ejus pe&toris miti- 6^ teta gare potuerunt: I2. Nam & civitates eorum deftruxit, & lucos eorum excidit. poter 13. Preeceperat enim illi Nabuchodonofor rex, ut omnes deos 11 facerc terrae exterminàret, videlicet, ut ipfe folus diceretur deus ab his nationibus, quae potuiffent Holofernis potentia fubjugari. & ] Vr 14. Pertranfiens autem Syriam Sobal, & omnem Apameam, omnemque Mefopotamiam , venit ad Idumzeos in terra Gabaa. mul I5. Accepitque civitates eorum, & fedit ibi per triginta dies, 91 in quibus diebus adunari prsecepit univerfum exercitum vir- funt( X Tün £utis fua. tc VW; Qu VOommur CAPUT iüire fæ. MUg Bb tuerentgr 4 me 1o. Caz coronis.) Coronatis capitibus. a civitatc' Apamea ejus metropoli ita In Lampadibus , 6c. ) In latitie, &re- di&a. toler f ir d verentie fignum. lo terram Gabaa.) Montanam, & S- S dff I2. Lw«cos, ) ln deorum honorem afperam, ita enim fumitur etiam ali- I6 f plantatos. bi hzc vox. Vide dicta 1. Reg. cap. 14. Syriam Sobal.) Videdi&ta num.r. 7. num. 1 VOthine p N H Ul 4dpameam.) Provinciam Coglefyriz, 1$. Firtutis fue.) Copiarum fuarum, * u $V z *. E x ( * E $ 299 »ntes) CAPUT IV. Ws ltates Filü lfrael webementer Holoferuem snetuentes , bortatu. Eliacbim Jacerdotis fe fe jejuniis , ac.oratione bumiliant , & affligunt, - auxiliumque a. Domino implorant. 1I."p'Unc audientes haec filii Ifrael, qui habitabant in terra fito. Juda, timuerunt valde a facie ejus. 2. Tremor, & horror invafit fenfus eorum , ne hoc facere£ irtüte antem Jerufalem, & tem plo Domini, quod feceyat czeteris civitatibus, & templis earum. : jo$ Y* 3. Et miferunt in omnem Samariam per circuitum, usque Jericho, & praeoccupaverunt omnes vertices montium : farm. 4. Et muris circumdederunt vicos fuos, & congregaverunt frumenta in praeparationem pugnae. 5. Sacerdos etiam Eliachim ícri pfit ad univerfos, qui ,e'ran-t contra Efdrelon, quae eft contra faciem campi magni, juxta centes — -Dothain, & univerfos, per quos viae tranfitus effe poterat, 6. Ut obtinerent afcenfus montium , per quos via effe po- is miti - terat ad Jerufalem, & illic cuítodirent, ubi anguftum iter effe poterat 1ncer montes. - excidil 7. Et fecerunt filii Tírael fec undum quod confiituerat äis ves de05 facerdos Do ini Eliachim. deus ? -&. Et clamavit omnis populus ad Dominum inftantia magna, jugaïl. & humiliaverunt animas fuas in Jejuniis, & orationibus , ipfi ameatt & mulieres egrum. ] Gabat. 9. Etinduerunt fe facerdotes ciliciis, & infantes proftrave- i 0165 runt contra faciem templi Domini, & altare Domini operue- um vite runt cilicio: Pp2 IO.. Et 1 2 verfus: ejus tamen in hoc libro men- xï——j *V/ä:;em Samarism,) Erant ah- .qut Samaritani fudais inimici; tio non ell,fortaffe quia ipfe fibi defen- €ommune tamen periculum fuadebat dendam fufceperat Jerufalem, reliquam inire fedus , ut fe ab Ilolopherne regnum fummo facerdoti Joachim re- tuerentur. liquerat propugnandum. ItaSerar. vero CAPUT 4« Vicos [uo:.) Müiinora opp'da, villas. in hoc capite quafl. 2, apud quem alias 1 1t?. In praparatienem prgna. ) Sciicetad etiam leges rattones, aut conjecturas. jtropo tolerandam obfidionem. Contra Efdrelon. ) E regione. 9-Inf'antes proflraverunt. ) ln Gre- S. Sacerdos etzam Efi;zobim.) Sum- anam mus facerdos Joachim, quietiam alio co dicuntur ipfi pueri feipfos preftra- r etlam nomine Hliachim dicebatur. viffe. Sed fac&um utrumque ; pueri e Serigftt ad untverfos. ) V egnabat .hoc enim , & ipfantes parentum juffu, & tempore. Manaíle ex captivitate i inllitutione fefe humi profteznebant. Ui f i 309 LIBRIJUDITH 1o. Et clamaverunt ad Dominum Deum Ifrael unanimiter, ne darentur in preedam infantes eorum , & uxores eorum in ) OIUT divifionem, & civitates eorum in exterminium, & fan&ta eorum 1 in pollutionem, & fierent opprobrium gentibus. £02 1r. Tunc Eliachim , facerdos Domini magnus, circuivit / fuit omnem Ifrael, allocutusque eft eos , fum 12. Dicens : Scitote, quoniam exaudiet Dominus preces ve- n ftras, fi manentes permanferitis in jejuniis, & orationibus in tem| confpectu Domini. 108 *EÉxo. 15. * Memores eftote Moyfi fervi Domini, qui Amalec con- $ 1712 fidentem in virtute fua, & 1n potentia fua, & in exercitu fuo; git: & in clypeis fuis, & in curribus fuis, & in equitibus fuis, non fpeq ferro pugnando, fed precibus fan&is orando dejecit. égre 14. Sic erunt univerfi hoftes Ifrael; (i perfeveraveritis in hoc opere, quod coepiftis. Is. Ad hanc igitur exhortationem e u jus deprecantes»üDomi- r'uh.t num, permanebant in confpe&tu Domini, M 16. ]ta ut etiam hi , qui offerebant Domino holocauftà, prze- tult cin&ti ciliciis offerrent facrificia Domino, & erat cinis fuper 4 0 capita eorum. fent. I7. Et ex toto corde fuo o mnes orabant Deum, ut viütäret terto populum fuum 1frael. dtin CoArP UIT..V. 0n | I0 Rogatus ab Holeferne zdcbior dux . zimmonitarum de genere Ifrae- litarum, enarrat Dei mirabilia circa populum Jfraeliticum, monetz V ts que ne temere contra illos pugnet ; quibus auditis indignantur ] Fu ipfi zdcbior principes Holofernis. fii, & lnterpy, Unt'i»atumque'eiï: Holoferni principi militiae Affyriorunt, $D I.QN quod filii Ifrae] praepararent fe ad refiftendum, ac mon- 5() Pa tium itinera conciufiffent, 3. Et ïf)lnp 1 Ro 4Altare — Dosni operuerumt cilicio.) vifionem, quia vi&ores , quorum prz- ' Quemadmodum ad gratias Deo agen- da fa&i funt, captivos dividunt inter depo; t das fefta, & ieta organa , facrificia IPtorar palmz, &c. fic ad mifericordiam rebus fe, quam explicationem puto magis omini genuinam. tüfi tan adverfis conciliandam, triftia & mce- 12. Scitote.) Sperate, credite. íta re&e adhibentur. Qte a 10. Ip divifiontm.) Captivitatis enim 13. Qui dmalec , 66.) 'Vide Exodi teïpreta tefhpore uxores a maritis , fratres a IT. 3 E Gen 1 fratribus , propinqui a propinquis di- 17. Vifirayet poprelum fuum.) Populo Íirahuntur. — Vel dicuntur dari in di- fuo adeffet, & illi opem ferret.. ldeigt LIN gor ». Et furoré nimio exarfit ià iracundia ma m m gna, VOcavïþ(Iue omnes principes Moab, & duces Ammon , uf 4. Et dixit eis: Dicite mihi, quis fit populus ifte, qui mon- tana obfidet: aut quae, & quales, & quantae fint civitates eo- Uvit rum: quae etiam fit virtus eorum , aut l quae fit mu—ltitudo eo- rum, vel quis rex militize illorum. $ VC 4. Et quare prae omnibus; qui habitant in Oriente; ifti.con- üsin tempferunt nos, & non exierunt obviam nobis, ut fuífciperent nos cum pace? L] ; COf s. Tunc Acht or dux omnium filiorum Ammon refpcondeqns2 ; 00 ait : Si digneris audire, domine mi, dicam veritatem in. con- ) j fpe&u tuo, de populo ifto, qui in montanis babitat ,. & non j egredietür verbum falfum ex ore meo. hii 6. Populus ifte ex progenie Chaldeeorum eft. . e 7. * Hic primum in Meíopotamia habitavit, quon! an*i nolüe- *Gen II.3Í. Dotti- rüpt fequi deos patrum fuorum;qui erantinterra Chaldeeorum. 9. Deferentes itaque caereimonias patrum fuorum,-quæ in S , pïæ' tmultitudine deorum.erant; : Tuper 9. Unum Deum ceeli colueruntj* qui & pr zecepit eis, ut exi- * Gen. rent inde; & habitarent in Charan. /. Cumque operuiffet omnem ** - terram fames , * defcenderunt in JEgyptum , illicque per qua« * Gen. fitaret dringentos annos fic multiplicati funt, z ut dinumerari eorum -;6.6» non polffet exercitus. ex .]Egyvptjig atqvue in æ,diücafio;e I0. rCum.que gravaret eos t nibus [ ]rüt- | : | P':3 ii 1. Ra Urore nimio —exzzrj'lt. ) Quod Tu- 7. Ik ;Mef&pw;t;ziä J;gaäifafvit.) In ftir- Qu deorum bellicum apparatum , pe, & Principe generis fui Abraha- füi, & INabuchodonofor contemptum » 1o; nondum enim erat populus. interpretaretur. - Neluerunt fequi. deos patrum füorum.) 3. Dicite mibi, quis fit. popzlus zfe, Deo. videlicet fe Abrahamo. manife- TiOTUma &c.) NNon nefciens hec interrogat flante , & migrationem imperante , c mof- 'Holophernes ; nam Manaffem captum quod valet ad conflandum odium huic ) H 1 Rege Chaldzorum , & Babylonem populo , di&umque fortaffe -eft- ab / deportatum , nec populum Judeorum Achior, ne Judzorum caufam agere gum p videretur, non autem upt 10 ignorare poterat, fed interrogatio eft dide fateri 1 veritatem carïf hominishoftes vilipendentis, qui tan« KO m tuli tanto Principi, & exercitui refi- ftere auderent. I]ta locum hune in- PIE Dezm celi caZQEFZint. ) Deum coc- dite. terpretantur Séfar. & Salian. & alii: lh nominat, & deinceps aliquoties in- jdt Esoii 6. Ex pregezie Chaldseram eff-) Nide culcat num. $. 12. & 19. fortaffe ad Gen.1T1.51. valuithoc ad conciliandam terrorem Holopherni incutiendum. udzisbenevolentiam, cum Holopher- Defeendevunt in &gyptum. ) Jacob fci- ) of n nes Rggi Chaldeorum effet fubje&us, —licet cum univerfa familia fua,. LIBREIJUDITH 3o0t 2 nibus'arbium fuaruni in luto, & latere fubjugaffet eos, clama- verunt ad Dominum fuum; & percuíffit totam terram JEgypti Cum » 22 lagis variis. * *Exo. ir. * Cumque 6j ecifïent eos /Egyptii a fe, & ceffaffet plaga dé fat mil 1233: ab eis , & iterum eos vellent capere, & ad íuum .fervitium.re-- VOCarTe, terrat gientibus his Deus coeli mare aperuit, ita ut hinc *Exo. 12. "Fu 14-29. inde aqu:ze quafi murus folidarentur, & ifti pede ficco fundum ^ fpäü maris perambulando tranfirent. font: 13. In quo loco dum innumerabilis exercit us JEgyptiorum Santt; 2 eos perfequeretur, ita aquis coopertus eft ut non remaneret vel unus, qui fa&tum pofteris nuntiaret. eoruim 14. Egreffi vero Mare rubrum, deferta Sina montis occu- Tadet . paverunt, in quibus numquam ho 1 mo habiþare potuit, vel filius UT E hominis requievit. 1j 15. Illic fontes amari obdulcati funt eis ad bibendum, & per ?100 p annos quadraginta annonam de coelo confecuti funt. 11105, | 16. Übicumque ingreffi funt fine arcu, & fagitta, & absque 46. fcuto , & gladio, Deus eorum pugnavit pro eis, & vicit. irati f r7. Et non fuit, qui infultaret populo ifti, nifi quando re- eum, [ ceffit a cultu Domini Dei fui. a. ipfum Deum fuum alte- 18. Quotiescumque autem preeter Nibüc rum coluerunt, dati funt in praedam, & in gladium, & in op- Virtute robrium , 2$ ] 19. Quoti escumque autem poenituerunt fe recäïïïffe a cul- Ts jn tura Dei fui, dedit eis Deus coeli virtutem refiftendi: Qm e; ao. Denique Chananaum regem, & Jebufzeum, & Phere- 3. zcum, & Hetheum, & Hevaum, & AÁmorhseum & omnes otentes in Hefebon proftraverunt, & terras eorum, & civi- tates eorum ipfi poiïederunt: 2I. FKt 1$. liülie foztes '4m4r;, 6c.) Quse 14. lo quibus nunquam bomo babitare hoc verficulo dicuntur notiffima funs& t N, etuit.) Kloc ipfum celebrabat olim Joyfes , cum dicebat Deuter. 32. 10. ex 15. cap. Exodi, & Deut, 1. dovenit eos im terra de[erta , in loco bor- 16. Ubicumque fngrefft funt ,. &c.) tem decer ]eremias Hec pertinent ad tempora Jofuüz, "It co voris, & wafts folirudinis. quibus lfraelite terram . Chananzo- g]S ACh(w etiam cap. z. num. 6, defertum illud appellat ; terram . inbabitabilem , 65 in- rum occupaverunt. f"ï*:iniiï:c A viam , terram. frtis , E5 imagrmnem mor- 17. Er non fuit , qui mfultaret , t$c.) EU jis, terram , 15 qua noz ambulavis 'vir, Poft mortem fcilicet Wt r in Chananaa fedes. ] que', & fizgag KTY meque balitavit heme, * CA P-ULT: X. * $6; clomi or. Et usque dum non peccarent in confve&uDex fui,erant Bgyp cum 11 1s bona : Deus enim illorum odit iniquitatem. 22. Nam & ante hos annos, cum receffiffent a via, quam de- t phpa derst illis Deus, ut ambularent in ea , exterminati funt praeliis (um1e a multis nationibus, & plurimi eorum captivi abduti funt in terram non fuam. hinc 3. Nuper autem reverfi ad Dominum Deum fuum, ex di- fondum fpcrfäoneq qua difperfi fuerant, adunati funt, & afcenderunt montana haec omnia, & iterum poffident Jelufalem ubi funt SanCta.eorum. ptrorum maneret 24. Nunc ergo, mi domi«e, perquire, fi eft aliqua iniquitas eorum in confpectu Dei eorum : afcendamus ad illos, quoniam I$ 0CQ tradens tradet illos Deus eorum tibi, & fubjugati erunt fub | filus jugo' potentiae tuae. 25. Si vero non eft offenfio populi hujus coram Deo fuo, n &pa non poterimus refitlere illis : quoniam Deus eorum defendit illos, & erimus in opprobrium univeríze terrae : r absque 26 Et fattum eft, cum ceffaffet loqui Achior verba hzec, jt. irati funt omnes magnates Holofernis, & cogitabant interficere ndo t eum. dicentes ad alterutrum : 2T. uis eft ifte, qui filios Ifrael poffe dicat refiftere regi um altee Nabuchodonofor, & exercitibus ejus, homines mermes,& fine virtute, & fine peritia artis pugnae ? & 1n 0f 28. Üt ergo agnofcat Achior, quoniam fallit nos, afcenda. mus . in.montana : & cum capti fuerint potentes eorum, tunc eaCul cum eisdem gladio transverberabitur : x Phere- 29. Ut íciat omnis gens, quoniam:Nabuchodonofor deus 1 omnes terrae eft & praeter ipfum alius non eft. Ó av* j E CAFUT , Qu£ 22. Nam $ ante bos anmos,5c.) 23. Nuper autem re'ucrf &c.) Particu- Ilzc referuntur partim ad captivita- la, zsper , feptem, vel o&o menfes , tem decem tr1buum, quatempore IZze- ex quo redierat ManaiTes, compre- 'Uf. chig contigit, partim ad tempora Re- hendit. f » «) n ]ofuææ is Achaz, quorum facile poterat me- miniffe Aduor Ipfo enim regnante BN Suis ff :/fe &. ) Eft oratio Chan00 Rex Syriz percuffit Judam , magnam- Satraparum Holophetms plena blaf- que predam tulit de imperio Achaz phemiis, & ftulta confidentxa , ut exi- Jurth $) & adduxit in Damafcum. Vide2. tus oftendit. g h T ral. 29. s. & deinceps. 394 LIBRi!;JUDITH IJ 4 CAPUT VI ad at Jrátus Holofernes qubet ZAchior duci in Betbuliam , ut ea zïem[*ez feront [ umul puniatur : at fervi- a fundibulariis repulft , eum arbori-alli- Io gaut : quem jfolutum filii lfrael cognita caufa-benigne con[olantur, Cum; ( diun [ JDeum bumiliter. implorantes.' effat A&um eft autem; cum ceffaffent loqui; mdwnatus Holo— It;] fernes vehementer, dixit ad A chior: de trib 2. Quoniam prophetafü nobis dicens, quod gens Ifrael de- nl fendatur a Deo fuo;' ut oftendam tlbl, quomam non e,ft Deus, nifi Nabuchodonoíor: Pi Achior tenogai "3. 'Cum percu?emmue eos omnes, ficut homv »em unum, loc ve tunc & ipfe cum illis Aixyrïorum gladio 1nteubw, & omnjs D. i Ifrael tecum perditione diíperiet : Ifraehï 4: Et. probabis, quoniam Nabuchodonofor dominus üs uni- : jpfr verfz terrae: tuncque gladius militiee meee tranfiet per latera tuag & confixus cades inter vulneratos Ifraelj & non refpira- (C, qi I4 * bis-ultra,:donec extermineris cum illis. $. Porro autem fi prophetiam tuam. veram exühmas non pulus ( Tientattt concidat vultus tuus, & pallorjqui faciem tuam obtinet; abfce- dat.à te, fi verba mea haec putas impleri non poffe; A&T 6. Ut autem noveris, quia fimul.cum illis heec experieris, ecce ex hac hora illorum populo fociaberis, ut dum 'dignas OTUm | praefum 1mei gladii poenas exceperint, ipfe fimul ultioni fubjaceas. 7. Tunc Holofernes preecepit fervis fuis, ut comprehende- &tian rent Achior, & perdücerent eum in Bethuham, & tladerent N—ä—*— eum in manus filiorum 1frael, I I OZh 8. Et accipientes eum ferv1 Holofernls, profe&ti funt pet &tin Qs campelfiria : fed cum appropinquaílent ad montana, exierunt pï nClpjbu contra eos fundibularii. "ts f 9. Ili t Olielis QU etiom : 3 7.. In Betbuliazs. ) Exrat Bethuha Ga- Cenfe iur | lIcut hominem. umum.) Id eft, fi- mul, five omnes ad unum, five lileg urbs, in tribu Zabulon , in mon- Qüe i » Qu eafacilitate , ac fi non. efTent multi, te fita , non procul ab urbibus fuüpra fed unus tantum. cap. 3. memoratis , . Dothaim fcilicet Vie. de 4- Donec exzermineris. ) Ordo verbo- verfus auftrum : Scitopoli verfus fe- liüs fmg" rum, & fenfus eít : Gladius tranfibit Junt » al ptentrionem: "T'yberiade verfus occi- Vle lqu per latera tua , donec extermineris , dentem : Dioczíarea, quz eft Scp- Xtty id eft, quo exterminaberis, & mor- phoris, verfus orientem. 4 C tuus cades. PO'&, ef ö( EU U Ben, J[füm( — *CAPU-T VI. 30$ 9. ïïli autem divert entes a latere montis, ligaverunt Achior ad arborem manibus, pedibus, & fic vintctum denitd reftibus dimi- ferunt eum , & reverfi funt ad dominum fuum. tri d- - xo. Porro filii Ifrael defcendentes de Bethulia, venerunt ad It cum: Quem folventes duxerunt ad Bethuliam, atque in me- dium populi illum ftatuentes percunétati funt 3 quid/ rerum eflet, quod 3llum vinttum Affyrii reliquiffeit ? ' T S Ho]o-v 1r. 1n diebus illis erant illic principes, Ozias filius Micha ael de de tribu Simeon, & Charmi, qui & Gothoniel. 12. In medio itaque feniorum ,. & in confpe&tu omnium R Eeus, Achior dixit omnia, quz locutus ipfe fuerat ab Holoferne in- terrogatus: & q | ununi, uahter populus Holofernis voluiffet propter hoc verbum interficere eum, r omnis 13. Et quemadmodum ipfe Holofernes. iratus jufferit eum líraehntis hac de caufa tradi: * ut dum vicerit filios Ifrael, tunc f n & ipfum Achior diverfis j übeat interire fu er lateti ppliciis , prqp,ter' hoc, quod dixitfet: Deus coeli defenfer eorum eft. elpire 14. " Cumque Achior univerfa hzc expofuiffet, omnis po- "5up- pulus cecidit in faciem, adorantes Dominum , & communi la- pas, 02 mentatione, & fletu,unanimes preces fuas Domino effüderunt. j abce 15. Dicentes: Domine Deus cceli, & terrae, intuere fuper- erietisy biam eorum, & refpice ad noftram humilitatem, & faciem San- Corum tuorum attende, & oftende, quoniam non der elinquis j digna CCas. preefumentes de te: & praefumentes de fe, & de fua virtute gloriantes, humilias. e vehende 16. Finif,«.l yiderent — 1I. Ózias fiius . Micha. )»Nonnulla dendo Achiori: fed nulla eft temeri- eftin Grzco diverfitas in hifce Reip. tas, tam fincere, & candide omnia font &f principibus; tres enim numerantur, fecit, & dixit; fieri etiam poteft , ut eicrunt Ozias filius Micha, Cabris filius Go- viri gravitas, & probitas illis nota ef- thonielis, & Charmis fitius Melchiel, fet vulgante fama ; tandemque licet Til qui etiam infra in Latina editione ve- illum humaniter,& honorificetractave- / cenfentur cap. 8. num. 9. fuppletur- rint, non tamen ad Reipublice ad.- que is, qui hoc loco pratermitlus eft. miniflrationem admiferunt, quod in- du G Ozias facerdos non fuit , quia dicitur 04 ipmo fuiffe de tribu Simeon. caute fecerunt alqui aliquando cum ylbus füpd Reliquos impoftoribus. foliet duos fuiffe facerdotalis generis aliqui 19. Hamilitatem.) AffliGionem. j ajunt, aliqui n € Santterum tuorun. ) Servórum tuo- D fis ft Vide Serar. qu& ä:jmat', nihil eíl certi. erfüs 007 rum;, qui funt populus tibi addi&à " us? ha elï Scpr 14. Cumque J4ecbior unfver[a bec ex- & quodammodo facer. ; gofii(["z , &c.) Mideri fortaffe poffint Pra ]ilmfntes de £e » aliqui Bethulienfes parum cautiin cre- locànt in te. » Q.ui fpem fuans Bibl. cum Com. Menog*b. Torm. À1H. Qq — - 306 LIBR! JUMD 1 Tï-i ? ( 16. Finito itaque fletu; & per totam diem oratione popu z rum completa, confolati funt A.chior, 18 6 » refpic 17. Dicentes: Deus patrum noftrorum, cujus tu virtutem pradicafti, ipfe tibi hanc-dabit viciffitudinem, ut eorum magis Cheli j ! 1 tu interitum videas. 18. Cum vero Dominus Deus nofter dederit hanc libertatem proítr fu. u fervis füis, fit & tecum Deus in medio noftri: ut ficut placue- - tend rit tibi, ita cum tuis omnibus converferis nobiícum. E 19. 'Tunc Ozias, finito confilio, fufcepit eum in domum fuam, & fecit ei coenam magnam. e d ang Cuftodi 20. Et vocatis omnibus presbyteri s, fimuül expleto jejunio refecerunt : 6 N quod f ^1. Poftea vero convocatus eft omnis populus, & per totam no&tem intra ecclefiam oraverunt, petentes auxilium a Deo extra Q lorom, Xfrael.- COA UT- VIL us videban Holofer*nes Bez*lyulz'am obfidet , ac pracifo aquedu&tu jubet fontes potandi emnes. cuflodiri : quapropter -cices. fità cruciati civitatem tradere LR cupiunt : Ozias tamen princeps populi perfuadet, ut ad ICente quinque dies boc differatur. && mo DiUo ( 1. L TOlofernes autem altera die praecepit exercitibus fuis, ut 9. Ut afcenderent contra Bethuliam. - L Y uf 2. Erant autem pedites bellatorum centum v1 ginti millia, & Bdio j d equites viginti duo millia, praeter praeparationes virorum il QUi p lorum, quos occupaverat captivitas, & abdu&ti fuerant de pro- Io Y 3. Omnes f vinciis, & urbibus univerfze juventutis. tellitil itl 0$ fOPt( 16. Per zotam diem eratione.) Qus 2í. Istra Eccleffam. ) Synagogam J totam ténuerat diem. aliquam, autlocum am plum 0þatio- Crfp[(( 17. TibÀ banc dabit viciffitudimem. ) ni deftinatum. Pcen I. ! Hoc tibi rependet. Ltera die.) Poftridie, quam il- "t CO]lq 18. $ib tecum Denus in medio noffri.)) la cum Achiore gefta fuerant, üm hnn'e .Optamus ut apud nos fedem figas, 2. Equites wiginti duo millia.) Supra im d & facra nofira , fidemque in verum cap. 2, num. 7. dicitur, habuiffe equi- tlem i Deum, qui tibi adfit, fufcipias. tum duodecim millia; itaque inter- 3 Dfocyd iQ. Cenam magnam.) lNon cibo- medio temporis fpatio alia decem mil- Ahda dici rum varictate, fed numero perfona- lia advenerant. In Graco tamen ha- ïrhUha m bemus duodecim millia. ^Hj [ TOs, &c. rum; nam vocaflit omnes presbyte- Preter præparationes, Ejc. ) Prater F?ejunz';.) QUOd dura- * Dtr ajl n 20. Expleto copias militares ex iis conflatas , qui jVelc ibat ufque ad vefperam. ex devidis provinciis adjeQi fuerant M ) huj inexercitum. .quecenmt.)AþhiOï,& alios CODViV&S; 15 d;ggws CAPUT VIL 307 3. Omnes paraverunt fe pariter ad pugnam contra filios If- popu;o- | rael, & venerunt per crepidinem montis usque ad apicem,qui Irtutem refpicit fuper Dothain, a loco, qui dicitur Bel : ma, usque ad 1 ag Chelmon , qui eft contra Efdrelon. . 4. Filii autem Ifrael, ut viderunt multitu dinem illorum,. ertatet proftraverunt fe fuper terram , mittentes cinerem fuper capita placuee fua, unanimes orantes, ut Deus Ifrael mifericordiam fuam oftenderet fuper populum fuum. b n .8. Et affumentes arma fua bellica, federunt per loca, quä domum t ad anguíli itineris tramitem diri gunt in.ter montofa, & erant cuítodientes ea tota die, & no&te. jejunio 6. Porro Holofernes, dum circuit per gyrum , reperit, - or toten quod fons, qui influebat, aquaedu&tum illorum z parte auítrali extra civitatem d 12 Deo " irigeret: & incidi praecepit aquaedu&tum il- lorum. 7. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim videbantur haurire a quam , ad refocillanduïn —potius, quam ad u funtt potandum. iradrt $. Sed filii Ammon, & Moab accefferunt ad Holoferneni, !d dicentes : Filii Ifrael , non in lancea, nec in fagitta corifidunt; fed montes defendunt illos 3 ; & muniunt illos colles in praecie N pitio conftituti, sfuis U. 9. Ut ergo fine congreffione pugnse poffis fuperare eos, po- ne cuftodes fontium, ut non hauriant aquam ex eis, & fine nillit & gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem fuam, orum 1* quam putant in montibus pofitam fuperari non poffe. 10. Et placuerunt verba haec coram Holoferne, & coram - fatellitibus ejus, yrum centenarios per fingu- p los fontes. & conftituit perg Ir. Cum- MR t r r t n Pt Qqa wnigogam 3- Crepidinem.) Latus five radicer. S. vSealerfzmt per foca um Ofana' E -) Infederunt, 1ve collem. 4icem, ) ILxtremitatem aliquam, occuparunt loca. in Greco dicitur difu- 6, Aquæduä'um 9? e 9 a'iriäeret. ) Ip- fum fuiffe e:ercitum in valle. fe potius fons ab aquadu&u dirigeba- äa Cueranta B«ima.) ln Grecis Romanis eft tur, quem fenfum ex verbis licet ali- jf xbm'(fe equr Beithemjin Comriutenfibus Belmaim, ter ordinatis colligere debemus, Vel - a Brocardo autem in libro de terra dicere poffumus D;zzgere hicidem effe, L j ue intelf' / fanda dicitur Abelina, & afferitur a ac facere, ut bene füoque fini con- decem m* Bethulia miiliario uno diflare. ) m j Cl)elma/z.) in Greco eft. xvxuov , venienter canalis procederet, id eft, vel per ailufionem vicinz vocis Chel- abundantem civibus aquam perferret. - 7106« Sarelizribus f8i:.) Grece /ervie f ) Præteg mon, vel ob fabarum, qua ibi crefce- fs. lüatas ! qu rent , multit :dipem, faba enim Gra- 4nt cis &Vaos dicitur. Centm;zrios.) Centurionäs cum fuis ieäi fuef militibus centum, 368 LIBRI?JUDITH 11. Cumque ifta cuftodia per dies viginti fuiffet expleta, de- 5^ fecerunt cifternze, & collettiones aquarum omnibus hàabitanti- eftote " bus Bethuliam, ita ut non effet intra civitatem, unde fatiaren- ferico: tur vel una die, quoniam ad menfuram dabatur populis aqua 4 quotidie. lorian 12. Tunc ad Oziam congregati omnes viri, fceminzeque , 1j XO juvenes, & parvuli, omnes fimul una voce. rium, 13. Dixerunt: * ïudxcet Deus inter nos, & te, quoniam fe- 5. 2I- cifti in nos mala, nolens loqui pacifice cum Af"yrus & pro- pter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum. Pudi) I4. Et ideo non eft, qui adiuvet, cum profternamur ante 'oculos eorum in fiti, & perditione magna. ag 15. Et nunc congregate univerfos, qui in civitate funt, ut Donini exa Íponte tradamus nos omnes populo Holofernis. 16. Melius eft enim, ut captivi benedicamus Dominum, vi- - yentes,quam morlamur, & fimus opprobrium omni carni, cum viderimus uxores noítras, & infantes noftros mori ante oculos noftros. 17. Conteftamur hodie coelum, & terram, & Deum patrum . ET noftrorum , qui ulcifcitur nos fecundum peccata noftra, ut jam ]alï ä fili ] 1 Me tradatis civitatem in manu militise Holofernis, & fit finis nofter brevis 1in ore gladii, qui longior efficitur in ariditaté fitis. Imon, | Et 19. Et cum hzec dixiff fent, fa€tus eft fletus, & ululatus ma- enus in ecclefia;ab omnibus, & per multas horas yna voce cla- I$ hord. maverunt ad Deum, dicentes : 3. Ini Y Pfal 19. * Peccavimus cum patmbus noftris , injufte egimus, ini- Venit oe| - 10$.6. qmtatem fecimus. ate fua 20. 'TTu, quia pius es, mxferere noftri, aut in tuo flagello & Fr vindica iniquitates noftras, & noli tradere confitentes te po- Ienfiy pulo,'qui ignorat te, m 21. Ut non dicant inter gentes : Ubi eft Deus eorum ? Culum * 22. Et cum fatigati his clamonbus & his fletibus laffati fi- luiff ent, $. H 25. Exur- f lda Quo » 13. Fecifli im nos mala. ) Cladis hu- 19. Cum patribus nofiris, ) Patres jus noflre caufa es. noflros imitantes, Iu s Loqui pacifice. )! Pacem conciliare. 20. dur im fuo fïdge/lv) Sententxa I Vendidit. ) " Yradidit, qug enim ven- eft: fi tuo flagello vindicare paras tth,.:i auntur, traduntur. (Dus peccata noftra, diviniam corrept'onem 8 Batyi, 16. Omnz car2n; Omnibus homini- libenter admittimus: oramus; ne tra- mtm- Sm das nos in infidelium manus 17. Conteftamur.) [n teftes vocamus. lm Cenfett Hno & CGCAPFUT ViL & VIII. 309 ett, de- 1b tant* 25. Exurgens Ozias infufus lacrvnrns5 dixit:* /Équo animo e:f*cotc7 frasres, & hos qumque dies expectemus a Domino mi- atlaen fericordiam. lis aquà 24. Forfi'an enim lndïgnatïonem fuam abfcmdet, & dabit. gloriam nomini fuo. tieque; 25. Si autem transattis quinque diebus non venerit adJuto- num faciemus haec verba , quae locuti eftis. niam fe & pro- "CAPUT VIII i nur ante ffudzth , cujus laus. defzribitur , oacillantes presbyteros , & þm angu[lia deditionem quinte die meditantes objurgat , quod Lempus funt, t Domini miferationi prefcripferint : eosque bortatur , ut patrum exemplo populum ad patientiam animent , ac, pro fe Dezzm nium, vl precentur , nec f aium fuum i, Curt þmtem*w te OQUl0S T fa&tum eft, cum audiffet hzec verba Tudith v1dua3 que E erat filia Merarl, filii Idox , filii Jofeph, filii Ozize, filii n pa ttum Elai; filii Jamnor, filii Gedeon, ülu Raphaïm , filii Achitob, 1 uj yis nofet filii Melchize, filii Enan , filii Wathamæ; filii Salathiel, filü S1- meon, filii Ruben: e fj Jatus fta 3. Ét vir ejus fuit Manafïes, qui mortuus eft in diebus mef—- fis h01 deacezse: voce C 3. Inftabat enim fuper alligantes manipulos in campo, & venit aeftus fuper caput ejus, & mortuus eft in Bethulia civi- imus» tate fua , & fepultus eft illic cum patribus fuis. g. E rat autem Judith reli&ta ejus vidua jam annis tribus , & menfibus fex. yes te DO ;. Et in fuperioribus domus fuze fecit fibi fecretum cubi- culum , in quo cum puéllis fuis claufa morabatur, yum ! Qq3 6. Et Sïa[fgifï 25. Hac-ver 54 » qua locuti effis. ) Jux- Graco simeon flii lfrae| ; nam neque ta id, quod poftulaflis. Genefis cap. 46. num. 8 neque I, Paral. 5. num. 3. ubiRuben, filiire- citantur, ullus, cui S1meon nomen Patre l [n Simeon , ffli Rubem. ) W'wit fuerit, invenitur. Adde in Graco nul- Judith ex tribu Simeon, utpa- tet ex cap. 9. num. 2, ubi ipfa ait: lam Ruben fieri mentionem Qerteüm Dens patris mes Simcon. ) Quod vero $. &eerezum cubiclum. ) Seuprece " dïcnre pzfü dicitur, Simeon filii Ruben, mendo- torizm tabernaculum , ut eft in Greco. fi£ o* o u fum cenfetur a Serario , Bellarmmo, Cum puellis. [nis. ) Vel cognatis , amus» Saliano, & alis, & legend,um cum Yal anczlhs anus f 319 LEIBRIJUDITH 6. Et habens fuper lumbos fuos Ciliciaïü,jejunabat omnibus | Y5 i diebus vitae fuae, praeter fabbata, & neomenias; & fefca domus * fitutil ]írael. 51 1. Erat autem eleganti afpe&u nimis, cui vir fuus reliquerat fic faci divitias multas, & familiam copiof; feíTiones, armentis elt cor boum, & gregibus ovium plenas. À litate pl 8. Et erat haec in omnibus famofiffima, quoniam timebat Dd— 'IS'Q minum valde , nec erat, qui loqueretur de illa verbum malum. 9. Heec itaque cum audiffet, quoniam Ozias promifitfet, qui der 19. f quod transatto quinto die traderet civitatem n conf teros Chabri, & Charmi. ; mifit ad preSby— fs pro 10. Qui venerunt ad illam, & dixit illis: Quod eft hoc ver- 20'- E bum, in quo confenfit Ozias, ut tradat civitatem Affyriis, fi fingum intra quinque dies non venerit vobis adjutorium ? &hunil 1I. Et qui eftis vos, qui tentatis Dominum ? & facii 12. Non ett ifte fermo, qui mifericordiam N provocet, fed po- & 2b tius qui iram excitet, & furorem accendat. iium D& 13. Pofuiftis vos tempus miferationis Domini, & in arbit Corda « veftrum diem conflituiflis ei. Dolri, 14. Sed quia patiens Dominus eft, in hoc ipfo apæniteamus, 24,*] & indulgentiam ejus fufis lacrymis poftulemus : Tenttus. 1$. Non enim quafi homo, fic Deus comminabitur, neque eif G&us ficut filius hominis ad iracundiam igüammabitur. 16.Ef 23. $1 tunt De 6. Neomezias. )' Calendas, primos mante Deum peccatores non audire; 3 Tl fcilicet cujufq ue menfisdies, qui He- Vel certe dici poteít, hicenomine ten- brais feflivi erant. tationis intellipgi provocationem ir& Omini divine ex defedtu confidentie in Dei $. Mafet. d presbyteros , &je. ) Non Dis fügo. ex faflu, vel fuperbia evocant, fed vel providentiam, & bonitatem , in quo 3. *] fiudio confilii füi minus evulgandi, peccatunt Dethuli& cives, quos par vel, ut inquit Serar, quaíl. 16. quia erat tam multis divinis promiffis de per ierun -N—:»..—'.s primarios viros arguere ftatuebat, id divino auxilio piis fperando confirma- publice, a femina prafertim , fieri ÉR Sic dicuntur filii 1ír2e] in deferto Aul ! H non conveniebat, -Vel tandem, quia tentare Dominum , cum jurgantes bUS ü fecreti füi tenax prodire nolebat do- Y fippe contra Moyfem dicebant : Dz zobis V. ]n f mo, donec urgeret neceffitas. aquam , ut bibamus, neque enim de di- 9 tumldac [1. Qui tentatis Dominum.) Non viüa potentia dubitabant: fed de d- videtur noxa, nec Dei tentatio tem- vina erga fe cura, & providehtia , un- pus deditionis flatuere, nifi intra il- de dicebant. Efine Dominus in nobis ? 0. F Iud feratur auxilium. Fortaffe abfur- Ctr. D W Alia etiam ratione videntur in Dcum tu &um non effet dicere, Juditham ita peccafle, de qua vide infra num. 26. pie fenfiffe, inquit Salianus, & Scri- 12. Sero.) Res. ,7?1&, hbefav itno pturam id recitare duntaxat, ficut D. I$. Non enim qua[t borko.) Qui mina- Pt Auguít, fatetur de ceco nato, affir- tur interdum inanjter, & fme eftectu. Dus ens * CAPDPUT:-VIE 51I ftibus 16. Et ideo humiliemus illi animas noftras, & in fpiritu con- domi ftituti humiliato, fervientes illi. 17. Dicamus flentes Domino, ut fecundum voluntatem fuam Iquerat fic faciat nobifcum mifericordiam fuam: ut ficut conturbatum TIQ€nts eft cor noftrum in fuperbia eorum, ita etiam de noftra humi- litate gloriemur: bat Do -18. Quoniam non fumus fecuti peccata patrum noftrorum, malum. qui dereliquerunt Deum fuum, & adoraverunt deos alienos, mlf ie 19. Pro quo fcelere dati funt in gladium, & in rapinam , & presby in confufionem inimicis fu1s. nos autem alterum Deum nefc1« qus praeter ipfum. ioc vere 20. ExpeCtemus humiles confolationem ejus, & exquiret yll b) fanguinem noftrum de affli&tionibus inimicorum noftrorum, & humiliabit omnes gentes, quaecumque infurgunt contra nos, & faciet illas fine honore Dominus Deus nofter. fed po 21. Et nunc, fratres, quoniam vos eftis presbyteri in populo Dei, & ex vobis pendet anima illorum , ad eloquium veftrum [ rbitriUm corda eorum erigite: ut memores fint, quia tentati funt patres noftri, ut probarentur, fi vere colerent Deum fuum. jtearmus, 22. * Memores effe debent, quomodo pater nofter Abraham "Gen. tentatus eft, & per multas tribulationes probatus, Dei amicus ??: ' P neq1 effec&tus eft - 23. Sic Tfaac, fic lacob fic Moyfes, & omnes , qui placue« 16 runt Deo, per multas tribulationes tranfierunt fideles. n 24. Illi autem, qui tentationes non fufceperunt cum timore ,omme fete Domini, & 1mpat1ent1am fuam, & improperium. murmu1at1o- fontm [ nis fuze contra Dominum protulerunt, us n " 25. "Exterminati funt ab exterminatore, & a ferpentibus :Cor. perierunt. 26. Et 19* 7 quOS Fer ammlfïs : 16. Humgiliemus ei rwwms nojims ) o1. Presbyteri.) Seniores ; quafi di- wüHïma' A&Gibus pæmtennæ, jejunio, oratio- cat, fenatores. ne fupplici. Zpima illerues. ) Mita ilorum. m'g'ä[lte! 17. In /i«pfräm €orum. ) Aiï'yrxolum A4. eloguium.) Eloqulo oratione ,— D/I 770bl$ ob tumidas, füperbafque miánas, & adhortatwne emm lcd- €onatus eorum. - dbrabam tentatus eft ) Gen.a2.1. (cd de l" 20. Exquirer fznguimem , $c.) Ulc1f— ^; Ejdeles.) Ovdo verborum eft: cetur Deus nos; & fangumem no- & omnes fideles, qui placuerunt Deo; "T ;47'0)5 flrum. tranfierunt per multas tribulationes. h IDD eum De 4,?71&1072;6:/:. ) Vel fenfus el't 2$. Mb exterminatore, 6c.) INum.^2t. n nurt 67 liberavitnos ex afflidionibus, quxbus 6. Pf. 10$. 14. 1. ad Cor. 1o. 9. & 16. premimur; velper afflidiones, qui- Exterminator eft Angelus, qui per g müw bus eos Deus affliget. ferpentes immiílos Hebraos perdidit, J d . 31 "* - LIBRI JUDITH 46. Et nos ergo non uïcifcamur nos pro his, quäupatïmur.) j 1 n cap 47. Sed reputantes peccatis noftris heec ipfa fupplicia minora effe flagella Domini, quibus quaf! fervi corripimur, ad emen- qui 2 dationem , & non ad perditionem noftram evenif/e credamus. Deus 38. Et dixerunt illi Ozias, & presbyteri : Omnia quae locuta 41 fattum es, vera funt, & non eft in fermonibus tuis ulla reprehenfio. 29. Nunc ergo ora pro nobis, quoniam mulier fancta es, & .0 timens Deum. provid 6.*] 3o. Et dixit illis Judi Lth—: Sicut quod potui loqui, Dei effe cognofcitis : ptiorun Curreb 51. Ita quo d facere difpofui, probate fi ex-Deo eft, & orate, : üt firmum fáciat Deus confilium meum. x fhultítu m Abra ?. 36 42. Stabitis vos ad portam no€te ifta, & ego exeam cu mea, & orate, ut ficut dixiftis, in die . Tünt eo lum fuum Ifrael. -bus, quinque refpiciat ". $T Dominus popu ] 43. Vos autem nà lo , ut fcrutemini actum me um, & usque- 9. $l dum renüntiém vobis ; nihil aliud fiat, nifi oratio pro me ad fu. & i : Dominum Deum noftrum. fis, & 44. .Et dixit ad eam Ozias princeps Juda : Vade in.pace,l & 1o. ] Dominus fit tecum in ultionem inimicorum noftrorum.. Et beHa ib iE revertentes abierunt. CAPUT- IX. Jllorum ! . af n g N Juditb Jeje en$, ac bumilians, pro populi liberatione ]Drojz'rmïa precatury usque fibi virtus detur evertendi Dicere t Holofernem. . J Itonjs c iüm (sliee Juttus fi. I.f WUibus äbfcedentibusj Judith ingreffa eft oratorium fuüum: Tiodum v & induens fe cilicio, pofuit cinerem fuper caput fuum*: Conita. jus & profternens fe Domino, clamabat ad Dominum , dicens: Idinitis *Gen. 2. Domine Deus patris mei Simeon,* qui dedifti illi gladium iri g ^ cig, W 34.26.in defenfionem alienigenarum, qui violatores extiterunt in co- fuüo—: Yeillgg y. inquinatione fu g, & denudavleruntq femur virginis in con sst à 7 conf,,þ nem: 1 deden -—26. Nak ulcifcamur mos , &c.) Qua- Firium. faciat. ) Det fucceffum. 4' Ula 0j £j de Deo nobis auxiiium non feren- 32. Extam.)Exibo. Zira mea. ) Ancilla mea. j Cogijafl'.) te vindictam fumentes, prodendore- g' 0??2.?78; É ligionem , & ad ejus templi everfio- Efenfonem.) Mindi&am ; hoe 0C s. g nem hoftibus iter pandendo. 2.D enim fignificat Graca vox : x u u016, Vide, que dehocSimeo- g"*ïtimes 1 31. Probaze. ) INon difquifitione, fed favore , & privatis publicifque nis facto diximus Genef. 34. num. 23, Cere th: [ precibus profeguentes. ubi qua& hic ha?entut? .explicavimus. CAPUT IX 313 afïmur.) 3. Ft dedift mulieres illorum in praedam , & filias illorum mhinora in captvitatem , & omnem praedam 1n divifionem fervis tuis, ] etmet« qui zelaverunt zelum tuum : fubveni, qua&fo te, Domine xXdamys. s Deus meus, mihi viduz. z ? locuta 4. Tu enim fecifti priora 2 & illa poft illa cogitaüi" : & hoc Chenfio. fattum eft, quod ipfe voluifti. 26 € $. Omnes enim vize tuae Hparatæ funt, & tua judicia in tua providentia pofuift. Dei effe 6. *Refpice caftra Affyriorum nunc, ficut'tunc caftra iEgy- ,*E xQ. 14092 ptiorum videre dignatus es, quando poft fervos tuos armati ( orate, currebant, confidentes in multitudine bellatorum. quadrigis, & in equitatu fuo, & in jm Abna runt eos. 7. Sed afpexifti fuüper caftra eorum: & tenebrze fatigave- refpicidt 8. Tenuit pedes eorum abyffus, & aquae operuerunt eos. y üsque- g. Sic fiant & iíti, Domine, qui confidunt in multitudine fua, & in curribus fuis, & in contis, & in fcutis, & in fagittis 9 06 8 füis, & in lanceis gloriantur, 1o. Et nefciunt, quia tu ipfe es Deus nofter, qui conteris us u un H bella ab initio & Dominus nomen eft tibi. Ir. Erige brachium tuum ficut ab initio, & allide virtutem tua , illorum in virtute tua: cadat Värtus eorum in iracundia qui pro]ïïüf(* Dicere etiam poffumus in hoc. fa&o ganter textus Gracus, qui fic hàbet: Simeonis duo elfe diftinguenda, ze- Fatla fumt, qu& cogitafisz , E& prafentia lum fcilicet ulcifcende injurie , qui fuerunt , que. deliberaflz , &5 dixerunt ; juftus fuit, huncque a Judith laudari ; ecce ad[nmus 5 omnes enim viatue para- m füut: modum vero illius fumendaz , qui fuit 144 & judicium tuum in pranotione , id yut foum' contra jus gentium, & fcedus cum eft, provifum , & premeditatum eft. Sichimitis contra&tum , & hunc dam- 6.. Sicur tunc caffra Agypriorum , &c.) i Qicets naria Jacob. Genef, 49. s. Vide Exodi 14.9. j glacum neillati Dine incefti. ( n cotnquinatione [4a. ) ln turpitudi- 7. Tenebra fatigaverunt eos. ) 'Fes jnt y nebrg, & unibra mortis , quafatigati, Iz confuftonem.) Quod /fcilicet fa- & opprefli funt. &um dedecus affert. g. Jenuit pedes eorum aby[[us.) Inffxs ? 4- lila pofé il/a.) lia poft alia. fint d limoprofundi , ut alia occafione m Cogitaff;. ) Scilicet facere. loquitur David Pf. 68. 3. . Osznes enim *via zua paratt funt.) 11. Promittgnt.) Sibiipfis, fperant. Hoc eft, quod etiam Anna dixit in Cornu altaris tui. ) Altare tuum, hot Cantico r. Reg. 2. 3.'1-0-/ eparantur co- : s figurate pars ponitur pro toto. Vel Grad yox gitationts , 1d. elt, que cogitat , & fa- certe cornu gloriam fignificat, ut in- cere vult, ftatim effe&a dantur. Eje- terpretatur Ecman. 3a. o Simm - Bibl, cum Cem. Menoch, Tom, II 4- gyn 2 Rr fj le j14 LiBra]]UPBT(T 'fï—ï; qui promittunt fe violare San&ta tua, & polluere tabernacu- $, ! lum nominis tui, & dejicere gladio fuo cornu altaris tui. abftul b 12. Fac, Domine;ut gladio proprio ejus fuperbia amputetur: d 13. Capiatur laqueo oculorum fuorum in me, & percuties Tninzy eum ex labiis charitatis meae. - füum, 14. Da mihi in animo conftantiam, ut contemnam illum, & il p l virtutem , ut evertam illum. » 16, *jud. rs$, *Erit enim hoc memoriale nominis tui » ^ DÀ , cum manus foe- 4 C E m r 1- minae dejecerit &um. ifta coi 16. Non enim in multitudine eft virtus ! tua, Domihe, neque 1deo D) in equorum viribus voluntas tua eft, nec fuperbi ab initio pla- Compa cuerunt tibi: fed humilium, & manfuetorum femper tibi pla- $. Tt cuit deprecatio. polent; 17. Deus coelorum, creator -aqu-arum, & Dominus totius & ereaturze, exaudi me miferam deprecantem, & de tua mife- pe&ni ricordia praefumentem. 18. Memento, Domine, teftamenti tui ,& da verbum in ore chri'tudj meo, & in corde meo confilium corrobora, ut domus tua in . &N fan&tificatione tua permaneat : D Centes : I9. Et omnes. Confi] alius praeter te. gentes agnofcant? quia tu es Deus, & gon eít t Jenf CAPUT X Orum, 9. Rt Studitb pulcberrima ,. aptiffime ornata , Bethulia cum fuüa. ancilla egreditur, C ab exploratoribus deprebenfa ducitur ad Flolo- & 'erüem , qui ox ejus capitur pulcbri- 7 tudine. - QAM" ACtum eft autem, cum ceiï"aiï'ety clamare ad Dominum, Brttiof : I.F minum. €$ um Ue furrexit de loco, in quo jacuerat proftiatalad Do Ornar üdi Es 2. Vo- OOnherr 13. Labis eharitatus mes. ) Labia oPïafFe m dicitur Pfalm. 146.10. — Non z2 fortitu- Tet,q Charitatis vocantur, ex quibus ver- dime equi voluntatpps halebir, mec im ti- t proï)e! borum 9(.0&',04:" quedam, five jucunda Lbiis viri beneplacitum erit ei, volunta- orationis gratiaexiftit, Verba dulcia, tem habere, eft aliqua re gaudere ; & FUOR t illam probare. Vi lpr amorem pre fe ferentia , quein E van- Wt gelio dicuntur veréa gratia de orepro- 18. Teffamenti tui.) Promifforum ; D"f[ï!mm cedentia. popule tuo. 15$. Mermoriale nozeinis mz:.) Fa&um Domus 254.) ''emplum, quod-in- Yit inemorabile, quod in &ternum no- fideles everfum eunt. ? Ut g t TOl poffr aminis tui gloriam cedat. ln fanétifrcatione tua permaneat.)Non M*qm 16. Voiuntas tu4.) Iloc eft, quod polluatur, non profanetur. Mu SUCDA PUT X 31$ Pü&Cüv 2. Vocavitque Abram fuam, & defcendens in domum fuam, l abftulit a fe cilicium, & exuit fe veftimentis viduitatis fuze. Itetur: 3. Et lavit corpus fuum, & unxit fe myro optimo, & diícri- tCULIeS minavit crinem capitis fui, & impofuit mitram fuper caput- fuum, & induit fe veftimentis jucunditatis fuze, induitque fan- um & dalia pedibus fuis, affumpfitque dextraliola, & lilia, & inau- res, & annulos, & omnibus ornamentis fuis ornavit fe. us fre- " 4. Cui etiam Dominus contulit fplendorem: quoniam omnis ifta compofitio non ex libidine, fed ex virtute pendebat : neque ideo Dominus hanc in illam pulchritudinem ampliavit, ut in- tip pl comparabili decore omnium oculis appareret. jb pl 5. Impofuit itaque Abree fuze afcoperam vini, & vas olei, & polentam, & palathas, & panes, & cafeum, & profe&ta eft. - s tot]us sE 6. Cumque veniffent ad portam civitatis , invenerunt ex- j mife- pe&tantem Oziam, & presbyteros civitatis. 7. Qui cum vidiffen » t eam , fl:upentes mirati funt nimis pul- " inort chritudinem ejus. $ tua m 9. Nihil tamen interrogante s eam , dimiferunt tranfire«j di- centes: Deus patrum noftrorum det tibi gratiam, & omne confilium tui cordis fua virtute corroboret, ut glorietur fuper m d te Jeruíalem ; & fit nomen tuum in numero Sanétorum, & ju- ftorum. t; omnes una voce: Fiat, fiat. r ais 9. Et dixergþt hi, qui illic eran RAr2 ; ïo.]udith vEMMET) Hl i 2'. A B- am fuam.) Ancillam fuam. Sandalia.) Calceamenta non qua- 3. Myre eptime.) Unguento liacunque , fed pulchra, & elaboratà, . divitumque mulierum propria. pretiofo, odorato; ^veo enim Gra- Cis un Cum fe Dextralicla. ) Armillas, ymfttm « uentum fignificat. ornat [ udith, non vult effe fcandalo Lilia.) Qu&vis manuum , aut colli ominum ! ' Holopherni , fed exifllimandum eíft ornamenta , quz ad delicias, & mun- », NO dum muliebrem fpedtant; nam Gra optafle, ut ille conjugium ejus appe- teret , quod etiam [udithe optabile ce eft oudwvac, d v& vv ; mfo fiti erat proDei gloria, & relieionis confer- $« "fcoperam."vini.) Afcopera fac- g n vatione, totiufque populi falute, qu& cum utricularem , & coriaceum figni- j voluntà viduit.ti ficat. privato bono loxllge prepon- In . Graeco eft |' aoxomícqy $ 3ud6ïe ! derat. qu£ a Polluce inter innarizxz vafa re- Difcriminavit.)Diferiminavit capil- cenfetur. oftul fforurm. los in duas, vel plures partes difcre- Polentam.) Y orrefaca hordei farinam. vit, ut in cirros, & plexus artificiofe Palathas.) Mlailas caricapgum, ari-' quod n colligi poffent. das fcilicet ficus in maflam compret- Mimam.) Muliebre capitis orna- fas. Cur proprios cibos fecum ex- N mentum. tulerit, ipfamet exylicaþ Cap«12:2: 316 LIBRIJUDITH IO. ]udlth vero orans Dominum, tranfivit per portas ipfa, 20 fleme & Abra ejus. ir. FaCtum eft autem , cum defcenderet montem, circa or- 1is, j tum dier, occurrerunt ei exploratores Affyriorum, & tenue- funt eam, dicentes : Unde venis? aut quo vadis? 12. Quæ refpondit: Filia fum Hebraeorum, ideo ego fugx yi/dyh a facie eorum, quoniam futurum agnovi, quod dentur vobis in depraedationem pro €0, quod contemnentes vos, noluerunt ultro tradere feipfos, ut invenirent mifericordiam in confpe&u I.TI Veftro. 15. Hac de caufa cogitavi mecum, dlcens Vadam ad faciem qui vo. $T principis Holofernis, ut indicem illi fecreta illorum, & often- dam illi quo aditu poffit obtinere eos, ita ut non cadat vir fem lat ? N unus de exercitu ejus. placu 14. Et cum audiffent viri illi verba ejus , conüderabant fa» 4 E ciem ejus, & erat in oculis eorum ftupor, quomam pulchri- tudinem ejus mirabantur nimis. fecu (Us 1U$ tec 15. Et dixerunt ad eam: Confervafti animam tuam, eo quod $V tale reperifti confilium, ut defcenderes ad dominum noftrum: I6. Hoc autem fclas5 quoniam cum fteteris in confpe&tu ejus, l, fanttum ü bene tibi faciet, & eris gratiffima in corde ejus: Duxeruntque illam ad tabernaculum Holofernis , annuntiantes eam. fed &b 6 N 17. Cumque intraffet ante faciem ejus, ftatim captus eft in fuis oculis Holofernes. - 18. Dixeruntque ad eum fatellites ejus: Quis contemnat 90 41 populum Hebraeorum , qui tam decoras mulieres habent, ut futit tne non pro his merito pugnare contra eos debeamus ? 1 19. Viders itaque Judith Holofernem fedentem in conopaeo, quod erat ex purpura, & auro, & fmaragdo, & lapldlbus pre- LU SUnze tiofis intextum : & Pfrf cä[l» 20. Et & Veïb Plebzmtm 10 Tr"anf"wt p** portas & ) Vltæ, orationem illius a mendacio vindi« lum )u & pudoris periculum prudenter adiit cari potuilfe. Vide Serzn in cap. 13. udith , divina revelatione , aut faltem dere infpiratione confirmata. 15' Con[ervaffi 4mm4m fuam.) Mi 1n 12. Fugi a facie eorum. ) Multafiunt tam tuam. ) du g uülth mte! 2 judith, & dicuntur, que ad fimu- 16. .4nnuntiantes eam.) Eam fcili- 0 em latlonem pertinere videntur, & men- cet adeffe; vel de ea cum Holopher- Tloum dacium. chendum,hcere cum hofti- ne fermonem mifcentes. bus artificio uti, & ftratagematis ; 18. S:ztell:tc:.) Grace eft , un«f V Pa Uran P s æqmvecatxone in mente retenta , quifque ad praximum [uum. El uu()( "s C-APUT X, & Xl 3íy s ha, 4o. Et eum in faciem ejus intendiffet, adoravit eum, pro- flernens fe fuper terram. "T Et elevaverunt eam fgrvi Holofera nis, jubente domino fuo. tenue CAPUOT XL. zo fügi jfudztb ab Holoferne [uper cauja fuge fue interrogata jmponid t Vobis üli , [beciofam pollicens viftoriam. luerunt 1. "]'Unc Holofernes dixit ei: ZEquo animo efto, & noli pa- nfpe&u vere in corde tuo: quoniam ego numquam nocui vito, | facieft qui voluit fervire Nabuchodonofor regi. z often- 2. Populus autem tuus, fi non contempfiffet me, non levaf- fem lanceam meam fuper eum. idat vit 3. Nunc autem dic mihi, qua ex caufa receffifti ab illis, & placuit tibi, ut venires ad nos? bant fee f 4. Et dixit illi Judith : Sume verba ancillae tucze, quoniam pulchri- fecutus fueris verba ancillae tuce, perfe&tam rem faciet Domi- nus tecum. e0 quod $. Vivit enim Nabuchodonofor rex terrze, & vivit virtus ;ofttüt: eius, qua eft in te, ad correptionem omnium animarum er- Qu eji rantium : C runtqe fed & beftize agri obtemperant illi. juoniam non folum homines ferviqnt ili per tes 6. Nuntiatur enim animi tui induftria univerfis gentibus , & y din indi- Rr3 gntffnïlät 20. /dorarvit eum.) Corporis pro- NNec Tudith jurans per Holophernem, funda inclinatione civilem reveren- aut Nabuchodonofor magis peccat, bent; t tiam illi ut Principi exhibuit. quam Jofeph jurans per falutem Pha- raonis Genef. 42. 15. & 16.nonenim onopéo 4 Qoe verba.) Excipe orationem tanquam per Déeos alienos, fed per meam. eos jurabat, in quibus aliquid-divi- ibus p* Perfetlam rem faciet Dominus tecum.) num refplendebat, au&oritas (cilicet, j L H Hac verba, ut ab Holopherne acci- & poteftas. INec falfo jurat Judith, piebantur , promittunt fequenti con- cum conftet quamplurimos homines, filium , quod proponebatur , debellan- & beftias Regi Nabuchodonofor ope- T Vi[lldi' dos penitus Hebreos; in Greco ad- ra Holophernis ferviviffe. ; in Cü?- 13: ditur: Neque excidet Dominus meus ab | Virtus ejus. ) Potentia ejus. Vi« s. qua cogitavit , & inffituit. Sed d correptiontos omnium aurmarum At ) Tudith intellexit rem perficiendam per errantium.) N ere didum ; nam permit- tit Deus mortales malis atteri a ty- riorum. cedem Holophernis; & fugam Afly- rannis, qua tamen eo diriguntur, ut , Holoplt $. Vrvit enim Naäucbadänofar Rex ; errata vite corrigant;aut peccata patrata £$e.) urandi formula , fic Elifxus afflidione illa luant. - Eliam alloquens dicebat: w 2e- 6. Bonus , €9 potezs.) INihil abfurdi dii Wf'[' ] miptss ,( wivit anima tua 4 Iegs 2. 4- dicit ; non enim dgerant adulatores, qui 3*8 LIBRIJUDITH Ij indicatum eft omni feeculo, quoniam tu folus bonus, & potens E es in omni regno ejus, & difciplina tua omnibus provinciis / & exi m praedicatur. : *Sup. v 2.*Nech oc latet quo&d locutus eft AChiBr, nec illud igno- niens! $- 5- ratur , quod ei juferis evenire. : filem, $. Conítat enim, Deum noft rum fic pec&ätis offenfum , ut 20n ef mandaverit per prophetas fuos ad populum, quod tradat eum 16. ( pro peccatis fuis. 1. ] 9. Et quoniam fciunt, fe offendiffe Deum fuum, filii IHírael, * puntiar tremor tuus fuper ipfos eft. t Io. Infuper etiam fames invafit eos, & & cora ab 'aridi'tate aquae bant al jam inter mortuos computantur. ir. Denique hoc ordinant, ut i E 19 À " pterficiantl peco'ra4 fua, & bibant fanguinem eorum : tudine) ^ t2. Et fan&ta Domini Dei fui, quce preecepit Deus non con- 20. ] tingi , in frumento, vino & oleo, haec cogitaverunt impendere, te anie g & volunt confümere, quàe nec manibus deberent contingere: 1. P ergo quoniam haec faciunt, certum eft, quod in perditionem $ CU$ Qu dabuntur. for ag 14. Quod ego ancilla tua cognofcens, fugi ab illis ; & mifit me Dominus haec ipfa nuntiare tibi. L! I4. Ego italoquerentur. Quamquam «ye3àc II. Dibas: f;znguz';zem eafum..) Hoc a Grecis pro forti paffim ufurpatur; (ut etiam quod fequenti verfi:ulo ha- & ita /olus bomus , idem erit , quod betur) per ampliationem explicandum fortiffimus. eft : ut fcilicet fieri poffit , & credi- Er di[|plima fua omnibus provinciis bile fit Judeos ad taiia fiti, & fame gradicatur. ) In Gra&co elt , Porezs es compellente adductum.irl; nonautem an feientia , & mirabilis 12 expeditiomf-— à quod re ipfa jam hujufmodi delibera- bzus bells. tionem fufcepiffent ; jumentorum fan- 5 ] 208« S£e peccatis effex; G;—m, lut, &5c. ) guinem abfumere vehementer veta- m.) Deg $upra dixerat Bethulienfes immunes bantur Hebrzi, Lev. 17. 10. & alibi, filem In t fuifle a peccatis patrum füorum ; po- 12. Et (antla Domini, 6c.) Primi- Tofolym ls tuit ergo, quz hic dicit, intelligere t*mmpham non de civibus fuis, fed de populo tias frupgum , & decimas intelligit, univerfo, in quo multi Deum of- quarum rerum tantam eíle dicit ían- tvaj 4661);5 0 &itatem , ut eas laici ne manibus qui- »e fenderant, dem contre&are poffent , multo mie p Ü ünjam IO. Fames imafít.eos. ) Supra fitis nus edendo confumere in loco iiliut- $ t2 tantum mentio fadta eft, fed verum fim W. modi profano. Vide Deut. 12. num. tiad, 4 fuerit etiam fame laborafle, magista- 6. 8- 15. 18- Dorrzn men fiti, quamquam ne in ciborum ts quidem copia comedere poffunt , qui 15.M»fit. me D.minus bac izfa murtia- fiti zftuant, cum cibus nec humecta- re tib;, ) ita me gerere, ac fi veniiïega g hini nuntiatura. 7i poffit, nec deglutiri, ; ï M CWPI T XFT 319 Doters 14. Ego enim ancilla tua Deum colo »etiam munc apud te: Qvincis & exiet ancilla tua, & orabo Deum, IS. Et dicet mihi, quando eis reddát peccatuim faum, & ve- d- niens nuntiabo tibi, ita ut ego adducam te per mediam Jeru- falem, & habebis omnem populum Ifrael; ficut oves quibus um, ut non eft paftor, & non latrabit vel unus canis contra te : lat eom 16. Quoniam haec mihi di&a fünt per providentiam Dei. 17. Et quoniam iratus e 1 ítacl, nuntiare tibi. X ft ills Deus, hsec ipfa miífa fqm- 18. Placuerunt autem omnia verba haec coram Holoferne ? t ag & coram pueris ejus, & mirabantur fa pientiam ejus, & dice- bant alter ad alterum: Lf1123 & I9. Non eft talis mulier fuper terram in 'afpe&u, in pulchri; tudine, & in fenfu verborum. on cott 20. Et dixit ad illam Holofernes: Bene fecit Deus,qui mifit yendere, te ance populum, ut des illum tu in manibus noftris : fingcre: 21. Et.quoniam bona eft promiffio tua, fi fecerit mihi hoc jitionem Deus tuus, erit & Deus meus, & tu in domo Nabuchodono- for magna crst & ngmen tuum nominabitur in univería terra. & muilit D X .) Hoc erüvyj,() ha*' pl jndum & aete J :i,, & hne non autem dj deloere" l15. Zdddwcam te per mediam Jerufa- Nun latrabitvelumus æï-.«miï. ) Pröver— sonmit- iem.) Deduxit per Judzam , & Teru- bialis loquendi formula, ei fimilis, enter vel falem in triumphum, cum deeo Hie- quz habetur Exxod. 11. 7. sox emurier j & llibh rofolymis , " & per totam Judeam canis ab bomine ujqme ad pecus. iNon , Drin kriumphatum eft. latrabit vel unus canis, cum te extin- " Habebis omnem lpopulwm . I/zael freut. &o reddita pace omnia vconquiefcent. 'mtelh'git ] dat &ves , &c.) Hac videntur intelligenda 16. Per Pvüviden-tidm Dei.) In Grz« nzüibus q'J!' per ironiam dicta, quemadmodum 3. co eft, /ecundum pracognirtonem meam. muïtO mv eg. 22.1$. a Michza Achabo refpon- Utriüfque eff hzc providentia , feu (liut- previdendi, & pranofcendi facu!tas, loco | fum eft: "cende , & vade profpere , & " ,, RUT £radet Dominus im wiasus Regis , &$c. Dei tanquam donantis, ]udith tan- Wel certe tunc impletum efít, cum quam accipientis, & habentis. Tud&i nullo fervato ordine fugientes 1 ' " d pl lgu Pæeri,r.:) Servis , aulicis. (s ij : . AMlyrios perfecuti funtg "l 320 LIBRI ]U'D"I:T;H yo. ] C-A P-UT OXHL fervis! Sruditb in locum. tbelaurorum Holofernis introdutla , faculta ten Hebree n5 obtinet propriis ve[cendi cibis , noCleque ad orationem egrediendi : Tum;a auario autem die in comvivium indutla , coram Holoferne comedit 19 eS bi—bz't,quz' ejus co ncupijcentia ardens , vebementer 0na p inebriatur. faciem Unc jufïit*eam inttoire, ubi repofiti erant thefauri'eä"jus5 14 ( 1. T & juffit illic manere eam domino illi de convivio fuo. , & conftituit, quid daretur u Q 2. Cui refpondit Judith, & dixit: Nunc non potero mandu- ficiam, care ex his, quae mihi przecipis tribui, ne veniat fuper me of- omniby fenfio: ex his autem , quse mihi detuli, manducabo. Is E . Cui Holofernes ait: Si defecer Tient a int tibi ii';a, quae tecum detulifti, quid faciemus tibi? L] m 4. Et dixit Judith : Vivit anima tua, domi ne meus, quoniam 1 conq non expendet omnia haec ancilla tua, donec faciat Deus in * T. E ;qnanu mea haec, quae cogitavi. Et induxerunt illàm fervi ejus Jücundi in tabernaculum ) quod praeceperat. 2 19. Fi $. Et petiit, dum introiret, ut daretur ei cop ia noCte, & ante e& änim; lucem egrediendi foras ad orationem, & deprecandi Dominum. Ip..Ft 6. Et przecepit cubiculariis fuis, ut ficut placeret illi exiret, - RTavers; & introiret ad adorandum Deum fuum , per triduum: 20. Ft 7;. Et exibat noét 1busvinxvalïem Bethulize, & baptizabaþ fe in Tum my fonte aquae. L 8. Et ut afcend ebat, orabat Dominum Deum Lfrael, ut diri- Rnf t Tatdum Ein geret viam ejus ad liberationem populi fui. Erolutg a 9. Et introiens, munda manebat in tabernaculo, usque dum ! acciperet efcam fuam in vefpere. : Io.*l*;g 10 o 7,.- Baptizabat fe ia fonte «qua.) Pu- 1. "f Hefaui ejus. ) Gr&ce eft, aevv- Qüi he eduara Vaía, & fuppellex ar- rilicans fe, fi forte aliquam legalem ?oty ] entca. italice dicimus 7 4rgezzaríz. labem contraxiffet ex eo, quod cum I5 Gs De comvivio fito.) Hoc fiebat hono- infidelibus verfata effet. Sic Marci cap. 7. num. 4. jud&i 4 fero bapti- "f0 ris caufa, & ut haberetur forme cura. Dium ho Sic Danielis capite primo , tribus pue- zabantur, id eft, a foro domum re- a ris cibus regius conflitutus eft. verfi, ut labes confuetudineinfideliutm P &f fPïïdom e. Veniat [uper me offenfo. ) Grace contra&tas abítergerent, ) üta la fonte aqua. ) Cujus aque du&tum 1 li tribug féandalum, fciicet , ne peccem , fi przciderat HHolophernes cap. 8. n. 6. t &tg comedam cibos, quos vetor come- - dere religione Dei mei. 9. Munda mantbat , &c, ) Sententia lL p 15!641 A- Vivit anima tua.) Per vitam tuam, eft. ilam purificatam , & mundam Qoncy At ! ] ïr'lm CQ; | N UNXPUT XH x 221 1o. Et fa&um eft, in quarto die Holofernes fecit ccenam fervis fuis, & dixit ad Vagao eunuchum fuum: V ade, & fuade TAT Hebreeam illam, ut fponte c onfentiat habitare mecum. rediati : 1I1. Foedum eft enim a pud Affyrios, fi foemina irrideat v1- Qumtdr Tum; agendo ut immunis ab eo tranfeat. U I2. TTunc introivit Vagao ad ]udith, & dixit ï.Non Rfereatur bona puella introire ad dominum meum,ut honorifice:ur ante faciem ejus,ut manducet cum €o, & bibat vinümin jucunditate. ür eus, 13. Cui Judith refpondit: Quae ego fum, ut Contradicam - Qaretüt omino meo? I4. Omne , quod erit ante oculos e jus bonum, & oþtimum, ; ftandt- faciam. Quidquid autem illi placuerïit, hoc mihi erit optimum r me of* omnibus diebüus vitze mez. E I5. Etfurrexit, & ornavit fe 'Veüim"ghto fuo, & ingreffä ye tecum Ttetit ante faciem ejus. 16. Cor autem Holofernis concuffi u ^ im eft, erat enim ardens in concupifcentia ejus. ) | quoniam | Deus t I7. Et dixit ad eam Holofernes: Bibe nunc, & accumbe in fervi eu5 jucunditate, quoniam invenifti gratiam coram me. 18. Et dixit Judith : Bibam, domine, quoniam magnificata o k a eft anima mea hodie pree omnibus diebus meis. Jorbimum Ig. Et accepit, & manducavit, & bibit coram ipfo ea, quae jj h paraverat illi ancilla ejus. D 20. Et jucundus fa&tus eft Holofernes "ad eam, bibitque vi- num multum nimis, quantum numquam biberat in vita fua. zabag frit manfiffe feorfim in loco ad commo- I3. Que ego fum , urt comtradicam Do- j t di randum attributo, diem totum, dtio euno meo??) Nerborum Vagao duplex evoluto ad vefperam ex fecum delatis erat fententia, altera fimplex & intel. cibum capiébat. lectui primum obvia, quatantum ad que qum lO. Fecit cenam fervis fuis.) Dome- cenam, ad familiaritatem , ad hilariz o fticis videlicet, nemine vocato ex iis, tatem invitabatur Judith: altera infi- e ,,qltl jh qui negotiis praerant, ut notavit tex- diofa, & tectior, quaad flagitium vo- n l mlem tus Gracus. INoluit vidélicet nobi- cabatur. Et Judith quidem priorem Od uf les viros teftes habere nequitie fua. fenfum accepit, ideoque fe ad ejus , , Mi Ad Vagao eumuchum fuum.) Exfi pro- obfequium paratam eífe refpondit. d poptt prium hoc nomen videatur, fere ta- Holophernes autem , & Vaypao alte- m men fpadonum commune fuit apud rará verborum fentenriam fpectabant, T. Perfas, ut ait Plinius lib. 13. cap. 4. e du & verborum ambiguitate decepti fünt. & illi tribuebatur , qui dominabatur, 14- Optzzunm. ) 1n Graeco eft, Fzffzzzzs. pre ceteris in aula. 20. Í;berar.) In Graco eft, D;e fj 9: l1I. [rridear virem. Y Defpiciat, & D. entia concubitum abnuat. Hna iQ eft, coena una. Seni & m 9 Jiibl. cum Con. Menoch, Tom. II - $8 CAPUT ?2 UDITH LïBRi] L CAPUT XIII. pE ad onsti jfudztb faä'ia ad Deum oratione, prafdidit caput ebrii Holafärms : runtad quod ad coucives Betbulie deferens eos ad gratiarum a&ftionem B bortatur , ipfa *oero ab omnibus benedicitur, £ zicbior, 'vzþ portas. Holofernis capite , ob Fupeþzt r H T autem fero fatctum eft, feftinaverunt fervi illius ad ho- TUnt pte 4f I5 E fpitia fua, & conclufit Vagao oftia cubiculi, & abiit. X 9. Erant autem omnes fatigati a vino: Textimur 16 E 3. Eratque Judith fola in cubiculo. 4. Porro Holofernes jacebat in leCto, nimia ebrietate fopitus. verfi : 1ll flentium s. Dixitque Judith puellae fuce, ut ftaret foris ante cublcu- lum, & obfervaret. 17 D 200 def 6. Qtetltque Judith ante le&um , orans cunrlacrymls & la- biorum motu in filentio j i. E 7. Dicens: Confirmà me, Domine Deus Tírael, & refplce quam pu in hac hora ad opera manuum mearum, ut, flcut promififti, popuh f ferufalem civitatem tuam erigas: & hoc, quod credens per te I9 E lCens : ] poffe fieri cogitavi , perümam 8. Et cum hzec dixiffet, acceffit ad columnam, quze erat ad & ecec caput le&tuli ejus, & puglonem ejüs, qui in eà hgatus pende- UOl per q bat, exolvit. 20. V telus e 9. Cumque evaginaffet illum, apprehen(ht comam capltls ejus , & ait: Confirma me, Domine Deus, in hac hora. rex QUE ingi tari Io. Et percuffit bis cerv1cem ejus, & abeldlt caput ejus, & abítulit conopceum ejus a columms, & evolvit corpus ejus entim ] m fruncum. 21 50 11. Et poft pufillum exivit, & tradidit caput Holofernis an- æCU]um 1 cillee fuze , & juffit, ut mitteret illud in peram fuam. 22. Un 12.Et Benedmt ysj TeGgit n d s Winaverunt fervi illius ad bofpi- 10. Ab/?u/;t conopeum ejus 4 columnis. ) Ha fua. ) WNe feicet propere Conopzum ipfum abítulit una cum 23 !u vino domiti ea repetere non poffent, capite, ut ex eo intelligerent , qui non & turpiter ebrietatem proderent; vel noverant Holophernem, caput illud ut quamprimum FHolopherni faculta- ejus effe, non vero cujufpiam alte- k COthponer tem rehnquerent vacandi voluptati.. I-velt lgum rius hominis gregarn. Odi 3. Sola im eubienlo.) Vigil feilicet. Evolvit corpus ejus truncum. ) A le- lg fiof . Erigas. ) INon collapfam illam &o fcilicet in terram , unde Vagao, ly fttam - qu:dem fed Flolophernis metu pene ut habetur cap. fequenti num. 14. il- "bnspürtav proftratam ftabilias. lud in terra jacens invenit. S.. Pugiozem.) ln Gregco eft ,. A4ci- ] Fftztv Düæ ) 11. Poff pufilum.) Paululum tempo- qncen , id eft , gladium Perficum. ris refpirans , Deo gratias agens , & eü) n0£l cnd. Z db 353 CAPUT xIII. 'q5. Et exierunt duze, (ecundum confuetudineü& fuam , quafi !ofärnis: | ad orationem , & tranfierunt caftra, & gyrantes vallem , vene- ruünt ad portam civitatis.- (Ctona udith a longe' chfcodibuts murorum: Aperite .13. Et dixit ] portas, quoniam nobifcum eft Deus, qui fecit virtutem in Ifrael. : ,vzfo I QCi *1'76 Y w^ 4. Et fa&um eft, cum audifent viri vocem ejlus,V | s ad ho- runt presbyteros civitatis. I5. Et concurrerunt a d eam omnes, a minimo usqïie ad | abiit. : maximum: quoniam fperabant eam jam non effe venturam. 