12A11700-1_2-2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Continens Librum Josvae, Jvdicvm, Rvth, Regvm I., II., III. & IV. Menochio, Giovanni Stefano v z Pa d m ^ s D i v e Es ii Á * P As s i. $ Es TA v z ia 5 : d AE i s R n » xcr TA UP i £f N 2 i C ^i af x QY ts E T. j of Y M 3 n2 " T4 j r n D* "f 2 - db 23 ii Ti g a g UL uN x m 5 R ? a j ;: : 2 H AO H T * ss RA SES v ;w« " B m Ya 13 í ij PA - E. i a o "d M E U B- VE * X 2Y C ss s 2 S $ A dv d z . t D N r :Y 3 i Y a DX d PRE P x u A u DA i $. & 1 N d " 2 O * ; A e M g fs 3 5 * . Qu n d s 2 d 3 d. » x zi 20 s zam M D d E. 6 * * * um 5 i E dR AR s d À T * A A i * Pa m w 24 & TW M. 3 s x * E d $ E a A EuE "d " s PT. Ts d * Y 3. 3 - t : d V X p M 4 h "d k x 4 CO E u 2 $ s ing jgX EM p Z L. Bu - j H i & n . D & " H 2 5 Ab U GD A u i D) 3l 5 3 p 2X d 5 r * 3 ä m $2 L r 1 M X * D 55 EE M 3 u ; d ..ä*: x ) Es z e $s Ü $s * 2 X U 2 (ULASY o 23 u i Pt A " 2 AE d n5 g P E L 14 z i . m lgU d TA AT 2« UM d "] La : RU i $. 2 5 u E Y9 2 " 2 E» 27 Va a " d n P A j $e - d 4 : U j D 3 UE 3. s * 228 n j 3 5 * ) g 3 [2 , i pE 78 n i. i us » m 2 2 GU * »y) i L d s j iib s E RE RU UA i s A d s "Ed 55 m du DO um x $ m 3 2 Rs : R* B u 2 g* 2 ys h j 2 Vj à: i n . * P p s $h » Dd . us TA Y2 M u 33 ". i M D ROR s ,;»«l M $ FYET a B t " H vb m 95 i Y* z j Eu x od s Y C i v As s " 4 P L o d. s P 2 st g (* n - *» n i A Qu 8 5 d T m T ? auioi d — 21 n D i - E. d AE z5 * d L ^ ? us 7 2 r E . d 1 D * E A 3 G g - 2 t : U? æ» Y A - : s r NY 2 Ed 35 s iE » s 5 d Y A * 5 i : x TE * s. . $ * M v Y 3* i $d u ; i «4 t « MM o « 3 - d b ROA 3 E 3 5 Ms AA i v 2 AA T N R UM 2j 3A P dU m 27 d » N P d RRM A 3 x EY s : E s FE A 3 As Y p z t - 2 2* 525 d 2 P. es a d 23 T : 23 T ; i Es n E : 2 x 5 » CA s u r — sB 3 n E 3 AA EX - -*; G S d j E. d s r . -; ^ H x * x 3 - s T H i )ä. * X z RE ä(æ Dg^ j 5;»5 1 Bs n N 3 N Md :;'-' m 5 n p & $. n 3 44 XU od g » Ed Bu A ; $ o ä c- I 3 NE x d 3 VAV L S N i 6 Fs j P Ó X d- : y&ä X : ^g Xos as " ? ; 1 i V k N p d. Y; J E TOR 2 i * d T ? j d :; T m x " u . Ms X 3 o sSbds 2 d POR ^ 9 sE & m ä EU A e E d z m C m E * . . i P M i x N B x E x m R iï A. g D ;— d u TR " s * m 5 T ml ss n us M OR x ä-? d S AR x » N je j N 3 Gu 3 Ms 9 Wt "m Es £ [ ia A t Ü N 2 RE E j E us dv 2 k j i e * u m - $* $ - im s ES l X ^ ;25 E^ | T m 2] T ss R z TAT N Y xds ais 5. p ; EES i 3 & 23 $ A Y 1 : x j* ^ U ^E 4d b A O t - M u i!» E J ? " & E A i x 3!;., d m E EE z p 3 d 22 A i * o Id $d av — x 2 3 3 5 f w MM U ) um 3 3 A 2 2 j " i REX as ïg ys O A i 1 s d " 3 OSDAK Y * ij :«- A i 5 z - M " g s du m D 3 * $ ET À x $. us d x j 5 jf : h. N 2 d " 3 a at i s u à vl a i » i v U . g, d u u m h ». A. "N A e * j 3 LA NES E P S gesc ii REU ss ii m DN NT NSENSNENI IU ..». u A CU TY a N — AROS A M ä.x j Ms Xü&mä I, - i ' | NS t N : - $ N N * LT N 4 N 9 . . & * Oaï v /4 | N ?5| b hm Y * IUO w !f £: LU L i | '/ ERN ',,. K/ à - " */I 4 h3 '0'./ LR WE x - W 4, Y 4/ LL N à, *. if » -- d M» 29 E E L E . yw ER N12«509474524 021 *e DOA UO vt * X UB Tübingen ImNDEN- 3. ( VET N 9905 k..- 1 N : $* dr s a 4 f ": N N E lh...4' 3 / * £ w R um H | h, N A v v* »e U - £ EL - H. d- ? - 74 UE d , XN «* ia T Ü N i M P v y $Á P ho T « i 3 H. o NDI PMM E g : ) A u WR I r p l—— m T$ am m - TART ET a aC E "L ol —À — - —— — L—D d —— À EE - — P ET m * N XX d* COWV m U p — —— , M " - i RUR i, BIBLIA $ X OCRD'A GV UM PMENOCHII«E $J COMMENTARIIS EDITIO- NOFITER .REFISA TOMVS I C OWTISNESNS LIBRUM JOSVAE l VTH JVDICVM L REGVMLEILIIL & IV AMDLENNATE:.AWXSTRIME Txris ET SvMTiBVS JoaN. TuoM. TRATTNER MA]J AVLAE TvyPocnaAPHI ET BinzLlior CaEs. RErzcG MDCCLY * E ? 7 k -LIBER JOSUE, xHEBRAICE JEHOSUA. QAPUT PRIMOUM. Confortatus Sfofue a. Domino monet populum , ut fe ad SFor danis dranfitum praparent ; tribus autem Ruben , Gad, & dimidia Mana[Je ut jgatres ad prom deducant. illam Tirram T fattum eft poft mortem Moyfi fervi Domini, ut lo- queretur Dominus ad Jofue filium Nun, miniftrum * E A LI Moyfi ; & diceret ei: * 2. Moyfes fervus meus mortuus eft : furge, & tranfi Jorda- nem iftum tu, & omnis populus tecum, in Terram, quam ego dabo filiis 1írael. 2.* Omnem ] ocum, quem calcaverit veftigium pedis veftri, *Deuc vobis tradam, ficut locutus fum Moyfi. 11.24. 4. A deferto, & Libano usque ad fluvium magnum Euphra- tem , omnis terra Hethzeorum usque ad mare magnum contra folis occafum exrit. terminus vefter. 5. Nullus T fatium eft poft mortem A/,'g)/'z.) 4 bl "E J Omnem locuyn , quem calcaverst "éz Poft funebrem fvilieet ejus lu- fiigsem pedis weffri , Vóbus fradam, ) €um, qui totos triginta dies tenuit. Vide di&a Deut: t11. 24. Deut. cap. 34. num. 8. Salianus tamen feribit fines terrae 4. «4 deferro ,. 6$ Libano , 65c. ) De- id contigiffe putat , dum adhuc jufta promiffz , de qui- perfolverentur Moyfi, quia ex textu bus vide di&a Deut. 1. 7. videtur celeritas indicari ,. cui obflat * triginta dierum mora. Omsi: rerra, Herbaorum. ) Nel per Hethzos omnes feptem. Chananzo- Servi Dominmi.) Fuit Moyfes Dei rum nationes intellipit, ut vult Abu- fervus, qui tota vita fua Deo fervi- lenfis, vel, ut placet Mafio , pecu- vit, omnefque fu?s actiones , ftudia, liaris Hethzorum mentio fit , quo il- & cogitationes ad ilius cultum , & los utpote ceteris bellicofiores magis voluntatem contulit. Hebraiformidarent. Incolebant enim Miniflrzm Moyff.) Qui familie Moy- Hebrei Elebron , & vicinaloca , in rat fis przpofitus fue ia $ qui in facris quibus Enacim gigantum pofteritas, précibus illi aderat , qui iunquam ab & reliquic verfabantur , ut patet Num. ilhius latere difcedebat , omnes.ejus 13.23. ltaque animandus fuit Dux, obfervans mutus , ut , quz juberet, populus, ut etiam fortiffimos He. effecta,daret. thaos fe fuperare poffe confiderent. Bibl. cujga Com. Menoch. Tom. 1I, * l LIBRI JOSUE $. Nullus poterit vobis refiftere cun&tis diebus vitze tuse: *Inr. * ficut fui cum Moyfe ; ia ero tecum : non dimittam, nec de- 9- 7. relinquam te. ebr. 13.5. 6. * Confortare, & efto robuftus: tu enim forte divides po- *Deut pulo huic Terram , pro qua juravi patribus fuis, ut traderem gr7. €am illis. 23. T. Confortare igitur, & efto robu ftus valde: ut cuftodias, 3 ^5 Ixeg. P 1. ?R cias omnem legem, quam prcecepit tibi Moyfes fervus 9?.2- meus: ne declines ab ea ad dexteram ,-vel—ad finiftram, ut in- telligas cunéta, quae agis. 8. Non recedat volumen leeis hujffs ab ore tuo : fe] medi- taberisin eo diebus, ac no£tibus, ut cuftodias, & facias omnia, qua fcripta funt in eo: tunc diriges viam tuam , & intelliges eam. g. Ecce przecipio tibi, eonfortare, & eflo robuftus. Noli metuere, & noli timere: quoniam tecum eft Dominus Deus tuus in omnibus , ad queecumque perrexeris. 10.Pra- 3. Nulus poterit volis reftfl cre. ) )Ita Sed meditaberzs im eo dre?us , ac . no- refiftere, ut vi&oriam ferat. Gibus.) San&orum virorum jugis ex- Secut. fui cum Moyfe, ita ero tecum.) ercitatio hec eft , de quibus David Quoadgratiam , & auxilium; quoad Pfal. 1. 2.zz lege Domini volunt as :jü!, familiaritatem vero , inferiore quo- $ £z lege ejus meditabitur díe ac notte. dam modo. Nam. Deut. 34. 1o. di- citur ; . Nz i ü: ca/?adiz:s 315 f;zci.»zs omuia . que ;]ï fzrrexit ultra Propbeta in féripta (unt i2 6o, ) Hic enim finis eít Ifrael ficut-Moyfes , quem mofft. Dominus meditationis. Nors enim auditores l:gis Í dacte ad faciem , G. juffi fant apad Deum , fed f'atlores legis * Ne decines 4b ea ad dexteram, jufsfrcabuntzr, ad Rom. cap.2.num.I13. vel ad ffasflram. ) Phrafis in Scriptu- Tunc dirigesviam tuam. ) Feliciter ; ris frequens, qua quicumque deflexus & profpere tibi fluent omnia. Sic j fignificatur a lege divina. meditanti in lege divina eadem pro- Ur iztelligas cumila , que agi;.) Chald. mittitur profperitas. E* erit tanquam & Rabbini vertunt : profpere agas Lgnum , Gc. 65 omniaguecumque factets i cuntids , qua agis. Sed FHebreum prolperabuntur. Pf. 1. 3. verbum etiam valet prudentem effe, Et intelüges eam.) Mide dida n.7. beneQue rem intelligere. Sane pluri- 9. Ecce pracipio tibi. ) Mertipoteft: ä mum luminis a facris litteris, & di- Numquid mom pracipio tibi? Que in- f vina lege prudentia mutuatur. terrogatio magnam vim habet, q. d. 8. Noz recedat vilumen legis bujus ab Afpice quifnam fit, quibono, &ala- ere £40. ) Os , & faciem fignificare cri animo te eífe jubet. . Etiam de poteít, & eam partem , que eft 1o- Volumen er- fortitudine leges precipere docet Ari- quendi inftrumentum. ftoteles lib. s. Moral. cap. 3. v. g. zo legis frequentiffime pr& oculis ha- de non deferendis ordinibus , de ar- bere jubetur Jofue, & qua inillo con- mis non abjiciendis, &c. tinentur, corde rfxeditæri, & ore loqui. Noli metuere , & noli timer? , 66c, ;: C'AJPUT: I 3 (* 1o. Praecepitque Jofue principibus populi, dicens : Tranfite per medium caftrorum, & imperate populo, ac dicite: 1I. Praeparate vobis cibaria: quoniam poft diem tertium )« tranfibitis Jordanem, & intrabitis ad poffidendam 'Ter ram, quam Dominus Deus vefter daturus eft vobis. I12. Rubenitis quoque, & Gaditis, & dimidize tribui Manaffe d I - 13. Mementote fermonis, quem przecepit vobis Moyfes fa- u mulus Domini, dicens: Dominus Deus vefter dedit vóbis re- " quiem , & omnem terram. l« 14. " Uxores veftrae, & filii, ac jumen/ta manebunt in Terra, Num. h quam tradidit vobis Moyfes trans Jordanem: vos autem tranfi- 32.2c. "1 te armati ante fratres veftros, omnes fortes manu, & pugnate pro eis, li i1;. Donec det Dominus requiem fratribus veftris, ficut & b vobis dedit, & pofiideant ipfi quoque Terram, quam Dominus Deus vefter daturus eft eis: & fic revertemini in Terram Q« poffeffionis veftrae; & habitabitis in ea, quam vobis dedit Moy- fes famulus Domini trans Jordanem contra folis ortum. A 2 jl . 16.vR£: Hociilud eff, quod apud lfàiam le- ^ hzc' dicuntur per hyfteron proteron; gimus cap. 4I. IO. Ne timeas, quia nam miffio exploratorum , & totum u ego aeHm [um s me declines, qiia ego cap. fecundum preponi debet huic Jo- Deus tnus: conjortavi te , €5 auxiliatus ! J tibi , & fafcepiz 1e dextera juféz mer. fue pra&cepto per caftra divulgato, I$ ita ut tres dies, quorum hic fit mentio, / IO. Principilus populi. ) Summis fint iidem cum illis tribus diebus, qui fingularum tribuum mapiftratibus. habentur cap. 3.1. [ta Abulenf. & alii. y YI. Praparate vobis cibaria.): Man- j I3. Mermentote fermonis , €c.) Re- iC na adhuc depluebat fingulis diebus: vocat Jofue in memoriam Ruberiitis, jubentur ergo copiofius illud colligere, & Gaditis, & dimidie tribui Manaf- ufitataque tunfione, & coctione pra- fe, quibus conditionibus terram trans Vel certe preter manna; j parare. Jordanem poffederint, non quod eo- quod tantz multitudini alende adhuc rum voluntati diffideret , fed. quia neceffarium erat, permittit Jofue, ut etiam fponte currentes incitare con- j^ alios cibos quarant , & parent, quos fultum eit; nam licet fremens (equus) fcilicet nancifci potuerint. forbeat terram , tamen, wbj andiverst Pofé diem tertium. tranfibiris. ) At éuccimam s dicit, Vab. Job. 39. 25.. aliquantor poft tranfierunt , cum cap. l- I14. 4ate fratres vefiros.) In prima le fequenti miffi funt exploratores , ii- acie, primoque loco in viis, ac praliis. que per triduum latuerintin montibus, Omnes fortes mazu , 6$c, ) Relictis ig & poft reditum illorum adhuc per tri- tamen domi iis, qui ad civitatum, duum tranfitus dilatus fit cap. 3. 1 regionifque cuftodiam neceffarii erant. Refp. v0 zrazfébitis , fignificare , ex 15. Coztra J9lis. ertum, ) Qrientem hoc loco recegletis, ut tranfeatis. Vel verfus. Y 4 LIBRÍ JOSUE 16. Refponderuntque ad Jofue, atque dixerunt : Omnia, quae praecepifti nobiss faciemus : & quocumque miferis, ibi- mus. á 17. Sicut obedivimus in cunétis Moyfi, ita obediemus & tibi: tantum fit Dominus Deus tuus tecum, ficut fu?t cum . Moyfe. - * 18. Qui contradixerit ori tuo, & non obedierit cun&is fer- monibus, quos praece . peris ej, moriatur, tu tantum confortare, & viriliter age. CATPRU L.H. Miffi exploratores in urbem. Sfericbo , a Rabab meretrice promi[fa illi mifericordia , a morte liberantur. fit igitur Jofue filius Nun de Setim duos viros explo- r MI ratores in abícondito, & dixit eis: Ite, & confiderate Hebr. II ^ terram, urbémque Jericho. * Qui pergentes ingreffi funt do- Tacob ; mum mulieris meretricis, nomine Rahab, & quiverunt apud L 25 eam. 2. Nun- Iv. T4n!um' fft Dominus Dems tuus Confiderate terram. ) Non Chana- feenm , fecut fuit cum Moy[e.) Duplex ndam totam, fed proxima loca, in effe poteft fententia, prima excepti- quae populus ingreflürus erat , ac no- va, in omnibus obedimus, modo tu minatim Jericho; Ut cognofcatis , Deo confentanea , & legi pracipias. quz funt hoftium confilia, & qni *ad ll verior , optativa , feu votiva. refiftendum animi. Utinam tibi Dominus adfit , ut ad- Qui pergentes smgreff fant.Gc.) Jord:z- fuit Moyfi. nem expioratores vel natatu tranfie- Oz; contradixerit D moria- runt, vel vadatione ; nam Jordanis f4r.) Deus in rebelles folebat ani- madvertere vada legimus Jud. 3. 18. & c. 12. m. adhuc tamen fibi hanc $. & ita fieri potuiffe indicatur hoc legem dicunt , ut qui obedire detre- capit. num. 7. cum dicitur: Per vrs, &averint, mortc plectantur. qua ducitt ad vadum JTordanis. Deo etiam facile fuit de lintre aliquo in- I;D. s Hos "vires exploratores. ) Proba- colarum cuftodia deftituto providere. bile eft miífos fuiffe , duran- Excubias Chananaorum non admo- te adhuc lu&u. Vide dida cap. 1. dum intentas , facile fefellerunt ; nam num. I. Olim Moyfes Num. 13. mi- ]erichuntini in tanta hoftium propin- ferat duodecim , fed tunc omnia . pa- quitate metu foluti apebant , vel po- . €ata erant , ac proinde minor fufpi- tius defides, ftulteque fecufi. cionibus locus, nec cautius agendum fuit. Duo mifi, ut fe confilio & Mmyulieris meretricis momine Rabab.) 23 Negant aliqui fuiffemeretricem , vo- mutua ope juvarent. luntque vocabulum Hebraicum figni- 4n abfcondito. ) lpfis etiam Ifraelitis ficare camponariam , bofpitalariaur, vel ignorantibus, & infcio univerfo pe- utloquitur D. Aug.lib. 1o. civitat. nitus populo, capit.I9./fabulariam., yerius eft fuif- * CAPUT II. 5 ls à. Nuntiatumque eft regi Igricho, & di&tum: Ecce viri in- ) greffi funt huc per no&em de filiis Lírael, ut explorarent ter- ram. L & 3. Mifitque rex Jericho ad Rahab dicens: Fduc viros ,.qui venerunt ad te, & ingreffi funt domum tuam : exploratores quippe funt, & omnem terram.confiderare venerunt. j 4.* Tollensque mulier viros, abfcondit, & ait : Fateor , ve- *Infr. $ nerunt ad me, fed nefciebam , unde effent: 6. IT7. 5. Cumque porta clauderetur in tenebris & illi pariter exie- runt, nefcio, quo obi.erunt : perfequimini cito; & comprehen- detis eos. h 6. Ipfa autem fecit afcendere viros in folarium domus füze; operuitque €os ftipula lini, quae ibi erat. 7. Hi autem , qui miffi fuerant, fecuti funt eos per viam, (- qua ducit ad vadum Jordanis : illisque egreffis ftatim porta fe claufa eft. 0- 8. Necdum obdormierant, qui ] : atebant, & 'e&ce mulier d afcendit ad eos, & ait: 9. Novi, qluod Dominus tradi derit XObis terram : etenim A 3 irruit n n [/ fe meretricem , quod patebit aliis lo- ni fipule funt linum. nondum ftup- cis Scripturz, in quibus eadem vox piriis malleis füba&um,'" & ab aceri- $ Ooccurrit confideranti, Hebraica vox bus purgatum. Hebr&us habet Zz- d elt 531 Zozab. Hac eft Rahab , cu- azum.Lini: LXX. AtyoxetNatqy dixe- ]'« jus mentio in genealogia Chrifti,. runt, /Zz4 calamsos. Matth. 1. 5. Neíejebam , «nde effest , 66c.) INon K una in re mentita ell. Rahab. Sed i Quieverunt apud eam.) Manferunt. n LXKX.xaréAoca» vertunt, quod apud mendacium officiofum fuit, & culpa aliquem divertere, & morari fignifi- levis. Fortaíffe etiam putavit men- 0C cat. Verti etiam poteít ,. Zorzzeruzr. dacium officiofum culpa vacare. n 9. Nantiatumque eff regi. ) Eiadent 6. lm Selarigm, €5c. ) De hoc di- "co die, qua appulerant exploratores, ut &um numero pracedenti. 1l vult Serarius, vel fequenti ; ita ut no- 7. 44 "vadum Jordanis. ) Quia fi- &em unam in domo Rahab dormie- cubi tranfituri erant Tordanem , illic 0- rint, die fequenti urbem luflrarint , putabantur vado tranfituri. vefpere vero delati fint, ut vult Ca- Porta olau[a eff.) Urbis fcilicet, ne f exploratores fugerent, ff'forte alicu- 0 jetanus. 4. -"Abfcondit.) ln Solario fciticetin- bi laterent: vel quia nox appetebat. ter lini füipulas, ut dicitur nifm. 6. g. Needum obdormierant. ) Fortaffe i Solarium eít fuprema domrus pars, timore difcuffo , alioque fatellitibus 1 Íoli expofita: ea in Palzftina modice digreffis, fefe ad quietem compofue- declivis erat , ac fere plana, ut ibi rznt exploratores. d ambulare liceret, & fpatiari, & etiam . Nevi, quod Domizus. ) INoverat i ex admirabilibus rebus, qu& de Ifrae- j veítes ad Solem expandere, &c. — Li- 6 LIBRIJOSUE irfuit in nos terror vefter, & e'anguerunt omnes habitatorcs terra : *Exo. 1p. Audivimus, quod * ficcaverit Dominus aquas Maris ru- E 4 21- bri ad veftrum introitum, quando egreffi eftis ex JEgypto : * & INU- quze feceritis duobus Amorrhaeorum regibus, qui erant trans 21.24- Q Jordanem, Sehon, & Og, quos interfeciftis. 11. Et heec audientes pertimuimus, & elanguit cor noftrum, K nec remanfit in nobis fpiritus ad introitum vettrum : Dominus enim Deus vefter , ipfe eft Deus in coelo fur q fum, & in terra deorfum. i *[n. 12."Nunc ergo juraete n;ihi*'per Dominum, ut quomodo €. 22. ego mifericordiam feci vobifcum, ita & vos faciatis cum domo D patris mei: detisque mihi verum fignum, 13. Ut falvetis patrem meum, & matrem, fratres, ac forores meas, &«omnia, quze illorum funt, & eruatis animas noftras [ a morte. * 14. Qui refponderunt ei : Anima noftra fit pro vobis in li mortem, fi tamen non prodideris nos: cumque tradiderit nobis Domi- K litis paffim fpargebantur, & illuflra- tione divina , ejus enim fides com- Derilque mibi verum ffgnzm.) Quod ubi vobis, veflrifque monfttavero ; mendatur a ,D. Paulo ad Hébr. cap. vere ac certo tutafim, ego, meique 1I. num. j5I. omnes. . Irrsit im nmos teryor vefter. ) Non naturalis tantum ; fed a Deo etiam im- I3. Szlveris. ) LXX. foqpsour: ^ f vivOs capite, vivos fervate. miffus, quod promiffum fuerat Le- Et ermatis animas uoffras a "morte, ) vit. 26. 35. Dabo pavores in cordibus €0rUm , " Communi urbis excidio , & civium - terrebiz eos fonitus foli c&de eripiatis. volagntzs , €96., 14. dnima noffra ffr pro volis z2 mor- Elenguerzunt.) Tlebr. Z/quefattifunz, £zem.) jurandi formula , quafi dicat e in modum fcilicet nivis tabefcentis, devovemus vobis animam nofltram p aut cer&, quam folvit ignis. LXX. "d mortem. .Male nos perdat Deus, habent verfic. I1. sezze emoti fummus , fi fidem fefellerimus, quamvobis da- L: z£eeuuev. mus, Non dubitant exploratores gï lI. De cclo fur[pzs, 69 im tevra deor- pro Jofue polliceri , quod zquitas fom.) Immenfüs elt, omnia pervadit poftulabat , ut fcilicet benemeriti be- ! loca, & tam, qua furfum funtin coe- neficium reponeretur. Servata eft i 1ó, quam quz deorfum in terris, pro hec fides infra cap. 6. 25. fimilem hi- arbitratu fuo moderatur. Itoriam vide Tudic. 1. 25. 12. Eco mrfericordiam fect vvobifcum.) Vox Hebraica 4pm chefe in Scriptu- Si tamem mon prodideris 70:.) Sed falvos dimiferis, & nemini indicave- ris latiffime patet, ut beneficentiam ris nos hic latere, aut falvos fore, comple&tatur, quainalios confertur, qui in domum tuam fe receperint, five meriti fint , five immeriti , five ne forte nimis multi confluant , & vi- miíeri, five non mifer, ta indigni, j CAPUT I 7 tCg Dominus terram; faciamus in te mifericordiam, & veritatem. u 15. Demifit ergo eos per funem de feneftra, domus enim " ejus haerebat muro: H 16. Dixitque ad eos: Ad montana confcendite,ne forte oc- currant vobis reyertentes, ibique latitate tribus diebus, donec In, redeant, & fic ibitis per viam veftram. [US 17. Qui dixerunt ad eam : Innoxii erimus a juramento hoc, Tfà quo adjurafti nos : 19. Si ingredientibus nobis terram, fignum (1) fuerit funicu- do lus ifte coccineus ; & ligaveris eum in feneftra, per quam de- Io mififti nos: & patrem tuum, ac matrem , fratresque, & omnem Cognationem tuam congregavcris il domum tuam. 1e$ I9. Qui oftium domus tuea egreffus fuerit, fanguis ipfius ToS erit in,caput ejus, & nos erimus alient. Cunctorum autem fanguis, qui tecum in domo fuerint ; redundabit in caput no- m ftrum , fi eos a'iquis tetizerit. bis 20.. Quod fi nos prodere volueris, & fermonem iftum pro- n- ferre in medium , erimus mundi ab hoc juramento; quo adju- * * $ od raíti nos. 21- Et 1l/a refpondit : Sicut locuti e füs, ita fiat, dimittensque ro, '" €05, ut pergerent, appendit funiculum coccineum in feneftra. 