16. Et àccendentes luminaria congyraverunt circa eam uni- verfi : illa autem afcendens in eminentiorem locum p fopitus. / 4 ó jumt fieri CubiCu- filentium. Cumque omnes tacuiffent, ftrum , qui 17. Dixit Judith : Laudate Dominum Deum no non deferuit fperantes in fe. is ;& h dimplevit-mifericordiam fuam, 18. Et in me ancilla fua: a quam promifit domui Ifrael: & interfecit in manu mea hoftem ; refpict 1 iomififtiy populi fui hac no£te. 19. Et proferens de pera caput Holofernis ; oftendit illis, np dicens: Ecce caput Holofernis principis militide Affyriorum, & ecce conopaeum illius, in quo recumbebat in ebrietate fua, æ enat ul ubi per manum fceminge percuffit illum Dominus Deus nofter. js pente 40. Vivit autem ipfe Dominus, quoniam cuftodivit me An- gelus ejus, & hinc euntem, & ibi.commorantem, & inde huc revertentem , & non permifit me Dominus ancillam fuam co- )f2 inquinari, fed fine pollutione peccati revocavit me vobis, gau- put $U dentém in vi&oria fua, in evafione mea, & in liberatione veftra., 21. *Confitemini illi omnes, quoniam bonus, quoniam in * Pft. 3fp1'15 ejus - 105.I. facculum mifericordia ejus. &106. fertis u 22. Univerfi autem adorantes Dominum dixerunt ad eam : , Benedixit te Dominus in virtute fu * a, quia per te ad nihilum pE redegit inimicos noftros. — À ) Bene- ,M [01 mïlllll $ n Ifrael, dixit ad eam: l & um a 23. Porro Ozias princeps '—popu S. non u eïït, qül ilud fe cömponens, ut nullum patrat& ca- potentiam contra tnimicos ; fteut etiam ho- gpu die fecit. i jfpiam i dis veltigium appareret, quod a cu- Ílodibus notari poffet. od4. Voezverunt presbyteros Ciïl;;dtiï.) lp peram [uam.) Nas, in quo prius Apud quos erant claves civitatis. j )À 9101 cibos portaverat, utdicitur in Graco. 13. Sperabant eam jam mom e[fe vtue ntt W faram. ) Non fperabant venturam, ,num- M ; 12. Dus.) Ambz. 13. Fecezt wirtutem in Ifvael.) In Gra- 23. Princeps-populi in lfrael.) ln Be- «po- co ell, »voéifezm Dens, Deus nofler ad f a- thulia; nam mniverfo regno pr&erat tulum t Manatíles. 3 giendam adbuc jbr!itzfdimæ lraed, 6 » 324 DpIiPRIdqAUDITH dicta es tu filia a Domino Deo excel ío, prae Omnibus/mulie« s. Ft vibus füper terram. & exte 24. Benedittus Dominus, qui creavit coelum, & terram, qui impeam te direxit in vulnera capitis principis inimicorum noftrorum: ) Tu 25. Quia hodie nomen tuum ita magnificavit, ut non rece- foum ex dat laus tua de ore hominum, qui memores fuerint virtutis 4 Cu Domini in &ternum, pro quibus non pepercifti animze tus&e, lfernis, propter anguftias , & tribulationem generis tui, fed fuxbvenifti tum, de ruinz ante confpettum Dei noftri. $. Cur -26. Et dixitomnis populus: Fiat, fiat. Quoniam : 47. Porro Achior vocatus venit, & dixit ei TJudith : Deus - . Tu Ifrael, cui tu teftimonium dedifti, quod ulcifcatur fe dé ini- rhicis fuis, ipfe caput omnium in ?eli&o g credulorum incidit hac IQI.LO&E prepati in manu mea. Ctffo ge 28: Et ut probes, quia ita eft5 ecce caput Holoferh*is, ';;ui 7. Mo in contemptu fuperbize fuze Deum I1frael contempfit, & tibi interitum minabatur, dicens: Cum cap &put Ho tus fuerit populós Ifrgel, egref f 2ladio perforari praecipiam latera tua. 29. Videns autem Achior caput Holo fernis, anguftiatus pfæ $& Qu fils Cücuy r pavore,cec d ejus. idit in faciem fuam fuper terram, & æfcuayit anima : 9. Bor Ingrds 3o. Po ftea Qero quam refuinpto fpifitu re»creatus eft, proF Cidit ad pedes ejus, & adoravit eam, & dixit : lmem an tDUs Ho| 31. Benedi£ta tu a Deo tuo in omni tabernaculo Jacob, quo- niam in omni gente, quae audierit nome 10. Ny ^ n tuum , magnificabi- piülindo tur fuper Fe Deus Ifrael. p Tt. Sei CAPUT ;XI"V. tnajoros [2, ]n Holofernis capite in muro fufpenfo , Achiorque circumcifo , udei Vernisä-fu in Zdl]yrios irruunt , qui Holofernem- excitantes , mortuumque tmoeueutes vebememfi timore concutiutnitur. n uf 1. T Mxit autem Judith ad omnem populum : Audite me,.fra-« lts ftm (pecie tres, fufpendite caput hoc fuper muros noftros: 1l 5. Ft tr 3 M-Plüm 2$. Pro 73526;:5.) Eoduod, eft Gre- deftuavit anima ejus-) D eliquium paf-; b M :*,qu ch eifmus Z»' à». - fus elt variis perturbationum motibus ul düte concurrentibus in cor ejus. V Klb riculum adire voluifti. Nom pepavcifli anima tua, ) Vite pe- Z Lllm m 31« Super fe. ) Kebus a te geftis : 29. dogufliatus pra pdvore./) Supra commremoratis. h !t phmu " dat; £nodum admigans » & flupens. CAPUT XIV. 2$ w 5 fulie 9. Et erit, cum exierit Sol, accipiat Lnu:,qmsqæ árma fua, & exite cum 1mpetu non ut defcendatxs deorfum,fed quaix m qui impetum facientes. forum; 3. Tunc exploratores neceffe erit, ut fuglant ad principem J TeC6 fuum excitandum ad pugnam. virtutt .4. Cumque duces eorum cucurrerint ad tabemacuïum Ho- b (2 lofernis, & invenerint eum truncum in fuo fanguine voluta- bvenil tum , decidet fuper eos timor. 5. Cumque cognoveritis fugere eos, ite poft 11105 fecuris quoniam Dominus contereét eos fub pedibus veftris. : Dews - 6. 'Tunc Achior videns virtutem, quam fecit Deus Ifrael, ( dé n xeli&to gentilitatis ritu, credidit Deo, & circumcidit carnem ac no&e preeputii fui, & appofitus eft ad pcwpulum Ifrael, & omms fuce ceffio generis ejus usque in hodiernum diem. 11i5, qul 7. Mox autem ut ortuüs eft dies, fufpendeaunt fuper muros t& tibi eaput Holofernis, accepitque unusquisque vir arma fua, & lus frae) , egreffi funt.cum grandi ftrepitu, & ululatu. 9. Quod videntes e'(ploratores, ad tabernaculum. Ho! ofer- Qs prae nis cucurrerunt. Lanima Porro hi, qm in tabernaculo erant, vementes, & ante mgreffum cubiculi perftrepentes, excitandi gratia, inquietu- dinem arte moliebantur , ut non ab exmtanübus fed à fonan-« eft, pro tibus Holofernes eVIgllaret lCOb-) quo" 1o. Nullus enim audebat cublculum virtutis Aiï'yrlorum pulfando; aut intrando aperire. tgnlhca 1r. Sed cum veniffent ejus duces, ac tribuni, & univerfi majores exercitus regis Aflyriorum , dixerunt cubiculariis t. r2. Intrate , & excitate illum quon*am egreffi mures de ca- vernis: fuïs3 auü funt provocare "nos ad praelium : o f Wæz Ss 3 13.Tunc fumqu 9. Qn uf defi'mddt:: deorfzm , &$c.) &o privilegio , & difpenfatione circa Ideft, volo vos exhibere tan- legem Deut. 32. 3. qu& prohibet Am- o ge Ht tum ípeciem parátorum ad pugnam, monitasrecipi in Ecclefiam Dei etiam & ad illam defcendere volentium. poft decimam generationem. Vide Se- 3.« Expleratores. ) Quos Grecus.vo- rar. q. 1. in hoc caput, qui vult ad- uH |Cat rj» meoQuNaxm ; folent enim none miífüm in Rempub.ut non modo civis nulli ante caftfa, & fatis ab illis pro- effet, fed etiam honorum R eip. capax. culexcubare , qui vel minimos ho- 9. Sonantibus.) Strepentibus. mm01 ftium motus ilico fignificent 1o. Virzutis Affyriorum.. ) Principis 6. Gircumcidit.) Aliena manu , cum virtutis, id eft, exercitus. i ate geü 12. B;re/ff d cavernis,) Pror- anum data eft opportunitas. "dppofitus eff. ud papulxm Ifrael.) Fa- fus loquuntur, ut illi olim Philifthai ^ i. 326 LIBRI JUDITH $) 13. Tunc ingreffus Vagao cubiculum ejus, ftetit ante corti- nes Lir nam., & plaufum fecit manibus fuis: : fgfpicabatur en?mr. illum 60 cum Tudith dormire. el armat? 14. Sed cum nullum motum Jacentis fenfu aurium caperet, quo us acceffit proximans ad cortinam, & elevans eam, vidensque ca- 7 M daver absque capite Holofernis in fuo fanguine tabefactum Afjjrio jacere fuper terram, DxclazlxaV'it voce magna cum üeFu,.,& fpi— T abitulet dit veftimenta fua. 15. Et ingreffus taberna g. Hi culum Judith, non invenit eam ; & Quae er: exiliit foras ad populutm, 16. Et dixit: Una mulier He bræa fecit confufionem in do- in peco thinimo mo regis Nabuchodonofor, ecce enim Holofernes jacet in ter- tionibus Tà, & caput ejus non eft in illo. 17. Quod cum audiffent principes virtutis Affyriorum, fci- 9. lo Bethli derunt omnes veftimenta fua, & intolerabilis timor, & tremor Io, cecidit fuper eos, & turbati funt animi eorum valde. -18. Et fa£tus eft clamor incomparabilis in medio caftrorum Ua voc tu hono eorumn. QAPUT-XY. Il Q quod cg ZAflyrii , perfequentes Hebraos , omnibus reli&tis fugiunt z.. m.'v li TiS: id& fpoliis colle&is plurimum ditati funt : Studitb autem a pontifice , diin; & a populo benedicitur &? que Holofernis propria . 12, t fuerant , ifi traduntur. 1. N Wt 2 p Unique omnis exercitus decollatum Holofernerh audiffet, l. Po x.C fugit mens,; & confilium ab eis, & follol tremore,& metu probu f agitati fugae praefidium fumunt, * mo fuo, fed inclinatö annw 2. Ita ut nullus loqueretur cum proxi I.h capite, reliCtis omnibus, evadere feftinabant Hebraeos, quos armatos fuper fe venire audiebant , fugientes per , lïrias campo- rum, & femitas collium. b PF' [/7, 4. Videntes itaque filii Ifrael fugiente $5 | fecu,tix funt illos; Jl fue; * Quy j Defcenderuntque Clangentes tubis, & ululantes poft ipfos. tatey f,*n U * 4. Et quoniam Affyrii non adunati, in fugam ibant preecipi- Profequi tu litabant tes: filii autem Ifrael uno agmine perfequentes? debi 7' 0?11! 4l Eemeeecae n omnes, quos invenjm pqtuiifent. ————————SnÀ— d $ Mifit T p 1. Reg. 14. 11. En Hebras egredinntar 17. Virtut;s,) Exercitus. Alidum db in dle ca'vernis, in quibus abfcondititfuerant, Ebilitabast. ) Cædebad d u l]. 5 16. Fecit confwfonem. ) lgnomini& *D imebant. d. F, inter- ) Waye s 3 Rotam inulfit. * Haï / | kj - $32 CAPUODT XX onrti- «. Mifit itaque Ozias nuntios per omnes civitateso & regio- nes Iírael. ? L ? rllum '6. Omnis it aque regio , omnisque urbs ïele&am juventutem armatam mifit poft eos, & perfecuti funt eos in ore gladii; iperet quo usque peryenirent ad extremitatem finium fuorum. ue a 7. Reliqui autem, qui erant in Bethulia, ingreffi funt caftra fattum Aflyriorum, & preedam, quam fugientes Affyrii reliquerant; ) & fCi' abítulerunt, & onuftati funt valde. 8..Hi vero, qui vittores reverfi funt ad Bethuliam, omnia; am, & quae erant illorum, attulerunt fecum, ita ut non effet numerus in pecoribus, & jumentis, & univerfis mobilibus eorum, ut à vin do t m tet minimo usque ad maximum om » nes divites fierent de præda-« tionibus eorum. 9. Joachim autem fümmus pontifex de Jerufalem venit in WP fci Bethuliam cum univerfis presbyteris fuis , ut videret Tudith. ttemor 10. Quze cum exiffet ad illum, benedixerunt eam omnes una voce, dicentes: 'Tu gloria Jerufalem , tu letitia Ifrael, dtrorum: tu honorificentia populi noftri. Ir. Quia fecifi viriliter, & con fortatum eft cor tüum, eo quod caftitatem amaveris, & poft virum tuum, alterum nefcie- [ Y ris: ideo & manus Domini confortavit te, & ideo eris bene- ! L diécta 1n zeternum. nfijïee, 12. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat. 'Oi Ü 15. Per dies autem triginta, vix colle &a funt fpolia Affyrio- rum a populo Ifrael.. ffe qudiffe 14. Porro autem univerfa, quze.Holofernis peculiaria fui probata funt, dederunt Judith in auro, & argento, & veftibus& t med gemmis, & omni fuppelle&tili, & tradita funt omnia illi a populo. & virgini- inclinato 15. Et omnes populi gaudebant cum mulieribus , -þu,s, & juvenibus, in organis, & citharis.: CAPUT. 05, quoS ; campo" &. Per omnes civitates,) Per .quas — 9. dttulerunz fecum. ) Nam qui in Aflyrii fugientes tranfire poterant. Bethulia remanferant , omnia fpolia gt J 6. Quouíque pervemirent ad extremi- colligere non potuerant ; vix enim satem . finium. ) Ulterius enim illos triginta dierum fpatio colleca funt, L pos. profequi tutum.non erat. . ut hoc eodem cap. dicitur num. 13. t necip" 7. Onuflati. ) Onerati , in 'Græco 9. Presbyteris. ) Senioribus. popult. xtopant Mariana legen- 10. Iw gloria Jeruíalem,) Divinum bil eft, Jitati funz valde. j dum putat Aomeffati ; nam bomeflare enim cultum, qui Hierofolymis exer- D i A aliquando in Scriptura eftditare. Eic- cetur, & ab, Aiïypiis fpericlitabatuþ * clef.ar. 53. Facile eff enim in oculis confervaüi. intde 135. 4n organis , 65 cirbaris.) In Grg- ;;Znt 1 Dei fubito boneflare pauperem , id eft, ditare; nam in Greco eft Mou»räaa;. CO dicitur »concurriiïe omnes mulie4rgs 4LIBRI IUDITH CAPUT- XVL $N Tits 1 Canticum Sfuditb ob victoriam : venit populus Serufalem bolocäzgf?a fe cum gratiarum a&tionibus oblaturus : tandemque Sfudith plena die- .. Jlli, 9. E to lt , tum moritur ; €? dies bujus voicloria perpetuo apud Judaos dn numero [anttorum dierum celebratür. 10 l J.']'Une cantavit canticum hoc Domino Tudith, dicens: füos mi in.$. 2. Incipite Domino in tympanis,./cantate Domino in cymbalis, modulamini il Giptvan li pfalæum-novum, exgltaïe, & yin-yo— cate nomen ejus. . | ..Iz.H bella .,—Dominus- nomen eü illi. Qs 5.. Dominus conterens 4. Qui pofuit caftra fua in medio populi fui;ut eriperet nos 13'. T tunt hu de manu omnium inimicorum noftrorum. L s. Venit Affur ex montibus ab Aquilone ! n multitudine AE fortitudinis fuze: cujus multitudo obturavit torrentes & equi- glentes ( eorum cooperuerunt valles. Dei mei - 6. Dixit fe incenfurum fines meos, & juvenes meos occi- - d H) €0 nof furum gladio, infante - $ mneos dare in praedam, & virgines inþ captivitatem. e 16. À 7. Dominus autem omni potäns nocuit 6um, & tradidit eum | N - in manus foeminze, & confodit eum. A z PT Unt : mif Ifrael ad videndum Judith, cumque enim obvios habuiffet Angelos Tacob - thyrfis in manibus, ifla precedente Genef. 32. 2. Caffra, inquit , De; fust Tat Yoc (quam olea una cum ancilla corona- bsc , & Pfalm. 33. $- LInomitret Anges. N lus Domüns :29 circuitu tumentium eum Occfus ef ] verant) choros duxiffe, fequentibus viris armatis, cum coronis, & liymnis. & erzpiet eos, feu, ut eft in Graco,; 4 Trwnjj l. Mitavit canticum boc, 6c. ) Ple- & in Hebrzo. Cafira 1í circmitm t Uitts, mentium Deum metatur Angelus ; ut* fcig [ Til ? — nius hec habentur in Grs&co licet illos tueatur. textu $. incboavit , inquit ; 7uditb fanes, Wt f cozfefionem banc in emni lfrael , & fub- (&, Vemit Affur ex montibus ab "hgqui- Porr 0 T-ltm einebat ommis populus laudem banc, & lozc.) Ejft enim Aílyria, unde cum lais f exercitu venit Holophernes, compa- Celebratus dixit fztditb. 2 2. dncibite Domino. ) Incipite canere - ratione Jude& partim ad ortum, pa- lonem. , ,G?Paf"'f 4 in Domini laudem. trim & magis ad Aqui U tyto a,ux 3. Conlierens 66114.) DebeMHans ho- Obturavit torvemtes, ) Valles, &tor-.- rentes per eas decurrentes operuit. vf sj bt i s fles, ipforumque vires conterens ,& , — 1hæ4 commriunuens. £. Dixit.) Sibi perfuafit, & jadta- f?fl'ns,- u ;5 Dominus nomen eff illi.) Et nomini vit fe g 6"M0 n 4r. 7. Neeust eem.) Gracifmus , pro res fignificata re fpondet ; quia vere 7 ( Dominus eft. Nocuit ei , id eft, delevit, in nihilum Qul j dlxat 4. Caffra fua. ) Caftra Dei funt vel redegit. In Graco eft 29:cyo*, eft por : glf)rlo]d] tabernaculum ; feu templum, vel fan- autem 49sréc , loco moveo, irritum m f pOPuli ! &orum Angeluo'rumx cohortes, Cum facio , fruürgr. ] lr j b,/. Cg? an - CAPU T XxVL 329 ...8. Non enim cecidit potens eorum a juvenibus, nec filii Titan percufferunt eum, nec excelfi gigentes oppofuerunt fe tieeofa lo de- ili, fed Tudith filia Merari in fpecie faciei fnze diffolvit eum. 9. Exuit enim fe veftimento viduitatis MALOS ,&indïait fe veftimen- to lzetitie in exultatione filiorum Ifrael. ' 1o. Unxit faciem fuam unguento, & colligavit cincinnos IH fuos mitra, accepit ftolam novam ad decipiendum illui. ymino it 1ir. Sandalia ejus rapuerunt oculos ejus, pulchritudo ejus captivam fecit animam ejus, amputavit pugione cervicem ejus. 123. Horruerunt Perf» conftantiam ejus, & Medi audaciam í ii ejus. ;eret no$ 13. Tunc ululaverunt caftr a Aü'yriokrumlD nquando apþarue— runt humiles mei, arefcentes in fiti. ltitudine 14. Filii puellarum compunxerunt eos, & ficut pueros fu- , Cepi gientes occiderunt eos: perierunt' in praelio a facie Domini n Dei mei. * e0s OCC 15, Hymnum ca . ntemus Domino, hymrium novum cantemus Deo noftro. r jirines n 16. Adonai Domine , magnus.es tu tua, & quem fuperare nemo poteft. ,& præglaru/s -in]l virtute didit euti 17. 'Tibi ferviat omnis creatura tua: *quia dixifti, & fa&ta Gen.x 4 funt : mififti fpiritum tuum ; & creata -fgnt, & none ü) qui re'- Pfzim ) elog ]awb ï(iftat voci tuae, 18. Montes ?? 9 " Du luit m p 8« Ceeidiz potems £orum.) Cecidit, eít, Xut iü*aelitas ab hoflilibus copiis occifus eft Imperator eorum. preffos, & laborantes tanto imalo fe- nb ID g 4 Twvenibus.) Viris validis, & ro- varet, & hofte profligato attolleret; ; j GïæCON) buflis. - ? lf" & g)oriofos redderet. Fs Titap. ) Filii Titanum funt Ti- 12. Herrueranr.) Stupuerunt atto- (ii Vf tanes, ut fili hominum, homines. niti , & paventes mirati funt. - Porro 'T'itanes gigantes funt, quorum Conflantiam. ) Wobur, audaciam , "T A* immanis fortitudo veterum hiftoriis celebratur. animi prafentiam. undt ,cum 13. Humiles mez. ) Qui prips:aiïii&i; Oppo(ue:unz fe. ili,).In Gr&co eft dejecti, humiliati. &xi£Seyro dvro , quod non male ver- I4. FEjli puellarum.) Pueri adhuc te- qem | ortum, p* tebatur in aliquibus biblis, — Lzpofze- neriores , & impuberes adolefcen- jjes, 4001 runt i, hac enim vis eft verbi Graci tuli; cum enim eorum matresxoed as ; opttit PsiriSqu , & refpondet Italice phrafi hoc ell, pse//« vocentur, non pof- J gl banno caricata, glz banno f^tta. funt earum- filii parvuli non effe. j &l 9. J exuíratiome feliorum — Mrael. ) Compumxerunt. ) Nulneraverunt, us y pïO Quafi dicat, non inanem ex cultu cor- 16. ddonai Domine. ; n u poris gloriolam, fed falutem, & lati- mine. ) Domin;, Do- di tiam populi quzfivit. In Graeco eft; ssg,r,rfi- 17. Mififfi fþiritz.;m tuum. 9 creala n lp fublimitate laboram:sum i Ifrael, id Jzem.) n Gr&co exop4es, id eft, T ; $ B,ä/ um o2 Mtnocb. Tom. II i À 330 LIBRï;üDä?H r8. Montes a fundamentis movebuntur cum ar . ficut cera, liquefcent ante faciem tuam. quis : petree, : L &dimi 19. Qui autem timent te, magni erunt apud te per omnia. - vito fü .20. V& genti infurgenti fuper genus meum: Dominus enim 291 omnipotens vindicabit in eis, in die judicii vifitabit illos. .21. Dabit enim ignem, & vermes in carnes eorum, ut uran- t Tet Ifrac tur, & fentiant usque in fempiternum. 22. Et fattum eft poft haec, omnis populus poft vi&oriam a. D TUmero venit in Terufalem adorare Dominum, & mox ut purificati funt, obtülerunt omnes holocaufta, & vota, & repromiffiones fuas. lllo temy 25. Porro Judith, univerífa vafa bellica Holofernis, quse dedit ill1 popuius, & conopeeum , quod ipfa fuftulerat, de cu- bili ipfius, obtulit in anathema oblivionis. | 24. Erat autem populus jucundus fecundum facieni fantto« rum, & per tres men E fes gaudium hqjus viétoriae celebratum - eft cum Judith. * - M. 2$5. Poft dies autem 1illos unu squisque rediit in domüm ldranto fuam, & Judith magna fa&ta eft in Bethulia, & praeclarior ftfttd, erat univerfae terrae lírael - 26. Erat etiam virtuti caftitas adjun£ta, ita «t non cognofce- ret virum omnibus diebus vitee fuze I. Ndi V;ER RO defun&tus eft Manaffes vir ejus.. E füp na glória. | 27. Erat autem diebus fgüis procedens cum mag * L 28. Manfit &U5 exor ipfemet fpiritus , quam mifit Deus;, 23. Va]a beilica.) Inftrumenta bellica. W mitee G. tundum zdificavit, feu creavit. Iu anathema oblivionsis.) Nox obh- 19. dnte faciey tuam.) 'Te jubente. vienis in Gr&co pratermittitur ; figni- C2tà Viryo 20. Suptr.) Id eft, contra. ficat autem Deo confecrata, & repo- 77 fhag fita, ut divinitus acceptz victoriz me- Cü icet ejus x etiam cum fuis in hac vita caufam In diejudicii. ) In. extremo judicio, moriam. ab oblivione vindicarent. Omnibus f adjudicare voluerit, & eos ab hoftium Vel oblivionem vocat profperum fuc- lam €on vexatione eripere ; dies enim judicii ceffum, qui folet mhalorum oblivio- * ? 280])1'WW etiam fignificat tempus cujufcun nem afferre, ut ait£ Eman. Sa , quo Q » m que vindiàe a Deo infliétz. pertinet illud Jofephi patriarche , qui Téltitygy p SI. Dgmems, f$ wermes. ) Vel 'per primogenitum fuum vocavit Mianat- 9 L*iu [7, ignem, & vermes metaphorice figni- fem , dicens : Oblvi[ei me fecit Deus [f lt!þ J Á cantur vulnera, & morbi, qui homi- Trtu omnium laborum meorum , 6 . domas pa- )d(' l nes veluti adurunt, & inflammant. tris zmej. Gen. 4t1. $1. lhfu,- ankl. ; Vel certe intelligitur ignis infernus, & eq. Secundum faciem fantlorum.) N e vermis-ille immortalis , quo damnati fpirituali, modeftaquelstitia, utfan-. I N dj cruciantur. &os decet, vel ante ipfum templum, -. zfö-ïfn ubi facrificia offerebant Deo. 22. Purifcati funt.) Ab immunditia lt kiuqt eü; ex czde Aflyriorum, & conta&tu cada- 27. Diebus feflis procedens. ) Scilicet Xe J ]n Ca Hierofolymam ; quemadmodum An- M r MH MQ Werurfx concfa&a.dee Num.cap.31.24. näl : : y « m ; 2 CAPUT XVI. 331 peite, .. 8. Manfit autem in domo viri (üi annos centum quinque, mi. - & dimifit Abram fuam libera J m, & defunt£ta eft, ac fepulta-cum viro fuo in Bethulia. s y enm 08 29. Luxitque illam omnis populüs diebus feptem. -30. In omni autem fpatio vitze ejus non fuit, qui perturba- jj urat- ret Ifrael, & poft mortem ejus annis multis. 31. Dies autem victoria hujus feftivitatis, ab Hebraeis in Gotiam numero fanCtorum dierum accipitur ; & colitur a Judaeis ex DP o d iti fünt yes füas. illo tergpore usque in praefentem diem. $, que j de a . LIBER ESTHER. - | fanQlo: CAPUT PRIMUM. ebraturt &eQ "Ajuero ad potentie , €? glorie fue offentationem. [blendidum - domur lebrante conmoioium, regina Vaflbi accerfita venire recujat, ideoque eclatiot repudiatur : & Japientum. confilio edi&ium promul, uxores maritis deferant bonorem. gatur , ut ognofce- 1. N Vdiebus AÁ n&us &t fueri, qui regnavit ab India, usque JEthiopiam, fuper centum viginti feptem provincias: ! j rlórit 2. Quando fedit in folio regni fui, Sufan civitas regni ejus exordium fuit. Ti2 3. Tertio g Manft enta bellic »a mater Samuelis r. Re Darii Medi. Vide Serar. quzft. 4. Sas Vox OHI' Bcata Virgo Luce s. gflm B& lian. tom. $. anno mundi 5590. a sitr; gf Cwn magna gloria.) Renovabatur, num. ». & deinceps. 4, 9 fcilicet ejus facinoris memoria , & ab dÀ Judia ufque Ad detbiopiam.) Qua- ndong me omnibus laudabatur, & fortaffe mul- rum illa terminus erat Orientalis; vindicaret ti illam comitabantur, & ducebant. haec Occidentalis. enm uv Super cenium wiginti fepten provin- jfp 28.D5»difi? Abram fitam liberam.) Me- jn 9 blimo- rito ; nam Judithe populo libertatem cias.) Hebr. rq1 35 medizorb vocan- in« 9 d reftituenti famula fuit comes, adjutrix. tur in Hebreo, quod vocabulum a Sindd£ y qu 29. Luxzque.) [ufta funeris perfolvit. radice vy'] du derivatur, quod judi- D.eons fejtem.) Tuxta Hebreorum care fignificat. — Erant enim Satrapiz, j Mu ritum, de quo dicitur E five Przfecure, quibus gubernandis , Nfcllf ]u cclef 22. 1—3. & juri dicendo Satrapz, aut Prafedi g mi t* lucius mortui [eptem dies. conftituebantur. jfiorim ) V I: [N diebus Affzeri.) V.XX. habent 2- Sufzm civitas.) Mletropolis Per- yth drtaxerxit, Affuerum hunc qui- fidis ad ripas Choafpis fluvii fita. Sic tntihy dam àjunt eífle Darium Hiftafpis Fi- dicaaliliis, que illic plurima pro- stpum Iium 3 ali Cambyfem : alii Artaxer- veniunt. : i ) Gclicl xem Memnonem : ali Artaxerxem Regni ejus exordium fuit.) Prius qpi- ldmodum L?ngam?num : alii Aftyagem patrem. dem fegnare coeperat; tertius enim ^ 33 - 'LIB'FLI ESTHER . Tertio igitur anno imperii fui fecit granäe conviviuni qi cun&is principibus, & pueris fuis, fortiffimis Períarum, & Me- centia dorum inclytis, & praefectis provinciarum coram fe, $À 4. Ut oftenderet divitias glorice regni fui, ac magnitudinem, . TOX Rc atque ] aCctantiam potentide fuce, multo tempore vt m , centum —fvide- licet, & o€toginta diebus. "2 dies convivii, invitavit omnetfhmpo- lt : 5. Cumque implerentur pulum, qui inventus eft in Suían, a maximo usque ad mini- 100 mum: & juffit feptem diebus convivium praparari in velti- ff am p bulo horti, & nemoris: quod regio cultu, & manu confitum larha. E: as, f 6. Et pendeban t ex omni parte tentoria aerii color-isg & 1. U carbafini, ac hyacinthini , fuftentata funibus byffinis, atque t cap purpureis, qui eburneis circulis inferti erant, & columnis mar- princip moreis fulciebantur. Leétuli quoque aurei, & argentei fuper n.( pavimentum, fmaragdino, & pario ftratum lapide, di r erant: quod mira varietate pittura decorabat. . forore f aliis, ,7' Bi bebant autem, qui igvitati erant, aqreis poculisg& 14 l yuwe fant, & jam anhus regni ejus agebatur , ut di- Hyaciptbini. ): Alii tabenti Aubrz jure mj . (i citur verficulo fequenti, fed ultimum Fonibus äyj]ïnis.j Byffü's tenui(fimi quafi complementum accepte poffef- lini quoddam genus elt, exeo plexi & Adm fionis fuit federe Sufis urbe metropo- funes. feptem ( li, in primario folio regni fui; exor- Lectulj.) Non ad dormiendum, fed regis) & dium enim hic pro prima civitate po- ad difcumbendum ih convivio prz- nitur, quare Hebr. & Chald, pro ex- parati. E r ina oerdiuim , habent , mezropolis. Smaragdino .. . . lapide. ) Hebrae 3. Pueris.) Servis. eft 1553 Pzoatb. , quod Rabbi David $. N a, iä*fü(lgmlx) | Jnclytis.) Elebr. Satrapis, feu Prin- uiffe ait duri lapidis genus, marmori gl f&)ütos cipibus. fimile. Chaldzus eryftallinum vertit. 4« Cintum, videlicet , & olloginta die- Parío.) Lapide candidiffimo, qua- q4 leoe ( &us.) Menfibus nimirum fex. Ie eft marmor, COUViVjum Gracie advehitur. quod ex Paro infula FQum hic &. Cumque implerenttur. dies comviii.) Ultima fex menfium hebdomada , uni- Mira varietste pitlura decorabat.) At poetios verfo populo regie civitatis epulum Lapidibus diverfis coloribus ita com- 26 dicgs dedit, non exclufis etiam eo tempore Ef ,'gr | pofitisinter fe, ut homines, feras; Principibus, & Satrapis. arbores , &c. referrent. rAIP 07"723 1 du vefüibulo borti, €$ nemoris, j In 7. 4lis, atque. aliis wvafes. ) Qüöd AUn n atrio regiorum hortorum. ! ferculorum multitudinem , & varieta» — 6. ZAerii coloris. tem fignificat, & immenfam menfz- MO habet. cazdidi. ) Häbr.— & Chald. Crent. riorum vaforum fupelledilem, & li- Carbaffni^) |u Hebrao eft vox ejus- cet non exprimatur in facro textu, D F g dem foni p 5*35 carpas, quam viridem probabile, eft auream, & argenteara U Ctiam 1 ( fuifle. «elorem plerique fignificare volunt. Pïtlll() ; fed i u od CAPUTTL - [ * uj $ IVT. atque aliis ?afïs/', cibi inferebantur. Vinum quoque, nt magni fi- centia regia dignum erat; abundans, & praecipuum ponebatur. 8. Nec erat, qui nolentes cogeret ad bibendum, fed ficut udinem, rex ftatuerat, preeponens menfis fingulos de principibus fuis, ut fumeret unusquisque, quod vellet. . )m 'vide- Z 9. Vafthi quoque regina fecit convivium foeminarum in pa- ,nekmv po- latig: ubi rex Affuerus manere confueverat. 3 mini- 10. ltaque die feptimo, cum rex e(fet hilarior, & poft ni- jn velti- tiam potationem incaluiffet mero, praecepit Maumam , & Ba- -onfitum Zarha, & Harbona, & Bagatha, & Abgatha, & Zethar, & Char- Chas, feptem eunuchis, qui in confpectu ejus miniftrabant, loris, & 11. Ut introducerent reginam Vaíthi coram rege, pofito fu- $, atque per caput ejus diademate, ut oftenderet cun&is populis, & Xnis hat principibus pulchritudinem illius : erat enim pulchra valde. tei füpet 12. Quse renuit, & ad regis imperium , quod per eunuchos mandaverat, venire contempfit. Und diolt e iratus rex, & nimio €urore fuccepfus, - —135. Interrogavit fapi entes, qui ex more regio femper ei ade- is,& aliis, atque rant, & illorum faciebat cun&ta confilio, fcientium leges, ae st 1 jurs majorum. jf i 14. ( Erant autem primi, & proximi, Charfena, & Sethar, s temifíint & Admatha, & Tharfis, & Mares, & Maríana, & Mamuchan, feptem duces Perfarum, atque Medorum, qui videbant faciem nl f ao pre Gmm- regis, & primi poft eum refidere foliti erant.)- 15. Cui Hebrae .8- Nec erat , qii zolestes eogeret. ad 10. Mazmam.)In Greco eft 4man, uappi Dor Libendum.) Innuitur lege Perfarum co- ifque videtur effe, qui poítea in cru- 1 folitos convivas ad bibendum, cem a&us eft. liebrzi tamen eum, s, marmont um vet qua lege folutos voluit effe ad hoc qui num. 1i4. appellatur Mzemawehbaz , hü-]mn) qua convivium invitatos. Mos etiam eumdem faciunt cum Amano. atül regum hic fuit ab Horatio notatus in E;mucbi:,) Aulicis, SarmAbis , Ut fuo 1 arte poetica: N habet Chaldaus. m ) Reges dicuntur magnis urgere culullis : 12. Üue renuit.). Graves auctores. Et z*crq.uere meero regïnæ fa&tum excufant. Stuliro Rege bus i com ferts Praponens men[is frmgulos , &c.) Men- eonfulitur , inquit Sulpitius , uZezs vi- 115 farum moderatores appofiti primarii roruz? ocuiss Jpetaeulum corporis prabere, od viri, ne quid turbaretur, & ut omnia juffa abnuit. . Fortaffe .renuit fuper- 4/) Va(lem' decore, & juxta.Regis prafcriptum bius, quam par erat. fierent. . 13. dnterrogawit fapsentes. ). Fecit, nfam menïz quod irati non folent, ut fcilicet fa- jl & /,Q. Fecit comvorivium in palatio.) Re- Videtur hoc non Ü quitls gio etiam ipía fplendore, non in pro- pientes confulant. fact Q patulo, fed in Regio palatio, ut pu- palam fa&um, fed feorfim in' Regie & 3;060 dor, & modellia muliebris poftulabat. conüliq. - LIBRI ESTHER 334 1*. Cui fententize Vafthi regina fubjaceret, que Affueri »re- gis imperium, quod per eunuchos mandaverat, facere noluiffet, D u 16. Refponditque Mamuchan , audiente rege, atque princi- Matdi pibus:Non folum regem laefit regina Vafthi, fed & omnes po- &uptiun pulos, & principes, qui funt in cunttis provinciis regis Affueri. 17. Egredietur enim fermo regina ad omnes mulieres , ut /wlw contemnant viros fuos, & dicant: Rex Affuerus juffit ; utgre- : gina Vafthi intraret ad eum, & illa noluit, 18. Atque hoc exemplo omnes principum conjuges Perfa- ium , atq l Isvii ue Medorum parvipendent imperia maritorum : unde t regis jufta eft indignatio. 2 19. Si tibi placet, egre diatur edi&tum a facie fua, & fcriba- elfet. 1. Dn tur juxta legem Perfarum , atque Medorum, quam preeteriri illicitum eft, ut nequaquam ultra Vafthi ingrediatur ad regem, frepopue &t fed regnum illius altera, quae melior eft illa , accipiat. .. 90. Et hoc in omne (quod latiffimum eft) provinciarum tua- puellas ! Sufan, rum divulgetur imperium, & cunt&tae uxores tam majorum , uam minorum deferant maritis fuis honorem. &undhi, ACCipiant 21. Placuit confilium ejus regi, & principibus: fecitque rex juxta confilium Mamuchan, & Eti Tegnet pr 22. Et mifit epiftolas ad univerías provincias regni fui, ut quaeque gens audire, & legere poterat, diverfis linguis, & lit- Jufft fer teris, effe viros principes , ac majores in domibus fuis, & hoc $. Ent D $ per cun&qs populos divulgari. b L Jair Ul Ch Omam j erat 1 )Efürd. » f | CAEUE füb Pt cum 1$. Cui fententia Vaflbi vegina /7'45)4' Àn gratiam iräti Regis locutum fuiffe. at COf lts «eret. ) e regina ita loquitur rex , 19. Quam prateriri dLesum eff. Y & quafi magni alicujus criminis rea ef- Atque adeo nulla ratione revocari, 1 DGUM fet, quod confiliariis ad adulandum nec a principe quidem ipfo,. qui eam für AT compofitis occafionem prebuit, ut il- tulit. ANeqaaquam ultra Vaflhi ingre- À Drioris | lam regno privandam dicerent. diastur ad regem.) Ynjufta fententia con- Vi 0X72. Egredietur enim fermo regime, tra innocentem reginam lata, quatms &c.) Narrabitur fa&um reginz , & hoc etiemfi culpz alicujus ream faceremus, elldim 101- exemplo afürmate omnes regni mu- non tamen ea gravis adeo, ut pro- ï Flm lieris viris fuis parere recufabunt. Sa- pterea regno effet exturbanda. J Q tis apparet imbecilum fuiífe confi- 22. Vie.) Mlaritos. lr ; ligrii'hujus argumentum , & eum ita Majores.) D omiþos, Pote n E lmire a * :K-'*ä | R 53$ er te- ODCACP-UDOT g olufet, Pra ceteris virgifzilvm "Aljuero- quefitis .Effber. neptis. occulta prino- Ines po- Mardocbei Judai placens , regina loco Vaflbi fatta eft , celebrate Afferi, guptiaruim magnifico comviuio ,-ac datis muneribus. Porro Mar- etes, ul docbgus ad oflium palatii manens eunucbos. vegi infidiantes, - ,Ure prodit , quod fa&ium Mardocbei analibus | dnfcribitur. s Perfe- n unde 1. [ [Is ita geftis, poftquam regis Affueri indignatio deferbue- effet. 'rat,,recqf*datus eit Vafthi, & quae feciflet, vel quae p.aiï'a — E » (cribz 2. Dixeruntque pueri rägis, ac miniftri veterini . ejus : Quserantur | regen regi puella virgines, ac fpeciofze, : 3. Et mittantur, qui confiderent per univerfas provincias 'mm tue puellas fpeciofas, & virgines: & adducant eas ad civitatem l&jOïUm ) Sufan, & tradant eas in domum foeminarum füb manu Egei eunuchi, qui eft przepofitus, & cuftos mulierum regiarum : & accipiant mundum muliebrem , & caetera ad ufus necelfaria. ique fX 4. Et quaecumque inter omnes oculis regis placuerit, ipfa& regnet pro Vaithi. Placuit ferm 1 füi, Pt o regi: & ita, ut fuggefferant, juffit fieri. 5. Erat vir Judaeus in Sufan i:ivi,tate,vocabulo—Märdochæus, T &hoc filius Jair, filii Semei, filii Cis, de ftirpe Jemini, * 6* Qui translatus fuerat de Jerufalem eo tempore, qu.ö ]e- 4Reg. choniam re gem Juda Nabuchodonofor rex Babylonis tranftu- 24.1$» lerat, J. Qui l1nfra GE 4 1. R Ecordatus VV;y?þi.) Iïlius etiäm in Regum hiftoria. Fieri etiam po- fubiit. miferatio , levem cul- tuit, ut Mardocheus a Saulis flirpe CUT pam cum gravi pena, quam pafla / effet per Jonathan, & Miphibofeth. erat componenti , & veterem benevo- 'De /Zir])e gemini.) yum f"im' lentiam , & con(uetudinem recolenti. min eit. 'Qui idem Benja- um d ',) 3. Quaranzur reg: puella, 6c.) Qua- 6. Dni translatus futrzt.) Relativum j feVOCüm ritur A[ífuero nova uxor, ut ea indu- $u refert. Mardocheum ; ipfe enim Ga prioris aboleatur defiderium. 2 u eam translatus eft, vel in fe, vel in avo, J a p !f! (3. Mundum muiebrem. ) Ornatum aut proavo fuo, fiin captivitate ge- yjentia con muliebrem & ea omnia, qu& ad co- nitus efl. Sic 1. Efdre 2. 2. Zoro. mw, qmm lendam formam faciunt. babel, & Tofüe,. & Nehemias dicun- $« Filius jadr, fili Semei , fl Cis.) f ceremS tur reverfi in Jerufalem de captivita- 01 Y Pm' Exant hzc nomina frequentiain tribu te, quam tulerat Nabuchodonofor, qui d Benjamin, utpatet ex viris, quitem- tamen nunquam viderznt Terufalem, pore Saulis, & David vixerunt, quo- nec translati inde fuerant, fed eorum Tum nomina his fimillJa memorantur parentes, 336 LIBRI ESTHE R g. Quifuit nutritíus filide fratris fui Ediffze, q*uäe-n altero )5 nomine vocabatur Efther, & utrumque parentum amiferat: puellar pulehra nimis, & decora facie. Mortuisque patre ejus, ac cuitum " Ya duf matre, Mardocheeus fibi eam adoptavit in filiam. $. Cumque percrebuiffet regis imperium, & juxta manda- aliis o tum ilius multze pulchra virgines addücerentur Sufan , & nl Esgeo traderentur eunucho: Efther quoque inter ceeteras puel- nattm | las ei tradità eft, ut fervaretur in numero foeminarum. - detridi 9. Quise placuit ei, & invenit gratiam in confpeétu illius. n E Et praecepit eunucho, ut acceleraret mundum muliebrem , & 1tde in- traderet ei partes fuas, & feptem puellas fpeciofiffimas de do- eunuchi mo regis, & tam ipfam , quam pediffequas ejus ornaret, atque poteftat excoleret. venire j IC. Quæ no ]uit indicare ei populum, & patriam fuam: Mar- It E dochaeus enim praeceperat ei,'ut de hac re omnino reticeret: Efher 3i11. Qui deambulabat quotidie ante veftibulum domus, in n filian qua electee virgines fervabantur, curam agens falutis Efther, liebrem & ícire volens quid ei accideret. 12. Cum ftos virg ^w. Filis fratris [4i.) 1n. Hebrao di- Hebraa ngiücans mundum mulie- vade, ( brem, qui ei pro fua parte dabatur , & anbi eitur , filia patrui Mardochai, in ficut & ceteris. Greco etiam dicitur filia Aminadab Vel per partes fuas 16. D fratris patris Mardochai, cui confen- demenfum intelligit ciborum e men- tit Chaldaus. ltaque Serarius putat fa regia, quale etiam prabebatur ado- dmo,q lefcentulis illis Dan. 1. 5. " 17 h in textu Latino deeffe vocem , Paz:5, & legendum , //; fratris patris fin. Septem puellas.) Cyua li ut pediffe QUe grat - Ediffa.) Hebrea vox pwqm Hadaffab qua bonoris, & obfequii caufa adeffent. 1o. Que nolui rsudicare ei populum, & pofrt myrtinam fignificat, nam p55 £«d4s W i V mvrtus eft Hebrzis. &c.) Non-eft-hoc ita accipiendum Efiber.) kiebr. 3mpw Efber, Cu- quafi interroganti patriam fuam ape- I., 0!(0] rire noluerit, fed fienificatur eam de jus nominis varia traditur interpreta- Patet ey ( tio, vel enim eft occulza demoliens, vel fua patria nihil dixifle, ficut nec ro- dütem. ole enedicina exploratio , &5 coztepiplatto, Vel gata fuerat. Unde alii ex Hebreo 40 omnj j suedicina turturis, Vel pulchra ut iana. vertunt: Porro Efíber mon andicabat po- Bhbritiem O- Qu& placuit ei.)- Kunucho nimi- palum [munm , & nazale folum fuxsm, INom Tijmagi, rum , ut Vatablus, Cajetanus, Ekman. rogabatur autem , quia cum Sufis, ut uj i(]nes fCAi $2, & Salianus interpretantur, licet ali- videtur , eflet nata , & educata, o- gedi fordes ter Serarius ; neque enim ftztim puellz mnes eam ,Sufianam , & Perfidem / X Vtmatij ad Regis confpe&um admittebantur. exiftimabant. Pracepit! Eunucho, ) Alteri Eunucho Ut de bae ve emmino reticeref.) Ne H. p fibi fubdito. vilior haberetur, ut fervili genere na- Quàm 1477 Iu Al R. lt accelerarez. mundum muliebrem.) ta; vel ne genti fuz invidiam confla- JP ïabzmt 1 Quamprimum tribueret ornamenta ret apud Perfas , & Medos; vel di- muliebria, veíles, torques, & alia vina infpiratione, ut, divina in KHe- m if ?ij l, : itjo ] €orpori ornando idonea. bráos providentia magis appareretex Farthy TOhe. !iïmdent ei Pf"g'f fiai. ) Efï phrafis infyiratq, P C A.P.U T IL 337 : altero 14. Cum' autem veniffet tempus fingularum per ordinem ^ nifenat puellarum, ut intrarent ad regem, expletis omnibus, qua ad j0, C cultum muliebrem pertinebant, menfis duodecimus vertebatur: ita dumtaxat, ut fex menfibus oleo ungerentur myrrhino, & m&nd&.— aliis fex qduibusdam pigmentis, & aromatibus uterentur. Ían, & r3. Ingredientesque ad regem , quidquid poftulaffent ad or- 2008* natum pertinens, accipiebant, & ut eis placuerat, compofitae T. - de triclinio foeminarum ad regis cubiculum tranfibant. t illits, 14. Et quee intraverat vefpere, egrediebatur mane, atque yrem, & inde in fecundas zedes deducebantur,quae fub manu Sufagazi s de do- eunuchi erant, qui concubinis regis praefidebat: nec habebat t, atque poteftatem ad regem ultra redeu - ndi, nifi vqluiiret rex, &.—eam venire juffiffet ex romine. : m: Mar- 1$. Evoluto autem tempore per o rdinem inftabat 'ldies,- quo Efther filia Abihail fratris Mardochaei, quam fibi adoptaverat eticeret . ynus, in in filiam, deberet intrare ad regem. Quse non quafivit mu- liebrem cultum, fed quaecumque voluit Egeus Eunuchus cu- ; Efther 1. Cun ftos virginum, haec ei ad ornatum dedit. Erat enim formofa um mulie- valde, & incredibili pulchritudine, omnium oculis gratiofa, & amabilis videbatur. g dabatür pites fuas 16. Duta eft itaque ad cubiculum regis Affueri menfe de- .um [d men- cimo, qui vocatur Tebeth, feptimo anno regni ejus. ebatur 4do» 17. Et adamavit eam rex plus quam omnes mulieres, habuit- . que gratiam, & mifericordiam coram eo fuper omnes mulieres, jit pedif yoadalfnt & pofuit diadema re gnare in loco V atthi. gni in ;apite ejus, fecitque eam re IS. Et M ngu/m, B dpieadum 12. Oleo mirrbino, ) Ex mirrha , ut 14. l fecumz'ä: 4des, ) Alias edes. j fam ij Valet patet ex Gr&co, & FHebrao. IS. Nen quaffvit muliebrem cultum. ) qtur eam autem.oleum hoc àd emundationem Scilicet extraordinarium. lcut ne tó ab omhni fetore, & fudore, & ad 16. Dubla eff itaque ad ezbiculum Af- g Hebrg labritiem , & mollitiem cutis. fecrz.) Nullum in hoc Eftheris pec- ;7](2&04[74/ LA Pigmentis-) Grecus vocat a'lu.n'tyfzcc-ra, catum ; nam qua ad Regem induce- 1717 unctiones fcilicet, aut lotiones abíter- bantur, concubinz illius fiebant, id m SUHSQ u endi fordes vim habentes.. , eft, uxores inferioris notz, mifi fi elicitt, Aromatibus, ) CQua varia exant per quam ad R'egina dignitatem Rex vel- let evehere. " Peffldfm odorifera , & delicatiffima unguenta. Quod vero Efther viro 13. Jogredientefque ad Regem,) Priuf- nuberet infideli, nutu Dei fa&um ett, ;;m'ff )N quam ad. Regem ;ingrederentur, po- qui has nuptias in publicum gentis ftulabant ad corporis ornatum , qu& judze bonum conciliari voluit. j TU | d omnia illis dabantur. - Meufe décimo.) Qui noftro Decem- [o5 driclimio feminarum. ) Gynæceoj bri refpondet. d ] [2 parthenone. ü r a d7.- Mif ivordidzfz.) Favorem. u i Bibi, cum Gom. Menoch. Ton. JI. n d - 335 LI Bf,ä fb S-T H ER j 18. Et juffit convivium praeparari permagnificum cun&is principibus, & fervis fuis, pro conjun&tione, & nuptiis Efther. Et dedit requiem uniyerfis provinciis | Aiun a ,ac dona largitus eftv-jux.ta magnificenciam principalem. ts il 1I9. Cumque fecundo quarerentur virgines ab At , & con g-r'/ega!- rentur , Mardochaeus manebat ad januam regis : fifit .20. Necdum prodid erat Efther patriam , & populum .fuum, juxta mandatum ejus. Quidquid enim ille przecipiebat, obfer- of vabat Efther: & ita cunCta faciebat , ut eo tempore fol ita grat, quo eam parvulam nutriebat. ] q 21. Eo igitur tempore, quo Mardochzeus ad regis 'jan'uam Ofnes p morabatur, irati funt Bagathan, & Thares duo eunuchi regis, 7 . Qu fie feban qui janitores erant, & in primo palatii limine praefidebant: vo- [ lueruntque infurgere in regem , & occidere eum. E Tmpers& 22. Quod Mardochaum non latuit, ftatimque nuntiavit.re- - adorabat ERN ginz Efther, & illa regi, ex nomine Mardochszi, qui ad fe rem detulerat. : bant: QY 23. Quaefitum eft : &,:inventum , & appenfus eft uterque eo- ^^ 4 Cun tum in patibulo. Mandatumque eft hiftoriis, & annalibus tra- - taverunt - ditum coram reze. ti: dixe $ Quc i. Mardoch CAPUT ell yalde j I 9. Ded;t req;zieä univerfis provinciis. cum Hfiher colle&as virgines dicere 6. D Tributa minuendo. . Jofephus de fefto voluerit, id fa&um dicat regis intem- tempore populis ob nuptizs indicto perantia multas fibi uxo E res ; .& concu- interpretatur. binas quarentis. Bïaltru Principatem.) Principe dignam, 21. Tempoere quo Mardochaus, &$c.) äæä Cedonm I9. Cumque fecundo quarerentur vir- Non eft idem tempus, quo quare- gises.) Non fignificat. poft nuptias bantur virgines, fed aliud' pofterius, ibile eh . E£fher iterüm quzfitas virgines, fed cum fcilicet jam Efther regium con- repetere videtur , quod factum fuerat jugium , & dignitatem adepta erat. Fijeum Oripine An poft repudiatum Vafthi , ad fübtexen- drati fumt....duo eunuchi.) Sive dam hiftoriam duorum eunuchorum, propter Vafthi repudium; five pro- gUhS Opmlo qu£e contigerat, dum denuo quere- pter. E.fther, & Mardochzum promo- MORT rentur virgines ad fecundas Regis nu- traria, tos; five itudio Macedonicarum re- ptias, ficut pridem quzfite fuerant rum Amano Macedoni confentientes, L DC/?irPeA ad priores, quas cum Vafthi Rex con- conjurarunt in. Regem. ( Walecitus traxerat. lta Vatablus, Sa, Sanch. 22. Mardeebeum non latu;t.) Ind * Qp fs. Salianus, & non difplicetSerario. Bis cium ei faciente Barnabazo fervo al- | 1 u Jf;;,','m ergo quafite funt virgines, primo terius eunuchorum , ut ait Jofephus. 3[ Vümemdag cum nuptizs contraxit cum . Vaflhi: e083. Vopenfas . i ]Oïchim fece&ndo cum duxit. Efftherem. Si in crucem. m patiäul:.) Aus .ulþer Iä]'mum quis vero etiam poít matrimonium | j d Bäö'-'?ne Caïqucgc.)gege vï)leqte,'& jubente. E Nm flfä :| E lï! *t U * 339 cun&i's ; FEfther CAPU' ul lt juxta Zhnan a rege jitþllïldllf&l.fj indignatur, quod folus Afardbchæzzs Ju- daus ipfum non adoret : quapropter- omnium S'udeorum interitum ab zjjuero. impetrat , mittitque ad univeras provincias litteras Ygtege regis annulo fignatas , ut tertiodecimo die menfis duodeciimi m fium : univer i ubique J'udei occidantur. 3. T30ft heec rex Affuerus exaltavit Aman filium Amadathi , lita etal qui erat de ftirpe Agag: & pofuit fOlium ejus fuper * ; janoam » omne s principes, quos habebat. À chi regs . Cun&tique fervi regis, qui in foribus palatii verfabantur, - flé&ebant genua, & adorabant Aman: fic enim praeceperat eis ant: o« [ Imperator. Solus - adorabat eum. (Ma;*do(chæus non fle&ebat genu, neque ) tiovit re- | 3. Cui dixerunt pueri regis, qui a d fores palatii präeüde'- qu adie ' bant: Cur praeter caeteros non obfervas mandatum regis ? - 4. Cumque hoc crebrius dicerent, & ille nollet audire, nun- enque 0 |[bus t - tiaverunt Aman; fcire cupientes, utrum perfeveraret infenten- tia: dixerat enim eis, fe effe Judaeum. $. Quod cum audiffet Aman, & experimento probatfet, quod Mardochzus non flecteret fibi genu ; nec fe adoraret , iratus CAPUT eit valde, / m Mardochæüfh mittere manus 6. Et pro nihilo dux?t in unu fuas: jnes dicere Ug vepis Infert" Xaltzvit Aman.) Quem alii Per- ezm.) Perfarum Reges divino hono- $4 & a EE fam , alii Amalecitam , ali re coli volebant a fubditis: huic fup- parem cultum volebat Àman, quem chatihy d) Macedonem faciunt. Admodum pro- yo quite babile eft eum patre, ac gente fuiffe merito negabat Mardoclieus. Macedonem , matre Períam; loco 4. Dixerat enim eis fe e[fe 7ud;mm.') i poüeïïus ! Agagaum , fiveBugaum, & antiqua Ideoque religione impediri , ne divi- no illo honore Amanum afficeret , rie origine Amalecitam , atque ita in fin- quct ; 3v . gulis opinionibus aliquid erit proba- forte putaret ex füperbia, aut faftu jye pto» bile, nec ulla erit alteri plane con- ilum abnuere. .Eídras; Nehemias, traria. - & alii, qui apud Reges Perfarum gra- tia floruerant , privilegio fortaffe ob- gicamum P x De firpe Agag. j Notiffimüs eft hic .Amalecitarum Rex ex lib 1. Reg. tinuerunt, ne ad illud adorationis ge- om*enrientes; cap. 1$- nus tenerentur, ut putat Serarius.. Id Pofzáit folium ejus , 6c. ) Quomodo autem non fuit difficile ab Regibus jniil-) !ndäa impetrare, poftquam magnam de ve- yo lo ** Evilmerodach Rex Babylonis exal- ro Deo in eorum animis tans Joachinum, peofwzt z&remsms ejus : opinionem ] 0 ePhUS. Abé fuper tbronum, Regum y. qui eranz eum . eo ingeneraverunt. :fiäuzj' a2 Babylone 4. Regum a53. 28. 6. Pro nibile P mayit, z(z'uxit.) Par;m:;- exi&äq a. Nozn J?eä?cbgt gcuu. neque Adorabat - Ea T 340 LIBRIEST i A. i M :.f:.;:« Gf d lï fuas: äudiveraf;enim, quod effet gentis Judzeze, magisque vo- n.i luit omnem. decima nationem: Judeeorum, qui erant .i'n fegwn;o Afueri , perdere ad otnt 7. Menfe primo ( cujus Vocabulum eft 'N/i[an)anno duode- que f& cimo regni Affueri, miffa eft fors in urnam, quae Hebraice di- varietat citur Phur, coram Aman, quo die, & quo menfe gens Judzeo- t ipfi rum deberet interfici: & exivit men-üs duodecimus, qui voca- i^. ] tur Adar. Ut occi $. Dixitque Aman regi Affuero : Eft populus per omnes «l fene provincias regni tui difperfus, & a fe mutuo feparatus, novis tenfis. utens legibus, & ceeremoniis,infuper & regis fcita contemnens. Et optime notti - fell ; quod non expediat regno tuo, ut infolefcat 14 3 per licentiam. * fcireat, 9. Si tibi placet, decerne, ut pereat, & decem millia talen- 1s. F torum appendam arcariis gazze tuze. plere. 1o. Tulit ergo rex annulum, quo utebatur, de manu füa , celebrar & dedit eum Aman filio Amadathi, de prog.enie Agag, hofti [ flentibu Judaeorum, ir. Dixitque ad eum: Argentum, c 'o juod tu polliceris, tuüm E Lufy ; fii De popl'läo age, quod tibi placet I2. VO- fferitum 7 Aden/ä prime.) Crui fefe Martio aut religiones in remp. inciucere pe- üfrii. noftro refpondet. riculofum. ltaque hoc titulo Aman Qua Hebrasce dicitur Pbur.) Notant Hebraós vócat in invidiam. plerique Pur, five Phur non effe vo- Regis. festa centezmaens. ) Ut Mar- cem Hebraicam, fed Perficam ; eam ta- dochaus pr&ceptam adorationem. YU men Pagninus Hebrgeam putat a ra- M | Per icenzzam.) Ex qua turba exci- dice 315 pz7; qua fignificat confrin- tentur, & regno medig « gere; & conterere , unde & fignificat creetur periculum. j pu.b'licæque paci animi (yi torcular, in quo uve, vel olive com- 9. Decem. millia. talegtorum. ) Ar- Et] primuntur , & confringuntur , & fim- genti, ut eft in Hebreo, Chaldzo, &t [icit pliciter vas, in quod fortes conjiciun- & QGraeco textu. "alentum -unum tur, & per metonymiam fortem 1p ficlorum tria millia continebat. Si- 3 Inc fam. clus unus. quatuor Hifpanicis repali- C'üdele ] Qui wocarur dar.) Et Februario bus equivalebat. Pecunie füummam RU US noltro fere refpondet. hanc offert Ámanus, rie forte caufa- 8. Per ommes provincias regni tuj retür Rex judaorum clade tributa re- B70 hr dilperfüus. ) giaimminui, itaque decem millia ta- cere poffit. Utcfi malus fit ; ubiqueno- lenta offert , quibus danminum &rarii 4 fe muruo jäþmwms. d) Ut facile op- compenfetur. g Cf!rþh primi poffif. .. dreariis gaza. ) 'Thefaurariis. E Nowvis utens £egibus,) In. Perfide fci- lO. Taoür ergo Rex aznuum , &. c) Ad 0,2961 licet ; alioqui-enim leges Hebraeorum literas, deereta contra Judaos obfi- Qu ref €erant perantiqua. gnanda R'egis ipfius nomine. | fepu l ga Noyas leges ; dle h ] n ii C A P.U T IH & IV. TE Sque vo- ( 35 Vocatique funt fcribze regis menfe primo Nif£n, tertia- : perdere decima die ejusdem menfis, & fcriptum eft, ut juflerat Aman, ) duode«* ad omnes fatrapas regis, & Judices provinciarum, diverfarum- que gentium, ut qu&eque gens legere poterat, & audire pro yraice di- varietate linguarum, ex nomin aj e regis Affueri, & litterae iïgna-f 5 fudeo- tze ipfius annulo.- qui Yoct- s ad univerfas provihci*;s, 1. Miffz funt per curfores regi vt occiderent atque delerent omnes Judseos, a puero usque p omno ad fenem, parvulos, & mulieres uno die, hoc eft,tertiodecimo ' 15, 10715 itemnens, rent. menfis duodecïmi, qui vocatur Adar, & bona eorum diripe- infolefcat I4. Summa autem epiftolarum hac fuit,ut omnes provincise fcirent, & pararent fe ad preedictam diem.- llia talet* 1. Feftinabant curfores, qui miffi erant regis imperium ex- plere. - Statimque in Sufan pependit edi&tum, rege, & Aman uny fut, celebrante convivium, & N cun&is ]'udæi;, qui in urbe erant; 38 hoft äenþibus. x CAPüTïm ris, tuum Lu&us Mardochei , ac reliquorum . Studeorum: ob. paratum ipfis r Vo- interitum. — .Eflber autem ut ju[Ju Mardocbai S'udaorum neci oc- -,.--—- currat , €? non vocata ad regem ingrediatur, jubet. cum jejunio inducere pe itulo Àmaon pro fe triduo orari , idem ipfa faciente. Uz cum audiffet Mardochaeus, fcidit veftimenta fua, & Y Ut M ationem. indutus eft facco, fpargens cinerem capiti: & in platea mediæ | [ufbæ CXCi:, civitatis voce magna clamabat, oftendens amaritudinem animi ful , licæqüe pa qifi.) M 5. Et hoc ejul atu usque ad fores þalatij gradi'-äns. Non enim erat licitum indutum facco aulam regis intrare. ,. Unldg0 locis, ad quae ntu Junquï 4. In omnibus quoque provinciis, oppidis, ac jinebat. S;- cruüdele regis dógma pervenerat, planttus ingens erat apud l- nias T? * Judaeos , jejunium , ululatus, & fletus, facco & cinere multis$ « fümm Pro ftrato utentibus. / jetributa T Uu5 » 4', Ine: " eillia &t* 13. Cwrfóres.) Vide infra cap. $. iï. Celebrante comvivium. ) In Gre- nnum æmll co 'eft wwrmoforro -compotabant , num. lol comeffabantur. il occideremt . : aünes j4daos. ) urgfïis'. d Qui fe fuga eripere hoftibus undique I.V' Ocemagz a clamabat.)Apud LXX. u " fepti facile non poterant. Credibile Leoitur eum clamaffe: T'ollitue ui40s Yine tamen aliquos elapfos fibi confuluiffe, gens, quz nihil injuile egitp R 34 L.] L LIBRI ESTHER . | 4- Ingrefï'æ autem funt puellae Efther, & eunuchi, nuntia- veruntque ei. Quod audiens confternata eft, & veftem mifit, 16 reris, ut ablato facco indueret eam : quam accipere noluit. $. Accitoque Athach eunucho, quem rex miniftrum ei de- diebus derat, praecepit ei, ut iret ad Mardochæüm, & diíceret ab eo, jejuna Cur hoc faceret. non vo' 6. Egreffusque Athach, ivit ad Mardochseum frtantem in ". 1 platea civitatis, ante oftium palatii : precep 7. Qui indicavit ei omnia, quae acciderant, quomodo Aman promififfet , ut in thefauros regis pro ïudæorum nece mferret Bfller argentum. COIIaruii 8. Exemplar quoque ednfh, quod pendebat in Sufan, dcdzt ei, ut reginze oftenderet, & moneret eam, ut intraret ad re- 277 Gem & deprecaretur eum pro populo fuo. : 9. Regreiïus Athach, nuntlawt Efther omnia, quae Maïdo— chæus dixerat; o. Qu refpondit ei, & juffit, ut diceret 1Xlardochæo : Dïe I I. Onines fervi regis, & bun&æ, quae fub ditione ejus funt, tra bsfi] noruünt provincie , quod five vir, five mulier, non VocatusQ interius atrium regis intraverit, absque ulla cun&atlone flatim fiftorio ! interficiatur: nifi forte rex auream virzam ad eum tetenderit ^. Cu pro figno clemen:ise, atque ita poffit vivere. Ego igitur quo €jus, & Tanü, ( modo ad regem intrare potero, quee triginta Jam diebus non fum vocata ad eum ? $ D pe 12. Quod cum audiffet Mardochseus, t 13. Rurfum mandavit Efther, dicens : Ne putes, quod ani- &N mam tuam tantum liberes, quiain domo regis es prae cunt&tis te hod Judaeis. .I4. Si enim nunc filuerlsïper aliam occafionem hberabun« L —— tur fudaei: & tu, & domus patris tui, peribitis. Et quis novit, N utrum idcirco ad regnum Venerls,utln tali tempore parareris? HEbTæO f!yo, 1d eü 15. R ur- 4. Nunzciavernutque ei.j Ex quo loqui: forte i inquam; nam mulieres dbeTm /l/; ; tamen non infertur puellas, aut eu- regie magna cura cuftodiebantur. h nuchos ejus cubicularios fcivifle ge- & C nus B]US 3 nunciaverunt enim tanquam 7. Qui indicavit ei omuia, qua. de- d d rem novam, mirabilem, luctuofam, ciderauz.) Wideliffimum oportet fuiffe P[f[q hunceunuchum , cui Mardochaus Re- o dtim J nihil. cogitantes : an ipfam regmam ginz gentem- Ggm&cat, quam ne Rex n att! ngeret. Alà ?en V(jfem suüfft, st ablata faeeo s &fc. ) quidem adhuc didicerat. ? uf ; tem Tre tü Ut fcilicet. palatium honefto habitu YT. 4nream Virgatn. ) Sceptrum au- adire poffet , & fortecum R egina col- reum; 34'7 4f T a j CAPR-ÜTIV&V.- 348 Is. Rjurfiïmque Efthef hzec Mardochzeo verba manäa*&itf em qufit 16. Vade, & congrega omnes Judaeos, quos in Sufan repe- reris, & ora:e pro me. Non comedatis, & non bibatis tribus '1m el de- diebus, & tribus no&ibus: & ego cum ancillis meis fimiliter ret ab eo, jejunabo, & tunc ingrediar ad regem; contra legem faciens,-^ non vocata , tradensque me morti, & periculo. sntem m 1T. lvit itaque Mard ; ochaeus , & fecit- omnia, quee ei Eüheg preeceperat, CAPUIT. V. do Aman t inferret Eflber ad regem ingre[]a poflulat , ut cum zfman ad /z'mhz veniat comoivium : in quo ab exbilarato rege de fua petitione interrogata, an, dedit utrumque ad fequentis diei comotoium imvitat : iuterea . 3 rurjum r ad fe ZAnan indignatus f[e a Mardocbeo non bouorari, - erucem illà parat. - a Mardo— e autem tertio induta eft Efther regalibus Veüimentis,; chao: 1. 'Dï & ftetit in atrio domus regise, quod erat interius, con- «ejus fünt, tra bafilicam regis : at ille fedebat fuper folium fuumþin con- 1 YOCALUS, " fiftorio palatii contra oft'um domus : iïanterh, placul:t oculis one fiazim 2. Cumque vidiffet Efther reginam tetenderit ejus, & extendit contra eam virgam auream , quam tenebat teitur quo manu. Qu:e accedens, ofculata eft (ümmitatem virgae ejus. jebus 101 4. Dixitque ad eam rex : Quid vis Efther regina? quze eft petitio tua? etiam f1 dim idiani partem regni petieris, dabitur tibi. qui i 4. At illa refpondit : Si regi placet, obfecro, ut veniäs ad . avi. ye cuns me hodie, & Aman tecgmï;" ad convivium quod par m 2 '15' ^ Statimïï liberabute 16. Traden !aue megporti ,4 ö'/)eric;zla.) 3. Etiamfi. dimidiam partem regni.) yis ovl In Hebrzo eft, x Wmnæ'a perzbo. Pe- icin magnificentie, & liberahtatis vilo, id eft, etzamft perire. oportear , ut argumentum loqui folitos reges con- ! Pal arerts 4 is Matt. habent LiXX. firmari poteft exemplo Hero Afffitam,) Palatium.- Cap. 14- 7 m 'n-mh.aæ I.B In confiflorio palatii;) ebr, 4. Venias e J ad comvivizm.) INo- üebamul' , & Chald. & L XX. ze domo regid. luit ftatim Efther aperire petitionem yi4, V a. P/z:cw'f.) Efther. fed non pri- fuam , fed eum fibi magis demereri ;ui?g mo Itatim ingreflu, ut.patet ex cap. convivio,in quo etiam fa&us hila- epote 135- 9. offenfus, quod acceffiffet invo- giodh gis N rior , facilius poflulata conccderet. Bet cata, quafi ipfe cum fuo edico com- Accedit, quod nunc multi aderant, quim i temneretur. quos abeíTe optabat,. & aberat Aman, -Firgam auream.) In clementia fi- quem 'mgxäme adéfíe oportebat. - | SC?PHW " gnum, ut dicitur cap. 4. num. 11. 3 LIBRÍI ESTHER 2 44 $. Statimque rex: Vocate, inquit, cito Aman, ut Eftlier- obediat vo'untati. Venerunt ita que rex, & T&man ad convig vium , quod eis regina paraverat. : Áux it 6. Dixitque ei rex, pofiquam vinum biberat abundanter: ! adwq Quid petis, ut detur tibi? & pro C jua re poftulas? etiam fi di- midiam partem regni mel petieris, impetrabis. L 7. Cui refpondit Efther : Petitio mea, & preces funt iftzc. W g. Si inveni in confpectu regis gratiam , & fi regi placet,ut det mihi quod poftulo; & meam impleat petitionem, veniat prafent 4. V rex,& Aman ad convivium quod paravi eis, & cras aperiam regi voluntatem meam. tuntiafí 9. Egreffus eft itaque il lo die Aman laetus, & alacer. Cum- 0m, re que vidiffet Mardochaeum fedentem ante fores palatii, & non )Qu íolum non affurrexiffe fib1, fed nec motum « praet feffionis fusae , indignatus eft valde: . quidem de lqca ^ lIüs. aC. 1o. Et diífimulata ira, reverfus in demum fuam, convocavit 4 t ad fe amicos fuos, & Zares uxorem fuam : : TterTus ^ 11. Et expofuit illis magnitudinem divitiarum fuarum, fi Iio;- : juben rumque turbam, & quanta eum gloria fuper omnes principes, patatum, & íervos fuos rex elevaffet. f. ie 12. Et poíft haec ait: Regina quoque Efther nullum : alium Teredia vocavit ad convivium cum rege, praete rme: apud quam etiam 6. Cur É cras cum rege pranfurus fum. quem r& . 13. Et cum haec omnia habeam, nihil me'habere puto, quam- Àmip, ( diu videro Mardochzeum Judaeum fedentem ante fores reg?as. DTfe 14. Refponderuntque ei Zares , uxor ejus, & ceeteri amici: T Refï Tube parari excelfam trabem, habentem altitudinis quinqua- $ Del einta cubitos, & dic mane regi, ut appendatur fuper eam Mar- J Placuit efdhr dochaus, & fic ibis cum rege leetus àd convivium. 9. Et Qus €i 'conüiium ; &juffit excel»fam parari crucem. T Dotabituy CAPUT |(6. Pofiquam vvinum biberat aäuhddïä- &Vnon donec 'vider& )zan dorantæm.m& £ér. ) Sic interpretatus eft D. Hiero- 14.7z/frt excelfam parari erucem.) Ut l *Vm?lm nymus Hebrzam phrafim. — I» cozv;- » facilius undique videri poffet ad ma« uhn "7j;0 viz£.' iorem ejus ignominiam, & terrorem 9. Paravi eis.) ld eft parabo ; fa- caterorum. Erat autem crux infa- Qu trbeny mior, quo altior. Itaque Chrifti Do- Wt a Reg, loco futuri. pe enim Hebrai prateritum ufurpant » Nibi) mini crucem reliquorum patibulis QUO 13. Sedemrzem ante fo res re 2454 Non fuiffe celfiorem non inanis efl. tradi- merg audet fateri plane morbum fuum ; dicit tio. Vide Gretferum de Cryce lib 1, Cap* 7: £tigne ió enim tantum, quapsdia videro [edm:c»,m; Mij s'ümo - af-*æ æ*:æ g N 345 ut Efther. CAPUT VL àd cornyi- Rex in le&is fibi ttotfe annalibus Mardocbei ]ïzlelitäfem /n 'deteä?z's indanteri jam f di- adver[us regem eunucborum infidis reperiens , jubet ipfum, ut Jecundum a rege , per 4man bonorari. un l f [ I.NTO&em illam duxit rex infomnem, juffitque fibi afferri lacet. u hiftorias, & annales pr . ; Venia | prafente legerentur, iorum temporum. Quse cum illo . d T petia 2. Ventum eft ad illum locum, ubi f&riptum erat, quomodo nuntiaffet Mardochzeus infidias Bagathan , & Thares eun ucho- er, Cur- rum, regem Affuerum jugulare cupientium. ji, & 00 3. Quod cum audiffet rex, ait: Quid pro hac fide hohoris, n de loco ac preemit Mardochseus confecutus eft? Dixerunt ei fervi il- lius, ac minifiri: Nihil omnino mercedis accepit. 4. Statimque rex : Quis eft, inquit, in atrio? Aman quippe :onvocaviþ interius atrium domus regiae intraverat, ut fuggereret regi, rom, filo» & juberet Mardochaeum a » paratum. fhgi pat/ibülo, quod ei fuerat pree- principes $. Refponderunt pueri : Ama 4 n ftat -Ai-n alt*rio. Dixitque rex: Ingrediatur. lum 2lutt 6. Cumque e ffet ingreffus, ait illi * Quid debet fieri viro, yam t quem rex honorare defiderat ? Cogitans autem in corde fuo jto, quam Aman, & reputans, quod nullum alium rex, nifi fe vellet ho- n norare, res 165 ! 3?» ieri amic 4. Refpondit: Homo, quem rex honorare cupit, 5 $. Debet indui veftibus regiis, & imponi fuper equum, qui ; quinqu m M de fella regis eft, & accipere regium diadema fuper caput fuum, . 9. Et primus de regiis principibus, actyrannis teneat equum , Placil €jus , & per plateam civitatis incedens clamet, & dicat: Sic ho- (APUT norabitur, quemcumque voluerit rex honorare. M . 1o. Dixit- [ Wf";mffm Nj erietth J "i Jomnem. ) Divinitus ab Affuero exhibitione, 7. Honoraré eupit.)) viiximii honoris fíomnum ablatum affirmantLX X. offet 2 qui habent, Doemznus autem amewit fo- & mrcïcffi j mnum a Rege zocte z Ia. B. duj de fella r «f.) Cui ni- eux n 3. Nibil ommiuo mtrcedis accepit.)) mirum rex infidere folet. JChn ( U0 9. Tyrannis. ) Principibus, proceri—-v Quod meritigratiam 2quet ; nam alio- qui honorem aliquem ; & munera prq bus , fatrapis, TL delatione acceperat. od Bi&l- £ A Como MüzOb'b. Tbmo III- Xx n 9 34 QLXKBRI ESTHER 1o. Dixitque ei rex: Feftina, & l"umptä. ftola, & equö ; fae i iealu vis fie ut locutus es, Mardoch&o Judao,qui fedet ante fores palatii: Cave, ne quidquam de his, qus locutus es, prezetermittas. trabis, ip Tulit itaque Aman ftolam, & equum, indutumque Mar- 3À dochaeum in platea civitatis, & impofitum equo preecedebat, : 0 fel, atque clamabat : Hoc honore condignus eft n r voluerit honorare. ; quemcungle Tex LT 12. Reverfusque eft Mard 6chæus ad januam palati;i,& Amaäx fhür, J feftinavit ire in domum fuam , lugens,. & operto capite : mulosv 13. Narravitque Zares uxori fuce, & amicis, omnia, quae DUnc at pem, eveniffent fibi. QCui refponderunt fapientes, quos habebat in confilio, & uxor ejus: Si de femine Judoeorum eft Mardochzeus, m ante quem cadere coepifli, non poteris ei refiftere, fed cades potentic in confpe&tu ejus. 6.Dy I4. Adhuc illis loquentibus venerunt eunuchi regis, & cito elt Àm: eum ad convivium, q &t regir runt. vuod Tregina —paravervat : Perggre com pulee . ^. Re ortum GAOUTCVL quret Ef Eflber n comoiroio regem pro fua, €&? populi fui ita precatur, &? Datatum 4dman S'udaeorum adverjarium acculat , quem rex in cruce ab ,* Qu illo parata-.Mardocbao Ju[bendi jubet. Itrafiet travit itaque rex, & Aman, ut biberent cum regina. Tuife, j 1. IN vino jrimere. 2. Dixitque ei pox 'etiam ,fevcunda die? poftquam inca- Of regig' d&os narrantes divinitus patrata þro- 9. D. I2. Reverfüfgue .e/zlb ad januam 24!4- £, ) .Ad priftinum fcilicet officium, digia in ZEgypto, &c. ad populi If- & ut videtur , ad priftinum etiam fac- raelitici tutelam. Peculiarem etiam J DO?M ci veftitum , dum videret, quo exitu inftin&um divinum ruine imminen- [ fabula ccepta clauderetur. Cum in- tis prenuneium agnofcere nihil vetat. n 4 Redy, terea Judai peracto jejunio ma gng GVX- Nifi malis exiftimare, fapientes hofce i g u pedatione penderent. magos fuiffe, quiconfulto Dzmone ) Operto capite. ) Quod ferre honpof- refponderint. MISM fet oculos intuentium fe, quafi expro- l14. Pergere compulerun:.) Modus les , brantes obfe Qu [ Dole quium a-b' eo exhibitum hic loquendi fignificat horam jam fuif- Ut Cefel lu inimico fuo. : Ífe tardiorem , & optaffe Amanum, f 13. Narravitque Zares, (9c.) Uti- fi fieri pofTet , abftinere convivio- que fciebant, qua palam gefta erant Víper | 1l T icet & tota urbe celebrabantur , fed éffun- I. T biberemt cum. Regiza. ) LXX., P &ere animum fuum voluit ad mero- ^ eudyuara vocant enim. Gra- C(]m] gis levamentum. ci fympofia, que Latimi convivia,. GUS 1 S; de [lemine Tudaorum, &c.) u- Hebrei etiam a bibendo, 7183 D vf hes Ue '-ïh à Ta mlfem ürq dierant fortaffe frequenter Perfz. Ju- eenvivium appellaverunt. Ui C' A P/ U T VIiI 347 quo, fc i uid iþcaluerat: Quse eft petitio tua, Efther, ut detur tibi? & q 6s palatii: vis fieti? etiam nittas. trabis. fi dimidiam partem regni.mei petieris, impe- que Mar. 3. Ad quem illa refpondit : Si inveni gratiafr;in—ocü]is tuis, ocedebat, 0 rex , & fi tibi placet, dona mihi animam igeam, pro qua ro- g0, & populum meum , pro quo obfecro. " r.mgue 94 4. Traditi enim fumus ego, & populus meus, ut contera- & Aman mur,jugulemur, & pereamus. Atque utinam in fervos, & fa- Jte : mulos venderemur: effet tolerabile malum, & gemens tacerem: ia que nunc autem hoftis nofter eft , cujus crudelitas redundat in re- em. mabebat n TdOChæUS) s. Refpondensque rex Affuerus ait : Quis eft ifte, & cujus fed cades potentiae , ut haec audeat facere ? 