22. lili vero ambulantes pervenerunt ad montana, & man- t erfe- feïuhï ibi tres dies, donec reverterentur, qui fuerant p * E cuti: * «) dm ) -Signufn fuerit. I» edit. Sixz. legitur : fignum non fuerit. 0f Mifericordiam , &f vweritatem.) Sin- poris humani fuflinendo par effe po- at cere agendo, & optima fide, &, que teft, ut experientia docet. promifimus, ad unguem effe&a dando. i9. Sangmis zpfius erit in caput ejus.) if Suo vitio peribit. Jure belli cadunt, $, *5 Demifez ergo es pey funem de fe- neftza.) Nox Hebraica 53m chelel fi- qui in urbe capta a refiftentibus fe * . nificat funem , non quemcumque, non fe jungunt. 5 Reduzdabit.) Quafi dicant , nos i fed fortem , qui ex pluribus compo- rei erimus homicidii. Chald. Ce/« Q^ fitus. eft. Fuit vero ex ferico, aut Jino coccinei coloris; nam ilie idem necis ejus £m caput noflvum. 3 20. Erbuus mundi.) mmunes,.nom 1 funis , quo de feneitra dimiffi fünt tenebimur juramento. exploratores idem in fignum reli- &us, ut domui illi parceretur. QI. AMppendit fumiculum coccimeum in d feneflza.) Statim appendit , fortaffe 17. Insoxis erimus.) Carebimus cul- ut videre poílent exploratores mo- pa, & penam non merebimur. dum, quo tum expuenanda urbs ef- ü 18. Funiculus ffe. ) F'unis tenuis ex fet ; fignumque illud apprime noffent, multis filis tenuibus complicatus E * nec ullus errori locus in re tanti mo- menti relinqueretur. quamvis exilis fit , ponderi tamen cor- D $ LIDRITSJOSUE cuti : qu&erentes enim per omnem viam , non repererunt eos, 23. Quibus urbem ingreffis, reverfi funt, & defcenderunt exploratores de monte: & transmiffo Jordane, venerunt ad Jo- j fue filium Nun, narraveruntque'ei omnia, quce acciderant fibi. fi 24. Atque dixerunt: Tradidit Dominus omnem terram hanc in manus noftras, & tinuore proftrati funt cun&i habitatores ejus. ( CAT UT Tb l Siccatum Dei - miraculo Sfordanem populus tranfit. Gitur Jofue de no&e confurgens movit caftra : egredien- t 1. I tesque de Setim, verlerunt ad : Jordanem i p.f'e,» «& omnes filii Ifrael, & morati funt ibi tres dies. 2. Quibus evolutis , tranfiefunt preecones per ca&rlorüm [ medium, 3. Et Clamare coeperunt : Quando videritis arcam foederis Y Domini Dei veftri, & facerdotes ítirpis Leviticse portantes eam , vos quoque confurgite, & fequimini praecedentes : v duorum 4. Sitque inter vos, & arcam fpatjuïïï.cubitoruxn mülium : 9. Buibus e&;al;;ti:.) In utroque fci- 24. Tradidit Dominus , &c. ) Quod jam futurum erat, quafi fa&um nar- licet loco, & poft eorum dierum pro- br rant ob fpem certiffimam. mulgationem cap. 1. factam. a E notle confargemns.) iNox hic eft Pracozes.) Eàdem vox , que cap. h LD antelucanum tempus , quod I. Num. Io. redditur, Przzezpes popti- [r no&Gis quidem extremum eít, fed-te- 5 , hic vertitur precezes. LXX. ha- IK nebricofum adhuc, & admodum roa- bent yeapup ertic , feriba. tutinum; hoc enim eít, quod L.XX. 3 "5 Szceraotes .. portantes eam. ) f & Luce Ordinarie arcam ferebant Levitz; ex vertere folent oeS9eigen , f 21. 38. dicitur smzze venzre. lege Levitici INüm. 4. I5. poterant h De $etm. ) , Aberat Jordanis 6o. fta- tamen, fi vellent , ferre facerdotes. D Id quater fa&um reperitur in Scriptu- liare Ítalicum conficiunt. diisa Setim: od&o fladia unum m»il- p rà hoc cap. 12. mum. 6. infra cap. 1, k Morati funt tres jj dies. ) Iói , id 6. Paral. I5. & 9. Reg. 15. 29. ] eft , in Setim, & Jordanisripa; nàm Segrimini pracedentes.) Eios, qui ar- cam praferebant. Mortso IMovfe ad Jordanem una tantum nocte man- columna nubis dux vi& cvanuerat.. D fiffe, ea.fcilicet,. quz confecuta eft diem, qua eo appulerant , patet ex 4. Gpatimm cubztorum daorum mil- textu Hebrzo, in quo fic habemus LIwn.) Servando quidem diligenter, Venerunt ad Tordamem ipff, €9 osmes fr- quantum potuit, diflantiam, moraii lia 1/734'917 er þerno&aritnt ;b , anteguam tamen modo ; alioqui nimium fuif- «t frajicerent , e fattum eft a fime trium fent anxii in ea metienda ,. & in He. dierum , 6 tranfferunt pracones , &$c. br&o eít , ut etiam in. Chaldao, czz Id factum D Ita Serarius; Malius, Cajetanus, & alii. citer duo veillia eubitorum. LY CAPU T fíit. 9 " It millium : ut procul videre poffitis, & noffe, per quam viam in- grediamini: quia prius non ambulaftis per eam, & cavete, ne I appropinquetis ad arcam. bi, 5. Dixitque Jofue ad popu lum : San&iiäca&xini: cras enim nc faciet Dominus inter vos mirabilia. ( 6. Et ait ad facerdotes: Tollite arcam foederis, & przece- dite populum. Qui juffa complentes, tulerünt, & ambulave- runt ante eos. 7. Dixi:que Dominus ad Tofue : Hodie incipiam exaltare te coram omni Iírael, ut fciant; quod * ficut cum Moyte fui,ita & * Sup. s e[le tecum fim. Ls ( .8. Tu autem praecipe facerdotibus, qui portant arcam fce- deris, & dic eis: Cum ingreffi fueritis partem aqu&e Jordanis, ufii flate in ea. 9. Dixitque Tofue ad filios Ifrael : Accedite huc, & audite TIS verbum Domini Dei veftri. £5 ro. Et ryrfum : In hoc, inquit, fcietis, quod Dominus Deus vivens in medio veltri eft, & difperdet in confpe&u veftro iil Chananadeum, & Hethzeum, Heveaeum, & Pherezeeum , Gerge- D f?um quoque, & Jebufzeum, & Amorrhzeum. rr.* Ecce [ni- d everentie caufa. Cum e caftris ad 7. Hedie incipiam exaltare te.) Nihil arcam Sabbatis maxime iri deberet, enim adhuc, quod fupra naturz ordi- 2 hinc fumpferunt argumentum fapien- nem admodum- videretur, per ipfum ol tes definiendi iter Sabbati in ipfa lege fécerat Dominus , fa&turus deinceps. 8. Cum ingrefft fueritis partem aqa hn non definitum, vide AG. I. I2. or- S. Sanüifcamini.) Parate vos per gerdanis, fhate sn ea. ) Partem j fan&itatem , feu fancte: fortaffeetiam danis intellieit mediam , vel ipfum fluvii alveum. Vide cap. 4. num. 1o. j fignificatur, ut purificent fe, veltes t lavent , ab uxoribus abílineant; hunec 9. -decedrre hue. ) Videtur tunc ]0'- ( enim fanctificationis modum prafcri- fue in medio caltrorum fuiffe, ibi- [ü- ptum videmus , cum in monte Sina que populi concionem convocaffe. h l0. Dom/nmus Deus vivens.) Mita ex lex promulgata eft ; Expd.' Ig. num. JO. & I5. a&ione, ac motu potiffimum agno- at* Cras enim faciet Domimus mirabilia foatür; dicitur ergo Deus vivens; »fe quia fua efficentia omnia : moderatur , imter 7vos. ) Siftendo lapfum .flumi- nis , &c. & pubernat, & potiffimum quia cul- torum fuorum neceffitatibus adefl, n 6. Tollite arcam. ) Jofue facerdoti- ls bus imperat, quia fpiritu prophetie illifque opem fert. jdii agebatur, & quiaa Deo expreile, ut In med.o "veftri eft. ) Mobis adeít, ita faceret, jubebatur, legimus enim ut auxiliator. hf Num.9. Ta au£em pracipe facerdoti- Chananesum Efc) H funt feptem if* bus , (fc. gentes a. Chanaan Blio Cham oriun- Bibl, s Com, Menoch. Tous HI. m ! iO LIBRI']OSUEþ *AG II. * Ecce arca foed 4 f eris Domini omnis terrae antecedetïvos 7:45. per Jordanem. I2. Parate duodecim viros de tribubus Iífrael, fingulos per t fingulas tribus : 3. Et cum pofuerint Ve&igia pedum fäorum facerdotes, qui [i portant arcam Domini Dei univerfze terrae in aquis Jordanis, aquae, qucze inferiores funt , decurrent, atque deficient: qua autem defuper veniunt, in una mole confiftent. 14. Igitur egreffus eft populus detabernaculis fuis, ut tranfi- ret Jordanem : & facerdotes, qui portabant arcam foederis, pcrgebant ante eum. 15. Ingreffisque eis Jordanem, & pedibus eorum in parte *Eccli aq u:e tin&tis ( Jordanis autem ripas * alvei fui tempore melfis W4:39: implgverat ) 16. Steterunt aquae defcendentes in loco uno & ad inftar [ montis intumefcentes apparebant procul ab urbe , quae voca- tur Adom, usque ad locum Sarthàn : quse autem, inferiores erant dz, que totam illam terram a Jor- Vide.Plin. lib. -13. cap. I8. hoc de dane ufque ad mare mediterraneum ZEgypto atfirmantem. occupabant. . £/m- I2. Parate duodecim viros.) Hi duo- Tordanis auremripas atuei pleverat.) Caufía fluminis incrementi* decim iidem fünt cumiis, de quibus eft, quod vero meffis tempore fol- Í initio fequentis capitis ;; ad hoc dele- vantur nives Libani , ex quo fluit &i, ut lapides'ex Jordanis alveotol- Jant. Jordanis. Ali probabiliter putant dele- 16. ppartbant procul. ) Aqusm fe 2 éos efTe , ut ficerdotes portantes ar- cam comitarentur. porrigebant a traje&ionis loco ufque galianus. I?a Cajet. & Ma- Adom, & tumor ille inftar montis fe habebat, ac proinde a longe afpicie-» I3. Sacerdotes, qui portamt arcam.) batur. i Sacerdotes , quia ex aliaftirpe, quam Vel fenfus eft: Aqua ita in- LU Aaronica effe non poterant , tunc ad tumuerunt , ut ex urbe Adom, & Sarthan cumuli illi videri polffent. fuümmum fuiffe circiter viginti qua- tuor putat Serarius hic. Duo fàtis 445 urbe , qua vocatur /Adom. ) Hanc erant ad ferendam arcam ; & proba- urbem collocat Adrichomius in tribu Ruben, non procul ab orientali for- | bile in hoc tranfitu Jordanis Eleaza- rum fuiffe, & ithamar , Aaronis fi- danis ripa paululum u'tra torrentis Ca- Jios, vel Eleazarum, & Phinees ejus rith, auftraliorem in. Jordanem influ- xum Mafius Tiberiadis flagno vi- fillum. Aliqui tamen putant quatuor cinam effe ait. arce geftandz neceflarios fuiffe. IS. Tempore mejfis.) Tritice&, vel Sartban.) Adrichomius inter urbem hordeacez , quz non, ut apud nos, jam didam, & inter Bethabaram po- menfe Junio fit in Paleflina , fed nit ; Mafiuslon [ Aprili exeunte, aut Majo ineunte. veríus. g? fuperius Aquilonem CATOT.H IV It '0$ erant, in mare folitudinis (quod nunc vocatur mortuum) de- fcenderunt, usquequo omnino deficerent. D 7. Populus autem incedebat contra (1) Jericho : & facerdo- tes,qui portabant arcam fcederis Domini, ftabant fuper ficcam jUi humum in medio Jordanis accintti, omnisque populus per arentem alveum tranfibat. Ils ÜX CATP,UT.IV. d Yf Duodecim lapides de Sordane ficcato ad. pofterorum memoriam üique duodecim in ipfo Sfordanis i mlligfm.fw, .al alveo flatuuntur. l. ibus transgreffis, dixit Dominus ad Jofue : ïyï Q« U 3. Elige duodecim viros fingulos per fingulas tribus. 3. t przecipe eis;ut tollantde medio Jordanis alveo, ubi fte- lat terunt pedes facerdotum , duedecim duriffimos lapides, quos Qd* ponetis in loco caftrorum, übi fixeritis hac no£te tentoria: i 4. Vocavitque Jofue duodecim viros, quos elegerat de fillis nt z Ifrael , fingulos de fingulis tribubus, $. Et ait ad eos: te ante arcam Domini Dei veftri ad Jor- B5 danis d 1f (r) Jericho. 1» edz. Sixz. legiter: Jordanem. lm mare [folitudinis. ) Hebr. mare do abfumpta eft, prefertim cum ma- Pti' 0l fais, dicitur etiàm. mare mortuum , xima fuerit multitudo Ifraelitarum , u quod aqua in eo fit craffa, & iners, & profelytorum, & lapides bis duo- quodque nullos alat pifces , aut coch- deni , alii excipiendi, alii ftatuendi in leas, ac ne vermes quidem , aut fer- fluminis alveo fuerint. Serarius pu- fe pentes, ut tradit D. Hieronymus in tat una aut altera poft. meridiem ho- a c3p. 47. Ezechíelis. Num. 34. 3. ap- ra tranfitum abfolutum fuiffe. f pellatur zare /Aiffffpgsum. A. nofiro Ipeulos pev [ingalas tribts.) Etiam ig. , interprete hic bene dicitur ;zre /oi- Q.S unus ex tribu Levi ele&us , & fudinis, quia circumjacens terra Iteri- pariter unus ex tribu Jofeph, quaz bi- lis, graveolens, & virofa eft, ideo- a rtita in tribus duas Manafle , & que deferta, & folitaria. E iphraim , atque 1 ta duodecimum nu- lC merum non excefferunt. I7. Swper ffccam bumum. ) Vel enim 0U jJordanis alveus arenofus & glarea ple- 3- Duriffrmos lapides.) Rabbini etiam ) nus erat, ideoque ftatim poft aqua- maximos fuiffe fabulantur. Certum rum defluxum aridus; vel divina vir- eft, non majores fuiffe, quam quos i tute fadum elt , ut plane ficcare- viri finguli afportare inde ufdjue ad !l tur, & facilis tranfitus abíque pedum Galgala poffent. Duriffimi eliguntur inquinatione Ifraelitis pateret. lapides, quia conftituendi in fignum 4lceints. 5 Parati, expediti. aternum pofleris erant, atque ideo j j* Orunifque populus, per arentem alueum ejus generis quarendi, qui non faci- eranfióat. ) Magna dici pars tranfeun- le vetuftate folverentur, 12 LIBRI JOSUE danis medium, & portate inde finguli fingulos lapides in hu- meris veftris , juxta numerum filiorum Iírael, V 6. Ut fit fignum inter vos: & quando interrogaverint vos filii veftri cras, dicentes: Quid fibi voluntifti lapides? f 7. Refpondebitis eis: Defecerunt aquse Jordanis ante arcam V foederis Domini, cum tranfiret eum, idcirco pofiti funt lapi- des ifti in monumentum filiorum Iírael in adeternum. Ü 8. Fecerunt ergo filii Ifrael, ficut praecepit eis Jofue , por- tantes de:medio Jordanis alveo duodecim lapides, ut Dominus ei imperarat, juxta numerum filiorum Ifrael, usque ad locum, in quo caftrametati funt, ibique pofuerunt eos: V 9. Alios quoque duodecim lapides pofuit Jofue in medio Jordanis alveo, ubi fteterunt facerdotes, qui portabant arcam foederis Domini & funt ibi usque in praefentem diem. p Io. Sacerdotes autem , qui portabant arcam, ftabant in Jor- l danis medio, donec omnia complerentur, qu:e Jofue, ut lo- queretur ad populum, praeceperat Dominus, & dixerat ei Moy- ) fes. Feftinavitque populus , & tranfiit. 1r. Cumque tranfiffent omnes, tranfivit & arca Domini, Y facerdotesque pergebant ante populum. ü 12. Filii quo 1e Ruben, & Gad, & dimidia tribus Manatfe, Num. armati praeced e ) ant (r) filios Ifrael, * ficut eis praeceperat 32 29- Moyfes. 13 Pt (1) Filios lfrael. Im edit. Sixz. legitur : fratres fuos filios Ifrael. 6. Signum.) Rei hoc loco gefta. tebant, eique animum prafentia fua t Cras.) Futuro tempore. addebant, & aquas a tergo impenden- 9. Dxwodecim. lapides pofit Tofue im tes,| Domini prafentia fecuri, defpi- ened;o Tordanis alveo.) INon coacerva- ciebant. l tos, aut in arz formam, fed fingulos Er dixerat ei Moyfes. ) Eo modo., ] 4 ") er fe, ut etiam fatum a Moyfe & ea obedientia, & alacritate , quam n xod. 24. 4. fic enim magis appare- femper ei Moyfes precéperat , & bat duodecim tribuum diftin&io. commendarat. Ufaque m prafentem. diem. ) Ex hoc II. 4fnte populum. ) Wel fpecante loco aliqui colligunt Jofue non efTe populo, coram populo, vel ante po- hujus libri fcriptorem. Sed ut bene puli agmen modo fupra prefcripto , dicatur, 4/qwe : prafentem diem , fatis ut fcilicet bis mille cubitorum fpatio, eft, fi aliquo tempore poft lapides arcam pone fequerentur. Vel fen- . ere&os Jofue hiftoriam fuam fcripferit. fus eft, poft tranfitum Jordanem Ar- äï IO. Stabant in ordanismedio.) Pro- ca, & facerdotes in primo fuerunt babile eft ftetiffe facie verfus - Au- 4 flrum converfa, hoc eít, verfus in- agmine, non in medio quemadmo- dum in deferto. feriorum aquarum fugam; fic enim I2. Siewt prec g faciem ad populum tranfeuntem ver- erat eis My/ä!. ) Tum. cap- 32. 28. i; —— CAP. U T4UV. 13 l- 13. Et quadraginta pugdatorum millia per turmas, & cu- neos, incedebant per plana, atque campeftria urbis Jericho. (s I4. In die illo magnificavit Dominus Jofue coram omni If- rael, ut timerent eum, ficut timuerant Moyfen, dum adhuc i viveret. . ^ i 15. Dixitque ad eum: r6. Preecipe facerdotibus, qui portant arcam foederis, ut t afcendant de Tordane. J 17. Qui praecepit eis, dicens : Afcendite de Jordane; fl I8. Cumque afcendilfent portantes arcam foederis Domini, & ficcam humum calcare coepiffent, reverfze funt aquse in al- 10 veum fuum, & fluebant, ficut ante confueverant. if I9. Populus autem afcendit de Jordane, decimo die menfis primi, & caftrame:ati funt in Gal galis contra Orientalem pla- J gam urbis Jericho. 0- 20. Duodecim quoque lapides, quos de Jordanis alveo fum- )(. pferant, pofuit Jofue in Galgalis. 21. Et dixit ad filios Ifrael: Quando interrogaverint filii l, veftri cras patres fuos, & dixerint eis: Quid fibi volunt lapi- des ifti ? b 22. Docebitis eos,atque dicetis: Per arentem alveum tranfi- H vit Ifrael Jordanem iftum. * . X 23. Siccante Domino Deo noftro aquas eius i n conf pectu veltro, donec tranfiretis. * Exo. u 24. *Sicut fecerat prius in Mari rubro, quod ficcavit, donec ? ^ tranfiremus: B 23 25. Ut [4-2T. - I3. Quadragimta purmatorum mil- adorato precati fuerint, ut bene'o- 4Jia.) Ex tribu Ruben, Gad, & Ma- mnia füccederent , & eidem pro be- n naíle; quz tamen tribus multo plu- neficio gratias egerint?. res ad arma tractanda aptos numera- Cajframemzi Jfeent in Galg alis. ) I—ïunc bant, ut patet ex cap. 26. lib. INum. locum cafiris figendis elegit Tofue, 19. Populus agtem ajcendit de Jarda- vel divino monitu, vel quia licet ul- ze.) Afcendentibus de Jordane nulli terius eo die progredi potuiffent, erat hoftes occurrunt, quia, ut dixerat tamen prudentiz militaris fenfim pro- n Rahab cap. 2. num 9. e'zzguersnt o- gredi , nea tergo hoftis relinqueretur. mnes babitatores terré&. Vide ibi di&a. Alioqui etiam locus falubris erat, & , Probabile eft íh ipfo aditu promiI aquis vicinus, & fylvis, ex quibus li- terre, eam falutafTe Ifraelitas & loti- 'na peti poterant, i tiz figna edidilTe. Quod fi intrantes 90. Pofuit Tofue 12 Galgalis.) Non domum, eam falutare jubet Chriftus longe a tabernaculo fub dio , ut ab Matth. 10o. 12. & dicere , Pax Lwic do- omnibus confpici poffent, hi etiam x;i , quid ni terram fanctam futuram lapides feorfim ftatuti, non in dcervi populi fedem falutaverint , Deoque formam, aut altaris, Vide dida num. g. 14 LIBRIJOSUE 25. Ut difcant omnes terrarum populi fortiffimam Domini manum, ut & vos timeatis Dominum Deum veftrum omni tempore. el CAPIUT V. al Terrentur. Chananai , dircumcifio fit in Galgalis, €? Pbafe cele- V0 bratur, deficit manna , ubi de fruGibus terre edunt j €. . a "Angelus Domini T'ofue. apparet. * fi Oftquam ergo audierunt omnes reges Amorrhaeorum, & p qui habitabant trans Jordanem ad occidentalem plagam, & cunéti reges Chanaan, qui propinqua poffidebant magni & maris loca, quod ficcaffet Dominus fluenta Jordanis coram filiis Ifrael, donec tranfirent, diffolutum eft'cor eorum , & non remanfit im eis fpiritus, timentium intro A lírael. ?tllnï filiorum 2. Eo tempore ait Dominus ad Jofue : Fac tibi cultros lapi- 9 deos, & circumcide fecundo filios IHrael. 3. Fecit, quod jufferat Domin 7715? & circumcidit filios Ifrael in colle praeputiorum. 4. Haec autem caufa efl fecundae circumcifionis : Omnis populus , qui egreffus eft de /Egypto generis mafculini, uni- [/ verfi-bellatores viri mortui fun; in deferto per longiffimos [ [ viae circuitus-, l 5. Qui x du O5. Ferniffhmam Domimi manum.) omnes vernaculos domus faas & cireum- Potentiàm. LXX. c)x'Jvcc,u.zv. cdie ,. &c. 2« 4c £bl cultros. lapideos. ) INunc Circumcide fecundo filios Ifrael. )Sen- Í fus eft, revoca confuetudinem cir- quidem lapideis cultris fa&a eft f circumcifio, ut diferte habemus in cumcidendi , longo tempore in de- f textu; alioqui etiam ferreis, aut cha- ferto intermiffam. Indi&da eft au- lybeis fieri poterat. Vide dicta/Genef. tem h«c circumcifio , quia legis ca- Y remonias in ufum revocari volebat cap. 47. num. I2. Et eircumcide.) Non ipfemet cvir- Deus., que non nifi a circumcifis obi- cumcidit;-qui enim potuiffet tan- ri poterant ; nec decebat, ifraelitas in- tam multitudinem ; nec etiam fuit circumcifos rnorari inter Chananzos necefle adhibere facerdotes, aut Le- pariter incircumcifos; data enim eft vitas. Circumcidebant ergo omnes circumcifio ut per eam Judai a gen- quot quot in /Ézypto olim fuerant tilibus diftinguerentur. Videdicta Ge. nef; 17. 49 ciccumcifi, & probabile ipfum Jofue aliquos circumcidiffe, ut etiam Élea- 3. Ig colle ;)Mp;;'riortz.m. ) Loco fic 2arum ,.domefticos nimirum , quod poítea di&o ob hanc circumcifionem, fecerat Abraham Genef, cap. 17. n. vel potius, quod illuc projecta fint; 0^2 Lt d tulit antem Ifmael flium fuum , & & fepulta preputia. E l:ä C APU T.V. 15 If Ti $. Qui ómnes circumcifi erant. Populus autem, quii natus eft in deferto, 6. Per quadraginta annos itineris latifimze folitudinis, in- l-- circumcifus fuit : donec confüumerentur, qui non audierant vocem. Domini, & quibus ante juraverat , eis ''erram la f re & mel H ] ut non oiftendcx'et VEU emanantem. 7. Horum filii in locum fuccef iv Y v " int pafrum, & circumci(i p funt a Jofue : quia ficut nati fuerant, in preeputio erant , nec eos in via aliquis circumciderat. " 8. Poftquam autem omnes circumcifi funt, manferunt in n eodem cattrorum loco, donec fanarentur. 1]l 9. Dixitque Dominus ad Tofue : Hodie abftuli opprobrium JEgyptia vobis. Vocatumque eft nomen loci illius Galgala, I H usque in praefentem diem. 1o. Manferuntque filii Ifrael in Galgalis, & fecerunt Phafe, J quartadecima die menfis ad vefperum in campeftribus Jericho- d 11.. Et comederunt de frugibus terree die altero , azymos panes, & polentam ejusdem aani. 12. De- — l$ 5 Populus utem , Gc. incircum- r4, & fortaffe ideo ZIgypti oppro- l eifzs fuit.) Omilfa eft in deferto cir- $ brium dicitur; quod ZEgyptii, qui cumcifio, ne infantibus recens cir- cum l1fraelitis erant, tam lonpa pe- cumcifis motu crearetur vit& pericu- regrinationis per defertum pertafi, lum. Il Fferi enim poterate ut repen- aut clam, aut etiam palam fudais op- te fe commoveret riübes, & ftatio probrarent. mutanda effet. Galgala. ) Dicitur a ';'? 3 g4/4! , quod 6. Donec cenfumerentur , &c. ) Hac vofvtre , devolvere, ac removere ligni- fuit occafio intermittendz scircumci- ficat, ita ut Galgal fit locus devolu- fionis, quod fcilicet Dominus in de- tionis, ablationis, & remotionis, prz- j« ferto populum detineret , donec o- putii nimirum, aut opprobrii /Egy- mnes, qui non audierant vocem Do- ptiorum , juxta expofitionem allatam. mini; &c. confümerentur;. caufa ve- Io. Ftcerant Phafc. ) Pafcha fcilicet, IO,quam proxime a(fignavi nurh. $. quod ab ejus folemnitate inflituta , " "k le lecmm fucceffermmt - patrum. ) tertium fuit. Primum enim acum Adepti funt ea profniffa , quibus pa- : eit in g 25 ypto Exod. 12. fecundumin tres eorum exciderant. deferto Sinai anno fecundo exitus ex 9. Opprobrism. ) Preputium : pro- ZEgypto INum. 9. 2. & fequentibus ; brofum enim erat apud Hebraos, fi fecutis vero pere 5 crinationis annis in quis -aut effet incircumci(us, aut dice- deferto omiffüm eft. P retur. Vel, opgrobrium, quod di- PI. Po'ezrzm. Oc. ) Rar five hor- eebant Deum eduüos. ex /Egypto deum toítum, ex fpicis eo anno col- non poffe, aut. nolleintroducerein ter- le&is. ram ptomiffam. . Huc fpe&at ilud I2. Defecizgue manna. ) lrober ille Exod. 22..12. Callide eduxit eos , ut mannz defecit , quia jam ex terre snt« U?'c:)-m? ie montibus , $ deleret e £er- frugibus ciborum .c'cpi:: 'fuppetebat. 16 LIBRI JOSUE I2. 'Defecitque manna, poftquam comederunt de frugibus q terrae, nec ufi funt ultra cibo illo filii Tfrael, fed comederunt ] de frugibus praefentis anni terrae Chanaan. 15. Cum autem effet Tofue in agro urbis Jericho, levavit l oculos, & vidit virum ftantem contra fe, evaginatum tenentem Sf gladium , perrexitque ad eum , & - aitt Nofter es,an adverfía- 9l riorum ? 14. Qui refpondit : Nequaquam : fed fum princeps exerci- ] tus Domini, & nunc venio. V 15. Cecidit Jofue pronus in terram. — Et adorans ait : Quid Dominus meus loquitur ad fervum fuum? *Exo. 1 16. * Solve, inquit, calceameutum tuum de pedibus tuis 5 9: *- locus enim, in quo ftas, fanétus eft. Fecitque Jofue, ut fibl &or ^ j 7'3» fuerat imperatum. CAPUT VI. g Pof? varios feptem. dierum circuitus. fericbo capta funditus dele- tur, fervata Rabab cum fuis : readificatori urbis maledicitur. fi ti 1. J Ericho autem clauía erat, atque munita, timore filiorum [ Tírael, & nuilus egredi audeba:, aut ingredi. li W 2. Dixitque Dominus ad Jo'ue: Ecce dedi in manus tuas [ Jericho, & regem ejus, omnes (ue fortes viros. [3 . Ciicuite urbem cun&i bellatores femel per diem: fic q facietis fex' diebu:. '4. Sept'mo Q * j b 13. Vidit virum ffantem , 6c.) An- Loquirr.) Loqui vult, mandare gelum , quem aliqui Gabrielem pu- vult. & tant, plures vero Michaelem , qui 16. Solve , imquit ». calceamentum. ) N In perfone, quam alloqueris, & lo- princeps exercitus Domini dicitur apud G Danielem , cap. Io. 13 ci, in quo ftis, reverentiam. C . Tezentem (g'/a:ti/mx:. ) Quiia belli eum p Chananzis inchoandi a Deo nuntius Ericho autem claufa erat, atque W 1.3( munmita. ) Chald. Erat ferzis veniebat, & adjutor. h Noffer c$, «n adverfariorum ? ) ld forióus oceiua j erress , 6 abenis objera- £a vetlibu:. eft, Judeusne es, an Chananzus. f 14. Nwzc venio.) Ut novo, & fin- Ez nulíus egredé audebat , ' aur sngre- di.) Quod non folum fignificaturbis a ulari modo te , tuofque adjuvem, ut per folitudinemjuvi, &in tranfitu portas fuiffe claufas, fed excubitores V ordanis, etiam, & cuftodes additos. I5. Cecidit Jofue, &fc.) Demifit fe 2. D;xitgue Dominus 24 Jofue.) An«- ) pronum in terram, ut Ángelo exhi- gelus, qui ili apparuerat cap. 5, beret reverentiam. num. I5: $ CADPIUUT VE 17 18 Á« S'eptimo autem die facerdotes tollent fepte;m buccinas, IN quarum ufus eft in jubilaeo, & preecedant arcam foederis: fe- ptiesque circuibitis civitatem, & facerdotes clangent buccinis. nl 5. Cumque infonuerit vox tubae longior, atque concifior, & in auribus veftris increpuerit, conclamabit omnis populus d vociferatione maxima, & muri funditus corruent civitatis, in- gredienturque finguli per locum, contra quem fteterint. ]- 6. Vocavit ergo Jofue filius Nun facerdotes, & dixit ad eos: Tollite arcam fcederis: & feptem alii facerdotes tollant feptem id jubilaeorum buccinas,.& incedant ante arcam Domini. 7. Ad populum quoque ait: Ite, & circuite civitatem, ar- mati praecedentes arcam Domini. E ) bl 8. Cumque Jofue verba finiffet, & feptem facerdotes feptem buccinis ciangerent ante arcam foederis Domini, g. Omnisque prs&ecederet armatus exercitus, reliquum vul- ant. gus arcam fequebatur, ac buccinis omnia concrepab —I,O. Prae- 4. Sacerdotes tol'ast [eptem — bucci- Sacerdotes clangent butcinit. ) V oluit s4:.) Erant he feptem facerdotum Dominus clangi buccinis, ut oftende- ret bellum hoc Ifraelitis triftitiz nihil, tub& ex earum genere, quarum ufus erat in annorum Jubileorum indictio- gaudii vero plurimum allaturum. lI. ne, Levit. cap. 25. num. g. nam hic 7 vult clangi ut in Jubileo , quia ut eo in Hebrzo vocantur tube tz» 53* 7- $ tempore omnes redibant ad pofieffio- belim , & LXX. vocant lezg e«Nzig- nem fuam, ita nunc illi-ad promiffam &c facras tubas, quod tempore fa- terram. r cro Jubilei eas inflarent facerdotes: 5. Cezeifier.) Sonus concifus, cum i : quoad. materiam , ex cornu arietis morula-ali 1a interrumpitur, ac repe- erant. titur. In i 1 ebrzo, & Chaldzeofolum Pracedant arcam faderis. ) Iidem fa- eft, protratlzor , autlengior: verumid, cerdotes, qui in Jordanis tranfmiffio- quando fit, fubinde conciditur fonus, ne, arcam tulerant, videntur hic ar- feu interrumpitur. cam circa fericho tuliffe; neque enim Comclamabit omnis populus. ) Ad cer- caufa ulla eft, cur aut pauciores, aut rendoshoftes$ , adincitandos Iraelitas, plures , aut alios effe dicamus. — Fue- ad invocandumetiam Deum, & in1- í runt ergo Eleazar, & Ithamar, aut titie argamentum. hujus locó Phinees. Vociferatione maxima.) Mox Me- Seprefque. ) Probabile eft tunc brea letam, feftivamque vociferatio- feptimum circulum cenferi debuiffe nem fignificat. Grsci vocant ZAa- abfolutum , cum facerdotes, & arca, Ae«po»: barritum Vegetius, & 'T'a- & jofüe populi princeps ad locum, citus. unde inchoata effet fupplicatio, fepti- Q. Reltqumm -"vuleus. arcam fequeba- mo revertiffent ; hi enim erant pom- fgr.o) Miri , mulieres, juvenes, fenes; p& pars potior. JEgyptii etiam läl'ofely'ti turbz immixti. ] Bbl cusa Com. Menoch. Tom. If. C 1$ LIBRI JOSUE 10. Praeceperat autem TJofue populo, dicens : Non clamabi- Qw tis, nec audietur vox veftra, neque ullus fermo ex ore veftro poü egredietur: donec veniat dies, in quo dicam vobis : Clamate, mul & vociferamini. qu II. Circuivit ergo arca Domini civitatem femel per diem, & revería in caftra manfit ibi. u 12. Igitur Jofue de no&te conf ov -urgente , tulerunt facerdotes arcam Domini, 13. Et feptem ex eis feptem buccinas, quarum in jubileo d ufus eft: praecedebantque arcam Domini ambulantes, atque [vl Clangentes: & armatus populus ibat ante eos, vulgus autem i reliquum fequebatur arcam , & buccinis perfonaba:. f 14. Circuleruntque civitatem fecundo die femel, & reverfi lu funt in caftra: Sic fecerunt fex diebus. 15. Die autem feptimo, diluculo confurgentes, circuierunt e ürbem, ficut difpofitum erat, fepties. qu 16. Cumque feptimo circuitu clangerent buccinis facerdo- tes, dixit Jofue ad omnem Ifrael : Vociferamini: tradidit enim vobis Dominus civitatem : 4 q l 17. Sitque civitas haec anathema: & omnia, qu&e in ea funt, Ü Domino : fola Rahab meretrix vivat cum univerfis, qui cum Pl *$8up. ea in domo funt: * abfcondit enim nuntios, quos direximus : äe b.r ; 18. Vos autem cavete, ne de his, quae praecepta funt, quip- f piam contingatis, & fitis preevaricationis rei, & omnia caftra IL31I. 1 Iírael fub peccato fint» atque turbentur. 19. Quidquid autem auri, & argenti fuerit , & vaforum À seneorum, ac ferri ; Domino confecretur , repoütum in the- fauris ejus. 20.* Tgi- 12. De zotle can[z';rgem.)s uimo mane. Domime.) Ad honorem Domini , 15. Circtomnierant urbem /;:- vel, quafi dicat , confecretur Domi '- pties. ) Circuitiones omnes tredecim no Chald. azte Dominum. fuerunt, non , ut quidam Rabbinus I8. Caveto ze uiDbiam con- & QTE DEU TET QULUNT SRPSC H EOAES computat, quatuordecim. tingatis.) Omnia enim abolé nda, edes I7. SZQue civitas bec amathema.) incendendz , homines cujusvis «tatis, Qu de anathematifmo urbis, & Ra- aut fexus occidendi , domui tantum hab confervatione hic dicuntur, pri- Rahab parcendum ; metalla vero, & mum populo mandata , & explicata metallica fervanda , &in Domini «ra- . fuiffe probabile eft, nunc autem in rium. inferenda. iemoriam tantum revocata, Jubetur Caftra lfrael fab. peccato. fent. ) Pec- autem civitates effe anathema , hoc eft, funditus deleri. cati poenam luant. C ASPAD T N 19 ubi- e]to ^o. * Igitut omni populo vociferante, & clangentibus tubis, »Her. lilb poftquam in aures multitudinis vox, fonitusque increpuit, 11.30. muri ilico corruerunt : & afcendit unusquisque per locum, * qui contra fe erat: * ceperuntque civitatem, em, 2i. Et interfecerunt omnia, quae erant in ea a viro usque Mach 0les ad mulierem , ab infante usque ad fenem. Boves quoque, & 1215 oves , & afinos in ore gladii percufferunt. 22. Duobus autem viris, *qui exploratores miffi fuerant, * Sup. leo dixit Jofue: ïngïedimini dog;um mulieris meretricis, & produ- 2. 14. que cite eam,& omnia, quz illius funt, ficutilli juramento firmaftis. Lerm | 23. " Ingreffique juvenes, eduxerust Rahab, & parentes ejus, *Hop, etfi fratres quoque, & cun&tam fupelle&tilem , ac cognationem il- 11.31. lius, & extra caftra Ifrael manere fecerunt. ünt 24. * Urbem autem , & omnia, quae inventa funt in ea, fuc- *Ipng.. cenderunt : absque auro, & argento, & vafis zeneis, ac ferro, 8. 2. ]o- quae in &rarium Domini confecrarunt. l] 25. Rahab vero meretricem, & domum patris ejus, & omnia, quae habebat, fecit Jofue vivere, & habitaverunt in medio lfrael usque in preefentem diem: eo quod abíconderit nun- If tios, quos miferat, ut explorarent Jericho. 1n tempore illo ]i imprecatus eft TJofue, dicens: n D« 26.* Malediétus vir coram Domino, qui fufcitaverit, & cedi- 5Rec. ficaverit civitatem Jericho. In primogenito fuo fundamenta 16.34. 12 illius jaciat , & in noviffimo liber us. 'ogüm ponat portas ej lo 9, 27. Fuit if (d 20. Muri illico corruerunr.) In Hebr. cafu locum habet , quod dicitur Pfal. fupra num. 5. eft, Cz4et murus urbzs 136. 9. Beatus, ouizenebit ; 6 alidee fv fe s inde putant Rabbini, terra de- parvulos 1405 ad petram, hifcente muros defcendiffe, & illa vo- 23. Extra caffra Ifrael manere fece- rágine integros conditos fuiffe fabu- rurt.) Dum urbsincenditur, & illi in lantur ; cecidit murus, ut habet vul- caftris tentorium paratur : vel proba- u catus nofter LXX. &recepta opinio. bilius, dum a priftino gentilitatis ritu, ebrai textus fententia eft, moniain & contagio una cum fuis expiatur, eodein, quo ftabant , loco ruiffe, & 24. Jbfoue auro, €f argento 5 . 2 fuper fe procidiife. Servatum aurum, arpgentum, metalla » OI. Pgterfecerunt omnia.) Mebr. «na- fortaffe in templi olim fabricandi im- n Lhema fecerumt. penfas. 44 viro víque ad mulierem , &. c.) Mi- 25. Feesr fofite vivere,) Servavit, de dicta Deut. 20. 14. Parcendum 26. lg primogenito fuo fendamenta it- ordinarie mulieribus , fenibus, infan- lius jaciat , €7c.) Sententia eft, in ur- tibus , cum hi refiftere non poffint. bis hujus reftauratorem animadvertet Deus tamen, ui vite, & mortis Do- Deus hac pena ; utoinnes ejus emo- xinus, aliter fieri juflerat; itaque hoc riantur liberi, primogenitus quidem 20 LIBRT' JOSUE 27. Fuit ergo Dominus cum eft in omni terra. Jofue, & nomen eïus vulgatum CAPUIT VIL Explorata. Hai , cedit populus lfrael boffibus propter furtum de anatbemate "Fericbo s quapropter pof] Sfofue lamentationem, mi[Ja forte ZAcban lapidatur jufJu Domini. * Infr. . 22.20. lii * autem Ifrael praevaricati funt mandatum, & ufurpa- FI verunt de anathemate : * N3 Achan filius Cha:mi, filii P. 7 abdi, filii Zare de tribu Juda , tulit aliquid de anathemate: iratusque eft Dominus contra filios Ifrael. 2. Cumque mitteret Jofue de Jericho viros contra Hai, quze eft juxta Bethaven, ad orientalem plagam oppidi Bethel , dixit eis : Afcendite, & explorate terram. Qui preecepta complen- tes exploraverunt Hai. & 3. Et reverfi dixerunt ei: Non a fcendat omnis populus, fed duo, vel tria millia virorum pergant, & deleant civitatem: quare omnis populus fruftra vexabitur contra hoftes pauciifi- mos 4. Afcenderunt ergo tria millia pugnatorum. Qui ftatim terga vertentes, s. Percuffi funt a viris urbis Hai, & corruerunt ex eis tri- ginta & fex homines: perfec:ltique funt eos adveríarii de porta usque cum jacere copperit fundamenta , in lias, domus, & capita ad ipfum ven- * tum eft. aliis. deinceps partibus alii, in ultima Ill. ut parentum memoria vero, id eft, in portis ftatuendis, ul- aliqua. infamie nota afpergatur , ad timus , feu natu minimus. H arum quoós male educati filii nonnulla culpa poftea dirarum vim expertus eft Hiel pertinet. IV. utaugeaturinfamia pec- 4 de Bethel, ut habemaus 3. Reg. 16. 34. cantis , qui ex tam illuftri tribu. or- LXX. Achar, ut etiam tus eft. 1. Jäclö:n. ulgat a noftra appellatur Talit aliquid de anathemate. ) Quid hoc fuerit, dicitur infra num. I2. T« Pardco. 7 .H ebr. 35y Zacar turba- re fignificat , quam vocem nominis 2. Hz;i.) Oppilulum Amorrhzo- Achan originem effe indicat Jofue hoc rum; alterum vero ejusdein nominis cap. num. 26. Ammonitarum erat , cüjus mentio Filiss Charmi, &c. ) Achanis accu- Jerem. 49. 3. rate defcribitur genealogia. |. ut di- Bethavez.) Nomen urbis , & de- ftingueretur ab illis , fi qui forte idem ferti , cujus mentio infra cap. I9. 12. nomen haberent. Il propter eam, Betbe!. ) Sic dictam ob caufam, que qux poftea narranda erat , inquifitio- Genef. 28. Ig. habetur ; prius diceba- nem fontis, in qua per tribus, fami- tur Luza. CAP U T. VIL 2I usque ad Sabarim , & ceciderunt per prona fugientes: peru- muitque cor populi, & ad inftar aquze liquefa&ium eft. 6. Jofue vero ícidit veftimcnta fua, & pronus cecidit in ter- / ram coram arca Domini usque ad vefperam , tam ipífe, quam omnes fenes Ifrael : miferuntque pulverem fuper capita fua, : 7. Et dixit Jofue: Heu, Domine Deus, quid voluifli tra- ducere populum iftum Jordanem fluvium, ut traderes nos in manus Amorrhaei, & perderes ? utinam , ut coepimus , man- i fiffemus trans Jordanem. - . 8. Mi Domine Deu$, qui d dicam, videns Ifraelem hoftibus a fuis terga vertentem ? 9. Audient Chananci, & omnes habitatores "'errze, & pa- riter conglobati circumdabunt nos, atque delebunt nomen L ? noftrum de terra : & quid facies magno nomini .uo Io. Dixit- 3 5.. Ufque ad. Sabarim. ) Sabarim, fi- Ufït;tta etiam aliis gentibus pulveris hzc in f I gnificattractaras , confra&tiones , con- »erfio , & veítium laceraxtic. tritionés, ab hoc eventu tortabe, ut Virg. 12. JEneid. alibi videbimus fa&tum , impofito no- --- fÜdfa-vefe Latnnus, inine. Chald. & LXX. nÍaue dum con- Canitiem immundo perfu[am pulve- tercrent , feu cozmfriogereut eos. re turpans, Infar aqua lguejadum ef.) Que lz traderes zos im manuus dmor- facilline cedit, huc illuc fluctuat: ita rbei.) WMelfenfus eft permiffivus, qua- qui animo confternati funt , malis ce- fi dicat, ut fineres nos in Amorrhzo- dunt, animo fluctuant. rum manus incidere , ab iilque perdi. 6. Scidir veflimenza fa.) Vuit olim Vel confecutivus , qua(i dicat, quia in magni doloris ngiücacipnem ve- nos trans Jordanem dauxifti, ecce jam ftium hac laceratio perufitata: paffim evenit, ut Ámorrhzorum objiciamur habes exempla in $criptura Jud. 11. furori, & ab iis czdamur & pereamus. 35. 1. Reg. 4. 12. Job. 1. 20. 1. Mach. Urinam ur cepimus , manfifemus trans gordanem.) lde't, utaliquicoperunt, 2. 14. & alibi. Coram arca Domini. Cum Jofue ibi trans Jordanem fedes fibi quzrere. non eífet Pontitex , San&a Sanc&o- Hoc voto non videtur peccaffe Jofue, Oravit er- rum ingredi non poterat. quia ita ex magno aftectu locutus eft, o pronus ex proximo , quo potuit, nec, quafi inconfulte loquutus eft a oco , ad locum obverfus, ubi erat Domino reprehenfus. arca. 8. Mi Domine.) Hebr. zz me Domi- Senes. ) Ita. vocantur tribuum, & ze, quafi dicat: in me Domine oculi, familiarum Principes , licet fortaile & aures tum intentx fint , & con- verfz. nón omnes effent etate fenes. Miferuntque prlverem fiper capita. ) Quid dicam? ) Quid cogitabo? Etiam hoc in lu&u ufitatum , & alibi . Quid facies magno nominsi tuo 2.) Quod ab hoftibus noftris craducetur , hujus ritus exempla in Scriptura. Sic Mardochzus Efter. 4.. 1. fcidit vefti- quafi non potueris tuos falvos prefta- menta , & capiti ,cineres - afperfit. re, & a periculis e;*ipere. 29 LIBRI JOSUE 1o. Dixitque Dominus ad Jofue : Surge, cur jaces pronus in terra ? ir. Peccavit Efrael, & prsevaricátus eft paCctum meum: tuleruntque de anathemate, & furati funt atque mentiti, & abfconderunt inter vafa fua. 12. Nec poterit Iírael ftare ante hoftes fuos, eosque fugiet : quia pollutus eft anathemate, non ero ultra vobifcum ; donec conteratis eum , qui hujüs fceleris reus eft. * Lev. 13. Surge, fanCtifica populum, & dic eis : * San£&tificamini 29- 7in craftinum : hs&ec enim dicit Dominus Deus Ifrael : Anathe- ;um. ma in medio tui eft Ifrael : non poteris ftare coram hoftibus Supr. tuis , donec deleatur ex te, qui hoc contaminatus eft fcelere. 3 14. Accedetisque mane finguli per tribus veftras : & quam- iReg- cumque tribum fors invenerit, accedet per cognationes fuas; * * & cognatio per domos, domusque per viros. 15. Et quicumque ille in hoc facinore fuerit deprehenfus, comburetur igni cum omni fubftantia fua: quoriam praevari- catus eft pattum Domini, & fecit nefas in Ifrael. 16. Surgens itaque Jofue mane, applicuit Ifrael per tribus fuas, & inventa eft tribus Juda. * 17. Quse cum juxta familias fuas ef Tet oblata, inventa eft fa- milia Zare. lllam quoque per domos offerens, reperit Zabdi. 2 18. Cujus IO. $mge.) Nullus hic deprecandi I3. Sanü;fa pepulum. ) Modo fu- locus, neque nifi pocna fontis expiari pra expofito cap. 3. num. 5. per ve- poteft populus. ftium fcilicet lotionem , corporum, animorumque caftimoniam , & noctis II. Suautmentiti.) Omnes enimfpó- Mlius fecubitum. ponderant, se nihi] ex anathemate ablaturos cap. 6. num. I8. Ig. nunc 14. Jecedezzfque mane fimguli per tri- vero factum fecus. £us. ) |Mafius probabiliter cenfet pxo Inter. vala. ) Domeftican fupelle—- qualibet tribu. earum principes fe fte- Gilem. tifle, eodemque modo familiarum, fi- ve gentiumcapita, tandemque domo- 12. Pollutus eff amatbemate. ) Hebr. rum patres familias, nltimo loco o- populas ife fatius eff amathema , vt mnes, ui ad eam familiam pertine- etiam habent LXX..& fenfus eft : exi- bant. P robabile etiam efttotum IHfrae- tio devoti funt líraelite ,. & dieni, lem conveniffe, utfortitioniintereffet, tollantur. qui anathematis inftar e medio penitus & divini indicii, & jüdicii exitum cerneret. Donec conteratis eum, qui buüjus fze- 16. J4pplreusz Ifrael per ctribus fraas. ) Jeris reus eff.) Hebr & LXX. nift di- Fortaffe infcriptis earum nominibus in faeresderstas ;matlaemau e medio veftri, ' fchedulis. L APUT Vii 23 3 r8. Cujus do mum in fingulos dividens viros, invenit Achan - filium Charmi, filii Zabdi, filii Zare de tribu Juda. 19. Et ait Jofue ad Achan: Fili mi, da gloriam Domino Deo Ifrael , & confitere , atque indica mihi, quid feceris, ne abícondas. 20. Refponditque Achan Jofue, & dixit ei: Vere ego pec- cavi Domino Deo Ifrael, & fic, & fic feci. 21. Vidi enim inter fpolia pallium coccineum valde bonum, l & ducentos ficlos argenti, regulamque auream quinquaginta ficlorum : & concupifcens abítuli, & abícondi in terra contra medium tabernaculi mei , argentumque foffa humo operui. 22. Mifit ergo Jofue miniftros : qui currentes ad taberna- culum illius, repererunt cun&ta abícondita in eodem loco, & argentum fimul. de tentorio, tulerunt ea ad Jofue, & ad 23. Auferentesque omnes filios Ifrael, projeceruntque ante Dominum. 24. Tollens itaque Jofue Achan filium Zare, argentumque, & pallium, & auream regulam, filios quoque; & filias ejus, " bovess IS. Ipvenit Achan.) Evenit enim, Jente profe&a fuam emphafim habent. quod Salomon ait in Proverbiis cap. Donino Deo Ifrael.) Peccavi Domi- no, id eft, contra Domini prefcri- 16. 