6. Dixitque Efther: Hoftis, & inimicus nofter peífimus ifte eft Aman. ris & cito Quod ille audiens ac reginze ferre non fuftinens. , illico obftupuit, vultum regis, : compuie- . ^. Rex autem iratus furrexit, & de loco convivii intravit in hortum arboribus confitum. Aman quoque furrexit, ut ro- garet E.fther reginam pro anima fua, intellexit enim a rege fibi rattiu. ,k g paratum malum. (rurt al . $. Qui cum reverfus effet de horto nemoribus confito, & intraflét convivii locum, reperit Aman fuper le&ulum cor- ruife; in quo jacebat Either, & ait: Etiam reginam vult op- rein. primere, me prafente, in domo mea. Necdum verbum de vino :quam , ore regis exierat, & ftatim operuerunt faciem ejus. ] 2* ? Dixitque Harbona:,» unu s de eunuchis, qui ftabant in mi- j patmta Pw' me du nifterio aj popil ^ 3« Dona mibi animam meam , g licet re ii;lfolebänt ehim Perfæ, ut Vitam mihi, & populo meo indulge. poit Aben Efrainquit Vatablus, ope- igg immine- 4 Redundat in Regem. ) Maximum ;e niil &* rire faciem. ejus, in quem Réx ira- jentes 01* enim ei fübditorum numerum eripie- tus effet, ne pofthac videretur ab eo, fin Dæmone bat ; & ipfius conjugem tradebat morti. & magis fuccenferet; vel quod indi- aito. 7. Rex autem iratus ferzexiz , 6c. ) gnus effet, qui ultra Regem afpice- Quafi nolens uitra hominem intueri 2 ret. ] Modis & ominofum Gretferus de Cruce lib. z. cap. ii m ff ut fceleftum caput , 21. hoc refert ad morem , quo cruci- fpecaculum. figendi caput obnubi, faciefque vela- Te Amanum ! 8« Super letulum corruiffe. ) Cubabat ri folebat , faltem apud Romanos, conti 1119 ille in accubitorio Reginz ledo, five apud quos ferale illud carmen li&ori '541724 ) genua compledendo , ut inquit D. Occinebatur , eapue eózm D 2777 ; z'zzjcï licá nl G Athanafius in Synopfi, five quacum- arbori qu/þendita. que alia ratione"poflet Reginam ad 9. Qui locutus eff pro Rege.) Quide- t com i i b mifericordiam flectere. pi'^ texit infidias eunuchorum, & 4! Operserunt ji/zc'ie)n ejus. ) Famuli fci- ge bene meritus elt. de Re.-, jn 345 ETIBRIESTHER "d nifterio regis : En lignum, quod paraverat Mardochoeo , qui Jude? , Ceptra locutus eff pro rege, ftat in, domo Aman, habens altitudinis quinquaginta cubitos. Cui dixit rex: Appendite eum in eo. &Q t p 1o0. Sufpeníus eft itaque Aman in patibulo, quod paraverat , Mardochao : & regis ira quievit. - u frdego CAPUT VIIL.. Cruci, i $.X Ejiber, exaltato Mardocbeo vveteres Aman litteras novis irritans, ügnantf S'udais fecuritatem impetrat, €? ut fe de [uis inimicis ulcifcan- tpifloly iur; unde maxima ubique letitia exoritur. firtatz 9. À é illo dedit rex Affuerus Efther reginae domum Aman x.DI adverfarii Judeeorum, & Mardocheeus ingreffus eft ante tertii m lits, fe faciem regis. Confeffa eft enim ei Eíther, quod eiTet"pat,ruq:sr fuus. (ceos, tU v .2. Tulitque rex annulum, quem ab Aman recipi jufferat, & tradidit Mardochaeo. Efther »gutem conftituit Mardochaeum prafqe 3 juxta ] fuper domum fuam. LI 3. Nec his contenta, proci —dit ad pedes regis, üevitqüe, & L Qüdir locuta ad eum oravit, ut malitiam Aman Agagitee, & machi- Io« IF nationes ejus peffimas ; tulo jp[ beret irritas fieri. quas gxcogitaverat contra Judacos, ju- ülnes 4. Atille ex more fceptrum aureum protendit manu , "quo JMeeven fignum clementiae mon&rabatur; illaque confurgens ftetit antg 7* Bfila eum, ltur ) $. Eta it:- Si placet regi, & fi inveni gratiam in oculis ejus, T'eoimm f & deprecatio mea non ei videtur effe contraria, obfecro, ut COI]»Vertit & hoflis novis epiftolis, veteres Aman litte./j;æ, infidiatoris , &W 4 4l Judaeo- hr ) Q 9tj TA add "Appendite eum im eo.) Clavis in cru- Qi Tradidit Mardochao. ) Translata fü ce configite. LXX. caveeS5ro, cru- etiam in eum dignitate, & munere, Rs " p cifigatur, fic cap. 3. feq. num. 7. di- quo Áman funüaus erat. citur: lpfum ju/E affici cruct. Super dowum fiagm.) Qd d moderatorem domus. Eræfe&tæm 4 Wl jüt fC] i. Qrum .man. ) Quafi fifco re- "ofiffim ^ gio addidam ob domini cri- &. Effe contraría.) Regi fcilicet, ejuf- ä dl m tnen. Nomine autem domus bona que voluntati. ejus omnia comprehenduntur.: Veteres ddmam luttra.) Aman pdA QUinto ; Ieereffzss eff ante faciem Regzs.) Quod tius vocat quam regis ad minuendam !4 fignificat fa&um effe Regis intimum invidiam, & quia függerente Amane ümref Donc cubicularium , & ad ejus familiaritaf conferipte fuerant, tandemque quia tem admiffum. regia Perfarum edi&a revocari nen hon hteræ, r en T poterant, fupra cap. 1. 19« — V hQu Pa(ruus pas.) Vide di&a fppra cap.2.7. p ! CT "h. Qt ufq CAPUT Vl : 348 0. qi : Judacorum, quibus eos in cun&tis regis provinciis perire prze- lütudinis . Ceperat, corrigantur. D T M €0. 6. Quo mo do enim potero fuftinere necem, & interfe&iq- tem populi mei? : pataverat | 7. Refponditque rex Affuerus Efther reginze, & Mardochaeo Judao: Domum Amman conceffi Efther, & i pfum juífi a n Cruci, quia aufus eft manum mittere in Judaeos. s irfitt, - g. Scribite ergo Judseis, ficut vobis placet, regis nomine, fignantes litteras annulo nieo. Haec enim confuetudo erat, ut lcilt- epiftolis, quae ex regis nomine mittebantur, & illius annulo fignatze erant, nemo auderet contradicere. 9. Accitisque fcribis, & librariis regis (erat autem tempus um Amat j eft ante tertii menfis, qui appellatur Siban) vigefima, & tertia die il- lius, fcriptae funt epiftolae, ut Mardochaeus voluerat, ad Ju- &t pirus deeos, & ad principes, procuratoresque , & judices, qui cen- tum viginti féptem provinciis ab India usque ad Zthiopiam jofferst & dochaeum prefidebant; provinciae, atque provinciae, populo, & populo, juxta linguas , & litteras fuas, & Judaeis, prout legere potfarant, audire. :vitqüea t 10. Ipfzeque epiftolee, qusae regis nomine mittebantur, an- & machi« * nulo ipfius obfignatee funt, & miflze per veredarios: qui per 00295 ]V omnes provin veteres lhtteras novis nuntiis cias di,fcurrf-:ntes & preevenirent, AUW 11. Quibus fa. quo sfteüt atie 7. Efiber Regima, & Mzzrda-cä;zo.) Provintis, atque Provincia.) Singue Additur Mardochaus, quia intelli;e- lis fcilicet provinciis. D bat R ex petitionem a Mardochao per Linguas, $ lteras.) E.di&aenim ea oculis j reginam fieri, ideo etiam ad eum Rex convertit orationem. lingua fcribebantur, qua utebatur po- obíecto» : pulus, ad quem deftinabantur, & hots Quia aufus efl marum mittere t2 Tu- Et Judais prost egere porerant.) $, d«o:.) Senfus videtur pendere , ideo Exemplum edici, quod lingua pro- jodar LXX. addunt ; q4o4 z24hue quaris ? qua- fidicat, paratus fum facere, quod vo- vincie - in quam mittebatur, erat ) Tinstot les. Ef autem hujufmodi fenfus: confcriptum , in LHebrezam linguam converfum comrnunicabatur judzis i'; quod difficilius erat; in gratiam veflram inibi degentibus , ut fcirent, quid re- feci, ut fcilicet virum principem, & ?ræfe&um ! t atiofiffimum ignominofa morte mul- gio dogmate contineretur. f B arem , & domum ejus everterem: 10, Per weredarios. ) Quoä Perfe Angaros vocabant. His jus erat cu- j . quanto magis, quod reli quum gü: qu p veltra caufa perficiam ? jufvis equos, aut naves , aut etiam ip- 9. Qzi appellatur $1ban.) Et Majo no- fos homines rapere ad curfum ; hinc d min g ftrorefpondet. Potuerunt citius fcribi fadum, ut ä:ycyafävsn y hgartare s erent qn9 cogere fignificet. o ua litere, &ad provincias mitti, fed opus Veteres- ltteras. Aman jndend j 0 non fuit; quia aliquot adhuc menfes fu- i juffu fcrvi*;k j r 11 Pererant ufquead diem cadi deftinatum. ptgg , & tránfmillas. 350 LIBRI :.E.SXTHER 1t. Quibus imperavit rex, ut convenirent Judaos per fin- gulas civitates, & in unum prseciperent congregari, ut ftarent pro animabus fuis: & omnes inimicos fuos, cum conjugibus, ac liberis, & univerfis domibus interfice |* ;*ent, atque delerent, b & fpolia eorum diriperent. 12. Et conftituta eft per omnes provincias üna ultionis dies, id eft, tertia decima menfis duodecimi Adar. Gih 1 Til 13. Summaque epiftolze haec fuit, ut in omnibus terris, ac populis, qui regis Affueri fubjacebant imperio, notum fieret, paraban paratos efle [|udaeos ad capiendam vindittam de hoftibus fuis.- füperio 14. Egrelfiq si- U0 ue funt veredarii celeres nuntia perferegtes, & —À edi&tum regis pependit in Sufan. Vt-exter 15. Mardochaus autem de pa latio, & de confpetctu reä;iä Nullusq ecrediens, fulgebat veftibus regiis, hyacinthinis videlicet, & ttdinis aeriis, coronam auream portans in capite, & amiétus ferico $N pallioy atque purpureo. Omnisque civitas gxultavit ; atque Ofnnisoi laetata eft. 3 xtolleb 16. Judaeis autem nova lux oriri vifa eft, gaudium, honor,. 4 Qu Vetont : & tripudium. r Apud omnes populos, urbes, atque provincias, quocum- Cundon que regis juffa veniebant, mira exultatio , epulae, atque convi- $. lt via, & feftus dies: intantum, ut plures alterius gentis, & fe&tse, OCCiden eorum religioni, & caeremoniis jungerentur. Grandis enix;?j 6, In Tem) ext cun&tos Judaici nominis terror mvafe-.rat.- La T if ) A. CAPUT 6 Rt iL Szareut pro animabus fuis.) Con- as. Norum feeret , &c. ) Fortaffe fu- 9. R. gregarentur pro negotio ad eorumin- dzorum inimici in carcerem datifunt, ) 10 €olumitatem , vitamque fpectante, & ut interim , dum Íílatuta adveniebat ut de hoflibus fuis ultionem fumerent. dies, eorum caufe cognofcerentur a !t t IJnterfeceremt , atque dekrent. ) x ]udicibus. : &2p. 1i6. num. 20. colligitur hofles s. 44erzis) Candidis , ut eftia H TCQem te Judaorum, non fine formajudicii in- brzo & Chaldzo. terfe&tos fuiffe. Potuit autem jure 1^. Mira exHltalio Íflatui in eos hujufmodi pena, quia ftum fcilicet. ; 86c.) Hebr?co. innocenti mortem machinatum eífe DEcem L Eorum re/i. giani ss fingerentur, ) eapitale eft T. eríz Cognita ex Hebreis Mofaice legis. Cum f $e 12: i2 decima menfrs: duodecimi 4dar.) lMla eadem dies, quz ad ma- fan&itate,& ex geítis circaEfther, Mar- 1400 lcöïdLm | &andos Judeos ab Aman fuerat con- dochzum, & Aman divina erga fuos ) deæ; fituta. Vide füpra cap. 3. num. 7. & pmvidentia. i tïllba e &wnllos. ) Kebreorum inimicos. €ap- 9. erq, num. 1, * *-K-W x * :;i. 55€ s per f CAPUT IX. Ut flarent Jnjugibus, J'udai pajfim boffes fuos trucidant, & fulbenfis decem ]g'li-z's z;fman,ï deletent, diem Pburim , boc e[? Sortium , perpetuo [olemnem . Mardocbeus in[Hituit. ionis d Gitur duodecimi menfis, quem Adar vocari ante jahj dixi- tetris, aC 'I.I mus, tertiadecima die, quando cun£tis Judaeis interfeCtio m feret, parabatur, & hoftes eorum inhiabant fanguini, vería vice Judaei ibus fus. fuperiores effe coeperunt, & fe de adveríariis vindicare. Eregtes, & 2. Congregatique funt per fingulas civitates, oppida, & loca, ut extenderent manum contra inimicos , & perfecutores fuos. eu reris Nullusq ue aufus eft refiftere, eo quod omnes populqs Km.agnif delicet, & tudinis eorum formido penetrarat. "tus ferico 3. Nam & provinciarum judices , & duces, & procuiatöres, Vi atque omnisque dignitas, quae fingulis locis, ac operibus preeerat, h extollebant Judaeos timore Mardochzei. * , honot. 4. Quem principem effe palatii, & plurimum poffe cogho—l verant: fama quoque nominis ejus crefcebat quotidie, & per » quocum- cunCtorüm ora volitabat. ye convt 5. Itaque percufferunt Judaei inimicos fuos plaga magna, & occiderunt eos, reddentes eis , quod fibi paraverant facere: 6. In tantum, ut etiam in Sufan quingentos viros interfice- idis m rent,extra decem filios Aman Agagitse hoftis Judaeorum : quo- rum ifta funt nomina : E ; 7. Pharfandatha, & Delphon, & Efphatha, - 8. Et Phoratha, & Adalia, & Aridatha, ) u-€— — um 9. Et Phermefta, & Arifai, & Aridai, & Tez atïïa ., Fortafe u* IO. Quos cum occidiflent re noluerunt. . ; præ'dxas de (ubftantiis eorum age- u advenïebat 1 ofög(eï]tllï 1 11. Statimqueé numerus eorum, qui occifi erant in Sufan,ad regem relatus eft. ; y d Bie 12. Qui Yo. 92 2 Bün? Ecezm frlios dman. ) Ex,cap. 16. gentos ill OS, 0s cHm ekcid):ä'änt.) Qum- :H num,. 18. conílat Amanum cum fuis eadem die actum in crucem. Pradas .. . « tangere noleerant.) Ne p ffmf" ) viderentur avaritia potius duci , quam glä Dicendum ergo cum Serario, & Sa- juftitize zelo. Liano, decem hos À mani filios ex alio- 11. Nwmerzus $ Ad regey relatus 4Efihe rum turba exemptos in hanc diem re- eft. ) Ut poft tot funera - n en fervatos ad necem. jubgre"t -eadi hinem imponi. d 35 ^ a LIBRI ESTHER äi. l 12. Qui dixit regina: In urbe Sufan interfecerunt Judaei Àdit g quingentos viros, & alios decem filios Aman: quantam putas celebr: eos exercere ceedem in univerfis provinciis? Quid ultra po- p ftulas, & quid vis, ut fieri jubeam ? - & hi& 13. Cuiilla refpondit: Si regi placet, detur poteftas Judaeis, ut ficut fecerunt hodie in Sufan, fic & cras faciant, & decem fb iv filii Aman in patibulis fufpendantur. fentur. Statimque in Sufan I4. Przecepitque rex, ut ita fieret. * Pef ^5 iDl : pendit edictum , & decem filii Aman fufpenfi funt. 1s. Congregatis Judseis quartadecima die menfis Adar; in- t0 terny Clénda 1 terfeCti funt in Sufan trecenti viri: nec eorum ab | illis direpta M. À fubfítantia eft. É n Yeríarm 16. Sed & per omnes provi icias, quee ditioni regis fubjace- - Telllos bant, pro animabus fuis fteterunt Judeei, interfe&tis hoftibus, ttur in. ac perfecutoribus fuis: in tantum, ut feptuagintaquinque millia aj E occiforum implerentur, & nu : llus dg fubftantiis eorum quid- COnatus quam contingeret. P Juda 17. Dies autem tertius decimus menfis Adar, primus apud V dpfüm omnes interfe&tionis fuit, & quartadecima die ceedere defie- 6. runt. Quem conftituerunt effe folemnem, ut in eo omni tem- iaf ( pore deinceps vacarent epulis, gaudio, atque conviviis. nt, B Ig. At hi, qui in urbe Sufan ceedem exercuerant, tertio- .voluminl - decimo , & quartodecimo die ejusdem menfis in ceede verfati ! füunt: quintodecimo autem die percutere defierunt. Et idcir- il U?C/e pe l co eumdem diem confcituerunt folemnem epularum, atque À QUl telie laetitiae. 19. Hi vero Tudaei, qui in oppid is non muratis, ac villis mo- 08 dnie&b: & Certa rabantur; quartumdecimum diem menfis Adar conviviorum, & gaudii decreverunt, ita ut exultent in eo, & mittant fibi 28- li mutuo partes epularum , & ciborum. L 20. Scripfit itaque Mardochaus omn! a heec, & litteris com- 3 bí j (] prehenfa mifit ad Judaeos, qui in omnibus regis proviaciis AO v 'morabantur, tam ig vicino poütis,-quam»procul, 5r. Ut 4. d [ d Vfj ls "'fumen I3. Is p4 .tz'äzzlz's' þfþenäantu;. 3 obi- 17. Quem. ) Diem fcilicet decimum $ fe gantur. crucibus ad ignominiam ; & quartum extra Sufa; eo enim primum Mif lpf ad malorum terrorem. die a metu, & periculo, &a delen- dorum inimicorum labore conquie- !lüd ü Wif 15. Trecenii viri.) Pr&ter quingen- À RLT tos; quos pridie occiderant. verunt. Sufis vero , ubi cedes bidua- lfþjä P]t 6 16. Srteterunt pro animabus fais ) Ni- na fuit, quintum decimum. /p| [:wz c de füperiori epP num- i1. $ - CAPUT.IX j nfis n - 2f. Ut quartamdecimam , & quintamdecimam diem me Adar pro feftis fuíciperent, & reve tatm pütus celebrarent honore : i rtente femper gnho folemni ultrapo. - 22. Quia in ipfis diebus fe ulti funt Judzei de inimicis 'fuhisa i fudat, & lu&us, atque triflitia in hilaritatem ; gaudiumque converfa funt, effentque dies ifti epularum, atque leetitize, & mitterent & decem fibi invicem ciborum partes, & pauperibus munufculla largi- rentur. Sufin - .33. Sufcepäruhthæ]udæi in folemnem ritum Cün&a, quæ eo tempore-facere coe Adit, t clenda mandaverat. perant, & quae Mardochæus litteris fa- lis irepa S,&ad« - 24. Aman enim filius Amadathi i'ï:irþis,Agag, hofti verfarius. Judaeorum , cogitavit contra eos malum , ut occide- js fübiace ret illos, atque deleret: & ; hoftibus, mïifit Phur, quod-no&fa flingua vet- titur in iortem. xque millà D 25. Et poftea ingrefía eft Efther ad regem, ob.fecr-ans,' ut um quie conatus ejus litteris regis irriti fierent : & malum, quod con- Kimus aPUd tra Judeeos cogitaverat, reverteretur in caput ejus. Denique, & ipfum, & filios ejus affixerunt cruci, jere dene 26. Atque ex illo tempore dies ifti appell ati fünt phurim, omai tetr id eft, fortium : eo quod Phur, id eft fors, in urnam miffa fue- lIIS. nt. Et cunéta, quae gefta funt, epi&olæ, id eft libri hujus, V p tertin volumine continentur. »üe verfit 27. Quaseque fuftinuerunt , & qua deinceps immutata fünt, :n Rtidat fufceperunt Tudaei fuper fe, & femen (uum, & fuper cun&tos, rum» .atqpe qui religioni eorum voluerunt copulari, ut'nulli liceat duos hos dies absque folemnitate tranfigere: quos fcriptura teflatur, j villis o & certa expetunt tempora , annis fibi jugiter fuccedentibus. mviviöfuæ ) 0,& per ng líti fünt diers, quos ngllï umguam delebit oblivi qitiant 1 fingulas 28.. la [olezanem vitum. ) Quem quo- eorüm/fententiæ, qui putant , Pur feu jt efis Dd tannis repeterent , & feltum a gerent, Phur ,.non effe LHebraicam vocem, «;inciïs €onviria celebrantes , &c. fed Peificam. Vide dica-cap. 3. n. 7. 1 pl'O 24. 4uan enim.) Quetribus hifce 07. Sufceperuzt J«dai fuper fe, ffc,) verficulis continentur , funt fumma, Se ipfos, filiofque fuos obflrinxerunt | g].Ut & argumentum eorum, qua Mardq- ad feltum quotannis celebrandum., chaus fcripfit ad Hebraos. Dues bos dies. ) Decimum quartum, alit , t deüäm"m muri Mifit Phur. )N ide dicta fupra c.3.n.7. & decimum quintum. Quod uofira Lngua vertirur zm forteza.) fï(ila. dge Seriprura. ) Mardochegi epi nq ute Pagnini verfio fic habet; projeciz Pur ; Lxpetzunt tempotaq ) Futura tempo-- jb i o bidua Ap[4*«ff Gboral: ex quo confirmatur ra requirunt. b cædtïs Diok. cupa Com. Menoch, Tom. II Yy m]um 354 LIBR! I E Y H ER fmgulas generationes-cun&tae in toto orbe provinciae celebra- «b bunt::nec eft ulla civitas, in qua dies phurim, id eft fortium, €onvel non obferventur a Judaeis, & ab eorum progeme, quae his caeremonils obligata eft. quam: "a .29. anpfeïu;;tque Efther regina hha Ablhaxl & Mardo- $ 6 chaeus Judaeus, etiam fecundam epiftolam, ut omni üudm dles lere t ifta folemnis fanciretur in pofterum. 6 3o. Et miferunt ad omnes Judaeos,. dui in centum viginti- &tv feptem provinciis regis Affueri verfabantur , ut haberent pa- Ofnnibt cem , & fufciperent veri:atem. les 31 Obfervantes dies fortium, & fuo tempore cum gaudio 1o. ] celebrarent, ficut conftituerant Mardochæus, & Efther, & illi Tàm Cü obfervanda fufceperunt afíe,é&a femme fuo, jejunia, & cla- mores, & Sortium dies, Ir! diem c 32. Et omnia, quee libri hujus , qui vocatur Efther, hlftorla continentur, Q I hzeredi PCAPUT X J E | éomnü Mardocbæz declaratio , redutto 7udæorum populo m qu libertatem. 10 13 benen EX vero Affuer us, omnem terram, & cun&as maris infu- las fecit tributarias: 2. Cujus fortitudo, & imperium, & dlgmtas atque, fubhml- tas, qua exaltavit Mardochæum fcrlpta funt in llbI'lS Medo- ïum atque Perfarum. - N l À l Ft quomodo Mardocheeus Judaici generis fecundus a rege Affüero fuerit, & magnus apud Judaeos, & acceptabilis plebi fratrum fUOrum, quzerens bona populo fuo, & loquens ea, quae ad pacem femini fui pertinerent. 6 Day, 4. Dixitque Mardochseus : A Deo fa€ta funt ifta. at) qug ; 5. Recorda'us fum fomnii, quod videram, haec eadem figni- It fc ficantis: nec eorüim quidquam irritum fuit. refhnm D 6. Parvus ? [utcy J 7 01104 * 30. Ut baberent pacem , 6 [ufciperent | Fecit tributarias. ) lributum illis LUE "eritatem. ) In Hebr. eft, ve« pacz:, 1mpofmt, occafione publice alicujus Imbo n & veritatis , quafi dicat, precantes eis neceffitatis, aut ad colligendas pecu- alter l ferv filutem, pacem & veram, felicitatem, nias ad bellum necefïarlas &ütem ac profperitatem. 3. P/eb;) Hlebr. & Chald. zuitztudizi. 31. E clamores,) Preces ad Deum, 4* Dtxunge Mardecbaus. ) Cum apud | " m , Mnem terram , t9. tcunílas maris fe expenderet tragæchæ Amanis càe anm Pefuli.) Scilicet fibi fubjectas, taürophen. ET j S?g?h; ' ^ CAPUT X.&XI. 355 : Celebrs. é. Parvus fons, qu1 crevit in fluvium, & in lucem, folemque Lfortum, €onverfus eft, & in aquas plurimas redundavit : Efther efc )quæh -quam rex a»,ceplt uxorem, & voluit effe reginam, 1. Duo autem dracones : ego fum, & Aman. & ardo- 8. Gentes, quae convenerant: h1 funt, qui conati funt de- tudio dies lere nomen Judaeorum. '9. Gens autem mea : Tírael eft quze clamavit ad Dominum, t Vigint & falvum fecit Dominus populum fuum : liberavitque nos ab berent pa- omnibus malis, & fecit figna magna, atque portenta inter gen- tes: m gaudio 10. Et duas fortes effe prsecepit , unam popuh Dei, & alte- iher, &il ili ram cunCtarum gentium. ia & d II. Venitque utraque fors in ftatutum ex illo j Jam tempore diem coram Deo univerfis gentibus: er, hiftori 12. Et recordatus ett Dominus popuh ful, 8c mifertus eft haereditatis fuze. 14. Et obfervabuntur dies ifti in menfe Adar quartadecima, & quintadecima die ejusdem menfis, cum omni ftudio, & gau- pn dio in unum coetum populi congregati, in cunctas deinceps generatloneg populi Iírael. quaris 100 CAPUT XI Somnium Mardochei. ge füblim^ tibris Medo Nno quarto , regnantibus Ptolemaeo, & Cleopafra attu»— A lerunt Dofitheus, qui fe. facerdotum,& Leviticis generis ydos L » Y y.2 ferebat, sabilis * j jens 6 qe 6. Parvus fïm: LJ « Effber eff , fjc ) Admirabilem cata&rophen everfionis Re&e parvus fons Eftherem refere- Aman, & exaltationis Mardochai. li. bat, quz non folum ex parvis initiis chzthue utraque fors, €$c. ) In magna fa&a eft; fed etiam magnum Graco efl: & vezeruzt dus foites ha eadem Ü ff reftinxit incendium. 4d boram , €5 Lempus, €5 ad diem ]udl- In [ucem, folemqe.) In lucidum folem. €i coram Deo, &5 omnzbms gent;&us Sene . Dzo dracozes - tentia efl: duplicis generis fortes ab j Ya U ego [umà €$ 24man. ) Bene dracones Mardo«.hæus, & Aman; &terno conítituit Deus , unas He- r[gHutU m Vs ambo enim potentes, ambo vigiles , br&orum , alteras Amam, & fuorum : p d ,rulüs alter ad fervandam, alter ad perdendam ha& fortes i m eamdem incurrerunt diem entem Hebraorum: ambo tremen- lgtum; & fauftum Judais , mfehcem, l joendïs PCC & funeftum eorum inimicis, eo enim dos fibilos per nuncios toto Artaxer- d1e trucidati funt. ol j o yli xis regno dimiffos ediderunt. C 4?0 8. Genzes, qua convenerant. ) Vide Nzo quarto, &c.)) Initium hujus uH feq. cap. num. . g. capitis hoc verficulo compre- ia Amit ü henfnm ex Graco defumptum eft. 9. Signa magna , Atque portemta. ) - 556* LDDRRE EbTIïhR ferebatg & Ptolemceus filius ejus, hanc epiftolam Phurim, quam dixerunt interpretatum effe Lyfimachum. Ptolemæl hhum in Jer ufalem. Mi 2. Anno fecundo, regnante Arm*(erxe maxmïo, prima die menfis Nifan, vidit fomnium Mardochzus filius Jalrl, filii "Semei, filii Cis, de tribu Benjamin : E 3. Homo Judeeus, qui habitabat in urbe Sufis, vit magnus, & inter primos aulz& regiae, 4Reg. gentiu 4.* Erat autem de eo numero captlvorum, quos tranftulerat CINenQ 24.1$. Nabuchodornocfor rex Bab ylonis de Jeruíalem cum ]echonla upra $( 6. rege Juda: ad moi 5. Et hoc ejus fomnium fuit: Apparuerunt 'VOCes, & tumul- &À ,tus, & tomtrua & terraemotus, & conturbatio fuper terraim. fed& *Supr. 6. Et ecce duo dracones * |magni, paratique contra fe m A: Io- 7- przelium. pro de 7. Ad quorum clamorem cun&s concitatae funt natlones, & À Ut pugnarent contra gentem juftorum. Cofam : 8. Fuitque dies 1lla tenebrarum , & difcriminis, trlbulatlo- duobts nis, & anguílize, & ingens formido fuper terram: Ed 9 Conturbataque eft gens ]uftm um timentium mala fua & Ef i praeparata ad mortem. 10. Clamaveruntque ad Deum : & T vociferantibus, fons parvus crevit in fluvium maximum, & in aquas plurimas re- Linj dundavit. ü II. Lux, & fol ortus eft, & humlles exaltati funt, & devo- üf faverunt mrl 'tos. ) I2. Quod cum vidiffet Mardochæus, & furremf*'et; de ftr ato, Cogitabat, quid Deus facere vellet: & fixum hab-ebat in animo, ,ZR CAPUT fcire cupiens, quid fignificaret fomnium. fM C Ptalom,za ) Peremue lib. 15. in Da- g. szcrmzmts.) Periculi. fhe d H nielem in catalogo. Regum Perfarum 9. Gens Juftorum. ) ]udæl mugn iM putant hunc fuiffe Ptolomzum Phi- 10. Fazs parvus, 6jc.) Nide di&a NotQte lometorem /Egypti regem , fextum cap. 1o. num. f. . àb Alexandro Maoeno. p Lex, 6 f5l.) Reddita Judeis fe- Tüortaf Hanc epifolam Phursm.) Vortaffein- renitas pofi: concitatum ab Amano turbinem. 0, telligit totum librum Ejfther, qui ad !A/ ]udæ()s per modum epiftole mifTus eft. Inclytos.) Qui prius mdytx erant ^ B. iano fecundo.) Regni Artaxerxis, Amanum cum füuis. b M E:lms Jeri, & ) Vide dx&a fupra I2. Seire empiens , quid ff gmfczzref n Cap ^ )uod a Deo mliï'u*n, & 45r;þ/ cap. . num. 5. fomnimm. ) 4- Yi 0 od c;zptrvomm, 6c. ) myfterio , & fignificatione no*ï care- f D Vide dx&a 1b1d num. 7. re intelligebat, ipfe 352 € -DQAPOT igi.-&,xm. | 1 quum "d lum in (CATPUT-XIE - . Manif eflatio infidiarum eunucborum in regem a Mardochae, rita die N ex fecundo capite repetita. ii f batur autem eo tempore in aula regis cum Bagatha , Supra 2« 21« 1. M()äa Thara eunuchis regis, qui janitores erant palatii. f gnus, - - €&Ó6.2« .2. Cumque intellexiffet cogitationes eorum , & curas dili gentius pervidiffet, didicit, quod conarentur in re gem Arta- mütulerat xerxem manus mittere, & nuntiavit fuper eo regi. ]echonia 4. Qui de utro que habita quzeftione, confeflos juffit duci ad mortem. & tdmul- 4. Rex autem , quod geftum erat, fcripfit in comme.ntariis: t (CrTatt. fed & Mardochzus rei memoriam litteris tradidit x fein s. Praecepitq ue ei rex, ut in aula palatii moraretur, datis ex pro delatione'muneribus. riatioes, -6. Aman vero filius Amiadathi bugzeus, erat gloriofiffimus coram rege, & voluit nocere Mardochaeo, & duobus eunuchis regis, qui fuerant interfe&ti. populo ejus, pro triþulatio-- . Et diripuerunt bona vel fubftantias eorum. iala füav i Epiitolae autem hoc exemplar fuit : tibus, fons CA POUUDS XHE - Exemplar epiflole regie , quam mifit zdman ad princz'pä provin- yrimas f* —ciazmgm Juper cedi Sfudeorum , &? Mardocbei oratio pro eorum liberatione. j & dem I. DX Ex maximus Artaxerxes ab India usque Ethiogiäin.,' cen- p de ftrato tum viginti feptem provinciarum princi . ia animos io fubje&ti funt , falutem. . pibus, & dufci-v bus, qui ejus imper . 2. Cum plurimis gentibus imperarem, & univerfum orbem 1ne:xe ditioni fubjugaffem , volui nequaquam abuti potentice yll magnitudine, fed clementia, & lenitate gubernare fubje&tos,ut if absque ullo terrore vitam filentio tranfigentes, optata cunétis j Vi df mortalibus pace-fruerentur. ays " Quæ- uj lais ) 4110 1. A MOratator.) Mardochaus. * 6: Bugaus. ) In bibliisregiis habetur 2. Nuneiaevit fumper eo vegz.) ligsus: idem vero videtur effe, quod Pér Efther Reginam,.ut habem vs fu- Agagzws ; nam ut füpra cap. 3. num. iady! T pra cap. ^. 22 fuos. 1. dicitur ; fuit de flirpe Agag. 2 Niveifum orbem.? Vel hyper- rmlfcär 4- Scripft,) Per fcribas , & librarios bole ;/MP & $. Datis ei mïmeriäns. ) PO! t-^ , vel loquitur tantunlu; de enilum quam Kfther. ad regnum eve&a eft, | orbe Perfico. jone &ilentio, ) Quiete j & -paCafeo : & äpfe fe;undus a Rege conftitutus. - E Eu L 3? [6] LIBRI ESTHER 3 Quserente autem me a confiliariis mels, quomodo poiï'et I$ , ( hoc 1mpler1 , unus, qui fapientia, & fide caeteros præcellebat, tuafa & erat poft regem fecundus Aman nomine, 16 4. Indicavit mihi in toto orbe terrarum populum effe difper- fum, qui novis uteretur legibus, & contra omnium gentium ypia p In. confuetudinem faciens regum juffa contemneret, & univerfa- rum concordiam nationum fua diffenfione Vlolaret futict stf s. Quod cum didiciffemus, videntes unam gentem rebellem adverfus omne hominum genus perverfis uti legibus, noftris- CaDent n que juffionibus contraire, & turbare fubje&ctarum nobls pro- vinciarum pacem , atque concordiam, il 6. Juffimus, ut quoscumque Aman,qui omnibus provinciis praepofitus eft, & fecundus a rege, & quem patris loco coli- mus, monftraverlt, cum con]ugtbus, ac liberis deleantur ab 1n1m1c15 fuis, nullus ue eorum mifereatur, quartadecxma die duodecimi menüs Adar anni prsefentis ; L ». Ut nefarii homines uno die ad inferos defcendentes, red- D dant imperio noítro pacem , quam turbaverant. a. C tndum: Pergensque Mardochzeus fecit omniaqua ei mandaveratEfther. 9. Mardochaeus autem deprecatus eft Dommum memor Impley OCR, ] omnium operum ejus, 9. Et dixit: Domine; Domine, rex omnipotens, in dltlone Conmplt enim tua cuncta funt poüta, & non eft, qui poffit tuze rcfifte- $E re voluntati , fi decreveris falvare Ifrael QU qui itt te 1 1o. Tu fecifti coelum, & terram, & quldquld coeh ambztu eontinetur. &T 1r. Dominus omnium es, nec eft qui refiftat majeftati tuae, S N 12. Cun&a nofti, & fcis, quia non pro fuperbia, & contu- BH ss melia, & aliqua gloriae cupiditate fecerim hoc, ut non adora- UIS) ü rem Aman fuperbiffimum, f Qut lc 13. ( Libenter enim pro falute Ifrael etiam Veüïgla pedum Is Dj ejus deofculari paratus effem ) "m ) QU( 14. Sed timul, ne honorem Dei mei transfefrem ad homi- tüum eft nem, & ne quemquam adorarem , excepto Deo mco. V. $n E ts DA W 15. RE m us 4. Populum effe difpeyfum, 6..) Ex- effe 13. die, ut non.liceat ultra deci- m &l . num. 8. mum quartum diem , cujufquam illo- W& ean plicata hzc funt fupra cap. 5 6. Quaita decima die. ) At fupra di- rum mifereri, ita Sahmus €tum eft decima tertia, infra itemque 14. Honorem De mei trznsfi 'errem Ad LC €ap. 16. num. $05 Fortaffe hoc 1lo- bominem.) Ut enim diximus, fupra c.3. D !tl divino cultu adorari volebat Aman. «0 Hgmüeatur ita Judeos occidendos j d )CAPUT 'qu. AEXIV. 579 do poffet 15. Et nunc, Domine rex Deus Abraham , miférere populi tul,q Xelleba, uia volunt nos inimici noii'ri,perdkvere,-& haereditatem z tuam delere. - fe difper- 16. Ne defpicias partem tuam, quam redemifti tibi de 7E- 2 gypto.* gentium 17. Exau umyerf . di deprebationem ,meaïlm , & propitius efto forti, & funiculo tuo, & converte lu&tum noftrum in gaudium, ut vi- Tebellem ventes laudemus nomen tuum Domine, & ne claudas 'ora Fe canentium. 1 * noftris« I8. Omnis quoque Ifrael pari mente, & obfecratione clama- 100ts prp- vit ad Dominum, eo quod eis certa mors impenderet. yovincis CU PU TC XIV. loco colt leantur ab Plangit Ejiþer, Deum in fpz'i;z'tu bumilitatis obfecrans. lecima die ther quoque regina confugit ad Dominum, a pavens pe- riculum, quod imminebat. ais red 2. Cumque depofuiffet veftes regias, fletibus, & lu&ui apta indumenta fufcepit, & pro unguentis variis, cinere, & ftercore at Ethet. implevit caput, & corpus fuum' humilitavit jejuniis: omniaque " memor loca, in quibus antea leetari confueverat, crinium Iaceratm'ne - P complevit. j dinote 3. Et deprecabatur Dominum Deum I frael, dicens: Domïne, Ug I'Cflüe' mi, qui rex nofter es folus, adjuva me folitariam, & cujus prae- ter te nullus eft auxiliator alius: :æ]i ambïï" 4. Periculum meum in manibus meis eft. * Lj 5.*Audivi a patre meo, quod tu , Domine, tu liffes Ifrael de Deut. e&atl tuæ; J eun&üs gentibus, & patres noflros ex omnibus retro majoribus * F Ü & conti fuis, ut poffideres haereditatem fempiternam , feciftique eis, 10 n adore .flcut locutus es. ; 6. Pecca- aecsepesudi lg. Parrem tuam.) llebream gen- verfatur in difcrimine, ad eummmodum, tem , qua hareditastua, & pec - ?Iium quo ea, qua in manibus geftantur, tuum efti. , atque ideo externa direptioni , & ca- TE 347. Serti 8 funiculo 152. ) Fleredi- fibus obnoxia funt. Sic David Pfal. 119. num. 109. dicebat: 42 mes &ati tuz, populo tuo, quem ut pecu- Lïo' I Et Óium tuum foves , & defendis. No- im manibus "aeií j??nzper. tum eít olim folitos funiculis metiri S. Anudiviapatre meo , 6c.) In Gra- fines camporum ; hinc funiculus ac- t vlit , d& co eft: audiebam ab oríu meo ig trils quam l cipitur pro portione hareditatis & for- familia mes. » ju te, que unicuique obvenit. Poffideres bave ditatem /äm;iterkam. ) u mW'i Ericulum waenum in man?äzg Ueels Ut populus Ífraeliticus hareditas tua T 4P , imUS no? eft.) yita mea periclitatur, & effet in ætemum. eit Àpo» ELGDESTGORUSUVRONERETAM l. 360 | LIBRIESTHER 6. Peccavimus in cónfpe&u tuo B manus inimicorum noftrorum : , & idcirco þradidi&i(;ïaos in j perbis 7.- Coiuimus enim deos eorum. Juftus es ;,xDon'i—ine. - oftent: $. Et nunc non eis fufficit ;; quod. duriffima nos opprimunt -& non fervitute, fed robur manuum fuarum , idolorum potentiae de- putantes , : 1.l * Cuent. 9. Volunt tua mutare promif fa, & delere hæreditätem.tüamj & claudere ora laudantium te j i , atque extigguere gloriam tem- fum us pli,& altaris tui,. . Abraha 10. Ut aperiant ora gentium , & laude nt idö]or'um foi*tit—udiï« nem, & praedicent carnalem regem in fempiternum. 1. I tullam 1i1.. Ne trades, Domine, fceptrum tuum his, qui non funt, ne rideant àd ruinam noftram : fed converte confilium eorum & erqe fuper eos, & eum , qui in nos coepit faevire, difperde. 12. Memento, Domine; & oítende te nobis in tempore tri- bulationis noftree, & da mihi fi d Mäwa & univerfze poteftatis: T dv*u-cia?n,']-)'ominere rex deorum, : I3. Tribue fermonem compofitum in ore meo i n conf pectu LT leonis, & transfer cor illius in odium hoítis noftri, ut & ipfe pereat, & ceeteri, qui ei confentiunt. d Ui I4. Nos autem libera manu tüa, & adjuva me, n bitum at DO patr auxilum habentem 5 Ri tiam. , nifi te Domine, qui habes omnium fcien- ] Ttria f &t Conty I5. Et 'p.ofti,- quia oderim gloriam iniquorum , & detefter Et €ubile incircumciforum , & omnis alienigenge. 16. Tu Ebïr in [ n 4. Diie 7- (7 mmw Deos eorum.) Non qui; 13j. Da mibi fduciazä.z.) Ut cum Rege Cumdas dem ipfa, aut Mardochaus, fed ma- fecure agam , fidenter, & fine timore. : jores eorum , qui idololatria divinam Rex Deorg2 ) ld eft, regum,. prin- (ï) " in fe iràm provocarunt.: cpum, & judicum, qui etiam in Pf. 8. Re£ur manuum [uarum, €&c. ) Ex 81. 7. & Joan. 10. 34. Dii vocantur. AK Næej Grzeco verti poteft, Zizzxergnz vi- 13. Sermonem. compofitum. ) Pruden- me'mgbï [ !WW f ves , mazulque fuas ad idolorum fuorum tem ; bene, concinneque fiructum. 24445, vel €is fe quafi miniflros con- Leenis. Y Aflueri, quem ob poten- emaa fe tra-nos prabentes, vel quafi jurantes, tiam , vel ferociam leonem : appellat. gtine & inje&a dextera feedus' pangentes.- qui Qüput o Sic D. Paulus INeronem. 2. aQ'Timu, 1 9. Tza mutare lbromz:[ï*z.) Decretum 1'70 eges; ut l;j tuum tollere, quo fcilicet nos falvare; »Ha/zlii' noffri.) A -män. thy; & fovere fiatuifli.. Ij. Cubile incircumci[ortm. ) N:am in Ml d o Affueri matrimonium tantum confen- €um ll. Sceprtrum fz;gm.) Gentem, in 3DPater qua regnas. fr, ut tuo. parerem- imperio , alioqui dldl c]i 0407; His , qui non f[u5t.) Idolis, eorum- libentius pauperi JlmuS H que cultoribus. nuptura. *alicui : gcgtise mea& bijj jf(äy:/ P Ut ( CAPUT äiv.&xv. $01 il hos it " - .16. Tu (cis neceffitatem méam, quod abOminär fignum fu- : perbia, & glorie mese, quod eft fuper caput meum in diebus oftentationis mese, & detefter illud q Opprimut uafi pannum menfítruatae, & non portem in diebus filentii mei, tente de- 17. Et quod non comederim in menfa Aman, nec mihi pla- cuerit convivium regis, & non biberim vinum libaminum. tem tuam, 18. Et numquam 1setata fit ancilla tua, ex quo huc translata Jram tette fum usque in prgefenterp diem : nifi in te Domine Deus Abraham. $ 9 vfortitudi 19. Deus fortis fuper omnes, exaudi vocem eorum , qui | zon fünt, nullam aliam fpem habent; & libera nos de manu iniquorum; üm eorum & RIneTHe s timore meo. qdé. (uA PU Xv.' 3pore t beo , inirat Efiber ad v ; Qeorurm, : M&nklan!e Mardoc egem, uitu illius exterrita. confpettu : 1. E T mandavit ei (haud (r) dubium qüin eH'etj Mardocheus, ,ut&ip? ut ingrederetur ad regem, A & rogaret pro populo fuo, & pro patria fua. yllum aliud 2. Et memorare (inquit ) dierum humilitatis tuae, quomodo um fciet nutrita fis in manu mea ; quia Aman fecundus a rege locutus eft. contra nos in mortem. & deteftet 3. Et tu invoca Dominum z libera nos de morte. ; & loquere regi pr;ox-nobxis, & 16.T11 4. Die autem tertio depofuit veft / imenta ornatus fui, & cir- -^ Utm Reg cumdata eft gloria fua. $. Cu& & fine timore- BMOS edit.iSixt, bec "verba : Haud dubium , quin eflet ,. zoz. lgguutur. re l'lm ;,P rin- j etam 0^ .16. Neceffit atem meam.) Qua fcilicet ner in gynzceo, in privato conclavi; pii od me cogor otnare. 17. Non comedertza in menfa Amzm-.) P[udm' - Signum fuberbia 65 gloris mes.) Dia- f Cibos lege vetitos, nec deliciis rega- j fuift dema, feu cidarim infigne regiz di- lium epularum delectata fu. em ? J pote gnitatis. Errat autem diadema fafcia, Vinum- libaminum ) Vinum, cujus yndti appe llats «qua caput circumdabant , aut ligabant pars aliqua in idolorum honorem fuif- ^ adTmt Keges, ut patet ex ejus etymo. - fet effufa. L2 diebusoffentarionis mea. ) Cum vi- 42. ] Vle astem tertiax.v ) Inchoati jeju:- deri; & coram Rege, autin publi- nii, & precüm. Namm «um- apparere oportet. Veflimenta rmatas D LL ) : nf Quafi pauzum menfiruata.) Cui for- fiznenra luilus, j?j-) GræCo 'Uf-' qnam t jioqut didiffimus eft. - Gécria Ína; pertoy i entis me Iz diebus fülemtii me:".) öum domi- velttib rUS. ) Pretioüs? & regalibus. Zz Bibl. cum Com. A/ïmäcä, Dm. LII, L: 36 ^ L LIBRI ESTIH.ER ï 1. q Cumque regio fulgeret habitu, & invocaffet omnium re- &orem & falvatorem Deum , affumpfit duas famulas, D tür €ai 6. Et fuper unám quidem innitebatur, quafi prae deliciis, & nimia teneritudine corpus fuum ferre non fuftinens: 7. Altera autem famularum fequebatur domlnam, deüuentla Apur in humum indumenta fuftentans. [ 9. Ipfa autem rofeo colore vultum perfufa, &. gratls, ac ni- tentibus oculis, triftem celabat animum, & nimio timore con- tractum. * * RE) .9. Ingreffa igitur cun&ta per ordinem oftia, üetlt contra re- nofttoe gem,ubi ille refidebat fuper folium regni fui, mdutus veftibus regiis, auroque fulgens, & pretiofis lapidibus, eratque terri- 4. M - tüs eft bilis afped:u, i0. Cumque elevaffet faciem, & ardentibus oculis furorem E datam pe&toris indicaffet, regina COI'I'Ult & in pallorem colore mu- tato, laffum fuper ancillulam reclinavit caput. liuntur N 11. Convertitque Deus fpiritum regis in manfuetudinem, & feftinus, ac metuens exilivit de folio, & fuftentans eam ulnis tdtls fuis , donec rediret ad fe, his verbis blandlebatur' mntu 12 Quid habes, Efther? Fgo fum fratér tuus, noli metuere. j H fibi offt I3. Non morieris: non enim pro te, fed pro omnibus haec lex conftituta eft. aude di 6 D 14. Accede igitur, & tange fceptrum. 15. Cuinque illa reticeret, tulit auream virgam , & pofuit æüln*am fuper collüm ejus, & ofculatus eft eam , & ait: Cur mihi non 1 Qu loqueris ? $eruntu 16. Quae refpondlt Vidi te, domme quafi Ancrelum Dei, U$ f & conturbatum eft cor meum præ timore glorisa tuse. U 17. Valdé enim mlrablhs es, domme & facies tua plena eft 9 Ne« gratiarum. 18. Cum- Venire Tfe Je Telpug C l 9. Eratque terribilis afpetlu.) Nelex 14 Tangefäeptrum ) Quod clemen- natali truculentia, & feritate, vel ex tie fignum eft placati, & benevoli in lo. E ira, qua efferbuerat,cum vidit R eeinam te animi. h- iDbvocatam contra 1egem accefïi 16. OQuaff 4ngelum . Dei.) Cæhtls ali- 12. Frarer fuus.) Blandientis vox cujus faciem habentem,; decore, & 3 No,2 n elt, intimz amicitix , & familiarita- ma]ef*ate plenam. . Sic Ezzechiel cap. tls * Sic fponfus cant. 4. fponfam 29. . Regem. "Tyri. Ángelum. ap- a m üo.m G Íape fororem fuam vocat. C lo pe]lat -& David Achin i. Reg. 29.9. RE Pro awazäm.) (ommunes ho- & Thccums Davidem 5. Reg. 14. 20. éc mines afficit lex nofira, & qui infra 17. Plena cfl grasiarem.) bl 1end0rxs, regiam dxgnxtatem funt, 1deoque ejus & dzgmtatls / ) IC'U]; d «fe, / pseena non teneris. ed()ru Iu &n CAPUT XW.;&XVI 263 üm - 18. Cumque loqucretur,rux fus corruit, & pene exanimata eft. ) 19. Rex autem turbatur, & omnes miniftri ejus confolaban— j T tur eam. C-A PUT. XVB deffuen Ajïzerz epifTola pro Sfudaorum Jalute cumm inimicorum fuorum in- seremptione , ad fingulas vegni provincias, irritando epzjïolczm tI5, aC W am ab zman. more Con I. Ex magnus Artaxerxes ab India usque /Ethiopiam centum Supra - contra T viginti feptem provinciarum ducibus, ac pr1nc1plbus, qui 11.2- noftrze juffioni obediunt, falutem dicit. üs veftibus ique ter 2. Multi bonitate principum , & honore, qui in eos colla- tus eft, abufi fünt in fuperbiam: is fürorem A. Et non folum fubje&tos regibus nituntur opprimere, fed datam fibi gloriam non ferentes, in ipfos, qui dedeïunt, mo- colore fft liuntur infidias. 4. Nec contenti funt gratias non agere beneficiis, & huma- udinem & g eam ulnts nitatis in fe jura v1olare fed Dei quoque cun&a cernentls ar- bitrantur fe poffe fugere fententlam. j metuete . Et in tantum vefania proruperunt, ut eos qui credita fibi officia dil igenter obfervant, & ita cun&a agunt,ut omnium ynibus h& laude digni fint; mendaciorum cuniculis conentur fubvenere, 6. Dum aures principum fimplices, & ex fua natura alios !. & pofult geftimantes , callide fraude decipiunt. 7* us res & ex veteribus probatur hlfforns, & ex his, quae " 1mh1 20 geruntur quot1d1e, quo modo malis quorumdam fuggeihom—- bus regum ftudia depraventur. Welum D e 8. Unde providendum eft paci omnium provmcmrum 9. Nec putare debetis, fi diverfa jubeamus, ex-animi noürl tuä P len lena ek IBCm venire leyitate : fed pro qualitate, & neceiïitate tempm u ut $— reipublicze pofcit utilitas, férre fententiam. Oöcemeü Q 1o. Et ut mamfefmus, quod dicimus, mtelhgatls, *Aman * Sup: & ? evoli I Z2 hus 3.H NO 2 ferentes j Moderate. qua& fübreptitia, &fraude non funt ex- ) Ccelt ts al decore, 4. Gratias monm agere. ) Grati torta. animi fï(rmficatxones exhibendo , & fi- lo. Pzetarem nojz"mm 3 . tümmd(tt- delem pro congeftis in ipfos benefi- lans,) Sspe enim piorum principum Ankeïüm p ciis fervitutem repenidendo. nl Rof 299 impii, avarj, aut crudeles miniflri ip- g, 1420 9. Nec ex anim nofri fis principibus dedecoris labem afper- Ieudgnsi levirate.) Neque hoc repugnat legi gunt; qu& enim miniflri contra jus; ) p Medorum , & Perfarum, quiahac fo- & fas moliuntur, ea RKegibus, qui- lum jubet mevocabüm efle decreta , bus fervmnt, adícribuntur. - Z r(;,g LAIDR1I-ESTHERK at filius Amadathi, & animo, & gente Macedoj lenusque a Per- ^^ farum fanguine, & pïetatem noftram fua crudclitate comma- diem. culans, peregrinus a nobis fufceptus eft : COgno 17. Et tantam in fe expertus humanitatem , ut pater noüer 20 vocaretur, & adoraretur ab omnibus poít regem fecundus. TeCipe 12. Qui in tantum arrogantiae tumorem fublatus eít, ut re- fe pf gno privare nos niteretur, & fpiritu. 2 13. Nam Mardouhæum, cujus fide, & beneficiis vivimus, & lemnit: confortem regni noitri Efther cum omni gente fua, novis qui- deleatu busdam, atque inaudits machinis expetivit in mmtem : n femy 1 4. Hoc Cogitans, ut illis interfeCtis, infidiaretur noftree folitudini, & regnum Perfarum transferret in Macedonas. I5. Nos autem, a peffimo mortalium Tudzeos neci dettina- tos, in nulla pemtus culpa repemmus, fed e contrario Juüls : utentes legibus, 16. Et filios altiffimi, & maximi, f»mperque viventis Dei; cujus beneficio, & patribus noftris, & nobis rcgnum eft tra- J fu ditum, & usque hodie cuftoditur. D $ Unde eas htteras, quas fub nomine noftro ille dlrexerat, Qu Íciatis effe irritas. .X8. Pro quo fcelere ante portas hujus urbxs, id eü: Sufan, & ipfe qui machinatus eft, & omriis cognatio ejus pendet in patibulis : non nobis, fed Deo reddente ei, quod meruit. Ti 19. Hoc autem ed1&um, quod nunc mitiimus, in cuné&tis IV urbibus proponatur; ut liceat Judeeis uti legibus fuis. 20. Quibus debetis effe adminiculo, ut €os, qui fe ad necem $ eorum paraverant, poffint interficere tertia decima die menfis Catnelot duodecimi, qui vocatur Adar. - aC fam 2*. Hanc enim diem Deus omnlpotens moeroris , & lu&us, entaj P eis vertit in gaudlum 22 Unde .—N* z 24 det YI. Pater na/zzer Vocaretar. ) "T'itulus ter: soÀuzAOxO0ig [LESOSCJ)' waea?xorym"- *l Wd('l l MOlS , multiphcibus, varteque contextis bfz/ ma; hic erat dignitatis, quo etiam Pharao Jofephum cohoneftavit. Videque di- artifrctorum impofluris. ximus. Gen. 41..num. 43. 14. Noffre foizendins. ) INobis folis L N tey . Regno mos þrz*w;re aitere e£ur . ESg relictis, & absque illorum fideli pre- m j:p;rzru.) Creditur. enim fuiffe. parti- fidio. Bits: r LA t;r,r H ceps conjurationis eunuchorum. 3X8. Ef ommis cogmatio ejus.) Leges 13« Cujus frde , 6 beneffciis vivimus.) apud. Perfas , inquit Ammianus lib. 22, u(!nue; 1ht Propter rete&am confpirationem. "mpendio formidata, per quas ob Hokam ilis fti lyj lfx N Machinis.) Graca valde fignifican- ymgs emms propmqa:m; Per:: - Qu YO pi CAPU T XVI. 36g que a Per- 22. Unde & YOS, inter ceeteros feftos 'dies., hanc- habetote i& comma- diem, &.celebrate eam cum omni leetitiay ut & ; / in pöf;erf:un cognofcatur, x z ter nofler eliter Perfis obediun'f , dignam pro fide. 23. Omnes, qui fid "undus, recipere mercedem , qui autem infidiantur regno eorum , pe- d« ell, ut te- tire pro fcelere. .24. Omnis autem pr ovincia, & civitasg quie noluerit fo- ivims & lemnitatis hujus effe particeps, gladio, & igne pereat, & fic qovis qu* deleatur, ut non folum hominibus, fed etiam beftus invia fit em; in;fempiternum , pro yexemplo contempt11$, & inobedientiae. tor noftre donas. C de&ina; J LIBER JOB. - tario juibs CAPUT PRIMUM. rentis Del, uim elt te 'fob Jan&us , €? dives , pro filiis vici]]im convivia celebrantibäs,» Domino- [acrificat , cujus po[]e[fones petenti Satane Dominus diri-. « Qirexerd piendas exponit , per quem perdita omni illius [ubflantia , in- z*eremptifque filüs, ipfe cum fignis moylitig patiens, e'&') Sufan? in- Dei laudes prorumpit. ; pendet i geruit ; ' L'X Tlrerat in terra Hus, nomine Job, & erat vir ille fimplex, — & re&us, ac timens Deum, & recedens a malo: , n CU 2. Natique funt ei feptem filii, & tres filiee. [uis. 3. Et fuit potfeffio ejus feptem millia ovium , & tria millia die nen^s camelorüm, quingenta quoque juga boum, & quincentze afinae; ac familia multa n " od eratque vir ille fmagnus inter omnes Orientales.- is ; & IU&US) ucsox, E Z-3 i s lt fumrrnatum', aut immaculatum figni- *ui mvel lancea , & z"gni. 24. Gladio, ffijgne.) Grece, d eaTi / ficat. LXX. dixerunt cc/gJ.E;J.ïTO: zrre- y 18 MW? Sed eriam beffi;s, ), Dicuntur hgc per pre/genjibi!em. exaggerationem. Reé£tus. ) ]u ftus ,/ fic LXX. qui ha- Jeut n X. N zerra Hgzs. Que eft in Idu: bent óY«aiog. F* maa:quare hiren.4. num,2 1. le- Recedens a malo,) Dei hominumque obis o offenfionem declinans. um Ede 1 præ gimus: Lerare fília Edom, que batitas z2 Leyya daus. Cum vero [Ídumzam 3. Qwuingenta quoque jnga beum.) Ad lo ; tenuerint filii Efau, videtur Job ad agros, quos poffidebat, colendos. " illius genus pertinuiffe. Magnzts.) Mirtute, divitiis , gene- yrii nus hb L d Sizplex.) Ón EHlebrao eft Dn tbann, re: itaque LXX. habent évqezc. se- 71!115 ! qu& vox perfectum , integrum , con- þlllfo 7] 'pgflf 366 LiBRIJOB 4.- Ft ibant filii ejus, & faciebant convivium per 3omos, 10 unusquisque in die fuo. Et,mitten Í u fubftat es vocabant tres forpres fuas, ut comederent, & biberent cum eis. & pol . Cumque in orbem tranfiffent dies convivii, mittebat ad I eos Tob, & fan&tificabat illos confurgensque diluculo offere- qui bat holocaufta pro fingulis. Dicebat enim : Ne forte pecca- D. | verint filii mei, & benedixerint Deo in cordibus fuis. Sic bet, it faciebat Job cun&tis diebus. * (üam. -6. Quadam autem die, cum veni fferit filii Dei,ut : afïï&äreänt 15 ( «€oram Domirio, affuit inter eos etiam Satan. . . & bibe 7. Cui dixit Dominus : Unde venis? Qui refpondensgait : 1. 1 Circuivi terram , & perambulavi eam. * VIDa p 8. Dixitque Dominus ad eum: Numqui & confidéreto d- Is ] vum meum Job, quod non fit ei fimilis in terra; homo fim- culfem plex, & re&us, ac timens Deum, & recedens a malo? 16.C 9. Cui refpondens Satan, a a ce 1t N,umquid Job fruitra timet De)um/? : effuri e "a. U 10. Noh ng 4 fecerun taverint éontra Deum.. Porro maleäi- 4. Faciebant canw'vium.) Ad fo- L£ non vendam inter fe fraternam , qua jun- cere , aut mala co itare contra Deum flüntiare gebantur, charitatem. fumitur pro- quolibet genere peccati ; b "Una[quifque im die [uo.) Non qui- procive enim eft, ut-qui con- 1 À viviis indulgent, aut hngua aut co- dem fingulis diebus convivabantur , Piliis t fed ex intervallo, parabatque unuf- : gitationis intemperantia aliquid pec- S 1 fratr quifque convivium domi fue, cum cent. — flatus dies illi dellinatus recurrebat. Cunüis dielus.) Quoties babantur filii. . -coüviva- lo V;!/, Aliqui 4íez [z2m.) inteligunt diení FA piojed natalem. Metus mos, cujus men.- &.. Filii Dei.) Angeli provihciæ in tio Genef. 4o. 2o. & Matth. 14. 6. qua TJob vivebat, & , 2ezelii ! que ejus tutelares. ]f)b ; fil)iorum— j familiæk 8. Cumque in orbem tranfiffent , 6c.) * l. Zyr, Evoluto dierum convivaltum circulo. Aff ferezt coram Domino.) Deo, vet Mittebat , 6c. ) Vocabat eos ad fe. Angelo quodam przcipuo , qui Deum Ai Teien, 54775?5.]924641 zllos. ) Sacris illius 2vi referebat. ^ Ita explicant D. Athanaf. Womt &da Oiympiod. & ex recentioribus P Lüf»g )! exremoniis praparabat ad facrificium, . " inc- A!fm " quod pro illis erat oblaturus. . da & Sanchez. ! Qieat - Pro fingulis.) Pro uno quolibet ho- $atan.) Diabolus. locauftum unum Przo zzero loram , j -7.—Cirtui'vz' te;--ram.) Hæc enim eü Wiediger l ]I]»m ut habent LXX. & Hebr. textus. occupatio demonis ; de quo dicitue Dicebat enim.) Cogitabat. p Petí.s. 8. Tawquam fleoru 1655 CÍr- Ilf,(m Benedixerint. ) Id eft, maledixerint; euit quarens , quem devorez, — H T An tl $. Non fez e1 fem; li:.) Ex quo vide- !l:, & ähw & reverentic caufa Bezedicere Deum f pro maledicere ufürpatur. Vide di&a , tur fandum Job virtute mortales o- Wlory | 3. Reg. z1. 1o. LXX. . habent «ax4 mnes fui &vi antecelluiffa. Tos fa Thjo J Valaj s»Óóqea) npóg và» Seov, Mala etg;- 9. Früfra.) Gratis ; & fine caufa. hjb ln CAKEPUT:^I 367 r domos, 40. Nonne tu vallafti.eum, ac domum ejus, univerfamque s forores fubftantiam per circuitum, operlbus manuum ejus bencdmib) & potleffio ejus crevit in terra? ebat od lo offere- 1I. Séd extende .paululum manum tuam, & tange cun&a, qua poffidet, nifi in faciem bepedixerit t1b1 € pecca 12. Dixit erso Dominus ad Satan : Ecce univerfa quae ha- fus, Sic bet, in manu tua funt : tantum ih eum ne extendas manum tuam. Egreffusque eít Satan a facie Domini. atifterent 13. Cum autem quadam die filii, & filiee ejus comederent, & biberent vinum in domo fratris füi primogeniti,. dens, 14. Nuntius venit ad Job, qui diceret: Boves arabant, & afinze pafcebantur juxta eos, - erfri fer- Is. Et irruerunt Sabsei, tuleruntque Omma, & pueros per- homo fit« cufferunt gladio, & evafi ego folus, ut nuntiarem tibi. lo . 16. Cumque adhuc ille loqueretur,vemt alter, & dixit: Ignis ira-tmel Dei cecidit e ccelo & ta&tas oves, puerosque confumpüL ;« effugi ego folus, ut nuntiarem tibi. 10 Nonié 17. Sed & illo adhuc loquente, venit alius, & dmït Chaldaei — fecerunt tres turmas, & invaferunt camelos, & tulerunt eos, jrro maledi nec non & pueros percuiferunt gladxoä & cgo fugi folus, ut nuntiarem tibi.- gt peccttis X18. Adhuc loquebatur 1lle & ecce ahus mtraVlt & dixit: uqu x Filiis tuis, & filiabus Vefcentlbus, & bibentibus vmum in do- , dliqui p* mo fratris fui primogeniti, I9. ke- Plin. L 6. cap. 28. excurrere in vici- L convive 10. lea/h &t ) Undlque fapiens tua protedtione, nas regwnes P & l&tïOClHl& exercere mvmaæ ! Benedisiffi.) Divitias augendo, & Íolebant.: ) & familizque profperando. Pyeros.) Famulos,bubulcos;aratores. oby filjorum Ut zusniiarem tzö: l]. Extende paululum manum tuam. ) Qm 'ibi haec [)e0) "d Ad feriendum, & ad màla in eum nuntiare pofTem. " Deunt immittenda. 16. lenis De;. ) Magnus ignis. Sic 10 hamf Jance.) Perde, aufer. zzontes Dei, & Cedri Dei altoe montes hU ! oribus pia NIf iz faciem benedixerit £bI. ) Qua- fignificant , & cedros proceras, fi dicat : male mihi fit , -nifi 111e tibi 17. Cþdldæz) Chaldea regio , & maledixerit , palam, & impudenter. finitima Arabie deferte. Dicitur au- 12. Inmanutia j?mt ) TLibi permltto gt & leftinzg , tem Chaldaa, refpedu Judes , & Pa- uo did tuk Ip eum.) ln corpus ejus. terra lomgmqua 4. 89;. 20». 14. Nu»siiss vwenit. ) Hos Chryfo- 14. atque ideo a terra Hus, qua& ad- / 07'"3167/! d iTniüs, & alii putant fuiffe demones ; huc erat remotior , longius diflabat. f famulox um ementito habitu. Al ve- Itaque Chaldai videntur equltps ye- TT Vlde ros famules fuiífe arbitr antur. gtl O niffe, ut indicant LXX. qui pro Cbal- 15. S4aj ) Qui in Arabia felici dei habent equizes. (fe habxtant, qmquc ex Strab. L 16. & 1.Bibentibus winum.) Convxvantxbus. g n caufa' - 368 LIBRIJOSB X 19. Repente ventus vehemens irruit a regione deferti, & 4 concufífit quatuor angulos domus, qu&e corruens oppreffit li- meum ] beros tuos & mortul funt: & effugi ego fOxUS ut nuntiarem rtus, t1b1 : Ia oce 20. Tunc furrexit Job, & fcidit veftlmenta fua, & tonfo fiigerem 4 Cu capite, corruens in terram , adoravit , SEccl. ar. Et dixit: * Nudus eorehus fum de utero matris mes, & que ha 7 as nudus revertar illuc: Dommus dedit, Dominus abitulit: ficut r. Al omino placuit, ita fa&um eft: fit nomen Domini benedittum. & tunc y 6- IT?D 22. In omnibus his non peccavit Job labiis fuis, neque ftul-— 6p . tum quid contra Deum locutus eft. TUthtame : T Bl CAPUT IT.. hi Meumo, & [ Samfms, obtenta a Deo facultate , percwzt j'fob ulcere pey" 7 z 9. Di cui etiam propria uxor infuliat ; tres autem zþf /u$ amici eum (tate u wf ittantes , Jeptem diebus compatientes in ïerm cum eo taciti fedent. 4 Pulen Oocation (j A A&um eft autem , cufn quadam die veniffent filii Dei, & FA itarent coram Dommo venifiet quoque Satan inter eos) em, [ve Véteri ritu | & ftaret in confpe&u ejus, lem (& Yi .3. Ut diceret Dominus ad Satan: Unde venis? Qu1 refpon« L nes, Af dens ait * Circuivi terram & perambulav1 eam. brachi 3Et Tum & mmm ) Cut 19. A regione a'e[f "i. ) Auner ventus, Revertar illuc.) Ín terram: quare Yibtty. ] 20. Scidit "veffiznenta. fua. ) Quod Eeclefafhcus, 40: À. 7;: gem gmw ? txonbus $t olim facere folebant in mærorls ; « qui Vettia inquit, /uper frljos Aa'dm y-4 die exitus dolons fignum. de ventre matris eorum , ufaue in dicm Yolunt pj Tozío captte ) Hoc etiam doloris, feputure ; in marrem omnisom, b ft C0 & lu&us argumentum erat apud ve- teres , li Dei , 6c. ) Vide dicta fupe- d ef n 7011 Corrtenzs t2z z*ermm.) Genxbus flexis, riori cap. num. 6. Omme n aut humi proflratus, — 3. ddbutretinensimnoceutiam.) Poft. & d Vihas Adoravit.) Diving fe voluntati tot calamitates adhuc fandtus, & in-, * PL em fuübmittens nocens, & in nulla 1mpat1ent1æ ver- €mgunt ( 21. De utero matris mes. ) De terra, ba erumpens.- V fu | ex qua omnes originem trahimus, & Affiggerem eum frujfrzz ) Dicitur : fruffra, vel . quia innocens, & perfe- Alin, 177 in quam infantes , cum prodeunt in STMeN lueem, cadere dicuntur ; Juxta illud &us, nihil meritus, ut malis vexare- t Sap. 7 :3 Ego natus zzrcepz communem tur, vel quia , quod Diabolus fpera- " ü!(*at ; vit, ut i)eo malediceret ; non eft cone Berram. aerem x & in frmiliter fa&am deesdi — fec:umso : E lt li, Bijj ( ( SO P-;&U Tk 359 eti, & rdft - 4 Et dixitDominus ad Satan : Numquid confiderafti fery utü ntiarem meum Job, quod non fit ei fimilis in terra, vir fimplex, & rettus, ac timens Deum, & recedens a malo, & adhuc retinens FYX innocentiam ? iu autem com X tonío moviíti me adverfus eum , ut af- fügerem eum fruftra. Y e 4. Cui refpondens Satan, ait : Pellem þro pe mez, & lle? & cunéta, it: fiout quae habet homo, dabit pro anima fua: $. Alioquin mitte manum tuam, & tange os ejus, .dietum. & carnem, & tunc videbis, quod in faciem benedicat tibi. jue ul 6. Dixit ergo Dominus ad Sa tàan: Eccé in manu tua efg ves rumtamen animam illius ferva. 1. Egretfus igitur Satan a facie Domini ; percuffit Job ulcere peifimo , a planta pedis usque ad verticem ejus : 8. Qui tefia íaniem radebat, fedens in fterquilinio. pft: at .,9. Dixit autem illi uxor fua : Adhuc tu permanes in fimpli- citate tua ? benedic.Deo; & morere. 10. Qui N—4. Pellezz pro pelie, 6$c. ) Narie funt An?m.;m /Ilins.) Vitam citra mortem, explicationes adagialis hujus formul&e quam illi infe * dicendi. Aliqui ita explicant. Pel- rit, vexa. rri prqhiþeo ; ut libue- pa, & yer 605 lem, fivé corium , ex quo pecunie 7. Uleere pejfrmo. ) Ulceribus puru- veteri ritu fiebant, dabit quis, ut pel- lentis, ex quibus fcatebant vermes, lem, & vitam fuam falvet. ita Ori- & dirus odor exhalabat. In Hebreo tefpon nes. Alii pellem ignobilioris mem- elt vnu fechin , que vox slcus figni- bri, brachii v. g. pro tuendo capite; ficat ex caliditate provenieris. * manum enim, aüt brachium oppo- LE g. Qui teffa ]Lz:fzifm r;zdeöat.) For- nimus , cum in caput nofltrum vulnus taffe utebatur teflra, non digitis, aut vibratur. ]ta D. Greg. & ex recen- unguibus, ftudio munditiz, autquod am: qual'b tioribus Stunica, & favet Chaldaus, yr p digiti tumentes , & ungues dolentes qui vertit membzum p-o membro, .Al ufum fuum perdidiffent. j ij exttt volunt particulam p;o fignificare fzper, Sedens inflerquilinio.) LXX. Roma- ut fit coacervantis , non commutan- 1 na& editionis habent ; feZebaz ;z flerqui- tancïs, ut fenfus fit: pelleza. pro pelle, linio exira civitatem, quippe elephan.- id eft, omnem pellem dabit, &c. tiacis, quo morbo laborantes ab ho- difa fipe" INomine.aut pellium, fupellectilem, minum cetu, & confuetudine fepa- & divitias intelligunt. — Ita Pineda. rantur.," ln Hebrao eft, feZezs zz ze- :'/'Mh) PKE Alii pellem alienam v. g liorum in- 4io 39xNTY &acpber , eft autem S5w s tellipunt, quam quis dabit, ut pellem, epher . cinis. Videtur fuiffe viliifimus ontiz 1* & vitam fuam tueatur, * locus, in quem cineres, fimus, pa- dnima [ma.) Mita fua. lez, Gali& hujufmodi fordés e do- , fyatur $. Tange.) Feri, percute: mibus , aut flabulis egeftz acervaren- '& perfe- Ip faciezs. ) Coram, &impudenter, tur. L,XX. vertunt xoxeidy qu& vox js r Bezedicar £fibi. ) Vide di&a fuperio- flerquelinium fïgmficat. ous p* r cap. num. s. 9. Iz /implz'citate £ua? ) 'Hebr. ina 6. lIomanuuruaeff. ) Intua poteftate. Legritate y. [em perfetlione tma, Bibl. cum Com. Menoch. Tom. Il. Aaa - 370 LIERE TOB Mi l YO. Qm ait ad illam: Quafi una de ftultls muherïbuC locuta | Concep es: fi bona fufcepimus de manu Del, mala quare non fufci- plamus ? In omnibus his non peccavit Job labiis fuis. - 4Di Igitur audientes tres amici Job omne malum , quod ac- delaper " mdlf*et ei, venerunt finguli de loco fuo, Eliphaz Themamtes, & Baldad Suhites, & Sophar Naamathites. Condixerant enim, iligo $. No ut pariter Vementes vifitarent eum, & confolarentur. 12. Cumque e;evaiïent procul oculos fuos, non cognoverunt r 10 di eum, & exclamantes ploraverunt, fciffisque veftibus, fparferunï 7. 9 pulverem fuper caput fuum in coelum. 9. Ma I3. Et federunt cum eo in terra feptem diebus, & feptem ts n hreLe notCtibus, & nemo loquebatur ei verbum : Vldebant enim do- lorem efle vehementem. j« Drta APCC non 1 Auem fen CAPUT II affl,&u; Vch [ D H]a 3fob maledzczt diei nativitatis þzæ þmþm*zqzle vil& (Wcmlem' A num. ". [ a quot tnalis liberatur quz bac luce /lzz!zm MEEL I ia d. r wms € trie & velr f/tl bdmo Id Oft haec aperuit ïob os fuum; & maledixit diei fuo, 2. Et locutus eft dl repetlt verbxs, qu - * Pereat Criptun, 4. Fetar Benedic Deo, 6$ morere.) Quafi di- curandi corporis caufa Sic de Anna Q Lnnar cat prorump in blafphemiam , ut dicitur Luc. 2. 57. Que zoz a'zfcm e- te Deus interimat ficque fit dolori grmx uit bat de templo , ffc 1 emm üt& tuo finis Vel Deo maledic, ul- Nemo laquebatur ei verbum, ($c. ) Non Íe5 t q cifcere ,. etiamfi tibi moriendum pro- ad totos feptem dies referendum hoc todem vqt pterea fit. Vet eft farcafmus, qua- videtur, ad primum- tantum eorum Wr Jug, fi dicat , id eft, nunc fervi Deo , il- adventum Vel certe dicuntur filuif- N lum lauda, & bemmc vide, quam fe feptem hifce diebus, quia pauca lm j]i pietatis tuz referas inercedem. verba locuti funt, nec longam . cum I tedire 11 Eliphez Themanires , 65c.) 'Yhe- obodifputationem ; que poítea.com- Perüt pmr( man, Sueta ,, & INamathe videntur memorabitur, nifi pofï feptem illos fuiffe loca in Idumza. Videé Pinedam in - dies ae gereffi funt num. 29. &.feq. ht mtpihü&t cap. i. Job. v. r. i Ea pars idumzz 1tudiis floruit Phi- 4ledisit. ) Coepit conqueri ? feu lofophiz. Vide Jer. 49.7. Baruch. 5.22. dicere infelicem. Deupey, ) 12. N;m cegneverunt eum. ) 'Vanta Die; [uo.) Vite, feuftatui tam mi- V Odfep, de m Qntnm] €rat fortung , vultufque mutatio. fero , *quafi dicat ccepit exaggerare Vertat 7 15 z celum. ) In aerem, in altum. miferiam ílatus fui. itaque maledi- 1 Septem diebzs. ) 'fotis feptem &io miferiam Iienificat ; ficut frequen- 7):!38, -5 E hW diebus , & noctibus , difcedentes ta- o Vehin ter in Smptura bentditl;o fumnitur pro 147770 men fubmde fumendi cib1, aut fomno felicitate. Íaui Umg t CAPUOT IH.'-- 37* « loeu 5. * Pereat dies,ih qua natus fum, & nox, in qua di&um eft : * Tere. Conceptus eft homo: 20.14, n fuíci- 4 . Diesille vertatur in tenebras, non. requirat eur X þ Deus quoä i defuper, & non illuftretur lumine. - $. Obfcurent eum tenebrae, & umbra mortis , occupet eum manites : 1t enim, caligo , & involvatur amaritudine. ó. No&tem illam tenebrofus turbo poffideat, non compute- tur in diebus anni, nec numeretur In menfibus. ioverünt arfetunt 7. Sit nox illa folitaria, nec laude digna: 9. Maledicant ei; qui maledicunt diei, qui parati funt fuíci- Aa235 ; fepten tare 'Leviathan. 9. Ob- onim do Imvolvaiur 4m4rituäi7ze. j Caligirne . 3. Pereaz dies,) Quuafi dicat : pr&- ftaret non fuiife diem illum. IHanc & tenebris obfita fit; tunc enim- dies autem fÍententiam variis modis pro amara eft, cum luce caret, & prope &r t. INO- affectus vehementia. varie eff abeít, ut dies non fit.'. tat D. Hieron. ab hoc verficu lo ufque 6. Tenebro[us turbo poffideas. ) Paghi- nus, & Vatablus vertunt, fto//at, vel, Wä&m ad num.