35. /ortes mittuntar in frnum, fed a vel, folo Domino confcio, Domzino temperantur. pram , I9g. Fiimi.) Ayppellat filium ; funt nemadmodum & David dicebat. Pf. enim principes boni fubditorum fao- 5o. 6. Tibi foli peccavi , quia licet in Sic Abraham divitemil- Uriam peccaffet , is tamen injuri fi- rum patres. lum in infernum demerfum , filium bi illate ignatus erat. vocat, Fil; recordare, quia recepiflibo- oI. Pallium coccineum valde bonum. Y $a in-cUita tua. Luc. 16. 25. Vox Hebraica P34N addererh veftem Da gloriam Domino Deo, 6c.) Mo- nonquamcumque , fedfortem , fplen- dus Hebrzis ufitatus , quo folebant didam, & magnificam fignificat. .A- rei tanquam per Deum adjurari , fo- quila, & Chaldzus habent, Vefem Porro Babyle» , ut ait lemni ritu interrogari , admoniti iis Babylonicam. verbis ftare fe coram Deo , reveren- Plin. lib. 9. cap. 48. decet dzverfos co- dam fibi ejus effe majeftatem ne er- lores pictura intertexere. Ducentos feelos argemti^) Siclus unus go coram illo mentirentur, quia o- mnia probe fciret, quafi judicantes il- quatuor regalibusHifpanicis refpondet. lum effe ignarum humanarum rerum, Regulamque auream. ) Virgulam au- ream inftar linguze : laminam auream. que magna in Deum erat injuria: Coztra medinm.) ln medio. hunc. potius illi. honorem deferrent , ut confitenda illius reverentia, often- 23. -4nte Dominum.) Axcam Domini. derent fe credere nihil illum ignorare. Q4. Filies quoque , && ffljas. ) Proba- bilé hos notaffe, quid pater egiffet, Qo. Ftre ego peccav; Domimo Dheo eoque veluti emolumento infigni de- Yfrael. ) Singula vgrba ab animo do- 2 24 LI'B-RI JOSUE boves, & afinos, & oves, ipfumque tabernaculum: & cun&tam - fupelle&ilem (& omnis Ifrael cum eo) duxerunt eos ad val- di lem Achor: f 25. Ubi dixit Tofue : Quia turbafti nos, exturbet te Domi- ï nus in die hac. Lapidavitque eum omnis Ifrael, & cun&a; b .quae illius erant, igne confumpta funt. eg 26. Congregaveruntque fuper eum *acervum magnum lapi- gl 15.I -I Et averfus n "dum, qui permanet usque in przefentem diem. eft furor Domini ab eis. Vocatumque eft nomen loci illius i Vallis Achor, usque hodie. CA U.T VIHI. . Expugnata Hai , rex ejus fufpenditur, ere&fo altari lapideo. . Deu- Teronomium Juper lapides [cribitur , & populo benedicitur. [ xit autem Dominus ad Jofue : Ne timeas, neque formi- I.DI des : tolle tecum omnem multitudinem pugnatorum, & confurgens aícende in oppidum Hai, ecce tradidi in manum tuam regem ejus, & populum, urbemque, & terram. *Sup. 2. Faciesque urbi Hai, & regi ejus, * ficut fecifti Jericho, & 6. 24: regi illius : praedam vero, & omn n pone infidias urbi poft eam. ia animantia diripietis y*obis: 3. Surrexitque Jofue, & omnis exercitus bellatorum cum e0,ut afcenderent in Hai : & ele&ta tri ginta millia Virorum- for- tium mifit nocte, z 4. Preecepitque eis, dicens: Ponite infidias poft civitatem: nec longius recedatis, & eritis omnes parati. - S.*Ego le&atos, & fic etiam ob propriam no- brao. Serarius putat primo combu- xaminterlilffe, fiperztatem, aut igno- ftum, tum in illins cineres ingeftos a- rantiam facti fceleris partici pes non pides, & acervum illum , de quo n. fuerunt fine culpa , fed non fine cau- i fequenti, excitatuim. Porro Achan, fa, ob crimen fcilicet patris, occifi temporario extinctum i 5 gne , ab ster- funt, ita jubente Deo, qui vitz, no liberatum , ccloque receptum, gra- mortis Dominus eft. ves auctores cenfent ob in(ignem Beves , & 4//zos , €/c.) Quod factum penitentiam, & humilem fceleris con- ad fummam facinoris deteftationem. feffionem. 25. Quia turbaffs zos , &c. ) Allu- 26. Super eum.) Super Achan folum. dit ad etymon nominis Achan , de Vallis Achor.) Id eft, zurbarionis. quo di&um fupra num. 1. I Eque formides. ) Chald. megae Lapidavitque eum , 60) Et etiam jfraugaris. combuffit , üt exprefle habetur in He- 4- Ponic in/id/d:.þ') Non omnia tri- 4 G AWX -U T Vll. 25 r 5.* Ego autem, & reliqua multitudo, quz mecum eft a/cen- 1l demus ex adverfo contra urbem. Cumque exierint contra nos, ficut ante fecimus, fugiemus, & terga vertemus; [l 6. Donec perfequentes ab urbe longius protrahantur : puta- d5 bunt enim nos fugere ficut prius. 7. Nobis ergo fugientibus, & illis perfequentibus ; confur- )l JS geris de infidiis, & vaftabitis civitatem: tradetque eam Domi- nus Deus vefter in manus veftras. Is - 8. Cumque ceperitis, fuccepdite eam, & fic omnia facietis, - ut jufti. * 9. Dimifitque eos, & perrexerunt ad locum infidiarum, fe- deruntque inter Bethel, & Hai, ad occidentalem plagam urbis ( ^ Hai. Jofue autem no&te illa in medio manfit populi, 1o. Surgensque diluculo recenfuit focios, & afcendit cum fenioribus in fronte exercitus, vallatus auxilio pugnatorum. II. Cumque veniífent, & afcendiflent ex adverfo civitatis, Í- ftleterunt ad feptentrionalem erat vallis media. -uvrbisf plagam, inter quam, & eos I2. Quinque autem millia v iros elegerat, & pofuerat in in- fidiis inter Bethel, & Hai, ex occidentali parte ejusdem civi- : tatis : . 13. Omnis vero reliquus exercitus ad aquilonem aciem diri- gebat, ita ut noviffimi illius multitudinis occidentalem plagam urbis attingerent. Abiit ergo Jofue no&te illa, & ftetit in val- ( lis medio. 14. Quod cum vidiffet rex Hai, feftinavit mane, & egreffus eft cum omni exercitu civitatis, direxitque aciem contra de- fertum , ignorans, quod poft tergum laterent infidise.: 15. Jofue vero, & omnis Ifrael cefferunt loco * . fiml-llanfes metum , &fggientes per folitudinis V/iam. I6. At g.i,nta millia , que noCu premifit Jo- poft pugnam'conftaret neminem defi- fue, pofita funt in infidiis ; magnus deratum. enim is nü xerus in eam rem , fed ex Cum fanioribus.) Quorum major eo numero tantum quinque millia de rei militaris eràt éxperientia, ut eo- quibus num..12. rum confilio , quantum opus effet, Eritis ommes parati.) Ut cum tem- juvaretur. pus fuerit irrumpatis in urbem. 13. 44 Aquilenem.) Ad Aquilona- 9- ln emedió maufit papn/z'.) In ca- rem urbis partem. ftris. I5 Per fofitudinis viam.) Per viam, IO. Recemfuit focios. ) Fortaffe ut qux ducit ad defertum. Bibl, -cu?n Gom. Menochs ?'om. Il a 26 LIBRIJOSUE ! 16. At illi vociferantes pariter, & fe mutüo cohortantes, W perfecuti funt eos. Cumque receffiffent a civitate, 17. Et ne unus quidem in urbe Hai, & Bethel remanfiffet, qui non perfequeretur Ifrael ( ficut eruperant aperta oppida relinquentes, ) f 18. Dixit Dominus ad Jofue: Leva clypeum, qui in manu Ü tua eft, contra urbem Hai, quoniam tibi tradaim eam. j 19. Cumque elevaffet c'ypeum ex adverfo civitatis, infidize, quze latebant, furrexerunt confeftim , & pergentes ad cïvita—* El tem , ceperunt, & fuccenderunt eam. 20. Viri autem civitatis, qui perfequebantur Jofue, refpi- cientes, & videntes fumnum urbis ad coelum usque confcen- ( ere, non potuerunt ultra huc, illucque diffugere : praefertim d cum hi, qui fimulaverant fugam, & tendebant ad folitudinem, * contra períequentes fortiffime reftitiffent. 21. Vidensque Jofué, & omnis Ifrael, quod capta effet ci- | vitas; & fumus urbis afcenderet , reverfus percuffit viros Hai. 22. Siquidem , & illi, qui ceperant, & füccenderant civita- tem, egreffi ex urbe contra fuos, medios hoftium ferire coe- perunt. Cum ergo ex utraque parte adverfarii caederentur, ita ut nullus de tanta muliitudine falvaretur, T 23. Regemc ]u uoque urLis Hai apprehenderunt viventem, & obtulerun: Jofue. 24. Igitur omnibus interfeCtis, qui Ifraclem ad deferta ten- dentem fuerant perfecuti, & in eodem loco gladio corrue ï i nþi- bus , reverfi filii Ifrael percuíferunt civitatem. 25. Erant au*em , qui in eodem die conciderant, a viro us- : que ad mulierem, duodecim millia hominum, omnes urbis Hai. 26. Jofue vero non contraxit manum, quam in fublime por- Texerat, tenéns cl ypeum, donec interficerentur omnes habi- tatores Hai. 27. Tumenta I8. Leva cl)vpc»uh.) Super haftam intellige, que vergebat ad Sel)tentrio- videlicet alligatum , ut fieret confpi- nem. cuus iis, qui erant in infidiis, juxta condi&dum. Non quod qui latebant 20. Hi, qui ffmulaverumt fu;gnn.) x quibus nulli defiderati funt. in infidiis, viderunt clypeum , fed ut fieri folet, aliqui agebant excubias in 2I. Medies bofiwn. ) Moftes , qui edito.loco, unde fignum clypeo da- medii erant inter Ifraelitas. tum viderepoterant, & eos, quilate- mulat fucam 22. .4d defcerta Zendentem.) Dum [i- bant in infidiis, admonere. 5 per viam folitudinis, ut 19. Succenderun enm.) Partem urbis dicitur nuim. I5. P " CAPUT Vil 27 27. Tumenta autem , & prsedam civitatis diviferunt fibi filii , " Tfracl, ficut praeceperat Dominus Jofue. t 28. Qui fuccendit urbem, & fecit eam tumulum, fæempifer- Id num. 29. Regem quoque ejus fufpendit in patibulo usque ad ve- fperam, & folis occafum, — Preecepitque Jofue, & depofuerunt NU cadav.r ejus de cruce , projeceruntque in ipfo introitu civita- tis congefto fuper eum magno acervo lapidum, qui permanet L^ Lt üsque mn praefentem diem. ofue altare Domino Deo Iffael in 3o. Tunc sedificavit J monte Hebal. 1 C - )n- aru* icut praeceperat Moyfes famul us Domini filiis Ifrael, "Exo. & fcriprum eft in volumine legis Moyfi: Altare vero de lapi- 29.25- It eut. dibus impolitis, quos terrum non tetigit: & obtulit fuper eo 27.5- 1y holocaufta Domino, immolavitque pacificas victimas. 2. Etícripfit fuper lapides Deuteronomium legis Moyfi , " ll. quod ille digefferat coram filiis Hrael. «33. Omnis autem populus, & majores natu, ducesque ac ju- P p« dices ftabant ex utraque parte arcce in confpe&tu facerdotum, qui portabant atcam foederis Domini, ut advena, ita & indi- " D2 gena. 29. Tumuum fempiternum. ) Lon- lapides, ut faum fuerat cum A.chan. cap. '7. num.6. - giffimi temporis; nam poft aliquot fe- o. ltamonte He&al.) Hebal, & Ga- cula videtur reftituta, cum illius men- l- tio habeatur lib. 1. Efdre cap. 2. 29. rizim montes prope Sichem fiti funt , » & lib. 7. 32: & 1. 3): quod patet ex fudic. cap. 9. 7- 2g. éufpemdit im patibulo. ) LXX. 31. De lLapidibus pmfolitis.) Idem Cur veroad " ligaum hoc patibulàre Y2uuov fcilicet precipitur Deut. 27. 5. sgemingm appellant , quod crucem fi- altare adhiberentur lapides non dola- v l tl dixi E xod. 20. 24. f 4 nifcat ex duobus lignis cominiífam. icet autem admodum infame effet 32. Seripfit füper lapides Deuterono- hoc crucis fufpendium , merito tamen mium.) Pro multitudine rerum defcri- eo multatus Rex Hai, quia male ac- bendarum , numerus étiam lapidum acceptus eft , fortaíle fuerunt 12. pro ceperat Ifraelitas , & victoria infolen- tribuum numero. tior factvs fuerat, & quia principibus Chanangorum majus debebatur fap- 323. Omnis aurem populus , €c. ) Ín ipfa' valle ftabant ex facerdotibus ali- plicium , qui fuorum fcelera adeo non vindicabant , ut potius eis pravo ex- qui , qui arcam fcderis geftabant, emplo, & peccandi licentia przirent. deinde circum hos alii facerdotes , ac U(que ad vefperam, & folis oceafum. ) Levite omnes, circum hos tertio fta- In quo legem Deut. 21. 23. fervavit bant majores natu, & duces; & u- Jofue. dices, tandem deinceps tribus omnes La ipfo introitu crvitatis. ) LXX. £ig afcendendo verfus montium cacumina. t advena , ita 65 Indigena. ) Yam v /é8eov rn fofjam , fapexingefti vero « 28 LIBRI JOSUE gena. Media pars eorum juxta montem Garizim, & media juxta montem Hebal, ficut praeceperat Moyfes famulus Domini. Et 911 primum quidem benedixit populo Ifrael. qU 34. Poft haec legit omnia verba benedi&tionis, & maledi&tio- u nis, & cuntta, qua fcripta erant in legis volumine. 35. Nihil ex his, quze Moyfes jufferat, reliquit inta&um, fed 6 univería replicavit coram omni multitudine Ifrael o mulieribus, ac parvulis, & advenis, qui intér eos morabantur. f COAPUT IX - Gabaonite [imulatione longi itineris inponentes Stofue , €8 princi- — gbus lfraelitarum , interpofito juramento [akoantur, itfecuto lamen murmure , perpetuo famulitio ad[lringuntur. t Uibus auditis, cun&i reges trans Tordanem, qui verfa- IQ bantur in montanis , & campeftribus, in maritimis, ac littóre magni maris, hi quoque, qui habitabant juxta Libanum, Hethaeus, & Amorrheeus H ; Chananeus, Phere;æus,k & He- vaeus, & Jebufaeus, 2. Congrega!i funt pariter, ut pügnarent contra Jofue, & Ifrael uno animo, eademque fententia. . 3. At hi, qui habitabant in Gaba * on, audientes cun&ta, qþæ fecerat Tofue Tericho, & Hai, 4. Callide cogitantes, tulerunt fibi cibaria, faccos veteres afinis imponentes, & utres vinarios fciffos, atque confutos, PUH ASN g. Cal-. rofelyti, quiadvenz dicuntur, quam l fraelitz. 3- Qui babitabant im Gabaon.) Qu(äf, & quanta effet civitas Gabaon , & Benedixit populo If?ael. ) Vel per fe quales habicatores ejus , dicitur in fa- ipfumut propheta , vel per facerdotes. cro textu cap. IO. 2. Proprie Ga- 94- Et euna , eue [cripta erant.) In baonite erant ex Hevzorum gente. Hebreo , & LXX. eft legit omnia Sitamen Amorrhzorum nomen, ut verba legis , bénedictionem , maledi- aliquando fit, generatim fumatur, ip- '&ionem , juxta omne, quod fcriptum 1 quoque inter Amorrhzos funt re- eft in libro legis. cenfendi : fic Gabaonitz . Amorrhzi dicuntur 2. Rez. 21. 2. ex D. Hier. I. Rans Jordamem. ) Refpectu ter- fuit Gabaon in tribu Benjamin. Jo- re Moab. fephus lib. 7. antiq. cap. Io. ait Ga- Magni maris.) Moaris mediterranei. baonem 4o. ftadiis Hierofolynta- ab- guxta Libanum, ) Qui mons eft in fuiffe, lib. autem 2. de bello' Judaico Aquilonari parte terrz fan&a. H cap. 2.3. quinquaginca. . (;APUT IX. - 29 t L .Caïceamentaque perantiqua, quae ad indï-cium vetuftatis a pittaciis. confüta erant, induti veteribus veftimentis : panes quoque , quos portabant ob viaticum, d n pri erant, & in frufta [io- commuinuti : 6. Perrexeruntque ad Jofue, qui tunc moraba'ur in caftris ed Galgalee, & dixerunt ei atque fimul omni Ifraeli : De terra i longinqua venimus, pacem vobiftum facere cupientes. Re- fponderuntque viri Ifrael ad eos, atque dixerunt: 7. Ne forte in terra, quae nobis forte debetur, habitetis, & i non poffimus foedus inire vobifcum. n $. At illi ad Jofue, Servi, inquiurt, tui fumus. Quibus Jofue,ait: Quinam eftis vos? & unde veniftis? 9. Refponderunt: De terra longinqua valde venerunt fervi tui in nomine Domini Del tui. Audivimu$ enim famam po- tentiae ejus, cunéta, quee fecit in ZEgypto, . 1o. * Et duobus regibus Amorrhaeorum , qui fuefunt trans Nurh. d« ordanem, Sehon regi Hefcbon,. & Og*regi Bafan, qui erant 2114 lv in Aftaroth. " I 11. Dixeruntque nobis fcniores, & omnes habitatores terrae Qe noftree ; Tollite in manibus cibariz ob longiffimam viam, & oc- currite eis, & dicite: fervi veftri fumus, foedu$ inite nobifcum. 12. En panes, quando egreffi fumus de domibus nottris , ut veniremus ad vos, calidos fumpfimus ; nunc ficci fa&ti funt, & vetuílate nimia comminuti. 13. Utres vini novos implevimus, nunc rupti funt, & folnti, veftes, & calceamenta, quibus induimur, & quae habemus in pedibus, ob longitudinem longioris vie trita funt, & pene ] confumpta. gitur de cibariis eorum, & os Domini non I4. Sufceperunt i interrogaverunt. * I g.A*' Fecit- T5 g. Pittacits. ) Pittacium apug Cel- pro vobis feciífe dicitur Deus vefter. fum. lib. 3. cap. Io. panniculus eft , I4. Sufceperumt igitmr de cibariss eo- yum.) De pane , ut fcilicet viderent , qui medicamento illtus male affectz num ficut legati ajebant, eifet illetam parti applicatur. — Latius deindefumi- tur pro corii, ut hic, 'aut alterius ma- aridus, & in micas redactus , autmu- teriz fegimento. cidus, tra&arentque manibus, & den- In fruffa comgminuti.) N ox Hebraica tibus etiam fortaffis explorarent. Alii putant Ifraelitas de cibariis Gabaoni- fignificat mncidos , & varii coloris maculis quafi punctis affectos. tarum in fcderis fignum comediffe. In nomint Domini Dei tui, ) Fa- 0s Domini nom interrogaverunt.) Di- a mirabilium rerum exciti , quas vinum praculum non copfuluerum. - 30 LIBRI JOSUE 2Reg. 15. *Fecit que Tofue cum eis pacem, & inito foedere pollici- 21. 2 tus eft, q uod non occiderentgr: principes quoque multitudi- nis juraverunt eis. 16. Poft dies autem tres initi feederis , audierunt, quod in vicino habitarent, & inter eos futuri effent. 17. Moveruntque caftra filii lfrael, & venerunt in civitates eorum die tertio, quarum *hzec vocabula funt; Gabaon, & Caphira, & Berotb, & Cariathiarim. 18. Et non percufferunt eos, eo quod juraffent eis princi- pes multitudinis in nomine Domini Dei Iírael. Murmuravit itaque omne vulgus contra principes. . 19. Qui refpon derunt eis: Juravimus illis in nomin 6 Domi- ni Dei Ifrael, & idcirco non poffumus eos contingere. 20.: Sed hoc faciemus eis: Referventur quidem , ut vivant, " ne contra nos ira Domini concitetur, fi pejeraverimus : A1. Sed hd I5. Fe-:i;q!ze cum ei5 Jofue pactm.) fe legatos deftinatos audiunt , prafer- Fuerant prohibiti Ifraelite pacem cum iis populis facere , qui fedes ipfis a tim tam demiffe agentes , pacenm | poftulantes. Deo affignatas occupabant. Hocau- Indierunt , quod im vicinp halira- tem. ita accipiendum erat, nifi ipfi fa- cra Judeorum fufcipere vellent , & vent. ) Fortafle a frumentatoribus i /& pabulatoribus , qui in vicina loca bona fua Hebrzis, quibus Dei volun- exaurrebant; vel ex Rahab me tate debebantur, relinquere. Et qui- f'em'ice, aut confanguineis ejus, deín, quodadreligionem attinet , cum fe mirabilibus a eo patratis excitos, I7. Caphira , &6 Berotb,nfj' Cari;;- E & in nomine Domini venire profite- tLiarhm. ) H civitates Gabaon fub- 4 xentur, etiam a religione lHfraelitica fe je&z fuiffe videntur, ut colligitur cap. IO. nuim. 2. non abhorrere fienificabant. Quod vero pertinet ad bona, fe Ifraelita- Ig. Eo quod juraffeur. ) Poterant qui- rem fervos appellant, & mortemtan- dem Ifraelite datàm fidem Gabaoni- tum dGPI*eC;EDCUF, Itaque potuit Jo- tis non fervare, quia errore decepti- Íue pacem cum Gabaonitis facere. fuerant ,' nec in pacem cüm tam vici- T6- Pofl dies autem tres , 9c. ) Jam nis populisconfenferant; nihilominus, ä Gabaonitarum fraus retegitur, ex quo vel juràmenti reverentia , vel quia fe » apparuit, parum prudenter fe in hac teneriejus religione crediderunt , vel re gelliffe Ifraelitas, ac I. peccatumeft, quia , ut ita facerent , rfpiravit, aut quod in re tam gravi Dominum non juffit Deus,re&te fidem datam non vio- confuluernunt. M. quod nimis facile larunt. Optime quadrant hic verba didis a Gabaonisis crediderunt , & Livii lib. 3. Nondum bac qu& numuc nimis propere negotium confecerunt. tenet [aculum , negligentza Dei VOAer at . Hil. quod nimium fua uapiam laude nec imtirpretando frbi qui[que jusiurau- vifi funt capi , & oblectari , dum ex dum, 6 leges aptas faciebat, féd fuos tanto intervallo di(litis regionibus ad potins. emores ad. eas arfamnzodabat. r r EE E. uB co LUE 725 iae u n i CAPUT IX. 3! ici- Jl o1. Sed fic vivant, ut in ufüs univerfee multitudinis ligna caedant, aquasque comportent. Quibus haec loquentibus, N 22. Vocavi: Gabaonitas Jofue, & dixit e s:'Cur nos decipere fraude voluiftis, ut diceretis : Procul valde habitamus a vobis, te cum in medio noflri fitis? & 23. Itaque fub maledictione eritis, & non de ficiet de ftirpe veftra ligna c:edens,aquasque comportans in domum Dei mei. ( 24. Qui refponderunt: Nuntiatum eft nomen fervis tüis, Vi uod promififfet Dominus Deus tuus Moyfr fervo fuo, ut tra- d eret vobis omnem Terram, & difperderet cun&tos habitatores n ejus. . Timuimus igitur valde, & providimus animabus noftris, veftro terrore compulfi , & hoc confilium inivimus. lt 2:. Nunc autem in manu tua fumus: quod tibi bonum, & re&ctum videtur , fac nobis. d 26. Fecit ergo Jofue; ut dixerat, & liberavit eos dé manu filiorum Ifrael, ut non occiderentur. e- 27. Decrevitque in illo die eos effe in minifterio cun&i po- en puli, & altaris Domini, ceedentes ligna, & aquas comportantes, in loco, quem Dominus elegitfet. 4 usque in praefens tempus, CAPUT $, 27« Ll/qne ig praféms tempus. ) Àn OI. Im ufus univer|t mz;/;itu.q'z'nis.) 5 Abulenfis putat etiam ad privatorum aliquando . fuerint Gabaonite obliga- ufus Gabaonitasligna cedere, & com- tione ferendorum lignorumfoluti , in- 4 certum. eft. Olim celebrabant He- portare debuiffe faltem ufque ad terre j^ 4 divifionem. Alii plures verius fen- brei feftum quoddam, quod Xylo- tiunt ligna & aquam eos miniftraffe phoriam vocat Jofephus lib. 2. capti- [ .tantüm ad publicos ufus tabernaculi, vit. cap. 3I. quo populus fponteligna le &altaris, cui cum ferviebant, Eccle- offerebat, ne deficerent in ufum alta- fiz ferviebant , & univerfe multitu- ris, & ejusdem oblationis lignoram f dini. menptio in INehemia cap. Io. num. 54- 1 Porro Gabaonite poftmodum Nathinai dicti funt. y. Par. g. 2. I. Quod ad aquas feren das fpettat, licet Efdrz.8. 