-7. ultimi capitis omnia car- [/ A^ u mine effe confcripta. P pet caligo. Ylebr. "bw opBel, ql'læ In qua diclum eff , &5c. ) Ab obite- vox denías tenebras fignificat. trice, vel nuntio didtum eft: cozeepzus , Noncompntetur , 6c.) INonfit. Uti- ef? bomo, idéft, natus. WVidetur emim nam non fuiffet. , f 7. Selizaria.) klomines nulli rei in eíle repetitio ejufdem feztentie aliis verbis, quod eft frequentiffimum in ea dent operam , nullus in ea fit ho- Scriptura. minum congreffus , -non iter agant , 3.*?61?&? non egrediantur domo ; Ccc. ita de- / 4. Vertatur im tenebras. ) Quafi di- cat: Utinam nunquam illuxifet: Vel, nique cun&i fe habeant , quafi nun- yc de j quam nox illa fuiffet. V el fenfüs eft, dignus fuit tenebris, & qui non effet. g dieto Sienim dies vertitur in tenebras , jam fit nox illa, aut dies a cxteris anni, dies non erit, ldem eft, quod hoc & menfis diebus fegregatus, fepara- 7 66') Non eodem veérficulo dicitur tus, &c. . italice dicerem"us , gzerze nom ilizffre- sendum ho zur lemime. fecomnmsunicato. om eonum ^ONon requirat eum Dems defuper. ) ec laude diígma. ) L XX habent. xuntür filui- NNullam iliius rationem habeat Deus, Nec veniar f[uper eum lafitia , aur. gau- g Qu nec redire eum faciat, quafi dicat: diss: , mcola fit, infaufta , nulla re lata infignis, aut optaLilis. mgam Cum pereat prorfus, feu utinam periiffet ; odl Com omnis enim hac querela eo pertinet ; 8« Qui maledicamt diei. ) Prafice, fopiam o ut intelligátur feadeo cruciari ; ut fa- & viri, qui funeri adhibebantur mer- tius fuerit nunquam fuiffe natum.. cede conduci, utlugerent, &defun- Hi Deiper. ) De colo, übi eft. &orum. fortia facta laudarent. seri, enim diei maledicebant, in quo mor- $. Obfcurent eum teneb;a. ) Efb ejus- dem fententiz repetitio ; dixeratenim, tuus , quem plorabant , extinctus erat. w t m qi vertatur im tencóras, non i« ujt; etur lu- Pararibuni jufcizare Leviarbam.) Qui, erarfï fi ftipem accipiant , parati funt fufci- otgg [eäl- eine,0:. Ejufdem quere!z ingemi- pe r natio vehementiam affedus oftendit. tare lucum. fuum 5 hoec eiim fignifi- u Umbra moi:is.) Denfiftüme, €at VOX jry39 /éwiathbez , quam im- M fyritir D gcuïifümæ,t'encbræ. mutatam relquit interpres Latinus , E D. 37 Rs LIBRIJOB 9 OBt enebrentur ftellee caligine ejus: ex $. pe&et Iucem,ï& non videat, nec ortum furgentis aurorze. VOCETt '19. Quia non conclufit oftia vent ris,. qui portav.itnme, nec . I abítulit mala ab oculis meis. - 0.( II.Quare non in vulva mortuus fum Q6 anim ftatim perii ? »egreffus ex ü;ero non I2. Quare exceptus genibus? cur la&tatus uberibus ? thefaun I3. Nunc enim dormiens filerem,& fomno meo requiefcerem 1. C 14. Cum re folitudines : gibus, & confulibus terrae, qui ædiüc-ant fibi 2V tcnebri: Is. Aut cum princi pibus, qui poiïïd«ent.aurum $4 rep-ie.nt A. domos fuas argento : " aqug. ,.16. Aut ficut abortivum ab fconditum nlon fu.büü?remgvel 2 ( qui concepti non viderünt lucem. febat, 17. Ibiim nt feffi 26. ] fobore. pii Cefïaverunt zi tumultu? & ibi requieveru 185. Et ut füpc ut etiam nonnullas , quales funt Ho- folatas bello : aüt incendio reæd';ficant, fanna, Racha, Maranutha: ea credo & inílaurànt. , de caufa, quia non unam tantum ad- 15. Qui po/idest aurum, €£c.) Eft mittebant explicationem , nec voluit periphrafis divitis, & poténtis Prin- ipfe definire, quid potiffimum figni- cipis. Aliqui referunt ad thefauros, ficarent. qui cum cadaveribus olim in fepul- 9. Caligine ejus.) Nodis illius. chris recondebantur, ita ut Zomos fua5, —— 10. Qv non conclufft, &$c.) Quia. idem fit , quod fepulchra fua. T in ea nocte nztus fum. 16. 4ur ficut aborzivum , 65e ) Idem Nec abf gt mala , 65c,) Sienim mor- m vive repetit alia dicendi .forma. . Optat Vitieban tuus fuiffem, antequamin hanc lucem enim fibi vitamnón contigiffe, fed ad emitterer , ab his malis , quibus vexor,. eum modum fuiffe extinctum , quo Cf immunis fuiffem. ! Opei extinguuntur immaturi feetus,qui prius C Vetüen II. Iz vulea.) lnutero tnaterno. moriuntur , quam edantur in lucem. 13. Dorriens filerem. ) Somno mor- Abfconditum, ) €Cuod celatur ,. vel 10. 1j tis fopitus quiefcerem. in abfcondito moritur lil (ibi j z ; ideft, in ute- ?L 9 ld. Cuns regibus , €$ confulibus terra.) ro Vmaternïo. LXX. habent ; Confiliariss zeyre , Ms 17. ld impiz' cq[/'kwerunt- A Inmulrg. ) ttim eff Y fcilicet, quorum confilio regna, & In fepulcro: mors enim finem affert Cütte itia Refpublice. adminiftrantur, Senfus fhortem injuriis, & tumultibus ; quos impii eft : quiefcerem cum principibus & excitant. L] 3- (u: proceribus. Feffi robore:) Edt periphrafis Prin- DN Qui edificant. fübi. folitudimes. ) Nel &t q cipum , quos robur , & potentia fa- fenfus eft, qui fibi magnifica Tepul- tigatoccupationibus magnorum , mul- imfäl H chra: & maufolea edificant, in qui- torumque negotiorum tempore pacis, lt ! öiqj bus foli condantur. Vel qui, cum magnorum-vero laborum, & pericu- * Tzj, làtys divites fint , & potentes , civitatesno- lorum tempore belli. Vel fenten- e[t H IT vas excitant in locis, in quibus prius tia eft: quorum robur, & vires mor- Y X n erat hominum folitudo ;,vel certe de- lt a lB : atj bo; vel laþo;e exhaufta funt. T. pofit * (,APUT ID.: 375; em. & 18. Ft quondam vinCti parlter fine moleftia, non audierunt vocem exactoris. e, fit 19. Parvus, & magnus ibi funt, & forvus hber a dommo fuo. 20. Quare mifero data eft lux, & vita his, qui in amaritudi- T0 n0n ne animz funt ? - 21. Qui expc&ant mortem , & non Vemt quafi. efï'odlentes ) £hefaurum: fcerem . 22. Gaudentque vehementer, cum invenerint fenulchrum. t fibi 25. Viro cüjus abfcondlta eft v1a, & circumdedit eum Deus . tenebris ? teplent 24. Antequam comedam , fufp1r0 & tamquam 1nundantes aquae, fic rugitus meus: em. vel 25. Quia timor, quem timebam, evenit m1h1- & quod ve- tebar , accidit. unt fefft 26. Nonne dilfimulavi? nonne filui? nonne qulem? & ve- — m lt nit füper me mdxgnaüo., emdilicatts U ntis P. thefauros, Aaa 3 CAPUT n Iepu [ dimos [Mts ä 18. Ef queudam : -vm&z, &c. ) QUI 2s. Timor.) Res timenda , & for« midabilis. j ) |dem dum Viverent, fervi erant, & catenis ,. Qp vinciebantur : jam- mortui moleflia 26. Nenue diffgmulao: , 66.) LXX. lTe, fl d carent, nec audiunt vocem importu- habent: zeque z pace fz;z , "tue m f- ni operis exactoris ,. qui eos minis, !ffztzo, aeque im rc qwe » venit amteue um , Q? & verberibus ad laborem adigebat. mibiira. Sententia efíL: muneri meo ls,qu Pl US n ducem. 19. Liber 4 Dopamo [uo.) Ab eo ni« non defui, fed ut bonus Princeps ne- |ohil fibl timens. gotiis me xmpendx 306 gubematïoms fatur , V* ((, u e1. Quafi effodientes thbefanrum.) Ut labores, & moleftias non fubterfugi enim effodientes thefaurum , illum in- & tamen malis vexor. Vulgate ve- 'venire maxime optant; ita & miferi ro editionis fententia eft ; D,g//"mu/a- 1;//77"![[1! ) mortem , in qua quiefcánt. -vz, filui , &c. hoc eft , pacate , quie- 23. Cujus abfcondita eff via, ) Qui te, & benignesfübditos gubernavi, & efcit, quo fe- vertat, aut quomodo fi quid 1mpat1*nt1a aut alia ratione evadat difficultates, quibus premitur. in me peccabant, dinmulaw, & pa- yidi P fm tienter tuli. Adii referunt ad priores Tezebris.) Miferiarum, difficulta- tum, ex quibus fe expedirenon potelft. calamitates , cum fcilicet divitiis fpo- rum., jmi- 24. Tanquam- :mmclzmzeo aqua.) Eju- liatus eft , & liberis ; filuit enim, & Ote pütlï, per]cil latus, & rugitus meusadeo vehemens dxüïmulawt Job, imo D«co bened: x1t, eft, üt cum aquis ex alto cadentibus, & tamen venit fuper eumr indipnatio [d fenten aut alia ratione &repentxbus comparás ulcerum pe*ïïmorum a planta pedis qires mo t ti poffit. ufque ad verticem capitis. 374 LIBRIJjOB CATPUTIT IV o B 10 À Kliphag arguit Sfob impatientie , quodque propter peccata fua Qum Co Jügellemr & Deo, qui innocenti adverja non i ninitii. leonis d n. K f'pondens autem Eïmhaz 'Themanites dixit: fürtive : IRE 2. Si ceeperimus loqui tibi, forfitan molefte acczpæs, I^. Ir fed conceptum fermonem tenere quis poterit ? . 3. Ecce docuifti multos, & manus laffas roborafti : pate hor 14 I 4. Vacillantes confirmavcrunt fermoneb tu1, & genua tre- mentia confortafti : funt $. Nunc autem venit fuper te plaga, & defecifti : tetigit te, i E & conturbatus. es. pili carr ,. 6. Ubr eft timor tuus, forhtudo tua, patientxa tua, & per- 16. $ "oram ( feCtio viarum tuarum ? 17 *] 7. Recordare , obfecrote, quis umquam innocens periit ? ftlore f aut quando ré&i deleti funt? !t Y 9. Quin potius vidi eos, qui ope1antur 1n1qu1tatem & fe- mmant dolores, & metunt €0$5 $ rcpe 1 Flante —N 9. at H(mzzmtes ) Vide dida cap. 2 lorum pleraque vera elTe, fed in hoc &t )am num. . fuiffe deceptos , quod cum viderent lere, u 2. Conceptum þrmom DA (5 ï kmü Job malis preffum, id illiin peccato- lt dicim dicat cum tu tantam fermonis ma- rum vindictam accidiffe crediderunt , teríiam dederis, quis fibi a refponfio- ideoque in eum acerbius, quam par hi, i PEI' Wiutn ne, aut difputatione dehoc argumen- fuiffet, inve&i funt. Jtaque propo- Lsþl: to temperare poterit ? fitiones fere verz funt, aflumptiones potefl, ( 3. Dacmpz meltos. ) Oratlone & autem falfz. Io, 4 - confilio afli&os confolatus es, eofque Perfetl;o "vtarum tuarum ? ) A&m- Rrei, d ad meliorem fpem erexifti. Vel- do- num tuarum. ler éurina tuaaltis multis profuit, &quum 7. Quis unquam ionocens perat ? ) Quafi dicat: apparetfucatam ; & £al- Dolt: fin ergo eft, ut illa in tuum bonum nunc fam fuiffe farictitatem tuam: &X long- utaris. nam qui I Ti Manus laffas roborafft.: ) Calamitati- vere funt innocentes, non pereunt bus fractas confirmalti, nec funditus delent&ur ,-te autem in Diffpai exitium ruere video. Vd, qi p 6. Ub cf fimor iuss? ) Pietas, re- p IQ ligio,.divini numinis obfervantia : 8 Vidi,6£c.) Vidi eosperire. h quafi dicat, INon is eras , 'qui appa- Semimant dolores, ) kiebr. & Chald. tht 10 ädf f-'z! fébas, fed hypocrita , aut imperfe- laborem/, id eft, peccatum, iniquita- 11 obfen &us. Eft autem. notandim Eliphaz tem, fic Pf. 54. $55. legimus , labor & reliquos Jobi amicos viros quidem m medm éus, & -znjufztza n fs Metunt e0:. ). Frudus amaros , & 6)245 /'/ fapientes fuiffe , & qua univerfim di- &X Íputant de gener& boncmm , & ma- noxios peccatorum fuorum cColligaat. D.j 37$ CAPUT IV .. Flante Dlelo peri iffe, & fpiritu irze ejus effe conf'umþtqs. 1o. Rugitus leonis, & vox leæknæ , & dentes catulorum leo- num contriti funt. Y tia fua : 1I. Tigris periit, eo q uod non haberet predam, & catuli leonis diflipati funt. . 12. Porro ad me dittum eft Verbumï'abfconditum,-& quafx iCCpies fürtive fufcepit auris mea venas fufurri ejus. I4. In horrore vifionis no&urnze, quando lee;-fgpor occu- ' pare homines, .14. Pavor tenuit me, & tremor; & omnia offa mea perterfita 'nua tte funt. J ; rs. Et cum fpiri ettgit t v tus me pfæfänte tranfiret, inhorruerunt pili carnis mesze. I6. Stetit quidam , cujus non agnofc&bam' vultum , ixnago | & p toram oculis meis, & vocem quafi aur ze lenis audivi. * ïnfr. 17. * Numquid homo Dei comparatigne jufüficabitur , aut 2$- 4- ; penit? faCtore fuo purior erit vir ? L E 18. * Ecce; qui ferv!unt e! , non funt ftabiles, & in angelis'" Infr. 15-15» ),&fe ^. Yet. fui;lreperit pravitatem. 19. Quanto ,. 4 j Flante L d -.--""A g. i?'l;mte Deo perii ä,) .,VC]. Egnifi- no&e , cum horrifica folent. viía Gc- Ced in 'hOC eat Deum nullo negotio iniquos per- currere, & cogitationes ;ncidere ple- dere, uno fcilicet flatu, & quod ita- na timore. 3 ; viderett $. Spirite:.) Angelus fcilicet. n pECCütO- lice dicimus , l» «» foffie. Vl fen- diderunt , fus eit , irato Deo , & velut flatum Imnborruerumt , r Horrui*, & pr& per nafum emittente. timore fieterunt coma. quam Np.feï 16. Sretit quidam. ) Ante mä. u pl'OpO' o irifm ire ejus.) Ex llebr. Veft? N potelt, /piritu naff tjus. Imago coram ocalzs meis.) Umbra , umptiones IO. Azugitus /cfr);izif , £c. ) Signiücat cujus figuram, aut vultum clare, & Reges, & Principesimmanes , &tru- diflin&e perfpicere non potui. ,: ) A&io- culentos , Deo. tamen refiftere non iv. Numunuid bomo, &$c.) Hscfunt poffe; fimulque Jobum notat , qua(Tx Y verba , que. Eliphaz audivit ex An- ] PWN,) ex horum fuií i et numero. oelo. x m i 72Wäfc:gäiz*ur. ) ]uRus ïnvenietür y ,. fam qu pt. Tieris perii?.) Fame fcilicet. Diffbati funt.) Disjeti , proftrati, fi ad divini judicii trutinam examinetur. j pereunt, vel, difperfi ad querendam pradam. Fadore [u0 purior eri wir? ) BAude- 12. DiGam eft wverbum ab[conditum. ) bit vir curi Deo quodammodo liti- qutem ïä 2 Revelatio divinitus fa&a eft. gare , & fe juftum afferere, & mala ert Qeaft furtive , &c.) Clam , laten- quibus obnoxius eft, injufte pati*. t Chald. ter, obícura, & confuía reiimagine, Oq8. Qui f rviant ei^). Angeli. iniqui ^ Non fünt. [Labiles,)- INihil ex fe boni jor & fono fignificatum eft. l$ la Venas [fiiri.) ln Hebreo, Param 'habent,-nec fine divino auxilio flare ex* €o. offunt. natos s & 13.. " f'y;rmie vgfwis notlursa. ) De Ifz n gelis fuis. ) Qm ce (c.id,erunt. i Conig-liit- ? —— 376 LIBRIJOS Ig. Quanto magis hi, qui habitant domos lüteas , qui terre— ES: num habent fundamnntum confumentur velut a tmea? eys fac 20. De mane usque ad vefperam fuccidentur : & quia nul- 4, L0 & non e lus intelligit, in aeternum peribunt. 21. Qui autem reliqui fuerint , auferemur €x eis: mouen— . r tüs & tur & non in fapientia. 6 Nh C APUX ^. Hon KEliphag ruefum arguit Sfob iniquitatis , quod nemo fine cazlpa fua $ Qu lm eloq & Deo puniatur : zzleoque bortatur Sfob, ut ad Deum comvertatur, Qui CQJ ita cuntia fore illi profpera pollicetur ,. ac divine provi- Wero : dentie opera circa ereaturas. extollit. I0. u univerla /Oca ergo, fi eft, qui tibi refpondeat, & ad ahciuem L N San&orum convertere. Parvulug 2. Vere ftultum interficit 1racundxa, & parvulum occidit. dieejtup, Í invidia. Ortidjt i ao 3 Ego QIt nvidia; 19. Oi hbabitant domos luteas. ) COI'— Qui ex eorum familia fuperttites fue- u Bott, quo pora ex luto facta, ac proinde Vllca, rint, filii, nepotes. ivitibus j infirmi, & fragiles. Aaferentur.) Mlorte rapientur. bonis if Terrenum lfaäe;ztjund;zmcn Um. ) Vel Ex eis. ) Jungendum, cum reliqui ) B; -fenfus eít: origmem ab Adamo tra- fuerint. ententxa hunt, qui ex Juto formatus eft, vel, Noa n /?zlþzen!nz ) Ouaü dlcat, in fua mf'pxentw. Veris ; ego & melius, ad corpus luteum refertur, &, qutyr quod vit& eflfundamentum ; eoenim Qca ergo , 66c.) Sententia effe vi- Btudinem labefacto vivere non poffumus. detur : "Ha&'enus ergo; quid Carþtmenmr velut à timea?. ) VMita fentirem, dixi: Talte niyi tu; fi aliquem habes M*-fdtxl enim humana paulatim perit, & fen- fan&orum patronum , aut cujus tefti- dmny fim fine fenfu temporis tacita arrofio- monium in tui defenfionem proferré& 777 ne confumitur. ne cun&teris, fedilludtandem 5 pomq Vel co. De manu n[que ad . vefperam fuc- producas in medium. BgO ex mets, ezdegtur. ) VMel fenfus eft, perpetuo divina revelatione docui nemmemju- ftum pleài : Tu, fi jubet, expiorum . D Lor;e nos temporis decurfu fmefc.exe & ad l interitum propprare vel, de m.cmmf numero aliquem faltem cita , quicon- Dlocebit , que ad vve[peram , ldem cft, ac órevi, trarium feu verbo, feu exemplo nos doceat. hm ut Cü vel repemte , ut feilicet , cum mane ynrum P" llm homo fit in vivis, vefpere mortuus d aliquem fantlorum . conventere. ) Ontm, l fit. Italice diceremus, Da/lIa zattina LXX. habent, // quem. [anttorum 4n- Alla [&7'4 gelorsm conjpictas , quemadumodum fci- We n pot mmbuntm : E; quia unllos ietelligit.^) Nec hu- licet ego confpexi. Vide capite fupe- $. ; [/ Jus rei magnitudinem reputat ,. atque riori hum. 164 ideo nec re(ïplf(.it toribus mutatis. "m - Interffest iracmdza. ) Maxiraum illi damnum infert. NNotat Jobum; 12 4reruum periàumt. ) ln ætemam damhationem ruent quafi ex irá, & impatientia fuilTetlo-' lles Tltatem pm 21. Qui autem reliqui fucrint ex iis.) UutUSO k ä]l()ï BWI [ ( n CAPUT V 327 ]Ul tetre 3. Ego vidi ftultum Hrma radice, & maledixi pulchritudini 1e2? ejus ftatim. quia nul 4. Longe fient filii ejus a falute, & conterentur in porta " & non erit , qu1 eruat. focien $. Cujüs "meffem famelicus comedet, 1pfum rap1et arma- tus , & bibent fitientes divitias ejus. Ó d L] Nihil in terra fine caufa fit, & de humo non oritur dolor. 79 Homo nafcitur ad laborem , & avis. ad volatum. 8. h Quamobrem ego deprecabor Dominum, & ad Deum po- nam eloquium meurm. -^ verTd 9. Qui facit magna; & 1nfcrutab1ha, & mirabilia absque nu- P?üu mero . 1o. Qui dat pluvmm fuper faciem terrae, & irrigat aquis unlverfa : aliquem Ir.Qui V Bancudum- )Chald mfipientem. LXX & quafi famelici, aut fitxentes eam y occidit deceptum , five errantem, diripient , & vorabunt. Occidit imvidia.) Magnis malis affi- ) Ego cit invidia; Etiam his,verbis Iobum 6. Nibil m terra frt ffne caufa.) Yta- que hzc fine caufa impiis evenire pu- Wites füe notat, quod ad paupertatem redactus tandum non eft. divitibus invideret, & doleret, quod Et de bum mon driiur dalar ) Cala- bonis affluerent. jentur. mltates non temere nobis obveniunt ; um rehqm 3. Egowid:ffultum frm/z radice , &$c. ) ut in campis herbe fpontis fum, fed Sententia- eft : tu invidia commo- potiu$ fativis fimiles funt.. 'Sic ma- veris , ego vero nihil divitibus invi- j diat, n lorum , quibus vexantur homines, deo, aut potennbus ; nam eorum ma- femina , & caufe funt peccata , & enti eïT"V" gmtudmem parvi facio , licet firma Deus peccatorum vindex, radice nixi videántur. xï()(/ 3 qm 7- Hemo nafcirur ad laborem, &c.) Sen- «Lem*ï 8 Maledixs. ) Mlale ommatus fum, tentia eífe videtur: Non debes ni- L.uïUS tlie damnavi. mium doleré, o Job, aut queri pro- Statiz.) Cum primum eorum ma- m pO ferré gnitudinis fpecxes fefe objicit oculis pter zerumnas, & dolorestuos; nam flud taniim meis. ut avium proprium eft volare, itaho- !7 5] : gg() e minum adverfis confli&ari, j 4. Longe ffent filii ejus a falute.) Pa- ]emmem rentum impietas filiis pariter impiis Dfpvembor Dominum * 65' c. ) Qua- ecpionm fi c.u.at ea ego mente fum , ut fi in j cot nocebit : quare longe fient a falute, aliquod. incidam infortunium , non nam ut eft in Pf. 36. 2g. Semen im- piorum pe: ibit. maledicam, ut tu , nec divinam pro- videntiam cnmmer ; fed potius ad yprotattrt ; Contereztur dm porta. ) In judiciis, Deum me convertam , ut precibus qua in portis civitatis exercentur, da- yfhoim ^^ d mnabuntur more fceleratorum. ilum mihi propitiem., lum * s. Cuju: mc[fem , 6$c. ) Silargam fe- 9. Qui fecir magna, &c.) Eft de- gplte UP fupt" eerit fementem , aut uberem vinde- fcriptio divine potentiz ufque ad v.16. miam expedet, eaque jam ad matu- 10. Umiverfa.) Hebr. péareas ; hoc Wmmum ritatem penencnt , potentes homi- eft, late patentes regiones:- Chaldæus " ]obümi habet Provizcias. nes, & aliorum bonorum appetentes, " fuxlïei Bibl. eum €onm., Menoch. Tom. IIf Bbb * 378 Li WRTIOSB rr. Qui ponlt humiles in fublime, & moerentes erigit i"o- PUR ? $ fpitate : d p 14. Qui diffipat cogitationes mahgnorurr, ne poiïint 1mp1ere a, E manus eorum, quod coceperant : vifitans 1 Cor. 3. * Qui apprehendit fapientes in a&utla eorum , & confi- j* 319 hum pravorum diffipat : progenit I4. Per diem incurrent tenebras, & quafi in no&e üc pal- )6. In pabunt in meridie. ATVUS 15. Porro falvum faciet egenum a gladio oris eorum & de 1 É manu violenti pauperem. fhente p 16. Et erit egeno fpes, iniquitas autem contrahet os fuum. 17. Beatus homo, qui corripitur a Deo : increpationem ergo 0ff - Domini ne reprobes: fkabi 18. Quia ipfe vulnerat, & medétur : percutlt, & manus ejus fanabunt. I9. In fex tribulationibus liberabit te; & in feptlma non tanget te malum. RE( 20. In fame eruet te de morte, & in bello, de manu gladii. 2$ Gu 2t.. À flagello linguae abfconderxs & non timebis calamita- tim, c," i tem, cum venerlt hm emm Alii de fixe 22. In vaftitate, & fame ridebis, & befmas terlæ non fot- . IthS dl imidabis. 2" Sed i focule D caverms ( Il Er:gæt f/'vszztf ) Erlglt fofpl- abilia pofu dicit, mjï-x, 5':. fortaffe intelligit tat, falvos facit. fex calamitates , quas ftatim enumerat. &f in fo 13.. Apprebendis fapzente: i 4/?z'tm Er m feptima.) Non folum fexies, Venint, f sorum.) Qui in aftutorum hominum fed fepties, & fepius & femper dsh- um m 1 caput, & perniciem convertit prava tos feng f rabit te a tribulationibus, ne noceant confilia, quibus ahos decipere volue- anima. Vel liberabit de fex tribula- conüan runt. tionibus, que fex hujus vitze diebus 1 dicat j1 14. Per- dieh , 65c.) Sic enimin re- a malis . bus clariffimis cæcuuent ac fi verfa- tibi evenient ; cum vero-pervenertis àd feptimum diem, fabbatumerit, & 24 écrer -gentut in denfiffimis tenebns requies. in céelefti patria , tunc fzgel- dlerma;; Patpabugt.) Utii faciunt, quiver- lum non appropinquabit tabernaeulo zua. fantur in tenebris. Italice dicimus, QU& o f vindare a tentoni. cl. Calamitatem. ) In Hebraeo efti ^31» /éod , quod eam calamitatem fi- l f If 15. 44 gladiooris eorum.) Àb eorum Emgua ; que tanquam gladius acuta gmfïcat, quam. predones omnia de- OgnOfuenc eft, & ferit. vaftantes , & populantes inferunt ; Wi fnr pnam —;-m; féiadad eft vapere ; fpoha- Ti witrisfo 16 Coztrabet 05 p;mn ) Compefcet, &c. £ogentur iniqui tacere confufi. re, & pradari, Faque ts 17. Ne reprobes.) Ne rejicias. a2. Jn waflitate. ), Eft eadem vox U()j, ldem 19. Ipfex iribelatiomibus, 66 In "p féod, cujus-explicationem attu- Ottata 3 lni Omus, & mültls, variifque tribulationibus. Cum limus proxime fuperiori verficulo. m g deq p (CAPUT V.& VL 3?5 erigif f« 3. 'Sed 'cï:um lapidibus re z gionum paétum füüfl:l ; & beftize terrae pacificee erunt tibi.- implere 24. Et fcies, quod pacem habeat tabernaculum tuum , & vifitans fpeciem tuam, non peccabis. . * & confi 4$4. Scies quoque, quoniam multip lex erit femeh tuum, & i progenies tua quafi herba terrze. . * : fl,(;. pal- 26. Ingredieri s in abundan tia fepulchrum, ficut ihfertur acervus tritici in tempore fuo. m,&de 27. Ecce hoc, ut inveftig avimus,x itg eft: quod audi/tum : & js füum. mente pertr:ït&a; CAPUT VI 1eJ efgo Ojlehdit fïob,' fe longe graviora pati, quam meritus [iz, conquerens ' - Je ab amicis deferi, gravoiter arguens & bos tres , qui ad fe. anus ejus «enerant, ac [e quoque patienter azt;lzjrz' £etir. »titha,non ob , dixit : I. REfpondens autem ] Bbb2 ; Q.Utinam 23. Cum .lapidibus regionum patlum dens tibi fplendidam adeffe familiam, tuum , €9c. ) INec te lapides laedent; & domum bene inítructam , non pec- calamita- olim enim nudis pedibus ambulabant. cabis fuperbiendo exea, autvane con- Alii de faxeis ferarum cavernis , cu- fidendo. Sanchez intelligit de con- non fot- bilibus accipiunt, quafi dicat: erit ti- fuetudine cum uxore, quafi dicat: cum uxore tua confuefeens , ut lex 95. Sed bi fociale pa&um .cum feris, que in cavernis , & faxorum foraminibus fibi conjugalis poftulat , non peccabis. cubilia pofuere, aliidefrugibus, que es. Multiplex erit femen tuum. ) Mlul- t intelipit etiam in folo fterili, & lapidofo pro- tiplicem fufcipies prolem. p enumerat venient, fi Deus faverit , quafi pa- 26. Ingredieris tu abmundantia, 65c.) Ym feih, &um cum illo elTet initum , ut mul- Dives morieris, dierum etiam nume- (omper Jbe- tos ferret fru&tus , alii de firmitate, roabundans, & bene fenex. Chald. g noceant & confítantia in tribulationibus, qua- in perfetljone annorum. Acervus tritici. ) Mlore mature fe- fex tribut fi dicat, inconcuffus eris, ut lapis , V(itæ dlebus & a malis immunis. getis fuo temporedemefTz , & in hor- j ewgnfns « 234. ócies. ) Experieris. . reum illate. 27. lewefligavimu:. ) Diligenti in- xtum enti Tabernaculum tuum. ) Domus tua, | tunc !Z.'Zg " qua pace fruetur , ac felicitate , bo- quifitione , & veritatis fcrutatione, ii norumque omnium afHluentia. atque reconditorum divinz providen- Vifitaus [peciem tuam mom peccabis.) tie confideratione judiciorum ,. rem Tebreo di, ita fe habere comperirmus,. quod etiam müätem ' Cognofc ens, & inveftigans, quid do- omni 10 mituz fiat, non peccabis; quia bo- communes hi amici, qui tibi adftant, ni patrisfamilias. munere ungeris. ita fe habere confirmant, 2 lrfpmnt D Periraila.) Wiec igitür mente re- d fpolià Ttaque juxtà hanc explicationem ; fpe- puta, & ita-fe habere tibi perfuadeas. cies, idem efl, ac domus fpeciofa, ornata, inflruda. Vifitans ordinem I'R Efpondens autem. ob , &c.) Ra- domus, & cognofcens ; an omnia be- ) tionem reddit Job, cur tanto- . oneft 1 ttie þuïo; ne, & decore gerantur.. VVel , vi- pere doleat, affirmatque multo l.eviof- i 39e ^LIBRIJOSE x . . Utinam appenderentur peccata mea , quibus iram merui : m O. & calamitas , quam patior, in ftatera. finis m 30 uafi arena maris haec D. gravior appareret : unde & verba " . mea dolore funt plena: Á &nea e 4. Quia fagittee Domini in me fyunt, quarum indignatio ebi- p bit fpiritum meum, & terrores Domini militant contra me. tiei ret $. Numquid rugiet onager, cum habuerit herbam? aut inu- 1. Q giet bos, cum ante preefepe plenum fteterit ?. ? derelin. 6. Aut poterit comedi 1nfulfum, quod .non ett fale condi- I& P tum? aut poteft aliquis guftare, quod guftatum affert mortem? * tranfit 1 7 uce prius nolebat ta D ftia, cibi mei funt. ngere anima mea, nunc prae angu- 16 C P 8. Quis det, ut veni mihi Deus? P at petitio mea : &quod expe£to,tribuat luemnt, OM 9. Et qui coepit Vacuum fuccidat me ? , ipfe me contetat ; folvat manum fuqam, & 19 C 1o. Et haec mihi fit confolätio, ut aiH'igens me dolore, non paulifye parcat, nec contradicam fermonibus San&i, 8 N tem elle g'emituni, quam doloris po- la fit, non cicurem , 'nec domefticam. fed fibens ftulet accerbitas. Vehementer rudunt onagri , cum fa- -5 Gaafi AFE9LA WLATIS 4 E. ) Calami- mem fentiunt. YOlunhti It $y, tas preponderaret , non fecus quam |(6. ut porerzt comedi infrgl/i':,?:z, f c. ) tem non ingensareng maris cumulus compara- ; Quafi dicat: fi quod fale conditum tione rei leviffima. non eft, comedi non poteft, quan- ferendis ) äz': [ Unde E9 verba mea dolore funt plena.) to minus, quod eft amarifimum , & Toit finis Quare mirum non eft, fi mali moles mortiferum , ut (ünt , dolores mei, EU doloris plenas voces exprimit. ferripoterit? LXX. habent: Nwmquid 4- S4g£tte. ) Dolores, moleftie, üm hid poteff. ffne [ae edi panis , aut efh fapor RR &gritudines. in férmonibus vanis ? quibus verbisim- Wres em In me fazt.) Vt male me vexant. portunitas, & fatuitas fermonum Indignatio.) Vis. klebr. & Chald. phaz fugillatur. Eli— falice di QOeDnenam. ' Neéfr, 7. Prini.) Florentefortuna : s -&-cum * Ms u Ebibit. fpiritum meum. ) Confumit., corpore valerem. exhaurit , - abforbet fpiritus vitales, Pre Anmguflis.) Propter V»ihopian'l " AMbet ami vitgm. LXX. habeht ". fanguinem. ad quam redadtus fum. W. Fra SUati mei. Terrores Dominzi.) Quafidicat, cum 8. Pettzomea.) Ut vitam hanc abi*um; hac gravia fint, adhuc tamen majora pere liceat, LE : Iftj? 1o, pertimefco , ideoque impendentium 9. Qui cepit. ) Me malis oflligere. Aüerunt: calamitatum expectatione difcrucior, tempüïe lpfe me conterat. ) Carcere vit edu- !cei]"m-iæ,' g.. Nitmquid pgitt, &£c. ) Quz(ï di- Cat, vel extvrbet. cat, non temere conqueror. Nemo Selvat mauum fiam.) Quafi lig-at'am Ui, d queritur, cum habet, quod vult. manum fuam Deus habere videtur , n d Gnager.) In Hebrzo eft y3 5 phere, quia non percutit, quantum poteft, qu& vox feram fignificat, jumentum cum non extinguit. PQïlliffem' JQ':I filvefire, beíliam ggri ; qu&cunque il- IO. Nee c'omrgargcam jär/moniä'u;jaæ Rv tant UC APU T VI. Y 3$r | fnerui :'- rr Quee eft enim fortitudo mea, ut fuflineam ? aut quis finis meus, ut patienter agam? & verbs I2..NeCt Ífo 3 rtitudo lapidum. fortixtudo- mea, necAcäro mea " senea eft. iti0 ebi- 13. Ecce,non eft a uxilium mihi in.m-e, & neceffarii quoque - E [ Tne, mei recefferunt a me. 4 Ut Qu 14. Qui tollit ab amico fuo m ifericordiam, t/imogem Domini derelinquit. L e cbndi- * IS. Fratres mei præterier,unt me , ficut torrens, qu nortem? tranfit in convallibus. - * i raptiv.n & ag 16. Qui timent pruinam , irruet fuper eos nix. 17. lempore, quo fuerint diffipati, peribunt; & ut inca- ytribuat luerint, folventur de loco fuo. . : x mti 19. Involutze funt fe itce greiïuum eorum : ambuïabu'htxïa fuam, & vacuum, & peribunt. 9. Confiderate femitas T hema, itinera Saba, & ,e-xpe&ate E] Bbb 3 20. Con- re, Don paulifper.- m g 8;.) Nec Dei voluntati repugnem, modum, aut moleítiam timentes, in ymeflicam, fed libens me ejus juffis fubjiciam , & multo graviora mala incident. 1 17. Tempore , quo ferant diþpa;f",— j cum 3« voluntati acquiefcam. II. D« eff enim , G. ) C*urx mor- &c. ) Pergit Job in eadem allegoria tem non optem , cum tot &erumnis torrentis, aitque perituros inhumanos :lft!m r E?I':' ) ferendis par efíe non poffim? propinquos , & amicos ad modum conditum. torrentium , qui cum fol incalefcit , e[t, quite Quis frnis mens.) Qui-s tandem appa- rebit finis malorum,quibus confli&or : hoc eft , eítate, ficcantur , nec am- hm , * i. Fortirudo lappdum, €&$c.). Non plius per locum fuum alveum fcilicet [ores mdy decurrunt, aquis deficientibus. Quod b Nm)]qüi [ fum la'þideu*s , aut a&neus. G- 13. Nom ef auxilinm mibi im me.) in Vulgata habemus D;//paz, in it of /,.'-:«;ar "Mires enim . mez plane defecerunt. brzo elt; 333Tjezoreón , quod Pagni- ; velbis h- Italice diceremus , zo2 m poffa ajutare. nus vertit, efflexerint. LLX X. vertunt, ;onit V Necéffarii.) Propinqui , & amici. Liquef ali , quod benetorrentibus con- 14. Oi rolbt , &fc. ) Qui non ex- venit, qui liquatarum , & tabefcen- maj&wm i hibet amico mifericordiam. tium nivium humore tumefcunt. 18. Ipvolura fznt femita , o ) Nam iopit g. Frarres zmiei.) Propinqui: co- gnatï mei. flumina, & torrentes variis maandris, Scur forrens , & "Y c.) Statim me dere- & fexibus per alveum fuum decur- ancabfum* runt. Similes vero torrenti etiam 1 liquerunt torrentis more, qui zftivo tempore, cum aquz magis funt ne- hoc funt fallaces amici, qui non re- y ifpte cellàrim, arentem habet alveum ; fie &a- progrediuntur, fed obliquas, & ,riaclt tortuofas agendi rationes fecantur. "amici, & fratres mel, cum ftu tri- Anbulabuszt im vacmum, 6c. ) Nou bulationum urgerer, aquas confola- lüü y,gg.mm tionis , & auxilii, quibus. refrizerari illis fuccedent prava confilia , ut vo- & vïdeïüf ] luiffent, íed in irmtum cadent. jm poe potuiffem , fübduxerunt. 16. Qu Hment prutmam , ö'c) QUI i9. Con[iderare femstas Thema. ) Hu- jus rei infidelium fcilicet, &fallacium W!'þ 7 VS;?W fe jitant ; aliquod fibi a me incom- n 1 3f* ÜIBRI ]OB * É 20. Confufï funt, quia fperavi : venerunt quoque usque ad cibus t me, & pudore cooperti funt. 21. Nunc veniftis : & modo videntes plagam nieafn timetis, 22. Numquid dixi: Afïerte mihi, & de fubftantia veftra - *b lu donate mihi ? 25. Vel, liberate me de manu hoftis, & de manu robulfto- du f ryum eru1te me? (ut d 24. Docete me, & ego tacebo : & fi qmd forte ignoravi, inflruite me. I 25. Quare detraxiftis fermonibus veritatis, cum e vobis nul- M | lus fit, qui poffit arguere me ? N 26. Ad increpandum tantum eloquia con01nnatls,& in ven- L flolatur tum verba profertis. Sic $1. Super puplllum irruitis, & fubvertere mtmum amicum Teravi ! veftrum. &5 - 98. Verumtamen, quod coeplihs, expl lete : præbete aurem, petabo & videte, an mentiar. $. Inx 29. Refpondete obfecro , abstjue contentione : & loquenf« US Qea : tes 1d quod ]UILUHI eft, judicate. 30- Et 6 D /53 amicorum in me expreífum habetls tentiores Prmmpes i 1taque VOblS gra- md,fur, exemplum , confiderate, quam pauci vis n2c fui, nec effe volui. J M ex Thema, & Saba ad me vifendum, 24. Docere me , 65'0 Quod fi quid- ocülusr & confolandum venerint, & quomo- piam minus vere afï'erm, redargui paratus füum, & doceri. do fe mecum gefferint ,. advertite. A[Hn - Expetlare. paulisper. ) Et hujus rei 25. Detr:zx:/f;s fermonibus veritatis.) caufam vobis aperiam. Verticem oppugnaflis. dum, Wt co. Confaff funt , quia fþcm'vz j Pu- vdrguere me. ) Revincere , quafï fal- . molelis : quia fcie- fum aliquid dixerim. duit illos venire ad me , militi q li bant me in eorum 2uxilio fperare ip- 26. Admcrepundum &v.) iNon du- X)x hïï fis vero certum' erat nihil mihi opis cimini ftudio exquirenda veritatis, fed S/ 6'//[ l afferre, ideoque declinaverupt con- illud tantum fpe&at oratio vellra, utme a^ Ws mg greiï'um meum. vexetis , laceretis, & didtis »onfïgatls. Cendum o1. Nanc ueniflis, €5c.) '"Tales vos I ventum. ) Inaniter. à Df/]þ eftis, qui veniftis quidem , ut me in- 27.. Pupillum.) Se vocat pup:hum, e æidv viferetis , at nunc me afllidum, & quia ab omnibus defertus erat. - 28. ) el zln,b) ulceribus plenum videntes horretis. Guodcapifu, explete , &c.) Ne- E! fieut 22. Nwmquid dixi, É) Sane vos que enim difputationi me fubíraho; magls 0pi amici. mei timere non debuiftis, ne fed hac conditione differere nos velim, ut mihi etiam benignas aures prabea» C02 mer dira hec paupertas mea quidquam de *ifn( vellris divitiis minueret ; nihil enim tis , & rationum mearum vim ponde- m 10, m mihi dari poftulavi ad. fublevandam retis; feduloque dx(pmatïs, an, que gf& Ves, inopilam meam. : X . di&urus fum , vera fint. 29. Lequentes jd , quod juffum eff.) 4 Qu 23. Liberate zme,) lNec aux111um a Iumfmt 2 vobxs peftulavicontra hoftes, aut po- A*.quam fentennam pronunciántes, Qu nj : CAPUT. VIE Ehi. Vsque d *0. Ft non invenietis in ï»inguav mea iniquitatem, nec in fau- cibus meis iïpltitia pe,rf-oïniabit. 4 - n timetis, CATUT VIL [ a velira hec fedí- 9rob. bumane vite , fuasque calamitates varias eafþlicat,' | fobufto- tun fibi fore verifimilem ad prafentis voita felicitatem : petit quo- ri a miferiis , admirans Dei erga miferum que a Deo libera ignorayi, bominem providentiam. Y. M llitia eft vita hominis fupe rgbis tul- r terram : & ficut die; on.ïer'- cenarii, dies ejus. 2. Sicut fervus defiderat um bram, & G?ut fnefcenarius pra- & n yen- ftolatur finem operis fui: " 4. Sic & ego habüi men 1amicum fes vacuos, & no£&tes laboriofas eng? meravi:mihi. 4. Si dormiero, dicam: : uändo confurgam ? & rurf.üm ex- te aurett, pettabo vefperam , & replebor doloribus usque ad tenebras. s. Induta eft caro mea putredine, & x loquet- fo:dibus pulveris, cu- tis mea aruit, & contra&ta eft: . '6. Dies mei velociys tran fierunt, quam a — o texente tela fiic: ciditur, & confumpti funt absque ulla fpe. - t vob;is jf« n revertätur 7. Memento, quia ventus eft vita mea, & no ïod fiqu* oculus meus , ut videat bona. 8. Nec j, regul Iztia efl vita bonminis,$c.) xQua' Exlþexäzzäo vefperam. ) Laboribus; "M j titdis ) fi dicat, fcio non effe fperan- & doloribus fatigatus, quid e / / rgoï mi- dum, ut in hac vita quiete, & fine rum, fimortem opto: moleftiis vivamus , cum fit quedam $. duduta eff caro. mea purridine. ) * quafx fij militia laberibus, & periculis plena. Totus computrui, & ulceribus ple- nus fum.: ) Non i LXX. habent: Tentz/io eft wita, ^« e. Sieut dies mercenarij.) Similes fu- Sordiämþulv'eri: 2 656) Quas fordes vertitis mus mercenariis pretio ad opus fa- contraxi , quia in fterquilinio, & in vt ciendum condu&is. pulvere jaceo. 2 Defderat unzbram. ) Cum fubfo- Contralla eff.) Arida , & rugofa eft. le &ítivo tempore laborare cogitur: 6. 4 rexente tela fücciditur. ) Cum ,gplum yel, zmbram , 1d eft, nocem. textoris radius filum fübtegminis ab uno tele margine ad alterum mira ve» r'(t b ) Ne' Ez ficut. mercenarias , 65c.). Quinihil locitate defert. magis optat, quam vefperam, ut ac- Vel , cum uno i&u EL cepta mercede quiefcere liceat. tela jam abfoluta, extrema ftaminis , : 0s Vc'flm, 3. Menfts vaceuos.) A quiete, & pr&- & liciorum textor precidit. . | r Fr&bga* Ab [aue nlla [pe.^) INamvita, &atas mió , imo moleftos , laboriofos, & eft irrevocabilis. Vl'n p( j e g;raves. r a, qua 4. Quan do con[urgam 3 A'Quando lux 7. Memento , 6c.) Deum alloquitur. fedibit? hoc enim eorum votum elt ; Non revertetur otulus mens , 6c,) Ocu- ufun 5 ) qui nodc dormire non p-offunt. - - h;s meus non videbit iterum bona. [ 3954 LIBRI]QB 9. Nec afpiciat me vifus hominis : oculi tuiin me, & nonm pQ fubfiftam. * eroa eunr 9. Sicut confumitur nubes ,& pcirt»ran'fit : fic qui defcende- I$. Vi rit ad inferos, non afcendet. . Io. Nec revertetur ultra in domum 19 Us fuam, necjue tognofcef (abvam eum amplius lecus ejus. " qo. Pe II. Quapropter & ego non pa rcam ori meo, loquar in tri-' fuitti me bulatione fpiritus mei: confabulabor cum a mee maritudi-nc animgg sr. Cu 12. Numq'uid mare e quitatem me carcere ? gö fum' ; aut cetus, quia circumdedifti 1 tie qua I3. Si dixero: Confolabitur me le&ulus me i P Us,& rele&abor : : | loquens mecum in ftrato meo : 14. Terrebis me pér fomnia, & p Taldai' ei*i viüone's horroye con- cuties. lioremue 15. Q oífa mea. uamobrem elegit fufpendium anima mea, & mortem - faitra i 16. Defperavi, nequaquam ce mihi ultrar Jam Viva.m : par gnjhil enim funt dies mei. * 17. Quid n $. Nez a[piciet me "vifus bominis.) - ziz, non folum marinas feras ,"fed 1; REfä( Brevi enim condar fepulchro. etiam terreftres fipnificat, ut patetex ftes oris í - Oculi tui i zze. ) Qugrent me oculi erem. cap. 9. rr. » Lf an tui, fed.non invenient , morte fcili- €et fublatum. — Loquitur humano mo- 13. 5 duxero , &$c.) Cum aiiqüam- V. M fpem concipio quietis inveniende, re, quafi dicat , quando mihi benefa- cum nocGurno tem pore me COmPOHO M qui D eere volueris, jam tempus non erit, ad quietem. Cüjts, quia jam extin&us ero. 4 huj e Loquens mecum.) Gemitu confolans ilum. 9. Perzranfi.) Solvitur, abitinni- * me , & levàmentum lacrymis, & fu- 0 Cofits fpiriis querens malis meis, T Tj d izferos.) Ad fepulchrum. Vit&. initi 10. Loeew: ejus. ) Locum ejus, & 1$. E/egitk fäþendium anima wea. &'ümnis v dignitatem, & divitias alius obtinebit. Sufpendium , aut crucem vita potio- $ d, € co rem duco. Optarem potius mortem l1. Noz parcam | Ori tmeo. ). INon ta- emtes & €ebo. violentam mihi contingefe. liciis, f« Confabulabor.) Chaldaus meditabor, 16. Defjeavi. ) Jam vite, & in- liboribus Cum amarttudine.) Hebr. & Chald. columnitatis nulla fpes videtur füpers l9. d "s efle, cur i $z amari:udine. ^ gitur Vitæ méz filum non & , fefoi I2. Numguid mare ego -/it;fï, Efc.) Sen- abrumpis? I & filh tentia eft: An ego mare fum fervens, - Paree mibi. ). Jamflagellis parce, & Qu dieat & tumens, cui littora objiciantur , ut manus vindices a me abítine. QO- PffM iis clauflris contineatur? Aut, fum Nibil enim fuut dies mei. ) Quafi di- Qu f belluaaliquaimmanis, &ferox, que, cat, modicum eít, quod poftulo: um [edd ne aliis exitio fit, caveis , & cláthris qeantulum enim vita mihi adhuc fu- CHF D 607, pereft ? inclditur? *Vox Hebraica 535 Fan NIVitor ho 4 lii ll ( CAPUT VIE: & VH 38r t, & ton 17. Quid eft homo quia magnificas eum? aut quid apponis erga eum cor tuum ? defcende 18. Vifitas eum diluculo, & fubito probas illum.- 19. Usquequo non paICIS mlhl, diec d1m ttis me, ut glutlam Cognoícet falivam meam ? 20. Peccavi, qu1d faciam tibi, o cuftos hominum ? ,quare po- Qar 10 tf (uifti me contrarium tibi , & faétus fum mihimetipfi gravis ? T animoo 21. Cur non tollis peccatum meum, & quare non aufers ini- ümdediit quitatem meam ? ? ecce nunc in pulvere dormiam : & fi mane - me quæüerxs, non fubfiftam. relevabot VIII. CAPUT Tore Cot- Baldad J'ob de impio Jermone arguit , €? eum, ut ad Deum , me- lioremque voitam [e comvertat , bortatur : az*que ia fore omma illi ; mor. f dliciora promittit ; explicat etiam , quam fit «ana [bes bypocri- tarum, ajjerens Deum bonis bona , & malis mala. rce m tautum tribuere. n Qui i À á! fpondens autem Baldad Suhites; dixit: RE feras , fed 2. Usquequo loquerls talia, & fpmtus multiplex fermo«— nes oris tui ? 3. Num- , ut pate [24 quma m aliquam 17. Magnifícas eum? ) Cum magm Quare pofuiffi st contrarium tibi ? ) nvenyenda; facis ,. quafi res effet momenti ali- Cur ita mihi adverfaris ? yc compono cujus. 2t. T4/is. ) Removes, aufers, deles 4pponis erga eum cor tuum? ) De il- In pulvere dormtam« ) Morlar ; « u confolans ]o cooitas. folvar in pulverem. IS. I/;fta: eum diluculo? ) Ab ipfo jnis, & vitz initio exordium capis , illum .Si mane me quefferis, €fc. ) Loqul- $, & exerces, tur more humano , ut fupra num. 2, qima m ) srumnis vifitas , probas , fententia efl fi me quafieris , non Vel, e contrario fenfus eft, initio mvemes vivum. .vit; potio dumulces eum confolationibus, & de- 1Us mOftem liciis, fed fubtra&is illis eum ftatim fe queris talia.) In tua fententia laboribus exerces, & arumnis. LO M,&m 1g. Uf gluzmm falrvam meam. ) Id nuntlans pertinax, & te juftum pro- jetur füper* eft, refpirem , ficut attrahitur aer , ; filpm non ita & faliva frequenter deglutitur, Multiplex. ) In Hebrzo elt, p heies qu4fi dicat : fine me quiete vivere. cabbir, fortis, magnus , multiplex, vehemens : 8 Püï(:e 1 & 20. Peccavi.) Fateor me peccaffe. copiofus , fpiritum . ergo Quid f'aciam tibi? ) Utte mihi pla- multum, five fortem in fermonibus uqü Ü catum reddam. ob Baldad effe dicebat, quod auda- hu]O 9d po Cuflos bominum. ) O Domine, qui &er, libereque loqueretur, neque Eh- f fervator hominum es, & cuftos. phaz argumentis cederet. Bibl, eum Com. Menochb. Tew. TIL Ccc - . , 386 LIBRIJOSB "m 30 Numquid Deus füpplantat judicium ? aut Omnlpotenc 15 & non fubvertr., quod juftum eft? 4. Etiam fi filii tui peccaverunt l, & dlmlfit eos in imanu 16 ] iniquitatis fuze: germen $. Tu tamen fi diluculo confurrexeus ad Depm & omni- IN Tnter la potentem fueris deprecatus. 158 6. Si mundus, & rectus mcefferls ftatim eVlgllablt ad te,& Non no pacatum reddet habitaculum ]uitxtlæ tuae : 1j E T. In tantum, ut fi priora. tua fuerint parva, & novxfüma tua multlphcentur nimis. ferm 20 [ 8. Interroga enim generationem prlfhnam & diligenter in- Veft.ga patrum memoriam , fraligni; i Infr aL L 14. * CHefterni quippe fumus, & ignoramus quoniam Iïcut Pfalm umbra dies noftri funt fuper. terram) 22 ( 143.4. 1o. Et ipfi docebunt te: loquentur tibi, & de corde fuo m im proferent eloquia. L N l$ dng rri. Numquid virere poteft fcirpus absque humore'2 aut crefcere carectum fine aqua ? 1 tempo dablt f« 12.. Cum adhuc fit in flore, nec carpatur. manu5 ante omnes il emm Í herbas areícit.: L &if pr NWI (07 I3. Sic vice omniuníi, qui obhvxfcuntur Deum & fpes hyf pocritae peribit: Jrofped l6 H;m 14. Non ei placebit vecordia fua; & ficut tela aranearum cit fimiliy fiducia ejus. * 15. Inni- W er hr 3. Supplautat judicium ? ) Evertit 10. Eleguia.) Cordata, & fapiens en imat 3udtcmm, injuftus eft, quod idem fe- refponfum dabunt. Ifcere OCl qre quenti hemiftichio repetxfur 11. Scirpus.) Juhcus. LXX: papy- 4« Eramfi, 6c.) Licet filii tui vi- rWs, quemadmodum herbz, que in € necliy tio fuo perierint, Deo fcelera eorum locis uliginofis proveniunt , aqua de- 42 r m vindicante, & permrttente , ut ulci- ftitutz arefcunt; ita homines fi abo« &It, ii fcerentur eos mores fui. - norum fonte Deo recedant. lmv Itcre| 6. F*wgzlabzt ad te. ) Prompte tlbl Caretiugz. ) Locus, in quo multi, D C aderxt confertique carices proveniunt. Eft Hue Pacatum reddet, ($c. ) Bonis omni- Pro CAT€- Cum S() bus cumulabit fatniliam tuam, fi ju- autem Carex junc1 genus. &t LXX. habent pratum. fta fuerit , pietatemque coluerit. 13. Hypocrite.) E)us, qui ferxoDeum, lt i g. Pmm £u4, ) Prior ftatus rerum & pietatem non colit. Impii. 18 $ al &uarum I4. Nogz es placebit wecordia fma.) i Aedat Noviffima fua , ö'c.) Status - poüc— Tandem hypocrita , & impius damna- l6 fip & rior florens fit, "& felix. bit ftultitiam fuam. e El]emem 9. Hefferni.) INuper nati. ltahce Sicut fela z!ra:-zc.arüm ) Adaglahs lO- enf, ; Qu dicimus , ffzme zari. bierí. quendi forma ut Ifà. $9. s. ert thJm Dm Vlc &Vi. Sicut umäm, £$c. ) Sumus enim bre- Fiducia gur ) Eda, in qulbus Hdu» ciam fuam pofuezat. i 397 CAPUT Vitl. Ditpotens 15. Innïtetur fu per domum fuam, & non ftabit : fülcïgt cam, & non confurget: sinvam 16. Hume&tus videtur, anteq uam Veäiat Sol, & ih '—Ortufu'g germen ejus egredietur. Comti- 17. Super acervum petrarum ra dices ejus d;en;fabuntur, & inter lapides commorabitur. iit 3d æ)& 18. S1 abforbuerit eum de loco fuo N Non novi te. , negabit eum, & xdicet.: f tua :19. Haec eft enim 1 getitia viae äjus, ut .rlurfum de terra alii germinentur. 20. Deus non projiciet fim . igenter'ine plif:emd , nec porrigef manum malignis : *j 241. Donec 1 mpleatur —rixfu oS tüurh ,& labia tua jubilo.ï niam fa. 22. Qui oderunt te, induentur confufione : & tabernacu- corde füo lum im'pi-grum non fubfiftet. ( cc o CAPUT I$. dezitetur [uper domum [uam , Gc.) Vel fententia totius verficuli - eft xfore? a In temporalibus bonis fpes fuas fun- fi vapor folis humorem, quo fcirpus dabit, fed bono fine fruftrabitur; ni- alebatur, abforbuerit, illo deftitutus inte ormtes hil enim firmum eft, aut fixum, quod prorfus evanefcet., ut poffit ei dicere Dei fit przfidio deftitutum. locus,in quo fuerat, Nvz zevi te, quia Noz conjzrget. ) iNon | ftabit, nec - fcilicet nullum tui fupereft veftigium. & (pes h- —profperabitur. 19. Hac eff enim letitia, 6c. ) EHuc 16. Humeülzus 'vz'a!etur,, & c.) '*'Refpi- tandem recidit impii Iztitia; quam ex cit fimilitudinem, quam attulerat num. prioris ftatus profperitate conceperat. arnezrum 11. ex Ícriptis petitam, fententia ell: j Inir LXX. habent , ö:'r: xarngoæä &cti- exiftimat fe virere polle, & florere, /3017g 'rowcu/T".q, d4d e 3 gæcnmgn c.;ta-: d & faPiem & crefcere, fed SoT uliginofum illum firophe & exitus impsi talis eff. locum arefaciet, tuncque intelliget, fe neceffario humore deflitutum. Ut rur[ums de terra ,. €5c. ) lta arefcunt IXX MY impii, ut pereant ; ideoque aliis lo- eïbæ; quæ n lÀe ortu fuo.ge,men ejus. egredietur.) cum cedunt ex hac vita fublati. unt j aqua del Id eft, initio,1n ortu fuo vivet, germi- 20. Dezus zon projicit. feplicem , &ci nat, incrementum capit. Ín Heb. ta- Non fic agitur cum piis.- ant. men, & Chaldao textu eft : Iz £o;to fuo. Siniplicem.) Hlebr.-& Chald, Pezfe. j quo mUIE H 17. Super 4-trvmm petrarum ,. &c«) up?, LOXX. DIpngocentem. * t P t Cum Solexficcaverit humorem , adeo Malignis.) Bonos, ac arebit, ac fi in petrarum acervo , ac xantibus. ünäplices ve- A Pfo qurto fuper lapides effet enatus. c1. Desec $mpleatur vifa os tuum 18« Szbforbucriz eum de loco fuo , &$c.) &c. ) Bonis adeo te augebit, ut lati- :g?erioDe"m' Si accedat aliquis , ut eum fcirpum de tia, & exultatione maxima perfunda- iil loco fuo evellat, zega£;z e«m, fupple Wüïdi Á IM') ris, fi bonus fis, Deus tibi favebit, mp'lus li mna« evellentem, hoc eft, non obediet evel- in tantum ut impleatur , &c. N lenti , quia adeo ficcum, & durum a2. ludzmemtar ccnfty'ïonl*.) Pudefient, erit folum, ut extrahi non poffit. Tabernaculum impiorum. ) Domus, Adggï&lis lo Dictt : nom zovi re. ) Eixtrahere vo- & familie impiorum ; quantumvis g P Eentiþ non obfequetur , fed refiftet. florentes , & bonis affluentes, - N 388 LIBR 1 JoB CAPUT IX. 1Q quorum Homo , inquit. ob , comparatus Deo non pote[! juflificari : dioin . in? potentia , ac Japientie magnitudo oflenditur , ut memo . ei refrflere , telligam, 5 aut-xe[pondere aleat : porro Deus & impium percutit , & inno- centam , fuam quoque innocentiam contra amicos tuetur, Cete pot coimmemorans [uam. afflictionem. * p D Vantut , refpondens Job, ait: - * I, ET' 2. Vere fclo 1. Q , quod ita—ïït v quadinds juftificetur ho- verbis m mo compofitus Deo. 15 Q 3. 3i voluerit contendere cum eo hs fl unum pro mille. »non poterit ei ,I:efponþd'ere 16. Fl 4 Sapiens corde eft, | & fortis fobore: quis «ïreftäitit ei; & Nudierit pacem habuit ? n ", In 5. Qui tranftulit mon tes, & nefcierunt hi , quos fübvertit in fhez etia furore íuo. I N 6. Qui commovet terram de loco fuo Amaritud cutiuntür. ; & columnze ejus con- [ 1v Si 7. Qui precipit Soli, & non örituf: & ftell fub fignaculo. as claudiþ quafi ICIl; nc 1. $i 8. Qui extendit coelos folus, & graditur fupe—f fluttus rriaris. 9. Q nteriora ü Innoce ui facit Ar&urumj.—& Oriona, & Hyadas,' &i Auftri. 10. Qui ——.— l. & v a. ITz/lz.) Deum fcilicet effe ju&iff 7. Precipit Soli.) Pr&cipere potelt. fimum. (4 tur. Spittusenj Compbofitus Deo (ïgillo munita obferatas. fz'f/itb.ficgnacz!a.) Quaü in arc?. tatus. .) Cum Deo compa- g. Exfendit cwlos.). Quui coelos fa- I?.c S; H 2os impm 3. Refpondere unum pro mille.) Si bricatus eft, & eorum immenfam ca. mille Deus objiciat, non habebit ho- pacitatem explicuit, &2 qualy mo, quomodo vel uni capiti fatis- 9. Fagit.) Fecit, creavit, &ámen jp| aciat. Ariurum,) Stella eft, fic di&a ab Qäil dice quem a]rur 4- Reffizit ei? ) þHebr. Induravit ei, Urfe cauda, prope quam eft, Urfa enim feilicet cor fuum , quafi dicat: fe ei Gracis dicitur Zexroc, & dvo2, cauda. Provocatio, durum , & pervicacem exhibuit. Orioza.) Stella eft prope T'aurum. £0 diC&t,c '$. Tranflulit montes.) 'Transferre po4 Hyades. ) Stelle funt in capite Tau- l. u teft e fuis fedibus convulfos. E PfiHCiþQS, ri. Dicuntur Hyades Zz? & v&» quod Nefeczerunt hi quos ^ fübvertit, €$c.) pluvias concitent; J&» enim eft z/zere; 14' Rflpg flomines, qui in montibus illis de- Interiora Auftri.) Stellas, & fydera, h Vndo, « unt, non fentient, fe alio cum ip- que fünt circa polum Antar&icum;, Vaf vj ? s montibus translatos. Rütire düde qu& nobis fub altero polo. degentibus 6. Columna ejus.) "lerra fundamen- occultantur, ideoque interiores funt f W. Haly, ta , id eft Pj reconditz , & F af ejus p?rtes. infime & m;xime ftabiles- motg. ab oculis: noftris IG- Wt POH'e W. N CAPÜTIX 389 10- Qui,f*acvijt magna, & incomprehenfibilia, & mirabilia, quorum non eft numerus. * . : 'ari - iil 1r. SI venerit a d me, non v Vic(ïeboþ eum : fi abierit , non in- à réffn, telligam. - I2. Si repen te intevrrog"et, quis refpondebit ei? vel quis di- A cere poteft : Cur ita facis? 13. Deus, cujus iree nemo re fiftere POtfeiï.;-—,& fub qþd cut- vantur, qui portant orbem. $d fponde'am' Eb & loquar ficetut lo« |-14. Quantus ergo um -ego, ut re verbis meis cum eo ? . 15. Qui etiam fi habuero quippi am juftum, non refponde-' bo, fed meum judicem deprecabor. . þefpondere 16. Et cum invocantem exaudieri t me, :hqln. cr'edïo-, quod e[tict ei, & audierit vocem meam. 17. In turbine enim conteret me, & mu ltiplicab-it vulnera abverti n mea etiam fine caufa. x tn " .38. Non concedit requ ïi*efckere fpiritum meu ! g,& implet me $ ejus cor- amaritudinibus. - I9. Si fortitudo quzritur, robu ftif!ïmus eft: fi zequitas ju- —X laudit qüafl diciij nemo audet pro me'teftimonium dicere. 20. Si juftificare me voluero, os meum condemnabit me: ylus maris fi innocentem Q&Qndex* o, pravum me comprobabit , & interiorg E 6 p oggol 21. Etiam yo. Qui EE G v&nærit ad ?ae, zon videbo, 550) meam.) Quamvis Deus pro fua cle- mentia, & benignitate me deprecan- »æþi )erepotefl. Spiritus enim eft, & invifibiliter opera- x tur. tem audiat, non tamen precibus meis ! 'Quaü TET I?. S/ repente intervroget , &c. ) Si multum tribuo , nec me , nifi ex di- nos imparatos deprehendat , & judi- vina mifericordia auditum puto. Vel. ^g celos fa- fenfus eft: mihi non conftat, an au- immexm C ciali queflione acionum noflrarum examen infltituat , &c. dierit vocem meam , & placatus fit Quis dicere poteft, cur sa fzzc*i'! 2 Ad mihi, cum perinde hábeam , ut prius. ia quem alium fuperiorem judicem erit 17. Ig turbize. ) "Turbine tribula- fic didt ab d U enim provocatio, a quo defendamur, & qui tionum , & malorum. caudä Deo dicat, cur hunc damnas;aut punis: Etiam fine caufa. ) Mihi cognita : (uh 13. Qui portat orbtm.) Angeli, vel fnihi caufam aflli&ionum , & &rum- top Taurum ubernant. narum immiffarum non indicans. j aol eeTal Principes, qui mundum ó um eo. di- 14 'Rcþ';ondedm eh ) 19. Nem concedit. requiefcere ,. 8c. ) ef?f/ltf" fputando, me illi opponendo audacter, Nullum tantis malis levamentum tri- Loquar verbis meis, Efc:) Coram eo buit. s; d fydera, inutire audeam. 20. Ós meum condemualit me.) lp- jntar m us 15. Habuero quipptam imflum.) E.tiam- fum enim meum teftimonium incre- jlo degeta fi aliquid, quo me juftum probarem, dibili audacie, & infolentie tribuetur, interioró afferre poílem. TA aut mendacii ftatim damnabor, qui s DO[ i $1 ;t Voctm ipfi veritati audeam contradicere. .X6.. Non '.'credv, quod audier LIBRIÍOB ^2r. Etiam fi fimplex fuero, hoc ipfum 1gnorab1t anima-mea, q". Q & teedebit me vitze mese, Caff, 22. Unum eft; quod locutus funl, & mnocentem,.& impium )j V ipfe confumit. deinque /25. Si flagellat, occxdat femel & non de poenis innocentum rideat. 9j 3 ». $i 24. Terra data eft in manus 1mpn, Vuïtum Judlcum ejus tromdiffin operit: quod fi non ille eft, quis ergo eft? 25. Dies mei velociores fuerunt curfore fugerunt, & nog 3. Ta Timenta: viderunt bonum. 1 Ne 26 Pertranfierunt quafi naves poma portantes, ficut aquxla volans ad eícam. a^7. Cum Q mecu 3 No tom fuan 21 S:mplef fuero. ) Perfectus ut fim, Veoleum judicum ejus operit.) ]udices, tamen non hoc mihi conílabit & Principes mundi Dzmones invifi- 54 À Tadebiz me vita més. ) Quod facit, biles in me favire patitur, & ma- los etiam homines, quos malus d&- 3* Lo ut ipfe mihi difphceam , tadeatque vitz, quz cum fit multis incommo- mon exccecat, ut perverfo ordine bo- lüens req dis obnoxia , de fua tamen fanáitate nos deprimant, malos attollant. Vel nihil habet certi. fenfus eft: corruptor donis judicum ha RA 22. um eff , quod lecutus fum. ) oculos velat, ne verum , ac juftum te Eenmtur Hzc efl füumma a^ me di&orum, & videant. Vide h.xod 23. 8. & Deut. anC H Ve fententie mez, cujus nenunc qüidem 16.1 gnm Vettit me pudet , aut poenitet. uod fé dle non. efl , quis ergo eff ? ) ettj yQem | lanocentem , 65 smpism ipfe canfimnz*) Si Dæmon tantorum imalorum aüc"tor ia ial nf Quod quis cum multis malis a Dco non eft, vel, fi Deus non eft, qui /o Cllm : immiffis conflidetur , fignum non eft, hec fua provmentla fieri. permittit; qM?. ) Cm improbum eum efle, & propter fce- quis alius erit, cui héc tribuantur ? ts bfliner lera, ut vos 2fferitis , a Deo puniri. Ín Hebrzo eít: 5i mon , ubi , quis spfe? Cürnm,(tp 23. Sr fAagellaz , occidat femel, &$c.) id eft, fi quis neget me verum dice- Cem tyr tf Quafi dicat, qu& fit fententia mea, re, oüendat, ubi illefit, fcilicet jufte Düwre In "Ui explicavi; jam vero. votum meum, agens. Olotem w W & defiderium meum qualefit, aperio. 26. Naves porna pmt;mtes ) Quee de- 8 Vf/f& Hoc opto , ut fi ftatuit per tot acer- lerius a nautis incitantur remis , vel Quaf [ dicat bitates rnihi vitam eripere , nie femel ut alios mercatores preveniant, vel Qd n95 ( Occidát , fiec longa , & 1mmortah ne fi moras trahant , interim poma morte difcruciet. qu'æ b(ma pI corrumpantur : expeditius etiam cur- " ahqua Ine Non de pemis immocentum videat. ) runt, cum non gravi pondere pre- US ) qlvel Non ita agat , ac fi penis M ac malis mantur. . In Hebreo eft Naves, 53« zneis delectaretur. 4 Ife ngn pe ebeb , naves,uoluntatis, quod interpre- 29 Sl 4ul 44. Terra data efh in manibus dmpii.) tari poiï'umus naves, quz ultro, & NULT Caufà, cur mori potius optem , quam quafi voluntarie currunt , vel zwes vivere, hac eft, quia terra data eftin velzntatis eas efTe dixeris , quas quis ol effen Bo D manibus impii Damonis, qui rector naulo dato folus conducit , nullis aliis i Qïav rim efttenebrarum harum , meque ita ve- vec&oribus admiífis ; ha enim [ftatim Blote Xat, ut pre vita, ]ucunda, & opta- alittore folvunt, cum ab unius tan- pl Vl ytta bilis mihi Iic mors. / & citiffi- tum voluntate dependean 30 €r 1 N 'þþoæ P d CAPUT IX ?92 Difhiftj /37. Cum dixero: Nequa quam 1ta loquarä cþoim'nvuto faciem & xpium meam , & dolore torqueor. 28. Verebar omnia op eta mea *? fciens- guod nön päïgeræc inocentum delinquenti. - 29. Si autem & fic impius fum , quare fruftra laborägi ? 3o. Si lotüs fuero i qu quafi aquis. nivis,'& 'fulferint velut mundiffimae manus meze : $ .. gr. 'Tamen fordibus intinges me; —& abomihabüntür me ve- ht & n ftimenta, mea. * . 32. Neque eni m viro, qui fimilis mei eft,l refpondebo: necï icat aquila qui mecum in judicio ex cequo poffit audiri. ?. Qu 33. Non eft, qui utrumque valeat arguere, & ponere mia- it.) Judios, num fuam 1n ambobus. mones invlle avor ejus non me tefreat, 34. Auferat a me virgam fuam,& p , & m - 35. Loquar, & non timebo eum: ne 0s málus d gge enim poffum me- fo ordinebo- tuens refpondere. - N itollant, Vd 4 .CAPUT onis judidum me feruntur, cum uno tantum , aut $1. Sordióus inti&zgem me.) Often- ;, acjitum des me fordibus maculatum effe. , $, & Deit paucis vectoribus oneratz fint. Pa- gnin. vertit, zaves r;zþi[linïmi flseintinis dbominabuntur me weflimenta mea. ) ebeb , quem fluyium effe dicuntin Ara- Adeo. feedus, turpis, faniofus , & puru- u p q jlorum auóof bia incitatiffimi curfus. lentus apparebo, ut ipfa mea veftimen- 27. Cum dixero , ntquaquam 1ta. [a- ta, fi fenfus illis detur, rhe fint averfa- n0n 6 q,m quar.) Cum ftatuo a lamentatiorii- tura,vel, abominabilem oflenfura ; fór-. " enmittty bus abílinere. Y dida enim veftimenta argumenta funt - tribuantir Commuto facrem meam. ) "'Triftem fa- fcabiei , & ulcerum latentium. i, qui ciem tantifper depono. j* xNeque ezim Uir, ch) Non erit ; verum d "Delore torqueor. ) Gravius torqueor- res.cum alio homine, cum quo ex equo , flictiue dolorem premens. . difceptare poffim, quem verbis circum- 2g. Verebar omuia opera mea , ,5::.) ? yenire, aut mendaciis &c. decipere. ju.) Qu vl Quaíi dicat; illud etiam me cruciat,- 331. Non eff, qui utrwmque , 65c.) yr remis quodnon fatisfacio mihi ipfi, & fi Non agitur cum zquali, ut major fit aliquis, ad quem fit provocatio , aut ævenjaüf; 4 qu& bona agere mihi videor, timeo, ncerim pO ne aliquain eis pravitas lateat , aut de- quem arbitrum eligere poffimus , qui us düm. ol fe&us , quem tu juftiffimus impune- EN poffit arguere utrumque, & jubere di- nlere p abire non permittas. &o effe audientes, fuam interponen- do auctoritatem. : Nyves, N 29. Sj autem , C$c. ) Quod üä quan- yod int tumvis coner, adhuc mihi, tanquam 34. duferat a me, Cic. ) Itaquetan- u$ Um p impius effem , timendum eft , quafi tam reformido potentiam, & poftu- «j 128 peccata peccatis cumulem, & fruflra lo , ut virgam punitionis auferat a me, . qis Ui nec me terreat , illam mihiintentando. i D I$ laboraverim ; & laborem , cur Jon- ! pullis ii giorem vitam optem tot anxietatibus 3$. Lequar , €$ mon timebo. ) Yloc fi cnim mtim plenam ? ille faciat, jam audentior fa&us , me- upius 30. Ful'erint velut mmndi/fima.) Chad. tu depofito, pro mea innocentia 1b " '10'? * &cin. ! mï j habet , /2poue mundate jïucrififg qui aliqu;d audebo, - ^ e» L*IBRI-.]O"B E 39 - 341 Mat CAPUT X Cireutü gb fu am aj?iäibnem lamentatur, illius caufam a. Deo z:hquireizs : 9 Me verem r quam oftendit non fuilfe [uam malitiam , neque Dei igmorantiam , - * x 10. No qui ereatum: a [e bominem exatte novi , rurjumque propter — guldti ? ponarum exuber antiam plaü - "gt j N p 1. Pel faium. pegift m . "] JEdet an"ifnam meam vitae meze, äimittam ad?erfum/me a. Vit Giftodivit eloquium meum, loquar in àmaritudine animae mege. 15. Lic 2. Dicam Deo : Noli me condemnare : indica mihi, cur me ita jüdices ? - . forum me 4 Si 3. Numqui d bonum tibi videtur, fi calumnieris me, &',6p4. -- primas me opus m anuumtuarum,& confilium impiorum adjuves. (ate mea- . Numquid oculi carnei tibi funt: aut, ficut videt homo, w R & tu videbis ? y put, fa $- Numquid ficu 1. Et t dies hominis dies tl?,i, & anni tui ficut hu- lque m mana funt tempora, 6. Ut qu 1. In ! sras iniquitatem meam, & peccatum meum fc':rAü-, adverfom teris? 7. Et ícias mo, qui N- , quia nihil im;;ium fe—cïäei*im , cum fit te ———— de manu tua poífit eruere. g.Manus $. Iu dirg; t rept animam meam -vire mes.) xqüæ ,e:,ite'rius apparent. . Deus enim u 'corda, & renes fcrutatur. 9pts támu t eo dedu&us fim, ut mi- 0$- Sieut dies bozunts dies tus, ),—HO- Cer€ Yidetu hi ipfa-vita gxavis fit, & odiofa.. IN 'ïï.ltegmm Dimitam.) Wel fenfus eft, prater- mines enim brevis zvi fünt, & expe- £. Ht g mittam , omittam me tueri, vel fen- rimento paulatim. multa difcunt ; tu &ternus es, & nihil te unqüuam latuit. 0 reditws fus eft, dolori habenas faxabo, « de rebus, quz mihi moleftiam exhibent, (6. Ut quaras iniquitatemn ,. €6c.) Ita- verba faciam. : que cum noveris omnia, eíl ne tibi qUOd hw opus diuturna inquifitione, ut verita- Vitemesfy 14Adverfum me. ) Idem valet qu'od*'; tem explores, d& an fim fceleris ali- 1. dieg J;lpe-r Z , velZ4e rebzs meis; nam par- coaguhto j cujus reus, cognofcas? nullo modo. ticula 5y 24/ proprie /uper fignificat. T. Er féias 6c.) Cumipfe planeno- Ciferfs ;f Q. Cur me ita judies? ) Quoniam veris piufne fim, an impius, me ta-: Tterja finy meo fcelere offenfus, aut qua caufa men mille modis verfas, nec ut de 1. Mj m impulfus, ita me affligas : fonte ultimum fuüpplicium fumis, nec 3. Nwmquid bonum ribi videtur, ff ca- ut innocentem dimittis. Verficulum ia a lanseieris me, 6c.) Quafi dicat, ne- hunc ita vertunt Pagninus, & Vatab- lj C Vf d quaquam, cum juftus fis , & benignus. lus: Tz féis , quod uon impie egi , & ta- Co 72 men non efl , qui de manu tua ertar. rn ditum eunt. ( felium inz,aifzrz?z.) Qul me per- Cum fie ncmo , 6c. ) Cum feirem u 4. Oculi caraei.) Oculi quales ho- cértiffime neminem manus tuas fcele- hihum funt, qui ea tantum. vident ; rum ultrices evadere pofle. ljl D] ( CAPUT x 393 g Manus tuæ fecerunt me, & plafmaverunt me.totum in circuitu : & fic repente præm jitas me ? Wt ; 9: Memento, quæic», quod fïcut lutum feceris me, & in pul-» 107 G10/4400] verem reduces me? Drüpior ro. Nonne ficut lac mulfifti me, & ücut cafeum me coa- gulatti ? r1. Pelle, & carnibus veftifti me : ofïibus, & nefvis com- pezifu me: erfum me 12. Vitam , & mifericordiam tribuifti mihi, & Vlütatïo tua ng mex cuítodivit fpiritum meum. 1j Qu a I3. Licet haec celes in corde tuo, tamen fcïoD quxa univet- forum memineris. ne, .0 14. Si peccavi,.& ad horam pepercifti mihi: cur ab i 1n1qu1- magives tate mea mundum me effe non pateris ?- 15. Et fi impius fuero, vae.mihi eft: & fi ]uftus, non levabo det homo, caput, faturatus affi£tione, & miferia. ficut h 16. 'Et propter fuperblam quafi leeenam capies . me, rever- fusque mirabiliter me crucias. eum fctu 17. Inftauras teftes tuos contra me, & multlphcas 1ram tuam adverfum me, & poena mlhtant in me: :emo, qui L n 18. Quare g Manus 8 lp circuitu.) Orani ex parte. quando id tam obnixe precor, non fc repente prectpitas me ? ) Cum mundas me ab illa iniquitate, ut fic Deus enm hi opLs manuum tuarum fim ,. potiu$ de- plagarum caufas tollas, & ipfas pla- cere videtur, utmeconferv&tum ye- gas, tuumque beneficium fit perpe- i Hl« HO hs mtegrum & incolumen. tuum , & conflans? jnt, & ekp 9. Et iz þu'"uerem redzces 7oE. ) Ci- Íg- Sz zrnpmffusra, £$c. ) S1ve]uüus ; difcunt ; & to rediturus fum in pulverem ex na- fim, five injuftus ; obnoxius fum ma- quam hat u1 turali conditione mea:; ; non eft ergo lis, quæ immittis in me. , Bc. Hta- quod meurgeas , & premïs malis , & 16. Propter [uperbiam.) Pro, 've!ut f Mictoo J'i(' vit& mez fpacium gontractius red ob [uperbiam , quafi dicat, ita me tra- ne uterta- 10. S/cu£ lae4 65c.) INonne ficut ex &as , ut foles fuperbos.. nf eeris aite coagulato , prefl'oque lacte formatur Queft lesusm.) M ocem Hebraicam cafeus , fictu me ex vxh, obftænaque Ju lo moo materia anLPa o fGabal putant aliqui pantheram I;JNPI anent fignificare. ml 19. Mif 'fericordiam. ) Beneficentlam. Reverfur[que.) Id eft, denuo, rur- plqu Vifrtatz2.) Gubernatio. fus, n4»uy, ut habent LXX ; n€ uf n (um]. DBC Spiri;umh meum.) Mitam meam. 176 defbamras tefles 1405 comtra me. ) n !müxm 15. Ce/es,) Diffimules me mahs at- Quod a&hfhones, & mala me pre. g atb terendo.. munt, quafi tot tefles funt , quibus Iff, It 14.. 4 Lóram.) ld eft, tunc inme pm"! non animádvertifli. ut fce!eratus, & tot penas meritus ul ertd revinci videor. Mrcm 7Üur ab fniqoitart. 6c. ) Cur jam la me.) Contra me: Cum a Daàd us t2 Buél. cum Com. Menoch. degn . IIL, — riïe' 394 LIBRIJOSB 18. Quare de vulva eduxifti me ? qui utinam comumptus 5A effem; ne oculus me videret. fua tibl, 19. Fuiffem quafi non effem, de utero translatus ad tumulum, 6. Uto 20. Numquid non paucitas dierum meorum finietur brevi ? effet lx e dimitte ergo me, ut plangam paululum dolorem meum : e0, quam 2I. Antequam vadam & non revertar, ad terram tenebro- ^. Forí fam, & opertam mortis cahglne : fec lum 0i a2. "Terram miferize ; & tenebrarum , ubi umbra mortis, & g. Exc nullus ordo , fed 1emp1ternus horror inhabitat. & undet 9. Lon CAPRUT.XL 10. $ contradia Sopbar m'que a[ferit S'ob propter multa zþf 70 pecmm quæ f'e- cenfet , fuilfe a Deo percu[Jum , offendens Deum incompreben- 11 pf Wtem, no fibilem : refipifcenti tamen 3fob. felici[fima D. Vi queque pollicetur. Qmgi fe fpondez s autem Sophar Naamathites, dixit: IRE EPGEU ia aema 2. Numquid qui multa loqmtur non & audiet ? aut $ Dei | vir verbofus juftificabitur ? Dus ïpfe ré 4. Tibi foli tacebunt homines? & cum ceeteros 1rr1ferïs, PT. * fim vecordi nullo confutaberis? 6 Mälf IPA & Hebr. ve 4- Dixifti enim : Purus eft fermo meus, & mundus fum in L. confpe&u tuo. u fewdun ! lg t« fettndn Sempitermtus borror.) Quem putredo, Dulitia 24 19. F»zzjäm, quaff mon effem. ) fuzä?:m, & foetor accedentibus ingerunt. quaf zon-fuiffem , ut vertit. Vatablus. Thultplicem 20. Nusguid non pauczms 3 86 ) Hi imulta lcqwmr )Mulm ]Ob lo- D qaqu Quandoquidem brevi finienda vita eft, - Q5 cutus amicis ejus videbatur, quia It homp Quin 3 d faltem exiguum hoc fpacium mihi iis, qua dixerat, non affentiebantur. quietis indulge. Nozn 65 dddiet. ) in Hebr. so» re- yran, Bu Ut plangam paululum, 6$c-). Hebr. & /pomieäztzzr ? pucem d]CJ confortabo paululum , fcilicet cor meum. Jufifcabitur. ) Numquid multilo- W. q nof infubitie Chald. & recoll;gam: me paululugs, JX X. quio te juftum oftendes? at quie fcam. parum. . 3. Tdtebunt bomines. ) 'Tibinonau- T Uatem Dolrem.) De peccatls , aut vit& dentes contradicere, nec qua attuli- Wab n imiferiis. fti, refutare.. RV afta tiplicem fe e1. Terram tenebro[a:.) Sepulchrum. Irriferis. ) Korum d1&a, & ratio- - Mortis cali gme. Quam mors fe- nes non admittendo. RunuUm &l u cum affert. 4 nillo confutaberis ? ) In Hebr. eib Br^viorem an. lmbra mortis.) Tenebxæ den- nog confunderis , aut padeffes ? mogm l fiffima. 4q. Purws eff fermo zmeus . 6$c.) Vera, fincera, & fine labe eft do&rina mea. Nullus erdo.) X)rdo enim non eü in fepulchris, in quibus folutorum ca- In canj?)c&'n is0.) Scilicet o Domi- g*feu d &averum ofLD2, & cineres confunduntur. ne Deus. em &ä CAPU'T Xl 323 Onfümp s. Atque utinam Deus loqueretur tecum, & aperiret labia fua tibl. | temulum, 6. Ut oftenderet tibi fecreta fapientiae, & quod mulilplex tur brer Cum : effet lex ejus, & intelligeres, quod multo minora exigaris ab eo, quam meretur iniquitas tua. enebto 7. Forfitan veftigia Dei comprehendes, & ubque ad per- fet£tum Omnipotentem reperies ? mortis, & 8. Excelfior coelo eft, & quid facies? profundior mfernc, & unde cognofces ? 9. Longior terra menfura ejus, & latior mari. Io. Si fübverterit omnia, vel in unum coar&averlt, quis it, (f contradicet ei ? forot 1i1. Ipfe enim novit hominum vanitatem , & V1dens 1n1qu1— tatem, nonne confidel at ? 12. Vn* vanus in fuperbiam erlgltur, & tamquam puIlum onagri fe liberum natum putat. Ddd a5 15. Tu udiet ? ait $. Deus laqzteretur ) $i enim te dit) pro peccatorum gravzt*ate, hu- Deus ipferefponfione dignaretur , fta- maniter, & beniene. ItaPineda. Vel rtiferis, tim vecordiam tuam agnofceres. tantum fenfus elts multiplex ell lex 6. Mulriplex effez lex ejus.) Pagnin. ejus ; adeoque in eam multipliciter ex Hebr. vertit, quza sernifiz dz;plzom peccatur. ]ta Ecman. $a. dys füm jEcundum legem. | N atabl. qwza duplo ma- 7. Veflgia Dei comprebeudes. ) Per / jora feeumdum | legem. Al vertunt, veüxgm Dei. Dup!zcm Ad j?ammm Aliqui docent Ufque ad perfettum.) PerfeGe: fen- erm putred multiplicem dici legem , quod ad mi- tentia verficuli eft , Deum , & illius oerünt. nima quzque fe extendat neque pof- opera ab homine comprehendx non Mul ob l- fit homo vel minimo verbo labi; poffe, ideoque, qua ab illo fiunt ac- 1debanfaqm quin a divina lege deviet. Ita D.'T'h. cufari, aut damnari non debere. fentiebantuf. 8. Excelficr.) &c.) Immentus eft. Lvran. Burgen D:onyf. Ali multi- dopr, v t plicem dici exiflimant, quod abdita lO. p zunum cozré&aveit.) Si late dif- fint, a noflra cogmtwne zemoua, & fufa ad breve loci fpacium contraxerit. quid m tlo infcrutabilia divina judicia. ita Philipp. II. l»fe enim novit bominmm vanita- in Catena. Ali, quod multa a nobis zem , 6c.) Videtur hoc referendum ad Tiinonau emgat Ita Titelmann, & Ferus. Alii, id, quod dixerat fupra num. g LUzz- juxta allatas ex Hebreo verüones mul- mzm Deus loquereiur tecnm, €$c. quafï tiplicem legem explicant, quod fi fe- dicat , facile poffet te "bdarouere quia &a, & 1',3"0 «undum ejus rigorem agatur, multo oculis ejus clariffime patet Vamtas & gravxorem poenam ex1gat quam fit iniquitas hominum. yffex 1rrogata. Ita Paenin. &Hebraxzantes. 12. V;r vanus.) Infipiens. ho Alii multiplicem legem, ideft , dupli- Tanquam pallum omagri.) Ut filve- w Vexa, Tj cem interpretantur, ut fenfus fit : in- ftris afini pullus ftolide ferox eft, & iorini o telligeres duplicem effe divinam le- nulli fe legi fubje&tum putat ; taïls tu, ,a o Dor gem, & aliquando qmdem fevere pu- ]ob wdens, qui diving Pumtmms mre, ahqüdndo Vero (quod tibiacci- jugum £fers' impatienter, * X 3 LIBRI JOB L 'L'J'i 'Tu autem firmafti cor tuuw & expandifti ad eum ma- qnus tuas. 14. Siiniquitatem , quae eft in manu tua, abftuleris a te, & W ut tg/m non manferit in tabernaculo tuo injuftitia : Dijtt . 'Tunc levare poteris faciem tuam absque macula, & eris ftabïhs & non timebis. fpo. 16. Miferize quoque othlfcerls, & quafi aquarum , quoe reeterierunt ; recordaberis. RE /! r7. Et quafi meridianus fulgor confurget tibi ad verfperam : fipientia ! EERCURE & cum te confumptum putaveris, orieris ut lucifer. 18. Et habebis fiduciam * pxopofita tibi fpe & defoffus fe- us enim curus dormies. 4 *Ou« «1 ,ev. m exandie ri9. Requiefces , &*non erit, qui te exterreat: & depreca- 26. $- buntur faciem tuam plurimi. ; Lin tempus f *Lev. . * Oculi autem impiorum deficient, & effugium peribit 26 16. ab e1s, & fpes illorum abominatio animae. 6 Abu eunt Deu ", Mi p &1 CAPUT 9. loq r 1nq 13. Eirmaffi , 6/c.) Cum in tua fen- fepulchrum , in quo ]acuens, viola- bit. Vel fenfus eft, etiam fi defo- 9. Qu tentia obftinatus fis, & impatiens ad Io. ht flagella, Deum tamen oras , & te diaris in terram. Fortaffe vox ,. 4e- exaudiri poíle putas. foff^s, le&i mollitiem Ggmhcat ,in & Carnts I5. Levare poterzs fzzczem ) Vuftum quo quis, dum dormit, quafi fepul- It *N attollere, & ad Deum erigere , ut il- chro defoffus jacet, plumis, aut la- fapetem : ]jum or es nis, quibus fartus eft lectulus, pon- "df aue macula,) Scxhcet eris. L—Xï deri corporis cedentibus, ev;vmag &v habent: LR Fu! gebzt f,zr;cs tua Lanquam A yso'i, dixit alicubi Apol]omus Rho- 1 d '.'er 4qsa prra ; exues autem [ordez. dius 1. zwpre[[o iz letfo corpo. s veff/gio. Erii ffabls. ) In ftatu fehcl , quem 19. Deprecabuntur faciem fuam. ) pien tibi dabit Deus. : Sim 7 Eris enim potens, & multi auxilio 16. Erquaff aquarum , 6c.) Ut enim tuo indigebunt, & tibi blandientur. M Apu:l . de aqua, qu&e per alveum defluxit, co. Deficient.) Expe&ando ; & non VIï"g Qmm obtinendo , quod optant, amplius non curamus, ita praterita- üllam fam rum arumnarum oblivifceris. Vel, Effuzium peribit ab ein.) Lvadexe, V N vix, aut leviter recordaberis. effugere non poterunt mala. P'WZ" 4 di [7 44 ve[peram.) Cum tibi adeffe Abominatio mwme) In Hebr ent t credideris ultimum diem; tunc lux me- qu /þc: eorum erit dolor anima 4?04.Gr a.do de *0 confti mdmna felicitatis aiïukreblt caufa, quia fpes, qua aiw ertur, affiigit aui- $. Ti I9. Et babeiis fdæc;:tm , ffc) In Pmam , rov 13 Vu-o atefenten- tia effe videtu Püt.n iüm Hebrgo eft, & conj?dcs, quod | fít. [bes. Tandbm fpes illo- tyufl Dejoffus /26'&!;-1;: derazes.) Kktiam fub rum recident in rem odiofiffimam, fci- tenra etiam in fepulchro, nullufque licet in «ternum fupplicium 7 AI(IZZH ur neH h L * : — Af MA ! 3 SA 393 d eum m C ATU ïxu. ' esate & 9fob ut amicorum confundat ja&tantiam , a[ferit, neminem. ïgm-*mr! - Dei petentiam , ac Japientiam ex creaturarum gubernatione ,. "ula, & eris quarum [latus pro.[uo voariat arbitrio. fpondens autem Tob , dixit: um , quà I.RE 2. Ergo vos eftis foli homines, & vöbifcm,n morietu? * verfperamþ: fapientia ? * SUE E at hi eft cor, ficut & vobis, nec inferiör"v:efcri fum: *Infr. l $ - E räefofïus f g s enim heec , quae noftis , ignorat ? * Qui deridetur.ab amico fuo ficut ego, invocabit Deum, Prov. 4'. , & exaud iet eum : deridetur énim jufti fimplicitas. I4. 25 & depret- «. Lampas contempta apud ngitationes divitum , parata ad tempus fta:utum. 'ium periit 6. Abundant ta bernacula prædö/nund, & auda&er provo- cant Deum; cum ipfe dederit omnia in manus eorum. . Nimirum interroga jumenta, & docebunt te, & volatilia : coeli, & indicabunt tibi. J CAPUT 8. Loquere terre, & r maris. e efpondebit tibi: & narrabunt ,pifces : / cueris , Yiott« 9. Quis ignorat, quod omnia-haáéc manus Domini fecerit? etiam fi defo- Io. Ín cujus manu anima omnis viventis, & fpiritus un?ver:- ;an'e VOX de- (pnilicat , i fze carnis hominis. ir. *Nonne auris verba dijudicat, & fauces comedentis, *Infr. ; quif fopil* 34- $4 mmis, aut 4« fagorgng 2 Ddd 35 I2.Ín jedulus, pol- ) 0O g, od re;nam proxime dixerat, dediffeDeum oflonmus Rhg- 2. [ T vobifeum, t5c.) Soline vos fa- 'à /ftü» pientes eftis in mundo ? - Qmnia in manus hominum, nuncau- p 1j VE tem , quod dixerat, confirmat univet- jjm I 4« Sinzplicitas.) Integritas. forum teftimonio,, qua fentire viden- m ul zumtio $. pud cogi!zztianäs d:-z';itz-zm.) Di- plandnti vites enim, & potentes fuperbe nihi- tut, & agnofcere, non propter fe,, fuique gratià, fed propter hominem i, 008 liillam faciuntincogitatione, & mén- ; condita efle. te fua.. ' Docebunt. te.) Per Profopopoerjam lf) iadety Parata ad tempus fl arutaum. ) Qualis perfonam intelligentie participem: ju- al i fit, & quanti facienda , tempore a mentis tribuit, vel per Metonymiam, a Hfbf t Deo conftituto apparebit. quafi dicat: ipfe rerum afpecus faciet gt e 6. Tabernaenuia p?*æ&'c,*mmo) Domus iil te cognofcere: ex ipfis fcies. ^ 4]5" u "potentium , qui in alios violenti funt, l1. Nomze amrisverba dijudicaz , 6$c,) yoatz lt 1lo & injufti. Quafi dicat, ipfi nos fenfus ad Dei m fpes i 7. Nimirum in!e?f'ag;:z ; 1563 Vide- cognitionem per obfcura : licet veftigiræ. yifimum, ^ deducunt. qurt- gur nedi hic verficulus cum fuperiO- 398 LIBRI]OB - as ( 12. In anthms eft fapientia, & in multo tempore prudentxa. 13. Apud ipfum eft fapientia, & fortuudo, 1pfe habet confï— tegrüm fe lium, & intelligentiam. le 1'1 1nclufeu£ ut frura *ïfmæ 14 * $1 deftruxerit, nemo eft, qui cedificet : 22. . hominem , nullus eft qm aperiat. jj Pal Apoc. eos faciet 15. Si continuerit aquas, omnia i'ccabuntur & fi emxfeut 5*7* eas, fübvertent terram. 16. Apud ipfum eft fortitüdo & fapientia: 1pfe novit & de- j ania cipientem, & eum, qui decipitur. atr 17. Adducit coniïharzos in i'tultum hnem, & Judlces in ftu- orem. m 18. Balteum regum diffolvit, & preecingit fune renes eorum (ke 19. Ducit facerdotes inglorios, & optimates fupplantat : oo. Commutans labium Veracmm & do€Ctrinam fenum au- &l ^. Sequ ferens. 21. Effundit defpeCtionem fuper principes, eos, qu1 opprefï'y. velii fun fuerant , relevans. ? Sed Deo cupi 22. Qui revelat profunda de tenebrls & producit in lucem umbram mortis. 4 Priu Betvertor 23 Qm PA $ Atqi 6 Aud 12. In antiquis , 6c.) Ideo in fenfi- principes Sacerdotes appellantm in fa- fteorum ; bus major eft prudentia, quia diutur- cris Literis; hoc enim etiam Ggmfi— nior experientia plura illos docuit, cat vox flebrza v5 cobes. Vide di- 25 Ml /[ y 1111que pofïunt melius de his judicium &a Gen. 14. 1g. mentum dat Sutplantat, ) Evertit de ftatu de- ferre ; quam juvenes, quales aliqui ex Ineno At vobis funt. jicit. :24. Tpgy 14. Concluferit,) Ad extremas an- 20. Conmutans labium "veracium.) In Oïdä enim guftias. redegerit. Chald. zzclaferit bo- Hebreo ePc Yenmovet laäzum veracibus? D font, Sen(us eft, ülere facit eos, qui feve- chmt minem im [eputcbra. Vel, fa- 17. d» fluitums frzem.) lios dppre- races, & fapïentes putant. T lia n bendit in affutia eorum , ut dicitur iupla pæntlum , quorum confilia oracula vi- vufirg j L cap. $. num. 15. fa.,ltave ; ut ipfo- debantur, infatuat, & irrita reddit. P ts noy rum confilia felicem exitum non for- Auferens.) Confilia fenum, qui fi- ]g OIlem n tiantur. bi fapere videntur, infipientia eíle ln fluporem. ) Reddit illos fatuos, oüendens hltuntur ä & flupidos, ut nefriant, quid con- LTA Efundztde/j)e&zmm, &c. ) Red- !'cülones ind filii capiant. dit illos contemptibiles, Yáre & f f 18. Balteum Regum dfoloit, &$.) Re.- 22 Prof;mda de tegebris,) Inclytog D'overbio v gia dignitate, & illius infignibus pri- facit eos, qui defpe&i jacuerant inte- vat, & ad paupertatem , & mendici- nebris, inglorii; & ab omnibus con- D) üll Clrl 3 P/'/j)g tatem redigit. tempti. Mm 4 6 19. Sacerdetes, ) Sacrorum princi- Upbram mortis. ) Eos, qui obfcu- pes. AMiquando tamen etiam laidi ;ffimi prius , & plane 1gnoti fuerant, ) E()( N 1adf; C A-PU T. XIL. & XIII. 59! prudenti, 23. Qui multiplicat gentes, & perdit eas, & fubverfas 1n in- abet conft tegrum reftituit. 24* Qul immutat cor punmpum popuh terræ,&decmït eo neluferit "ut fruftra incedant per invium. 25. Palpabunt quafi in tenebris, & non in luce, & errare f emife eos faciet quafi ebrios. C A U. Ts XIIT. ovit & de- Sfob amicos fuos ex ipforum verbis confutans, & Deo arguemios afferit : Juam quoque jufHitiam , ac patientiam contra. amicos cesin ftu tuetur, querens a Deo propter que peccata tam graviter afffigatur. $ Corum Cce omnia haec vidit oculus meus, & audivit auris mea, lantat fenum 4 E & intellexi fingula. 2. Secundum fcieniiam veftram & ego novi, nec inferior veftri fum. oppTEfï 3. Sed tamen ad Ommpotentem loquar, & difputare cum Deo cupio. tin lucem 4. Prius vos oftendens faomcatores mendacii, & cultores perverforum dogmatum. M QUI -..-- s. Atque utinam taceretis, ut putaremïm effe fapientes. 6. Audite ergo correptionem meam, & judicium labiorum elfantür mfa meorum attendite. 7.Num- um fipnit [2] - Secundum fcientiam veflram , &c.) er, Vide : 23. Multzplicat gentes, &c. ) Incre- mentum dat Regnis, populofque nu- Hoc eft, quod dixerat fuperiori cap mero aufret num. 3. 9 smub, eff cor fícut &5 "vobis, dc ia d 24- Tonintat r printipum ,. &e. ) neque 1zferzor veflrs [ums quisenum 5465 Corda enim Regum i in manu Domi- pratim ) I n qua noflis,. d3gnorat ? ni funt, 3. Ged zamen ad ougnipotentem, &c. ] m vrd d . Decipit.) Errare facit, cum eorum Quia a vobis doceri nihil poffum, $j q" reve confilia in irritum Cadere facit. 1t Vg ideo cum Deo , qui vera eft fapien- Frufira incedaut per smvium. ) Fru- tia, difceptare cupio, ut ab illo au- flra res novas moliantur, ut cum re- diam, quod mortalium nemo. doce- 1ta retmf* ligionem mutare ftudent, aut jura; re poteft. um d uf receptafque confuetudines convellere J 4. Cultores. per*wr forum :lagmatzmz) p;enm d nituntur, & novas vias , agendique Aliqui ex Hebrao vertunt , Medic: in- rationes inducere. In Hebx e&, er- wiile$ vos omeues. d yRed vare eoi fecit im mibi'o , quod ltalico $. Urputaremini e[fe fapientes.) INam » InchtOS proverbio videtur refpondere , Perer- juxta di&tum Salomonis : Szz/tus , ff za- 7 m un cuchiaro d* acqua. euerit , þzpzem reputabitur quoque. 'Pro- uer'mt ]Dte a5. Palpabunt.) Mlore ceecorum. verb. 287 anibus o 6. Carreþt;anem meam.) llebr. 2z/pa- 2! Mnia bac. ) Quæ tam vos, quam obfa ego dedivina potentia, & pro- tarionem meam. LXK. dnerepationem qül deenna difputavimus.- 80264209. . wn f gl 4oo LIBRIJOSB E. Numqmd Deus indiget veftro mendacio, ut pro illo lo- 1 t viis eas n quamlm dolos ? $. Numquid faciem ejus acc1pms & pro Deo judicare niti- f Et 1p * mini? / ejisommis 17- Aäud] g. Aut placebit ei, quem celare nihil poteft? aut dec1p1etur Ilt homo veftris fraudulentiis? veh ls. 1 $f 1o. Ipfe vos arguet, quonlam in abfcondito faciem ejus ac- cipitis. 10, Quis toníumor * 11. Statim ut fe commoverit, tu.ïbawt VOS, & terror ejus irruet fuper vos: 20. Duo 12. Memoria veftra.comparabitur cmerl & redigentur in fondat. lutum cervices veftrae. 21 Mati 13. Tacete pauhfper, ut loquar: quodcumque mihi mens CfTeat fuggefferit. ?5. Vot 14. Quare lacero carnes meas dentibus meis, & animam tt refpond meam porto in manibus mels. 23. UUd Is. Edam d of i À II Cam,nowrzt ) in vos iratus $E mmf gudicium labiorum mearuim. ) de abent licet ego de propofito argumento fen- Turbabit vos,) IX X. verfabit ,. cit- tiam. cumaget, perterrefaciet, ad terram a£- J & /4. Nunguid, €/c.) Deus non indi- fliget. (Wllm £0 at m et veítris dolis & mendaciis, ut fci- 12. Comparabitur cineri.) Qucm mo- licet mihi fcelera, qu& non admlh, dicus ventus facile difpergit, & dxfïi- Tea] i covf e. aflingatis, quafi propter ea jufte Deus at. f P ngnus me uumat Et redtgmtur, &c. ) Et fupex ba cer- Wmvis tre $. Faczem e],:.rzz:czpzft.r ) Id eft, ho- vices veltre ufque ad lutum curva- Iliat, quan norátis, quafi dicat: numquid vu'ltïs buntur, vel, ut lutum calcabimini. adhucnmen Deo favere more hommum accipien- 14. gäzare lacero, €$c. ) Sententla 2 llm Qno " Xi- tium perfonampgtcntmm Vel, vul- ^verficuh hujus hac effe videtur. C ATgümg tifne Deum Tatificari me opprimen- ftimatis me defperantis inflar velle mi- D end&m IN do , ut foletis.facere apud Prmupes hi mortem conícifcere manibus meis : Pet(celera v . Quem celare nibil poteff. à frc eclare At quorfum ego me lacerem, & mi- 1. Ms , poütum eft pro Z«tere. Novit ille, hi ipfi vitam eripiam ? Prius " fane vi- Qte quo fpiritu ducamini , dum hec difpu- ta, quam fpe cadam. Íta D. Thom. Vrim j[[o Ó tatis, fcilicet non ftudio veritatis, fed Cajet. Lyran. Pineda. Alii ita inter- qu Hduua 1 a teme1 itate judicit. pretantur: "'am dira patior, acfi den- j COncept -30. lrfévos arguet.) Veftrumiftum tibus me dilaniarem ; qu& eft expo— Jþoffh acendi modum damnabit. ffttio Erman. $a. In) ls » V8l j In abfcondiic.) latenter , diffimulan- A/z:mam meam , fff' ) Non eo fum Miretatue ter Non delectatur . veüns menda- animo, ut animam meam, vitamque I d ciis, etiamfi pro illo fententiam pro- ipfam per impatientiam, &mehons con- fU n nuntiare videamini ; efi' enim recti, ditionis defperationem abjiciam , & Ya & veri amator , nec vult mihi infon- voluntario difcrimini , atque morti ! ti crimina impingi. objiciam. am i^ u um n l-cum [" CA PUT XIIL 401 pro illo ] I5. Etiam fi occiderit.me, in ïpfo fpeïabe verumtamen . vias meas in confpectu ejus arguam. icare niti- 16. Et ipfe erit falvator meus: non enim veniet in confpe&u ejus omnis hypocrita. t decipi 17. Audite fermonem meum, & æmgmata perc1p1te aurlbus veürls. em ejusd 18. Si fuero )udlcatus ício; quod juftus inveniar. 19, Quis eft, qui Judlcenur mecum'2 veniat : quare tacens eoniumm ? tertoT 6u 20. Duo tantum ne facias mihi, & tunc a faue tua non ab« liventür fcondar. 21. Manum tuam longe fac a me, & formldo tua non me hi me terreat. 22. Voca me, & ego refpondebo t1b1- aut certe loquar, & & animit tu refponde mlhl. 23: Quantas habeo iniquitates, & peccata fcelera mea, & deh&a Oodtende mihi. m — ( v05 Itatus l$. Effamf acczderzt me, 6c. LXX Quare tacens. con[mmor ? ) Quarein habent: licet æp])r:/nzzt me, qui potens difceptationem nos defcendimus , cu- wfält, ür eff , quoniam €$ ewpit; tamenm loquar , &5 AL terama €O0rYATR €0 AT QUAm Hebræus Ecce ocez- jus defiderio maxime flagro, 1deoque doleo, quod nondum pro me coram dit. z2e , non fperabo : "Verzmtiamem vias )udxce loquor. Ltalice diceremus z ) uemmo meas 4 (:pre ig ejms arguam. ]ta ver- Che ffiamm ajfare? Perche non ff da prin- rglï, & difi tit Pagninus, fententia effe videtur: eipio 2 queffo gmdtcza ? Mi flrnggo di de- Quamvis me occidat ( quod illi face- fíderio di dir la mia ragione. tfuperbæuef . relicet , quandoquidem Dominus eft) 20. Ne facias.) 'Tw Deus. [utorn curmie adhuc tamen caufam innocentie mea Zwablm'm Noz ab'cmdar ) Audebo compa— ab ilio cognofri, & coram illo dicere,. rere. Sent tntia & argumenta proferre volo , quibus ai. Manmus rfHam longe fzzc', &.) 1d€ tü^ LK! .oftendam me mala hac non pati pro- Duo peto; alterum, ut refpirare mi- rv lletri" pterfcelera mea, ut vos exiftimatis. hi tantifper liceat ab eo dolore , qui mmbus m 16. Non enim vemer 12 con[petiu ejzus, liberam eripit loquendi facultatem ; "ïC mfm &6:.) Venirein confpedum Dei , eft alterum, ne me terreas minis, cum Drius Jnevi ante tuum tribunal ftetero. 9tf eoram illo judice ftare, apparere , lo- 3 :qui fiducia aliqua. de fuæ caufe aqui- 22. Voca me, &$c. ) Dat Deo optio- 'X ll 1[9. !mef tàte concepta. nem, five velit contra Job objicere "P ii eft apo ijacr.na ) Fmgztzofus ut vertit Va- ipfo ref'pondente five refponderexp— tablus, vel Lzpiss , ut Paonmus in- fo objiciente. terpretatur. 23: Quantas babto Inía ;gwdte: , 66 xneoflha 17. 4Enigmara, ) Quæ fcilicet vos vitamqué lam,incipit Job pro fe ipfo caufam mteïhgere nolle v:demmt Hebr. ha- du.ere, quafi refponfum a Deo tuiif- neho pscon bet, za;ratiozem. Rt. ut que vellet,- pro jufhtxa, & pji jf 19-Quis efP.qui judicerur mecum ?) quf' innocentia fua proferret. 70 q442145 3 nam mecum vult judicio contendere? idem ell ac, auer ; quantafque. Bibl. cum Com. Menoch. Tom. IIl, Eee 4 » * LIBR!JOE uUb Drev 24 Cur faciem tuam abícondis, & arbitraris me 1nnmcum tuam te elt: co 25. Contra fcuum9 quod vento rapitur, of'tendls potentïam 6. lece ficut merc tuam , & ftipulam ficcam perfequeris. 26, Scribis enim contra me amaritudines, & confumere me " Lign vis peccatis adolefcentise mese. & m 6j 2'1. Pofuifti in neryo pedem méum, & obferváfti omnes fe- $.S fe mitas meas, & veftigia pedum meorum confiderafti. foent truf 28. Qui quc.fi putredo contumendus fum, & quah veftimen- 9 A o tum, quod comeditur a tinea.- - Qu prim 10. Hot CAPUTIT XIV fomptus, Sfob, con]"demz*a fragilitate bumana , admiratur Dei. in homznam Il u fadtus are prawdmizam quod j)g/i banc vitam expetiet aliam, C» . Sic COTPOïWU 'U./»m'ihlhüï ïeJZW/'eäfl()ï'äiï?. tür cce]jum T Omo natus de muliere, brevi vivens tempore , repletur multis miferis. 15 Qui *Sup : * Qui quafi fios egreditur, & conterltur, & fugit veïut 9. umbr ielefermon ïïam a, & numquam in eodem ftatu permanet.. €xplicant Ninge Iu d Et dignum ducis fuper hujufcemodi aperire oculoa tuo»- 145.4 & adducere eum tecum in jux :ICIIHD ? Tutduj, V *Pfal. A. j Uenerauon * Quis poteft facere mundum de immundo ccncep*um mundiff imi, $04 fcmme ? nonne tu, qui folus es? - s. Bre- "frm'arz 7 ^O4. Faciem. ruam Abfcondis?.) Mie 29- Qu quaft putredo , 6c. ) Ita me- gem; ft, X ( non ut prius tuo favore profequeris ? cuaam ag1s contra me potentlam tuam te, dequ d Arüitraris, 65c.). Ttà mecurm agis, expromens, cum tamen vilis fim, & WFWT CT ifa me tra&as, ac fi, inimicus rmbï corruptioni obnozius, cujus mlferan- PoteR €11es, da potius videtur conditio, quam Hfá- DOU tam ot 26.. Sarzäz: enim contra "Wt Am: itu- lis aflligenda. 0 , qut fj dlints,) Melut fcripta contrà me feve- i Perire octlot £uos. ) Mirer, quod Trines Indii a, grawque fententia.. acexbe me znu adeo te demittas, ut hominem Thong » Qua Vel afmære dieneris. €m m ( one Canfäzwere me "$, 6 EKt fortaf prtsoun euzà tecum n ]adz dum? Y finis errai fe veteres qdolefcenüæ mée culpas LXX. & bunzc véesre ffczft i zwz't- mihi objicis, & pzopter ilias, quas 1! Ve fac cium coram Ye? Qudh dicat, mn*nr $ 1mmund0 fe pæmtenna X bonis operibus obli- quod etiam de rebus minutiffimis, & /]p;:d h teratas creuüi, me,malis atteris, leviffimis hominem. rationem' redde- P m Lï ütUSQ 27. Ínuervo) Yncompede; eftenim re, tuque illum judicaee velis R?[fdg .Nervus ex Weflo , wiscelum: uferneum , 4. Quis poteff-facere agundum , Gc,) Lm" mfr( t qæö pedes , "velcer wzces:m/edzunt:ff , qua- LXX. habent quis emtn mundus erit Ó dicat, in carcerem tribulationum 4 forde? Same nenao , efía ,z;f uUnius dies quam m compu lifti me Jfft vita ejus fu»er terram , quæ 1ntmpre— Semitas meas.) AGiones meas. " tatio fatis oflendit de pcwato origina- expeäan Yivay, ! L (,APUT XIV- 4e; l Jo]nieum s. Breves dies hominis fünt, numerus menfium ejus apud te efc conftituifti terminos ejus, qui praeteriri non poterunt. 5 potei 6. Recede paululum ab eo ut quiefcat, donec optata vematD ficut mercenarii dies ejus. $ nümere me 7- Lignum habet fpem: fi preecifum fuerit, rurfam vnkfut & rami ejus. pullulant. omnes fee 9..Si fenuerit in terra radix e)us, & in pulvere emortuub L. fuerit truncus illius,. f veftimen« 9. Ad odorem aquaé germinabit, & faciet comam, quail cum primum plantatum eft. 10. Homo vero cum mortuus fuerlt, & nudatus, atque Gobe ] fumptus, ubi queefo eft ? hat II. uomodo fi recedant aquæ de mari, & fluvius vacue- fattus arefcat - e , e 12. Sic homo cum dormierit , non refurvet : donec attera- tur coe]um, non evigilabit, nec confurget de fomno fuo. e, reple I54 Qu1s mihi hoc tnbuat, vt in inferno protegas me, & Eee2 abfcon- fagit ve li effe fermonem , ut paílim feré omnes Ad oa'oum «qu&.) Odor Ph*Afi explicant. facre fcripturz levem alicujus rei con- Nonze tu, qui folus es ? ) Scxhcet yculos tüos tadum fignificat. Sic Daniel. 5. :94- mundus.. Vel mtdhgt poteft de Ver- dicitur , Qamam zibil potefl atis þzäuf bl UGDU'QUOUC ætema, in qua omma fet zgms n cerporibzus eorum , concepttrt mundlflïma, juxta illud Pífalmi 109. odor igmis nom : ranfj&t Jpereos, id e& In f,lmdor: us laniteruss aute /54c;fr;mn : i ne leviter quidem' igne effent afHan. gf'?'h/zl Le. Vel de temporali nativita- 1i. flu'wzs VACEE] AUs r efcar. ) Ita a te, de qua dicitur Luca 1. 3 ï qnoaf defeclmus, ut aqu& cum per alveum yentiam tum anþemr ex te Santlum , vvecabitur frlius Y vilis 3f De;. Poteft etiam efïe fententia : ut fluminis decurrunt, que eódem rela- b1 non poffunt, unde defluxerunt. aijos mifttle non-tam fob tribuat illam munditiam ^12. Cwme darmzer:t ) Cum mortuus jo, quim ma Deo , aut filio Dei, quam ejus in. bo- fuerit. Donec altevatur cælum mmes inducendi potentiam. comme- moret Senfus eP"'e Miur, qud quam preter ordinariam le- videtur, prius atteretur, comminue- ,ithomiem gem m CODC&PUOHC 1mmaculata Vir- tur, & deficiet ceelum , quam rev1v1- ginis exercuit, quafi dicat, quis da- fcat homo : ut fit dicendi modus iiii /2 ;M,Mflm ) bit, vel facere poterit mundum de fimilis, qàem habemus Matth. 24. ff!llr ! immundo femine? Nonne tu? 35- Celum, E& terra traufibunr, ver- lts mnüï » $- Mpud te eff.) "Tibi eft notus, & ba anutem mea zon pratertibunr. Vel, atf in tua fitus eft poteüace. ut alii volunt, fermo eíft de cceh im- gnem o 6. Recede, ) INe crucies eum. mutatione in Hne mundi, cum cælum WJLS- Szcur mercenaris: dies cym.) Quletem qualitatibus mutabitur. ) jndtti b FT a laboribus, & arummnis intelligit, 13- Qg:s ipibi boc tribuat , fc. ) Li- ; n 4(10 quam comparat eum mercede merce- benter, fi feri poffet, v:ta carerem m,(i u,,,'m' ! nariorum diebus feflivis, quos avide toto hoc tempore, quo me. cruciari no " expecant, ut quiefcant, & hxlarms qyg t vivant. iïms, quo exa&to luci reflituerer, ao ag* N 404 LIBRIJOS . Sir abfcondas me-,'don.ec pertranfeat furor tuus, & conftituas. » mihj - tempus, in quo recorderis mei? hge. ] f y, ÀC 14. Putafne mortuus homo rur. um vivat? cun&tis diebusg quibus nunc milito, expeCto , donec veniat immutatio mea. fopcr fem 15. Vocabis me, & ego refpondebo tibi-,f operi mánuum tuarum porriges dexteram. z i (T- * Infr. 16. *'Tu quidem gref 1us mGOS 31« 4- tis mels. j 1 dinumerafti ,--Fed*.þa?c'.e pecca- flithus Dum: Prov. 34.210 17. Signafti qu afi in faccqlo deïi&a;meea, fed cui*afri iniqui, $. z,, latem mearm. 18. Mons cadens defluit, & faxum'transfertuf de loco fuo. t9. Lapides excavant aquae, & alluvione paulàtim terra con- qui ' fumitur: & hominem ergo fimiliter perdes? quens, ( 20. Roborafti eum paululum, ut in perpetuum tran fïre'f ? 30 lärg immutabis faciem ejus, & emittes eum. . 1$.Sive quod tib Recorde*f;i: me'z'.) Ut me ad vitam 47. Signafti ,.6c.) Scio me multa 4 Qu Ffevoces. iNam.Deus mortuorum toram D. peccaíffe in te, quz obfignata, & re« quodammodo oblitus effe videtur. condita habes in memoria tua , fed il- « Do AX4. Putafne , 6c.) Sed quid cgo ea lud etiam novi me fordes illas abftere blasphem gere per peenitentiam conatum effe; opto, quz fieri non poffunt , cum a -.. & o morte ad vitam reyreffus non fit? ideoque fpero , te meas illas animi debunt t Cuntlis diebus, 69c.) Hactamen com- egritudines, & vulnera fanalfe. iM 18. Mozs cadens defiuig?, ($c.) lte- 2l. Site minifcor, & mihi fingo , quia propter dolores, & erumnas , mortis defide- rum deplorat humanz vite fragilem, & morti obnoxiam conditionem. Sen- Tus ex hn rium mihi femper ante oculos vería- fom f CUP tentia eft: ut faxeos montes tempus 2^. Áita Vel fenfus elt, cum fieri non exedit,' & lapides, qui in'illis funt , poffit, ut femel mortuo, iterum vita ton potsj reftituatur, vitz immortalis fpe me aut fua fponte, aut torrentiurn aqua- qum 2 dc fuftento ,. & confolor, quam futu- rum vi devolvuntur, & alio trahun- gorbus ar ram effe fide certo credo. tur , fic homines diuturnitas temporis 1$. Focabis me , 6fc. ) In refurre&io- abfumit, & in fepulchra compellit. 2'Nu;';g 1Q. Lap:des, 69c.) Ut gutta paula- tefponder De extrema tubz fono evocabis , & tim lapidem cavat, & fluminisalluvio- excitabis me. ne ripe minuuntur : ita calore natu- fïïa'oiæ. - Refpondebo tili. . Adeo redivivus. rali agente ,. humidum confümitur, Tus, Sub( Porriges dexteram. ) -Ut me e fepul- & ad mortem properamus. €hro poffim erigere. 20. Roberafli eum paulalum. ) Mirtue Yetit, 4 16. Tu quidem greffus mtos ;'i;mmem- d. &f tis, vigoris, virium aliquid homini ippellat ff 87 ) Quia vero, cum me in ex- dedifti, quibus aliquandiu contrariis ! Eyy; tremo die excitabis , ratio reddenda refifteret, fed tandem in perpetuum b mihi erit prioris vite, cujus ut pro- tranfit domitus mortis neceffitate. um, q Jiq greffus omnes compertos ,. & explo- lIppszutabis f actem ]us ) Canitie in-, Ui l; ratos habes; jam nuncprecor , ut mi- du&a , fenio , & rugis. hi peccata condones , ut tunc fecurus . Emtttes €am, ) Ex hac vita in fe- E:Ua(mz | pulchrume C - Soram te äppareaje poffim. lCeret N 408 OCATPUT XIV, & XV. totuas nihi 'er Sive nb'bile.s fuerint filii ejus, five igno-biles,mnon intel- - higet. dis didis, D 22. Attazmen caro ejus, dum vivit, dolebit, & a U foc3, pima, illii?s' fgper femetipío lugebit.. - r1 mánmm CAP'U (T *XWV. parcg peco Eliphaä Sob arguit jaäïm;ztiæ, iïhpatienïiæ , C? blasþberhïæ./ i tafti iniqui« Deum : apud queim dicit neminem mundum z'nfvemïrz',.defmfþm;. " impiorum , ac bypocritarum maleditiionem. eloco ob - fpondens autem Eliphaz Themanites , dixit: f (e1Ta COf x.-RE 2. Numquid fapiens refp ondebit quafi in Ventm lo« quens, & implebit ardore ftomachum fuum* E] j tranürg*t? . 5. Arguis verbis eum , qui.þnon eft æquahsx- tibi, & loclu?ä?isg poansameentes ss Ij.3re quod tibi non expedit. ycio me mul 4. Quantum in te eft, evacua ; fli timorem, & tulifti preces C€oram Deo. fynata, ree «. Docuit enim ini C r tua, fedil iuitas tua os .-tuum - & imitarisx linätlam fesillas abflete blasphemantium. ;onatum d Z 6. Condemnabit te os tuum, & non ego : & labia tu a refpon- 7.Num- ss illas animi debunt tibi. (inaffe llt, 60'). Ite. 2I. Sice nobiles fuerint , €/c,) E-mif- Tulift; precés coram Deo. ) Quo'äd- in vitz frademy: n fus ex hac vita naturaliter. filiorum te eft, fecifti, ut nullus Deum prece- fuorum ftatum ignorabit. tur, fublato Dei timore, & divina Ktionem. ed 22. Aitamen, 6c.) Denique homo providentia. Sultulifli: etiam preces, yontes tempus quia non vis Deo fupplex fieri, fed i n illis futty non poteft effe non mifer, cumnun- rentium aque^ quam a doloribus caro, neque ab an- audac&ter cum eo difceptas, quafi qui goribus animus vacet. innocentes opprimat. Pagninus vertit. j alio trali- Probibuifl? arationem coram , Deo, Va- ,nimg temROUS 2 llziquid. faptens , &c.) Non eft tablus, Diminuis eratiomem corag Deo. fapientis , vana, ut tu facis, refpondere, & plena indignationis. $. Docutit iniquitas £ua 05 tuum. ) Os ; pitiz paUl tuum loquitur, quod iniqua mgntis gminisallrro* Zrdore.) Ín Hebrao eft. t5 qz«- ! calore t diz,qui ventus flatab Oriente, Eu- cogitatio fuggerit. rus, Subfolanus. INofter interpres Blafphemantium. ) Proprie verfuto- -vertit, 4rdere , quia ventus calidus rum, malignorum, callidorum a ra- eft, & ficcus, ideoque EExod. 10. 15 dice tA5y Param, quod eft vafre, & 1/11; p.) Vifb . 7254 maliene agere. lllos igitur intellipit, iquid. fomint appellatur, vemtus wre . 40* € jls j« Emnm, qu f «qualis Vtiäz-'. ) qui fermone, & argumentatione fal- a (0nta Deum, qui infinite major te eft. laci veritati tenebras comantur of« i efpemum -4. DOnantum inte efl. y Hebr. ) fftzg? fundere. ceffiite LXX. Nezze 65 ta.. * * 6. Condemmabit te 05 vrwuwm.) Exore ) Canitie ln'/ Evactafi; timerem.) Peccas contra tuo judicaberis. z debitam Deo . reverentiam. italice R(/þandeäuni PTR | ) Täfhfcköznt;æ" , j vt nf : diceremus, Hai perfa il rifge;te 4 Deo. eontra r , ut habent LXXX. - 406 LIBRIJOSB 7. Numquid primus homo tu natus es, & ante colles forma- ï).Qu .tus? €o 8. Numquid confilium Dei audïih, & inferior te erit ejus. «0. Cti fapientia ? sum 1ncer 9. Quid nofti, quod lgnoremus ? qu1d 1ntelhgls, quod ne- 51 $0n fCJamus ? Eccli. ]e fempe * Et fenes; & antiqui funt in nobls, multo vetufiiores 420 NOF M. s quam patres tm, circumipe rt. Numquid grande eft, ut confoletur te Deus? fed verba- ! CUI .tua prava hoc prohlbent pata fit 12. Quid te elevat cor tuum , & quafi mágna cogltans, atto- t4. Te nitos habes oculos? ftg )d 13. Quid tumet contra Deum fpiritus tuus, ut pwferas de 25 Te ore tuo hujufcemodi fermones ? Ümnipo 14. Quid eft homo; ut 1mmaculatus fit, & ut Ju&us appareat natus de muliere ?- MPa , * Sup 15.-* Ecce inter fanctos. .ejus nemo immutabilis: & cæh non mnt? non * 18: fünt mundi in .confpe &tu ejus. * g dormat: xlbLï 'TSQU;R' 16 Quanto magis abommabïhs & inutilis homo qw b1b1t qu;m aquam mlqmtate'n ? pudet profi Qle, chm f 1. Oftendam tibi, audi me: quod vidi, narrabo tibi. Mïe GOS 18. Sapientes confitentur & non abfc.cndunt patres fuos. lh* OUOd j 19. Quibus Ig Data Qioernation 7. iN. mqu:af £s prizans bomonatus esii) I$« Ietev [amóos,) Inter Angelos, A':emg Pagninus, &. Vatablus ex . Hebrao Videtur rcpctcre propofitionem illam Vertunt: Nz maum P 2772 prmmm bozi- p;tls quarti num. I8- Ecce qui fer Q1 à) hoÍ nem natus ei? quaü dicat : iNumquid 20, m Vinsf ei y 295 f!nt ffabiles, tu antiquiffimus es mortalium,' & fa- Noz ffwt ztaoali .. ) Qula pollun pec- E TIpig d pntiffimus, quod Iong:fïima expe- cato Angelnrum. S»ïlf t rientia omnes fuperes: $od Y 16. Bzbit qæ;zf aquam. zmqwt;;tem*) Vi stgg et "4nte colles, 65c.) Ante 1pfum muti- Qui valde proclivis eft in peccatum , düm , antequam fundaretur terra, & & ut dicitur Prov. 10, 2 Quaff p Vams Wt morntes & colles. rifum flultus operatzur [celus. : DÀX E Wzam/ 10. Veraffioret , quam patres £ui, ) In , 17- Quod vidi,) Quod affidua con- Hebi & LXX. eft: Pzrre zzo. templatwne, & expemmente didici. 0mnus y dij. 1I. Numquid erande eff , &c. 3 NO'n Cajetàn. indicore videtür 1llarm eam- 7 O( 0 f;u(b effet arduum Deo te confolari , fed tu dein revelationem effe, de qua fupra * du US, efo id prohibes lingua tuge intemperantia, cap. 4.. Pineda novam aliam arbitra- [ 721/7'6;*1 I2. Akroniros babes oculos, ) Superbi tur. Alü do&rinam tantum fioni&- S'rmdi d qui erecta cervice ambulanttypho ela- cari putant a fenioribus fäplennoubuf- 1 A. Smt;; tionis mHatl, oculos etiam muïtum que acceptam , quorum fententig fa;— fü'm tfïl*r(f4 i aperiunt, qui habitus, licet ib his ex vet fequens verficulus. tumore nafcatur , alioqui tamen attg- 19. Sapiemtes canffmmr j 65 £. x'*'* 10)2 Quæ nitorum , & ftupentium effe folet. proferam, mea mventa, aut com- - Iürort [Mnlx n on PQI I L ^0 s P CAPUT XV 497 lles fotme. L] ï() mez s folis data eft terra & non t?anf vit ahenus per €oS. & erit ejus 20. C*ancua diebus. fUlo impius fuperbit, & numurus anno- rum incertus eft tyrannidis ejus. 3 quod ne 21. Sonitus terroris femper in auribus illius: &.cum pax fit, uftlores ille femper infidias fufpicatur. 22. Non credit, quod reverti poffit de tenebrls ad lucem » / cxrcumïpeff'ans yndique gïadlum. fed vera. . Cum fe moverit.ad quaerendum panem novit quod paratus fit in manu ejus tenebrarum dies. ltans, al | 24. 'Terzebit eum tribulatio, & anguftia vallabit eum , ficut regem , qui præparatm ad præhum yoferas d 28. Tetendit enitn adverfus Deum manum fuam & contra Omnipotentem mboratus eít. E s apparec 1.6 Cu-» ais : Gcolt 00 menta ron erunt, fed folida, vera- (,zrfum petlams ; £$c. ) Omni ex parte De- que dogmata a patribus, & antiquio- 1mm1nere xlbï gï'lthQ exxfïlmat ribus mapn"cus accepta; non enim me fcriptio tyranni. INota. elt hifloria qïh b blï pudet profiteri hac me ab aliis didi- Dionyfii; & Damociis, ad quam alludit de 1. cum ait. £iffe , cum fapientis fitprodere, &in- Horatjus lib. j, carm. tlb dicare eoS, per quos pïefe"ent, & res füos. ilis , quod fcit, acceptüm referre. .sz/zdzz; mf cut faper impia Ceivict uendet 20n fcu[æ dapes Ij QuibUS 1(,) Daza ef Zerra. ) RBOIO eorum D/,Zz,cm cldl;an:ämzt faporem: gubernationi tradita eft. Noz AVIUm , c:t/wmzwe cantiuse tet Ángelos, 4lienu:.) Hioftis; quafi dicat, eata- onem Jl Sanzrmm w::!f//cem que ab hoítibus defenderunt. Ete q1/1 e 20. Cuniis dzebzs, c.) Jam profert 3. 4d threnr/um panem, ) Ad Ci- 'E " Eliphaz dogmata illa, & axiomata , bum capiendum. ; polluti pet gaa, fe a maj Sjoribus acé: epiffe dixit. Noevit.) 'Timet,fibi perfuadet Supe;bir.) Radm Hebraica 5435 Cbul lm mnannü bjus. n proximo; quod variashabzt fignificationes ; hinc etnm enim juxta nos, aut non 1onpe abelt a ii prt bt | peceatum y variis mterpietatxombns locus fa&us nobis, ad manumm effe dicitur. 6*;[6//7(3?' ePc ALXX. habent: Omnis vita impi Tenebrarum dies.) Nlors, abfuondl- m fa!zcztredwa, A quilazz dolore, Pa- to inter cibos veneno, x "'lTheo- grï du onmus«, defet, t pz/zrturzeæs ? -24. Sicut Regem, q,gz prapavat us ad douc , fruftvatum , ewznejmt Symn,a- prelium.) Verbntur enim. in maznis ülam düm chus, ef*ï* "fnr arrogantia. angun*us & animi auxietate, & foli- "Et euserus ;mnam/r, e u^ fupra &:.) Nefcit udine Reges, cum jam -exercitus quamdiu duratura fit emf* tyrannis. o*murrere debent; & confligere, ex 01. Somitus ferroris o E9c. ) Quohbet quo fumma rerum pendet lenl'ïo" . fono terrentur, & percelluntur , fem- O5. Tetenditenim, E )Merltototï ntenog )* pcrque infidias fibi parari fufpicantur. tantaque mala fuperbum affigiunt, quia Non credit , 6$c ) EX ftimat fe Deo aufus eft refiftere contumaciter, & contra lecum ejus praferiptum Quz whxrt"hnmm? qut mgrtem evadere aut Com l non poflc. L Qpex ari. —— 408 LIBRI JOB 7 46. Cu'cur-rit ädverqu e€um ere&to collo, & pingui cervice 4 Co armatus eit., L TE - tobertact | [ 27. Operut t faciem ejus cra Y mtudo, & de'latenbüs 'ejus. ar- y X ' vina dependet. - D - 6us r2 298. Habitavit in civifatibus ääfolgtis, &" in agliïibüs ,dgfeftis, qua in tumulos funt redactae. * * £. 2g. Non d itabitur, nec perie | fïa;b ia verabit fü'b&gntia ejus, nec mit- . tet in terra radicem fuam. Tdalhs /'4o. Non recedet de tene bris: famoä ?jüs aräfa;iet Hamma, & auferetur fpiritu oris fui. : .4t1. Non credct fruftra error * e deceptus, qu'o.'d; aïigqo pretio Y redimendus fit. L: , I.REfæpr vos effis, 42. Antequam dies ejus impleantur , per T ibit: & manus ejus arefcent. ?. Num moleftum 55. Laedetur qua fi vinea in p'rimd Hoïe bof-r*us— leju,s, & quafi *7984: Con- -4. Dote | (ïiva- projiciens fiorem fuum. a6. Ping:d cervice armatus efl. ) Floc diffundet ramos ; id efl, z crefcer. anima vef v detur efTe quod dicitur Deuteronom. Ali ramos f« Coní tantur. polteritatem interp.r—e- 32. Y$. incrq,j*"ratus,im])i;zgua'ms, diiata- . Theum für Éus , dereiiquit Denm jado,fem J-Gt £ "urm Azferetur fe iritus. ) XToIletur de 6. Rob recefft a Dco fluzari fuo. Mledio. 27. Operuit faciem ejus eraffitudo. ) 31. Non eredet fruflra, 65c.) Sen- paréns vol Maximo metu n Idem repetitur, quod füperióri ver- tentia effe videtur. ficulo. E;man. Sa putat fenfum eíle: cruciatur impius ; fibique perfuadet fe , 6 MWfre Cutem curavit, ium viveret. redimi non poífe, hoc eft, a malisli- pi famili. berari; in quo tamen falitur; nam Sterilis, 29. Halitavit $m civigatibus de[ola- Ignis.) Di Hs,€c.) Que defolate erant, ante- patet effugium , fi velit refipifcere, & quamabipforeedificarentur, 1lta Va- mentem , morefque mutare. Qu p tablus, ,fidorus, Clarus, Eman. $a. 32. D;es. ) Quibus viverepotuiffet. [ q.ua l Püïïphr; WVel] fenfus eft: kHabitabit in civitati- Perióit.) Nlorte immatura. P OOS Qu [ fiper fihitg bus defolatis , quia fibi ipfe tyrannus Mazus . ejus arejeent. ) LXX. ab ar- folitudinem. facit populos plus jufto boris aliegoria non recedentes. dixe- RI 3$- C onerans tributis, & fuperbe vexans, runt: Kamus £jus son condeu[Abiter : Wpt, & zwx4c5, denfis foliis non vellietur. Wi alterj & male tractans: quare fibi quifque eonfulit , & aliasy fedes quarit. lta Symmachus, zoz vzreézi, vel aon ffore- : P oerit u Cajetan. b. Rami funt quafi brachia, aut La T0 eiterm manus arborum. Htm;s.) N a9. Nom ditabitur.) INon diu frue- tur divitiis, Vel ,- dives effe non po- (33. Laderur quaff vinta, 6$c.) Mg- ^ terit, cum defolentur civitates , & po- ture, 'cito ipfe, & propagines ejus at ? 0[414 perdentur, ac fi quis erumpentes bo- puli frequentia minuatur. tíos; & florentes decutiat e vinea. L -30. Nom recedet. de. ténebris. ) Sem- folr ä lga l | per mifer erit. . ltalice diceremus , ltalico proverbio. dicitur ; Eære vgni ? n )'[M U Non ufcira mai di mieria. demiate im agreff a. * | Xf ) Perfe— Quas oliva projiciens, t$c.) Dimit-. Derbis f . Remos ejus arcfacter flamma. t ab d verat in eademarborisallegoria. Sen- tens, ut cadat, & pereat , antequam rz'sg) Quif tentia efl, non explicabit j nec late convertatur in baécas. bj -Cum C6 CA P, Ü T*v 499 FUi cervite 44. Congregatio enim hypocritee Eeri—lfs,. & ignis devorabit -taberfüacula eorum, qui munera libenter accipiunt. QUs ejus r- .35- *Concepit dolorem , & peperit iniquitatem, & uterus *Pát. Ls Y ISe : ej—us præpgraþ dolos. lie 15 delerts C A .P Lr XVE 289: 4 | U5 nec mit- Jfob amicorum aufleritate commotus , dolorem fuum plangit , cala- et fammo, mitatis magnitudinem oflendens, [eque pati citra iniquitatem, cuju—s conícium e[fe Deum aferit. iquo preto fpondens autem Job, dixit : * 3 Bu 2. Audivi frequ vos eftis. entey talia, confolatofes þne'roü omnä-s manus qu 3. Numquid habebunt finem verba ventofa? aut ali quid tibï us & quif moleftum eft, fi loquaris ? 31 Cot- : 4. Poteram & ego fimilia veftri loqui : atque uktiähr-.uxam effet L. ao ertfet. anima veftra pro anima meaà : $. Confolarer & e qm interpfe- go vos fermonibus , & niovei*err-z*c;aput meum fuper vos. Tolletor de 6. Roborarem vos ore meo: & moverem labia m ea, quafi parens vobis. , 6«) $a 7 d faximo mett 34. € zgr *& «tfo emim f)þæqitæ.j im- & molefti, ad vos ,;-curh. adeo loqua- - e perfüadet f pii familia. . e&, 1 mZIiS h' mini inconfiderate, nullum laborem T Srerilis.) Sine filiis. in loquendo fübitis. bitur; m - Jgnis. ) Divina ultionis. 4- Ütmam effee amima veltra, &c. Y veipiftere, Qui munera ltbenter accipinnt. ) ER Quafi dicat , fi commutata fortuna quafi periphrafis quedam injufti judi- confolatione -vos indigeretis, ut ego ï:p potullt. cis, qui ut loquitur David, »mwuzera nunc ingtigeo. INeque enim. rmaluns EUF f'per 1unocentem accipiz, Pf. 14. $ ; ipfis optat. Si vos meo effetis loco, LAX db i 45* Concepi? alolorem..x)' Mente con- poffem vobis fimilia dicere. Sic 'L'e- Jntes. t* cepit, & machinatus eft. dolorem, rentius in Andria: 771 al * quem alteri inferre meditatur. Facile cum valemus, veila confilia Peperit i£miquifatem.) Cum injufli- eprotis damus, - vdiim f tia in externum opus erumpit. Tu fí bic Jés , alster jäzi!im. bfgchia J a Urerus. ) Mens, pectus, pracordia. $. Morverem caput meum [uper. wos. Qui habitus eft dolentis, & M commi- t üla' :C [ nfolateres oneroft. ) Qupi-bus cri- ferantis. Lpag]fles ejus minari potius me ,. quam con- 6. Roberarem. ) Confolarer , ani- | Pel]teï b0 folari cordi fuit. mos adderem 5 ut fortiter- ferretis i e vine 3- Verba ventoía.) Inffata , turgi F!a ; adverfa. E[ere w & fuperbiz fpiritu plena. Quafr þmmg vob;s.) Blanda, & mi- hnt aliquid dibi moeflumeff , ff loqua- ti oratione; non dura, & ut vós faci- )J mite fe. quam »i; ? ) Quafi dicat, mihieravesellis, tis; aïnirqum exafperanteï, & lacerante; 3 ane Biä(. cums Com . Menocb. Iom.,,llfg- 9 £ L LIBRIJjOB s Sed quid agam ? fi locutus fuero, non quiefcet dolor tenut cei meus: & fi tacuero, non recedet a me. n fignur 9. Nunc autém oppreffit me dolor meus; & in nih u. C dacti funt omnes artus mel. : / ilum 1,e- 1he0s, n0 Rugsae mece teftimonium dicunt contra me, & fufcitatur 15 Cot ' falfiloquus adverfus faciem meam contradicens mihi. girs 16. Sac 1o. Collegit furorem fuum in me, & comminans mihi, in- fremuit contra me dentibus tem mear füfis: hoftis meus terl'ibilibus ocu- lis me intuitus eft. í X 17, Fac Ir. Aperuerunt fuper m e ora fua, & exprobrantes percuf- yerunt. ferunt-maxillam meam , fatiati funt poenis meis: . 18. Ha berem m 312. Conclufit me D , eus apud iniquum, & manibus-- ileiQ- *üum me tradidit. 19. Te s fum: te locum. 13. Ego ille .q»uondamilopulentus , repente- contritu L tenuiþ celfrs 7. Sed quid agam ? €&$c. ) Videtur phaz, qui4 ex xhorbo ;« feruin exter- 41. Ve Job occurrere obje&ioni, qu& fieri na facie pronunciabat teflimonium contra Job. V$I tandem dolor, & 22, At potuiffet. Diceftet enim aliquis: Tu tuo dolori medicinam facito, quan- morbi, qui Jobum fceleris. alicujus judtcatur doquidem profiteris poffe te confola- reum infimulare videbantur. ?5. Ec tione lenire dolorem alienum. Re- 10. Cilegzt frorem [mum 1mme , &c.) Ti0n rever fpondet, dolorem fuum adeo effe per- At, quis collegit ? — Fa/flquus . ile , ——N— tinacem, ut, five que confolationem cujis proxime mentio fada eíl, ut Tenyjt cep, afferre poffe videntur , fecum cogitet, volunt aliqui. Alii demonem , aut 1l fzciun: ac quafi fibi loquatur, five non co- dolorem, morbofve intelligunt pet gmta dejic« gitet ; femper dolór,'qui membra de- profopopoesjam. Alii ipfum Deum, pafcitur ,& animum cruciat , idem fit. qui fe quodammodo TJobi inimicum conftituit. Slghum.) ] 9. Ruze mes, Gc.) Rugg , quefunt Sic 'dicebat Jeremias in ]6- s:'-'.[c;m in cute mea arida, teítimonium di- '"Threnis cap. 2. num. 4. Zc«£ezdiz ar- ^m ml cunt contra me, quia probare viden- eum feum quaft iaimicus,. frinavit dex- tur, quod vos vultis, hoc eft, me Bitentis tzy teram . [nam quaff bofis , &c. Qu indij, non eíTe innocentem , fed puniri pro- I1. Zpparuerunt.) Scilicet mihi con- magna m R j pter fcelera admiffa. Fortaffe non tradicentes. Qua hoc, & fequenti- male dicentur rugz dicere teftimo- bus verficulis dicuntur , mirum , quam TW experti ! fep nium, illudque falfum contra Tob, apte Chrifto conveniant. quia cum revera fenex non effet, fed Percufferuzt maxillam meam.) Con- vi morbi ad maciem illam redactus, viciati funt in facie, feu coram. ]7 6424 & fe juvenem, aut non fenem profi- a2 Conclefit ) "'radidit velutin car- l$. Haj teretür, illis tamen probari videretur cerem , & anguítias. prove&e eum eífe &tatis, qua xtate Apad igiquum.) Dolorem fortaffe Tém D t ) QUs ; cutis rugofa naturaliter efficitur, quo intelligit, & morbum improbum, fee &6 tont fenfu explicari etiam poteft vox , F/- qui nunquam non illum in extremis fflequus , qu& fequitur. angu&iis conflitutum cruciabat. [j gpe 13. Conrritus fum.) Wedadus 'fum Tim totj hi Falfloquzus.) "Veflis falfloquus vel nemmea m, funt rugz, ut diximus, vel ipre Ei- ad pauperþzuj.em, & miferiam. llcm t A j CAP ö.i* XVL 4 ;l efcet dolr tänuit ceiy'v & in fignum. icem meam, confregit me, & .po-fuit;me fibi quafi üihilum te- I4. Circumd edit me lanceis fuis, convulneravit lumbos meos, non pepercit, & effudit in terra vifcera mea. & fu(cittor 15. Concidit l, gigas. me vulnere fuper vulnus, irruit in me quafi 5 mihi, in- 16. Saccum confui fuper cutem meam, & operui cinere cär— Jillbts oqu nem meam. 17. Facies mea intumuit a Hetu, & palpebi*æ me p cefliga«' tes percuf- verunt. . I8. Hac paffus fum absq ue iniquitate manus meze, cum ha- bus-impio- berem mundas ad Deum preces. I9. Terra ne operias fanguinem,meum ; neque inveniat in tritus fom: te locum latendi clamor meus. tenyt 20. Ecce enim in coelot h —— o eftis meus, & confcius meus in ex- celfis. ( ferum extet teffimonium 2I. Verbofi amici mxeik: ad Derum ftillat oculus meus. m dolor, 22. Atque utinam fic judicaretur vir c ^ um Deo, quomodo deris, zlictjus judicatur filius hominis cum.collega fuo. nïUl'- 23. Ecce enim breves anni tranfeunt, & femitam ;per quam DT fllf non revertar, ambulo. Fff2 CAPUT 2 jlit; fida d ,U Tenuit cerfvicem'/lmmm.) Ut ahtago- coerceat, qui mihi funt adVerfz;ti. Sic monem , dU nifta faciunt, cum eos, quibufcum pu- fanguis Abel clamabat ad Dominum. seelipunt p*f gnant, dejicere volunt. Vel fenfus eft, fi. aliquid tale patra- (im Deum, Canf;-egif me.) Ad terram allifit. vi, quale hicexiftimat, caream fepul- jbi inimicum Szgnum.) In quod jaceret fagittas. . A6. Sacenm coníni [uper cutem meam.) canes. chro, & fanguinem meum lingant - Teremias 1 Tuedit f Cum malis adeo effem attritus, po- '20. chj?i.f.)w Mezac ïnnocbr/l-tiæ;' ]'[ïWW'f ar nitentis tamen habitum affumpfi , fac- 21. d Dez»m /?zllat oczlas mema) cum indui , ut Deum placarem. — Vel, Lacrymas fundo coram Domino. magnam flatus , & fortune mutatio- 22. Judiearetur, jnilm- tendere. ) Poiï'eþ judicio con- & [gquentl- nem expertus fum ; nam,pro fplendi- minlf ; quam da, & re gali veüe facco amicus . Collega, ) Eum, arbitrör, co-llegäm« fum. 17. Ca Zgaverunt,) Lacr vocat, cum quo quis litigat. ZM'" , ) Cot- yxfxamq fl,u- i 23. Lbece emig» breves anai zr;m/&unf, coratn. Xu oculos lzedente. £fc.) Kadem videtur ratio, quam fu- 18. Habe,em mundas ad Deumpreces.) pra attulerat cap. r4. num. $, cum di- vetiné Cum manus füpplices ad Deum eleva- xit: Brewes dres bominis funt y EHIICTRS t fortaff fcelere contaminaveram. - rem, quas neque rapina, neque alio menfrupm gj;zs apnd te eff, e 5 récede írprobumt, paululum 45 eo , &c.non enim mirum, 19. N* eperias [angsinem meum.) Ve- fi frequenter eadem repetat, & dolo- m exrem lim toti mundo notam eífe a&íi&io- Jcïabïf' nem meam , vel, videat Deus afflictio- res fubinde deprecetur; qui enim in- Leda&us ffum fortunio, aut morbo aliquo vexantur, riamt» nem mcäam ,« pw»» fua j—ufti-tiæ eos frequenter eo fermonem referre folent, 4123 LIBRIJOSB CAPTUT XVI- fot f jfoö ex affüchionis Jud mzzgm'fäzdz'ne ftbi bic mibil p&ez*er möræhe i filat Z eflare contendit, C? amicos prajentem tantum remunerationem p fq,luentasi nfipientie arguens , ipfe futuram . requiem pra[Tolatur. torT n f. Piritus meus attenuabitui*, dies mei breviabuntur , & fo- fet &J lum mihi fupereft fepulchrum. S * I fita 2. Non peccavi, & in amaritudinibus moratur oculus meus. 4. Libera me, Domine, & pone me juxta te, & .cujusvis H tnanus pugnet contra me. VetT - 4. Cor eorum longe feci U tabuntur. fia "difciplina, propterea non exal- qui - s. Preedam pollicetur kfoxciis,&oc':uli filiorum ejus "äefïci-änt. —6. Pofuit me quafi in proverbium vulgi,. & exemplum fum - coram eis. quod tame! 7. Caligavit ab indignatione oculus meus, & membra mca É quafi in nihilum redaéta funt. adver defer 8. Stupebunt ju f fuper hoc, & innogeh's contra hyþdcritam ( fufícitabitur. F 9. E quam i. OQculz Tfemt;zäitw.') I*ïebï. 4tt.cäuatw . defferenz., ) Fatigabuntur, tür t e?, jam laborat angufte atte- laffabuntur fruílra parentis, venato- tbefl nuatus fpiritus , viresimminutz funt, ris , aut-militis munus , a quo fe ali- dum & me a morte proxime diílare fentio. quid accepturos putabant; praílo- m - lg amaritudizsbus meoratur oculus lando. l0 m antis.) Multa videt plena amaritudine. Pofzil t»6, 6.) Multa.de me fifi- fput 4. Eerum.) Amicorum, qui tamen phaz dixit auda&er , &falfo , que pro- mihi adverfantur. pter fapientiz opinionem , quam apud fcen, A pi 4 difeiplina.) X vera fapientia, a vulgus nà&us eít , pro oraculis haben- N qua remoti funt. LXX. cor. eorw. a5- tur, ideoque proverbii apud omnes DUET feondifls a prudentia , id eft , pruden- locum obtineo, & in exemplum hy- tiam abfcondilli a corde ipforum. Et pocrifis a Deo punit& proponor, u 7- 4b indignatione.) Dei, quaafili- dit 1 hypallage. Or. üun| $. Pra dam pollicetur [ociis. ) Videtur Vel ab indignatione mea ,. do- dem hoc de Eliphaz intelligendum , qui in- lore fcificet, & meeftitia: « Simile il- ter [obi amicos pravcipuus erat. Sen- lud -P£ 37. 11 Cor meus contuiba- euq fus videtur effe hujufmodi : quemad- fu. efl,. dereliquat me virtus eea , E5 lum Dj modum venatores, aut milites pr&- lumen oculorum meorum , 6$. igfiam Honm dam fibi, filiis;. & fociüs pollicentur eff mecim. do]y aliquando , & tamen illos fpes fruflra- 8. Seupebunt jufi, 6c.) Apud vul- EU £ur; ia eveniet Eliphazo, & ejus fo- gusignarum , & vecors,Eiliphaz, & Dont dalibus; qui fibi vi&oriam de me pro- fociorum melior videtur efle cauífa, 20 anittebant, qui tamen .fuccumbentf E fed ju(ii ftupebunt (ïiid,em fuper hoc;. &od CAPUT XVH. 4X3- 9. Et tenebit juftus viam fuam, & mundls manibus addct fortitudinem. I'Tot ro. Igitur omnes vos convertimini, & Venïte & non inve- V niam in.vobis ullum fapientem. 1r Dies mei tranüerunt, cogïtanones meae dziïïpatæ funt, torquentes cor meum. I2. Nottem Verterunt in diem , & rurfum poft tenebras : o« . fpero lucein. 15. Si fuftinuero, 1nf'ernus domus mea eft & in tenebrle dl Óftravi lettulum meum. N 14. Putredini dixi: Pater meus es, mater mea, & foror niea. vermlbus oxal 15. Ubieft ergo nunc præüolatlo mea, & patientiam meam quls conüderatg Tent. Fff F "d 16.ln füm quod mihi acc1d1t., 1mportumtatem Po/? tenebra: /þero [zcem. j Cum in tamen ejus, & amicorum damnabunt, noóce nihil inveniam levamentl, ite- nvl adverfibuntur, & contraillam in meam rum lucem reddl, & diem orm de- defenfionem confurgent. fidero. nitam Q« Vizm fmam.) me v;rtutls, per 13. 52 faffiguero, 6c.) Si patleuter ,R - quam ambulat. expectavero , tandem mors aderit, ea — ! Addet fortitudinem. ) Confirmabi- me fepulchro condet, & atternz quie- untty tur in bene agendi propofito, tantum ti, pacatoque fomno , quo: nunc careo, ato tradet, ibi ad diuturnum tempus fter- abeft, ut meo infortunio ad deferen- nam leculum meum. Vel fenten- & al & 4l* dutm officium moveatur. lo 10. Comvertizatni , 656. ) Videtur Tob tia eft, quantumvis patienter feram, amicos provocare ad inllaurandam di- ut famo, & vos monetis, non tamen eh E fputationem , quafi jam illis obmute- in priorem ftatum mihtuar 'fed mo- i pfO' fcentibus infultet, aut 11105 laceffat riar, &c. ad pugnam. 14. Purredini dixi, &ïc ) Spere au- ypul Nos imuenziam. * tem brevi adfuturam mihi morfem, yber- - fapientem. ) Faxo, ymnts ut infiptentes appareans quam opto, nam magna mihi pro- II. Dies mez traz[ierunt , s. ) Re- pinquitas cum morte; & vermibus fe- ; hy- pulchri contraéta e&, propter corpus; dit ad querelas fuas, quod miferi fa- ;f d ciunt, & egrotantes, qui femper eo- quod mihi jam nunc putrefcit, & ver- 4 do dem revolvuntur & eadem f&piusin- mibus fcatet. Italice diceremus , Mé eulcant. Vide di&a fuperiori cap. vVo domcþzzmnda coz la þ;ætredme, e com HEX! num. fu. 03. liwermi, con quali 12 quefa AA d- 2,5 Diffpate.) Nariis motibus agitate, fermzt4 ho contratta gran parentvia. "N doloris, timoris, fpei , &c. qui affe- Ig. Ubi eff ergo nuncp væj?o!;zz*za mea?) étus. ammum meum m(.urfant & tur- Cur ergo animo alacri mihi letum .Vel, j eul bant. mortis diem non przítolor : n & ai. Nodem verterunt : diem.) An- ubi eft pu"tma felicitas, quam meprz- faciunt, ut ftolari jubetis : VU ores, quibus crucior , [i ho6 &oGtem infomnem xtranfxgam, Et patientiam mtam- quis cenfd:mt 1 414 LIBRIJOE i6. fn profundiffimum infernum defcen j $ dent omnia ï:hea : buli putasne faltem ibi erit requies mihi? ^ CAPUT XVII. fi li l0 ;Bdld(l-(l arguens Sfob ja&antie , € impatientia ,. '[lejärily/iz imþig. fiper vum maledictiones , ut [uam contra- ob [ententiam. [latuat, II fiempe Xz'pfum fa ntum propter peciata [ua tjus, * | guniri. - At T. illius [) Efpondenä autem Baldad Suhites, dixit : D 2. Usque ad quem ünem verba ja€ta bitis ? integligite & fic loquamur. illug- p'ius;, * n 3. Quare reputati f umus ut jumenta, & forduimus coram vobis ? pere . /.4. Qui perdis animam tuam in furore tuo, numqui d proptexr Ü5 alper te derelinquetur terra, & transferentur rupes de loco fuo? 16 s. Nonne lux impii extinguetur, nec fplendebit fiamma-iglzis mefïlg eius ? 6. Lux obtenebrefccet in tabernacu lo illius, & lucerna,quce ". it&n | fuper eum eft, extinguetur. . 7. Ar&tabuntur greffus vi it eum Ü'sücaces rtutiusyiejus : & preecipitab L ' coplülium füum.:. d Kin] Ia. ferore tuo.) .Cum indignäris; Mar In Hebr-.- eft , quis wideäit eum? quafi dicat, utinam patienter agere mihi impatienter apis, nec tuarum arum- Tàmy eontingat, & omnes patientiam meam narum caufam agnofcis. ) X ] impletam videant. Namqaid propter te derelz'nquemr fer- fttent r4? ) Putas ne tuz caufa Deum pro- 36, In profundiffium , &c. ) Sepul- dones €hro condar , ubi quietem fpero. videntie fue ordinem immutare vel- quodar le, ut folemne fuum non teneat , fce- H que ad quemfncm ?£8c. ) Quan- leftos, & impios, qui fe a culpa ab- 2.(]9 donam finis erit tant& verbo- amg fitatis: Infimulat Job loquacitatis. ftrahi non fïnunt, puniendo: eftim f€7 It dztelligrte prius , Gc-Yy Quaü dicat; $. Lux impi.) Felicitas impii. I*s non intelligis , o Job; quinam fit ora- fame ] tionis nollra fcopus , nec qu& tu pro- 6. ,S:,tþ& em eff.) Quæxllh fulget. fers, fünt ad rem. g.« "rlbabuntur ereffus.) In magnas ferel E 3. Reputazs [umns wut - jumenta. ) Nos auguílias, & difficultates incidet, ex Ti a enim plane rudes , & indotos pro- quibus non poffit emergere. nunciafti , cum dixifii, Cer eorum loz- Virtstz.) Potentie , quafi dicat, u ge fecifli a dijcipliaa , Cap. 137. a. non poterit facere, quz vellet. pellex Sorduimus.) Niles habiti fumus. - Precipitabit eum confrlium [uum. ) Vi- ihter 4« Perdis animam tuato. ) Nitae ufu- tz ratio, & ram tibi adimis. quod fequetur. propoüturrf , pravum, B Vitit — CAPUT.XVIIL 418 met $. Immifit enim in rete pedes fuos, & 1n maculis ejus am- bulat. 9. 'Tenebitur planta 1ll1us laqueo, & exardefcet contra eum ütls zmþ;a- IO. Abfcondlta eft in terra pedica ejis, & decipula illius fuper femitam. V l, Il Undlque terrebunt eum fornndmes, & involvent pedes ejus. 12. Attenuetur fame robur egus, & inedia invadat coüas illius. 15. Devoret pulchmtudmem cutis eJus, confumat brachia |ligite ilius primogerfita mors. 14. Avellatur de tabernaculo fuo fiducia ejus, & calcet fu- COT per eum , quafi rex., interitus. topter 1s. Habitent in tabernaculo illius focii eJus qui non efk j0' afpergatur in tabernaculo ejus fulphur. , g 16. Deorfum radices ejus üccentur, furfum autem atteratur meffis ejus. t,quæ 17 tM emoria illius pereat de terr.. * &i non celebretur n0- Prov. nién ejus in pïatels, ( c Prad eum 19. Fx- ; ]n- g. Dzmifit , 66c.) Se 1pfum in rete, ditas, & egenas Nam qui alii Eoux & in laqueos induxit. funt ejus , qui non eft? cum enim pa- Maculis. ) Macuïæ funt retium fo- 'Diti$ y res paribus focientur , ejus qwi zoz e/?, grum. ryamina. focius effe non poteü, id qaod ett, 9. Sirs.) In Hebr. / ftä,m/lx, aut quod floret, & quod bene habet. fur Iet fftéentess graffatores fcilicet, aut pr&- A pfrgamr P - fodlphbur.) T1ac phra- fis vel vaürratem a & Fterlhtatem x fn pro« dones, quiillius exitium. cptant, & h fe yd quodimmodo fitiunt. Deo immiílam fignificat , qui 2/zi* I fCC' I1. Ppgvolvenr pedes ejt:.) Dum fu- fiper peccatores laquem , 4ghewm, £E5 ful- am glomerat, prz trepidatione, & phsr, ut dicitur Pf. 1o. g. 'Nel lu- p ib fen &um in morte domeflicorum ; fole- eftinatione, pedibus implicatis inter fe, in terram ruet. bant enim , ut aliquibus placet, ful- 1": 12.- Robar ejus. ) Cotporis fortitudo phureos fuffitus fenfibus ingratos in Alii robur filiosin- iige fame languefcat. terpretantur. meroris argumentum dom1 excitare. Vel fignificat domum printis habita- 13. Primogemita mors. ) Mlors czte- toribus vacuamr, ab iis, qui eam po- lagms? ris acerbior, feralior, funeftior. ftea incolent, fulphure purgandam; í, & 14. Fidueia ejus, ) DlVltlæ, & fu- & luftrandam. Vide Martin. Del dlcat 3 ellex. Rio tom. 23: adagiali g. Quaff Rex.) Adeo potenter, & vio- 16. Ztteratur. ) Vlebr. /ch;zäetur lenter, ut refifti non poffit, Mejffis ejus. ) Hebr. rz»us ejus, ger- V u 1$. Socii e;u:, qui mom eff.) MOIS, mina , propagines , rami , familia fci- vaítitas, inanitas, omnium rerum nu- licet, &. fii. 416 LIBRI JOB 18. Expellet eum de luce in tenebras, & de orbe transferet 3 al eum. . Non erit femen ejus, neque progenies in populo fuo, g. Iéo : nec ullæ reliquize in regionibus ejus. 20. In die ejus ftupebunt noviífimi, & primos invadet horror. Yo abful 21. Haec fum ergo tabernacula 1n1qu1,& ifte locus ejus, qur I ignorat Deum. fofter CAPUT "XIX. D ob crudelitatis amicos arguens, fe a Deo ]?czgellarz dicit zmmem*o me, d -eftendens affficlionis acerbitatem , & [e ab amicis deffitutum, 5 P Tece l ac ]upeï futura refurreöïwne jezþjum confolatur. H 0b lit fpondens autem Job, dixit : ïsl RE $. Usquequo affligitis animam meam, & atteritis me habue fermombus ?. 16. 3. En decies confundltls me, & non erubefcitis oppnmen- dcpre tes me. 4. Nempe, etfi ignoravi, mecum erit ignorantia mea. l* Uter. $. At vos contra me erigimini j & arguitis me opprobriis meis. I$ detmy 6. Saltem nunc mtelhglæ, quia Deus non æquo Jud1c10 af- flixerit me, & flagellis fuis me cinxerit. 