20: & alibi. Gabaenitarum labor forcaile fueritim- 93. Sub maleditlione erizis. ) Servi- minutus per probaticam pifcinam, & tutis fcilicet vili minifterio addictz. per aquas fontanas , quas in templo Non .deficiet de flirpe "veflra Isgna ca- aliqui fuifle volunt, adhuctamen, ad L dens , 6£/c. ) LXX. habent: Nez deff: complendos luteres , & conchas, ejet ex "vobis fervus. ) Poxro lignorum alia hujufmodi , illorum minifterium opportunum, ac fortaffe etiam necef- cmfores , & aquarum bajuli , ut ex- fariim fuit, trema, & viliffima populi portio nu- merantur, Deut.29. rr. ubienim di- In loco , quem Dominu elegiffet. ) Ín quo aut tabernaculum habuiffet , aut eitur, exceptis lpguorum cajoribus , C'c. * verti poteft cum LXX. z/gue a4 /gno- templum. rum cafores , &c. quafi. dicat , a. prin- cipibus ufque ad viliflimos. 32 LIBRI JOSUE C-API-T- X el Quinque reges .opþzælgnmzïes Gabaon , immoto fole unius diei fþatio d vincuþtur ; e x [pelunca extracti [u[penduntur, pluresque alie civitates capiuntur. 1. Use cum audiffet Adonifedech rex Terufalem, quod fci- ) Y licet cepitfet Jofue Hai, & fubvertiffet eam (ficut enim fecerat Jericho , & regi ejus, fic fecit Hai, & regiillius) & quod transfugiffent Gabaonitze ad Ifrael, & effent foederati eo- h 2 rum, 2. Timuit valde. Urbs enim magna erat Gabaon, & una civitatum regalium ! ejus fortiffimi : , & major oppido Hai, ofnnegque bellatores 3. Mifit ergo Adonifedech rex Jerufalem ad Oham regem Hebron, & ad Pharan regem Jerimoth, ad Japhia quoque re- gem Lachis, & ad Dabir retem Eglon, dicens: [ 3 4 Ad me afcendite, & ferte preefidium, ut expugnemus Gabaon , quare transfugerit ad Tofue, & ad filios Iífrael. f $. Congregati igitur afcenderunt quinque reges Amorrhaeo- rum, rex Jerufalem , rex Hebron, rex,Jerimoth , rex Lachis, rex Eglon, fimul cum exercitibus fuis L j caftrametat.i funt' circa Gabaon, oppugnantes eam. 6. Habitatores autem Gabaon urbis obfeffje miferunt ad Jofue, qui tunc morabatur in caftris apud Galgalam , & dixe- runt ei: Ne retrahas manus tuas ab auxilio fervorum tuorum: ä afcende cito, & libera nos, ferque. praefidium : convenerunt enim adverfum nos omnes reges Amorrhzeorum, qui habitant in montanis. 4 3 7. AÍícenditque Jofue de Galgalis, & omnis exercitus bella- .* torum cum eo, viri fortiffimi. 8. Dixitque D I-' 4 onifedech. ) Quod.nomen Re- momenti, atque ideo convocare alios Vb gem Juffitis fignificat.: juris illius fuiffe. 3- Mifit ergo Adonifedech , 69e.) Con- S. Hebron, Terimotb, Lachis, Eglog.) yocat Adonifedech alios Reges , vel Quz civitates in tribu Juda poftea quod ipfe medius effet inter Gabaon, fuerunt. quxfe dediderat, & caítra Ifraelita- rum ; vel, ;4- Quare tranfagerit.) Q:uod trans- uod cereros dignita- fugerit. te przcelleret. Arias Montanus pu- 7- Mfcenditque Tofue de Galgalrs.) Re- tat , penes hunc Regem fuiffe in alios liquit tamen ftativa illa in Galgafis, eo Reges. poteftatem ad lites componen- munita przfidio,, 10 adverfus repen- das, & ad caufas, & negotia majoris tinas incurfiones, & cafus opus erat. ; CAPUT X 33 $. Dixitque Dominus ad Jofue: Ne timeas eos : in manus enim tuas tradidi illos: nullus ex eis tibi refiftere poterit. (ljj 9. Irruit itaque Jofue fuper eos repente, tota no&te afcen- dens' de Galgalis : . Io. Et conturbavi t eos Dominus a facie Ifrael, contrivitque pla ga magna in Gabaon , ac perfecutus eft eos per viam aícen- q. 1f fus Beth-horon, & percuffit usque Azeca, & Maceda:, 11. Cumque fugerent filios Hfrael; & eflent in defcenfu Beth- e0 horon, Dominus mifit fuper eos lapides magnos de coelo usque ad Azeca, & mortui funt multo plures lapidibus grandinis, quam quos glad;o percufferant fil ii Iírael. I[1à Iifadidit I6 12. T'unc locutus eft Jofve Domino, in die, qua t Amorrhaeum in confpeétu filiorum lfrael, dixitque coram eis: Sol contra Gabaon ne movearis, & Luna contra vallem Ajalon. efl & Luna; donec ulcifceretur fe gens *Ecdi u 13. Steteruntque * Sol, de inimicis fuis. Nonne fcriptum eft hoc in libro juftorum ? 45.5. e ifaiz ü$ Steti: iraque Sol in medio cceli, & non feftinavit occumber 28.21. - fpatio unius diei. * 14. Non o Io. C.'onturba'vit eos Dominm.) For- 5 umScap. T Ig. que di&tionem poe- 5 titudine , àc metu exanimavit. ticam . redolet. ]ÓHra Bonfrerius hic. ii Alii putant tuiffe librum , in quo ri- In Gabaon.)- In agro Gabaonis. tus continebantur, quo fcilicet modo II. Lapides magsos ) Lapidofam d randinem , inftar lapidem duram; fun&iones varie tam in bello, quam fuit enim hzc grando, ut habetur hoc in pace fieri recte poffent, ac deberent C« juxta legem, in quo etiam libro varia : eodem verficulo , in uo appellatur lapides grandinis , & LXX. dixerunt ad hiftoriam pertinentia eontinerentur. i 4;, fic etiam Ecclefia(ti- Inchoatus tortafie fub Moyfe ad diri- A(3sg -X:c)wif e ndam praxim in variis actionitus i eus cáp. 46. 6. Attriti fant ergo Cha- j nanzi plaga , qux in Pharaonem , & eipublice, deinde variis temporibus, JEgyptios iuit feptima Exod. 9. 25. 24- ut in hujufmodi libris ft, variis addi- l" De celo.) Aere nimirum , qui 1epe tamentis auctus. I4p medio telj.) ln colo ipfo , fic in Scriptuía cclum dicitur , fic. vo- lucres cceli, &c. Abulenfis, Em. $a, & Megalanes in I2. sel coutra Gabaon ne movearis.) hunclocum. [taque non fignificatur equaliter folem diltaffe ab Oriente , & Vere ftetit fol ,. quod & diferte dici- Occidente, fed tantum inter hos duos ) tur in Cantico Abacuc cap. 3. 1I. fe/ 6 innz /f'te;'unf zm babitacu/o fuo. terminos conftititie. Spatio unius dj ei.) Warie circa hoc 13. l»libro juftoitn.) . Videtur faif- funt fententia. Verius Videtur fietiffe fe liber verfu confcriptus de geftis he- 10mm, & virorum San&orum veteris folem horas duodecim, ita ut 1.x ejus teftamenti, — Vletrice fcriptum indicat diei effet horazum 24. lucis vero , ac Davidis lamentatio ex eodem libro ju- noéts totum fpatium fimul fumptum, ftoium defumpta ,« que habetur 2. Re- horarum 35. Bibl.cum Com. Menacb. Tom. l1. » . ^5 3 4 LIRRIJOSUE 14. Non fuit antea, nec poftca, tam longa dies , obediente * Dcmino voci hominis, & pugnante pro Iírael. 15. Reverfusque eft jofue cum omni Ifrael in caftra Galgalce. 16. Fugerant enim q lunca urbis Maceda. dinque reges, & fe abfconderant in fpe- 17. Nuntiatumque eft Jofue, quod inventi effent reges latentes in fpelunca urbis Maceda. quinqüg 18. Qui preecepit fociis, & ait: Volvite faxa ingentia ad os fpeluncae, & ponite viros induftrios, qui claufos cuftodiant : I9. Vos autem nolite ftare, fed perfeq uimini hoftes, & ex- tremos quosque fugientium cadite : nec dimittatis eos urbium fuarum intrare praefidia, quos tradidit Dominus Deus in ma- nus vefliras. 20. Caefis ergo adverfariis plaga magn ;, & usque ad inter- necionem pene confumptis, hi, qui Ifr ael effugere potuerunt, ingreffi funt civitates munitas. 1. Reierfusque. eft omnis exercitus ad ]o[ïie in Maceda, ubi tunc 14. Nonm fuit autea , mec poffeu tam tempore horz ingquales , quibus ute- longa dies.) Ne Ezechiz quidem tem- bantur Hebrzi, breviores mültoerant pore, cum fol decem lineis per gra- quam zftiva. dus, quos defcenderat , reverfus eft O£edrente. Domino. ) Nerbum He- Ifai. 58. 9. vel enim umbra tantum , braicum yyyyp /eezab audire , exaudi- quam projiciebat enomon , retrocef- fit, fole curfum fuum tenente , vel, re, & obedire fignificat. Hanctertiam ignificationem nofter interpres , & E] fi fol ipfe regreffus eft, fpatium tem- LXX. qui ufu funt voce Zzaxdei, fe- i »oris adhuc minus fuit ; funt enim, qui doceant non unaqua ue linea ho- cati funt ,. qux vefiones vim , & effi- ram unam contineri, ] e d dimidiam cacitatem orationis magis explicant. tantum ,'aut quadrantem ; & fi con- IS. Rever[ufque eff Tofue cum ommi cedamus unamquamque lineam hotiz Ifrael in caffra Galgala. ) Reverteba- unius indicem fuiffe, fol tamen , & tur in Galgala , fed auditis , que de Regum latebra , hoftiumque refiduo- umbre non eftfenfim regreffa, eomo- do, quo progredi folet , fed uno qua- rum numeronunciabantur, aliud con- fi momento decem illas horas confe- filium cepit , prout explicatur verífu CL , & rurfus folito modo remetiri 17. & feq: ficque hoftes infequi jubet, ccpit, itaque totum fpatium diei , ac mandatque , ut , cum receptui cane- no&is, trieinta quatuor horarum- fu- retur , |Macedam convenirent. Sic- it , non 44. Adde facrum . Scri- ie hoc ipfo die non eít reditum in 3 ptorem tangym dicere, non fuiffe an- algala , fed ftativa no&turna prope tea , nec poftea , fcilicet ufque ad Macedam fuerunt. tempus, cum hzc fcriberet, tam lon- QI. leregro nunero. ) N defiderato. ullo i»lane gam diem. F'ieri etiam poteft ut re- greffus folis tempore Ezechise cóhtige- Mutire au[us eff, ) Sefe"iilis vel mi- rit prope Solftitium hibernum , quo nimum opponere. * & [] 5 C ATRUT X 35 tunc erant caftra, fani, & integro numero : nullusque contra ^ - filios Ifrael mutire aufus eft. Z Qs 22. Precepitque Jofue, dicens: Aperite os fpeluncae, & producite ad me quinque reges, qui in ea latitànt. 23. Feceruntque miniftri, ut fibi fuerat imperatum, & edu- xerunt ad eum quinque reges de fpelunca, regem Terufalem, 5 regem Hebrorm, regem Jerimoth, regem Lachis, regem Eglon. 24. Cumque edu&ti effent ad eum, vocavit omnes viros If- rael, & ait ad principes exercitus, qui fecum erant : Ite, & d ponite pedes füper colla regum iftorum. Qui cum perrexif- À fent, & fubje&torum colla pedibus calcarent , l- 25. Ru fum ait ad eos: Nolite timere, nec paveatis, confor- tamini, & eftote robufti: fic enim faciet Dominus cun&tis ho- - ftibus veftris, adverfum quos dimicatis- 26. Percuffitque Jofue, & interfecit eos, atque fufpendit fu- per quinque flipites : fueruntque fufpenfi usque ad vefperum. J 21. * Cumque occumberet fol, prs&ecepit fociis, ut depone- * Deut rent eos de pa.ibulis. Qui depofitos projecerunt in fpeluncam,2123- - im qua latuerant, & pofuerunt fuper os ejus faxa ingentia, quae t permanent usque in praefens. 48. Eodem quoque die Mace dam cepit ]öfde, & percuffit eam in ore gladii, regemque illius interfecit, & omnes habita- tores ejus: non dimifit in ea faltem parvas reli — quias. Fecitque regi Maceda, ficut fecerat regi Jericho. .j , 29. Tranfivit autem cum omni lírael de Maceda in Lebna, & pugnabat contra eam : 3o. Quam tradidit Domi nus cum rege fuo in manus Ifrael: , nrbe AAa AA w percufferuntque m in ore gladii, & omnes habitatores,ejus. E2 Non — 94. Pozite pede:fu[&er colla Regum.) turam afportare poffet , & ad rei me- Ut fcilicet impiis meritas peenas infli- moriam perpetuam. ret, & ut Ifraelitis animum adderet, 28. Eedem queque die. ) Fortaffis & in magnam fpem divinorum pro- fenfus eft , eodem tempore; nam dif- mifforum confequendorum erigeret. ficile intellectu videtur tam multa op- 25. Percu/fitque Jofue,&x 1mterfeoit €os.) pida inte: fe diftantia tam cito capi potuiffe, & ea , que narrantur , fiexi 'Nón glidio, fed ccuce, ut fequitur. Ita Serarius. * At Supcr quinque ffipstes. ) t fupra tam brevi fpatio. eap.'g. n. 2c. de Rege Hai dictum eft. fifol, ut vult Bontrerius , ftetit ante 27. Cemque occumberet [o1.) N ide di- meridiem, nonmirum ea omnia, qu& &a. cap. g. loc. cit. narrat facer textus, perfici potuifle. Pofzerzme [mper 0s ejus f[avaimgentia.) Parvas religuias. ) lNullos omnino xeliquos fecit, Ne qx-üs cadaveraad honorificam fepul- 56 LIBRIJOSUE Non dimiferunt in ea ullas reliquias. Feceruntque regi Lebna, * Supi * ficut fecerant regi Jericho. 31. De Lebna tranfivit in Lachis cum omni Ifrael, & exer- 6. 2.; citu per gyrum- difpofito oppugnabat eam. 32. Tradiditque Dominus Lachis in manus Iírael, & cepit eam die altero, atque percuffit in ore gladii, omnemque ani- mam , quae fuerat in ea, ficut fecerat Lebna. 33. Eo tempore aícendit Horam rex Gazer , ut auxiliaretur Lachis: quem percuffit jnternecionem. Jofue cum omni popülo lejus usque ad 34. Tranfivitque de Lachis in Eglon, & circumdedit, 33. Atque éxpugnavit eam eadem die : percuffitque in ore rat Lachis. gladii omnes animas, quae erant in ea, juxta omnia, quae fece- 36. Aícendit quoqüe cum omni Ifrael de Eglon in Hebron, * & pugnavit contra eam: 37. Cepit eam, & percuffit in ore gladii regem quoque ejus, f*vv^U- & — Mriirrilld oppida regionis illius, un ivor iYvi fasque animas, quse in ea fuerant commoratze : non reliquit in ea ullas reliquias : ficut fecérat Eglon, fic fecit & Hebron, cunéta, qua in ea reperit, confumens gladio. 48. Inde reverfus in Dabir, 39. Cepit eam, atque vaflavit, rezem quoque ejus, atque omnia per circuitum oppida percuffit in ore gladii : non dimifit in ea ullas reliquias, ficut fecerat Hebron, & Lebna, & regi- bus earum , fic fecit Dabir, & regi illius. 40. Percuffit itaque Tofue omnem Terram montanam, & me- ridianam, atque campeftrem, & Afedoth cum regibus fuis: non dimifit in ea ullas reliquias, fed omne, quod ípirare poterat, interfecit, ficut praeceperat ei Dominus Deus Ifrael, 41. A Cadesbarne usque Gazam. QOmnem terram Geffen usque Gabaon, 42. Uni- 4O. Omnem terrammontanam , 65 d abundantia, & irrigua. — Aliqui volunt r;dia:zdm,::tque campeffrem 5 "Afedotb. ) Afedoth efIe loci nomen proprium. 5ig o nifcatur tam terre fitus , quam 4I. Cadesbarze. ) Eft. Judez terrae qualitàs per binas veluti oppofitiones 3 limes extremus, verfus Auítrum. z h rior eft terra montana , & campe- Geffez.) V el urbs fuit in montofis Ju- ris. II eft meridiana, aprica fcilicet, dzz locis, ut infra c.15. 51. velpinguis & foli expofita, atqueidcirco aridior, quifpiam , herbidus , & compafcuus lo- & Afedoth , que vox aquarum effa- cus " ] lius inftar, quem fuis.in /Egypto * fiones fignificat, hoc eft, loca aqatïs fra;ribus crradidit Jofeph Genef. 47-11, . C.AGPOU.T. XX XL 37 m, uno impetu ee- lh 4^. Univerfosque reges, & regiones eoru pit, atque vaftavit, Dominus enim Deus Ifrael pugnavit pro eo. T 43. Reverfusque eft cum omni Ifrael ad locum ca(&rorum in CO. APU T X * Jt Qa?gala. i- Srofüe regem Sfabin cum aliis plurimis vegibus , 4c po- Expugnat ür pulis, omnia Jervans, que Domitus Moyfi d praceperat. U:e cum auditfet Jabin rex Afor, mifit ad Tobab regem I-& [ "-Madon, & ad regem Semeron, atque ad regem Achfaph: 2. Ad reges quoque Aquilonis, qui habitabant in montanis, e- & in planitie contra meridiem Ceneroth, in campeftribus quo- qüe, & in regionibus Dor juxta mare: . l 3. Chananseum quoque ab Oriente, & Occidente, & Amor- rhaeum, atque Hethaeum, ac Pherezaeum,; & Jebufaeum in mon- $ tanis: Hevaeum quoque, qui habitabat ad radices Hermon in ii terra Mafpha. ii multus 4.. Egreffique funt omnes cum turmis fuis, populus R E 3 nimis Sor. I. Quz poftea ad tribum & Campus regius di&a eft. Vide Ge- 4-L Nephtalim pertinuit , intra nef. I2. 6. I4. 17. & Deut. 11. 30- e cap. I9. 36. fita fuit verfus Libanum Dor.) Dor ab antiquis dicta Dorus, it montem , non procul a Cafarea Phi- vel Dorum, vel Dora, meminit Steph. de Urbibus , Ptolomzus , & Plin. lib.5. - lippi. M;fft ad Jabab.)) Exant enim omnes cap.I9g. Sita fuit in tribu Manatfe cis hi.reges fubditiregis Afor, ut patetex jordanem, infra cap. 17- 1I. juxta mare.) In Hebrao eft a marz. hoc capite num. Io. Quod idem eft ac ab occidente. * Q. 44d Reges quoque -Aquifonis , qui hba- Litabaut £m montanis?) In jugis Libani, 3« Ghanamaum.) Hic Chanangumin- a * ui eft in. Aquilonari parte Judzz. tellgpe , prout fpecialem Chananza gentis populum etficit. Im planitze contra meridiem Gemnerotb.) Qui mbns e"c Ceneroth eft urbs , que poftea dita d radices Hermon. ) eft 'T'iberias juxta lacum, qui inScri- pars Libani. Aliüs eft etiam Hermon ptura dicitur mare 'iberiadis , &ma- mons apud torrentem Ciffon , non. procul à Gelboe. 1 re Cenereth, Num. 34. 11. & Deut. 3 23.]7. & mare Genefareth. Maxci, 6 n térra ; Mafpba.) |Mafpha. fpeculam 53. & alibi. Dicitur hic Ceneroth in fignificat ; plures autem loci fic appel- plurali numero, vel per enallagem, vel lantur in Scriptura. Hc . de qua nunc eft fermo , in Libano fuiffe videtur. quod effent dug Ceneroth , vel ut non folum lacui adjacentes agri fignifica- . Multus nimis.y Admodum muitus. rentur, fed etiam paulo remotiores. Jofephus vult fuilfe peditum trecenta l1 campefirsbus.) Fortaffe Aulonem millia, equitum decem millia, e curri- bus vero pugnantium viginti millia. intelligit, vel Vallem illufrem , que 38 L;IBRI JOSUE nimis ficut arena, quise eft in littore maris, equi quoqu&, & currus immenfze multitudinis. * $. Conveneruntque omnes re ges ifti in unum ad'aquas Me- rom, ut pugnparent contra Ifrael, 6. Dixitque Dominus ad fofue: Ne timeas eos: cras enim hac eadem hora ego tradam omnes iftos vulnerand oS in Comn- fpc&tu Ifrael: equos eorum fübgervabis, & currus igne com- bures. 7. Venitque Jofue, & omnis exercitus cum eo adverfus il- los ad Aquas Merom fubito, & irruerunt füper eos, 8. Tradiditque illos Dominus in manus Irael. Qui percuf- ferunt eos, & perfecuti usque ad Sidonem magna m, & Aquas Maferephod, campumque Mafphe, q ul eft ad orientalem illius partem. ta que percnfífit omnes, ut nullas dimitteret ex eis reliquias. 9. .Fecitque ficut prsaeceperat ei Dominus , equos eorum fubnervavit, cur ruSque combuffit ieni. Io. Reverfusque ftatim cepit Afor : gladio. Afor enim anti & regem ejus percuffit quitus inter omnia regna haec princi- patum tenebat. 11. Percuifitque omnes animas, quze ibidem morabantur : non dimifit in ea ullas reliquias, fed usque ad internecionem univerfa vaftavit, ipfamque urbem peremit incendio. earum 12. Et omnes per cirm.n'tum civitates , reges quoque Cepit, Sicut arena , qua eff (n ftore Hha- & b ine [ 4 r/5.) Hyperbole. Mis, M05 antem in nomim-—Da- mint noffrà imvocalimus. Egui quoque & currus nmenfa u- Currus.) Falcatos , aut alio modo Htudinis. ) In Hebrzo , & Grzco, ad bellum inftru&os. zulti valde, 5« 44 aquas Merom. ) Eft Jordanis 8. Ufane ad Sidozem m.ig;zztäx.) No- ta urbs in ora maris mediterranei. lacus inter illius orpam ,. & ftagnum -4quas Maferepbotb. ) Mafius vertit Genefareth. Vide Jofephum lib. 4. Hfrinas aquarum , ahi, combuffiones Telli cap. 1. & Adrichom. in tribu Nephtalim. num. 11. aquarwm , volunt aliqui has fuifle fali- nas; alii calidarum 'aq,qamm ebullitio- 6.^ Hac eadez bera.) Hebr. zz zem- nes.: alii fuiffe vitrariasfornaces, quam ore boc. Subnervabis.) Nervos incides, pe- fequitur fententiam. Serarius proptew dum fcilicet & crurum. LXX.dicunt fum lege. quasdam conjeGuras , quas apud ip- »tveoxomáo s. ) Id propterea juifit Campumaue Mafphs. ) De N[afphæ eus , quod non in'equitatu , fed in dixi num. 2 3 Dei tutela fpem fuam locare vellet I2. Omemel per circuitum civitates.) Ex libiis tamen Regum fcimus fab Hebraos Pfal 19. g. Hj ia cifrriäu:, C ;i P UW Tu XEL 39 & cepit, percuffit, atque delevit, *ficut preeceperat ei Moyfes *Deu: famulus Domini. * aE g. I3. Absque urbibus, quae erant in collibus, & in tumulis fitae, caeteras fuccendit 1írael : mam flamma confumpfit, unam tantum Afor munit—im- Q. 14. Omnemque praedam iftartm urbiim, ac jum enta,di'vife- d * runt fibi filii lfrael , cun&tis hominibus interfectis. 15. *Sicut praeceperat Dominus Moyfi fervo fuo, ita prse- *Exo. l cepit Moyfes Jofue, & ille univerfa complevit: non praeteriit 34-1T- eut. ls de univerfis mandatis nec unum quidem verbum, quod juffe I rat Dominus Moyfi. iM 16. Cepit itaque JTofue omnem Terram montanam, & meri- j dianam , terramque Geffen, & planitiem, & occidentalem pla- h gam , montemque Iírael, & campeftria ejus. 17. Et partem montis, quae afcendit Seir usque Baalgad per planitiem Libani fubter montem Hermon : omnes reges eorum cepit, percuffit, & occidit. [ 18. Multo*tempore pugnavit Jofue contra reges iftos. Z 19. Non fuit civitas, quae fe ( r) traderet filiis Ifrael, praeter Hevaeum, qui habitabat in Gabaon : omnes enim bellando cepit. 20. Domini enim fententia fuerat, ut indurarentur corda eo- rum, & pugnarent contra Ifrael, & caderent, & non mereren- tur ullam clementiam, ac perirent, ficut praeceperat Dominus Moyfi. 21. In illo tempore venit Jofue, & interfecit Enacim de mon- tanis Hebron, & Dabir, & Anab, & de omni monte Juda, & Iírael, /urbeSque eorum delevit. 22. Non (1) 'Fraderet. 