190 faxin 7. Ecce clamabo vim patiens, & nemo audiet : voc:(erabor, & non eft, qui judicet. H Semi- ftitsq 7 18. Expellet ezn. ) Dominus, vel que mnocentmm defendens, nihil vos fhunda lefi, meo periculo, & damno igno- Tnat mors, aut calamitas. ravx. $ j 20. I» die ejus.) In morte; aut ge- nere mortis ejus $. Oporobriis meis. ) Ín me jadis , It mi | Nevifimi.) Pofteri , qui deinceps quibus me petitis. Vel, meas mie predi n vivent. ferlas, qua mijhi (unt Opprobrlo . ob- M»/Ut Tenel Primos. ) Costaneos impii. Omnes, jicientes, quafi fint peeeatorum meo- primos, &noviffimos ftupor; & hor- rum fupplicium. A ; y xor occupabit. 6. Nom aqwn judicro. ) Non penas lifce m 21. Hac femmt ergo tabermacula , &6.) N peccatis ad €qualitatem. rependens , Hic exitus manet impium, ejusque fed alias habens caufas, calamitates 9. G| domum , & familiam. has immifit in me. ls om z6$, ) Sæpe. 7. Ecce clamabo, ) Erumpit in que». Af 3 DEc relas mchoatun fermonem: abrum.. Itf ej Conjunditis se.-) 1 nomini2, d & püdore afficitis, & confundere pens, ut ii fubinde fauunt, qui ma- E [ ü m eonamml. gno aliquo. dolore cruciantur. lo 1 Nemo audier.) Liberabit. IN 4 Nempe. et/':gnom'w, E(c' YXSi qu1d jadicer.) Me tanquam reum ab ini- &IraVi dlfputans ) refpondens, meam- bil| CAPUT XIX 417 feret 8. Sem*tam meam circumfepfit, & tranfire non pofï'um3 & in calle meo tenebras pofuit : lo fno 9. Spoliavit me gloria mea, & abftulit coronam de caplte méo : 101TOT, 10. Deftruxit me undique, & - pereo & quafi evulfae arbori abftulit fpem meam. i5 qui r1, [ratus eft contra me furor. ejus, & fie me habmt quaü hoftem fuum;, 12. Simul venerunt latrones e;us., & fecerunt fibi viam per mrit 1ne, & obfederunt in gyro tabernaculum meum. 7A 13 Fratres meos longefecit a me, & noti mei quafi ahem recefferunt a me. . 14. Derehquerunt me propmqul mei : & qul me noverant7 oblm funt mei. 15. Inquilini domus meæ, & ancillae mezse, ficut alienum tis 6 habuerunt me, & quafi peregrinus fui in oculis eorum. 16. Servum meum vocavi, & non refpondit, ore proprio amer deprecabar illum. 17. Halitum. meum exho1ru1t uxor mea, & orabam fihes - utem mel. robri 1g. Stulti quoque defpiciebant me, & cum ab eis receHïP"emj detrahebant mihi. cio af 19. Abominati funt me quondam confiliarii mel, &. quem maxime dlhgebam averfatus eft me. 20. Pelli abof morbi , Sem micis circumventum fua fententia pro- paupertas, mors filios perl- nl nunciet mnocentem & á rnalis exx- mens,; &c yhil v0S mat. Fecerunt fibi wviam per me.) Klebr. 300 9. Semitam meam eircum[epfrt 5:) & LXX. j[wper me , conculcaverunt me Ita mihi Dcus impedivititer, ut pro- ais ; gt edi non valeam. italice du,eremus, 13. Fratres meos. ) Confanguineos; ojs mll Mi ha traverfata là flrada. propmquos i0; Ob Tenebras pofzir.) Ut quo iter inten- Nozi mez.) Amici. n m Significat dam , videre non pofïïm 15. Im]mzzrz. ) Qui domi mee hia- hifce metaphoris, fe in ma ms tene- bitabant. (enas bris, & ditficu:tatibus verfart. 17. Filiosuterimej.) LXX. habent: ndens - 9. Gloria mea )D1v1tns liberis &bo- Filios concubtnarum mearum , nam filii, mitars nis omnibus. quos ex primaria uxore fufceperat, Ao/fulzt €OY0»A47Z. ) 4& ufitata repe- procumbentis domus ruina opprefü titio ejus, quod primo hemifltichio penerant jbrurtie dictum eft , fed alia phrafi. 18. Stzlt.^) Impn , petulantes. yi m 10- Sþem.) Status felicioris. 19. Conffiarii mei.) Wamiliriffimi; ic. Latrones ejas.) Mliniflri ejus , quibufcumn arcana communicabam. » B:bl. eum Com. Menoch, Tom., IAl, - Cgg T L] 418 - LIBR]I 3—03 L 40. Peili mese, wnfumptm Qa bus, adheefit os meum , & derelicta fun Tf2 U -a ntummodo lab Cl Ca (C ï(IS Ineos. 4 21. Miferemini mel, nmtïem;m mei, 3. ltem vos amici mel, $ph qma manus Domini tetmt me, Quare perfæquzmml me fk cut Deus, & carmbus meis faturamlm 2 33. Quis mihi tr:buat, ut fcribaritur. feï mones me ei? qms mihi det, ut exarentur in hbm [ 24. btvlo ferréo, & plumb1 lamina, vel celte fculpantur in fflenis fhce ? ( ol 25. Scio enim , quod Redemptor meus vivit, & in novnïïmo ti q die de terra fune&urus fum : & .26. Et rurfum circumdabor pede mea, & in carne mea vi- tam, debo (1) Deum meum. f | 27. Quem vifurus fumego ipfe, & oculi mei confpe&uri jd n funt, & non alius: repofita eft hæc fpes mea in finu meo. 28 Quare ergo nunc dicitis: Perfequamur eum & radicem nube: verbi inveniamus contra eum ? 1 29. Fugite ergo a facie gladu.J quonlam ultor lmqmtatum Tif gïadms eft & fc: tote effe e judicium. hi CAPUT 10 T (I) Deum. Iz ediz. Sixz. legitur : Salvatorem Ü | Hzc fünt, quz bitu Quem maxime diligebam. ) Amlcüïï- qui eft immortalis mus quifque. fcribi volebat in marmore fcilicet a 10 20. Pell mes,) Mlarafmum defcri- Deo immortali, & vitae in nobis au- dolys &ore fufcitandum fe eífead meliorem bere-videtur, cum fcilicet exhaufto corporis fucco offa cuti pr& üæltate vitam, & perpetuo duraturam. adharefcunt, 26. Ie cavge meavidebo Deum meum) Chriftum Dominum oculis corporeis, D Derelitla f nt tratummoda, B) Abfümptis gingivis, & genis. oculis vero mentis divinam effentiam. e2. Gicut Dems.) Sicut me Deus af- à7. Ef Won 4lius.) INÓn alius pro 3. 1 me videbit, Quf tf fligit &rumnis, morbis, &c. fed egomet tam beate Que tu Cm 4ubus me z;jamnzmmz ?) Simile 1il- fpectaculo fruar. jud Pfalmi 26. .ä'/,vþra, Zapt /itper 29. GZurre ergo mnmc dzcztzs Efc. Ws a ita Cur me mnocentem, & olim tanti pett d yae mocendes , ut eu'a Wi CATHOS "as : t 15 me vexant, ut ferinum i in morem car- boni corgpotem futurum in refürre- 2 nibus meis explere fe velle videantur. &ione pergitis infe&ari, & perfequl Wl Radicem. 'verh ) Ocæaüonem ua;um- lt i 23. gjxmzþftrzäudt Esfc)Macmum nf effe oportet, quod dicturus eft ]ob niandi. optatque, ut. ad perpetuam rei me- 29. Fulf;te ergo 4 f:zc:e g!fdzz ) fl- Ád i moriam marmori infcribatur. mete VOblS ab ultrice Dei dextera. 6 $ 24. Ctte.) loftrumentum eïï: fcul- -Scitote effe judicinm. ) ltaque ne pu- V yen ytorum. tetis vos impune laturos , qug peecas yeritis. H ]u 2$. Redempter mens ;vrwf.) Deus I d LOW 419 2 & CAPUT AXX. | f Soþbar fverläzs Stob. motus,, correptionem ipfius /Ee dicit auditurum ts e» quæ f ! apud ])mm par s.impii , mulïzs fveïbzs jr ofef/mmr. FR ! quis fpondens autem Sophar Naama thites , dixit : RF 4. ldcirco cogitationes meæ variae fuccedunt flbl? & tür m mens in diverfa rapitur. * . 3. Do£&trinam, qua me arguisy audïam, & fpiritus intelligen- (imo tie mez refpondebit mihi. 4. Hoc. Ício a prlnc:lpïo, ex quo pofitus eft homo fuper ter- a vi- ram, d Quod laus impiorum brevis fit, & gaudium hypocntæ eQuri ad inftar puncti. JO, *6. Si aícenderit usque ad coslum fuperbla e]us,& caput ejus (icem nubes tetwent 7. Quafi Íterquilinium in fine perdeLur & qui eum vide- ttatuf rant dicent: Ubl eft ? 8. Velut fomnium avolans non inv enletur, tranüet fïcut vi- fio noCturna. JPUT 9. Oculus, qui eum viderat, non v1deb1t, neque ultra 1ntue« bItUI eum lnf*us faus. )t, quæ 0. Filii &;' I'.)'I 1s atter lntur ege&ate .& manus illius reddent ei eice. d obis 2 dolm em fuum II Oira cltorem Ggg 2 ! ) metlï 9.j D circo, ) Quia fcilicet dixifti gla- Qz" eum viderant.) Qm prlus vide- l 5rp0f€hl dium effc iniquitatis ultorem. rant fuperbum , cum fioreret. fontjam. E Dacïrm;mz, qua me 4rguz& $.0 0. J Ubj eff ?-) Quomodopernt &glo- QJB(I UJC ) noón. invitus audio, ria illius evanmt fjys pto 1 beate qus tu contra fententiam noflram pro- $- szm nofiurna.) ldem ügmficat, fers argumenta ; tantum tamen füp- quod fomnium. in priore hemiftichio; petit dodrine, ut.ea th[oivcrn pot- eft enim repentzo facra fcrlpturæ fa- 515([ miliaris, j antà fimus. reure s. Laus impiorum. ) Leritiz, ut ha- 9- Loeus fuus.) Sic fupra cap 7 n, bent LX X. exultafi? , ut habet D, 10. dicitur , zec cagnajc:ct eum amplius Efxcqu locus ejus, ) INon occupabit atmplius eilum (Jhwfof'comuq, profperitas &c. * Ad wj?ar »:241;.) M omentanea. locum fuum. . Simili phmfx dicimus pT* 6. 05 ,-w-æw ejus, ) Sabiimitas e,z/s, Ita! i1ces que/!;z änfgz 20n U"i-vedera Plli»p " ut vertit Pag ninus. lo. Mazus ejes.) Opera ejus, quafi A[CI [ nt Pb 7. Q f /!erq aüniuszs de f Azfem*-e- dicat, punietur ob mala fua opera. fup,) Abjicietur, ut fes vthïmg, & Dolorem.) Quem aliis intulit vio- PCUW f01 didiífima. lentiam , injuílitiam. 410 LISRITOS ) 11. Offa GJUS implebuntur vitiis adol efcentaæ eJus, & cum eo in pulvere dormient. iil 1. Cum enim dulce fuerit in ore ejus malum, abfcondet illud fub lingua fua. fürar 13. Parcet 1111, & non derelinquet illud, & celabit in gut- p ture fuo. - 25 1n afti 14. Panis ejus in utero illius vertetur in fel afpidum intrin- * ?6. fecus. Ij. va1t1as, quas devmawt, evomet, & de ventre illius VOt2b tabert extrahet eas Deus. 16;. Caput afpidum fuget, & occidet eum hngrua viperaz. i yerfu. 17. (Non videat rivulos fluminis,torrentes melhs,& butyri) 20 18- Luet, quae fecit omnia, nec tamen confumetur: juxta multitudinem adinventionum fuarum, fic & fuftinebit. furor 19. Quoniam confringens nudavit paupereb : domum rapuit, 2) & non cediftcavit eam. — Tuim e Eccli. . * Nec elt fatiatus venter ejus, & cum habuerit, qua con-» QVIt, ] $. cuplerat, poffidere non poterit. piavin VOrave 21. Non remanfit de cibo ejus: & prOpterea nihil permane- 25 bit de bonis ejus. 22. Cum 10l ent runt, a tr. Offa ejus, Gc.) Per totam vi- Rivulos fieminis , 6c.) Rerum fua- !Ilum [ tam vitiis vacabit, ilique tenaciter vium abundantiam. 18. Luez.) Penas dabit. :j adharebit culpa , & pena , qua ad fe- (fc)Q pulchrum ufque illum com1tabuntur Nec tamen conftmetur. ) "Ut perpetuo tum v I12. Cum enim dulce fuerit, * ec. ) Sen- peenis locus effe poffit. tentia eít, malos a confuetudme pec- Adimvéntionum [uarum. ) Operum Qus x üs, & candi , de qua fuperiori verficulo di- fuorum, peccatorum fuorum , in qui- fiuncmy xerat , ditficileabfirahi ; nam cum ejus bus fult ingeniofus ad fenfus oble&an- üi [7 dulcedmem , qua inefcantur , guüave- dos, & captandam voluptatem, aut ad exhauriendos pauperes. üm &1 rint , gulones imitantur , qui cum fua- M vem cibum habent in ore, ut volu- Ig. Confringens.) OPpnmens. forma ptatem ex ejus guflu captent, nonat- deuz!* ) Dlrl uit. terunt dentibus, fed illi parcunt, do- Non adiffcavit. ) Eft Miofis ; minus quadiat enim dieitur, quam Hgmficatur, nam incidun riec liquatus pér fe defluat per fauces. FA | 34e Panis ejus , 6c. ) 9ed cibus ille, mon adifcavit, idem eft, ac vertit, qui vifus eft fnaviffimus , tandem ama- perdidit. In riffimus evadet, & ut fübditur, ver- 20. Nec eff /Zztmtm x r ) Nun- tetur in. venenum. L01 quam enim cupiditas expletur. thus 16. Caput afpidum.) Ali verfunt, Poffdere. mom — poteriz, ) INam Deui venenum afbidum eadem enim vox- extrabet de ventre ejus , ut dicitur n. 15 fhünus 21 Non reman(t de cibo eym - u UNn rof? , & caput fignificat, & ve- nenum, quod venenum fit in capite mnia abhgurth, nihilque reliquum d ferpentum. - ecit. 23f 17. ANon "wideat. ) INon videbit. . Nibil permancbit , &c. ) In quo p»c.« di ]JS[ & pl N CAPDT XX. ETA m 25. Cum fatiatus fuent, ar&abltur, &eftuabit, & omnis do lor irruet fuper eum. fconde -33. Utinam impleatur venter ejusl ut emjttat in eum iram furoris fui, & pluat fuper illum bellum fuum. in Fu .24. Fugiet arma ferrea, & irruet in arcum eereum. 25. Gladius edu£&tus, & egrediens de vagina fua, & fulgurans in amaritudine fua: vadent, & venient fu er eum horribiles. Bu 26. Omnes tenebrae abfcondltæ funt in occultis ejus: de- "e illius vorabit eum ignis, qui non fuccenditur, affüigetur relittus in tabernaculo fuo. jdt 27. Revelabunt coeli iniquitatem e;us,& terra confurget ad-— veríus eum. butyri) 28. Apertum erit germen domus illius, detrahetur in die h juxa furoris Dei. | rapui 29. H&ec eft pars hommls impii a Deo, & hsereditas verbo- rum ejus a Domino. Gg83 CAPUT Y COf* cavit, punietur, & ingluvies ejus ino- Fulgarans m amantudme fea-) Wi- pia vmdmabxtur quæcumque enim de- bratus fulgurat ; & mortis amamudl- - Voraverat refundere cogetur. nem minatur. tfnane * Y Ut Horribiles.) "Terribiles hoftes. Alü 223. drülabitur , æ/fmzbu, &v. », 4 Cum foient , qui cibum aliquem comede- ex Hebrzo, & Greco legunt, rerro- —— n runt, a quo abhorret ftomachus , nec re$, aut bar/aræs m fià illum ferre potelt. 26. Omnes tenchrz , (jc.) Si quod 23* Utizam unpzmtur venier €jUi, perfugium, .aut latibulum . quaret , &6c.) Quafi dicat, impleatlicet , quan- femper tamen illum fuüefli terrores tum vult, ventrem füum ; qui affe- comitabuntur. Perpetuo &us non eít optantis , fed perm1tten- lguis, qui mem fuaendt!nï ), Quia Opcrum tis, & quodnam immineat malum de- nec unquam extmumtur, qualis in- nunuantls fernus eí 100*8 " Sanchez mtelhglt ,obleään Ut esit4t. ) INam emittet Deus in il- de igne, qui vibratur e ccelo. i, d lum &c. Reliflus im zabernabudo [zo.^) Wilius, 24. CHglet arma ferrezz, Eä'c ï Ef aut nepos impio patri fuperttes. Vel fenfus eft, conje&us in locum fuppli- [2 forma loqueridi adagialis, queineos quadrat, qui minus malum vitantes, cii, & in eo defertus a Deo. "H : mittus incidunt in aliud gravxus , juxta vul- 21. Re'vcl:zöu/'t, 6'c. ) Armabitur atum illud. creatura contra impium , atque illius itul'; pim iniquitatem fuo teftimonio prodet. Ti VEfntä Incidit in Scylam , cupzens witare Nlahs ex- Chary&édn. e9. Germen dopmus liius. ) Loquitur autem Sophar de pecca- pofita ejus pofteritas. us Derahbeter.) Auferetur , defluet, ur toribus, qui dum conantur effugere am n manus hominum, incidunt in manus perdetur. TE Dei. Viad. 'Vlartm Del Rio tom. 2. 29. Par: bomines,) Id, quod im- 3dagiali. 9. pius a Deo timere poteü & debet. g .Et /äæ,re;ltms, &c. y Eft ufitata re— dique 25. Edwilus, E5 egred;en,c, &c. ) Gla- dius, calamus eductus eft € vagina , petitio prioris hemiftichii. & pharetra. Verberum. ) Operum. quo Iu * 422 LÍBRI O U CAPUT XX f01 € ijb paizerter ab amicis audiri poflulans , caujam inquirit , quare It füm s impiorum nonnulli im finem usque vite þïofþeremu r, lii contra 12 adver fis cedantur, & refpondet , impium in diem perditionis otga ü Deo Jervari , falfam amicorum con jolatzwzwn : - per boc convellens. A!»e nidi 1. D Efpondens autem Job, dixit : I4 tuarur Audite, quaefo; fermones meos, & aglfe pcenitentiam. 4. Suftinete me; & ego loquar, & pof*c mea, . fi videbitur, !j verba ridete. prode 16 4. Numquid contra honnuem dïfputaüo mea eít, ut merito non debeam contriftari ? Confil 5. Attendite me, & Obftupefu:.e, & f&perponlte digitum H - ori veftro: &5 n 6. Et ego, quando recor datus fuero, pertimefco, & concu- It tit carnem meaim tremor. quam Jeem — 7. "Quare ergo im Pu vivunt, fublevati funt; confortatïque 12.1. divitlis ? ? dide G I 8. Semen eorum permanct cor am EIS. prcpmquorum turba.) k!t.k.l (rsts ;m in confpectu eorum. 11 ] 3 &n**r Tum, « Qe 4 R I&7 l s corum fecuræ funt, & pacat&e & non eft virga tant, & D 1 ïu- CT 1ll6S. IO. Bos I2. 4Gz e p Juentaa H2 ï 3-/5 utatemen- LXX. cur.omÓm aralcar ? id eft cur Iinme Y À. tem ; aliud w 1 fenüite ,quam non patiar anguftias , meéirorem ape- ha&enus fenferitis , poi x.teat vos, & riam , & parum docilibus amicis ve- LXX hementius refpondeam ? Vel fenfus & fnx pudeat yl iftini erroris. quam 3. Saffinere. ) þXpC&ate, patlenter eít: cur Dcus non ftatim vitam mihi audite. adimit, fi nempe ita ut vos du.ms : Ihen 1 nec malum cvenit fineculpa, neccul hoc fb 4. Numquid contra bominem , &c. ) üt anLHntl'l eíffe videtur ; "merito vos pa ulla manet impunita ? attentos effe cupio, quia de re ma- 6. Recordarzas fuero 3 us , quod M di&urus fum. fii per pe gna agitur, nimirum de divina pro- mdentla de impiorum füppliciis, de Pertimefio. ) Stupore defïgor, Ifc()t p;orum ærumms, nec cum homine homeo lmp]( , Quare ergo fmptt vivust 656) Tem ( diputo, fed cum Deo, id.eft, non eft mihi quaftio de.offenfione, vel inimi- Si ut vos afleritis hujus vite.zrumni dVlmv citia hominum, quam parvipen ie*em, in fcelerum vindidam immittuntur. idien fed de offenfa Dei, quami fi incurrit- 9. Semem eormme. )Fïïn eorum. SJ?/ fem. meuto c.ontnüaier ; & ancerer. ' Pewsaanct corame fs. ) anu*lt & if« Wi [ Ut merito om deleam contr thr EO e'us*nes funt. Y g: Firga Dei ) Dxumtus illatum Y Proprle ex Hebxæo, cur mozm aborevia- flag s..zwn buur , vel arcabur fprrites mens? p CAPUT.XXI 423 0. Bós éorum concepit, & non abortivit: vacca pepemt & non eft privata foetu fuo. , (irt 11. Egrediuntur qudii greges parvuh eorum, & infantes eo- (onid rxum exultant lufibus. (f i2. Tenent tympanum, & citharam, & gaudent ad fonitum ! "organi. 13.. Ducunt in bonis dies faos & in pun&o ad inferna de- f»endunt 14. Qui, dixerunt Deo Recede a nobis, & fcientiam viarum 'QtatT. tuarum nolumus. ebitür, 15. * Quis eft Omnipotens, ut ferviamus ei? & quid nobis *Mal. RE 3 I 4« prodeft, fi oraverimus illum E mmeriuo 16. Verumtamen quia non funt in manu eorum bona fua,. confilium impiorum longe fit a me. Igitum 17. Quoties lucerna impiorum extinguetur, & fupervemet eis inundatio, & dolores dividet furoris fui ? - sl 18. Erun: ficut palez ante fac:1em ventlg & fxcut favilla, x quam turbo difpergit. I9. Deus fervabit filiis illius dolorem patris : & cum red- itique diderit, tunc fciet. 20..V1- w À ub eorum felicitas,. nec in illorum ar- PT. Eg;edumt .a Jc.) Infantes eo- rum; & pucruh uuum domos lufi- bitrio pofita, : Ifgà tant, ö. clafciviunt, £: ani, vegeti, bilares. Coaf ium.) AMgendimodus, quo fe, IH Organi. ) J'Muhu ahc.u jus. in- & rationes !uas ('iu: "unft o. B05 —— ftrum er*tl 17. Quorzes lücer /z;z impiorum exitinm- eft cut 13. Je punilo ad 12 anr de/äe;zd;/mt ) guerar. ) Vïd*'*' ur wfpondeæe interro- om ape P ationi num. LXX. i» requie, quah dicdt,' eXto-, 7. propofite , quare tm- itts YO & fine dolore, prius vit m abfolvunt, /7!' UtU/Z2ZÍ , L.( heipondu enim- 1l- j fen(us quam fe in mórbum, aut vita difcri- lis brevem hane felicitatem indulgeri, men incidiffe cognofcant. Infernus quam m mlhï &ternuni peïmms : quafidicat, dic ]uS ; hoc loco ad hteram fepulchxum fï')nv- frequenter, & quam facile videmüs gecoul- ficat. felicitatem 1mpiorum mfehcl, & de- 14 523 dixerumt Deo, C60.) ER im- precánda morte obfcurari ? , qui pii periphrafis. Insndatio. ) Mglorum. Recede a mebis. Conantur epnim Dividet.) Deus peenas culque pro Z meritis tribueris. T0f & impii excutere animo omnem faluta- rem cogitationem, & omne cum 19. Servabit /Z:zs :ius dolerem pa- M divinis rehus commercium, quafi fa- £ris, y ALrumne emm parentum in fi- flidientes divinam pxæfenmam. lios redundant , & filii multa patiun- Sc;em;zzm "Uviarum tzarum.) Nolunt tur propter patrum fcelera. Sic pro- m enim experiri, qualis fit divine Iegls pter Salorgonis peccata ejus filii; & & vià. nepotes majori regni líraelitici par- 16. Nos [uut im mamu eorum bona te caruerunt. [latur fiia. ) ). Quia fcilicet nec perpetua eft Cum. reddiderit.) Cum Deus merito at ^ - : 4 4 UDrs5 R,-i--ïj OB- 20. Videbumt oculi ejus interfe& 7 E ionem fuam , &Ade furore T0 N Omnipotentis bibet. 21. Quid eni m ad eum pertinet de domo fua poft fe? & fi 21 det 1 numerus menfium ejus dimidietur ? 22. Numq uid Deurn docebit quispiam fcientiam, qui exceïf fus judicat ? L "a vipll 223. lfte mori tur robuftus, & fanüs, dives, & felix. 2 rahel 24. Viícera ejus plenä,fuïït adipe, & me-dullis ofía illius ir- rigantur. * j 23. Ali YO us vero moritur in amaritudin-ef a/nämæ-absque ulli"sy opibus. 26. Et tam en fimul in pulvere dormient, & vermes operient €os Iiiji 2z. C (li iniquas. erte rigwi coiglfta'tienes veftras, & fentcntias contrame , - . -38. Di citis'eni)m : Ubi eft domus principis? &übijtabefnai—« cula impiorum ? adem il- 29. lüterrogate quem libet d&;'viatoribus, & häec e 7 ] 30. Quia- lum intelligere cognofcetis. Exceífos,) Potentes, & fapientes. fupplicio peccatores affecerit : filios impii v. g. immature morti traden- 23. R?Jäzg/iz.zs, fjj:/m-zzs.) Bona vale- que pe do parente fuperftite. tudine per totam vitam ufus. Ferunt d aU. Amaritudine 432?;72&. 2 d Multis Cl Tunc fciet.) 'Tunc peccator intelli- E et gravicatem fceleris," & divinam molehtiis vexatus. telman pr«.xvidentiam res humanas non né- 26. :2 puluere dormient. ) | Jacebunt P ONE .x in fepulcro. Ex di&is quatuor. hifce tatm. gligere verficulis videtur Job veile colligere, 20:. þzf&f&äïiamm.) Intäfitum fami minex hz fua. veram non effeamicorumfententiam, quafi. De furore Onsn ipotentss biäet.-) Deca- qui putabant erumnas , quz homini- porat bus in hac vita contingunt, neceíla. lice, imo de torrente divina indi- Dajano gnationis. rium effe argumentum fcelerata; vitze l; 21. Üwdenim ad eum lþe'rz*z"nef . 55.) ejus, qui malisillis vexatur. (nfo Sententia.eft, Deum graviter aliquan- 27. Newi cogitationes "veffras, (fc. ) Animadverto vos didis meis .non aí- * N do etiam in hac vita punire peccato- ; tiüm res morte filiorum,. &c. quia fi poft fentiri. eorum mortem mala illis evenirent, Ez fententias contra me imiquas. )'Vi- ? pius, deo vos de me male fentire, &- in Thanet non inde cruciarentur, cum naturali- Ducet, ter domus fuz ftatam cognofcerenon opinione veflra hzrere, & qua unt- 3l 4 verfim contra impios diireri;is, de me poyfïint. dicere.. L FM m Sz numerus nsenfium ejus dimz'a'ietur.) Qui Si Deus tempus vite filiorum ejus 28. Princzipis. ) VIniquï, quafi dicat, t dimidiet , aut brevius faciat. - Jobi. Pü 22. Sctentiam. ) Qua fcilicet ratio- cQ. Ieterrogate quemlibez de viatori- ? N Pmþinw ne mundum gubernare debeat , fontes bus.) Wiatores ii effe. videntur, qui ix; Qac , aut in futura vita gle&ene, multas luftrarunt regiones , multam- lij CAPUT XXL & XXIL. - - * , fütore 30. Quia in diem perd1t10n1s fervatur malus & ad diem fu- roris ducetur. I 31. Quis arguet coram eo viam ejus? & quæ fecrt, qms red- det illi ? . excel 32. Ipfe ad fepulchra ducetur, & in conoerle mortuorum vigilabit. 33. Dulcis fuit glareis Cocyti, & pott fe omnem hominem lu5 jt- trahet & ante fe innumerabiles. L 34- Quomodo igitur confolamini me fruftraj cum lefponüo e ulli veilra repugnare oftenfa fit veritati ? CAPUT XXIET Xerien KEliphaz; arguit Sfob imuifericordia in pauperum oppre[Tone , ö—*-*' tra me aliorum f acinorum : offendens ipfum de dixoina provideniia. non . berna« re&le fentire , ac ponitenti bona promittens. * ndens autem Eliphaz 'TThemanites, dixit : dem 1l T N Numquid Deo poteft comparari homo etiam cum o Q perfe&tae fuerit fcientice ? 5. Quid yentes a vale que pere rinando experientiam colle- In congerie mortuorups vigildbir. )iNo- gex unt. ta Vatabl. Eugubinus. bili fepulero inclufus, epitaphio lau- Multis Clarius, Dionyfius, Cajetanus; T 1- datus, addita etiam fortaffe. tantum telman. quï dicat: fapientes interro- non viva, ac fpirante defundi flatua 2cebunt gate, ex eis rei, quam affero, veri- marmorea, aut erea, qua omnia de- ot hifce tatem cognofcem Alii viatoris no- fun&orum inemoriam intercidere non mine vulgarem quemlibet intelligunt, patiuntur, & cum extinai fint, eos ta- odxgere, quafi dicat : res eft notiffima, & ex- meh vrventes & walantes I]Ob]S ex- ltenuzm; hibent. homml ploratiffima. Italice diceremus, qzazz; Vel fenfus eü, inter mortuos neceiïan paffano per taflrada, ne fono informati. vivet in inferno. ita Philippus in. Catena , & ex re- 18 vt centioribus Sanchez.. 33. Dulcis fui? glareis Cocyti. ) 'Tor- tareus inferni finus non gravate lum /y 60' ) 30. Quia in diem perdzttoms, 55c) Etiamfi profpere agere videatur im- excipiet, quafi complexu fuo dignum. non 4* pius , tamen illum füo tempore peena In Hebrzeo eft: Dulæfcunt ei cefpises manet aterna. - v4llis. Sepulcra in vallibus effe fole- '/1/') Vl bant. lbi placida compofïtus pace &m Dscetur.)Digno fupplicio afficiendus. . 31. Coram eo.) lpío vivente. qmefcrt. æ ulll" Viam ejus.) Perditos ejus mores. : Pof? fe, 6$c-) Sermo effe videtur de ; du mé pomypa funebu, multisque ante, ó - Quis reddet ?) Quuis audet , aut po- teft punire, cum fit dives, aut potens? poft feretrum comitantibus 'defun- f dictt 32. Ad" fepulera dmcmr) ïnüehtl é&um. Vel ferfus cít, omnes eum plopmquorum amicorum, c.hentum fuo ordine fequentur. at (ff4 turba comitatus. Mf qu 34. Frufira.) LXX inanttcr, Bibl. csipa Coma, Menoch, Tom. IL. MHhh mumm' * 436 LiIbR! Jos 4. Quid prodeft Deo, fi juftus fueris? aut quid ei confers9 Y» fii mm aculata fuerit via tua ?. calcu 4. Numquid timens arguet te, & veniet tecum in judictum, 16 s. Et non propter malitiam tuam pluumam7 & mhmtas ini- fünda qu1tates tuas ? Y 6. Abítulifti enim plgnus fratïum tuorum fine caufa, & facere nudos fpoliafti veftibus. ll 7. Aquam laffo non dedifti, & efurienti fubtraxifti panem. "ou 8. In fortitudine brachii tui poffidebas terram, & potentiffi- E Dj muüs obtinebas eam.- €08, 9. Viduas dimififti vacuas,& lacertos pUplllorum cofüinuifti. 20. Io. Propterea c1rcumdatus es laqueis, & conturbat te for- VOrav mido fubi:a. II. Et putabas,te tenebras non vifurum, & impetu aquarum bis fr mundantlum non oppreü'um nT 05 .12. An non Cogitas, quod Deus excelfior coelo fit, & fuper Corde ftellarum verticem fubhmetur ? 13. Et dices : Quid enim nov1tDeus? & quafi per cath- longe nem judicat. x I4. Nubes latibulum euus, nec no&ra confiderat , & circa card ines coeli perambulat. 15. Num« Qace 3 Hj prodeft Deos, Bc ?) Nihil in Lacertos.) Omnem opem fübtr axxf'tl, ext,. Deum redundat utilitatis, aut omne auxlhum facultates omnes. « De voluptatis, fi juftus cum fis, crucieris malis IO. CGreumdatus es laqueis. ) N lum 9. tibi patet effugium a malis, quibus pre- 4- Numquid timens c.2) Site ve- meris. Xat, non proprerea vexat, quod aut H M Coprurbat te form;dg ) Cum enint mt111tatem inde capiat, aut fru&um, gravia fint, quz pateris, adhuc tamen pionm aut quod aliquod fibi timeat incom- gravxorum expecatione conturbaris. 16 modum , ni faciat. 'Tota ergo ratio 15 ex illius juítitia : & peucahs tuis pe- 1p. Ef ;mtdad.r, &c.). Cum inique C'in tenda elt. ageres, exiftimabas tibi omnia belle U.j 6. Abflulifli enim ngmzs, 6c.) Pau- proceffura, nec impendentem Dei ma- tüm, i peres vexans, & ab illis exigens, quod nüm vindicem formidabas. 0. ] folvere non poterant. 12. Deus excelf£er celo frz.j Eit intra Wle Nados.) E:gentes , inopes. celum fé contineat , nec rebus huma- t&ïcreba 7- Áquam, 65c) Nec potum, nec ci- nis interfit, aut illas curet. Rell [ bum pauperi dedifti. 13. Quaft percaligimtm judizar.) INon mOïlam 8. Dp fortettdine, £$c.) Fy rannice do- clare, & ddtm&c, qu& peccantur, co- lni minabaris. Hl) Potenziffisus.) Niolentus, & in fub- gnofcene..o lj ditos injurius, & injuftus. 14. Gardines c«li.) Circa ambxtum TR 9. Pacuzs.) Omnibus vita fubfi diis cceli fpatzatur,humanomm neolwens. fgehatas. Q J* CAPUT KXXII. 4*7 Onfety 1;. Numquid femitam fzeculorum cuüodzre Cupis , quam calcaverunt viri iniqui ? | Cium, 16. Qui fublati funt ante tempus fuum ; & fluvius fubvert:lt P fundamentum eorum: 17-- Qui dicebant Deo: Recede a nobis : & quafi nlhll pofï'et ufa, & facere Omnipotens, zeftimabant eum.: 18. Cum ille tmgleiïeï domos eorum bonis: quorum fenten- anem, tia procul fit a me. entif * Pfat. I9. * Videbunt jufti, & I&Ptaountur, & innocens fubfannabm 106 €os. inulfi. 20. Nonne fuccifa eft ere&tio eorum, & reliquias eorum de- ? te fot voravit ignis ? 21. Acquiefce igitur ei, & habeto pacem; & per hzec habe- juarum bis fruétus optimos. 22. Suícipe €x ore illius legem , & pone fe1m0nes ejus in corde tuo. x fupet 33. S1 reverfus fueris ad Omnipotentem, æd]hcaberls & lig longe facies iniquitatem a tabernaculo tuo. 24. Dabit pro terra filicem, & pro filice torrentes,aureos. V n .55. Exitque Omnipotens contra hoftes tuos, & araentwn coacervabitur tibi. * 5 Nüm 26. Tunc fuper Ommpotentem deliciis af?ues,, & elevabzs It BXII-U, mno ad Deum faciem tuam. 21. Rogabis eum; & exaudiet te , & vota tua reddes Nullum Hhh 2 08 De;—o ribus pit 18. Sezitam J'E'cmarum ) Veterum im- 4Ediffeaberis.) Profpere t1b1 cedent um enint piorum dogmata , & mores. Omma. üc tamet 16. F/mvius.) Dlïuvu aqua. Iqu*ntafem) Et culpam & cu!pæ ponam. HIrDALIS 17. Recede a nobis.) Vide dicta fupra C. 21. D. I4* 24. Pro ferra felicem.) Cui fundamen- inqu 19. Videbumt-) Punitionem impio- tum domus tuz firmiter innitatur, vel níà. belle ex quibus domum tuam conflruas,vel yDare rum, de qua flatim. etiam adagialis formula dicendi eít, 20. Eretlio eorum.) Superbia eorum, vel ea, propter qu& erwebantm , íeu fzgmäcans pro infirmitate robur. [ranta ePferebantur. Pro filiee torrentes anreos.) Unde ex- cideris filices, erumpent tibi auri ve- ; hum Rezzqwm €orum. ) FlhOb,leltXäS, me- moriam eorum. naz, auri fontes, & flumina. lgnis.). Ultionis divinz. 26. Super Opanipotentem deltciis qþ*lzes ) 77 )ANOH Ín Domino dele&aberis. - fLUf U 21.) 4Acquze|jce. ) Deo fcilicet. Haiero pacem. «) Hat bebis. pacem. Elevalis ad Deum faciem.) Ex animi a32. Legem.) Cui te fuuuuae & ob- voluptate, & fiducia. ambitum temperes. 27 Vatd zzA reddes. )Pofïquam quod promiffiene voti. pofiulavems, Obti- egigee 23* Rewer/iu jmeris. ) Pcr P€CCa'£0- - rum penitentiam. nuerise u 1 428 ïLIBRJ—SOB f 1 Tumen- $. Decertes rem, & veniet tibi, & in viis tui fplendebit did 29. Qui'enim humiliatus fuerit, erit in Egloriam: & qui incli- " $ naverit oculos, ipfe falvabitur. f0f : 30. Salvabitur innocens falvabitur autem in munditia ma- nuum fuarum, e IQ, CAPUT .XUAm qod Sfob dfwz'gmha judicium bumiliter. imvocans (Jlenäii Je mon puniri H propter peccata jua , re&leque fentire de providentia Dei intom- & no prebenfibilis , omnia pro fua. voluntate , : n acientis. abíco Efpondens autem Job;, a3it: - D. r fiem . 2. Nunc quoque n amaritud ine eft ferme—meus, & ma- u mus plagae meze aggravata eft füpe r gemitum meum. fi 3. Quis mihi tribuat, ut cognofcam, & inveniam ill um, & lï' veniam usque ad folium ejus ? 4. Ponam coram eo judicium, & tmoi tiOïlibUS' 4 os meum -replebo 'inci'epa. I6 $. Ut fciam verba ! j quæ mihi fefpondeat,& intelligam, quid Intan loquatür mihl. :6, Nolo multa fortit üdin'e con tendat mecum, nec *magnitu- ] dinis fuze mole me premat. 3 | ^ | 7. Pro- E .m Vellan 28. Decernes rez;.) Optabis. 25 )llum.) Deum. dmiy In vviis 1uis [plendebit lumen.) Aderit x 4. Ponam L * aionibus tuis divinus-favor, qui te, ponam caufam meam. jedicium. ) EX- H aT resque tuas profequetur. Loqll 29. QOui enue bhumiliatus 1 Increpatzonibus.) N el fignificat argu; &i fnerit, 8c.) menta contra advérfarios calumniato- Thenfh Qui fe demiferit. Jachnaverit oculos. ) Qui habitus eft res, vel querelas ex dolente quidem effe demiífe de fe fentientium, & majores animo, fed amante profectas; qualis 9.4 füos reverentium. eft illa Jeremig cap. 12. 1. 7uff»s qui- tiqu dem tu es Donine, 30. Manuum [marum.) Operum fuo- irs 'vcrgm.tamen j!,/ 'e Confiy rum. * lequar ad te. Ad fínj 2 ($. Ut feiam.) Ut fcirem , quid fpe;- inc 1 "nus plage mes.) Mzzku,: plaga fini li Je forritudo percu/ffonis, inquit xatione cruciavit, &arit, cum me tam longa, & dura ve- D. Greg. In Hebrzo eft tantum, zz4- Tentur 6. Nolo.) Nollem. 10, 2u5 mea , fed per metonymiam manus &um pro effe&u, id eft, pro vulnere, & Mzlta fortitudine.) Nolim cum di- plaga, qu& Dei manu fit, accipitur. vina potentia, fed cum ejus jultitia, SUS. ; ,Süper'ge—mitum mm.) Gravior ef't, ted ha & aquitate mihi rem effe. qud f& vehementior gemitu meo. $ Proby ö A P.U "*f | Xfxm. 4 ^ - , ïndebit 7. Proponat zequitatem co - ntra me, & pei'yeniatxad vi&oriam DA judicium meum. u- $. Si ad Orientem iero ; non agparet: fi ad OcCidenWte'mg non intelligam eum. . t mt- 9. Si ad finillram , qui d agam ? non apprehendam eum : fi ; me vértam ad dexteram , non videbo iilum. * 1o. Ipfe vero fcit viam meam, & probavit me qua fi aürum, - quod per ignem tranfiit. Y ) putiri flC0HT- 11. Veftigia ejus fecutus e Ít pes m;üsg viam ejus'cuvftod/ivi,x, & non declinavi ex ea. 12. A mandatis labiorum ejus non . recefïï, & in finu meo abfcondi verba oris ejus. » I3. Ipfe enim folus eft, & nemo av ertere poteft cdgitati&-v &m nem ejus: & anima ejus quodcumque voluit, hoc fecit. 14. Cum expleverit in me voluntatem fuam, & alia multa fimilia przefto funt ei. L im, & I$. Et idcirco a facie ej ; us turbaþus fum, & confiderans eum, timore folicitof. JCI'EP'&* I6. Deus mollivit cor m eum,& Omnipote.ndconturba.vitr me. 17. Non enim perii propter imminentes tenebras, nec faciem » quid meam operuit caligo. Hhh 3 1 CAPUT 7. Judicium meum.) Caufa mea.- t1. Vefligia ejus fecutus ff pes mew-) jmnitt- 9. S; ad Orientem iero ,65c.) Dixerat Dixerat num. 7. paratum fe eífe ad fubeundvm judicium cum Deo ; jam Tob num.13. 9v wihbitribuat , wt :2- "- weniam ilum; jam vero votum fuum explicat, quo fundamento nitatur fpes damnat, quod nefciat, qua mundi pla- vi&torie, quam concepit, quod feilicet ga Deum , qui invifibilis eft querat. virtutem coluerit ; divin lcgi fit ob- Loquitur Job humano more; alioqui fecutus, &c. enim nbn ienorabat Deum efTe : im- 13. Jpfe enim folus eff.) Scificet omni- at ag potens, cui omnes parere debent. menfíum , & omnibus locis'nqþis ad. , mniato- efe. , Avertere poteff cogitationem eju :.) Im- uider 9. 44d ffniffram.) Septentrionem. An- pedire, ne, quod voluerit, effe&tum det. . ;quii tiqui, qui ad Orientem obverfi orare daima cjus.) lpfe. 14. CU exp!ewcn't, Ej'c) Deus omni- ufïp,; qu confueverant, feptentrionem habebant u ]'f , ad finiftram , meridiem ad dexteram. potens eít, nec ullus ei poteft refifte- . Hinc fa&um, ut duz he ccli plage re: quare Hagellis meis alia, fi volue- rit, addere poterit. uid fpe- finitre, & dextre nomine intellige- - durave rentur , & appellarentur. 185.. Er idesrco, 6c. ) Ítaque —non'im-» 10. Jpfe vero fcit viam megzm-)'E?Z;O' merito divinam potentiltm reformido. Deum invenire non poflum ; contra 16. Mollrvir.) "limore, quo quai Deus non invenire me tantum poteft, diffolvit cor, diffluit, & liquefcit, ' cm d- fed habet etíam in poteftate , ideoque 17. Non enim perti. Non fac&us fum juüitia; quod fecit, me &rumnarum camino infenfibilis , licet muitis exercitus (irm. malis, probare pqtïün 4309 LEBR&JOB CAPUT XXIV- * fpoläaï It Sfob , ut recte fe fentire ofTendat de divina providentz;þ, (]g(;n* Deo tülen &ota e[Je tempora, & bominum varias recenfet iniquitates Il ab ipfo puniendas. lat VA j A B Omnipotente non funt abfcondita tempora: qui autem Torun noverunt eum , ignorant dies illius. i o. Alii terminos tranítulerunt, diripuerunt greges, & pave- runt eos. N TCVer a ?IL:H 4. Afinum pupillorum Ibegerunt, & abüülerunt pro pigno-.; re bovem viduae. v paupe 4. Sübverterunt pauperum vi am, & opþrefïerunt. pgriter' H manfuetos terrae. videl * &. Alii quafi onagri in deferto: egrediuntur ad opus füum : 16 vigilantes ad praedam , praeparant panem liberis. fl 6. Agrum non fuum deme t . tunt, & vine'am- ejus, quem vi oppreíte rint, vindemiant. fis, d nt homines, indumenta tollentes, quibus. 7. Nudos dimittu - Vorazrus: non eft operimentum in frigore : elamen, 9. Quos imbres montium rigant, & non þabentes y 5 .9.Vim ]ïifiu(j) amplexantur lápi es 67)7612[4; Prlople;»imminmtes fencbms.j In Hobr. fefti fuerunt pauperibus, eos turban- 'Spiü elt, « facie zencbrarum , drumnarum tes, vexantes, & impedientes, quo- At minus quiete fua agerent nepotia. lL. fcilicet, & malorum, que paífus fum. Ti Operuit e«lgo.) Utnon videam, quan- - Manfuttos.) Elumiles, abjectos. $. ædþ' anagri.) Exlege—s., va 'i, H-x pretos ia me preg*:ant malït. beri , füi juris , calct infefti. ais tamen molelti, & colis: 1.7 Empera.) Ex, qu& in f;amþ'ore funt. Que geruntur ab homi- Egrediuutur Zzd op;b' Jffusim-) Ad alie- fmt,l nibus. Scit etiam articulos temporis; na rapienda, & invadenda ; quod quafi - &l C munus , aut artem fuam exercent. Verfar opportünitatesque peccata ple&tendi. Qui autem novernunt emm.) Araici Praparant panem li&eris.) Cum alio- aliis | 1 ejus , - & ei addi&i homines, non tam rum injuria, & damno. üpati familiarem cum eo h abent confuetu- 8. Labres zontium.) LXX. habent, t in dinem, ut ejus confilia in rebus hu- De ftiieidiis mourtum m;zdefcu;zt, quibus pupe inanis adminiftrandis intelligant. fcilicet ftillant caverng montanz , in Dropr — Dies illius. , Fempus, quo peccata quibus degunt. . Tuent Anplexanzum lzpi des.) Cum nihil ha- - punienda funt. A^ * u demimos tra zflulerunt. ) Vicinis beant, quo fe protegere poffint, fub- N per injuriam fübmotis, & qua.eor eunt antra, & 1n lapide excifas caver- Tütt c ]6 nas. Vel amplexari lapides eft corpus e€rant , occupatis. R Paverant €05») '"Fanquami proprios. ad lapides applica * re, ne nfxditas videa- ähf!n A. ótbverierunt pauperum viam.) Ín- tur. 4n CAPUT XXIV. &i &. Vim fecerunt deprædantes pupillos, &v*uïgum pauperum fpoliaverunt. : y ro. Nudis, & mcedentlbus absque veftitu, & efuuentïbus ] tulerunt fp1cas. pj II. Ínter acervos eorum meridiati funt, qui calcams torcu- laribus fitiunt. aute 12. De civitatibus fecerunt viros gemere, & anima vulnera- torum clamavit, & Deus inultum abire non patitur. 13. lpfi fuerunt rebelles lumini, nefc1erunt vias ejus , nec pire- reverfi funt per femitas ejus. pigno- *14. Mane primo confurgit homicida, interficit egenum & pauperem : per no&tem vero erit quafi fur : tl 15. Oculus adulteri obfervat caliginem , dlcens : Non me videbit oculus, & operiat vultum füum. füum : 16. Perfodit in tenebris domos, ficut in die condmerant flbl, & ignoraverunt lucem. em v - Si fubito apparuerit aurora, arbitrantur umbram mor- tls, & fic in tenebris quafi in luce "ambulant. 18. Levis ]ulblb 10 Nmi /5 , 6f smcedentibus absque ve- 13. Reéeles luemini.) Nolunt enim amets " fhira-) In Plebr & Grzeco eft ^ nudzm divine Iegzs 1umen admittere.- embulare fecere absaue veftitu. þzcrwm VizA Ojus. ) Expertl non Spicas.) Quas in demeffis agris hinc funt; eas non funt ingreffi, eas non tirbati- probarunt, immo contempfemnt. inde collegerant. . Q l1. Mersdiaz; funz.) At quinam me- A4. Maze primo. ) ) Hac enim prior; X ridiati func? Duplex effe poteft inter- & potior ejus cura eft occidere, infi- 03 Altera, ut pauperes, qui diari, &c. npi, t pretano calcatis torcularlbus ( quod fere agri- Erzt quaff fur-) Furabxtur, fur erit ; di colis ufuvenire folet) Gtïunt,mer'du.tl nam particula , qz4f/, non dicit fimili- fint, id eft, etiam meridie in füummo tudinem , fed propnetatem ]talice d alie zítu coacüi f'm: inter divitum acervos d;ceremus, S; portera da ladr o,Vel Fará d quil verfari excutiendis ex fpicis granis, aut del ladyo. gt aliis hujusmodi operibus rufiicis oc- 15. Oculus adalters (4c.) Alienis eüam 1 l0* matrimoniis infidiabitur. cupati. Altera, ut divites in paupe- res injufti mendmti fint inter acervos Obfervat caliginem.) INoGs tenebras, p d abent, pauperum, ex alieno faturi, & fine ut latere poffit. 'q ubUS proprio labore, laboribus aliorum Operiet vultum [utm.) Ne agnofuatur, fruentes. 16. Perfodit,69c-) Adulteri parietes n2, in 12. De czvuitatibus, &c. ) Dixerat pro- perfodiunt, ut perveniant ad adulteras. hii hae xime, quomodo fe potentes inj jüfti ge- Condixerunt.): Adulter, & adultera. Ipnoravernnt lmcens.) 'Tenebras quz- * füb rant cum agricolis; jam hic qu& ratio fierunt. qva- agendi fit cum civibus.- De cfuitati- Qorpus $us , idem eft , ac in civitatibus. 17.. Unbram mwm.) Auroram, & n dnima wulzeratorum. ) Vulneratx. lucem , ut mortem refugiunt - Aj LIBRIJOB 19. Levis ef fuper faciem aquze : maledi&ta fit pars &jus in )5 terrà, nec ambulet per viam vinearum. tüm, 19. Ad nimium calorem tranfeat ab a quis niVium,' & usque ad inferos peccatum illius.- -20. Oblivifcatur ejus mifericordia: dulcedo illius VernueS: Tuldu non fit in recordatione, fed conteratur quafi lignum infru- €&uofum. :, 2I. Pavit enim fterilem ^ ',, gluæ non parit, & viduæxbene non fecit. IRE 22. Detraxi diam ffo?rtes inxfortitufdine fua: & cilm—fte-tïerit, ndn Ccredet vitze fuae. - r N Apoc. 23. * Dedit ei Deus locum | . poenitentice, & ille abutitur eo furve 2 21. in füuperbiam : oculi autem ejus funt in viis illius. ^ & N 24. Elevati funt ad modicum, & non fubfiftent, & humilia- appare buntur ficut omnia, & auferentur, & ficut fummitates fpica- rum conterentur. 2$- Quoä dein 18. Levis effuper faciem 4c;ud.) Adeo derit pocula medicata ad faciendam T velox eft, & agilis in fugiendo, ut fu- - fterilitatem , ile facinus detegatur. per ipfas aquas ambulare pofTe videa- Vel fenfus eft, depaflus eft, & fpo- tur. - liavit fterilem fatis-per fe alioqui ma- 70 d Maledi&la fí? pars ejus in terra. ) Yel- .1(2. fterilitatis afflidam. lus, que illis in partem, & polfeffio- — Nen Lenefeciz.) Eft miofis ; ügnifica— hem obvenit, maledica fit, nec utile tur enim etiam male feciffe, quod Ca- quidquam germinet. 2 jetanus de re turpi intelligit, viduam Nec ambuletper viam v " neamm.)v Nul- fcilicet ad venerem folicitando, &c; lam habéat impius partem in agris, fÍimplicius eft, fi explicemus de qua- xw locisque frugiferis, ex quibus ullum cunque injuria viduis illata. brs ) -h fru&um percipere poffit. Alii expli- ac. Dttraxit.) LX X. Furore ewertiz. cant: abítinebit a via regia, ne a fre- In farritzzdinejäa.) Potentia fua. 5.085 fp'u quentia hominum agnofcatur. Cum ffleteri ,.20z. credet 'vitæx]äge.) Ín pite c;| 19. 42 nunium calorem,€c.) Extre- fi : ua felicitate timore vacuus non eit, mis malis , inter fe contrariis, & pu- multos enim timeat neceífe eft, qui a D non nantibus confli&tetur. multis timetur. E«f [ Ufque ad inferos peccatum zius ) Pec- 23. Locum penitentis.) 'Tempus ad Liniy eatum illum comitabitur ufque ad fe- refipifcendum, & mutandos mores. !j Onege pulchrum , immo & ad infernum de- "dhutitur eo 1n fuperbiam.) Fit enim : quifi f ducet. femper magi culentus. s fup'erbug, immanis, tru- 20. Oblrvi[catur Nz'?lius mi/l.a?icardia.) 2 Apu; Nemo mifericordia ilius moveatur. Oculi autem cjus funt im vwiis Hlius.) Deus diligenter notat illius acta. & quæä Dulcedo illins 'uermes.).ïVermes fint ant, & illius delici&. 24. Sicut omnia.) Quemadmodum 21. P«vit enim f—e/ilem.) AHqui me- res omnes humane ad int ;ritum tei;f effedns retricem intelligunt ; meretrices enim dunt. ! :5 Mi - fere non concipiunt. Alü de virgi- Sicur [mmmitates | ff)icdrum.) Summi- Dibus ftupratis intelligunt, quibus de- tis, vel caput fpicarum fumitur pro DN CAPU T XXIV. XXV. & XXVL 433 eUs 1 43. Quod fi non eft ita, quis me poteft arguere effe mentþ tum, & ponere ante Deum verba mea ? LSLl e CAPDT XX(V ermess 1frü Bal(lad ex Dei fublimitate, €? bominis bumilitate negaf bominenm Deo compar atum juflificari po[fe. - DC 0f fpondens autem Baldad Suhites, dixit: IRE 2. Poteftas, & terror apud eum eü, qui fac1t concor- It , 10f diam in fuohmlbus fuis. o Numqmd eft numerus mlhtum ejus ? & fuper quem non tür €0 furget lumen illius ? 4. Numquid jufítificari poteft homo comparatus Deo, aut um apparere mundus natus de muliere ? $. Ecce lura etiam non fplendet : & ftellæ non funt mun- i fplca : Quod dæ in confpe&tu ejus: 6. Quanto magis homo putredo & filius hommls Vermls'2 ciendam tegvtur QOUW PUT XXVLE & fpo yqui m f)'-"ob dzczt nullum Deo ab bomine auxilium praftlari bo[fe , ])ez in- comþrebenf lnlem potentiam ex ipfius operibus f gmfïca juod Ui demo;g/imm. viduam fpondens autem Tob, dixit : do, & IRE 2. Cujus adjutor es? Numquid imbecillis? & fuftentas de qui brachium ejus, qui non ett fortis? 5. Cul » uertil ia foa ipfis fpicis , natis in fummitate, & ca- Solem , Lunam, & aftra. Vel intel- pite calami. hge eneratim de omnibus creaturis , j 2s. iod/'non eff ita. )Quod fi im- qua eo, & illius providentie mili- non 6s tant & fervmnt. [i, qi ? pii non ftatim fcelerum pcenas luunt. Effe mentitim.) Cum id jam fipius Super quem mon jkrgc: LIunen 1lins ? affirmo Qms eft, qui ab illo non illuminetur? Posere ante Deum) Accufando & ve! quis elt. qui fe abfcondat ab illius 10165 t enifi quafi falfo di&um arguendo. lumine, & ab illo non videatur, & d eum.) Deum fcilicet. oonofcatur us APu Quj f'actt concordiam, &fc. j Qui $. Nom fpleudet.) Deo comparata. .. Filiss bomiuis ) Homo. j !lrll "] ea, que in cclo, & aere natura difcor- da dant, eadem d confiliorum fuoxum N Ujus adjuror es?) Non doat cri- effe&us componit, & fociat. tini, quod Dei partes fufce- imodum 3. Militum.) Angelorum. Ahi de piflet Baldad: fed quod fobum fine am militia cceli mtuhm..af juxta phrafim caufa oondemmrnt lta (,hryfoüomus, Summi" Scriptura- qua boc nomine appellat Potuit etiam reprehendi, quod licet bibl, cum Com« Menov/:. Tom;. lLL DHAC "n 424 - LIBRI jos- $. Cui dedifti confilium ? forfitan illi, qui non hiabet fapien- I p tiam, & prudentiam tuam oftendifti plurimam ? 4. Quem docere voluifti? nonne eum, qui feci N prude tum ? Cj t fpiramen- Üj s. Ecce gigantes gemunt fub aquis, & qui habitant cum eis. edutd - 6. Nudus eft 1 nfernus coram 1110? & nullum eft operimen- I4. tum perditioni. parvat 7. Qui extendit Aquilonem fu per vacuum. & appendit ter- troum ram fuüper nihilum. $. Qui ligat aquas in nubi bus fuis, ut non e-rvump'änt pariter deorfum. .9. Qui tenet Q?ultüm folii fui, & expandit fgpäer ilud nebu- At f lam fuam. - l Io. Terminum circu mdedit aqüis-, þusque dum finiantur ïï—lx, & »tene—bræ, 1I. Co- n2 de Deo, tamen tumide, & infolenter det, qu& gerunt in infernö ; licet fit in intimis terre vifceribus. !.AJ loqueretur, quafi magno aliquo defen- fionis, & patrocinii beneficio devinxit- Perdlition;.) Idem eft, quod inferno. potens fet Deum. Vel, quod non zelo divini 7. Extendit 4dauilonem faper "VACHBTH.) honoris defendendi difputaret, fed-pro- Emittit Aquilones , M ! & alios ventos tibus 1 ve&us fpiritu contentionis, & pertina- per aerem. eix. "Vel tandem quad Tobo defide- Vacuum.) Jta loquitur ex vulgi opi- ranti Dei confpe&um , ut pro fe dice- nione. Vel vacuum appellat, quia aer ret, Baldad repugnaret, quafi verere- folido corpore non occupatur. Super mibilum.) 'Yerra enim , & res l. tur, ne Job fuperior evaderet, ideoque Y iqi a provocatione ad'divinum tribunal graves nulla alia re fuftentantur, quanr C tont conaretur avertere. d naturali propenfione, qua feruntur ad lum fi centrum, & circa illud detinentur.- 3- Cus. dedi/fi confilium ? ) EÁt iconia, g. Ligat aqu45.) Poeticum fchema, 1 fr quafi dicat: Deum vis inftruere, quo- Pryud; modo ipfe pro fe contra me caufam quafi aquz nubibus quafi utribus con- Pe, Wf/ tinentur. & tume agat! Ut non erumpant pariter deor[um.) Sed 4 Sþirameæztuæ. 1 $ refpirandi. ) Animax?, vel vim placide, & guttatim. Leptum [ 9. Tenet vultum felis [ui.) Nultus ()th'u $- Gigantes. ) Pifces immanis ma- divini folii eft vifibilis ifte celi con- gnitudinis; cete, qua mari innatant, fpe&us. Colum vero dicitur folium OM [27 & marini gigantes propter vaftam ci, quia in eo pr&ecipue majeftatem * dtatg G ) QUi corporis molem appellari poffunt. fuam vcoli civibus exhibet, illudque s dl Gemunt [b aquis. ) Qui pifces pro- habitat, & zezez , ut loquitur .hoc loco - fundis gurgitibus maris demerfi pof- facer textus. hi Expandit,8c.). Expandit aliquando eDfe, j funt gemere quafi premantur aquarum mole. qut def,d nubes, que celi eonfpe&um eripiunt: Rütungr Eb qui habitant um es.) Pifces alii io. U/aque dum finiantur lux , 6 tene- :sninores. : £rs.) Perpetuo, quamdiu erit lucis, & Ij g 6. Nudus eft inferuu tenebrarum vicifiitudo, (]Uæ Con 4 ;corf.fmx äv-) Yi C A PUT XXVI & XXVII. 435 fipiete 11r. Columnze coeli contremlfcunt,& pavent ad nutum: ejus. I2. In fortitudine illius repente maria conglegata funt, & [athe r« prudentia ejus percuffit fuperbum. 13. Spiritus ejus ornavit coelos : & ob&etmcante manu ejus, Ut es edué&tus eft coluber tortuofus. Tif en 14. Ecce, haec ex parte di&ta funt viarum ejus & cum vix parvam ftillam fermonis ejus audierimus , quis poterit tom— dit fet« truum magnitudinis illius intueri? pa CAPUT. . XXVII. | nebu Sfob- per þetuo conflans in fui juflificatione , rejeta amicorum ca-- lumnia, oftendit; quomodo impii ex pre[entis vite. brevi niantut profperitate in snortem rapiantur & Dea * - 1, C0 ad fupplicia. xl didit quoque Job, affumens parabolam fuam, & dixit: , lgt ft xAD 2. Vivit Deus, qui abftulit judicium meum, & Omni-. qferno. potens, qui ad amaritudinem adduxit animam meam: qucuam 3. Quia donec fupereiï halitus in me, & iplrltus Dei in na- g ventoi nbus meis, lii2 jilfi opi- 4. Non qwa « 11. Columme ccl-) Ypfa ceeli machi- h obftupefaciunt, quid nobis accideret " &res na, aliqui de Angelis int: lhgunt aut majora audlentlbus, aut commemo— tur, quanf de montïbus ; qu1 arduo vemce cc- rantibus ? suntar 4 ]um fulcire videntur. Sermonis.) Operls. - 12. Fortiudine.) Votentia 1lhus, Jonitraum. ) Vim. qentur. ; (rhemáy Prudentia ejus.) Sapientia ejus. Iztueri.) intellipere, mente com- ibus con Percuffit faperbum.) Mare fuperbum, prehendere. ac tumens coercuit 13. Spitus ejas) Nerbum , & pra- Sfumens Parabolam.) Sermonem M)Se& d ceptum ejus. füum gravem, & fapientem Viltis Qrnavit celos.) bole Iuna, aftris. contmuans Vide dida Num 25.7. " Obffetricante mauu ejus ,8c.) Aliqui , Vivit Deus.) Per viventem Deum cæh COn' de dracone apoftata Lucifero expli- 1uro ir [Ohum- cant, qui divine manus potentia edu- "ub ffulit judicium meum.) Qui non jl udqe Qus eft. Alii de fuimine oblique vo- conceffit, ut, quod poftulabam, ante cd oco lante, & tortuofo tra&u per aerem la- illius trlbunal fifteret, & de mea in- ho bente. Alii de circulo, feu via lactea, nocentia judicaretur. aut de fydere draconis, aut de quolibet 1 xqu:mdo d amaritudinzem 4ddux1f,*5 e. ) TQt, 1 eripil naturali colubro mtelhgunt & tantis erumnis preffum. 134-FLonm eju:.)Divinorum operum. 3. Spiritus Der.) Vita, anima, quam M';g!e Er €um "Vix , 65c. ) 5i paucula hzc; a Deo accipimus, halitus. talice di- Y ]j5 qu& commemoravi, mentes noflras cimus , Figcbe bavere fiate, a / E 436 DinmISYOS r 4. Non. loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mez medltabxtur mendvc 'unm. violet Ij s. Abfit a me, ut juftos vos eü'e judicem:. dpnec deficiam, non recedam ab mnocentla mea. pOtEa - 6. Juftificationem meam , quam coepi tenere, non deferam: 1j dus neque enim reprehendit me cor meum in omni vita.mea. i. 7. Sit ut impius, inimicus meus, & adverfamus meus quafi papa iniquus. .8. Quse eft enim fpes hypocrite, fi avare: rapïat, & nonlibe- " 1 fum i ret Deus animam ejus ? 1j 9. Numquid Deus audiet clamorem ejus, cum venerit fuper umb eum anguftia ? I) L d Io. Aut poterit 1n Ommpotente dele&arl & lnvocaleDeum 9Ci0; lo: omni tempore ? 20. 1r. Docebo vos per manum Dei, qu&e Ommpotens habeat, nec abífcondam. «umt 2 .12. Ecce vos omnes noftis, & quid fine caufa vana 10(1111- mini ? piet eü Ia Hæc 2 H glens | 4. Mm':taäztur mendacium. ) Men- fua mifecicordia eum refpiciat Deus, txetur & meliorem illi mentem: 1njiciat. u $. 7:4/10: vos efe &c.) Qui fentitis, 6 Numquid asudies Deus clamorem, VOl 6c.?) Accidet enim illis, quod de & pronuntiatis mala fceleratis tantum Antnocho dicitur [ed A2 äus, qu evenire in hac vita. Machab.. 9. 13. Nos recedam ab m:zocentm mea.) De- Orabat [ce effus Dominum, a quo son effez 14 ] fendenda. mz/är;cardmæ curfrcwtm 4:, nam impiu I5 f timore tantum fuppliei moventur, üun e 6. Jufizfeationem meam.) juftxt;am fan&itatem. non odio fceleris, quod amant. Sefe 7. S2£ uf im/;ms intmicus meus. ) Quafi 1I. Per manum D€£ Quz divina Worft dicat : vos exiítimatis felices eos, qui infpiratione docente d1d1C1 Vel Deo fpelen bonis in hac vita abundant, imo hoc juvante. Chald. habet þer Prapbc!mm P f/?ffn in fan&ütatis, & juftitie argumentum, De:i. Vlü,h: vertitis ; contra ego fentlo magnum- Qu& Ornm;';otm: äaäeat ) Quam ille Vids, qgue potius infortunium puw bonis agendi rationem teneat cum homini- £0j D afluere, & nullis prorfus vexari ma- bus, quid facere poffit, quid velit; piorbu lis : itaquefi velim meis inimicis male Auguft quid difponat Deus. um » precari, nihil hoc gravius occurrit, ^ -D Ecce "Uos openes moffis , 6c.) Con- quod illis optem. fidenter loquar apud eos, quibus mea w tltate 8. Qua eff enim [pes bypoerite ?) Quid cratio neque nova eut, neque mau— 1. 5 tindem boni i impius expectare pote('t dita; & qui, cum c&tera tam acute immo quod malum timere non debet? videant, hac in parte minus , quod Muare rapia:.) Injufte alios vexando. verum , quodque 3uüum eft , pervi- WiCiem derunu »E Qu) [v Er non liberet Denus auimam ejus.) lei pot ä/üär, C APUT XXVII. 432 Qa mer 15. Haec eft pars hominis impii apud Deum, & hære-djitexls violentorum , quam ab Omnipotente fufcipient. . . ficiam UX4. SE multiplicati fuerint filii ejus',.in gladio,erup,f; & ne- potes ejus non faturabuntur pane. eferami 15. Qui reliqui fuerint ex eo, fepelientur in interitu, & vi- £, duze illius non plorabunt. L E 16. S1 comportaverit qua s qui raverit veftimenta. fi terram arg.entum, (&jücutx lutuna preepa onlibe. rT. Preeparabit quidem, fed juftus veftietur illis: & argen- tum innocens dividet. x8. JEdificavit ficut tinea d It fupet omum fuam ,:&' ficut cuffos fecit umbraculum. . 19. .* Dives . cu aperiet * Pfat. eDeum m dormierit, nihil fecum auferet, 48-189 oeculos fuos, & nihil inveniet, 20. Apprehendet eum quafi aqua inopià, no&te opprimet hibedt, eum tempeftas. 21. Tollet eum v ; loqui entus urens; & auferet, & velut turbo ra- piet eum de loco fuo. E .925. Et mittet. f u ejus fu- u Ya uper eum, & non parc&t : de man [ Md giens fugiet. *1113 25.Strin- at Deus, yjicit. 13. Hac eff pars bominis impit , 6' «) pus durat, nam uvis ;:oïle.&ïs, aut fru- Hic exitus manet impium ; hic eft fru- &ibus agri, tabernaculum diffolvitur. elagorem , 19.. Cum dorezterit.) Cum morietur. quod dt &us, quem ex impietate percipiet. Jperiet oculos [os, &6c. ) Poftquam. lb, 9. Izl 14. I» gladio erunt.) Gladio peribunt. dormivit expergefactus , & rerum va- p n d 15- Qiti reliqt;i ; fuerilit.) Qui gla— narum difcuffis 1maginibus cum fe ip- m impll dium evaferint. fam intuebitur anima vere, & clare de Qüvenmr ) rebus judicatura. jnt Sepelientur inagnteritu.) LXX. habent, divnà morte morientur. Xcerba morte extincü 20. 9uaff aqua. ) Quafi -repenti-nüs u£ -fepelientur. Chald. pro, Inzerits, vertit imber viatorem. Vel Deo Pefezm. Abfumpti pefte. fulmina. Tempejfas.) N enti, imber , grando, PWP;](CII'WV Vidua illius/) Uxores illorum. Fidzma .,—Ploraännt.) LAXX. Viduis o1. Tolet.) Efferet fublimem , füb- yam il , eorum nemo zaiferebitur, quafi dicat, non latum auferet. plorabuntur. Sic P£. 27.63. Virgines Ventus srens.) LXX habent, xaso'cy j velit: - dim,de quo vi- eeorum nou [nnt lamentata. affus, Tlebr. t371p 4"4 16. Quaff teiram.) In magna quan- de dicta fupra c.1y.2. Perhunc ven- $ r titate. tum urentem mortem intelligit. yibus m dum dohuün- 22. Mirter fiper eum.) llamripfam "UC inïiu' 19. S/emt timea.) Que culam in putri ligno excavat, fivi per- tempeftatem, de qua proxime di&um. niciem parat; nam lgnum debilita t, Eju:.) 'T'empeftatis; vel, Dei tem- ys , 0 pe tem immittentis. u [, t quo confrado etiam ipfa excutitur, & erit. Í Fugiens fzugier,) Quantum poterunt Hmrämwlttm.f) ,Quoq ad bre;fe tem- fugere, fugient , fed non effugient. 435 LIBRI JosB 23. Stringet fuper eum manus fuas, & fibilabit fuper illum, e intuens locum ejus. £l CAPUT XXVIIL S Qtis ob fapientiam offTendit auro longe e[Je ]Wc.e/iïa?hz*z'oreh/z1 um ,origz'/z'ze; p1 jum rei dignitate ; Deo autem perjbecta e[fe queque occultifrima - am e celo dari, n f e natura , €? fapienti - 0f ü(?ïü ,emzf. tonte Abet afgentum venarum fuarum'!princi 10 n pia, & auro lo- cus eft, in quo conflatur. ; ejus o. Ferrum d II de terra tollitur : & lapis fol x utus 'calore ,ji—n ces intu w;(ertitur. D. .. 4. Tempus pofuit tenebris, & univerfo rum finem ipfe con- ii fiderat, lapidem quoque caliginis, & umbram mortis, gemh 4. Dividit torrens a populo peregrinante, eos quos oblitus M V ter: eft pes egentis hgmims, & invios. 5. l'erra l4. 23. Srringet faper eum manus fuas-) 4. Dividit torrens.) Mare interfa- el m -Manuum complofione irridebit im- fum dividit, & feparat. pium Deus ( nam ut eíft in Pfal z. 4. 4 populo peregrinamte.) & popülo Is Qui babitat in celi, irridebit eos, & Do- longe diffito , apud quem funt auri; - itgen minus [ub[annabit eos.) * Vel quicum- argentique metalla. que impii cladem cognoverit. Eo:s , quos oblitus eff pes bominis egene um Sibilabit fuper ibwm.) Quod etiam 1i5.) Quos aflequi, & affe&ari non po- ád urrifionem fpedat. teft pauper, qui longi itineris magnis dptuens locum eju:.) Sedem felicita- & fumptibus faciendis par effe non po- em,,« tis, ex qua excidit impius. tefl. Aliialiter locum hunc difficilli- fetnx e mum interpretantur.Inter quos Eman. fcirent 4:.) Rudis mafï'a rhetalfi, qua Sa fic explicat; Z;viZit, &c. quafi dicat: 27 "L 'lapidi fimilis eft, & terra ad- crefcit aliquando torrens adeo , ut pe- o xta igne purgatur, & in s folvitur. ^ * regrini tranfire nequeant, & focios Ortaq [ de Plinium 1. 56. c P confequi, qui prius tranfierant, tam- Yatte 3. Tempus þafuit -te;zeäri.r.) Statuit, que longe diftant, ut poffint dari obli- 6 L quanto tempore metalla, & alias res vioni. Qmuod vero dicitur, /zw/es, texra, pretiofas tenebris obrutas effe patere- tur. idem Éman. $2 eos interpretatur, Tippli quibus via eft intercifa ob inundatio- lus a Unrveforum füaem , ö":.,Lätendi fi- nem. Porro juxta hanc explicationem Giej, nem ipfe ftatuit. cum fuperioribus verficulis coharet ; , Lapidem quoque calzgimis,) Lapidem fignificatur enim defluxu, & arrofione Sipphi MT pretiofum, aut metallicum, qui latet aqua torrentis lapides metallicos , qui At 4l tenebris, & caligine abflrufus, quem latuerant, aperiti QUi ; eumdem etiam weéram morris appel- do proferri. ; & in lucem gliquane lat, & merito. Sunt enim profundit- Lzvios Mlercatores; qui per loca 1. Se fimz, & obfcuriffime caverng fodina- Rb[ïmfl devia, ignota, confragofa, & falebrofa Tnen W zum auri, & argenti, & metallorum, aurum; &c, , & res pretiofas quær'gnt,., / s v .c APU T XXVIIL E 439 ! illum, s. Terra, de qua oriebatur panis in loco fuo, igrii fu;bverfa LJ € 6. Locus fapphiri lapide$ ejus , & glebae illius aurum. 7. Semitam ignora turis. - vit avis , nec intuitus eft eam Aoc*ulus vul- qg'igirze, Ai]ma .8. Non calcav er—unt eam filii inftitorum, nec pertranfivit per eam leaena. 9. Ad filicem exten divthmanum fuam : fubvertit a radicibus iontes. E uto lo Io. In petris riv H os excidit, & omne pretiofum vidit oculus ejus. jin a 1I. Profunda qu oque fluviorum fcrutatus eft, & abfcond;ta in lucem produxit.. fe cot- 12. Sapientia vero u bi invgnitur ? & quis eft locus intfellï- gentise ? oblitus ht 1I3. Ne fcit homo pretium ejus,nec inveniätur in terra fua- viter viventium. : Terra SESPARD 14. Abyffus dicit: Non eft in me: & mare loäuitur; Non inteffu- eft mecum. E rs. * Non dabitur aurum obrizum pro ea, nec appendetur *Sap, popilo T. 9. Int auri, argentum in commutatione ejus. . 16. Non jj egtt non po» magtis s.'- Terra, de qua —orieä::tur panis.) invia. modo avibus ipfis fint ingögnitæ, & non po» "'Terra,qua prius arabatur, & frumenti difiilli ferax erat, antequam fcilicet homines 9. EU infüiterum.) YInfütores, met- fcirent metalla illius finu contineri. catores. 5 sfman. 9. ddd fflicem extendst masam fudm) fi dicat: 3 lz lce fuo igni fubver[a efl.) Nunc tedis metallis effoffa eft, & propter Is, qui metalli venas quzrit. - fociot n pe ornaces conflandis metallis 1doneas lO. Ip petris rivos excidir.) Alte ter- varie verfata, & (ubverfa elt. ram, & montium lapides effodit, do- t, m 6. Locws fapphiri Lapides ejnus.) Ea nec fcaturigines aquarum fübterranea- ?fi Obh' rüm nancifíceretur. in D terra, & locus, in.quo proveniunt fapphiri, vel qui fapphiris quafi lapi- 12. Sapieutia vero nbi imvenitur ? ) etatur , dibus abundat, 4 Quafi dicat, aurum quaritur, & inve- ndatio- Glebe ilius aurum.) 'Yerme i lliuä nitur in aurifodinis, non fic fapientia. tone oharets Sapphirifere glebz auro mixta funt. 13. dp terra [uaviter vrventinum. ) Vel, ut in Hebrzo eft; Pz/veres zBius Nam, qui luxum, & voluptates fe- jofione fomr auriferi ; non enim fapphiri alibi, &antur , longe funt a fapientia. 08 qul quam in tetra aurifera inveniuntur. i4. 4Lyf[us.) Maris profunditas. fiqun J. Semitam ignoravit avis,6c.) Adeo 1$. Nom dalitur , 6 c. ) Sapientia pe- abítrufis, & remotis quibusdam locis cunia emi non poteít. r locd Qirisuu. ) Vide infra cap. 31« . 24* febrofà metallorum fodina funt, üt ggodam- QU / 4o LIBRIJOB 16. Non conferetur tin&is, Indiz coloribus,'nec lap: dæ . tibus fardonyco pretiofiffimo, vel fapphiro. 2T r7. Non adhæquabltur ei aurum, vel vitrum , nec commu- tabuntur pro ea vafa auri: Tigw 18. Excelfa, & eminentia non memerabuntur comparatlone ejus : trahitur autem fapientia de occults. (tec 19. Non adaequabitur ei topazius de JEthiopia, nec tin&tu- rze mundi(limdae componetur. 20. Unde ergo fapientia venit ? & quis eft Iocus mtelhgen—- jb h tioe ? i - rj 21. Abfcondita eft ab ocuhs omnium viv ennum, volucres quoque coeli latet. 22. Perditio, & mors dlxerunt * Auribus noftris aud1v1mus - Ü famam ejus. fecun 23. Deus intelligit viam ejus, & Ipfe novit Iocum illtu$. 24. Ipfe enim fines muüdi intuetur : & omnia, qu& fub $. ( « u cclo funt , refpicit. 55. Qui "fecit ventis pondus, & aquas apandlt in menfura. 4C 26. Quando Deus 16. Noz aanjerezur ) Eftenim mul- . quas occultas vocavit Vulgatus, quia $( to pretiofior , quam fint lapilli pre- gemmz, & uniones obvi& non £unt, pueri tiofi ex Irfiia adve&ti , variiscoloribus fed a natura ipfa abdite, & abfirufa. ) Variisco- p vernantes. . deüseramundifK5nma. 17. Vitrum.) Cry&allum 1nte111g1t, lorlbus tin&is lapidibus pretmhs Vi- plobum autadamantem, qui lapides vitro fi- de dicta num 16. Vel de veítibus (lens Y ] miles funt. Alü; ut vox fonat, de pretlof' $, coloribus ;nfeptrs intellige. vitro ipfo accipiunt ; quod olim fuit . Perditto , 65 mars dixerunt , ifc) l etim in pretio. bententxam effe puto, fap:ent:amlon- Qu& y; ea nobis efle dzfütam & habitare dentur 1$. Excel[a , 66 eminentia.) Que excellunt , & eminent , & propter pre- quodammodo in remotiffimis loc fcripfi tium "ommendantur TO excel/z , 1n Porro loca remotiffima Perzzie, & bvl mors dicuntur , quod qui illuc fe con- [* 4 Hebr. ePc, D3DN^ ramerb , quam vo- W n cem aliqui Coraltuz , alii cormu rbinoce- ferunt, pericu'um mortis fübeant pro- oflend yoris, fignificare volunt. TO VerQ ezzz- pter yoncram peregrinationem , &c. Tat« peutsa i. Elebr. eft yp33 g«vis, quam ltalhi eum, quem ex remotiffima re- di- ANdi t YvOcem Pagmnus & alilaziezem ver- gione veniffe fignificare .volunt , Iauj? tünt 'cunt proverbiaii fchemate, E devMo Trabit- * auten fdpzenttd de occzultis. ) du cafá del diavelo. ?. ] Tïp ä./ls Aurtbus nofleis audfuizins famam ejus ) ii Hebraeus apud Cajet. vertit : Id fapiemia plás quam margaritarun. Ubi fedem habeat fpientia, non eft W S eil, extracio , & mveihcatïo fapten- nobis pkine 1gnotum j 48 ] ^$. Pendés. ) | - libramenium, & tic pïurls ch:enda mveftigatxone nmar- Certam vim eis dando, & prafcriben- garltd rum. lt De ocukis, ) Hebr. eft: ep32n do, quando , quatenus , & quantum Cedere ! mpymmzm ; id eft ; fr? margaritzss fpnare cic.beante lii & N CAPU T. XXVIIL & XXIX. 44t a 26 Quando ponebat pluvns legem, & viam procelhs fonan- tibus: ommu- 27. Tunc vidit illam, & enarrav:t & præparawt & inve- ftigavit. Tattone 28. Et dixit homini: Ecce timor Domini, ipfa eft fapientia: & recedere a malo, intelligentia. iiv - CAPUT *(XIX ligen- j'ob prifline cupiens rcjhz:uz felicitati , multis verbis illam enar- Tat, una cum bonis fuis operibus , quo- fe de contraria ami- |ucres corum calumnia "vindicet. Jivimus didit quoque Tob , affumens parabolam fuam, & dixit: AD 2. Quis mihi tubuat, ut fim juxta menfes priftinos, li fecundum dies ,.quibus Deus cuftodiebat me ? n füb 3. Quarido fplendx,bat lucerna ejus fuper càput meum; & ad lumen €jus ambulabain in tenebris? enfüra. — 4. Sicut fui in diebus adolefcentize meze, quando fecreto Deus erat in tabernaculo meo? Juando —ÁÀ 5. Quando erat Omnipotens mecum , & in c1rcu1tu meo tu$, quiá 100 4l puer1 mer? 6.Quando abflu(a Aypendzt «quas im menu[ura.) Aquæ Jariis 0« slobum definitz cujusdam menfure A dVümens pzzrabolm) Vide dida cap. 27. AOGS Ve faciens, & littoribus coercens. veltibus « Juxta mmþs prifiinos. ) Cum fci- 26. Viaz procellis fonamtibus.) Men- hcet bonis omnibus affluebam. ntellige ti enim, procelle, & tempeftates; Denus cuffodiebat zme. ) INec Gnebau UL qu& vago, & incerto curfü ferri. vi- me patere incurfibus tot &erumnarum. yam lo habitare dentur, viam tenent, quam illis pr&- 3- Lecerga ejus? ) Lucerna divini fcmpiït Dommus favoris, & benevolentia. is l0C 27. Tu5nc vidi illa " , "d lumen ejus apibilabam in tenebris: "y itlit y : &c. ) Cum Favor divinus mihi in rebus difficili- fe. con Deus mundum. conmdxt tunc veram oflendit, docuitque faptenuæ viam , bus aderat, eoque adjutus, quidquid t Pl 0* & rationem illam parandi, & invefii- arduum occurrebat, fuperaba*n 2un 4. Suando feer- ta Denserat m taber- firmà 'e gandl tradidit homini, jnt, i Lrveftigavit.). Inveftigare docuit. 