1p ediz. Sixt. legitur non traderet. Davide, & Salomone quedam Chana- Jacob patriarcha, qui Ifrael etiam di&tus nzorum loca primo in ditionem He- eft, nomen fortiatur. breorum veniíte. * Qo. Ur imdurarentur corda eorum. ) Senfus ergo noftri textus eft, omnia expugnaffe Jofue, que Indurationis caufa dire&te, & per fe eft oppugnavit ; vel omnia cepiife dicitur, homo, quifuapte fponte, prorfufque libere divinis infpirationibus acquiefce- non quoad fingula, fed quoad maxi- re non vult. Deus vero indire&te tan- mas, & generales ejus purtes, verbi gratia, montanam , meridianam , &c. tum , improprie , & per accidens cau- P 16. Moeztemque I[rael. ) Id eft, f [ ieft, quia fcilicet indurationem illam Induratio autem hec in eo montem Samarie , qui pofi feceflio- permittit. nem decem tribaum Mozs Ifrze! dictus poüca erat, utftatuerentfe armis tueri , eft. Vel montem Bethel, in quo Jacob & nullam deditionis conditionem ad- mittere. « fcale vifionem habuit, ita ut mons/a 46 LIBRIJOSUE nam'm , in Terra filiorum 22. Non reliquit ullum de ftirpe E ii llT Se Ifrael: absque civitatibus Gaza, & Geth, & Azoto, in quibus folum relicti í(unt. tf 23. Cepit ergo JTofue omnem Terram, ficut locutus eft Do- & minus ad Moyfen, & tradidit eam in pofleffionem filiis Ifrael f€c11ndu1n partes, & ttibus fuas: quievitque terra a preeliis. t * C^A PU'T XII. B L di 31. circa & ultra S'ordanem , quos percuffe- Numerantur. reges [ runt Moyfes , C "fofue. funt reges, quos percufferunt filii Ifrael, & poffederunt I L Iiï terram corum trans Jordanem ad folis ortum, a torrente À Arnon u:que ad montem Hermon, & omnem orientalem pla- gam , qu*e refpicit folitudinem. 2. Sehon rex Amorrhaeorum, qui habitavit in Hefebon, do- minatus eft ab Aro.r, qu«e fita eft fuper ripam torrentis Ar- non, & medis paris in valle, dimidizeque Galaàd, usque ad torrentem Jeboc, qui eft terminus filiorum Ammon. 3. Et a folitudine usque ad mare Ceneroth contra Orientem, & usque ad ma:e deferti, quod eft mare falfiffimum, ad orien- talem plagam per viam, quae ducit Bethfimoth : & ab. aufirali parte, quae fubjacet Afedo h, Phafga. 4. Terminus Og regis Bafan, de reliquiis Raphaim, qui ha- ä biravit in Aftaroth, & in Edrai, & dominatus eftin monte Her- terminos. ] mon, & in Salecþa, atque in uniyerfa Baian, usque ad s. Geffuri 91. Ister;e.it. Enacim. ) Gigantes, 7;4600.) Eft torrens dividens Ga- pofteros Einac. laaditidem ab Ammonitarum fnibus. 23. Tradi-it eam in £o[fe fFonem filiss l] 3 44 mare Cegeroth. ) Vide dicta If; 4c/.) Moc poftea facum eft infra. ] fupra cap. r1. num. 2. IA[ Terreste Arzom. ) Fluvius eft Bezfezzotb.) Eft limes Septentrionalis IMtoabitas fejun cens ab Àmor- campeftrium iMoab. Vide cap.feq.n.20. rheis cis Jordanem püïïcis, ut ex Jib. "Afedath, Phbajga.) Vide cap. féq. n.20. 3 Nuin.cap.21. 31. patet. Duobus ter- 4. De reliquiis Raphasm. ) . 8ic & minis hic recenfitis cfaudebatur totail- eut. 3. num. II. dicitur ; $elzs quzppe Jaregio tians Jordanem, torrente qui- dem Arncon ad meridiem , monte au- Og rex Ba|am reffiterat de f'pe gi- g;mrum. tein Hel'mnn ad Se Dotentrionem. EOS' In ÁAf!grorb.) V ide cap. feq. num. 31. dem terminos habes eut. 5. 8. & 4. 49. In Edrai.) Mideibidem. Q. b droer. Vide cap. fequenti z Salecha. ) Quuz dicitur Salcha , diciadnum.25. Defcribitur latitudo Selcha, Sslchar, & Salchata. . Vide regni Sehpn. Adichomium in tribu Manaite. - CAPU T Xl. 41 s. Geffüri, & Mechati, & dimidize partis Galaad, terminos u b Sehon regis Hefebon. 6. Moyfes famulus D'omini, & filii Ifrael percufferunt eos, )o- tradiditque terram eorum Moyfes in pofícffonem Rubenitis, el '& Gaditis , & dimidize tribui Manaffe. Y 7. Hi funt reges te'rx, quos percuffit Jofue & filii Tfrael, trans Jordanem ad occidentalem plagam , a Baalgad in campo Libani, usque ad montem , c.jus pars aícendit in Seir: tradi- f ditque eam Jofue in pofleffionem tribubus Ifrael, fingulis par- tes fuas, - 8. Tam in mon'tanis, quam in planis, atque campeftribus. jnt In Afedo:h, & in folitudine, ac in meridie Hethzeus fuit, & nte Amorrhaeus, Chananseus,'& Pherezaeus, Hevaus, & Jebufzeus. li- 9. Rex Jericho unus : rex Hai, quse eft ex latere Bethel,unus: 10. Rex erufalem unus, rex Hebron unus, o- | 11. kex Jerimoth unus , rex Lachis unus, J 12. Rex Eglon unus , rex Gazer unus, il I3. Rex Dabir unus, rex Gader unus, 14. Rex Herma unus , rex Hcrcd unus, 1 15. Rex Lebna unus, rex Odullam unus, Ió. Rex Maceda unus, rex Bethel unus, Ji 17. Rex 5. Gef[uri. ) Geilur regia civitas, Rex Hai , &c.) Resgeftas contra Re- ) U 1& regioni vicinz nomen dedit , ut gem hunc vidimus fupra cap. g. [* ó efluri diceretur. Porro Geiiuri regio Io. Rex Jerw[zlem. ) Adonifedech à *i Iíraelitice terrz , que trans Jordanem de quo fupra cap. 1o. jl eft, ver(us feptentrionem terminus tuit. Rex Hebroz. Quue civitas eftin for- Machati, ) Quz. & Maacha--ürbs tis Judz umbilico ab Jerufalem Au- Amorrhgorum , fita juxta regionem ftrum verfus millibus 22.fecundum Hie- Geiiuri, & montem Hermon. ron. diftans. Vide intra ca P. I4. n.15. 7- ABaalga4.) Alias Baalgath, mons, II. Rex Jerimoth, &jc. ) Jerimoth, item & urL s in campo Libano fub mon- Lachis, & Eglon civitates funt in forte te Hermon fita. Judae. Ip Seir.) Noten montis, & oppi- I2. Rex Gazer.) Qu civitas eft in diin eo fiti. Eft mons excelfus trans forte Ephraim. . Jordanem ad Orientalem plagam terre 13. Rex Dabir.) Alio nomine Ga- Hus fitus. Nomen habuit mons hic riatb [epher , ideft, civitas lizteraruna, ab Efau, qui 8eir etiam dictus eft, hoc 14. Rex Gader, Herma , Hered ; Odzl- eft, pilofus, hirfutus. lam, Macta.) M quinque civitates 9. Re« ye.'i: £0 Ut Primns poni- numerantur in foite Juds. tur Rex feiicho, quia cum eo primum, 16. Rex Berhel. ) Bethel non fuit tranfito Jordane, puznatum eft , ut fu- capta,vivente Jofue, fed poft illius mor- pra vidimus. tem ; vel ergo Rex occifus eft, mbe Bibl. cum Cum. Menoch, Tom, II, 42. LIBRIJOSUE 17. Rex Taphua unus , rex Opher unus, 18. Rex Aphec unus, rex Saron unus, 16. E ex Madon unus, rex Afor unus, 2C. Rex Semeron unus, rex Achfaph unus, 2T4 Rex Thenac unus , rex Mageddo unus, 22' Rex Cades unüs , rex Jachanan Carmeli unus; 23. Rex Dor, & provinciee Dor unus: r unus . 2 ex Gentiüm Galgal 24. Rex Thería unus : omnes reges triginta unus. CA PLUT XIIE J'ubet. Dominus. Sfofue. ut. terram dividat , a[Fgnatis partibus -Ruben, Gad & dimidie tribui Mana[fe trans J'ordanem. x. : Ofue-fenex., provettzeque zetatis erat, & dixit Dominus ad eum: Senuifti , & longaevus es ; terraque latiffima de- reli&ta eft quze necdum forte divifa eft : 2. Omnis ejus inta&ta, vel hic Reges numerantur, 27. Cades in Galilza eft in forte Neph- qui vel vivente, vel mortuo Tofue ab thalim, ut patet infra cap. 19. 37. & 20. Ifraelitis interfecti funt. . Vide Judic. 1 7. erat una ex civitatibus refugii. Ja- ubiBethel capta. chanamurbs ad Carmelum, poftea Le- 17. Rex Taphua , Opher , .phec. ) vitis attributa. "Taphua aebs in tribu Juda ,. ut patet 23. Rex Der.) V ide fupra cap.11. n.2; infra cap. 15. 34. Opher nefcitur ad Rex gentium Galgal. ) Rex .gentium quam tribum fpe&taverit , quianon nu- dicitur, quia intra fines fui regni clien- meraturin fortitioneterra fan&te. A phec tes habebatex gentibus Chananzorum, íiin ejus ditione domicilium habebane g eft in tribu Afer ; ut conftat ex cap. 19. b 30. juxta regionem Philifthinorum, iftabat Galgala Jéxicho ftadiis decem Vide di&ta fupra cap. 5. num. g. I9. . Rex Saron, Madon, Afor.) Afor, 24. Rex Tcerf2. ) In forte Ephraim i cujus Rex erat Jabin, nominatur in for- te Judz cap. 15. 23. Madon vero & 3. Reg. 16.6. & g. Baafa, & ElaRe- Saron nulla mentio , nifi fitSeron in gés Itraelin hac uzbe habitaffe dicuntur. Omnes Reges triginta umns. ) Nam forte Iffachar , infra cap.T9. 19. duo, quos Moyfes occidit, ad hanc 20. RexSemeren, Achfaph , Thenac.) fummam non pertinent. — Phrafi Scri- Semeron eftintribu'Zabulon , ut pa- pturg, etiam unius oppidi aut exipui tet ex Cap. IO. I5. Achfaph in tribu traétus domini reges appellantur, Afer, nec multum diftat a Semeron. "Ehenac in Manaffe Occidentem ver- Ua necdum forte drvifa eff^) Mebr. I.-Q potius ftgnificare videnturinnl- fus, ut patet infra cap.17.11. tum terre nondum occupatz relictum oT. Rex Mageddo, Cades , J«cta- effe, fed bene nofter Interpres ; nam & zam.) WMageddo eft in tribu dimidia que occupata erant; & qux occ 1 upa f- Manaffe prope "'henac. Vide Judic.1. da, forte erant dividenda. 5 CAPU T 3nL 4 2 2. Omnis videlicet Galilzea, & Philifthiim, & univerfa Geffuri. 3. A fiuvio turbido, qui irrigat JEgyptum;usque ad te«minos Accaron contra Aquilonem. TTerra Chanaan, quse in quinque regulos Philifthiim dividitur, Gazaeos, & Azotios, Afcalonitas, Gethaeos, & Accaronitas. 4. Ad Meridiem vero funt Hevsei, omnis terra Chanaan, & 1 Maara Sidoniorum , usque Apheca, & terminos Amorrhaei, $. Ejusque confinia. Libani quoque regio contra Orientem, a Baalgad fub monte Hermon , donec ingrediaris Emath. 6. Omnium, qui habitant in monte, a Libano usque ad aquas Maferephot, univerfique Sidonii. -Ego fum qui delebo eos a facie filiorum lfrael. ficut prasecepi tibi. Veniat ergo in pla'rtem hereditatis Ifrael, 3 7. Et nunc divide terram in poffeffionem novem tribubus, & dimidise tribui Manaffe, l$ -&. Cum qua Ruben, & Gad poffederunt terram, * uam tfa-.Nunh didit eis Moyfes famulus Domini trans fluenta Jordanis ad32-33 Orientalem plagam. $ 9. Ab Aroer, quse fita eft in ripa torrentis Arnon, & in vallis medio , qniverfaque Cal npeftria Medaba, usque Dibon : F2 Io. Et— ;E- Q. Galilaz.) Hec regio jam in di- 4- Ufque Aphbeca.) Sermo eft de Aphe- tionem líraelitarum venerat, fupra cap. ca , quz fuit in tribu Afer, infra cap.I9. 1c. in bello, quod ad aqnas Meron ge- 30. nam alia fuit in'tribu Juda, ut hà- ftum eft, & vox Hebraica 33555 ge- bemus hoc tibro cap. 15. 43. ? wl lilozb , quix hic habetur, terminos, li- &. Douec tngrediaris E mzirah.) [d eft, mites , aut £nes fignificat: quare fufpi- ufx.iue ad Exnath , que urbs recia fuit catur Beonfrerius ,. D:- Hieronymum Libano. vicina ad paitem Boreilem. | fcripfifie gel/ozb, vel galt'a PhiUflbiim, 6. 44 aquas Maferepharh.) De quibus quafi nomen proprium eflfet, & poft- vide dicta cap.r3. g. ea propter vocabuli fimilitudinem vo- " Veniat ergo im partem. ) In Hebrao cem , Gz///ez , intextum irrepfitle. eft: Cadere jac lirael i2 baredirateg , Univerfz Geffari.) T exrra, quam Geft- id eft, divide inter filios Ifrac]. furzi occupaverant , amari fcilicet per 8-Cum 442.) L oquitur detotatribuMaa- naffe,non departe illius dimidiatantum. Aqnilonarem oram fecindum Syriam. Deiftis ergo Geffurz's agitur, non de O. b atraer qua ftta eff Inripatorren- illis, qui Amalecitis vicinierant, quos :5 drnon , 6 22 vallis medto, :j Velnna tandemSaul delere jnffus e*. r Reg.15.5. tantum fuit eivitas in ripa Arnon pofita, 3: A flevio turbido. ) Nilo fcilicet : &inalveum ufqne xdificiis produ&a : Joquitur facer textus de termino terre vel qv.m(ï bipartita civitas, quarum par- Philithiim JEgvptum verfus , non au- tium altera in crepidine torrentis , five tem de peculiari limite Geffuri. finvii, altera breviintervallo diffita , in Accaros.y lerminus terrz Philifthzo- B alveo inferiori pofita effet. Vide in- rum ad feptentrionem. fra hoc eodem cap.. num, 25. R 44 LIBRI JOSUE 10. Et cunttas civitates Sehon regis Amorrh&i , qui regna- vit in Hefebon , usque ad terminos filiorum Ammon. Và ) Ir. Et Calaad , ac terminum Geffuri, & Machati, & omnem montem Hermon, & univeríam Baían, usque ad Salecha. I2. Omne regnum O g in Bafan, qui regnavit in Aftaroth, 1'6; & Edrai, ipfe fuit de reli quiis Raphaim : percuffitque eos Moy- )/ fes , atque delevit. 153. Nolueruntque difperdere filii Ifrael Geffuri, & Machati: Oï & habitaverunt in medio Ifrael usque in praefen:em diem: h Num, 14. * Tribui autem Levi non dedit potietfionem , fed facrifi- 15.20, cja, & vi&tims? Domini De locutus eft illi. i Ifrael, ipfat eít eius hereditas, ficut. 15. Dedit ergo Moyfes poffeffionem tribui filiorum Ruben juxta cognationes fuas. fK 16. Fuitque terminus eorum ab Aroer, quze fita eíft in ripa forrentis Arnon, & in valle e;usdem .orrenti$ media: univer- l fam planitiem , qu&e ducit Medapa, 17. Et Hefebon, cuné£tosque viculos earum, qui funt in cam- Ó ) peftribus: Dibon quoque, & Bamothbaal, & oppidum Baalmaon, 18. Et Jaffa, & Cedimoth, & Mephaath; I9. Et Ceompefiria Medaba wfque Dibon. ) 16. 45 Areer. ) Loquitur de ter- Duz fuerunt urbes in ditione Sehonis mino extrinfeco Rubenitarum ; nam regis. Ceffit prior Rubenitis, pofte- Axoer fuit in tribu Gad. rior Gaditis. Utriufque meminit Lfaias 17. Hejcben.) Sermo eft Num. or. 5 cap. 15. 26. dicitur eam prius Moabitarum tuif- IO. Im Hefebon. ) Mideinfra n. 17. fe, &ab Amorihzis bello captam. II. Et Ga/aad. ) Urxbem potius in- Dibez.) Mzxc Rubeénitis tribuitur tellire quam montem ejufdem nominis. hocloco. Num. vero cap. 52. 34. .Ga- Geffuri. ) WMide cap.-pr&cedenti ditis , quia ad utramque tribum fecun- num. S. » dum diverfam fui. partem pertinebat , ' Moutem Hermon. ) Qui erat in ex- cum in tribus utiiufque confinio fita tremo aquilonari limite regionis trans- efiet. Jordaninz. Bamorb-Baal. ) Yd eft, excel/z Baal , Salecha.) Extrema urbs juxta mon- locus, ex quo Balaam benedixit Ifraeli Num. 22. tem Hermon ad feptentrionem. I2. Ipfe futz de reisquiis Raphaim.) Baa'maon.) Qu &Beel meen , civi- e gigantum ftirpe, ut multi vertunt. tas inclyta Num. 32. 39. 1. Par. 8 Chald. vertit, 4e reliquits fortim. Ezech. 25. 9. & ibi ier. qui teftatur I3. Nolueruntane fiai Ifrael difperde- fuo tempore fuiffe vicum maximum re Geffari , 6 Machat.) Quia ad dan- Moab. Baad maon fignif'ïcat » 4delum dumfedes duabus tribubus cum dimidia, opzlt. tunc fatis agrorum, & urbium fuppete- I8. Zaffa.) Urbs in tribu Ruben , bat , illis intais. quam attribuerunt lfraelitg Levitis, CAPUT.XII 45 n 19. Et Cariathaim , & Sabama, & Sarathafar in: monte con- vallis. Dem 20. Bethphogor, & Afedoth, Phafga, & Bethiefimoth, 21. Et omnes urbes campeftres, univerfaque regna Sehon " regis Amorrhai, qui regnavit in Hefebon , *quem:pe:c . ffit Num. loy- Moyfes cum principibus Madian: Hevaeum, & Reéem, & Sur, 3* & . & Hur,'& Rebe duces Sehon habitatores terrze. hll 22. Et Balaam filium Beor ariolum occiderunt filii Ifrael L gladio cum ceeteris interfeCLis. rif- 23. Fattusque eft terminus filiorum Ruben Jordanis fluvius. ICut. Hac eft pofleffio Rubenitarum per cognationes fuas uibium, & viculorum. ben 24. Deditque Moyfes tribui Gad, & filiis ejus per cognatio- nes fuas poffeffionem, cujus haec divifio eft. .ipa' F 3 25.Ter- ; d- [l Prophetarunt contra eam [lfaias cap. £o»xum: eam vocat Adrichomius ur- 15. & [Jer. 48. D. Hier. delocis Hebr. bem inclytam in limite Aquilonari Iff]- fua xtate illius memoriam affirmat ut 91 campeftrium Moab fitam. ruinis celebratam. Jaifa rx« fignificat. 2I. Llni"wr];zgue regna Sebon chi:.) | Cedimoth.) Sive Cademorb ,. civitas Senfus is eft , quem ex Hebrzo ita D Levitarum , de qua 1. Paral. 6. 79. a quidam vertunt. Htque omnes zrbes qua folitudo ejusdem nominis, fignifi- planitiei , qua ormes fuerunt regmi Se- e Cat ;»cendium, leu curvationem mortts. bosi;; néque enim totum regnum B am Mepbaatb.) Civitas Levitarum , dicta honis attributum fuit Rubeniis , fed etiam Mipbaath , & Nepher , & Mafpha. tantum pars quidam. T Significat apparetionem aquarum. Duces Sehon. ) Non funt hi eodem jl I9. Cariathaim.) Significat, /etfzones, bello cum Sehone rege occifi, fed alio feu vocaziones: De hac urbe propheta- bello Madianitico, ut habemus Num. IIf verunt Jerem. 49. 23. & Ezech. 25. 9. rantur. 31. ubi num. 9. eorum nomina memo- Dicuntur autem duces Seho- Sabaan. ) rbs validiffima, quam l- fabricaverunt filii Ruben , cujus fubur- nis, quia licet Madianitz effent, ali- n bana, & territorium vineis abunda- qua tamen ratione illi fubje&ti erant. 7) bat. five 22. Et Balaam filium Beor, €$c. ) 1 Signifïczlt comver[iomem , captivitatem , five canittem. Quer fcilicet mirabilia, qux accide- Saratbafar.) ld eft, plafmatio ma- rant populo Ifrael, cui benedixerat, £utiza i monte convallis Bethphogor. ab idololatria abducere non potue- Jt 20. Berhbphogor.) ldeft, famsm Pbo- runt; eum cum fuis exitio eodem invol- gor, civitas, in qua idolum Phogor, vit jufta Dei vindicta. id eft , Priapi colebatur. 23. Terminus filiorum. Rubez . Jorda- , Afedotb ,. Phafga. ) Id eft, wieules zis.) lerminus fcilicet occidentem [ verfus. eollis; hz tamen . duz voces in corre- &is bibliis feparantur, ut duorum lo- 24. Cujus bec eff diviffo.) "'Yribus corum nomina fint, uorum alter fit Gadab Auftro Rubenitis confinis erat ; di&tus Afedoth , alter ab ortu Àmmonitis , & montibus Ara- hafga. Beebiefonotb. ) ld eft, domus vaffa- bicis, a feptentrione ultra Jaboc porz- D C 46 LÍBRIJOSUE | 25. Terminus Jafer, & omnes civitates Calaad, & dimidiam partem terrae filiorum Ammon ; usque ad Aroer, quze eft con- tra Rabba. n 26. Et ab Hefebon usque Rambth,' Mafphe, & Betonim ; & a Manaim usque ad terminos Dabir. be 27. In vallé quoque Betharam, & Bethnemra, & Socoth, & E Saphon reliquam partem regni Sehon rezis Hefebon': hujus quoque finis, Tordanis eft, usque ad « xtremam partem maris t Cenereth trans Jordanem ad Orientalem plazam. 28. Hzec eft poffeffio filiorum Gad per familias fuas, civita- tes, & villae earum. 29. Dedit & dimidize tribui Manaffe * ülii.Sciue ejus juxta Co- gnationes fugs poffeffionem, ( 3o. Cujus ripebatur üfqtie ad Manaim : unde Moabitarum, ÀAmorrhzorum, & Am- quodam veluti defcenfu excurrebatad monitarum. L 1 ipfum Jaboc oftium , prope in ea ex- Ra£óa.) ita dicta ob magnitudinem, tremitate lacus 'libe riadis, qua Jor- alio nomine vocata fuit Ainmon, & danis eflluit. Aimnmam , & uirbs aquaruim , quod Ja- /Q&g, Tc*rminus]afär.) Termihus fci- boc amnis eam preterlabitur , dicta licet orientalis jafer (ignificat 451742- deinde eft Philadelphia. Uibs regia, £ricem. Fuit olim in ditione iMoabi- & imetropolis Ammonitàrum. tarum, ut habemus ex lfaia 16. g. & 26. Uf/que Ramoth, Ma[phe.) No- Jerem. 48. 32. men eft loci unius ; poft Hefebon enim Et omzues civitates Ga/aad.) Que montes e ant Ramoth Mafpha dicti, fcilicet non pertinent ad tribum Ma- quos Latine /pecs/s colles appellare. naffis; nam hec etiam dimidiam par- poffamus. LXX. xerà -4ày MaeQ2, tem habuit Galaaditis,ut dicitur n. 31. jaxta Mafpha. Er dumtdta-m pavrem gerre füüorum Berhonim.) Sive Bethanim. 4umon.) Lyranus putat Amorrhzos 27. lz vall^ quoque , ($e. ) Civita- partem ditionis Anmmonitarum . occu- : i tes, quze hic recenfentur, mediterra- pafie , eumqne pulfis Amorrheis Hfrae- nes erant , & intra planitiem ipfam litis. ceffifie, Alioqui Ifraelite . Am- 1ite Betharam fienificat donum ex- v monitarum regi^nem occupa:e vetiti cel'am , Bethnemra domus pardi , So- fuerant propter Loth, a quo genus coth, Tursria, Saphos, Circins, quod «ducebant. IVfafius tamen putat, tan- nomen eft venti, cui expofita fortaíle tum vetuiffe Dominum Moabitis re- fuit urbs ijla. gionem aníferri, qunod Num. 9. 9. il- Houins quoque /i)ai.r.) Hoc ex'ï, hze Jorum tantum mentio fat, fed ucriuf- Gaditis adferipta regio habetepro ter- que populi par conditio iuiffe vide- mino occidentem verzfus Jordanem flu- tur, com eadem ratio militet, vium , ufquead extremam pairtem ma- 4d .4roc", ) Quus etiun Ar , & Arx- ris Genefireth Auftram verfus, non, Moab, & Rubbathmoab, hoc Trans Tordazem.) Dictum : eft hoc! eft, grandis Moab, dicitur, urbs fità ad indicandum fitum totius txibue ad ripam torrentis Àxnon in confinio Gad. CAPUT XI & XIV 47 ?m 46. Cujus hoc principium eft : a Manaim , univerfam Bafan, O & cun£ta regna Oz regis Bafan , omnesque vicos Jair, qui funt in Bafan, fcxaginta oppida. - & & A&L.L Ot , & Edrai, ur- 31. k.t dimidiam partem Galaa bes regni Og in Bafan: filiis Wchlr filüi Mamhe dmudzæ parti filjorum Machir juxta- cogmtxonos fuas. Js 32. Hanc poffeffionem divifit Moyfes in campeftribus Moab Ti trans Jordanem contra Jericho ad Orientalem plavam. 33. " Tribui autem Levi non dedit poffeffionem : quoniam Num. P Dominus Deus Ifrael ipfe eft poFeiïio ejus, ut locutus eít illi. 18.20. . )« QuA P.U T . XIV. u$ Caleb accipit Flebron in bereditatem fibi a Deo promlyïzm eb quod aliis exploratoribus detrabentibus terre promil]e , ipfe Jecutus. fit Dominum. nh Oc eft, quod poiï'ederunt filii Ifrael in terra Chanaan, quam dederunt eis Eleazar facerdos,& Jofue filius Nun, & principes familiarum per tribus Ifrael : ü dj 2. Sorte omnia dividentes, *ficut praeceperat Dominus in Num. manu Moyfi, novem tribubus, & dimidize tribui. 3413 3. Duabus 32 ^ O. 4 Manaim.) ldeft, caffra. Hic I7. Eleazar primo lo"o ponitur, ut ly Jacob obvios habuit Angelos Dei, Brinceps facer, & hic & aliis locis? Ü unde & loco nomen impofuit. Aliquando tamen folus ]ofue nomina- Jair.) Ahi fcribunt Jahir. Signi- tur ut cap.I3. 7. & cap.18. 3 -9. & 16. ficat I//ugnazs , five Z/lpzsiaat us. Prmczþe: fumtliarsm. ) Qu(n um 31- Aflarorb. ) Quue etiam dicitur nomina habes Num. . 