'U; naculo meo, ) IQX X. hdant, Cuzz Dezns Atb Offm 99. Homini.) Adamo acktbat. doguns mea. Alii E 'lf/l*;a leü unt , Dzlm effez focictas Dez f'per Ecce timor Damzm, &c. ) UXX. ha- fabes r:z(:z lzm mousm; cum fcilicet Deus 7 gus ) bent Ssoc/u«, Dei cmtm, T("h&l(), pietas in Deum vera, & germana: mecurm tannhax iter avebat, fua milhi non € hzc eft € communicabat f'r(,rcta & m«u'ltls mo- fapientia. dis favebat. 4"1(7';1/'71 Recedere a malo , intellicentia.) Re— $ fiuardo erat Omniparens mecum, ) æannPn cedere 4 malo, eft fapere. Bilbl. cups Com. Menoch. Tom. IIL In.u 7: 6 e,ft ejusdem divini kavoua, quanmm Ki * j l 442 Lläki 30&5 6. Qu;moo lavabam pedes meos butyro, & petra funäebat f. mihi rivos olei? 16 7. Quando procedebam ad portam cwïtatls & in platea pa« gen tabant cathedram mihi : t 8. Videbant me Juvenes, & abfcondebantur: & fenes affur- - banp gentes ftabant. , 1 9. Principes cef"abant loqux, & dlgxtum fuperponebant ori tii uo. iplica I0 ffi Io. Vocem fuam cohïbebant ducesp& hngua eorum gutturi fuo adhærebat 20. II. Auris audiens beatificabat me & ocuïus Vldens tefti- fffea 1 tnonium reddebat mihi. I 12. Eo quod liberaffem pauperem Vomferantem, & pupil- ticeb lum , cui non effet adjütor. 22. I3. Benedictio peutun fuper me Venlebat '& cor vidua bant confolatus fum. '23 14. Juftitia indutus fum : & Veftlw me, ficut veftimento, & quafi diademate, judicio meo. — Ms CT 15. Ocu- .EXX. peculiariter de divitiis intelli- II. Mi dndieni bm-*tfm at -me. ) ij ( gunt; habent enim, — Cwm eram mate- Ut mulier illa Eyangelica, quaaudi- Omnes to Chrifto dicebat: Beztw; wenzer , qu£ Jere riatus mimi , Grece u?xcw)q cm mibt, inquit Scholiafles , mater;es divitiarum tepürtruu * $ ubera, qzm fexiti. Lucem egentm f'ippetebas , &c. :oe . 16 Pueri mei? ) Filii, vel famuli niei. Teämz onium veddebat smihi.) Integn- orte M tatem meam extollendo. Ws pot 6. Levabam pedes meos butyro. ) La- Vare poteram; tanta ejus copia fup- I'ï Vocij erautem.) Auxilium meum V. ] petebat. LXX habent,. Fjwe£ast *vie lmplmantem t r meabutyroy &$ smontes r;zezj?;zcä anr latle, 13. Peritzri.) Perlchtantxs, qui pro-- zum id eft, tanta erat copia, numerufque xime.aberat a magno periculo. - meorum gteoum, ut quocumque me Super me veniebat. ) , Mihi enim be- preffi verterem, viderem notas laQis ex di- ne precabatur, & laudabat me, quod 1j ftentis uberxbus leïuentls, indeque illi in neceffitate przfto fuiffem. topitaf fiebat, ut tingerem peaas lade, & Vidue. Affli& , & meerentis. Jïl [ butyro. I4. 7:!/121*4 zn»utus fz;.m) QllGd donj icy; Perra fundebat mibi rivos olez? ) Pe- idem repetit, & explicat fequenti par- trofr, & lapidofi montes eleis abun- tzcuïa cum ait, Veflivi me ffent vefli- Ihitegy dantes. Cajet. & Eman. $a de petra mmta. LXX. fczt dzl;,lo;de vel ficzt idmod D7 torcularis exphcant pallio, quod fcilicet totum hominem 7« «4d portam crvitatis.) Ubi forum tegit; quafi dicat , Juftitia in a&ioni- ut".l nf erat, & pretorium ex antiquo ritu. bus, & judiciis meis omni ex parte t Pha Ewre l Paralant carbedram mihi? ) 'Ioan- apparebat, & emincbat. quam viro primario , aut principi.. Dzademate , ]f/o'zcza /ze0. ) Meum de- 5'&" [ $: Mb fCondebantur.) Prareverentia. cus, & ornamentum erat recte judica« At pïes re, hoc gaudebam, hoc gloriabar, Rn 9. Pr/ncipes. ) LX)& potentes ,. pro- £eres 1pfi. 274 Tny L / merp CAPUT XXIX 443 fidebyt TT Ocults fui cceco, & pes claudo. 16. Pater eram pauperum : & caufam , quam. neicxebaïm di- & p - ligenüffime inveftigabam. - 17. Conterébam molas 1 1n1qu1, & de dentibus 1111115 aufere« s affüt bàm p sedam- 18. Dicebamque : In nzdulo meo moriar, & fic palma mul- i ott tiplicabo dies. 10. Radix mea aperta efc fecus aquas, & rOS 1norab1tu1 in PULCUrt meíffione mea. 20; Gloria mea femper mnovabïtur & arcus meus in manu e[fi- . nfea inftaurabitur. 21. Qui me à: chebant., expáCtabant fententlam & mtentl pupl tacebant ad conf'lmm meum, 22. Verbis mtis addere nihil audebant, & fuper illos ftilla- 9. vidue . bant eloquium meum : *23. ExpeGabant me ficut pluviam, & os fuum aperiebant ento, U quafi ad 1mbrem ferotmum Kkk 2 24. S1 av — 1; Oaz, ,,sjuz C05 [ofs ) Conüho, perunt ut.natet ex eorum 1ntcrp1e- 14 me) tatione. omnes , ut potui , juvi. g aud Pes clatido-): Studium meum fuit, 19. , Radix med, 5: ) Eft eadem fe- nit s 7) $- entiuntT imbecillitatera fulcire. licitas, que viro jufto tribuitur Pfal- mn 16. Dzlweat:/]"me izU þ';gawmz )Ne mo f. n. 3. cum dicitur: Erz AHquam forte contra eum pronunualem, cujus ligaum, quod /;lzznmz*um efl ftcns decu; 2L Tntepti jus potius erat. AquUAT A , c€ 2 eutm 17. Molas. )Dentes molares; poten- Mpeita. ) lta ut aqaa ad illam poffit tlam, & violentiam comprimebam. acceam e. Pradam-) Injufte partam per paupe- Ros 7"/*0/44122!7* 22 mef/froze mea. ) Aer 'qu pl'O enim roridus meffi commodus eit, ni- [] rüm, v! duarum aut. pupillorum Op- plcfhoncm mia autem ficcitas adverfa; tunc emm nim bB 18. Dicebamque.) In ammo meo grana efpicis faciliusc adunt. Siclíaias 0j qUU eap. 18. 4. in bono pofuitrorem tem- cogitabam. I Ip niduío meo.) Quzete pacate, & pore meflis.cum ait-: /feuz »sbes roris D -domi mez. im die meffs. Quod LXX. habent, ffent 20.. Glo;Za mea femper, innoualitur.) Sicu£ Pzzlmd. n pate fruncus ;m/mæ ft autem palma arbor Putabam gloriam meam nullis un- llt apelt f admodum vivax.- Aliqui vertunt, quam adverfis poffe obfolefcere. TA feut Phenix:; nam a"ud Gracos Qu Arcus.)Robur intelligit,& potentiam u- Dmlüf'm utrumque fignificat ; palmam fuhc.et 21. Expetfabant femtemtiam.) ln flronite & Phoenicem avern, quod etiam figni- dicio enim ; & volumau mea ac- ficare volunt aliqui Hebrazam vocem quiefcebant. j p n Lol, quam tamen alibi nofter 1n- 22. SHliabat elfqumm mezzm.) In terpres arez47 wertit, ideoque non morem fedate pluvi& arvis gratg o jndic defünt , qui hoc loco legant : /feut zre- fundebatur. Verum & nofler J za "nultibiicabo dzes. 23. Plwviam.) Defideratfanmv &Opn Interpres; & LXX. pro arbore acce- portunam. - u 444 LIBRIJOB wl 5' [ 24. Si quando ridebam ad eos, non c1edebant, & lux vultus tnei non cadebat in terram. fent. 25. Si voluiffem ire ad eos, fedebam primus: cumque fe- derem quafi rex, circumftante exercuu, eram tamen moeren- velí tium confolator. delig ( CAPUT XXX. 8 1 Plamgzzf f)fob priffinam illam felicitatem «ei rjam fibi, þermzz*teizta piter JDo , in jummam calaumitafem. n pf Unc autem derident me juniores tempore, quorum non I0, "N dignabar patres ponere cum canibus gregis mei: fhean . ?. Quorum virtus manuum mihi erat pro n1h1lo,& vita ipfa II. putabantur indigni. ^. pofu .3. Egeftate, & fames Pcerlles, qm rodebant in folit udme, . fquallantes calamitate, & miferia. fünt 4. Et mandebant herbas, & arborum corüces & radix j Ju- femit nlperorum erat cibus eorum. z. Qui k Os futo; aperiebagt.) Ut*illi facere Qulbns non perinde ut canibus mels tmodo folent, qui valde fttente audiunt. rerum copia fuppedltabat ]Ita Nice- Lnbrez ferotinum. ) De imbre fero- tas. Alii Ponere cum caribus, putant mody E tmo & temporaneo vide dicta Deut efTe proverbium , & fenfum efTe: Non füm ( I dvrnabax eorum parentes eo loco, f& E/| "'4 $z qzmm!a idebam ad eos, nan numero habere, quo paüontlos ca- eredebanz. ) Si illis arrififfem, non ta- nes meos, . Ita ex rec.ennonbus San- alter te chez 6 , men audebant familiarius mecum age- Qu re , fed nihilominus meannevereban- . Firtus manuum. ) Agendl facul- Qu tur auctoritatem. INon enim crede- tas ; achones ipfe, vires, & robur; i ie bant me illis poteftatem facere, ut Mibi erar pro nibilo.) Nlhlh faue. pert: liberius folito agerent. bam Luex vulius mei. ) Moajellas oris, & 3. Fame /fertle:) Pagmnus vertit : auctoritas. Piopter penuriam , &5 propter e[nriem /ä- Q ho W Non cadebat in terram.) Nihil ex il- litarierrant. W atabl.ceatti f'ame f'gie- la penbat bant ad locum ( ffceum , &$ arentenm ni- quif 2s. $£ velwiffum ire ad Hlos , G.. mirum aliquid quzfituri , quo famem tilen; Cum fuübditos meos adibam primo, fedarent l/l füuni & honeftiffimo loco fedebam ut prin- ? Redebamt i ]bl;f/rdme ) Aut COltl- ceps. ces aut radices drborum, & herbarum, Rif 4. Radix juniperorum.) 1n Hebr. eft Tito 1 POn ere cum canibus gregis guet. ) mbus canum meorum cura CIter C»nm rebamim , quam- ahi aliter commxtteretur Ita Chrvfoft.Hoc non vertunt; funt enim qui | Com , rerben I o dicitur a Job per contemptum ; fuit juniperum fignificare velint; funt etiam fübfm An vero lo enim mitiffimus erga omnes , comis, qui geniftam effe putent. & urbanus, fed ut eorum vilitatem radices juniperorum 'efui apt& fint; Düttn oÍtendat. Alu fenfum eíle volunt: non mvemo Fortaffe in Idumaa, NU UI » C.A:P. U T . XXX. i 44 ? t Vul 5. Qui de convalhbus ifta rapientes, cum fingula repenf« fent ad éa cum clamore currebant. - que fe- " In defertis habitabant torrentium, & in cav'&rms terræ.; stl v el fuper glaream. 7. Qui inter huyafcemodl lætabantur, & eFe fub fentlbus delicias computabant. 8. Fili ftultorum, & 1gn0b1l1um & in terra pemtus non ial parentes. 9. Nunc in eorum canticum verfus fum & fa&us fum'eis in proverbium. . iff] 100 IO. Abominantur me, & longe fuglunt ame, & facæm [ meam confpuere non verentur. ia ipfa 11. Pharctram emm fuam aperuit, & a&hxxt me,& frænum pofuit in os-meum.' Udine, I2. Ad dexteram Orientis calamitates meze illico furrexe- runt: pedes meos fubver.teïunt & opprefferunt quafi flu&ibus dix - femitis fuis. .13. Dxfü- Kkk 3 « Qui & Arabia illum. u(um habere aliquo fententia efl, revera a v1hbue hlï'ce us ml modo potuerunt; prafertim apud ad- homuncionibus Job confputum fuiffe, a N modum pauperes. qua in re Chrifti fuit egregia figura; putant $. 1£4.) Herbarum, & junipero- qui idem paffus eft. !'e Non rum rádices , arboxumque cortices. [1. peruit. ) Deus fcilicet: eadem IO&O, 1& 42 ea cum clamore currebapnr.) Alter metaphora fagittarum ufus eft David 108 (4 alteri preripere ttudentes. Pfalm. 37. 3. nganmm jkg;ttæ Ua i. yus San 6. $uper glaream. ) 'T'orrentium ; Jfxa funt. mihi. quorum paulo ante meminerat. Frenum po[uit im o$ meum. Ut fieri ]i ficu 7. Inter bujufmod, latabantur. ) Has folet cum ferocibus equls, quos do- robur. mare volumus. miferias delicias PutDbant pre pau- i fadie pertate z . "d. dexteram &c.) Pagninus g. P.armfe:)Apparentes viles, fi- ex IIebr. ita vertit : jexzta dexteram s vertit ne honore. peeri fleterunt , pedes meos tmpulerunt Il /7 9.- Czazicum. ) Fabula, ludlbrxum, 65 fecerunt fuper. me femitas contrizionis jt f;»g,/f quafi dicat; componunt de me can- fu. Sententia effe videtur, oppofi- enm ; Tl tilenas, ut fit de miferis, & ridiculis. to pede fuo, pedes meos fupplanta- Vox Hebraica, famet I» prowerbimm,) Jobi enim infor- verunt, ütcaderem. tunjium proverbio ufurpabant, ut fi- quam Pagninus vertit, Pse, & Vul- t cort gnificarent magnam aliquam , & me- gatus Orzentzs ; eft nn»9 pircebach , vbarim rito illatam calamitatem. Velfxmph- que germen erumpens fignificat , aut jehr. € Citer fenfus - eft : Verfor frequenter florem , & per metaphoram pueros , jj alitet in ore illorum, qui me rident, & qui quaü nova funt hominum germi- fübfannant. na. Vulgate ergo fenfus effe poteft, X r(,/]i//ï lo. Faciem meam con[puere. ) Aliqui d a'exler(zm Orientts , aut- erminis , ptetiam id eft, fimul cum orlentlbus malis i vero putant confpuendl metaphora injur las, m ['ntl & cobtumelias in Jobum ja&atas fi- meis, cum primum in me morbi, & gnificari. Verior ;.& commumor alia infortunia germinarunt, cum jum, 446 'ngRI]QB/ M. - 13. Diffipaverunt jtinera mea, infidiati funt mihi; & pree- ; früm t valuerunt, & non fuit: qui ferret auxilium. ; 2!', 14. Quaff'rupto muro, & aperta janua, irruerunt fuper me; - & ad meas miferias devoluti funt. tiebal M. 1*. Reda&us fum in nihilum: abftulifti(r) quafi Ventüs de- ücem fiderium meum : & velut nubes pertranfnt falus mea. 16. Nunc autem in memetipfo m . arfceícit ánima mea,& pof- nerun fident me dies aff&Ciionis. 25 17. No&te os meum per foratur dolbribus : & qui me comC- ' dunt, non dormiunt. clamat 18. In multitudine eorum con f ummi&uhveüimenium meurh, / ») . & quafi capitio tunicse fuccinxerunt me. - 19. Comparatus fum luto, & affimlatus fum favill a & cindtis prec 20. 'Clamo ad te; & non exaudis me: fto; & non refpicis me. * JL. or. Mutatus es mihi in crudelem , & in daritia manus tuce Vocem adveríaris mihi. ;22. Eleyafui me, & qua f'i fuper ventum ponens elififti me ^ valide.. E 23. Scio, quia morti trades mg, uþik Conf*:itqta eít domus/ pmni : viventi. /34. Verutfn- o L 'a.bïxt.v "'(I). I/A,b&uj;gftg, 1;?) .;a.';'t. SZXf. legstzur M. effloruit lepra, &c.Shdfuerunt etiam 16. Marcefcit anizza mea.) Vità, cor- Sefisc calamitates mihi infefla ; inter quaás pus meum tabefcit , difluit, corrum- Á dfää r non ultimum h3bet locum adolefcen- pitur doloribus, & morbis. lictt m tum licentía, & lafcivia,, qui illufe- 17.. Os menn. ) Offa mea. tües vt Qui comedunt.) runt mihi, & : lores. ye-rmes .', aut; do- d? Ofaj 13 DE/Epaveru zt.) C'o,rruperuu—t, fub- Onp verterunt. 13. Con[amit r ur. j Putredine , & d tep lia, opera ; quidquid fanie, I'lf;v"e' ". ) Stu: ü. p vellem, quidquid pararem, diifiparunt. DOuaft capitio , E9c æ. ) Imme—nfa enim. &mittis l14.-44d mieas mz[erías. ) vermiculorum multitudo per colium Tem 80 ferum facerent. | Ut me mj- furfum repens, quafi capitium fobi. Cutn t Devolsti [uzt.) ln me irruerunt ad capiti inducebat. qUI Hc eum modum, quo gravia faxa magno 19. Comparatu:t fam luto , 6c.) Adeo: if n fordibus fcateo , ut cum viliffimis, & impetu per declive rotàntur , & in fub- lo fal jectani planitiem devolvuntur. fordidiffimis rebus ciner " *y &: luto 26 E I5. .A/)ä.?fäii.iiä) Daus f.ilicet. conferri poffim. Tültüm or. Meatafus es mibi im trudelem. Defederiuim meun. ) Quæ optaþam; * jiS rés mihi chariffimas: ]ta mecum agis, ac fi crudelis effes. T E Velut nules. ) Quua facile vento fol- 22. Super ventum.) Loco editiffimo. Cláti m vitur. Eli/ofts me valide.) Viderig me prius $1 ^Salus med. ) extuliffe, ut gravior , & nocen'tpior ef- BOHN : Ingolumitas , & fo- rens ftatus,l fgc ruina., CAPUT XZXX. 447 Y pra. 64 xVeï*u*'ntau'm-:-ï'; non ad c:mflmpfmnem eorum emittis ma- * num tuam: & fi corruerint , ipfe falvabis. T tje, . 25. Flebam quondam fuper eo, qui affii&us erat, & compa— tlebatur anima.mea pauperi, s de 26. ExpeCtabam bona, & venerunt m1h1 mala : præüolabar X lucem , & erumperunt tenebrae. & po 27. Interiora mea efferbuerunt absque ulla reqme praeve- nerunt me dies affliCtionis. of 28.. Meerens incedebam fine furore confurgens in turba clamabam. - mreum, 29. Fráter fui draconum, & focius ftruthionum. * 30. Cutis mea dehigrata eft fuper me, & ofía mea aruerunt anert proe caumate. cis me 3r. Verfa eft in luttum c1thara mea, & organum meum in us tU vocem Hentlum., x fim domus CATUT [ um X — 24. Non ad con[umprionem eorum &c.) Clkmaäam Ad folandum, & le- 1*3, COf' Senfus effe poteft, non omnino per- vandum dólorem meum. vOïïum' dis; nam immortalis eft anima, & 29. tr:ztcrfm draconum,. Efc. Simi- licet morte corr uam, tu tamen refli- lis fui draconibus; nam ut illi cum tues vite. vm cuntur , & opprimuntur ab: Ele- Ahqm lllud , ff &ostmerint, ut tra- qut do de oratione mterpretamux hoc modo: phantis, horribiliter fibilant, TNon plane homines perdis ; nam fi dit hoc loco D. Hieron. ita ego ma- dd te preces fuderint, falutemimper- gi8 preffus multum dolui, & cla- 137& tis. Poteft etiam dïe fententia: JINon mav1 — emittis manum tuam ad confumptto- Socius fIrutbionum. ) Pulli enim fh*u- f; -enirt nem eorum, fcilicet hominum , qui thionum a matribus derehöh vehe- collum cutmn tnifero vite ftatu confli&antur, menter dolent, ,& clamant prz fame. Itf ]Obl qui fi corruerent , morte abfumptl, "Vide Del Rlo Adavlahum tom. .2. ipfam mortem, qua malis eriperentur, adag1a11 19. ) Adoo loco falutls &i moentzs bonihaberent, 30. Saper mé.) In corpore meo. [mls, & li 26. Expeäab/zm äona ch Quiani- Caumate.) Propter vim caumatis , mirum in miferos , & egentes miferi- id eft, ardoris. cors fueram.. 31. Gitbara. ) Gaudium. ;dtþfm ) g [^] 27. Efferbuerunt. ) JEftu , & cru- Organum.) LXX. Pfabuus , quafl ciatu mea uruntur precordia. dicat, letus canebam , m«eílus fleo, ifimo 28. Meavens dacedebam fíne furere. ) & queror Plofpere agebam, fed nunc mifer fum ,& mfehx. nitor v Bonis, & liberis orbatus dolui, fed non excandui. * 448 LIBRIJOB [ CAPUT XNAXLT ( :2. . amm f)fol) ut de amicorum calumnia jZa purget , fummum jfudzcem inno- centice jue tefTem imvocans , [uas enarrat iv tur dl virtutes. II Eplo'l foedus cum oculis mels, ut ne cog1tarem qmdem I2. "P* de virgine. * Qitons 2. Quam enim partem haberet i in me Deus defuper, & hae- j reditatem Omnipotens de excelfis ? Ileà, .3. Numquid naon perditio eft i 1mquo & alienatio operanu- 14 bus injuftitiam ? & cur 4. Nonne ipfe conüderat vias meas, & cun&os greFus meos j dinumerat ? p el: ( $. Si ambulavi in vanitate, & feftmavxt in dolo' pes meus: 16 6. Appendat me in ftatera Juüa & íciat Deus iïmphcuawm expet meam. D 7- Si declinavit greffus meus de via, & fi fecutum eft ocu- - lus&x los meos cor meum, & fl in manibus mcis adhæüt macula : Ls uR. beram, 0. Di Tnulreri cogitarem.) .Ne rel/iicerem , ut putant a jobo dici, quafi in telïem I/l/ldln A7 habet Ch;.ldæus. Oculi dicun- veritatis eorum , quz de fe mox efk I0. $j h di&urus , invocando. tur cogitare, ut etiam ücuntm defi- num. Thereor, derare, fic Eccclefiaftes cap. $: $j ambulaw; , 6c.) Pro; nonam- Snper Io. Qze defideraverunt , mqmt, ocult bulavi, feu, abfit ut ambu;avenm. 7)26'1, nanne ("Ul CIS Famhs enim tran- Porro ambulare 22 vanitare elt men- I6 turpl dacem eíle , aut fraudes, & dolos ne- li. H fitus; & "valde frequens ab afpetu ad terun cogltatloncm & defiderium. &ere, quod aitera pars hemiflichii , dixi, n Partem , . E& bereditatem. ) qua& fequitur, fatis oftendit. Cum turpis LOg]tath COr /hominis 6. Ia flatera jufla.) ln ftatera fua Quitas, jufta. ; In ftatera juftitia. 1241 contammd quomodo, fi illas ad ani- Glefzci mum admxfterem, divinam mihi prz- Seiat Deus. ) Loquitur humano mo- fentiam , familiaritatem , & inhabita- re, quafi Deus aliquid de novo co- tionem in corde meo poihcen poffem? gnofcat, vel fenfus eü, apparere fa- dnt; uat Quià f 3. Perditio. )Permcms, calamxtas, jnteritus.. 7. Dechnavir . e - de "Via. ) R e&i- TC llbem Alienario. . À Deo, nam quiimpu- tudinis, aut divmæ volumms, aut legis. Procteyt ritati ferviunt, fea Deo feparant, & Deus etiam illos a fe rejicit, nifi re- Se uium eff ocmlos zeo: cor maeum. ) Qüühtur flplfuant- Hebr. £ abiit cer meum pofh - oculor. 0 adreoy, LXX. fí ecufo objécurum cþl cor WIEHgI , TI$ 0 ü 4. Nonne ipfz conliderat , 6fc. .) Sem- "i at per ab omni türpitudine abhouux, hoc eft, fi interius ,Optavi, qu& ex- ea etiam du&tus cauía , quod omnia, t.rmnaus oculis v1dx lus f qua fiunt , aut cozitantur , oculis tuis Mantbus meis.) Operibus meis nter Maeiia. JJ.LuH A C I A £e ;:cati Jabes. li aperta effe non 1gnoxabam. Aliiloc ll ' ( —— —— CAPUT XXXI. - 449 $. Seram, & ahus comedat, & progenies mea eradicetur. .9. Si deceptum eft cor meum füper muhere, & fiad oihum LUE e amlc1 mei infidiatus furh : - Io. Scortum a]terlus fit uxor mea, & fuper 1llam mcurven- ^tur alil. ir. Hoc enim nefas efc & lnquItaS maxima : quidem 12. Ignis eft usque ad perdltlonem devorans, & omma era- dicans genimina. &l 15..Si contempfi fub1re judicium cum fervo meo & ancilla mea, cum dlfeepfarent adverfum me. erant 14. Quid enim faciam, cum furrexerit ad Judlcandum Deus? & cum quafierit, quid refpondebo illi ? j5 meos 15. Numquid rion in utero fecit me, qul & illum operatus eft: & formavit me in vulva unus? L fheUs: 16. Si negavi, quod Volebant, pauperibus, & oculos Vlduæ Jertacem &xpettare feci : 17. Si comedi buccellam meam folus, & non comedit pupil- eft 0QV lus ex ea: 18. (Quia cula : 13. $; contempfr, 6c.") Sententla eft? 5e am, 9. Deceptum eff cor meum.) K turpl muliéris amore captus fum. adeo zquum etiam mancipiis fuis fe n te[ïem Infidiatus [um. ) Ejus uxori. przbuiffe, ut fibi illi a domini fui po- : mox 10. 57.) INon recufo, quin üt vel tentia nontimerent , fedjus fuum con«- Tmmereor , ut fit. tra ilium profequerentur, nec illum , Donam- Swper . lam incurventur.) P udenter adverfarium, fed patronum, & &quum vavenm. res turpis dicitur. judicem expenrentur ell mene 11. Hoc ezim mefas eff , t€c.) Adul- A4. Quid emim faciam, &$c.) Si fe- dOLOS [ terium enim , quod me non admififfe cus fácerem, quid probabilis excufatio- miltichily dixi, magnum eft fcelus , magna ini- nis in extremo judicio afferre poffem ? Cum qzæjzerzt) LXX. /£ wifitazio- quitas. tter: f 1z. lgnis eji) Quia omnis amor nem aüquam faeiat. ealefacit, auturit; quiaqui turpiamo- 15. M;quzm'nwz znutero,,jc )Aham affert rationem ; propter quam cum mino o re Hagrant ; bona füa.frequenter per- quia nimirum noro ( dunt ; dum amicis largms donant; fervis benignus fmt quia libidini multum indulgentes fe- ejusdem naturg partmpes funt, & putt ft« eumdem auctorem, & fa&orem Deum reliberos non fufcipiunt, eorumque habent ferui, & domini. Ro ftirps quafi igne ambuftafobolem non procreat, quod qua hoc. verficulo fe- 16. Oculos vidua expetlare fäcz )Ocu- quuntur , ügmficare videntur , ozzia li viduarum refpicientes in. me , a quo expectabant auxilium, defiderio , eradecans genimina : quia olim adulte- & expedatione füa fruftrati noa funt, [ - onid 1:1s rogus parabatur. Vide gen. 3. 0f mi'lfl, andeni quia adulterium , vel 17. Buccellam meam. ) Magna mife- ricordi& Jobi commendatio, qui vel [lu?ö e xlhus füfpicio Zelotypiz ignem. exci- ex1guam panis pamculam partiebatur tat inter conjugatos H Bibl cum 'Com. Menoch. Tom. II egentlbus muls Lil » i 450 LIBRIJOB 3 x8. (Quia ab infantia mea crevit mecum mxfermo & de utero matris mece egrefía eft mecum)- tereum 19. Si defpexi pereuntem, eo quod non habuerit 1ndumen-. j tum,& absque operimento pauperem: nibus - 20. Si non benedixerunt mihi latera ejus, & de vellerlbus b ovium mearum calefa&tus eft : tuit, 214 Silevavi fuper pupillum manum meam., etiam. cum vi- ) derem me in porta füperiorem : fü 3 22. Humerus meus a jun&tura fua cadat, & brachlum meum 4! quorü cum fuis offibus confrmgatur 23. Semper enim quafi tumentes fuper me üu&us timui oftiun Deum, & pondus ejus ferre non potui. 3* 24- Sl putav1 aurum robur meum, & obrlzo d1x1 ; Flducm diat ( mea. 36. 25. Si laegatus fum fuper multls divitiis meis, & quia plurx- quafi ma reperlt manus mea. 3 26. Si vidi folem, cum fulgeret, & lunam incedentem clare' princi 27. Et lzetatum eft 1n abfcondito cor meum, & ofculatus 36 fum manum meam ore meo. defler 28. Quase eft iniquitas maxima, & negatio contra Deum al- at tlHimum 29. Si gavifus fum ad ruinam ejus, qui me oderat, & exul- Non f Qirens, tavi, quod inveniffet eum malum. 30. Non 31 ] 19. ) infantia , Efc. ) Apuelo mi- 24. $4 putavi, 6c. ) Spem meam fericors Cui. in auro, & divitiis non collocavi. mmclp 20. Bemedixerumr wmibs latera ejus.)) Obrézo. ) Eft autrum nobiliffimum ; n Tant er Corpora enim, aut membra paupe- & puriffimum. Aursgm , inquit Pli- p 0p rüm, quibus datis veftibus benefaci- nius l. 53. eap. 3. qmwo eages arfit , ee Morm mus, quodammodo nobis benedxcunt, "magis prcyfczr ad Lonitatem , aurique ex- & gratias agu')t perimentum ignis efh , ut f' mili colore ru- peccat: 21. Levavz CQret, . manum meam. ) Nel beat wt ignis,. Atque ip[um abr:zz(n v3- ad minandum, vel ad percutiendum. catur. ài Clpml Cum 'vm'erew me m porta fiperiorega.) 2s. Reerir.) Congeffit, aggeravit, fit ; Wü In portis enim urbium olim exerce- 27. Et latatumyefh. . COT 2767272: ) bantur judicia. LXX. habent; Co;z/z" Hebr. & Chald. fedu&um, fuhcet pu- (luod h den:,quia mibz efl adjetorium multum. tans effe Deos. can, [ 22. Humerus meus , 6c. ). Precatur, Ofculstus [um. ) In Bgnum adoratlo- PUA fi peccavit, ut in membro; quo deli- nis ; folebant enim olim adorantes & Quit , ple&atur protenfa manuidola tangere, & dein- quaj A 23. Pondusejus ferre nom pozu;,) INun- de manum ad ofculum 1educere excufy quam me parem exifítimavi ad pu- 29g. Negat/ocontra Denm altifmum. ) l nandum Deo, & fuftinendum illius ] Divinitatem enim vero Deo abrogat, ïïtudlm impetum, & forütudmem in me in. qui illam cum aliis diis communicat. qmd m eurrentem. Gilin -- - CAPUT XXXL | 451 L] ^ & de 4o. Non enim dedi ad peccandum guttur meum, üt expe- terem maledicens - animam ejus. dumen« 41. Si nofi dixerunt viri tabernacuh mei: Qms det de car- nibus ejus, ut faturemur ? lleribus 31 Foris non manht peregrmus, oftlum meum viatori pa-— tuit. eUfü Vl« 33 Si- abfcondi quafi homo peccatum meum & celav1 in mu meo mlqmtatem meam. 1 fheutm 34. Si expavi ad multitudinem mmlam, & defpe&tio propm.. quorum terruit me: & non magis tàcui, nec egreiïus fum / / $ ümut oftium. 35. Quis rn1h1 tribuat audltorem, ut defiderium meum au- Fiducia diat Omnlpotens & librum fcribat ipfe, qui judicat, 36. Ut in humero meo portem illum, & mrcumdem illum quafi coronam mihi ? a phürt L 31. Per fingulos gradus meos pronuntlabo 1llum & quafi principi offeram eum. n clare: (culatus 38. Si adverfum me terra mea clamat, & cum lpfa fulcl ejus deflent : E ila 39. 81 eum al De[pettio prapmqüaræm ) Qua me 30. Nom enim ded; ad ptccandumyGc.) k exul INon peccavi adverfario meo male- propinqui, & domeltici defpmebant, dicens , aut vindicam deillo expetens. quafi animo effem humili, aut timi- 3o.Non do, aut fuperflitiofe rehg:ofo, cum 31. Viri tabernaculi mti,). Famuli, ea , quz Principes aliqui faciunt, fu- y mam mancipia, domeftici. oCavL. | Quisder de carnitus ejus , €&c.) Ode— perbe imperando, jura violando, &4. facere non auderem-« xlü'mum? rant enim illum , vel quod eos pieta- Neque egrej?zs fpm . ofiium ) Ut que- quit Pl tis operibus fatloaret ; vel quod fe- /rf[ e vera difciplina illos. coerceret, & a rerer , aut ulcifcerer, -vel cognofce- peccatis, & illorum illecebris eos ar- 1em quid ad domus ofhum otiofi r cer et. garrlrent éoiarert Alü ut fymbolum amoris 3. Audzta;em.) Ipfum Deum cau- rmmf L accipiunt, quafi optarent , fi fieri pof- fe mes. fet, ipfum intra fua vifcera condere. j ev it, Librum jär:b;zf Quem vulgus pro- 33. 51 abféond; , &c.) Nolui videri, ceffum appellat. / mEWH ) quod non eram, ideoque [i quid pec- 36. Illum.) Librum intelligit, quo jcet pur cav1 excufütione , aut mendacw te- fe Jloriari poffe putabat , cum e;us gere non ftudui. - Vlrtutes contineret. dorito- Qu«f bomo.) Nertere etiam poffis, 37. Gradns. ) Paffus. adorantes quafi Adam , qui primus peccato íuo Principi.) Deo ut juxta illum judi- & deit exþufatxones pratexere conatus eft. cer , & abfolvar. 61'6 34. Si expavi.) Non expavi mul- 33 Terra mea elamat.) Quaf 1 inju- jf ) titudinem ; neque enim timui, ne fie poffefía, aut aliquo fcelere viola- abrogah quid mihi objici poffet, in quo pec- ta, quod idem fi gmhcat altera fequens qunil .caffem in populum , ut princeps. hemiflichii pars. P N 45 LIBRIJOSB 29. Si fru&tus ejus comedi absque pecuma, & animam agri- 9N colarum ejus aHh:u * cum : 40. Pro frumento oriatur mihi trlbulus, & pro hordeo fpma. IQ. fhearm . Finita funt. verba Job. . M IL] CAPUT *(XXII veltran 1. ] jfob filentio amicis zmpof fo, arguitur uia cum illis ánfr, pzem*zæ ab fed, ut Eliu, qui þmm ja&tat Japientiam. ex vob; Miferunt autem tres viri iti refpondere Job, eo quod I ] * ufcus fib1 videretur. « 2. Et iratus , indignatusque eft Eliu filius Barachel Buzites, H.] de cognatione Ram : iratus eft autem adverfum Job, €o quod veltros juftum fe effe diceret coram Deo. 15.] 3. Porro adverfum amicos ejus indignatus eft, eo quod non afe el inveniffent refponfionom rationabilem, fed tantummodo con- $N I6 . demnaflent Tob. tiec u] 4. Igitur Eliu expe&avit Tob loquentem : eo quod femores 1. ] eflent , qui loequebantur. fhéam j8. Cum autem vidiffet ,quod tres refpondere non potuüïent, 1] iratus eft vehementer.: uter M 6. Refpondensque ]ihu filius Barachel Buzites, dixit : ]u- nior fum tempore, vos autem antiquiores, idcirco demlf*b cà- reddit ! A A inte plte, veritus fum VOblC. indicare meam fententiam. Tibus efft A. Sperabam enim , quod zetas prolixior loqueretur, & an- h, norum multitudo doceret fapientiam, fj. N 8. Sed,.ut video, Spiritus eft in homlnlbus & 1nfp1rat10/ Don Tieq f Ij I d VET Omnipotentis dat mtelhgentlam . 9. Non Tüm po Tem jf 39. Aä (l quee Pewmm. ) onlenter ra- Coram De.), Etiam. Deo judice, V. G piens. cujus oculi minimas etiam peccato- a, 40. Fimita fmmt werba'7ob,.)) Quafi rum maculas deprehendunt. dicat: atque hic fecit laquendl finem. 3. Tautummodo condemna[[fent. Tob. Y Ym D. N Cum tamen , quod fieri oportebat, "Xcufire Eo quod juftus fib; "bm'eremr » Quod nulla illum neceífaria , & firma ratio- li obfirmato animo fuam jufti- ne conviciffent. dtbplius ; tiam tueretur, nec jam fperarent pof- 4. Expechlavir Tob /aquentem i P ]ob ia b()na ! "n fe fe illum ab ea opinione deducere. fcilicet, & tribus fociis etate grandio- h 'ämnem z. Buzites,) Buzcivitaseltldumes. ribus locum difputandi conceffit. Al interpretantur ex progeme Buz 6. Refpondems,) Linguam, & filen. CoDv; filii Nachor, Abrahæ fratris, Genef. tium folvens quod o 22. 2I. g. Sp;rzfm eff. i lwammzäw*.) Spiri- O»arou, E,gr Ram.) Chald. Abrahama tus intelligenti , & fapientie , qui Btopte ] C APUT XXXIL 4855 nE 9. Non funt longzavi fapientes, nec feues mteihgunt judi- crum Pd 1o. Ideo dicam : )fpina Audrte me., oüendam VOblS etiam ego meam fapientiam. 11. ExpeCtavi enim fermones Veftros, aud1v1 prudentlam veftram , donec difceptaremini fermonibus : i d 12. Et donec putabam. vos aliquid dicere, confiderabam : fed, ut video, non eft, qui poffit arguere Job, & refpondere ex vobis fermonibus ejus. o quod 13: Ne forte dicatis: Invenimus faplentlam, Deus pro;ec1t eum , non homo. -14. Nihil locutus eft mïhr, & ego non fecundum fermones 0 quod veftros refpondebo illi. 15. Extimuerunt, nec refpünderunt ultra abftuleruntque od not a fe cloquïa. do-con 16. uoniam 1g1tur e*zpe&avr, & non funt locuti, fteterunt, nec ultra refponderunt : eniot(s 17. Refpondebo & ego partem meam, & oüendam fcientiam meam. villen 18. Plenus fum emm fermombus, & coar&at me fpiritus uteri mei. AA Lll N I9. En $ ]ü reddit hominem facilem , & 1doneum eft alius, qmm Deus, qui Job tantis iflo ca- ad intelligenda divina, etiam in junio- malis afllixit, idque plopær ejus pec- ribus eífe poteft. cata. p Infpiratio.) Illumlmtlo 14. Nibi loeutus o:*/zz mib;. ) AOD- t. Non f"2:.) INon. femper funt dum Job, & ego congreffi fumus, non neceflario funt. nec fimul. difputavimus. fp irato J"dicinm.) jJuftanz, & squam re- Non fecundum fermones veffros.) Alia 9 1'011 rum ponderationem , & eflimatio- urgebo argumenta,.non illud incul- / nem mtelholt cabo, quo vos ufi eftis. 12. Canfderaäzzm ) 'TaCItZUS audie- IS. Aäfu!erantquc 4 fc eloquia..). De- IUdïce r peccato bam, & quae dicebatis , mente vol- fierunt loqui, non funt locuti tran- ebam fit a fecunda ad tertiam . perfonam; 13. :Ne forte a'zcatls ) Sententia eft, loquitur enim de amicis iifdem , qui 27 ]W J excufare vos non pote[hs » quod ]ob hactenus contra Job difputaverant. ;prteb t ) 300* amplius non urgeatis, cum caufa ve- 17. Refpondebo. ) Lióquar , drfferam, ftra bona fit. - eum Jobo difputabo. ïob Izvenimus [apientiam.) Sapientem 1g.,P/enus fum emim férmenilus. rationem , qua Jobum confutaremus , Multa. menti occurrunt argumenta zïandw' &. convinceremus. & rationes. ffit. Itaque non eft, & la quod loquaris, jam fatis a nobis. de Coarílat me /þzr:!m uteri mei. ) Quæ hoc argumento difputátum eft. mente concepi , erumpere gefliunt, & Deis projecit eum , snom bomo.) Deus pe&us urgent, dum fibi exitum in mo- ) Sphï*' 1f 3 qu propter peccata illum percuffit. Non rem venti vehementls apeure covantur N n i * 434 "Lï'äRI JoB * $. I9. Én venter meus quafi muftum absque fpiracqlo, quod audivi lagunculas novas disrumpit. 20. Loquar, & refpifabo paululum : aperiam labia mea, & eft ia refpondebo. L 21I.- Non acc! 10 piam p'erfo;he;m viti, &'Dcutn homini non -ge- $t jelli qUabo. 4 llat II 23. Nefcio enim; quamdiu fübfiftam,etfi pof modicum to : Tieas. me Factor meus.. - Ui CAPUT XXXIHI: tibi, Q Eliu 'ex krm'om;läus Stob offendere nititur eum non e[e jufhum , do- )0n f cens quomodo Deus bomini loquatur, ut erudiat , & increpet,* H ac refipifcenti propitietur. ) IN U füp di*'i—gitur, Job, eloquia mea, & omnes fermones '*'mekos J aufculta. 15 loquar lingua mea in faucibüs meis. ifc 1Vi n 2. Ecce aperui os meum; " 4. Simplici corde meo fermones mei, & fententiam pu(ram 4 labia mea loquentur. * de fur 4. Spiritus Dei feci n t me, & fpiraculum anipoþe.nþis vivi- fion Ü ficavit me. & £. nde mihi , & adverfus faciem meam -con- i potes , re,fpo fifte. E 0105 6. Ecce & me, ficut &xlte; fecit Deus, & de eodem luto ego D quoque formatus fum. Q 7. Verumtamen miraculum meum non 4te terr&a i, d 8. Dixifti piffe « quentia mea non fit tibi gravis l] c'abat, ad divinurr; judicium, &fecum 19. Mufzgm 4bsque-/pimcnlo.) Q-uod me t l fervet, & nifi exitus detur, vas dis- Deo difputare velle afferebat.. - £H€0; rumpit,in quo continetur. l 22. Neftio enim, quandim fubfiffam, fvayit In &:.) Ita vere loquar, acfi proxime . Laguneulas.) Lagenas parvas. moriendüm fit, & divino judicio fi- E Hebrao eft j33N oPor? , 1d eft , srres. ftendus fim. quo Dec o1. Nom: 4ccipram. perfomam "wiri.) ä Libere, qu& fentio, loquar, nec cu- 1 CPiszinus Dei fecit me; 6&c.) Non l]a, eft Job , quod difputationem jufquam reverentia impediar , quo mi- CU5 m nus proloquar, quod verum effe hanc, & congreffum dedigneris, nec puto. tu major homine, necego minor fum. AUE tl[nd ll Deum bomini nom aquabeo. ) Videtur Pares fümus , cum -eumdem: noliri au&orem agnofcamus, d& ex ea.dem lmpud proponere totius difputationis fus& materia conditi fimus, &c. U. 4, argumentum , & polliceri fe proba- TU Vero turum hominem cum Deo conferri . Miéraculum meum non te terreat. ) Mon tibr nulla ratione poffe , in' quo peccaffe Admirabilis eloquentia mea, & res * «t W. $ ,IOb?m Eliu exiftimabat, cum provo- admirgbiles , quas dj&urus fum.. " 10 — — CAP U T .XXXHL . -9 413 ; quai 8. Dixifü ergo in auribus meïs, & vocem verborum tuorum aud1v1 : 1e2, & 9. Mundus fum ego, & absque fïeh&o, 1mmaculatus, & non e& 1mqu1tas in me. 10n-& o. Quia querelas in me reperlt ideo arbitratus eft me ini- mlcum Áibi. mtollz lt 11. Pofuit in nervo pedes meos cuftod1v1t omnes femltas Tmeas. 12. Hoc eft ergo, in quo non es Juülücatas. refpondebo tibi, quia major fit Deus homine. m, N- 13. Adverfus eum contendis, quod non ad omnia verba re- fponderlt tibi. ( -14. Semel loquitur Deus, & fecundo 1d1pfum non repetit. . I5. Per fomnium in vifione noCturna, quando irruit fopor 25 T605 fuper homines, & dormiunt in le&ulo: 16. Tunc apent aures virorum , & erudiens eos mürmt Qs fme $ difciplina,. puzam 17. Ut avertat hommem ab h1s, quæ facit, & hberet eum de fupexbla : 1$ VIV* 189. Eruens animam ejus a corruptlone & vitam 11111153 ut non tranfeat in gladium. irm'o 19. In- minus, quam ante fecit, aut non ti- B 0 €20 O. Qvia qnærefa.( in me reþertf) Ü bxxd't i te juftum , ac nihilominus bi fatis ad interrogata refponderit. Deum de te conqueftum effe gravi- 15. Per fomnzztm ) Refpondet Deus, ter, & te hofílilem in modum acce- & quid velit, homines docet. v ) x piffe crudeliter. i16. perit aures. ) leCOOpent au- i. Pofznr oimontrvo.). Compedxbus res; utaudire poffint. Sic 1. Reg. 9- I vinxit pedes. I Cuodrvit omnes /ï!m:t:z: meas. ) Ob- 15. legimus , .Dozzaus autem revelavte it. rat auriculam Samuelis: non fi gmfica— Int ? fervavxt crreff'us meos. vit mihi, reliquit auriculam. meam tD 12. Iu gaeo non es jf ifcarus. ) In ä quo peccaíti, & ofïendx[h, te juftum velatam , ideoque non percepi arca- duv non effe, num. Dz/ä:plmzz ) Do&rina eorum, qu& ?. ) Nofl Suia majar f&é Dens. bomnne. ) Quia fcirl vult, aut fieri. Deus major fit, quam ut homo ab 1[1?0 ;*'PA 3llo exigere rationem poffit, cur hoc, I H; avertat bommem, &c ) Do- MS pe cet, quz fugienda fint. ,«Oï*,,l" aut illud faciat, quod tentare audacis, & impudentis eft. Liberet eum de füperbia, ) Oroni pec« Jn sk- 12. Adverfus eum contendis ,. £$c. ) cato, & prafertim fuperbia, quam ex üm.' pejus odit. 'Tu vero cum Deo expoftulas$ quod m f non, tibi ad fingula refpondeat. 18. 4 corruptione. ) Ab exitió. 14. Seel /oalmzmr Dius , &c.) ld Tranfeat in gladium. ) In ghdxo irg ,l,&"s divin& feriatur. u eft, quafi aliter refponfurus fit Do- 1 4$6 LIBRIJOB L 19. IÍncrepat. qucque per. dolorem in le&ulo '& omnia offa )j - ejus marcefcere facit. 4 VIVens 20.. Abominabilis ei fit in vita fua pams & ammæ 1lhus ci- Á 29 bus ante defiderabilis. gulos 2r. Tabeícet caro ejus, & offa, quæ te&a fuerant, nuda— 20 bunfur ïu»e Y 22. Appropinquavit corruptlonl anima ejus, & vita illius Jl mortiferis. )* 23. Sifuerit pro eo Angelus loquens, unus de millibus , ut Volo € annuntiet hominis eequitatem. 3 24. Miferebitur ejyas; & dicet: Libera eum, ut non defcen—- tlam, mven]»., in quo ei propitier. dat in corruptionem : 25. Confumpta eft caro ejus a fuppliciis, 1evertatur ad dies adolefcentiae fua. E i 26. Deprecabitur Deum & placabilis ei erit: & videbit D ( faciem ejus in jubilo, & reddet homini juftitiam fuam. 27. Refpiciet homines, & dicet : P«..ccav::, & vere dehqw,, & ut eram dignus, non recepl. 28 Libe- ! Pf $ / 1111 parcere poHim & conc1har1 Lo- &] I9. Increpat quoque per dolorem , Ef 2 Inelu: Alter eft loquendi modus, & admo- quitur de Deo , more humano,. qua- nendi, quo utitur Deus per corporis fi aliquid illi proponatur, quod prius ( non cognoverlt agritudines, quafi dicat, per hos do- Teum, — lores tibi aperte locutus- eft Deus. 2$. 4 fuppliciis.) Morbis , æorxtu- 20. Pazis.) Ciborum genus omne. dinibus corporis. 1.l INam de a&grotis fere omnibus 'illud Revertatur ad dies adolefcentia. fme ) ts fue Píal. 106. Ozenem Priftine valetudini reflituatur ; & ita E 18. dici potell : erpist Jcam 4bominata efl amima eorum, [21 bene habeat uthabult, cum eiíet ado- 20. 1 approp nquaverunt ufque ad porras morts. lefcens. TOpen Anima ilius.) lh. 26. Depremäztur Deum. ) ZEgrOuus fcendun fcilicet. 22. Corruptioni.) Morti. 3« "nima ejus. ) Mita illius. S Videbit f'aciem ejus in ;:;61[0 J Often- Ut cüpi Mortiferis.) Mortiferis morbis , aut. det ei Deus vultum latum; ,non iratum. Düere y mortiferorum morborum md1cus ; Reddet homini ]ufztmm jtmm ) Se« cundum iuflitiam, & bona opera ejus l.potes eaufis, & effecibus; in Hebr. enim ett D*DDD memithim , id eft morti- retribuet illi, bmendatum eum eo [Jlia ficantibus , utvertit Pagmnus loco habebit, quafi.nunquam pec- ràviter æorotat. caílet. La .23. Pro ec. ) Qui AU em g ./fammttet.) Ante b eum, pro illius 27. Refpiciet Homines. ) Convertet Bfior incolumitate preces fundendo. fe &grotus- ad amxcos, focios, autci- 284 - 24. Nom dejcendar 2 ca;mpnonem ) ves fuos. NNon moriatur. Us eram dignus , hn recepi.) Multo aFPelIar. e()mm ( Inveni,4m quo i prapzfzer ) Placet enim graviorà peccatis meis debebzm- h Hgn cguod caufa jam fubüt, propter quam tur. BIH.:, C A'P U T* XXXIII. & XXXïV..,. m 457 38. Liberavit animam fuam, ne pergeret in interitum, fed u.üa-oiïa - vivens lucem videret. llius dl« 29. Ecce haec omnia operatu : r Deus tribus vicibus per fin- gulos. . 30; Ut revocet an imas éorüm a corruptione, & illuminet luce viventium. ta lllius 31. Attende Job, & audi me: & tàce, dum ego loquor. 32. Si autem habes , quod loquaris bus, u s refpgnde mihi, loquerQ: volo enim, te apparere juftum , 33* defcet- tiam. Quod fi non habes, agdi me: tai:e, & docebo te fapi&n- CAPU T XXXIV. d dies KEliu rurfum ex verbis Tob accufat. eum. blaspbemz;æ, aliorumquex videbit ] - eriminum z aquitatem oflendens. dioini judicii , &jus quoque potentiz , C motitie cun&ld fube]Je. idi, Ro'nunt.ians itaque Eliu , etiam haec locutus eft :. ; Lie ): 2. Audite, fapientes,verba mea, & eruditi aufcultate me; Supra- —— 3. Auris enim verba probat, & guttur efcas guítu dijudicat, !?:11: Y E arf. Lo- —.4. Judicium eli melius. gamus nobis, & inter nos videamus, quid ü-t mO, qua- uod prius 5. Quia dixit Jo b: Juftus fum, &ADeus fübvertit judicium í meum. d 6. In j 'ægïqitu- 28. Lileravit , 6c.) Quific difpofi- 3- Auris enim verha praäe), 6c. ) Ut fn!i!-,/?ä') tus fuerit, vitam. fuam ab interitu fauces, & palatum de faporibus, ita g, X i eripiet. aures de iis, qu& dicuntur, judicium 29. Tribus vicibus. ) ^ Aliquoties. ferunt. Idem fententia füpra habe- lial* Propenfus enim Deus eít ad igno- tur cap. 12. n. 1 T. Íícendum. 4. 7udic;tam eligamus zobzs. ) Re&e, Egrotqs 32. Volo enim tbtappar;"er; jf um.) fincere, & incorrupte judicemus. Vel Ut cupio te eífTe, ita etiam juftum ap- ote- parere velim. fenfus eft : nolo mihi credatur, alii n i. Cu"piq; ut tejuflifices, - judicent, & pronuntient benene )« p 99 fi potes. vere dicam, an fecus. Renuntiam;..) Sermonem profe Quid fit melius, ) Quid verius exi- a e;QS KE af quens. In Hebr. Chald. & ftimandum fit. eum €0 LXX. elt Rq/þondem. Apud Hebraos 5« Quia dixit Job, €$c. ) Proponit autem Rejpozdere, idem frequenter fi- verba Job, qua falfitatis, vel teme- od gnificat, quod 4ce;e. ritatis, & infolentie convincere co- 2. Sapientes. ) Videtur focios fuos natur. Vide fupra cap. 27. initio. $j auta' appellare, non Jobum ; qui , quod Subvertz jwäici.zm "mtum. ) Po*ten"tig ] Mako eorum didis non acquiefzebat , fape- . potius ufus eft Deus quam juflitiacum i re non putabat. me afiixit, nec m E gbeban' Biél. cum Com. Menoch. Tom, II Mmm ihi nerenti pepgrcig. ^ 458 LIPRI ;i- Q B 6. In judlczndo enim me, mendacium eft: violenta fagltta lé mea absque ullo peccato. VoCett 7. Quis eft vir, ut eft Job qm bibit fubïannaüonem quafi r aquam ? j2 quori 8. Qui graditur cum operantmus iniquitatem, & ambulat h cum viris impiis ? z 9. Dixit enim: Non placebit vir Deo, etiamfi cucurrerlt Tannul cum.e€o. um 1o. Ídeo viri cordati audite me: abfit a Deo impietas, & 20. ab Omnipotente iniquitas. puli, ( IT. Opus enim homlms reddet ei, & juxta vias fingulorum gT. reftituet eis. COU I2. Vere enim Deus non condemnabit fr uftra, nec Omni- y» potens fubvertet judicium : 13. Quem conttituit alium fuper terram ? aut quem pofult dant tu 20 fuper orbem, quem fabricatus eft? Deum 14. $i dlrezxent ad eum cor fuum, fpiritum 1111us, & Hatum ad fe trahet.- *- La s. Deficiet omnis caro fimul, & homo in cinerem rever- 151 tetur 16. Si Videhyr que üllg factreg 6. Mendacmm f/i ) L;XX (nentiius 12. Quem con/htun alium fuper f ff i judicio zieo , 1d eftin meo judicio ram? 6:.) Sententia eft , Deus mun- quomo: erratum eft. dum fabricatus eft, & 111um "uber- Ts tu, nat. eum Violenta.) Sava4noxia, mortifera. Si ergo opus fuumlpü, perdat , Sagitta inea. ) Dolo:es , & mala, aut male tra&tet fine caufa , jam dain- jul tlä ) quibus quafi-telis confixus fum. nare videtur:tanquam, malum quod judià t 7., Bibit fub[annationem quaff (zq,mm «) ipfe fecit, & illud odiffe , cum ta- IXC Qui nibilo difficilius tubfannat alios , men fcr;ptum fit: Dl/lgl.f emnia, qua Qm Qu iifque infultat,quam fitiens aquam bibat fant , G. nibil odifli eorum , qua fecg/t'; fperat 8 G?"Adlui(r, 60 ) bentlt, & lo- Sap. 11. 25. vel fenfus eft: .Deus ip- p65 ris quitur, ut impii, & iniquüi. femet per feipfum gubernat mundum, Terenti 9. Cucurrer ; cum. eo. ) Etiam fi fo- quem creavit, nec aliis rependum ita Apüf 4 licite ejus juífa capeffere , & effecta permittit , qum prov1donuæ illus o- dare ftuduerit. mnia fubfint. 'Atam bono 1g1tur fa- 1 C € Judic 10. Aff 4 Deo impietas. ) Abft, piente, & porente Domino nihil nifi perfonar ut job fimiles fimus , &'Deo , quod juf"tum, & fan&um aut. proficifci po- Wüo tt D ipfe facit, nnpietatem affingamus. tefít, aut expe&ari debet. Wtunp, llI. Opes emim bominmis reddet ei.) 14 $4 direxerit ad eam cor ]ium ) Sife contra hominem convertemt, ut AO Sli Rependet homini, & reddet jüxta id, quod fuerit operatus. illum perdat. . Deu*) T Vias.) Opera, adiones. Spiritum ildus , & flatum. ) Animam A!fd[g 12. Fruffia. ) Innocentem , & fine hominis, 5 par; T'rbpä eaufa, d [e iraber.) Ex hominis COrpo- Snbvertet Jud;cmm ) Injufte Judxcandoa re educet, & revocabit ad fefe, to m ( Í CAP UT xXxiV. 459 à foptta 16. Si habes ergo intelle&um, audi quod dicitur, & aufculta , D vocem eloquii mei. m quá & ( 10-170 17. Numquid, qui non amat judicium, fanari poteft ? * 2.Par. quomodo tu eum, qui juftus eft, in tantum condemnas ? 19.7. 3mbul 18. Qui dicit regi, apoftata: qui vocat duces, impios: Sap.6. Urterit 1g. *Qui non accipit perfonas principum: nec cognovit ty- ä:.ccl l. rannum, cum diíceptaret contra pauperem ; opus enim ma- 3-)0'135 tet d nuum ejus funt univerfi. E Actor ) 20. Subito morientur, & in media notte furb,abluntur po- 10. 34. -Om. puli, & pertranfibunt, & auferent violentum absque manu. guurum 21- Oculi enim ejus fuper vias hominum, & 2.1t1. - omnes greffus Galat. eorum confiderat. C 0m 22. Non funt tenebrae, & non eft umbra morti ,SD UF abeC)nxf ï*:iji.,f dantur ibi, qui operantur iniquitatem. 6. 9. i p i 25. Neque enim ultra in hominis poteftate eft , ut veniat ad Colof * 3' 2ïo t flatum Deum injudicium. - Mmm 2 1.Pet. Aife - ] Tever- 17. szquid, &c. ) Sententia effe Pertmnþ'bunt.j Huc. & illuc dis- current. L 16.8i videtur. Sanari, o Job, defideras, ne- —— que ullus eft, qui huic morbo poffit Violemtum. ) Tyrann Sür gm violenter facere medicinam, nifi folus Deus : regnantem. : figer i Jaus inüt- quomodo ergo ab illo fanitatem fpe- . "hsque manu. ) Aliqui interpretan- ras tu, qui judicium non amas , cum tur, Fac//e: alii , abfque acie; & ar- jm u- " Deum, qui juítiffimus eft, accufasin- mata exercitus manu , fed tantum fa- fe geriat , juftitiz, & illum perverfi , & violati &ione paucorum. Alii explicant zZ;- , 3m t j4 judicii tam aperte condemnas? que' masmw , id eft ; absque prafidio Im 18. Qwsi dicu Regi apoflar2, €$e.) erit. eum Qui nullum timet , nihil a quoquam 21. Ejus.) Dei. ^s qué Loetirí fperat, fed etiam Reges, & Princi- Vias bominum.) Aiones, Opera. pes iis appellat nominibus , quibus 2z. Nom [unt temebra , 6c.) iNullz De merentur. adeo denfz funt tenebre , ut peecan- ;- muïu'um "poflata. ) *Hebþ. ipppiss es, tes mortales tegere poffint , ne ab oculis Domini videantur. endum ä 19. Cegzov;z.) Keveritus efl. Sic Hmira mortis ) Umbra denfiffima, de judice integro , qui nullius refpicit & obícuriffima., perfonam , dicimus cum laude: Noz eozo|ce nimuno. Nom guarda im facia a 23« Neque enim wsitra, 67.) INon »2uÓ5o. elt in hominis poteflate divinum ju- dicium declinare, aut Dominum ce- "m 20. Subite *morientur.) Si voluerit larefcelera, que admifit, omnia enim Deus, nec refiftere poterunt. il nuda funt, & aperta. Media mode.) Quod tempus infi- Ultra.) Poltquam peccavit. gunom diis parandis opportunum eft. ü: 'veni:zt.) Ut fiftat fe judici, äut Turbabuntur populr. )- Audio inopina- fe fubtrahat ab illius judicio , * aut po- to cafu fublati Prinopis. Alii expli- ftulet caufam femel judicatam Ieco- w gnofci, cant de feditione populfxri, 460 LLIBRÀIJOSB 24. Conteret muïtos & innu merabüesä& ftare faciet alios | T pro eis : L 25. Novit enim opera eorum : & idcirco inducet no&em, E conterentur. difcipl .26. Quafi impios percufï'it eos in loco videntium. 36. | 2T. homin ui quafi de induftria receflerunt ab eo: & omnes v1as ejus intelligere noluerunt: y! fertm 28. Ut pervenire facerent ad eum clamorem egem, & au- diret vocem pauperum. fuis ] 29. Ipfo enim concedente pacem, quis eft qui condemnet? ex quo abíconderit vultum , quis eft qui contcmpletur eum, El a & fuper gentes, & fuper omnes homines ? '3o- Qui regnare facit hommem hypocritam propter. peccata fi populi. 31. Quia ergo ego locutus fum ad Deum; te quoque non ii prohlbebo. ] [ 32. Si erravi,tu doce me: f 1n1qu1tatem locutus fum,ultra uftior non addam. in 3. Numquid a te Deus expetit eam, quia dlfphcult tlbl? tüu p enim coepifti loqui, & non ego : quod fi quid nofti melius, loquere. —— — 34&11"1 eutus f 24. Cont:ret.) Nloxte fublatos :ng: eff qus. ! contemplezur eum ?) Qms Ton ty. Pro eis,) Loco ipforum. dxgnetur videre hominem a Deo con- t Domi 2$. Nocem.) Obfcuritatem, ac te- temptum ? fic nemo folare horolo- nebras mortis. ium afpicit, nifi ipfum horologium Quad — vel fenfus Qu tibi dinis , 26. Quafr. ) INon eft nota fimilitu- fol afpiciat , & illuminet : Ty wi fed fenfus eft , percufüit eos, €eft, Deum fe occultantem quxs co- quippe impios, nofcere poterit,aut invenire? * Negic I loco videntium. ) ÍIn multorum Er fuper gentes , & /u,i;er omnes ho^ probar fum; t fpedtatorum prefentia. »mines? ) Divina porrigitur providen- Qém d« 27. 94 ) Impii fcilicet , de qui- tia; tutela , & favor. Mala etiam , bus fermo verficulo pracedenti, & flagella indidem proveniunt , pro- nl mgr 29. U£ pervenire . facerent. ) ui vocantibus hominum peccatis iram 34 Zw pervenire fecerunt , &c. Domini. tï'hen p( funt hi d eum. ) Ad Dominum fcelerum 30. Regmare faeit , E$c.) Permlttxt vindicem. regnare , & dominari impium , ut bi facere Pauseram. ) Ab ipfis oppreiïorum. populus màlis eruditus refipifcat , & 29. Dfo. ) Deo. 3. P. patratorum fcelerum penas luat. Concedentemm pzzcem.) Quletem & 31. 44 Deizi.) De Deo. tunt &iie: 4 malis immunitatem tnbuente Non prohibebo, ) Si loqui vehs, fcd (]m ab Quis condemnez ? ) Quis turbet ,aut patxenter audiam. Yandheg vexet'fi Deus pro illis,quis contra mos 32. Noem addam.) Loqui. Quém h( Qf o "bfeonderit vultum. ) Opem , auxi- 31. Nemquid 4 te Deus experit eam, /k um, & favorem fuum fubtrahendo. &« ) INon turberis , fi ego male la- UO QLm | üetur | CAPUT XXXIV. & XXXV. A6t jet aling 34 Viri intelligentes loquantur mihi, & vir fapiens audiat mtc. " .35. Job autem ftulte locutus eft, &» verba illiiis rion fonant )*&)em?& diíciplinam. 36. Pater mi, probetur Job usque ad finem : ne definas ab nes yias homine iniquitatis. 37. Quia addit fuper peccata fua blasphemiam; inter nos in- terim. conftringatur : & tunc ad judicium provocet ferm vcnibus fuis Deum. lemnet? "CATPUT XXX- g eud, Eliu. collizens Sfob dixife Deo non placere quod re&tum eff, offeudit, £0 Deo, fed bomini €? pietatem prode[]e * : pecFata obe[le. ) impie;lm "m gue tot i. T Gitur Eliu haec rurfum locutus ef : * 1 - 2. Numquid sequa tibi videtur t ? P 0 rA & 0. ut diceres: m,utra Juftior fum Deo ? « 3. Dixifli enim : Non tibi pl acet, quod re& »um» eft : vel quid tibi^tü tibi proderit, fi ego peccavero ? Mmm 3 tr1 : 4. Ita—— H*K/ cutuä fum , egb etiam penas dabo, 3« 4v/, que& eft in Hebrso, figni-» m /Qx-ü non tu lues peccatum meum, neca ficare ve/zz, vel wzzam. Deo cot- te Dominus vindi&am expetet. Deffnas. ) Urgerefcilicet rationibus, e horoio | Quia difplicuireibi ? ) Ora ionis mez, ut ad fanam mentem revocetur. Vel, ycol 091 quz tibi difplicuit, ego dabo pcenas. ^ fi Deum alloquitur, non definas ma- lis , & calamitatibus atterere, '/C fer* l$ Ta enim cepifili laquí , E$ nom ego. ) | qus & INeque tamen ego , fi quid dixi , quod Z Homine iniquitatis.) Yomine ihiquo. It l probari non debeat , reprehendendus 37. Blasphemiam. ) 'Temerede Deo x amiei räd- fum ; tuenim fermoni huic occafio- locutus. * -pmïfädæ- nem dedifti, & a te provocatus illum - Confiringatur.) Urgeatur a nobis. .;"3 Efiïm, fum ingreffus. -Ad judéicium : provecet . . Deam.) 34- u irni osetelhgentes , Gc. Y Opto Cum quo fe litigare, & difputare vel- t , p jns m tamen pot ius cum fapientibus, quales le profeiï'us eft. funt hi communes amiéi noftri, ver- paritti ba facere, quam tecum , in quo fane, [ | Z tl'.þi P."d(!f . ,quod relium eft. ) u eni a Quia non femel profeffus es; E U ut vere loquar ; fapientiam xdefidero. te innocentem malis vexari. Quod Tli*:li ' & 36. P ater rii. ) Aliqui ad Deum pu- ]uat. tant effe apoftrophiem. 1ta Chaldzus, idem videtur efle&, acfi aiceres, Deum Pater m , qui es £m celis. non probare juflitiam , nec fa qui habet ; virtuti. :ere Y üs j [ed Sanchez putat,| Eliu Eliphazum alloqui, quem honoris , & grandioris atatis — Quid tibi proderir , [f ego peceavero ? ) caufa patrem appellat , qu& explicà- Quuafi dicat , hihil proderit, autobe- tio cum fequentibus melius cohzrere rit: ideo non curas, peccem necne; ;,pm' j t^ - o mnia enim utilitate tua metirie. widetur : funt: qui putent vocem - bÀ & 46 LI&ÉRI ]OB t , 4. Itaque ego refpondebo fermonibus tuis, & am1c1s tuis tecum. llo, 8 $. Sufpice coelum, & 1ntuere, & contemplare &thera, quod altor te fit. ícelus i 6. Si peccaveris, quid ei nocebis? & fi multiphcatæ fuerint qulip iniquitates tuae, quid facies contra eum? 1. Porro fi juíte egeris, quid donabis el, aut quid de manu tua accipiet? Eu« '$. Homini, qui fimilis tui eft, noceblt impietas tua: &fihum hominis adjuvablt juftitia tua. ligui 9. Propter multitudinem cálumniatorum clamabunt : & eju— labunt propter vim brachii tyrannorum. Io. Et non dixit : Ubi eft Deus, qui fecit me, qu1 dedlt carmina in noCte? L A] 11. Qui docet nos fuper jumenta terrze, & fuper volucres la 060 coeli erudit nos. 31 12. Ibi clamabunt, & non exaudiet, propter fuperblam ma- fl eurn lorum. &Y . Non ergo fruftra audiet Deus, & ommpotens caufase fcient ünguïm um intuebitur. 14. Etiam yI 24 zzmzc;s fuis tecum. ) ]obum Ali cantus avicularum , cujufmodi 'eum àmicis ideo conjungit, propter funtlufcinig, que per noc&em cane- L re folent. üm a ea quod jam vidi eidem aH'entle- Ali quod vero proprius bantur. videtur, de latitia in tr1bulat10ne ex- fhneri] 6. Quid ei noctbis ? OPcendlt Elm, plicant. £ LL Iflm'ml quamvis Deo neque noceat, neque II. Swper jumenta, 6c. ) Plufquam profit mortalium five pietas , fiveim- jumenta ,, & volucres , quàrum ta- Yidetur pietas, eum.tamen pro fuüo munere men nàturalis quedam eft folertia ad Qm [ integre, & mcorrupte omnia judica- ea qu&renda, que profunt, & queob- Qut & us tu1 um. funt, fugienda. do " 8. Homini, Gc.) EIominis peccan- I2. db clamabunt. ) Tunc clamæ- Xlllu'n tis, aut julte viventis, nocebit alte- bunt, ii fcilicet , quos fuperbi , & or fur i homini , aut proderit juftitia, aut mali premunt, & male tractant. 4ci Ws impietas, & peccatum , non autem Noz exazdiet.) Mlalis non eripiet. PORulal €o. Propter Jeperbiam emalorum. ) In I—Iebl*. 14( - Clamabunt.) Hommes ; quibus ca- eft, 44 facie fuperbia malorum. po- um ? lumniz nocent. tenuorlbus oppretfos. Cum 15 10. Dixir.) Qm ab iniquis oppm- ^13. Noz ergo fruffra andiet Deus. ) dextyr, mepatur , non invocavit Dei opem, Licet Deus preces clamantium ftatim Titto & auxilium. LE non exaudiat, nec eos liberet ab in- IU 71-[]11 Dedit carmina im nac"te?) Que ah— commodis , quibus premuntur, vi- l ml qui divinas revelationes interpretan- det tamen omnia, & audit nec fru. Wefüng tur noGte facàas, & per fomnium. Ítra; nam fuo tempore pro fua pro- lu m Aliiftellas exvitantes ad Dei laudem. videntia, & fontes puniet, & iníon- litig E - CAPUT XXXV. & XXXVL 463 :4. Etiam cum dixeris: Non ico j 'nnfïdnerg-t' - j'udi,crrare Ccoram ici*sq tuis illo, & expe&ta eum. * !2, quod 1$. Nunc enim non infert furorem fuuän, nec ulgifcitur s Ícelus valde. ' füerint : 16. Ergo Job fruftra ape multiplicat. ritos faum, & absque fcientia verba ]e many - CAPUT XXXVL.. &älium Eliu equitatem. divini judicii fielur , qui percutit , ut. erudiat ; loquitur, ut ad [e redeant ; redeuntes a flagellis liberat : borta- tur itaque S'ob ad refipifcentiam , promittens : & r cuntta pro[pera. * yi dedit 1. f i)dens quoque Eliu, haec locutus eft : 2. Suftine me paululum, & indicabo tibi: adhuc enim ;oluctes habeo, quod pro Deo loquar, 3. Repetam fcientiam meam a princ m N ipio, & operatorem »1am [lld« tneum probabo juftum. í .4. Vere enim absque memn dicio fermones mei , & perfe&ta ; caufas fÍcientia probabitur tibi. 'bjici,t:j cum &'ipfe. fit poteh S.v a s. Deus potanes non a : ; -6.. Seh eujufmodi jem cine- tium arumnis finem dabit , & large Expetia eum. jE - S ) Propïius munerabitur. TO fruféra, in Hebrao ganimxs. fïo pa'tigns * &10n. Xione 6X« JGge Nanc.) eít wanitazem. L.XX. vero habent, In hac vita ,þ ii*icet pec- $ Iedecentia, & fenfus coherentior effe catores pro meritis puniat. Piufquim videtur eos, qui vane, & indecenter Eurorem. ) Gravem ponam , : ua- prum t lis ab irato proficifci folet, non infert, cum Deo agunt, eum. negligendo, nec laxat habenas iracundie fua. olertia d : aut ejus opem demifle non imploran- k quao- do, fperare non polffe divinum au- 16. Jebfiuflra aperit os fzum. ) Dum xilium, quafi dicat Eliu, 'Tibi au-: de divina providentia, & clementia yc clane &or fuüm, o Job, utid quamprimum queritur, & a malis pottulat ïliþerari. perbi ) : facias, & divinam opem humiliter W. pofiulantibus paratam implores. Uod pro Deo loquar. )*:.Ut illius gipiet- Í4. Cum dixeris , mom confiderat. ) Q.Q. caufarn, & juftitiam adverfus [n Bdr. tuam temeritatem tuear. - H Cum putaveris illum nàn attendere , - . Àp* cum ita fe gerit , ut noftri oblitus vi- 3. Repetam fcientiam smeam 4 pri deatur, $i talis tibi fubrepat cogi- cipis.) Paulo a R |tius FiiiTerendi initiufïï 4 peti- ) tatio- - fumam. Operatorem. ) Factorem. o gudi care'corlam ilo. ) Adhuc tamen d d jt ilsm judicem habere velis , tibique A« Perfella folientia poobabitur Hb m ud pe:fuadeas füo tempore de malis vin- Solide mez rationes » g m non p)r,orbari non did?m fumpturum, & bonis opem poteäpnt, | füa pro- laturum. - &i — at 464 LIBRI JOB bente! 6. Sed non falvat impios, & judicium pauperibus tribuit. plent| 7. Non auferet a jufto oculos fuos, & - reges in foho collocat in perpetuum, & illic eriguntur. Ih fecipi g. Et f1 fuerïnt in catenis, & vinciantur funibus paupertatls' m 18. J - 9. Indicabit eis j opera eorum, & fcelera eorum, qma vmienfi titudo fuerunt. 1? 1c. Revelabit quoque aurem eorum,,ut corrxplat & quue- tur, ut revertantur ab iniquitate. otmnes 2 iI. Si audierint, & obfervaverint, complebunt dies fuos in 4l ! bono, & annos füos in gloria. .12. Si autem non audierint, tranfibunt per gladium, & con- fequ fumentur in ftultitia. 221 1 I3. Simulatores, & callidi provocant iram Dei, neque cla- füilis j 2"0! mabunt, cum vin£li fuerint. 1e: 0 14. M orietur in tempefktate anima eorum, & vita eorum m- ter cffeminatos. 4j, Vi 15. Eripiet de anguftia fua paupe1em & revelabit m trl- — bulatione aurem ejus. ln(ïens I6. Igitur falvabit te de ore angufno latiffme, & non ha- m quo bente dari ps qu!m 6 Sed z0z | la vat gmpzos. ) Sed 1n po- peribunt, quo ftulti folent; peccatores lnopem tenti;us hommwus 1m,nvmtf*m puuit. Quietam Ííciicet peenas illis paratas fubibunt, juai-ium p auperibus tiicust. ) l'uetur 15- Neque e'amatbgnt , cum vistls fues Comple| pauperes, hunnles , innocentes. r14f.) Non ita elamabunt, ut exau- Torum — £ Oc.los (uos, ) Su& promdentlæ, diantur , nifi hypocrifim exuant ex iv aUeni favorisy & protectionis. animQ , & peccatum averfentur. - lo perpetnum. ) Adlongum tempus. 14. In :emp /fz!e ) Calamltdte LXX màgng 'Vel, quafi dicat , femper ipfe eíl, proprie ex Hebraeo, lI» Jevenruie. Cs '4 demce qui coliocat. Viia eoimm intes ej æm.nzata ) LXX, lilg e/zgantar. ) ln foho, & regno habent, & wiza eermm wmulneratz ab Veris ; cxaxt intur iieges. 4ngelis, quod commode 1melhglpo- lm tü "&R Fuerint £m (4*672!5.) lmpu, & Quf 1 teft de Sodomitis , .quos Angeli in- fcelefli. Catenas autem vel proprie cendio fuftulerzunt, Beneautem ndem ] fumit , vel metaphorice pro afflictio- dicunter «eficemibati ,' propter impu- nClplt mbus, & anguflhis paupertatis , aut ràm venerem, quam exercebant tll vi ah(uum &erumnarum. 14. Revelaiit im friíüulaifome auren 19, 1 Q- Suia vieleni fuertnt. ) Ideoque ejus.) Benigne alloquens. Vide dí&a 9t tj a Dco puniti. cap. 35. num. 16. "Tpnir to. ARevelabzr quoque AUMT E. COTIUAB. ) :16.. De ore angufto latiftue. ) Ex ba- n tus ] Quid fit revelare àur , diximus fu- rathro , cujus os anguftum eft, & in zl Vg l d pra cap. 33. num. 16- latitudinis locum educet, id ei't' 'ex que flm t2. Trasfibunz per glddmmæ ) Gla- angufliis, & calamitatibus lxberatum Ws tu dius eos abfümet. felicitàti reftituet. htlox 6,07 Juma.nmr D /Zwlutm,) EO mode Am babente. fuudamentum.) . Cujus lil CAPUT XXXVI. 46 boit bente fundamentum fabter fe: ïequles autem menfze tuze erlt Collocat plena pinguedine. 17. Caufa tua quafï impii ]udlcata efï, caufam Jud'cmmque pertatis: recipies. violent 18. Non te ergo fuperet ira,ut ahquem oppmmas nec mul- titudo donorum inclinet te. cloque- 19. Depone magnitudinem tuam absque trlbulatïoneJ & omnes robuftos fortitudine.: j fuos 20. Ne protrahas noCtem, ut afcendant populi pro eis.. 21. Cave, ne declines ad iniquitatem : hanc enim coeplih ( cot- fequi poft miferiam. * 22. Ecce, Deus'excelfus in fortitudine fua, & nu]lus ei 1'1- milis in legïslatorlbus j que d 23. Quis poterit fcrutari vias ejus? aut quis potefc e1 dice- TU 10 re: Operatus es iniquitatem ? 