34. & deinceps Aftaroth Carnaim. Regia fedes Og in Hebrzo eft. Capita iofurum fru- äzmm ffliorum I/; "ael. JX X. d)peihnt R«gis Bafan. UIQN Edrai. ) Quam S. Hier. fuo tem- 4 exorrag m« T;)lcav QuAG?* rày pore extitiffe ait, & Adar , five Ada- l'eeaz^. ram fuiffe dictam. Q. Sorfte ommia divtdentes, ) (,Qho- -32. n campefiribus. Moas. ) Regio modo fors ifta fit inftituta ; non con- enim illa plana magna ex parte, ftat éx QCrvpturi Varii. modi, fed campe(tris eràt, licet. montibus effet omnes incerti , afferuntur.a S&X'UIO in Dicuntur omnia contigua. Dicuntur campeftria Moab cap. I5. qxæ"c 12. a Anfequ un la doca OCCHP'!I'QILE dwxfllie " l'ï*ll etiam eas ;efnonea di- À morrhzi, ea Moabite tenuerant viferunt , quis nondum occvnax erant, 33. Ur locutus eft Htj ) Num. 19. 20 & cmque .tribui pmtx()n&m fu am AJ.- 1 J Leazav facerdos , & Tofue.) Quos fcripferunt. cum alüs principibus terre di- Szczut praceperat Doswetaonusi1m "manem vifores conftituerat Doiminss INum.24 Moyff.) Num. 3 . * 45 LIBRI JOSUE . Duabus enim tribubus, & dimidiae dederat Moyfes tr.;ms Jordanem potfeffionem : absque Levitis, qui nihil terrae accee perunt in:er fratres fuos : 4. Sed in eorum fuccefferunt locum filii Jofeph in duas di- vifi tribus, Manaffe, & Ephraim : nec acceperun: Levitae aliam wa- - eu p in terra partem, nifi urbes ad habitandum, & fuburbana earum ad alenda jumenta, & pecora fua. . s. Sicut praeceperat Dominus Mo yfi; it fecerunt filii Ifrael, k & diviferunt terram. 6. Accefferunt itaque filii Juda ad Jofue in Galgala, locu- Num. tusque eft ad eum Caleb, filius Jephone Cenezaeus : * Nófli, 14-24. quid locatus fit Dominus ad Moyfen hominem Dei de me, & te in Cadesbarne. 7. Quadraginta annorum eram, quando«mifit me Moyfes fa- mulus Domini de Cadesbarne, u: confiderarem terram , nun- tiavique ei, quod mihi verum videbatur. 8. Fratres autem mei, qui aí(cenderant mecum, diffolverunt cor populi : & nihilominus ego fecutus fum Dominum Deum mcum. 9. ] uravitque Moyfes in die illo, dicens : Terra, quam cal- cavit pes tuus, eri: poffetfio tua, & filiorum tuorum in aeter- num ; quia fecutus es Dominum Deum meum. 1o. Con- Succefferunt. ) Non in jus aut turj eft enim nomen proprium.' Vide poíftefltionem , fed ut numerum duo- Serar. in cap. I3. Jofue quzft. 5. deharium: in tribuum. fortitione ex- Cenezans. ) enez aliqui volunt ef- plerent. fe nomen loci, alii Jephone etiam Ce- nez dictum fuiife. Credibilius vi- le 4mas div/ft zribus. ) A. Jacob Pa- triarcha, qui Genef. 48. 5. dixit Jo- detur Cenez patrem Jephone tuifle, fepho: Dwo ergo fíG? tut . Ma- aut certe unum aliquem ex progeni- za[fe, && Ephraim, ffcat Ruben , €f Si- toribus ejus, a quo Cenezaus fit ap- zueon reputabumtur miht. pellatus. 6. Locntufque efü ad emm Caléb.)) De me, € £e.) Scilicet, nos duos Anteguam hzreditatem tribu i tantum in terram promiíiam ingreilu- fortiretur. s jJuda ros, vide Num: 14. 3o. 35. Filigs Jephoze. ); Aliqui putarunt Je- P Nttnf;d'vi7u€ €i, guod mibi ve- hone non eíle nomen, proprium , rum videbatur,. ) Cum interim alii ex- fed appellitivnm, & fic dictum Ca- ploratores inter populum terrores fe- leb , qnod infigni polleret prudentia rerent, ut habemus extremo cap. I3. & in murmure exploratorum fedan- Num. do, fipienter fe geilerit; idem enim O. Terr:, quam ca'tavit pes fuus, eft Fs Tephone , qu'ïdflius diver- erit poffe/o ?4a4. ) De hac promiffio- fronts , ive fisus prudens , fed fallun- ne Calebo faca hic tantum expreíle - CAPUT XIM. 49 m ( . qo. Conceffit ergo Dominus vitam mihi, ficut pollicitus eft ( usque in praefen:em diem. Quadraginta, & quinque anni funt, ex quo locutus eft Dominus verbum iftud ad Moyfen, quando (i- ambulabatTfrael per folitudinem: hodie o . &oginta quisique «n- ati] norum fum , Wt 11. Sic valens,, ut eo valebam tempore, quando ad explo- randum mifíus fum: *illius in me temporis fortitudo usque *Ecg, id, hodie perfeverat, tam ad bellandum , quam ad gradiendum. . 46.11. 12. Da ergo mihi montem iftum , quem pollicitus eft Domi- ol« nus, te quoque audiente, in quo Enacim funt, & urbes magnze, " atque munitze, fi forte fit Dominus mecum, & potuero delere r €os, ficut promifit mihi. 1 13. Bened ixitque ei Jofue: & tradidit ei Hebrorf'in po'ü'efïic)w h- nem. ]f 14. Atque ex eo fuit Hebron Caleb filio Jephone Cenezao usquein preefentem, diem : quia fecutus eft Dominum Deum * nt Ifrael. . Jf 15. Nomen Hebron ante vocabatur. Cariath Arbe: Adam a proeliis. maximus ibi -ir,xter Enacim fitus eft: & Terra ceffavic CAPUT j ^ loquitur Scripturä ; videtur tamen moN, id. eft, civitas quaruor. — Ali- qui ita di&um putant ab amplitudine, Num. 14. num. 24. comprehenfa il- f lis verbis: /ervwum um Caleb , gui quod fcilicet aliis quatuor civitatibis pleuus ao [piritm fecutus efl me, iz- par effe poifet. Verius eft, Axba, ducam im terram hanc .. E ff fezen nomen fuiffe givantis, qui eam inco- d ejus po[fidebit. eam. luerit, eique nomen dederit, ut dice- f Secutus es Domi H2 D?;mz "aeÉm. ) * retür Civitas Arba. Dicta deinde eit Ejus fcilicet voluntati parendo. Hebron, ut putat Serar. a. Secezare , IO. uando ambulabar 1/?4?! £er fo- & amicitia, quam cum ejusloci prin- ! Hitudinem.) Effetque in manfione Ca- cipibus viris iniit Abraham , Genef. l- desbarne, ex qua mifli funt expl Qrat'o- hp I Hehrog enim Latine verti - xes in terram Chanaan. tur Soczeza:, & conjunüio. P- 4ddam maximus, 6c. ) Non Adam I2. Enacim.) Filii Enac, gigantes, £. ] qui licet a Jofue exterminati fuiffent himani generis parens ; f ed alius qui- fupra cap. II. num. 2I. videntur ta- dam homo ( Adam enim hominem fi- men redifíe, & locum adverfus lírae- gnificat. proceriffimz ftaturz , illeni- mirm A litas muniviffe, Jofue interim aliis þeï- rba, qui urbi nomen dedit, lis occupato. quod indicant Hebrza, quz fic ha- * (^ I3. Benedixitque ei Jofue. ) Bene- bent: 6 zemem Hebrons emtiguitus erat Cariath-Aria. Hic bomo magnus Wicere, eft boni quippiam in alium ; conferre, quo ille ornet ur, & augeatur. In-Enecims tpfe. Sunt tamen qui pu- IS. Cartath-Arbe.) Idem eft, .Ca- tent de protoplafto fermonem effe, riath-Arbe, ac fi dicat Grace verea- fed minus probabiliter. G x Biä(. enm Coga. Menoch, Togo, ÀÀ, tx 46 LiBRf JOSUE C AUPSUCPOXV. « Sors tribus 3ude , cz'ruimtey., €? ville. earum, Otbaoniel accipi): «( Zfxam filiam Caleb, eo quod obtinuerit Cariatb Sepber, addi- aE te * Turque ei terra irrigua. & Nuni 1 Gitur * fors filiorum Judae per cognationes fuas ifta fuit : [ 34 3. & A termino Edom, üsque ad defertum Sin contra Meri- Ti diem, & usque ad extremam partem Auftralis plagae. 2. Initium ejus a fummitate maris falfiffumi, & a lingua ejus, : quze refpicit Meridiem. 3. Egrediturque contra Afcenfum Scorpionis ; & pertranfit t dite in Sin2 : afgen 1 jue in Cadesbarne, & pervenij: in Efron ; afcendens ad Addar, & circuiens Carcaa, l 4. Atque inde pertranfiens in Afemona, & perveniens ad T Torrentem /Egypti: eruntq ue termini ejus mare magnum: hic erit finis meridiance plagae. Y I $. Ab Oriente vero erit initium, mare falfiffimum usque ad extrema Jordanis: & eà, quae refpiciunt ad Aquilonem, a lin- gua maris, usque ad eumdem Jordanis fluvium. 6. Afcenditque terminus in Beth-Hagla, & tranfit ab Aqui- lone in Beth-Araba: afcendens ad lapidem Boen filii Ruben. 7.Et D Erat aütem E om.) ldumzz. 9. Contra nfce;*[zgm féorpionig. ) Cii- Idumea deferto Sin. contermi- vus eft, vél mons , in quo vel fcor- na, ut habemus locum vide. Num. 84.8 que»m pionuni copia , vel quedam eorum * *füguri, & ffmilitudo. 1 Defertm Zin.) Scribitur per tzà- 4 d torrentem AEgypti. ) Rhino- € H e & non eft de fer ick tum ilud, in colura, qui aliquando etiam NNilus di- [9 agd : Z 3 menfe fecundo ab egreffu ex citur, vel quia ab eo parum diftat , pto vererunt Ifraelite , quod per vel quia cum eo per fubterraneos fimech. fcribitur. Videtur defertum Tmneatis aquas com iunicat. hoc Zin extra Judzee fortem fuiile; Mare ;7zzzgn':4:7:.) iMare Mediterra -. juxta auftralem terminunt lacus. Af- neum, quod tam terrz promiffionis, phakitis. quam tribus Judz terminus eft. - 2« Maris falfifffzar.) La«cus Afphalti; 6. Berhagla.) Hc Genef. 5o. 10. tis. Defcribitur Auftralis limes tribus dicitar. Área Arad, diftat a Jericho Juda, qua partt orientali junoitur. -tribus milliaribus, fita inter ipfam; A ngga ejus. ),Lingua, finum fi- & mare falfüm , feun mortuum.; gnificat, feu promontorium aliquod Boen ff Rubez.) NV el Ruben nomen hujus lacus, & Hóc videtur verius; alicujus Chananzi, vel (i fit filius Ja« nam LXX. habent ^ogizv ,. cervicem, cob, dici poteft Boen ad lapidem iftum dorfmm. Chaldaüs vero Cepha, id eft, preclarum quippiam egiffe, & loco petram. nomen feciffe , quod eft verifiizilius. 14 C-AJPUT «Xv Si 7..Et tendens usque ad terminos Debera de Valle Achor, contri Aquilonem refpiciens Galgala, quse eft ex adverfo J Afcenfionis Adommim, ab Auftrali parte torrentis: tranfitque aquas, qu3e vocantur Fons fol is; & erunt exitus ejus ad Fon- tem Rogel. ? l 8. Aícenditque per 'onvallem filii Ennon ex latere Tebufzei xit.: ad Meridiem, hzec eft Jerufalem : & inde fe erigens ad verti- 3 ccm montis, qui eft contra Gehen 8 2on ad Occide.ntem ig fum- mitate vallis Raphain contra Aquilonem. I5, 9. Pertranfitque a: vertice montis usq ue ad fontem aqua Nephtoa : & pervenit usque ad v icos montis Ephron: inclina- fit turque in Baala, quze eft Cariathiarim , id eft, urbs filvarum. Ils 10- Et circuit de Baala contra Occidentem, usque ad mon- teur Seir: tranfitque juxta latus montis Jarim ad Aquilonem al in Cheslon : & defcendit in Bethfames, tranfitque in Thamna. ]: 11. Et pervenit contra Aquilonem partis Accaron ex latere: inclinaturque Sechrona, & tranfit mo ntem Baala: pervenitque al in Jebnecl: & magni maris conti a Occidentem fine concluditur. - 12. Hi funt termini filiorum Juda' per tionibus fuis. circuitum in co'äna— ]i .13. Caleb vero filio Jephone dedit partem in medio filiorum n Juda, ficut praece ipfa eft Hebron. perat ei Dominus: Cariath Arbe paFriS'Enac, 14. * Delevitque ex ea Caleb t 1 * Jud. l- * g d Enac , Sefai ,& Ahi- mam, & Tholmai de ftirpe Enac l. 20.. iil G 2 15. Atque 7 Ga/gala. ) Diverfa qui?iufdf.m Qs Monris Epbroz. ) Monti Ephron ad- - videntur ab iis, in quibus Ifraelitarum jacentia. caftra fuitfe dicuntur cap. 4. 9 . s B YO. Uaue ad smontem Seir. ) Eft alius t 9. Eui: Eenuor.) Wallis fer gfoïymæ (5 hic mons ab eo, qui imIdumza Seir adjacens, fic dicta ab Ennon quo- appellatur. - dam jebufzo. UH Pasris Mecaron ex latere. ) Li- Gebennon. ) Significat. vallem con- nea ad occidentem protenfa Accaron s txiftantem, vel decipienrem, vel vallem Seir appellatur. divitiarum. Idem et Gehennon, & Ge- lao febnect. ) Urbem, quz mari pi*o— henna, quz Syriace infernum fïgnifïcat. xima etiam Jamnia nominatur, erant [i Raphoia.) Gigantum. autem duz civitates eodem nomine ) 9. 4 vertice montis. ) Quuiadjacen- dice inter Diofpolim, & Azotum. temm vallem R.-lp'mim profpicit. 14. Delewiique ex a. Caleb , f)"c.) 44 fontem.asue Nephtos.) Cui ab Supra cap. 1o. 37. ditum fuerat He- aquarum perenn'tate nomen fa&üm vi- breorum captam a Jofue, &c. Nunc detur. Nephto1: enim apertionem fi-. autem cnm dicatur a Caleb expugna- gnitcat five fculpturam. *à, dicendum videtur fortalie Chana- 42 " LIBRIJOSUE g. quue'inde confcendens venit ad habitatores Dabit, quze prius vocabatur Cariath Sepher, id eft , civitas litterarum. : 16. Dixitq ue Caleb: Qui percufferit Cariath-Sepher, & ce- perit eam , dabo ei Axam filiam meam uxorem, 17. Cepitque eam Othoniel filius Ce nez fratgr Caleb junior: deditque ei Axam filiam fuam uxorem. *18. Quse, cum pergerent fimul, fuafa eft a viro fuo , ut pe- teret a patre fuo agrum, fufpiravitque ut fedebat in afino. Cui Caleb : Quid'habes , inquit? 19. At illa refpondit: Da mihi benedi&tionem : Terram au- firalem, & arentem dedifti mihi, junge & irriguam. Dedit itaque ei Caleb irriguum fuperius, & inferius, 2o. Hec eft fuas. : poffeffio tribus filiorum Juda per cognati?pes 21. Erantq U le civitates ab extremis partibus filiorum Juda juxta terminos Edom a Meridie: Cabfeel, & Eder, & Jagur, 22. Et Cyna, & Dimona, & Adada, 23. Et Cades, & Afor, & Jethnam, dà. Ziph, & 'Telem, & Baloth,. 25. Afor nova, & Carioth , Hefron, haec eft Afor. . 2 26. Amam , Sama, & Molada. 27. Et Afergadda, & Haffemon , & Bethphelet , 28. Et Haferfual, & Berfabee, & Baziothia, 29. Et Baala, & Jim ? &äfem, 3o0.Et nzos iterum illam occupaffe, &a Ca- £iH * ebrzo al.iqui vertunt: Lapfa eff leb fuiffe receptam. L y'l*ïll] us putat defuper. affnum , id eft, defcendit, ut Caleb vere , ac proprie urbes iftas ce- ad patris genua provoluta impetra- pile dicitamen Jofue illas cepitfe per ret, quod volebat, Alii vertunt ; & anticipationefn , quia ejus conceffu ; & confixit fe defüper affawm , fingens lan- auctoritate illas poftea cepit Caleb. guorem, aut mocftitiam , inclinata fu- 16. Cariar-Sepher. Civitas litera- per jumentum. rum, fic. dida vel quod ibi Acade- Ig. Da mih; benedidtionem.) Pof- 1nja ef T. ce t inflituta, in'qua literis da- feffionem , hereditatem , dotem. retur Opera ; vel quod antiquorum Terram Auffralem. ) Acceperat do- fuiffet archivium , in quo vetera fcri- tis nomine terram ad Auftrum, qux ï)t'& monumenta & propter fitus conditionem , & quia care folerent. poft diluvium collo- carebat aquis, admodum erat arida, I7. Frater Caleb. jumior. ) Ducere & fterilis; petit ergo irriguam. potuit Àxam, quia nuptix inter pa- Irrignum [uperius , &c,) Duplicis truum, &.ne I generis fcaturigines ; unas fuperiores , ptem prohibite non eranþ in lege veteri. quibus clivofa, alizs inferiores, qui- Slf/..Pi?ZVitque, ut fedebae im affno. ) bus planiora loca irrigari poffent. CAPU T Xy. 53 t /go. Ft Eltholad., & Cefil , '& Harma, i. Et Siceleg, & Medemena, & Senfenna. V 32. Lebaoth, & Selim, & Aen, & Remon. Omnes civita- tes vigintinovem, & villae earum. 4 n 35. In campeftribus vero: Eftoal, & Sarea, & Afena, 34. Et Zanoe, & Engannim, & Taphua, & Enaim , J: . 35. Et Jerimoth, & Adullam, Socho, & Az2eca, (u! 46. Et Sargim, & Adithaim, & Gedera ,& Gederwothaim': urbes quatuordecim , & villae earum. la 47. Sanan, & Hadaffa, & Magdalgad , * jit 398. Delean, & Mafepha, & Je&hel, 9. Lachis, & Bafcath, & Eglon. [od 40. Chebbon, & Lehaman, & Cethlis, d 41. Et Gideroth, & Bethdagon, & Naama, & Maceda: civi- tates fedecim , & villae earum. 42. Labana, & Ether, & Afan, 43. Jephtha, & Efna, & Nefib, 44. Et Ceila, & Achïib ,& farefa: civitates novemx, & villae earum. 4$. Accaron:cum vicis, & villulis fuis. 46. Ab Accaron usque ad mare: omnia qua vergunt ad Azotum, & viculos eius. . 47. Az6tus cum vicis, & villuli S fuis; Gaza cum Vvicis, & villulis fuis, usque ad torrentem /Egypti, & mare magnum L terminus ejus. 48. Et in monte Samir, & TJether , & Socoth. j [id 49. Et Danna, & Cariathfenna, heec eft Dabir: $o. Anab, & Ifthemo, & Anim, $1. Gofem, & Olon, & Gilo : civitates undecim , & villa i earum. * l $2. Arab, & Ruma, & Efaan, $3. Et Janum, & Beththaphua, & Apheca. s4. Athmatha, & Cariatharbe, haec eft Hebron, & Sior: ci- : vitates novem, & villaa earum, Y 3 s5 M:;lon9 ja l 22. Omnzes civitates viginti nzvem.) — jacentes effe, quod facer textus indi- Plures effe apparebit numeranti. Va- cat, cum ait : Ozzzes crvstates "viginta Is rii varia refpondent. Expedita re- ncvem , G vil'a earum.. M fponfio eft, (i dicamus , civitates tan- 36. üibes quatuordecim.) Recenfite tum faiffe 29. reliquas, quz fimul cum funt quindecim , fed ex numeratis ali- civitatibus numerantur, villas eis an?- qua villa fuit: * 54 LIBRÍ JOSUE $. Maon , & Carmel, & Ziph, & Jota, 56. Jezrael, & Jucadam , & Zanoe, q earum. $7. Accain, Gäbaa, & Thampa : Civitates decem, & villae 1t $8. Halhu!, & Beffur, & Gedor, $9. Mareth, & Bethanoth, & Eltecon:c wmææg&mm fi earum. É 6o. Cariathbaal, haec eft Cariathiarim urbs filvarum, & Areb- ba civitates duae , & villae.earum. . 61. In deferto Betharaba, Meddin , & Sachacha, 62* Et Nebían, & civitas falis, & Engaddi: civitates fex, & ä villae earum. 63. Jebuíseum autem habitatorem Jerufalem non potuefün't Y filii Juda delere : habitavitque Jebufzeus cum filiis Juda in Je- ruíalem usque in praefentem diem. fi u QAPIUT XUE Sors Epbraim , urbes , & viculi eorum, manfitque inter bos Chananeus tributarius. Ecidit quoque fors filiorum Tofeph, ab Tordane contra I.C Jericho, & aquas ejus; ab Oriente, folitudo, quae afcen- dit de Jericho ad.montem Be hel: L tu 2. Et egreditur deBethelL ,uza: tranfitque terminum Archi, [ «s A;haroth : E h " 63. Jebu'sum antem babiratorem 7e- ; wtra Tevicho, &f Aquas ejns. ) k sefalem.) 'Yenuerunt Jebufei arcem .I! À Idem videtur effe cum eo, quod Sionis ufque ad tempora Davidis, a dicitur cap. Ig. IQ. — Pergezs juxta la- oO 2.7. quo expugnata eíL, ut patet 2. Reg. Vi- tus. Teritho fegtenzrionalis plaga ,. five, Non póruerunt frli juda delere. ut alii vertunt: 44 latgs Jericho a Se- [ üetur Jerufalem fuiffe in tribii enja- pienirione. ) imin, atque ideo illius exptignationon pertinuiffe ad tribum Juda. Sed re- Selztudo , qea :zf:ekdit de ericho zd ] montesm) Bethel.) : V ox aftendit non eft fponderi poteft cum Serario, ]Jofze referenda ad vocem fo4tudo , fed ad €ap. I8. q. I4. partem unam TJerufa- vocem /fezs pofitam hoc eodem verfi- jem a tribum Benjamin . pertinuiffe , eim fcHicet, qu& Salem dicebatur , & alii. culo, ut notat Mafius, Montanus, Auüftralem & Septentrionalis erat , vero, qnz dicebatur Jebus, fuifle tri- 2. E egräg!irur.) Funiculus fcilicet bus ]nda ,. quam poftea, cum occipa- menforius , five linea terminorum. re vellet Judas; debuitetiam aliam. óp- De Bethel Luzza, ) De Bethel . que pugnare, quod confentientibus. Ben- - prius L.qua dicebatur. J amitis facum eft. ä T * C A*PjU 'DW XVL' 55 s us- 3. Et defcendit ad Occidentem juxta te"rmiþnum Tephleti, lo que ad terminos Beth-horon inferioris ,& Gazer: fl'niunturquei regiones ejus mari magno : 4. Poffederuntque filii Jofeph Manaffes, & Ephraim. le 5. Et fa&tus eft terminus filiorum Ephraim per cognationes fuas: & poffeffio eorum contra Orientem Atarothaddar ,usque e Beth-horon fuperiorem. B 6. Egrediunturque confinia i .n mare: Machmethath vero fj Aquilonem re "Thanathfelo : & pertranfit ab Oriente Tanoe. picit, & circuit terminos contra Origntem in i 7. Defcenditque de Tanoe in Atafoth , & N aaratha: & E)ei'- R nt venit in,Jericho, egrediturque ad Jordanem. 8. De Taphua pertranfit contra mare in Vall le em arundineti, funtque egreffus ejus in mare falfiffim um : hac 'eft poffeffio tribus filiorüm Ephraim per familias fuas. 9: Urbesque feparatze funt filiis E phraim in medio poffeffio- nis filiorum Manaffe , & vill &e earum. * Io. Et non interfecerunt fil ii Ephraim Cbananceum, qui ha- bitabat in Gaz er: habitavitque Chanansus in medio Ephraim [f Va Ls usque in diem. hanc tributarius. CAPUT )n. 4- Paj&dcrzmtq;;;. )*Q-mödm ver- Q. lo med;o polfeffonis felborum Ma- tunt , Dzviferust , inter fe fcilicet duz 224lfe. ) Aügneu partibus. regionis lb tribus Ephraim, & iVfanaffe. tribui Ephr Gatis. circ nf m, & Manaffe', cum fpe- 1 Iu La » 5. Ert fatlus ef? termiuus , €/c. ) Ab itiis locorum appuruif- hoc verfu ufque ad finem capitis de- 4 fet divifionem X c qualem non effe, at- fcribitur po ile e ffio tribus Ephraim. tributa. funt E phraim quedafn loca xl * 6. Girenit terzzinos.) Serarius pu- intra fines tri Manafle, utinequa- d. tat legendum , Creuit zerzzinus. litas. illa colleretur. lta Ma &5 c'alianus. 8. du Vallegm arundineti.) WMallem Adiü aju duas has tri- 1 & arundinibus abundantem. Guidam t lineam ; qux ! bus di ninabat , aliquando incurrit- putant per hanc valiem decurrere tor- fe in terminos Manafle, aliquando re- rentem Carith , a pud quem latuit F'-.- ceffiffe , hinc fa&um, ut oppida. ali- 1 lias 3. Reg. 17 qua effent Ephraim, quz, linea recta Ip mare jalf fimum. ) Vocem fal- du&ta, in tribu Manaife fuiffent. | Íta d i fillimum irzepfiffe putat in cextumidema Lyranus , quem fequitur Salianus. Serarius: hic fermo eft de Mari Me- IO. Et gop imtevjecerunz flsi Ephraim T diterraneo. Mare falfiffimum in Scri- Chananamm.) Hocipfum comemoratur n, ptutis appellari folet máre mortu ]udic. 1. 20.in. quo peccatum contra five lacus Afphaltites: |Mare en Domini juffum , qui jufferat. gentes il- Mediterraneum falfum dici etiam po- ^ón paretur cum las deleri. Deuter. 20. 