24. Memento , quod ignores opus ejus, de quo cecinerunt -viri. L 25. Omnes tn ingens eft profundltas, ut non fit, Omnes robuflos fortitudine Oznes non ht- in quo flare , & quodammodo fun- sotus depone fortitudine fnperbia, vobora- ben dari pes poffit. :o;, ut explicat D. Gregorius, Vel -—-'-- Requies autem , Bc. ) Menfám prius fenfus eft, Potentiorum violentiam inopem ; & propter euras animi in- yeccatorts adverfus pauperes coerce. Cave, ae fübibutts quietam, omnium ciborum fuavitate quibus faves, & quos ad Reip. ad- compleblt Uno verbo : omnium bo- miniftrationem adhibes, in pauperes, jidi ft norum copia afflues. humiles violenti fint, vt enau quint & 12. Casfztua quafi impit judicata eff.) 20. Ne protrahas notlemi, 6c.) INein - Haáenus tecum. a&um eft quafi cum longam no&em detineas eos, qui te magnorum,multorumq; fcelerum reo. conveniunt, ut poHïnt ad fua redire xe. LXX Caujam , jüdiciumque retipies. ) Si negot1a. yettie * deinceps tuos Domino mores$ proba- Pro eis.)) Pro fe, pro rebus fuis ) A veris, ipfe bona rependet, & jufti- 2l1. d mtqu;tatem. ) Blafphemiam serdi d tiam tuam munerabitur , & pro tug videtur intelligere, cujus Jobum Eliu æ!hgl p caufa meritis judicaberis infimulavit cap. 34. num. 37. cum ait, noelt t« 18. Non te ergo fuperet ir4 , €&5c.) quz,zzda':t fnper peccata funa bzawpbfmmæz etn1 dem incipit tradere Jobo documenta ho- Hanc enim [equi empi[fHi poft miferiag. ) d Impu- neíle vivendi. Veteribus peccatis recens blafphe- yint 19. Deronec magmtudmem tuam abs- mie poft calamitates addidifti, " cum " MJIW que tribulatione. ) Depone tumorem temere de Deo , & iilius jiftitia lo- jde d 'magmtudlms tu£, ne iniqua poten- Ccutus es. tia tua humiles & mfirm: tribulentur. 23« Vias ejus. ) Rationes prevxdem- Vel absque. tribzulatione , idem eft , at- ti 1llius, confili a ejus. ) Ex bt ) t que fine flagello , quafi dicat, ne dif- 24. Opus- ejnus. ) Quid, & cur fa—- feras tumorem deponere , donec tri- clat , quz facit. uþeratum bulatione cogams. De quo. ) Opere, Bibl, cugpa Com, MMenech, Tam, III Nnn )U 456 LIBRI1I jOB [ . 25. Omnes homines vident eum, unusquisque intuetur ! rocul El « /26. Eoce, Deus magnus vincens fc1ent1am noffram nume- í j TUsS annorum ejus inseftimabilis. -2 Qui aufert ftülas pluv1æ, & effundit 1mbres ad inftar guröltum. 28. Qui de nubïbus Huunt, quae praetexunt cun&a defuper., Y . 29. Si voluerit extendere nubes ; quafi tentorium fuum, de ore ^ 8o. Et fulgurare lumine fuo defuper9 cardmes quoque ma- tis operiet. 595 termyni 31. Per haec enm Judlcat pogulos, & dat efcas multïs mor—» &ahbus &T & non 32. In manibus- abfcondlt lucem & præc1p1t e1, ut rurfus adveniat. $1 & infa 33. Annuntiat de ea amico fuo , quod poifemo ejus üt? ut- & ( ad eam poffit afcendere IS CAPUT pluyi iM Cteinerunt wiri.) Vulgare carmen Operzet ) Nubxbus Quli op paffim ufurpatum , & omnium ore 031. Per bac emim judicat. populos. ) tritum videtur intelligere, quo dice- Pel nubes , & pluvias immodicas, eluvionés camporum fulmina , quæ l S[lpa Ex retur divina opera effe magna, & Deum ti0ne ab omnibus cognofei, fed quaü pro- ejaculatur , fontes punit. cul & nón dlfhn&e Dat ef/zs mulris zsortalibus ) Per eas- Emj -g' Omnes bomines "vident /eum.) In dem nubes cum fuo tempore imbres 5. i creaturis ,. & effectis. effundunt, & campos fccundos red- tl hgïc IH pracul, ). Quia per fcalas dunt, ubertatem , & largum frugum tontrua creaturarum aliquam Dei , fed obfcu- proventum larältur ; quo mortales gjlh ram cognitionem affequitur. alantur. .32. dIz manibus 46/2*072!:':! lucez. ) Lu- 4q:ms ) 26. Vincens fcientiam noflram. ) Ma- * "x Dy; jor, quam ut fcientia ^noflra illum cem habetin poteüate 'eam fübtrahit, j« d compreheridere poHlmas cum vult, emittit etiam, cum ei vi- Iawþ*:mabzhs JEft enimDeus eternus. fum fuerii: «lo f lum 294 Auj ert fh[la: lewæ, ) Ín altum 33- nnuntiat de ea. ) Dc nube, & tolit per vapores. Vel fenfus eft, luce, & ferenitate. ulgum ferenitatem inducit poft pluviam. æod pofefio ejus. £. ) Quod eJus Sorem, "4d my?;;r gurgitum. ) Quafi fubdu- caufa nubes moveantur, aquas.etiam Fu!gw [7 te(n( &is ceeli cataractis, & ad inftar fluvii, in ejus commodum eFundant P exquc aut guréftis aquis erumpentibus. ferviant. Q n 28. 9«i. ) Gurgites. E* ad eam po(Ft afcendere.) Vlta in- flmPhclt nocenti, & precibus , quibus etiam T Prætexpsnt euntia defuper.?) ) Qus to- tam coeli faciem tegunt, & velant., temporalia conceduntur , & datur , ut $d 30. Lomine fu. ) F'ulgetris inter nu- juftus quodammodo afcendat ad nu- Na j, bes micantibus. bes, aut lucem , eafque in ufüm fuum t herf Cardanes quoq ue maris.) Mars ex- promat, aut üiht "ut voluegit, & fue- 611!1 írema. rit ex ufu Á ortmmu " l Va QR LUR 467 iDtüetor CAPUT XXXVIL .Elz'u ex miral?z'libw Dei operibus declarat. Dei fapientiam , poten- : numg4 - & injerutabile judicium d ufar lia , at juflitiad , ibfius : quibus vult . Job detraxifJe. E Uper hoc expavii cor meum, & emotum eft de loco fuo. iäfuper. - S 2. Audite auditionem in t Uum, N errore VOCi.S ejus, & fonum de ore illius procedentem. x E Que m Subter omnes coelo os ipfe confiderat,& lume n illiuä fupgi* terminos terrae. . o (is mOI'-* 1 4. Poft eum ru o iet fonitus, tonabit voce mag nitudinis füe ; & non inveftigabitur, cum audita fuerit vox ejus. 5 1 t rurfüs $. Tonabit Deus in voce fua mirabiliter, qui | facit magna & infcrutabilia. F 5 üt? th 6. Qui preecipit nivi, ut defcendat in terram, & hyemis JAPUT pluviis; & injbri fortitudinis fuae. p send * 7. Qui in manu,omnium hominum fignat, ut noverint fin- Nnn25 guli opera fua. g. In- il ) woodicas, 1. Uper 600.3 Quod jam dicam. & cbpi;)ü, qua;es aïiqüando calidiore "Expavit.) WVehementi admira- eclo repente effunduntur. nin4, qu& tione. ! 7. Qui i, manu omuium bominum f ) Pereas- Emotum eff.) Eodem' affe&u. gnat. ) Senfus eft: qui manus homi- yre imore 2. Judite auditionem.) '"Yonitru in- num claudit, & quafi obfignat, inte- telligit; eft enim fcripturis familiare indos tel- rim dum imbres cadunt ; neque enim ? fugu" tonitrua appellare Dei voces. Sic Pf. poffunt eas ad opus admovere: fed mortal 28. 3. habemus. Vox Domini fuper ceffare coguntur., Sigmare m WAmm, 'dqzms 3 dicitur eadem phrafi, ut zzzerrogare z vox Domisi in 'virtzfte, (Ulh ) Lu' vox Dornni i magnificeutta. Bgno, Ofe& 4. 1. pr P ipterrogare z 3. Subzer omnes eolos , 64 c. ) Quz füb gnum. ccelo funt , omnia ipfe videt, li ncwerznt þ'ngzzlz' epera jZm.) INe :umfi " cognofcere, & infpicere poffint fin- Lumen ilius luper tervmimos terra. ) qube, d F'ulgurationem intelligit, & ejus fplen- gul opera fua, nimirum opera fua, nimirum opera ruris, a quibus cceli yol £s dorem , cujus maxima eft celeritas ; injuriis; & advería tempeltate prohi- Fulgur euim exit ob oriente &5 paret uf. bentur. 'lotum hunc verficulum ta y diam e im occideutem , Mlatth. 24. 27. It aqu uanquam illud, fuzer terzimos zerra, ex Hebrao vertit Vatablus, velemez- fimpliciter accipi . potelft a omnem bomzizem recludzt y Q minus jerram. EJ ,, pro /?tfcr recogmofcat hamo ommes bominmes opevis ! Vitiit* 4i. ltaque illud, zz zz474, idem e&t ous f fam 4- Rugiet fonitus. ) '"'onitrui. ditr , ex Vatabli fententia, atque fo;tirez , Noz iizwg/þzïgztäimr.) iNon intellïgï- vchermenter, Alü vertunt: ut nove- yr d 0Y* tur perfede , quomodo fadta fit. rint omnes homines opüs ( nemperu- fyrm fünm 6. Et imbri fortitudinis [ua.. [mbzes fticum) effe ipfius; id eít, in ipfius. fortitudinis funt imbres vehementes ; arbitrie ,. ac potsftate. i ii A68 TTuBRIJjOoE j $. Ingredietur beftia latibulum, & in antro fuo m otabitur. 1$7 9. Ab interioribus Auftri egredietur tempeftas, & ab Arctu- quif & . ( ro frigus. Io. Flante Deo concre fcit gelu, & ruifum latiffimze fun- myr tei 2o. ( düntur aqua. lomo, fuum. II. F rumgntum defiderat nubes, & nubes fpargunt lumen ? 9t ) 12. Quae luftrant per circuitum, quocumque eas voluntas & vent gubernantis duxerit,-ad omne, quod praceperit illis fuper 0. | faciem orbis terrarum : lu 13. Sive in una tribu, five in terra fua, five in l loco mifericordiae fuze eas jufferit inveniri. quocumque &i 14. Aufculta hzec Job : fta, & confidera mirabilia Dei. 24. 1 Igs. Numquid fcis, quando praceperit De us þluviis , at ommnes oftenderent lucem nubium ejus? 16. Numquid nofti femitas nubium magnas, & p effe&gs fcientias ? L a fuerit Dur « 17. Nonne veftimenta tua ca lida funþ, cum perf!at ill terra auftro ? . 19. Tu 8 dpgredietur , Guberaantis.) Venti , vel potius Dei. | 5c. ) Tempore' pluvio, 13. $7ve im mna fribu, 6c.) INam IRE 9. 44b inre 'rioribm.) LXX de ;»rbkz- uteíl Amos 4.7. Ego plui [upetr uzam titis? Étzris. Vuleatus intelligit Auftriin- eivitatem , & fuper alteram civitatem m n teriora, id eft plagam auftralem,. ex nonpluti pars uma compluta eft , & pars 1j C qua parte nimbofi venti afpirant. feper quam monm plui, arust. w 0 Ab arluro frigus.) Inde enim frigi- LI Srve in terra [ua.) 'Yerram videtur l Deu di flant - Aquilones. E intelligere, quz religiofa eft, verum fnitfentc. Deum colit, ut fit locus hic illi fimi- fim fi 10. F/amre Deo.^) Boreame detur & Lntijïmæ fundzmïurr aqua. ) Solutà lis, quem habemus Pfal. 67. 11. Pie- tnajus: glacie, & nive, cum venti calidi, & viam volumtariam [egregabis Deus .ba- humidi flant , : qualis eft Aufter. Sic reditati t4s.- M elterram appellat,eam, Quanto Mrrtit criffat- qua deferta eft, & nullos habet cul- dentia j David Pfàal. r47.. 17. : Z lr füam fecttt buccellas : ante faciem f'oi- tores; que enim eft habitabilis , ea penti v goris ejas quis fflinebit ? Ewitrer ver- hominibus tradita videtur. bum [unm , 65 l'iquefaciet ea : flab Miafericordia fua. ) Cui loco mifälfi- )fal. lo " s cordiam fuam voluerit impartiri. . Ut etyp; ritus ejus , & finent aqua. £ HO 41. Frumentum defederat nubes.) Et 18s. Offenderent lucem nubium ejus ; pluviam, qua rigatum crefcere poffit. Quanam fit lux nubium , diàum e i Quf q hoccapite num. 3. & 1r. mlbibug Et nubes fhargunt. lymen fuum. ) Et quUe nubes frumenti votum audiunt, & 16. Magnas , 6 peifctlas feientzias? ) patere, lumen fuum fpargunt emittendo im- Res multas fcitu, cognitioneque di- bres, quos comitari folent fulgura, gnas, qug de nubibus di-i poflunt. Wemr V 17. Nonne veflimenta, 6c.) Pagni- ?R pluy sguge nubium lumen funt. L25 Lu/?nmt per circuitüm.) Advwa- nusex Hebræoi 'vertït ,' Nnmqni(l noj?i, T fefic cor veflimentá tua [int calida, &ic. rias plagas huc illuc deferuntur. P u |! CAPU T XXXVIIL & XXXVIII 469 rabityr, 18. Tu forfitan cum eo fabricatus es coelos, qui folidiffimi bArdy quafi sere fufi funt ? 19. Oftende nobis, quzd dzcamus 1111 * nos qmppy involvi- 1 fut mur tenebris. o. Quis narrabit ei, quæ loquor ? etlam fi locutus fuerit t luman homo, devorabitur. 41. At nunc non vident lucem fubito aer cogetur m nubes, volun & ventus tranfiens fugablt eas: Is füpet a2. Ab Aqu:lone aurum vemt1 & ad Deurn formldolofa ïaudatïo. cumque 25. Digne eum invenire non poffumus: magnus fortltudme, & judicio, & juftitia, & enarrari non poteft. )el, 24. Ideo timebunt eum virl, & non audebunt contemplan yiis, 8 emnes, qui fïbl videntur effe fapientes. CAPRUT.XXXVI - perfe&as Deus zzrgmt f)foä cyzlendens ex conditis a fe opmäus non pqyä 3 füer! 1. Tu illum. divoinam poz*em*zmn ac fapzentmm comprebendere. 3ot1us Dd fpondens autem Dominus Tob de, urbme dixit: IRE ) Nmn 2. Quis eft ifte involvens fententïas fermonibus i 1mpe- upt yum ritis ? Nnn 3 3. Accinge | eiuitatem m 19. Cum eo.) Cum Deo - Ad Deum formidafe[a landario. ) Deo cfl Ü [WS laus tribuenda cum timore tante ina- 19. Offemde , sobis quid dicamus illj. ) m videtur $81 Deus circa res hafce naturales no- jeftatis; . ipfe enim harum v1c1fïïtud1- & verurm flram fapientiam explorare velit. Vi- num aucor elít. 23. Jdmvenire.) Acnof'cere ( il li detur effe argumentum a minori ad fi uU I2 d H P[l[ majus : natutc arcana 1gnoramua P Maginus fartszdme ; e) Potentxf- ; Deh b quanto magis fecreta diving provi- fimus, & jufliffimus eft. ellatgory dentie 1gn0rab1mus Enarrari non poteft.) E.(t ineffabilis. 24. Timebuns eum wirn) Verebun- habet C 2O0. Devorabttur. ) Ipfæ & c]us fa- qpilis, & pientia rei magnitudine obruetur fic tur, & venerabuntur. Pfal. 196. 27. dicitur - Omnzs fapzw—- Cmtemp Lari. ) Scrutari. tiA eorum devorata eff. E[ponden:.) Loquens, verba fac (Ü rmf?l ciens. TU At munc mom vident lucem , &c.) lm,; !//45 Qua(ï dicat, accidit interdum folem Dominmus,) Angelus Domini loco, & nubibus 1mped1r1, ne videatur, rur- nulla tamen vifibili fpecie apparens. dióum € fümque his per ventum diffipatis ap- De rrbine.) De nube caliginofa, tintit! ) parere. Vel certe hec per fimilitudi- que cum vento vehementi fupra d1- yneque j nemi explicata füunt, hoc fenfu Ut fputantes adfuit. Aliqui legunt, aut eft pluvie, & ferenitatis viciffitudo ; vertunt, De calzgme oïTU" ita felicitatis, & arumnarum ^ Padm Quis eff ifle? &t. 3 Ahiqui putant . hurum venit. ) Aurea férenitas errehendl Eliu, alhi Jobum ipfum. ,,;qmll "'/; / L XX.aBerta veninat nBbes anres fulcoris. Utraque fententia fuos habet auctores; j 6^ 479 LikRIïOB ^ ( 3: Accin ge ficut vi ! r lumbos tuc;'sxz .xint*e'rlfoggbïo te ,& re- qui P4 fponde mihi. 4. Ubi eras, quan do pon(;:bam .,f*»;irïd Jqe amenta terrae? þdiga ofta, mihi, fi habes intelligentiam. s. Quis pofuit menfuras ejus, " : fi nofci?kvel quis tetendi*; hic cot fuper eam lineam ? fes illius folidatee funt, aut quis demifit la- E 6. Super quo ba pidem angularem ejus : d au . Cum me laudarent 1] fimul. aftra mátutina 9& 'jqbilarent omnes filii Dei? . pios ex 9. Quis conclufit oftiis mare, quando er 14, ] pmpebat quafi -d e fentur vulva procedens: | 9. Cum 15 . & fua rationum firmamenta , quz la- x Dalies ,iiztelli:gfzztiam. ) Si--qui—d ha- fringe 16 te perfequitur Pineda pro neutra par- bes intelligentiz, & fapientiz. f te pronuntians; utramque enim pro- 5. Quis pojeit men[pras ejus? ) Ut a babilem cenfet, quamvis in eam ma- architedi faciunt, qui ex artis fuz n A prefcripto curant, ut omnes &dificii E is inclinet, quz lobum argui cenfet. brofai Sanchez, & Emanuel Sa Eliu peti partes fibi bene refpondeant, & omnia um s hac reprehenfione exiftimant, licet applicatis artis inftrumentis, commenz 9. n furentur, & commodülentur. quitur a Sanchez etiam contrar.iää fententiam probabilem putet. H Lmeam. ) Funicelum men[ure , Ut Niber ? Sermonibus imperi rP ) Bene Job, vertit Symmachus. ealipine quoad fententiam fuerat locutus -fed 7 6. Super quo bafes , Efc) Pergit de tenuiffin nonnuriqüam ferzzonibzs 1mperitis ufus terre globo ita loqui , atque de pala- fnire ob fuerat, quia fcilicet plus aquo arden- tiij aut bafilica alicujus fabrica. 1o. T ter, & auda&ter erat locutus quoad]o- Lapidem angularem.) lapis angula- C fs. debitz: modera- ris ille eft in adificiis, qui duos parie- Vs quendi modum fines $i de Eliu. intel- tionis tranfiliens. tes in angulo nedit. fäulkbüs ( livamus, dicemus ufum fuiffe imperi- 7. Cum me laudarent, Gc.) Propt& "AL H tis fermonibus , quia falfó convince- egregium opus fundatz,. & ornate terrz, pulis » xe fuerat conatus Jobum impietatis, Vel repetendum efl illud 222 12, ] & quia parum moderate, immo inur- eras, quaü dicat P ubi er4$, CIg2 ThE lazu- umqu bane, & infolenter contra illum Mi- darezt aflra matutina, Gc.? ftors fputaverunt, Affra matutina.) Altra recens ; C? €a- D Zlurn 3. ecinge , &c. ( Para te; ut fi po- tà, & lumine donata. lm fp tes, mihi refpondeas. Omnes Filii Dei.) Angeli, | N 8« Ofliis mare.) LAtora intelli gït,fqui- Ofty; 4. Ubi eras , &c. ) Pun&um difficul- ii tatis potiffimz de;rerum humanzrum bus quafi repagulis cohibetur vis maris. tem deh providentia Deus aggreditur expone- Quando erumpebat , qzdj, de watva 1.1. re Jobo, & ejus amicis, ex rebus na- procedens.) ln ortu fuo , quando crea- fibus turz mirabilibus argumentum ducens, tum eft. LXX. habent : Cs freme- ïgrefä( que cum propter hominem creentur, vet ex ntero matris fma cgrediens. Ma- decet & curentur ab ipfo Deo, fatis appa- ter autem maris eft. divina.omnipo- 3 xmimle ret hominem , & res humanas non tentia, ex cujas finu erupit, cum crea- : Qbïæ(g tum &ii. e al negligi , fed potifimum curari. CAPUT XXXVIIL 471 TA o. Cum ponnz'em nuübem vc-fumentum ejus, : & caligine illud quafi pannis infantide obvolverem ? ? [nd ro. Circumdedi illud terminis meis, & pofm ve&em, & oftia,- etendit u Etdixi Usque huc venies, & non procedes ampllus, & hic confringes tumentes flu&tus tuos. of -12. Numquid poft ortum tuum præceplih dllucu]o,& often- dxftl aurors locum fuum ? ]bilatent 13. Et tenuifti concütiens extrema terræ & excufïïftl im- pios ex ea ? quái de 14. Refüituetur ut lutum flgnaculum & ftabit ficut vefti- fnentum : , Cuta Qs. Auferetur. abi 1mpus lux fua, & brachium excelfum con— d quid Id fringetur. tj 16. Nurrqmd-mgreiï'us es pxofunda marls, & in nov1fï'mxs us?) Ü abyffi deambulafti? ais füg 17. Numquid apertae funt tibi portae mortis, & oftla tené- es adilici brofa vadlftï ? 9. Num- & omni commene 9. Cum ponerem , Gc. 5 De mari Io- ab iis fumpta , qui veltimentum, ftra- [ quitur allegoria infantis recens nati. gulum, aut tapetem a pulvere, tineis, & alns hujusmodi excutiunt. Sic lu , Ub Nubenz 've?:mentwm ew:) Nubes & caligines, qu& mari incubant, quaü enim Deus e finu terra. malos excu- Perpit de t«enulflïmum velum funt, quo ipfum tit, quafi dicat An tu, cum Deus tmnare obvolvitur. de fceleflis hominibüs vindidam ífu- p dc pih jJvn IO. Terminis mtis.) A me flatutis, mere voluit , illi adfuifti, & qmü tuo js anguh & fixis. indigeret auxilio, opem tulifli ? Vetlemn, 65 afhpz YJm rnta, & litora, l14. Reffirtuetur. ut luzum fegnaculum.) 06 pzme quibus coercetur In demortumum locum alii - fubfti- Proptet lI. Hije cozfrizges, Efr) Hifce fco- tuentur ex eadem materia , quafi luto, pulis ; hac arena. poft varias mutationes aliis homini- & orute 12. Numquid pofl ortzm mzmz, ($c. ?) bus in hanc lucem eductis. ii d 2 , nt n INumquid natus eras, & aderas tu cum & Signaculum.) Ylominem videtur 1 in- surora, & diurna lux creata eft ? tellizere, qui divina imagine, & ü'nm- Dzluculo) Ut Oilretur, & lumen litudine fignatus eft. ens 4 fuum fpargeret. Staä:tfmt 've/fzment,zm;) Sunt enim N D ijdg?t auroret locum [utmn ?) Often- humana corpora quali veltimenta difii, qua cceli parte fokfupra horizon- quedam animorum , hzc autem velti- hglta qm' menta, ut dicitur, Pfalm :01. 27. Ve- tem deberet emergere : j É UII!W 13. Teneifli concutiens extrema terrie.) tcmfcum, 6 ficut. operzorium : mutanmr, "Tribus fequentxbus verficulis. brevis & pereunt. o Q* digreffio, que poeticum ftylum non 1$. Lsx faa.) Nit& lux , queg morte g [ j M dedecet, interferitur de terre guber- extinguitur. , Ratione, &peccantium vindi&a Brachium exceljum.) . Potentm*n & omnipo" " Hebreo ad verbum eft, 442 tenendzm fuperborum vis. m qu n uliós zerramy, & videtur metaphora 17. Por/4 morm.) Subterranez adx—- - LIBRTJOE 472 ) 1. Num-quid confiderafti latitudinem terrae ? indica mihïj fi nofti, omnia. - )j genui - 19. Ín qua via lux habitet, & tencbrarum q uis locus fit: Y y. o. Ut ducas unumquoäque ad terminos fuos, & Airgtetlliggs;; abyiïï femitas domus ejus.- 21. Sciebas tunc, quo d nafciturus effes ? & numerum die- UW - at gj rum tuorum noveras ? n 22. Numquid ingrefiu s es thefauros/ rivis , aut thef;urbs- grandinis afpexifti ? pem , 23. : Quae preeparavi in tempus hoftis, in diem þggnæ, & 1 tet' .belli? : j 24. Per quam viam fpargitur lux , divid iturv ceftus fup;e.ïl" terram ? i dquar j» 25. Quis dedit v ehementiffimo imbri curfüm ,Av & viam fo- nanüs tonitrul. - tübi: 26. Ut plueret fuper terram-ab äclue homine in deferf.o,'ubi : &ullus mortalium commoratur : edit 27, 27. Ut impleret invi am, & defolatam, & produceret herbas. QUs ( v'irerntes ?— .tus, & caverng, lnfömus.' LXX. ha- 23- lo te:-;zpuvsj boftis-) Perdendi, aut. 34 - bent: st tzbPb aperiemrur metu porte male mul&andi. Hoftem peccatorem t etia intelligit. " 30! : mortis , aut janitores 1nferui videntes 1e nmebusgt ? Ip diem pngua, 8 édiy«Com M. hj 19. In qua v. ;4 21;3;' babitet, 630) Ubi armis contra peccatores pupnare vo- - n D fux, & tenebrz habitent, qu& adve- Inero. COnjür 24 Lax.) Mel folis lucem ; vel ful- - pluvia * pniunt, & recedunt, & fibi viciffim fuccedunt.. Defcribuntur hac leo, guris intelligit. Aliqui etiam inter-; Plei, & figuris poeticis. i pretantur de ignitis impreffionibus; &c dæ Tæ co. lt ducas unumquo dque kd fermi- accenfis exhalatio 1 &p. 4 nibus, qu& per aerem in a nos fuos.): I4XX. 5i duces me in ffnes eo- 9 difcurrunt. rum, ubi fcilicet lux, & tenebr& habi- 4Eflus.) In Hebr. eft t-y 15 quadiz. tant. 2 de quo vide dida cap.15. n. 2. fignifi- ep. 9; Veto [ - Semitas domns ejus.) Semitam , que €at ventum urentem, & cientem. aftum fg- : ad domum earum ducit. tem pj 2X. Scitbas tunc, 6$c.) Tantum abe- c$. Gurfum.) Impetum. 6j rat, ut diei, ac no4di fpatia difpenfa- 26. Super feitram abique bomime.) C Y | "Terram defertam , & quz nullos hà- E res; ut neque tunc fcires; an unquam l et Ss | vifurus effes lucem, &c. bet homines; a quibus colatur. &Wum | 22. Thefauros nzvis.) Poetice, & ex 27. bepleet.) Fiumore molliret, & - tetpret fecundam redderet, quod ad liberta- 3 vulgari opinione loquitur ; putat enim vulgus magnam vim mnivium , aut tem, & magnificentiam Dei pertinet, - lm grandinis intra nubes collecam de- qui in defertis etiam herbas at ne- ET Aj promi, & eäundi ;'uper terram, miz:i pz*efgtura.se CAPUT XXXVIVILP X L 28. Quis eft pluvize pater ? vel quis genuit ftillas roris? 2 hi, ag Dec 5 sit: ujus utero ggfeiïa eft glacies? & gelu de cæIq quis genuit ? ntells.| o. In fimil itudinem» lapi»disf aquæ durahtur; & fuperficies abytfi conftringitur. 31. Numquid coajungere valebis micantes ftellas Plejadas, um de ] aut gyrüm Ar&turi poteris diffipare ? lefäuros 32. Numquid producis Luciferu: n in tem npore fuo, & ve- fperum fuper filios terree confurgere facis ? 549 Num n$, & quid nofti ordinem coeli, & pones rationem ejus jn terra ? " 2 4. Numquid elevabis in ne $ fupei* D bula Vocem tuam, & impetus aquarum operiet te? jam fo- /.95. Numq uid mittes fülguraz & ibu nt? & revertgehtia dicent tibi: Adfumus? rto, ubi 56. Quis pofuit in vifceribus hom inis fapientiam : vel quis dedit gallo intelligentiam ? herbus 37. Quis enarrabit coelorum rat b€ Y ionem , & concentlim ceeli quig dormire faciet ? — 19 Quis A8. .Qüandg jendi, aut. 28. Parer.) Au&or, phrafis poetica, te&cdit, Vefper-, cumillumïfulb hxo'ri-: ut etiam qua fequuntur. - zonte cotiditum fubfequitur. :ccatorþm 30. Durantur.) ln glaciern. 22. Ordinenï cæ/.i.) Aftrorum fcili- 4byff-) Aquarum profundarum. cet, & quoad ordinem, quem fervant n hifce 31. Conjungere valebzs, E56.) Ut eoo inter fe, & quoad motum eorum. nare Yo- ceonjunxi, & vim indidi ad ci jendas Pones rationem ejus s2 lerra ? )'Aih*o- pluvias. rum rationem fíe putabant affecuti y Vei fUI' Plejadas.) Sunt feptem flellz , cau- Mathematici , & illam fe in terra po- m intr- - de lauri inharentes ex Plin. lib. 2. onibus & fuiffe, & machinis expreffiffe exiftima- cap. 41. quas etiam Virgilius nominat. bant, fed nimirum multa adhuc inco- Dd aeem in EHebr. eft, 55 cimab, quam vo- nita latere, tubus dioptricus his die- cem Vulgatus varie vertit; nam fupra bus oftendit. Vel, ponere rationes, , ,,,äiw- cap. 9. num. 9. vertit, Hj475; ; Amos & ordinem ceeli in terra eft exequi, ä : f]gniä- vero cap. $. num. 9. Zirc&urzz. hic au- & explicare leges ccli, motum, & fun f tem ,Plej;zdm. influentias ejusdem in hac inferiora. Gyrum. dirüuri.) Stellas, que funt 34. Elevabis ia nebula vocem tuam ? ) circa polum Arcicum. In Hebrzo Pracipiens , ut pluat.- hgm/'?if") eft 5»p5 ce//, quam vocem alii 47- Aquarum.) Ad tuum juffum depluen- villos t &urum , alii Orreza , alii Cyzofuram in- tium. 36. Galo smteligentiam.) Ut cantu terpretantur. :ïuret,& 32- Lwciferu 2.) ?Luc'ïfär, & Vefper no&is horas diftinguat. uibeti eadem ftella eft, fed Lucifer dicitur, 37. Rationem.) Difp ofitiOncm $ 0f- eifinth e€um mane Solem mox oriturum an- dinem, ornatum.. J v QOoo M ! —B,z'äl, eum Com. Menochb. Tom, IIL N 474 LIBR1]JOB 38. Quando fundebatur pulvis in terra; & glebae compingeé- $Q bantur ? 6 Q 39. Nummquid capies lezenae plædam & animam catulorum terra fa ejus implebis, 1 U Pfat. 40. Quando cubant in antris, & in fpecubus mfïdlantur? 00 40 41.*Quis preparat corvo eífcam fuam, quando pulli ejus L G 146.9. clamant ad Deum , vaglentes, eo quod non habeant cibos ? pergui CAPUT XXXIX N ptaefept Deus zþf Stob offendit- mirabilia opera [ua in ibicibus ,. onagre, 10 N vbinocerote , [Irutbione , equo , & aquila ; arguens eum , quod aut Con II À cum zþ/o con!endere voluerit : quibus 5Fob commotus, & dere agnofcit [e temere locutum. D. 1 Umquid nofti tempus partus ibicum in petris; vel partu« ateam ! "N rlentes cervas obfervafli ? 15 2. Dinumerafti menfes conceptus earum, & fcifti tempus partus earum ? 14 ( Yere cà — MÁ— 3. Incurvantur ad foetum, & pariunt, & rugitus em]ttunt 4. Separanturfilii earum, & pergunt ad pattum.: egrediun- proinde Tutribos tu Ts & non revertuntür ad eas. 5: Quis P !ll Concentum celi.) Ordinatiffimum cur- vertitur; nam D. Hieron. Prov $.1 Ut eam fum tranftulit Aizzz/uz ; ID4XX. vero hoc 10 tatur; loco habent reay£A^aQo», quod Latine Qils (0.9 Dormire.) Cetffare. 6. Dtm 38. Fundebatur pulvis im terva, Ec. ) dicas, &rcocervum. Alil Capream ma- Quandg .tellus de fe arida, & pulveri ]uerunt. Porro Ibices funt capre fil- l itrra fimilis compingebatur,. & quafi con- vellres. Vide Plin. lib.8. c. 55. lgno- deferty rater autem . tempus partus Ibicum, 7. Mi erefcebat in glebas. Tequent 39. Capres leene pradam. ) Docebis quiain praruptis montium jugis, & Jeene rationem venandi, . & predam cavernis nemini perviis habitant. folitudis capiendi. Parrurientes cervas obftrvaffi ? ) Pro- Clemo; . Anigmam .« m-p/eþu ) Naturale pter eamdem rationem difficile eft 0pis j QQte predze defiderium ; eft enim 1eo ani- v& fere degant in filvis. cervarum partum obfervare, cum cer- mal voraciffimum. Pineda pu- 9. Rbj CAT. Quis praparat corvo efcam fmam ?) tat fenfum effe. Tuane fapientia, , ! fünim Cum a parentibus in nido deferuntur, atque providentia,-o Job, prefcripfit Ys jpfs cervis certum & flatutum. tempus Vil P five naturali quadam oblivione, five quod plumis aibicantibus veftitos pro, pariendi ? Sf r'ï)"'e fuis non agnofcant; interim vero a * Inmr"v;zmur, &c. ) Ad emtendum Mitttote Deo aluntur vel rore, vel beftiolis, fcetum ll p quales funt vermiculi , aut mufca cir- Rogitus emittunt. ) Pr& dolore. Ommnit cumvolitantes. 4. Sepzzrantnrfln earum.) Cito enim Verfandl ictn.) Hebraica vox wlpyv]zzba!g, hinnuli crefcunt , ut docet Ariftotel. 1 s IB non eodem modo ab omnibus lib. G. de hiftor, animal. Cap. 29. a$ "0 i LL CAPUT XXXIX. Li 475 Tpingé Qms dimifit onagrum liberum, & vincula ejus quis folvit? 6 Cui dedi in folitudine dómum, & tabernacula ejus in Kulorum terra falfuginis. ^. Contemnit multitudinem civitatis, clamorem exa&ons intyr? non audit. ulli eju bos? 8. Cucumfplczt montes pafcuz fus, & virentia quæque perquirit. 9. Numquid volet rhmoceros felwre tibi, aut morabitur ad preefepe tuum ? Qagri 10. Numquid alligabis rhinocerota ad arandum loro tuo: J qui aut confringet glebas vallium poft te ? r 1r. Numquid fiduciam habebis in magna fortitudine ejus, & derelinques ei labores tuos ? I2. Numquid credes illi, quod fementem reddat tibi, & | pit aream tüam congreget. - -33. Penna ftruthionis fimilis eft pennis herodii, & aCClpltTIS. tempus 14. Quando derelinquit ova fua in terra, tu forfitan in pul- vere calefacies ea? Qoo 23 IS. Obh- ttunt proinde per fe fibi vi&um qu&runt a turas in aream plauflro trahat, ut fa- 'redmr yatribus feparati. ciunt boves. $. Quis demg/'t onaprum liberum? ) 19. óirutbionis.) De firuthione, & j Quis eam onagro, id eft, filveftri afi- ejus natura vide Plin. lib. 10. c. 11. in )rov ( no naturam indidit, ut hbe1 & vin- Hebr. eft. 339 rezani5 , quam vo- vero hoc culis fo.utus vagaretur in faltibus? cem aliqui Pzvezerz reddiderunt, alii od Latine 6. Domum.) klabitationem. ut Chaldaus r4/wm füveffrem. Sed rA fd« - I terra fa/fugmz;) In folitudine, in recolcndum eft, quod non femel mo- capræ f' deferto. nuimus , in pr0prns nominibus ani- gno 7. Multiudinem crvitatis. ) Vrbis malium , flirpium , gemmarum &c. lblcum, frequentiam non novit, cum degat in tes. miram effe varxetatem inter interpre- ]UZIN folitudine. itant Clamorem exat&oris.) Opus ex1gentls, Heredii, 4rczpnm ) Hebræa vox " & opus imponentis, quod domeftici, una tantum eft H-»p34 b.efd;z/;, quam ficie € & cicures afini patiuntur: cum al alii czcozzam , alii zzlvas , alii yorþäy- 9. Rbimoecero:.) Ferum eft animal, "jonem , all cygmum, ahl acciprtrem s inedi pu m fumma nare habens cornu, quod ali «pwpam vertunt. Varie etiam fzprenüa , vis ipfa Grace vocis fatis indicat. nofter reddidit Interpres. Porro He- ggiptt Nide Plin. lib. $. cap.to. rodius ex genere Aquilino eft Falco, teropui Servire ::5;.) Nulla enim arte rhi- aut Hierofalcus. Contextus vero fen- nocerotes cicurari poffunt. tentia effe videtur: Agnofce meam mteüdum Il. Derelmqne: ez. labores F05 ? ) in flruthione prov1dent1am, qui cum Committes ei laborem tL.um glebas avis non fit; alas tamen illi herodii, ore verfandi aratro ' atque aucxpurls fimiles affixi , ut iHius sto enit 12. Sementem veddat. ) Cum ufura curfus in ma naà corporis mole incita- Xnüofe! agro fuba&o. tior effe poflet. Fruges ma- d j T Aream tuam copgre get l4 Derelmqui vva [üua ia terra.) 476 LIth]OB 15. Obhwfmtur, quod pes concuïcet ea , aut beiha agn Mf | contelat pandet 16. Duratur ad filios fuos quafï non fint. fu1 fru&ra labora— aT vit nullo timore cogente. adu 17. Privavit enim eam. Deus faplentia, nec dedit illi intelli- )P gentiam. aque j 18. Cum tempus fuerlt,m altum alas erlglt deridet equum, Qu & afcenforem ejus. fpiciur 19. Numquid præbebls equo fortitudinem, aut cncumda— 20 ] bis collo ejus hinnitum ? fuer 20. Numquid fufcitabis eum quafi locuftas ? glona narium 31] ejus terror. '1'2! 21. Terram ungula fodxt, exultat auda&er : in occurfum fc1t? | pergit armatis. ^ » 22. Contemnit pavorem, nec cedit gladio. j 23. .Super ipfum fonabit pharetra,wbrablt hafta, & cïypeus. Rum : 24. Fervens, & fremens forbet terram, nec reputat tubæ 3f fonare. clangorem. Tum, 25. Ubi audierit buccmam,dmt Vah' procul odoratur bel- lum , exhortationem ducum, & ululatum exercitus. 26.Num- Dfm t Nec illa fovet; ut pullos excïudat, 20. Ou«ff Lenftas. ): Saltu enim fe Ü fed temere dereli&ta fotu puh erxs ani- equi ita attollunt , ut locu&as videan- mantur. tur imitari. Piu- Gloria narium ejus.) Generofï nares 15. Pes.) Alicujus tranfeuntis. rima ova pariunt firuthiocameli , ut diducunt, & ut ille ait /þzmnt d:? AA- docet Plin. l. ro. cap. 5 2. itaque facile rlült! zgm:m 1RE fit,;ut aliqua a feris conculcentur. Terror.) Quem aliis füa ferocm in- utlunt 1ndic 16 Duratur.) Immifericors eft. Fruffra laboravit.) kuod ad fe atti- 23* Somabit þ/)z'retnz ) Qua eques. N net, fruflra laborafTet ova illa defo- infiru&us eft. diens, & derelinquens, nifi aliunde 24. Serber terram. ) Terram unoula Eujo; fodit. Qu0 mj Deus providiffet, ut pulli nafcerentur. iantur Nullo fxmwe foaenrc) Sed ex üupl- Nec reputat tuba [omare clangorem.) ditate , & fïohchmte natura. Neque Non curat fignum tubæ, cumxeccptm M E enim cauüm ullam habet ova defo- camt Mutant Apitr. diendi ex timore, cum viribus validus eS. Dicit, vab.) Vah eft interje&ío fit, & vim arcere poffit, fi inferatur. letantis, & exultantis. Cum audit teS, üt. Deridet equum.) E quum, & equitem tubze clangorem, letatur, exultat, ftare , o P loco. nefcit. quodammodo ridet, quia eos curfus »ängum velocitate (uperat. Procul odoratur belum.) J Ex caf*tmrum Q qu 19. Circumdabis colle ejus binnitum ? flemltu a. militibus exutato & tuba- Hld ltm, Vim hinniendi equi collo faucibus rum cantu prafagit. bcllum, & mira R)j(' p inferes. alacritate ad illud fermr BU en LY At n SOCIAABUT XXXIX & XL. 479 ftia api 26 Numqmd per fapientiam tuam plumefcxt accipiter, ex- -pandens alas fuas ad Auftrum? 3 labora- T. Numquld ad preeceptum tuum elevabitur aqmla & in v arduis ponet nidum fuum ? 1 intel 28. In petris manet, & in præruptis filicibus commoratur, atque inacceffis rupibus. equum, 29. Inde contemplatur efcam, & de longe ocuh ejus pro- fÍpiciunt. ; Itcumda- 40. Pullr ejus lambent fangumem & u'blcumque cadaver fuerlt ftatim adeft. - BI $1- Et adjecit Dominus, & locutus eft ad ob: 53. Numqmd qui contendit cum Deo, tam facile conquie- Ceutfüm fcit ? utique , qui arguit Deum, debet refpondere el. 135 Refpondens autem Job Domino, dixit: 24. Qui leviter locutus fum, refpondere qu1d poffum ? ma- h Clypeus. pum 5mieam ponam fuper os meum. 3t tubd 45. Unum locutus füm , quod utinam non dixiffem, & alte- rum, qmbus ultra non addam r bel CAPUT XL 6.Num Deus arguens fob, quod vvifus fit ju[titie ipfius detraxiffe, offendi y enim fe ei /uam potentzmn in Bebemotb , €? Leviatban , filentium 35 videan ei imponens. eroft mares fpondens autem Dominus Job de turbme dixit : qnt de t ïRE 2. Accinge ficut vir lumbos tuos : 1ntelrogabo te, & mdlca mihi. ferocit 1 Ooo a 3. Num- 2"2 eqUCS Exborzationeza ducum.) Clamorem, quod habemus Matth. 24. 28.. Uzcwam- quo milites, & equi excitantur, & ani- que fuerit corpus, sliuc congre gabumntur m ungu mantur. & aquila. Z'W/ffm ) 26. Expandens alas fnas ad Aufiyum.) 32. Tum facile copquiefcit ? ) Urget Mutant enim novis veteres plumas Deus Jobum, & quodammodo ndet, accipitres, flante Aullro, alas quatien- quod fe cum Deo difputare velle dixif- tes, ut decidant veteres. fet, nühc quod refponderet, non ha- nterjeto beret um auit it 30. Pulli ejus Lembent fampuimem.) ltb fiare Sanguine pafcuntur defluente ex pr&- 35. ü»u»m. LI . E6 4lferum ) Pauca da, quam matres aquile deferünt ad quzdam locutus füm parum confide- mdum rate, quz jam , fi fieri poHït, dicta no- ftrorum & tubi* bicurique cadaver fuerit, &6c.) Vul- ; ( m tures enim, qui ex Aquilarum genere endens , &$c. ) Vlde fupra C&Po fuuc, in cadavera invelant. Simile eft "r num. f. &3. $75 LIBRIJOS ä y.( 3. Numquid irritum facies judicium meum : & condemna— ferree . ^bis me, ut tu juftificeris. r 4. Et fi habes brachium ficut Deus & fi voce fimili tonas? s. Circumda tibi decorem, & in fubhme erigere, & efto b g;ac p glorlofus & fpeciofis induere veflibus. . ibi 6. leperge fuperbos in furore tuo, & 1efp101ens omnera I arrogantem humilia. 2 Refpzce cunctos fuperbos, & confunde e05, & contere tibus. ampxos in loco fuo^ ] lices to .8. Abfconde eos in pulvere fimul) & facies eorum demerge in foveam: Ij fiducia 9. Et ego confitebor, quod falvare te pofï' f dextera tua. 10. Ecce Behemoth , quem feci tecum, fænum quafï bos iT €omedet : forabit — 9 11. Fortitudo ejus in lumbis ejus, & virtus 1111us in umbili- 1j 0 Co ventris ejus. 12. Stringit caudam fuam quafi cedrum, nervi tefticulorum hLa €n turi off ejus perplexi funt. 1. OP'a fora fu ; Lritum facies judicinsm. meum.) ftie, ammaha, jumenta. Hoc tam en duj Improbabis judicium meum, & illud loco unum aliquod peculiare animal na, &i injuftum efle dices, & 1n1quum. 44 ? — — defignatur, quod numero plurali Be- &ipuum 4. Etfr,) Id eft; numquxd hemoth dicitur, quod mole corporis, Brachium.) V1res, potentiam. aut feritate plumbus beftiis par cenfer1 fimum Simili'vece fonas. ) Voce, immo poffit. lees auctores in eam abeunt pelia, thole fragore, qualis auditur, cum ego to- fententiam , ut elephantum effe-velint, nitru aerem, & terram concutio. Sanchez taurum defcribi exiltimat. emm dl( « $« Cireumda tibi decorem, 6$c.) Quan- Quem . feci tecum.) Ut te, vel apud Xime ho tumvis ad majeftatem te compone. te , id eft, ut apud te effst ; &tibi de- fobeh 6. Dijpt?ge füperbos, &c.)) Difperge, ferv1ret quod tam elephas ; quamtau- App[h eoerce, malis mulcta, perde fuperbos rus facxt, ille in bello, hic domi.- ',/1") E! peccatores , fi potes. I1. Fortitedo ejus :m lumbis ejus.) fm, & 2. d leco fuo. ) In 0dem loco, in Vis generandi i in lumbis ejus efl &in Gl i i umbæhco. E quo füperbiunt, V101ent1 funt,. & in- jufti. lm umbilico ventris.) In ea ventris Vdi i 9. "db feonde eos in pulvere in pul- parte, in qua eft genitale membrum , quo F.lq Yere , & fovea fepulchri. quod, ut notat Sanchez, in tauris eft àulo f ad umblhcum in ventris medio. 9. L't ego confitebar , &c. ) $1 id pre- at ftare poteris, ego etiam confitebor, 12. Girzmgit! caudam feam qsz:' ce- fivety & przdicabo te fortiffimum , cujus fa- drum.) |lXX. habent, erexit. caudam glatium fus alieno auxilio non mdlgeat. ffeut. cuprelfum ; hone&e & prudenter töar,;[, ( 1o. Behbemorb.) m333r13 behema , He- hoc loco caufa, dxc:ltur pro genitali re,&1 braica vox animal fi nificat, & eft ge- membro. Aliü de probofcide ele- "üri f nerale. nomen fub [: orma fcemmma F phanti hoc intelligunt. Wt In utrumque fexum comprehendens. Perglexi.) NMenis, & aervxs miro N l plurali dicitur nyor3 4esemor? , be- artificio formati: ho Wt CUP TT Xb ; / ? ndemna:, E Ofï"a ejus velut Crrece. fiftulee zeris, cartilago illiu»s quafi laminse li tönas? I4. Ipfe eft principium viar um DéL qui'fecit eüm, applica- ; & dio bit gladium ejus. 15. Huic montes herbas ferunt : omnes beflize agri ludent * o ibi 16. Sub umb k ra dormit in fecreto caïami,'&; in locis humen- L*ontere tibus. 17. Protegunt umbrae umbram ejus, circumdabunt eum fa- Jemerge lices torrentis. 18. Ecce abforbebit fluvium, & non,mirab-itür fa. fiduciam, quod influat Jordanis 1n os ejus ? ):& habet uaft bos 19. In oculis e J us per« jus quafi hzïm'o capiet eum, & in fudib fgrabit nares ejus. 20. An gj 13-. Offz c/'jx':.r '"vc;z'zxz' ff la avis. ) So- Be/?ü agri Indemt ib:. ) prope eum "ulorurm lida enim , & dura funt elephanti, & nihil timentes ob affüetudinem, & tauri offa ; & veluti fiftule , quia per- quia nec elephas , nec taurus carnibus forata funt, vefcitur. 108 Quafi Lenine ferree.) Quia duriffi- octamen 16. Et i Jacis 6ummti&u£-) ZElia- re animal me,é&rumpi dit£cile poífunt. nus de animalibus lib. 1. cap. 7. 25. I4. Prinempium viarum Dez.) Prae- . docet elephantos locis humentibus de- lurali Be- &ipuum inter opera divinà, excellen- le&ari, imo genus quoddam elephan- corporis, tiffimum, & maximum. inter quadru- ar cenfert torum ipfe appellat Pz/zfre. Detan- m abeunt pedia, quia elephantus magnitudine, ris, & bobus idem conftat, & fatis in- & mole corporis excellit. 'Taurus dicat fomnium Pharaonis, cui vacca [ 'Velim, etiam dici potelt precipuus, quia ma- oftenfie funt per vifum juxta humen- timat. tem iNili ripam pafcentes. vel ap xime homini utilis, & propagande foboli, & ufibus agricultura. 19« iforbebir fimvium,) Klvperbole, &tibide- - pplicabit gladium ejus.) Particulam, .licet pro mole corporis tam elephas, qnamtzu- 6j;5, Eim, Sa putat pofitam effe-pro, quam taurus.largo potu indigeant. domi. fum , & fenfüm effe: Deus poteft fa- Jnffuaz fordanis 52 0s ejus.) Speratfe ir q eile interimere elephantum ,. alioqui fluvium exhaurire poffe. d tin nullus aggredi audeat. Alii nomine 19. d» eculis ejus, gladii intelligunt cornu rhinocerotis, elephanto vidente. ) Ipiþ tauro, vel | lvefim'S : quo Elephas confoditur. - Sanchezde Quafr hamo cabpiet eäm.) INaribus mb afilo, five eftro interpretatuür, quo perforatis , & circulo immiffo, quod 5 ', agitantur, & quafi gladio fodiuntur, cum juvencis fieri conílat ; an vere &favet vox Hebraica 393 «c5ere, que etiam. cum elephantis fat, non fatis ;0,;4/;' (t gladium fignificat , & a radice 393r compertum habeo. Vel fenfus eft: "774 ebarab, deducitur , que ficcare, ebibe- An capiet quifquam elephantum aper- re, & haurire fignificat, quod afilis te, & fineinfidiis? Nequaquam. enitalk tauri fan d " -/hdibuy. ) Sude venit. guin'gm fugentibus bene con- , ligno aliquo acu- de de -minato, & faftigiato. Ig. Huic montes berbas feramt.) Fce- Perforabit mares.) Ad ferreum cir- no enim elephas, & taurus pafcuntur. culum immittenldum, - [ 4$6 LIBRI TOEB -»zo'. |An extrahere poteris Levi'athan» hamo; & fune li gab*irs - )! linguam ejus. z 21. Numq uid pones ci-rcuhim in nari m | pa] perforabis maxillam ejus ? w büs' qus, autjþ ai?milla 1 23. Numquid multipl » Mil iclaþ'it a d te .precesj aut loquetur tibi lmoHia' l. 23..N umquid feriet tecum pactum; & accipies eum fervuin ; fempiternum ? - 24. Numq UI d illudes ei quaf! avi, aut ligabis eum an]cillig K tuis ? |N t eum amici, di*vidfänt,illum negotiatores ? elo f 25. Conciden .46. Numquid implebis fagenas pelle ejus ,. & gurguftium 5 ÀN Compo pifcium capite illius? 57. Pone fuper eum manum tuam: memento belli, nec 1 * ultra addas loqui. otis gj -28. Ecce? $? 20. Le"uz"-dh.tb:;n./) Id eít, Balenam, non poíle , ut cicuratur taurus, & pa- formid TNon tamen defunt, qui terreftrem rere cogitur circulo naribus inferto , &C draconem elfe velint. VidePinedam ut diximus num. 29. , preme ad hunc verficulum quaft. 3. num. Armilla.) Annulo,fibula, five uncino. 0; & fequentibus. Hebraica vox 22. Mtultiplicabit ad te. preces,). Mli- " rys5.idem eft quod copziatzo vel fo- tefcet, blah per en ejus*feroci:. dietur,- ptecaþitun fraca " m eitas [uo, vel ffüimer traditur, vel additamentum , vel comitatum , à va- 23. Feriet tecumpatium ? ). Ut ii fa- Mene dice 39 /zv2 , quod eft, copzlare, & ciunt , qui cum refiftere non poflint , dum eff in hoitium manus quibusdam. condi- "3n £banin firpens, vel draco, quafi tionibus fe tradunt. fetfüs e dicatur Draco copulazs frbi , at alis co- Tecorder pulatus , quod fcilicet magnitudine 24. Quaff «vi.) Ut fit;cum filo, uj trà f corporis multos dracones; feu pifces aut refticula pedi injeda, aviculz li- * pupi continere videatur ; vel quod ejus gantur, & pucris, aut ancillis ad lu- nss fquame fibi mutuo tenaciter copu- füm traduntur. Titoren lentur, & adhzreant : vel quod mi- 2S$. Cencident eum amici , 'fj)c-. ) INon Tiantem n no )res pifces cete grandia comitentur, id de Leviathan fieri poterit, quod de & illis affocientur. thynnis, v. g. fieri folet, quos captos, I.A/Tc Hamo.) Hiamo pifces parvi capi, & in frufta concifos, & muria con- Quarhqï & ex aquis extrahi poffunt, balenz ditos , aut amicis donant pifcatores , Q'edyer non poflunt. aut negotiatoribus vendendos tradunt. unm,n Fame ligabz linguam ejus,) Eff ex- 26. Pe/le ejus.) 9ynecdoche, pars tendum pro toto cor pofitio pracedentis hemiflichii; cum molis eít. pore ejus, guod magna Dottus r enim líamo pifces capiuntur, ori , aut nullus 1 fingut hamus efune pendens infigi- Gu;/*gu/litlmlvz:kiüm. ) Fifcellam, naf- hat ol tur, & lingua quafi ligatur , cum ab fam pifcatoriam, in qua parvi pifces facile in levatli animante pro arbitrio moxi/eri non grediüntur , non aut?m gran- P eritiale poffit. s diores. quis ( o1. Numqn: d pones circulum 5 €$6. ) 27. Pene fmper etum mxm;zzm.) Si ag- $P qu eignificat ferox hoc —animal cicurari grediaris injicere ;lli manum. lil : N CAPUT XLI. X e [ie "his 48t 28 Ecce, fpes ejus frufnrabïtur eum: & wde*ïtlbus cunähs t atimilla p'ræmpltabltur CAPUT*'XILIL. NÀ etur abl Malzz*za DBebemotb arguitur . juxta illiüs memlym duritiam , Á € Juperbiam. fervum On quafi crudelis fufcitabo eum : qms enim refiftere "N | ancillis poteft vultui meo ? 2. Quis ante dedit mihi, ut reddam ei? omnia, quae fub coelo funt, mea funt. tes ? 5. Non parcam ei, & verbis potentlbusJ & ad deprecandum pultium compofitis. ]li. ne€ 4. Quis revelabit faciem lndumentl ejus? & in medium - - $ Ecte oris ejus quis in'rabit ? o —À 5. Portas vultus ejus quis aperlet per gyrum dentlum ejus formldo. ns, &pa infeto, . 6. Corpus illius quafi fcuta fuüha, compa&um fquamis fe prementibus. ve HHCIHO 7. Una unl conjungitur, & ne fplraculum quidem incedit (tfi). )M- tur fradd per eas : 8. Una Mementa bell; , €/c. y Putatibi bellan- us precabor leviathan alicui effe Uif dum effe cum ferociffima bellua. Vel ? j pofínt fenfus eft: ftum, cum meis polleam viribus, m cona ita te ladet, ut perpetuo necfit, qui mee refiflere poffit vo- recorderis tam temerarii pralii, nec Iuntati. ultra fis aufurus cogitare , aut loqui 2. Quis autemdeait mzä:, &c.) Poten- eam H]O, vicile l- de pugna cum ceto iterum. ineunda. tiffimus fum , nec ullius egeo. fis ad l- 28. Spes ejus fruflrabitur. eun.) Pi- 3. Non parcam ei. ) Sl velim levza» fcatorem levxatham extrahere co- than perdere , facile poffim.- nantem. Ki-vioin poteutibus, &c.) N erbis (;.) N1 1. ad perfuadendum potentibus non utar, Iuod de n quaff crudelis , &c.) Senten- y captos, tia verficuli hujus videtur effe. cum cogere.poffim pro poteftate. Quamquam leviathan potentiffimum 4. Quis revelabit n mdumena ia c0n creaverim , & tanquam maris tyran- ejus ? ) Facies illa res eft, que prima (cator num, non tamen hoc mihi vitio ver- v1denda Occurrit. Accipitur ergo hie smdunt. tendum eft, quafi fim crudelis, fed pro capite, & facie, five rictu balenz 4 ; P'MB potius mez trlbuendum potentiz , cui hoc fenfu. Quis ru?cum faciei ejus mqgnæ nullus refiftere potefl. banchez pu- maxilis didu&is aperict ? Indumen- [1 tat olim fuiffe carmen quoddam, quo tum appellatur pellis, qua caput, G lzm naf facies obvolvitur. leviathan tanquam quid dirum , & Quis cetum ex- l plfCCS exitiale advocaretur contra eos, quos coriare, pellem ei detrahere poterit, gmn quis odiffet. Senfus ergo eft : non vel audebit? Hunc fenfum efle hujus ego quafi crudelis, & alienz opis in- loci patet ex fequentibus. N rSl 3g B;H. cum €em. Mehocb. Tom. II Ppp 4 [ LIBRIJOSB 8. Una aitem a,ähggrebït, & tenentes fe nequaquam fepara- rf N buntur, fieque 9. Sternutatio ejus fp!endor ignis& oculi ejus, ut palpebroe 18- diluculi, pumdz 19) 1o. De ore ejus lampades procedunt, ficut tzedce ignis ac« cenfae. ei lapk 40, 1i. De naribus ejus procedlt fumus, ficut ollæ fuccenfæ.) atque ferventis. em h: 2l 12. Halitus ejus prunas ardere facit, & flamma de ore GJUS egreditur. lutum, 25. ] 14. In collo ejus morabltur fort1tudo, & faciem ejus prace- dit egeftas. net, q r14. Membra carnium ejus cohzrentia fibi : m1ttet contra "3 eum fulmina, & ad locum alium non ferentur. Ícente 1s. Cor ejus indurabitur tamquam lapis, & ftringetur quafi malleatoris incus. fatus 16. Cum fublatus fuerit, txmebunt angeli, & territi purga- buntur. -17.Cum vfupetb 9. Sternutatio ejus /þleraarfgms d 11. Halirus ejus prumas ardere facir. ) Afzgf'r eft, vehementi motu Ííternutationis Similis ejus halitus " fabrorum ferra- W efl fo ejus excitatur ignis; ficut cum duo la- riorum follibus, quibus ignis fufcitatur, Purg,u pldes inter fe colliduntur: ita Stuni- Sic balenz refp.natxo ignem excitare Thote ca & Pineda de ref'p'xatlone interpre- videtur, ut explicatum eft numero 10. timoris tantur: reflat enim balena, & eru- 13. Ia collo eju5. In faucibus ejus maxima eft fortitudo, funt enim den. foiptur &at. magnam aquæ copmm quæ cum um 1 in fublime fpargitur, magno impetu, tibus armatz , & illis hauriunt, & de- 49 Remutamentum ; quod "ex humano vorant pifces , &c. Chez de capite magna vi erumpit , imitari vi- Facitz ejus pracedit. egeffas. ) Pemlu detnr cies eorum P in quas incurrit. pit, q Dicitit, |[plendor igni: , quia ibi pr aqua, quam in altum ejaculatur, can- 14. Membra carnium ejus , Gc. )Par—» tiam. dicat, -& fplendet. tes totius corporis bene compad& pud e Omlx ejtes y ut Palpeäm di/uculz.) ld funt, & inter fe apte coharent. Teftis Olaus Ma- Mtttat ) $i mittantur. I* c eft fplendentes. i Quis nus, quil. 2r. cap. s. ita. fcribit de IÀ locum Altum non feventur. ) Mem- Su6/'/ b alems Oculi mo&u coru[cant imgem- bra ejus, quafi- dxcat Non movebx« get, (ei tium flammartm modo ; procul enim vi- tur loco. 18« Cor ejus induralitur tanquam . la- N fF a piféatoribus iqnes e[fe grande: putantur. tibus re IO. De ere ejus lampades procedunt. ) pis» 6c. ) Pineda de naturali duritia 191 Ure enim candicantem, & pelluci- cordis balena interpretatur. Addit Mn dam aqu&.vim emittentes lampades Sanchez poffe intelligi de morali du- videntur eructare ritia, fevitia, & crudelitate. Du- Quim fx - 115j 1I. F. Wehemens refpiratio , ratul eor ejus qula timorenon com-. itis fi & halitus denfus fumi foeciem exhi- movetur. lr bet Vel fumus etiam dieitur aqua 16. Sublatus fuerit. ) Cum fe in aquis erexerit. | I älhns | per fiflulas a balena in altum emiífa. M —— ÜUAPUT XLI 493 b fopan. 17. Cum apprehenderit eum gladius, fubfiftere non poterit neque haífta, neque thorax : pupebrae 18. Reputabit enim quafi paleas ferrum, & quaü hgnum putridum , aes. 19. Non fugabit eum vir fagittarius, i in füipulam verfi funt ]ftis at ei lapides fundae. |Ccenfe 20. Quafi ftipulam eeftimabit malleum ; & deridebit vibran- tem haftam. ote 6u 21. Sub ipfo elunt radii folis, & fternet f1b1 aurum quafi lutum. $pract. 22. Fervefcere faciet quah ollam profundum mare & po- net, quafi cum unguenta-bulliunt. . Cofit '23. Poft eum lücebit femita, seftimabit abyFum quaü fene- fcentem. ür quil 24. Non eft fuper terram poteftas, quæ comparetur ei, qul fattus eft, ut nullum timeret. ] purg 45: Omne fublime videt, ipfe eft rex fuper univerfos filios fuperbise. Ppp2 CAPUT nam lr fmf ) 4ngrli.) 1n Hebreo eft, t5 ei, . & pretiofas, ut radii folis funt ; ; ut um fertae id eft fortes, fortiffimi qulque etiam aurum nepligit, quod non plu- füfcitatur, Purgaäunmr ) Soluta alvo pre ti- ris facit, quam lutum. n exdtite more. Ita explicat Eman. Sa. Zicad 22. Fer"uefcere facitt , 6c.) Motu umero 10 timoris magnitudinem exprimendam fuo , vel cum aquam evomit fcriptum e in Ezechiele cap 22 23. Pofl eum lucelst fem:m) Ut cibus eüf num. 7 enim n Et per cunüa genua fhuent cum magnz naves concito curfü fe- nt, &de equa , urina fcilicet madebunt, San- runtur aqu& planities, qu& pone re- chez de purgatione peccatorum acci- linquitur , albefcit. pit, qui enim periclitantur , numen Quafr Jämfäentem 3 Canefcentem ) Pertie fibi propitiare ftudent per poeniten- pr& fpuma, quam motu fuo efficit. )N tiam. Alias*duas explicationes vile 24. Nom eff þtper terram gporeffas, compiàt apud eumdem. que comparetur ej. ) Mel fenfus eft, 17. Cum 4þprcbender1t eum gladis.) nullam effe in mundo vim, aut fortl- ent Si quis eum gladio percufferit. tudinem parem fortitudini balenæ vel j) Man- Sub/iflere nom. poteriz.) Vulnus infii- nullum terreftre animal cum illo, quod movebx« oet, fed refiliet. attinet ad vires irfianes, conferri poffe. Neque thorax. ) Balenæ vi, aut den- 2$. Omne fub/nme "videt, ) Defpicit. tibus refiftet. Vel vidct, id eft, fpe&at, molitur, nihil um t | d,uïlt12 19. Íz F;pulam verf? funt 1 lapides. ) nifi magnum ag gredltur Vel fignifi- Adit Non plus virium habuerunt Japides; catur, nulla re terr erl, quamv:s magna quam fi levis ftipula fuiffent. fit, & violenta; cuilibet rei quantum- " d- 21. $ub £pfo evunt radii folis.) - Agi- vis maenz, &C Occurrit interrita. » ! on C tatis flu&ibus , & aqua fubfiliente fo- Rex fuper emnes fílios [uperbie.) Prin- lis- erlplet afpectum. Sanchez putat cipatum tenet inter omnes, qui for- radios folis pro re pretiofa poni, qua- titudine fua fuperbire poffunt. Fibi f, m fi dicat, non curat res fplendcntes, fuperbxæ phrafi Hebraica funt fuperbz, d 84 LIBR JoB À C APUT XLIL d & $op fus a Agnajïvi Stob fe infibienter locutum : && a Domino þmfertur ami- czs ac pro illis orat,, duplicia regzpzem eorum, qua amiferat ; IQ tandemque plews dierum in pace quzefvzt Qum o qu&c fpondens autem Job. Dommo dixit : II RE 2. Scio, quia omnia potes, & nulla te patet cogitatio, fotore - 3. Quis eft ifte, qui celat. confilium absque fcientia ? ideo tunt c infipienter locutus füm, & quas ultra modum excederent fcientiam meam. ciptt, Domi; 4. Audi, & ego loquar: interrogabo te, & refponde mihi. &ina $. Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te. 15 6. Idcirco ipfe me reprehendo, & ago poemtentlam in fa- princ mlla & cinére. &fex *. Poüqua"n autem locutus eft Dominus verba hec ad Job, n * dixit ad Eliphaz Themanitem : Iratus eft furor meus in te, & H in duos amicos tuos, quoniam non efus locuti coram me re- fam,. &um ficut fervus meus ïob EM 9. Sumlte ergo vobis feptem tauros, & feptem arietes, & ite ad fervum meum Job,. & offerte holocauüum pro vobis. 16 ( ]ob autem fervus meus orablt pro vobis: faciem ejus fufcipiam Paetin ut non vobis imputetur ítultitia: neque enim locuti eftis ad Duniny, ju. me recta, ficut fervus meus Job.. : 9. Abie- taptrug, s efl ife, qui celat confMlium s Multa temerelocuti eflis, & iniquam Omm s L c. ) Quafi dicat, vere ftulti de fervo meo fententlam tuliflis. INe- que Tb 1111 funt, & fapientie expertes , qui que enim impii tantum , quod vos Dj putant fua confilia celare fe poffe, .ut contendebatis , fed pii etiam , & fan- bOHa j( Deus illa non cognofcat & putant &i hujus vite malis exercentür. 0 dug. aliquid effe , quod divinos oculos fu- Sicuz fervus meus 7o5.) In quo prae- e& hOx. lat. ter loquendi modum nihil admodum fed bre ldeo. infrpienter locutms fum.) ) Cum eít, quod reprehendatur.- (icente non ita parce, & moderate locutus 8. dre ad fervum meum ob.) QUI fa- fum, ut par fuiffet.. cerdotis munere fungetur. Proles, 4« Mudi , 6 ego loquar, 66c.) Precor, Qfferte,) LXX. Wrct Clufim ut, fi quid eorum, que rme latent, Faczem ejes fufeziam. ) Preces ejus Prioreg mterrocavero , benigne me docere audiam. velis. E € Itfr Ur non, smputetur. vobss. fliuieitia. ) Inj $- uditu auris , 6c. ) "Teantea tan- In Hebr. eft Ne woes 4jicz4m £gnomi- tum auditione novelam, hunc vero 244 , id elt, pæna aliqua gravi , & de- Pittsay perfe&iuste agnofco. decus afferente. Græczs, & x qüe US, üt Nif me NU aff 6. 4dgo pæn:tmz*mm ) Statuo pæm- äl avrcy, awco)xscfa ccu df.cazg u tentiam agere eorum; que peccavi. ihus re[petbus detimmsffet , utique . "vas t1 C T n c'/ïïla locati . .. ectuga, ) gerdidillem. * L] ()qqx N r b ABUT XLI&,. x48.9 . t : 9 " Abierunt ergo, Eliphaz Themanites, &BaiäadSuhätes, & Sophar Naamathites, & fecerunt ficut locutus fuerat Domi- ^f üff- nus ad eos, & fu(cepit Dominus.faciem TJob. r 5 frnt; Qio. Dominus, quoque converíus eft ad poen itentiam ïob.j cum oraret ille pro amicis fuis. "Et addidit Dominus omnia; : quaecumque fuerant Job, duplicia. 1r. Venerunt autem ad eum omn es fratreg fui, & uüivnbrfæ Pitatio, forores fusae, & cun&ti, qui noverant eum prius, & comede- ? 1deo runt cum eo panem in domo ejus: & moverunt fuper eum oderent caput, & confolati funt eum fuper omni malo, quod intulerat Dominus fuper eum :.& dederunt &i unusquisque oveni un 3 n & inaurem auream unam. :* "|det te, 12. Dominus au'em benedixit noviífimis Tob rbagis, quam ) ln i principio ejüs. Et fa&ta funt ei quatuordecim millia ovium, & fex millia camelorum, & mille juga boum, & mille afinae. ^ k d [ob, 13. Et fuerunt ei feptem filii, & tres filice. , U fecundze Caf- I4. Et vocavit nomen unius Diem, & nomen mg Ie fiam, & 'nomen tertiae Cornuftibii.. p Non. dtes, & | vobis. Yo. ComverIus ad þænitentiam 70?.) : Ove'mun&:m,ff inauremauream unam.) (cipiamt Pagninus ex Hebrzo interpretatus eft, Velutinopi; & adhucnihil habenti ; li- Dominus' conver[ss eff . ad ecmoerfronem cet poítea ejus divitias Dominus mul- o(tis 2 j^5. Vatablus , Démimus | cenvertzt tum auxerit. j Abie- i eapitvitatem j^&. Converfus ergo eft Ipauren 4u7'æzzm;) LXX. habent ze- Dominus, ut Jobo parceret ,. 1llum- tradr achmum: auri. , .inaures ponderis iniquam' que liber:ret. unius ficli aurei. i j M juod 0s Daplicia.) Quomodo— dui)lïcata fint 12. Noviff gs ?oä/.') Extreme ]ogi bona Job, habemus fequente verficu- eetati. ,« (iii- lo duodecimo. Non ftatim factum 13. Septeza felzi , &5 tres fdie.) Quot A. fcilicet prius habuerat. l'ilorum nu- quo. p eft hoc incrementum bonorum Jobi, fed brévi tempore Domino illi bene- merus duplicatus non eft, quia ut Tob . jmodurt dicente.. Addita autem funt dupli- poft calamitatem duplo ditior fa&us Cia bona, & proventus, non autem eft Dei beneficio, ita voluit etiam Dominus ejus filios duplo effe locu- j Qm fl« proles, ut apparet infra num. 15. caufam reddunt flebraei, quia liberi pictiores ; quam primi illi.futuri fuif- — priores ei manebant apud Deum. Vi- fent; quod effe non poterat, fi Jobo . ces QUs de infrà citato num. 13. — poft reflitutam feliciorem fortunim ; ^ 1. Meverunt fuper emss caput.) Ca- duplo copiofior foboles corttigiffet. ais ) ] I4. Diem.) Ylebr. myypy Jemimah. j /gnomt' pitisagitatio, habitus eft commiferan- j & dle' tis, ut patet ex dictis cap. 16. num. $. 3 radice tv jom , quod eft Zies , cum qui affe&us etiam locum habere po- terminatione feeminina, quafi dicas, 14 teít, cum agimus cum iis, qui dira Diaria, vel Diurna; ia appellata vi- pj n* detur ob pulchritudinem , quafi deco- paffi funt, licet ex malis illisjam emer- jp " ! ferint. ze um fole contenderet, vel a com- 486 LIBRBRI JOB CAPUT. XLI 15. Noh funt autem inventee mulieres fpeciofze ficut filize Job in univerfa terra : deditque .ei pater fuus h"æïredztaf:m inter fratres earum. .36. Vixit autem TJob poft hæc centum quadraginta annis, & vidit filios fuos, & filios fihorum fuorum usque ad quar- tam generatlonem, & mortuus eft fenex, & plenus dierum. &c'/,(s— Y 7Z j — — N MU O T um zW —— z E ——5 1 ET 7 ( P BEPRONIE 2 * VE r b"u i 177 — ít p E Á . ka ] [ mutata in melius fortuna, quod poft Aliqui, ut LXX. vertunt Corzu AAzzal- tenebras quafi luci, & diei redditus ef- thee , quafi diceretur, copiofam, feu fet. d1v1tem . indicans fe ex paupere rur- Caffiuz. ) Quod nomen eft odorati fus-divitem -fa&um effe. fruticis , quafi dicat, odorata , pretio- 1$. Í» unrverfa terra. ) Nel e& hV fa, grata , ut caffia. ' Vel quod ex for- perbole, vel de regione tantum in- dibus ulcclum, & male olenti fimeto; telligendum;, in qua degebat Job' in quo j:cuerat, emerfiflet. " Hære(llf'zztc*m zefer fratres, ) €imal Corzuflibii. :j Kua | dicat, elegan- cum fratribus ex aquo paternam h «- tem. Stibio enim in cornu aH'ex va- reditatem partite funt; An hoc fa- lIN to folebant mulieres faciem, ac pra- &um fit juxta regionis leges, an vero fertim. oculos fucare. Videtur eífe PROY ex privilegio ; facer textusnon expreiïv idem, ac f diceretur Italice Bof/2Io 4z it, hoe tamen fecundum vide- CL Belletzoe, Nide dida 4. Reg- 9. 3o- tur indicari. Tms do k - 9 ^ ^ CM "L U $x J d - 23 r es E " Ls uf Y E j h » IN SS u " E a : tsf b As UA E .wæ&, 7 RO hs. gá bso- M -*l — d "* " EX m g 4f a ] Wt — ,73 - - - " — z r E [ a z m LX h. i od u f d M R ENS g T Ll . N 2 z i N 7, » ^ E n at 25 j m X w —— 4 e m - OU .-.N,K.x. * RAU 5 j Ug -a E 5 4 E uic 3- d a " Ed 1 ca x EUR d r um n À T. w b an Á i u N b r . m - z - AE AN m PA A 72 - » Es z etnes n , u —— RB E t Ws Ed e C 3 M X * " - - D s d - 2 . — Es X æ.sm« v&? E j/4 AE s RA d x* T aE - - i * x g À T2 ia d i d Go 4 * i "n ) p B i 3 * e hs E 59 D *s er Fïæ -3 . d AU / E S F & iB "P - g J n u N E Xs "peed p ia E vj D a X* ha ER RNN - x E d ; m — UER p TW A 2 - j "P [ M - " d j t i? d [ : v "^ P^ M a d " - 3 M " * $ E * du Es x x d 4 g s J EE E N [ Y " d U i d . 7 p s T AE x x W 5 a A us b Es ( chb à "x b 2 1 ". i o E x N x a 5 i a T n 2 N Core d -] fta E Jw n m M u SSM N J N (à s .u ^ & x h * 4 N ros E E E7 Á .».m L L: * » ^ N N d D N XTNME Jaer ais a MC NG u - EC RA d N ov x $5 N N s $ PL *s T E ^ a^ x ÀN - SNS 3 6 GN - À g sE iE 7 af, 5 s TM A T s * i * A N m 2 4 N *- d N *hits. La * i i " xX - -— um uwngu x /(a E EEE à * E. m i N N — j ,w As w r * E m E UM L. C - d F o u z T " * tl * $ *X s* r z . o m 2 n w . 2 d w P * " E * A & hs. m5 18 [ P » ,/ ? ! OO ib a X d d ( :..æ 4 & x .Ia.— v d v 2 W w R 2 zs E t* zk m hi a ROE g .«, : us d $ a » ss X - a 3 i $- - n oX E: X u /kl D T 3 Id À ES 3 ". ss » N * n /.NI 8 d jON D w N - " N o b As x 2 [4"7 BN MVC 54 b » i Y N d 23 D. " IN ^gl $ h i u n E «M j 1 s m * us 5 S , f. W 2 w :j 42 ...'wy D X SES Ü Y X in s he 3 o rf - æ U n $us * . ii h. MO 4 a N A U s MC - * j4 T. 1 E. d : A N . J E E 35« E $s " ? ; u $s » a 4 S À 2* & h Y " r^ L o d £ 'w.. RA » UE R 2 *4 p . E d [ ( J L2.] 4&'- j 1N p $- L 7 )e *s * ..?J X* * DN 3 d * d 4, * M. * t TA ) [ 4« » 3 u o Es ^ l j i n Hf d du ) u E Es s s j E DO & — ? 2v ho d E p x E las " "ET. —— : Em —— ÉL E. dH w —— — MY TC OOT RSMRRRCERIRRRENR a i "o E - u N AW -- ERE - 0 T LT Q u- BA —— s a E M M ALU E M MM po€e — Exx WE p E —— u i W M $x "m x.g o RE RAURU — d FA J T - /'JJ iÁ4 n k x — 79 N Ligdio MR AMEIRS z N N x* by z u- —— $ a^ u r d a : « — — a ——5 z o E asl EPT o — U —— — m r ibo um "ERE , ""mAX—— — l, SODSGNE E Ra U ^ e, t xa — h W i.' " x*;!. ,..l * a. W. X v DN s LU *0 'i P N ; . i r , & N " / * W m j g 9N r Es &Xx at t e N '! N 4 )l * -—. i& x m // l"' . ^ d * L. m ) " xxx // "d W.« D] | " f UNDN / ^$ NSN hss 7 / w« - lus Kxx f e,4 ; Bu m / $" u p n. .Q i - ?j A —K , - / ^ / / E im. / :: b "« L / ; // [ É m :; d 4 $ $ t L ", / I" diP— '-/ L. -' P. ] i — ^ d P d 21 2 ü t / .v z | e* ,S - - d ^ LE L , )9 E w . d j n W .- if s 197 u : -— ^ jf L æc, [* Á L F N d 9- d " ) H// A i " . 4 » N EC . — ,ap 4 « . )» '6 2 : (2 À e $ 5 * b [ ". ]! F 9 o 4 p 41 * s * .xi x , / V * «t 249 L /J Y 89 À 3 u d / / d 2 ?* u LÉ x W P C d p , M 2 ,it v. (.. * 4';/; * 77 ^ m l ? ll Á " u- 45 f x » u o ", d /';1 Ó f * " f ( ?* , / A ? // u N N * L d * yq Y (/ ) ; j * - ? M — P d * D SA * Y IN/ / w pl E A g '-I * £^ j ^ à N *^lK- 7À ? LIT /r £* j £, w " .! i À 2 f 1 L i p p ,/ Z £ 8 4 M f/ ,* N N u '.5' sj£ ,(i U / Z ( 5 a 4 Á * Pa Á A x ! u.,*ïl 5 $g* / ;t Y n x $; ^ 1 4( ] j $um uN j AT tltl &6* f / NS us A & j : ! u^ m i as x*x » XV E. ,O N m s p* , ) $ / ^; f" )/ d b äw b EE - A . AW : Z d * z E T - k**'*? d od s "s M .-jææm DO W Vi wyg».»ïäm*«-&—:.»n)æï &i rf ii ts 2 t phs x as x* — - .«H z Mu B n E Z . - — EV smf iv Ms o R W A ET Z v ag t 3 x DC D A. l ao A - d 86 ideo p r E. w A La i a PU B A w x«&unli), E um $us a m qede - qum E RRM z M od » AX P s X i M ULH U DN K s i AE z m ^ o ul * n x A D s j "n o d ET j X 353 t r A. AXeN a ..A.m.. aæhw Ls A b EX AXl at P Q6 EAC ET um T A R W A wetES u EM UR N L. " p a Ua *je, u s A N UE AR NDR RU ER Is 2 DX Bs . m A d EM ridee 2 s * g : A m p Hoddic a sE i V (rS.rHK».. »X../ d n x H r Pa A zw,. us A : jf A M^ . 5 d X z f d QU " 2 05 0 d o X A 251 u- v $O. i r n u- AA WM-..,P A ia x ER m Dd AMAT c i p») MU i, A. M 5 É . M fge- AE E yt Ya 23 A u) "- a PA RUP jl m5 z aw o« o i j . E A d ,J..&ï M. h- s us & LP Qd m z Ls d 0 3 aC 5 r N E AE ia m . p T 2P. * s U E Mu 6s Dd A [ PO d. n i Ws A x U Cs Ed 23 - d s T 2 m o f d $ AE E As E M P E I -s a * P Es - D x - 4 P As s zwnu C A U rE 3* . E ..Fn p w Ti 2 2U L J x " 77 * vow s ROE 395 A DA D x p AE x d TA i5 x z 2l r s - — m - E G. ne p ais r T M r UE E ts E A a E sE - du La pbr. DN d r* s 2 E 2 i cte * z 35 x b L z e v dupo" D EU E V. &u& -»u X [ aE " » ". $ o D 5 d A T s £s ^ * M as 5j 8 S a vl jà p xs; $ r ial L "4 du x ^ X p g. A £ z s 3 R *s J hag o es dey LAX » Ti d v o ii g k a« R PT s. um J d s EY —; IBLI h SACHRA o eo CVM VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset us P. MENOCHII ES.J. K ä u;ï COMMENTARIIS.. ä EDITIO NOVITER REVISA e e d — —— — —ÓÜ —— MÓ ÀÓ 5 Y^ z TOMVS IlL . 4 g E x (3 OSN T L-N-B N - LIBRUM PARALIPOMENON I. & Il K JVDITH ESDRJ/ELGS&I ESTHER PA TOBIJ/ Á JOBI AVSTRIAR ä VIENNAE (*yri1S ET SvMTIBVs Jo4N. THOM. TRATTNER, SACR. ans REG MU AVLAE TYPOGRAPHI ET BIBLIOPOL&B MDCCLV. du »W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com