1. teft falfiimum , fi cor u Uf dlb in diezs banc.) Longe poftea aquis. dalcibus maris , ut appellat venit civitas hzc in Ifraelitarum ditio- Scriptura, Galiler , & aliis hujuf- nem , cum |Ífcilicet Pl narao /EgYpti modi lacubus, qui carent falfedine. Rex eam expugnavic ; & filis fug, 56 LIBRIJOSUE CAPUT XVIIL. Mana[f , & filiabus. Salpbaad fortes Ja[ignantur, *-,Mediæ tribui ; & augetur Jors. filiorum Sfofepbz — 1. ( "Ecidit autem fors tribui Manaffe : ( Ipfe enim eft primo- genitus Jofeph ) Machir primogenito Manaffe patri Ga- lJaad, qui fui * t vir pugnator; habuitque pofleffionem Galaad ) & Bafan: j Num. 2. *Et reliquis filiorum Manaffe juxta familias.fuas, filiis 16.39- Abiezer, & filiis Helec, & filiis Efriel, & filis Sechem, & filiis Hepher, & filiis Semida: ifti funt filii Manaffe, filii Jo- feph , mares, per cognationes fuas. Num. 3. * Selphaad vero filio Hepher, filii Galaad filii Machir, filii 27.1 ( m & 36 Manaffe, non erant filii, fed folze filie : quarum ifta funt no- il ' mina, Maala, & Noa, & Hegla, & Melcha, & Therfa. .4. Veneruntque in confpectu Eleazari facerdotis, & Jofue filii Nun, & principum, dicentes: Dominus praecepit per ma- num Moyfi, ut daretur nobis poffeffio in medio fratrum no- ftrorum. Deditque eis juxta imperium Domini poIïef'üonem in medio fratrum patris earum. Et ceciderunt funiculi Mana ffe , id'ece'm , absque Terra Galaad, & Bafan trans Jordanem. * 6. Filize — quz Salamoni nupferat, in doten; dedit, 4. Er priecipym. ) Qui fc:ftitioni ut habemus in Reg. hiftoria 3. Reg. g. cum Eleazaro , & Jofue preetant; 16. quorum habentur nomina num. 34. h dcbir — primogenizo M;majc.) 5. Funiceli Manaffe decem. ) Fami- Imo & unigenito , fed ita lo- lie erant fex , fcilicet Abiezer , Helec, qui folet Scriptura , ut etiam eos vo- Efriel , Sechem , Sehuida, & Hepher. cet primogenitos, qui fratres nullos Porro ex Hepher natus Salphaad, habent. $Sic Chriftus in' Evangelio qui mafculos non enuit;, fed fiias Matth. 1.425. dicitur Virginis primo- quinque fufcepit. Hü ifce quinque filia- bus portio fua , five, ut, loquitur genitus. - Vir pugnator.) Scilicet in ZEgypto, ubi vixit. Scriptura, funiculus fuus affignátus eft, totidem vero mafculorum tunicu- Habnsirque po[feffoness.) Non ipfe, li erant, omnes ergo decem. iNota — fed qui ab ipfo ducebant originem fi- tamen quinque portiones, quz filia- l, nepotes. bus Salphaad obtigerunt, fimul fum- Ga/aa4, & Bafan.) Y rans Jortlüinem. ptas, uni equales fuiffe portioni ma- . Saipbaad wero Sc. Hiftoriam fculorum ; fic enim fervatur in parti- fiháürum Sal tione juftitia. vide ibi dicta. phaad habesx Nvfm. 27. CAU T'XVIEL 57 6.-Filie enim M anaffe poffederunt hzreditatem in medio filiorum ejus ; 'l'erra autem Galaad cecidit in fortem filiorum & h Manasffe , qui reliqui erant. : 7. Fuitque terminus Manaffe ab Afer, Machmethath , quse refpicit Sichem : & egreditur ad dexteram juxta habitatores - fontis Taphuz. 8. Etenim in forte Manaffe ceciderat Terra Taphuse, quze eft juxta terminos Manaffe filiorum Ephraim. 9. Defcenditque terminus Vallis arundineti in meridiem i torrentis civitatum Ephraim, quse in medio funt urbium Ma- naffe: terminus Manaffe ab A (« pergit ad mare: quilone t'orrenti;, & exitus ejus IO. lta ut pcffeffio Ephraim fit ab Auftro, & ab Aquilone ii Manaffe, & utramque claudat mare, & conjungantur fibi in )* tribu Afer ab Aquilone, & in tribu Iffachar ab Oriente. 11. Fuitque haereditas Manaffe in Iffachar, & in Afer, Beth- [4 ores aa fan , & viculi ejus, & Jeblaam 'cum' ViCE.lliS fuis, & habitat D Dor J* 6. Ejlis enim Mzm;zfe.) Filie Sal- 9. öc*fcenditq/;e zerminus. ) len- phaad, de quibus dictum ' eft. dit enim verfus mare per declive. Ü Qa; reliqui erant. ) Quui non fue- Torrentis.) Sive valis, eft enim runt de harum fex familiarum ftirpe. eadem vox in Hebreo. "7. 45b Afir Machmerhatb.) Ab urbe Exitus ejus,6/c.) Extrema pars tet- Afer verfus Machmethath. Defcribit mini pervenit ad mare Mediterraneum. autem terminos hujus dimidig tribus IO. Ez conjungantur , €c. ) Si due ]i cis fordanem, inciplens a terminis tribus Ephraim & Manaffe per mo- Auftralibus, qui illi communes fue- dum unius fumantur, conjunguntür runt cum Ephraimitis , quibus hi ter- tribui Afer; alio ui fi fumantur feor- |le Tmini Aquilonares erant. fim, fola tribus ] M Justa habitatores . fontis . Taphug.) attingit. anatfe tribum Afel: 4 Hoc eft, & procedit idem terminus Er im fribu lffachar.) Eodem mo- nonnihil verfus meridiem, declinando do intelli e de duabus tribubus fimul juxta eos, qui in terra "'aphuz apud jun&is. E olent autem he' duz tribus fontem habitant. fimul accipi in Scripturis, ut etiam 8. Eremm 12 foórte, €$c.) In He- appellari uno nomine, fcilicet, tribus brzo eft:. "pífras: Manaffe futt terra. Ta- Jofeph , ut hoc cap. num. 17. phus: Taphua vero im rermimo Mamalfe II. Fuilqne bared£zras Mazaffe in IF ;S:ï fflierum. Ephraim , & fententia eft: A- fachar , & im A[er, &fc. J Hoc eft, gros, & polffeffiones terre "'aphue habuit tribus IManaffe. juxta duas di- fuiffe Manaffitarum ; & ijfam urbem &as conterminas tribus urbes, & vi- '"Taphuam licet intra Manáffitarum fi- COS, qui hic numerantur. habitandum datam. nes eifet, fuiffe tamen Ephraimitis ad Betbfan.) "Urbs illuftris, Jordani vicina, alio nomine Scythopolis di&ia. H Biä(f eum gom Mezoeb, Tops, II, 58 LIBRI.JOSUE Dor cum oppidis fuis, habitatores quoque Endor cum viculis fuis: fimiliterque habitatores Thenac cum viculis fuis, & ha- bitatores Mageddo cum viculis fuis, & tertia pars urbis Nophet. 12. Nec potuerunt filii Manaffe has civitates fubvertere, fed ccepit Chananseus habitare in terra ipía. 13. Poftquam au'*em convaluerunt filii Ifrael, fubjecerunt Chananzeos, & fecerunt fibi tributarios, nec interfecerunt eos. 14. Locutique funt filii Jofeph ad Jofue, & dixerunt: Quare dedifti mihi poffeffionem fortis, & funiculi unius, cum fim tantee multitudinis, & benedixerit mihi Dominus? 15. Ad quos]ofue ait: Si populus multus es, afcende in fil- vam, & fuccide tibi fpatia in T'erra Pherezaei, & Raphaim : quia angufta eft tibi poffeffo montis Ephraim. 16. Cui refponderunt filii Jofeph : Non poterimus ad mon- tana conícendere, cum ferreis curribus utantur Chananzei, qui habitant in terra campefltri, in qua fitee funt Bethfan cum vi- culis fuis, & Tezrael mediam poffidens vallem. 17. Dixitque Jofue ad domum Tofeph, Ephraim, & Manaffe : Populus multus es, & magnae fortitudinis, non habebis fortem i unam, 18. Sed tranfibis ad montem, & fütcide. tibi; atque purgabis ad habitandum fpatia: & poteris ultra procedere, cum fubver- teris Chananaeum, quem dicis ferreos habere currus, & effe fortiffimum. CAPUT Ef tertia pars urbis Nopher. ) I XX. Sertis , € funiculs uutus. ) Quefte TO Te/ro» r£jc IMaperz , vel potus , funt tribus ille, quod ambe fimul, Nagsrz. Mfius putat non de tertia non plus jam in datis, amplis alioqui urbis parte; fed tratus, vel regionis portionibus , vacuz , quiete , & a fermonem effe: Serarius accipit ver- Chananzis liberate terrz obtinerent, ba, ut fonant, prefertim cum LXX. quam fi una tribus effent, vel quam copnfentiant, nec ratio urgens aliud uni tribui fatis effet. fuadeat. Is. Afcende 12 fylvam, €5c. ) Efffi- I2. Nee potuerunt frlii Mdmz[ä 392 cite, ne habifetis anguíte, fvlvas fuc- Cur delere non potuerint, ratio ha- cidite, hoc eft Pherezzeos, & Raphaim betur Judic. 2. 20. 4ui4 , inquit, zri- fedibus fuis expellite, & vos illas oc- em fecit gens 1fla patium meum, &c. cupate. Per vos ftat, quominus laxe ego noz delebo gentes , &&c. habitetis. I3. Fecerunr f zributaríos. ) 16. Ferress curribus. ) Fálcatis, vel In quo peccarunt contra Domini pre- aliter ad ufum belli inftru&is. ceptum Deut. 20. 16. De his autem I7. Nomhabebis fortem umam.) Si crvitatibus , inquit , qza dabuntur tibi , audeas viribus tuis uti, ^ & terminos nullum oninino permittas vvivere. tuos laxare excifis Pherezzis , &c. . Filii Jofeph.) Vribus Ephraim , I8. Tranfibis ad montem.) Monta- &M anaffe. & nam fcilicet regionem." Ó VR RL 59 lis CAPFPUT XVIL. l2- g Mittuntur , qui defcribant terram reliquarum /:äptem tribuum , « ? a[fignatur fors Benjamin. nt Ongregatique funt omnes filii Ifrael in Silo, ibique fixe- N "C runt tabernaculum teftimonii, & fuit eis Terra fubje&ta. ls 2. Remanferant autem filiorum Ifrael feptem tribus, quze necdum acceperant poffeffiones fuas. 3. Ad quos Jofue ait: Usquequo marcetis ignavia, & non l intratis ad poffidendam Terram, quam Dominus Deus patrum l veftrorum dedit vobis ? 4. Eligite de fingulis tribubus ternos viros, ut mittam eos, & . l- pergant, atque circumeant Terram, & defcribant eam juxta l numerum uniuscujusque mulütudinis : referantque ad me, [* quod defcripferint.. $. Dividite vobis 'Terram in feptem partes : Tudas fit in ter- Y minis fuis ab Auftrali plaga, & domus Jofeph ab Aquilone. 2 6.Mediam I. Ongregatique fu2t, 62c. ) Qui- quod aliquibus e populo fufpicio in- j cumque totius populi perfonam cidiffet, quafi minus bona fide, aut fuftinebant: Pontifex, facerdos, pro- minori falrem peritia fieret. divifio ; ceres, Seniores, familiarum capita, vel, quod ( ut colligitur extremo cap. & precipui quilibet. Ín hoc autem fuperiori, & verf. 3. feq. ) timerent conventu duo potiffimum traéctata funt , Chananzos , qui nondum erant deleti. alterum de Domini movendo taberna- ä 4. Defcribant eam.) Nonfolum me- culo; alterum de ducendis hzredita- tiantur, fed etiam cujufque loci con- tum refiduarum fortibus. ditiones. defcribant , feraxne fit, an In Sil..) Qus eft urbs in tribu E- fterilis &c. phraim. Juxta numerum uniufcujufque multi- lhzque fixerumt tabernaculum.?) Non tudinis.) Ut equam fingulme tribus in aliqua. dómo ,. ut pittat Abulenfis, pro ratione ipfarum multitudinis hz- fed fub dio, ut pluribus annis fuerat reditatem accipiant. Probabile eft in deferto. Porro rátio cur ex Gal- etiam ex illis tribubus , que poffetfio- calis in Silo cranslatum fuexit tabex- nes acceperant, defcriptores, & men- naculum, hzc eíffe videtür , ut com- foxes electos ? nam etiam ipfa- modius illud adire poffent filii Ifrael ; rum intererat equalem feri divifio- nam Galgala erat quafi in ipfo limine nem , & terminosita conflitui , utnul- terrx fan&e, ac proinde gquum fuit, lus querelis locus fuper effet. üt ad interiora transferretur. 5. lp feptem: partes.) $i magnitu- Fuit eis terra [ubjecla. ) Domitis Cha- naeis. dinem fpectes , inequales; fi pretium, 'quantum fieri potuit, equales. Q. Geplez tribus , que nccdum acce- Domus JTofeph ab "43uiloze.) Nonre- perant po[fejfones fuas. ) Per aliquot fpectu. totius terrz promiffz, fed tri- annos interrupta eft terre divifio, vel bus tantum Juda. — 60 LIBRLJOSUE 6. Mediam inter hos Terram in feptem partes defcribite: & tig huc venietis ad me, ut coram Domino Deo veftro mittam vo- bis hic fortem : J 7. Quia non eft inter vos pars Levitarum, fed facerdotium Domini eft eorum hzreditas. Gad autem , & Ruben, & di- midia tribus Manatfe, jam acceperant poffeffiones fuas trans Jordanem ad Orientalem plagam: quas dedit eis Moyfes famu- h us Domini. 9. Cumque furrexiffent viri, ut pergerent ad defcribendam ä terram , preecepit eis Jofue, dicens : Circuite Terram, & de- fcribite eam, ac revertimini ad me: ut hic coram Domino, in Silo, mittam vobis fortem. 9. Itaque perrexerunt, & luftrantes eam, in feptem partes diviferunt, fcribentes in volumine. Reverfique funt ad Jofue in caftra $ilo. 1o. Qui mifit fortes coram Domino in Silo, divifitque ter- ram filiis Ifrael in feptem pagtes. 1r. Et afcendit fors prima filiorum Benjamin per familias fuas, ut poffiderent Terram inter filios Juda, & filios Jofeph. 12. Fuitque terminus eorum contra Aquilonem a jordane: pergens juxta latus Jericho Septentrionalis plagze, & inde con- tra Occidentem ad montana conícendens, & perveniens ad fo- litudinem Bethaven, "Gen. | qp3. Atque pertranfiens juxta*Luzain ad Meridiem, ipía eft 25.19. Bethel : defcenditque in Ataroth-addar,in montem qui eft ad Meridiem Beth-horon inferioris : I4. Et inclinatur circutens contra mare ad Meridiem mon- tis, 6. Mediam imnter. bos zerram. ) Reli- habebant in Ifrael facerdotio conten- quam terram , qui& nondum diftribu- ti, & provéntibus illi adfin&is. ta eft. — Serarius putat fcriptum fuiffe II. 4ffendir fors. Y e una fcilicet. in Latino textu, .4L2, non autem, I2. Fuitque rerminus , &c. ) "T ermi- mediam ; nam terra,que dividenda erat ni hujus tribus feptentrionales defcri- feptem tribubus , non erat media inter buntur, qui ab Jordane porriguntur, tribum Juda , & duas tribus Ephraim, non ufque ad mare Mediterraneum , & Manaffe, excepta ea parte, que quod tamenlib. 5. cap. 3. afferuit Jo- uni tribui Benjamin obtigit , ut patet ex verf. II. feq. fephüs , fed ufque ad. Ataroth- Ad- dar. A Coram Domino.) Coram tabernaculo. I4. Ef inclimatur , 6c. ) "lermini ". Quia non eff iInter vos pars. Levi- funt occidentales a dicta jam urbe A- tarum , 67c.) Eft ratio, cur in fe- taroth-Addar ufque ad Cariath-Baal ptem tarítum partes dividenda fit ter- urbem tribus Juda. Cozira mare.) Merfus occidentem; 145 gtïia fcilicet. Levitz fortem non CAPUT XVIIL 61 & tis, qui refpicit Beth-horon contra Africum : funtque exitus VO: ejus in Cariath- baal, quae vocatur & Cariathiarim , urbem fi- liorum ]Juda: hzc eft plaga contra mare, ad Occidentem. um 15. A Meridie autem ex parte Cariathiarim egreditur termi- di nus contra mare,& pervenit usque ad fontem aquarum Nephtoa. EIIRS 16. Deícenditque in partem montis, qui refpicit vallem filio- QU- rum Ennon : & eft contra Septentrionalem plagam in extrema parte vallis Raphaim. . Defcenditque in Geennom (id elt, val- dom lem Ennom ) juxta latus Jebufati ad Auftrum : & pervenit ad ^ de fontem Rogel, n 17. Tranfiens ad Aquilonem, & egrediens ad Enfemes, id eft, fontem folis : ttes 18. Et pertranfit usque a d tumulos, qui funt ke regione aícen- füe fus Adommim : defcenditque Abenboen, id eíft, lapidem Boen filii Ruben : & pertranfit ex latere Aquilonis ad cam- et- peftria: defcenditque in planitiem, . 19. Et preetergreditur,contra Aqui lonem Beth-hagia : funt- ]]as que exitus ejus contra linguam maris falfiffimi ab Aquilone in fine Jordanis ad Auftralem plagam: íjd 20. Qui eft terminus illius ab Oriente : hzec eft poffeffio fi- n liorum Benjamin per terminos fuos in circuitu, & familias fuas. fo a1r. Fueruntque civitates ejus, Jericho, & Beth-hagla, & Vallis Cafis, eft 22. Beth-Araba, & Samaraim, & Bethel, ad 23. Et Avim , & Aphra, & Ophera, 3 a4.Vilia nam mare Mediterraneum erat ad oc- lonem procedit ad campeftria, feu h cidentem terrz fanctz. planitiem ,. defcenditque in ipfam pla- nitiem. [- I5. 4 Meridie autem, &c. ) Notan- tur termini au(tráles, flve ad meri- I9. Berb-bagia.) In Hebrzo eft, 44 /- el, diem, qui eidem erant tribui Jude tus Betb-bagís, relinquendo Beth-ha- aquilonares, fed contrario hic modo glam ad Septentrionem. defcribuntur, ab occidente fcilicet in 20. Qui eff zerminus illeus ab Yorien- h orientem , ab urbe fcilicet. Cariathia- te. ) Jordanis fcilicet. l, rim ufqüe ad eam Jordanis lingulam , lz circuita , t$c. ) Per terminos feu finum , quo in mare falfum inflüit fuos circumcirca defcripta , & per fa- i9. ubiaqui- milias , quas habet , diftributa. num. I5. I6. 17. I8- lonaris terminus maris ejusdem eft QI. Fueruntque civitates ejus ,. &fc. ) i Auftralis terminus ipfius Jordanis, Notandum vel urbiutn iftarum aliqui- itemque Auftralis Benjamit?.rum ter- bus alia etiam effe nomina, vel non mini extremum in orientali parte. omnes' tribus hujus urbis hic effe re- cenfitas, cum infra du cap. 2I. no- 19. Et pertranfrt , 6c. ) Senfus eft, minentur , quz hic prateritz funt. & inde deüe?endo nonnihil ad .Aqui- 62 LIBRI JOSUE 24. Villa Émona, & Ephni , & Gabee; civitates duodecim, YI fus & villae earum. 23. Gabaon, & Rama, & Beroth, T 26. Et Mefphe, & Chaphara, & Amofa, 27. Et Recem, Jarephel, & Tharela, I' 28. Et Sela, Eleph, & Jebus, quae eft Jerufalem , Gabaath, 1edj & Cariath: civitates quatuordecim, & villee earum. Haec eft pu poffeffio ülioru.m Benjamin juxta familias fuas. C.AT U T XDIX pi 4 .fgmzm*ur fortes fex: tribubus Simeon , Zabulon , Ifacbar, Afer., $u Nepbtbalim , Dan , & Sfofue. he T egreffa eft fors fecunda filiorum Simeon per cognatio- *E nes fuas: fuitque haereditas . t 2. Eorum in medio poffeffionis filiorum Juda; Berfabee, & Sabee, & Molada, . . Et Haferfual Bala, & Afem, 4. Et Eltholad, Bethul, & Harma, $. Et Siceleg, & Bethmarchaboth ; & Haferfufa, . 6. Et Bethlebaoth , & Sarohen : civitates tredecim, & villee m earuim. n 7. Ain, & Remmon, & Athar, & Afan : civitates quatuor-D E & villae earum : h 8. Omnes viculi per circuitum urbium iftarum usque ad Baalath Beer Ramath contra Auftralem plagam. Hzec eft hae- reditas filiorum Simeon juxta cognationes fuas, : | 9. In poffeffione, & funiculo filiorum Juda : quia major erat: & idcirco filii Simeon poffederunt in medio haereditatis eorum. Ic. Cecidit- u u E do f 298. Zerufatem. ) Recenfetur inter ur- uia urbis hu- Bc.rfaäee, & Sabee. ) Eift dupl;x no- bes tribus Benjamin, men unius tantum civitatis : alioqui ä jus pars, quze erat ad í e ptentrionem , non effent tantum tredecim urbes, ut ad Benjamin pertinuit,que vero ad Me- dicitur num. 6. fed ridiem adJudam. A bulenfisputat vel ur- ut patet numeranti. quatu.mdecim ; bis alterius permutatione Jerufalem a 9. Contra Aufiralem plagam.) Loqui- Benjamitis relictam tribui Juda; vel ani- tur de totius tribus Simeonis fitibus. ini potius parvitate , ac defperatione 0. Quia major erat.) ln Hebr. eft eum diffiderent a fe Jebufeos expu- quia fu. pars filiorum Tada multa pre gnari unquam poffe. £pfs , id eft, major quam ipfis necef- 2. N medio po[feifrauis filiorums uda.) faria effet, aut quam ipfis deberetur. Quod quomódo intelligendum Credibile eft portionem Judz attri- fit, vide num. g. butam , Geometrarum errore fuiffe CAPUT XIX. 53 qm, S xïo. Ceciditque fors tertia filiorum Zabulon per cognatione fuas: & fa&tus eft terminus poffeffionis eorum usque Sarid. II. Aícenditque de Mari, & Medala, & pervenit in Debba- feth , usque ad torrentem , qui eft contra Jeconam. 12. Et revertitur de Sared contra Orientem in fines Cefe- th, leththabor : & egreditur ad Dabereth, afcenditque contra Ja- et phie. 13. Et inde pertranfit usque ad Orientalem plagam Gethhe- pher, & Thacafin : & egreditur in Remmon, Amthar, & Noa. 'M " 14. Et circuit ad Aquilonem Hanathon : funtque egreffus ^ ejus vallis Jephtahel, I5. Et Cathet, & Naalol, & 'Semeron, & Jedala, & þ " Bethle-- 10« hem : civitates duodecim, & villze earum. 16. Hzc eft haereditas tribus filiorum Zabulon per cogna- L: tiones fuas, urbes , & viculi earum. 17. Iffachar egreífa eft fors quarta per cognatiónes fuas. 18. Fuitque ejus heereditas, Jezrael, & Cafaloth, & Sunem, I9. Et Hapharaim , & Seon, & Anaharath, 2oo. Et " majorem; fant enim artium initia fere ftituere ab Auftro ad Septentrionem, ab Remmon ad Noam. rudia, & necdum ars metiendi agros Ir) ad eam perfectionem , quam nunc ha- 14. Valis Jephthael. ) Septentrio- bet, deducta. nalis terminus ab oriente occidentem d IO. Terminus po[feffonis , 66) Ti verfus, a Noa ufque ad torrentem , in vallem nimirum Jephthael , ufque eft terminus occidentalis pergendo ab Auftro Aquilonem verfus, ab urbe ad mare Mediterraneum. ujus fcilicet Sarid ufque ad torrentem, vallis mentio nonhabetur alibiinS9cri- qui efteregione urbis Jechonam. ptura nifi hoc capite. Ü II. 44 terremtem.) Quui eft juxta * I15. Er Berhlehem.) Mxc eft diver- Sidonem, quem Papida, vel Belum f d iab ea, in qua natus eft Chriftus, au&ores appellant. Vide Plin. lib. 5. que ad tribum Juda pertinuit. Gvitates duodecim.) Plures'tamen ) cap. I9. & lib. 36. cap. 26. & Jofe- 1 phum lib. 2 belli cap. 9 numerantur in textu: quare, quod fu- I2. Ertrevertitur. ) Hoc, & fequen- pra monuimus , dicendum celebriores ti verfículo defcribitur auftralis .ter- interdum vicos numerari, qui tamen minus ab occidente orientem verfus fubtilius rem exigenti in civitatum nu- progrediendo , fcilicet a. Sarid ufque merum venire non poflint. ad urbem Remmon. 18. Fuitque ejus berediras , &fe. ) Ci- Egreditur.) 'Verminatur ; hoc enim vitates fex, «que duobus hifce verfi- bus numerantur, fuerunt terminus Au- fignificat egredi , & egreffus, cujus non femel] mentio fit in his finibus " ftralis tribus Iffachar. tribuum conflituendis. Jezrahel.) Civitas omnium facile 13: dmthar , É Noa.) Videntur hz princeps , de cujus valle vide cap. 16. dus urbes terminum Oorientalem con- num. IÓ6. 6á LIBRI .]OSUE 20. Et Rabboth, & Cefion, Abes, 21. Et Rameth , & Engannim , & Enhadda, & Bethphefes. U 22. Et pervenit terminus ejus usque Thabor, & Sehefima, & Bethfames : eruntque exitus ejus Jordanis: civitates fede- cim ,.& villae earum. 23. Hzec eft poffeffio filiorum Iffachar per cognationes fuas; urbes, & viculi earum; 24. Ceciditque fors quinta tribui filiorum A $ fer per cogna- tiones fuas : Chali, & Beten,& 25. Fuitque terminus eorum Halcath, & Axaph, 26. EtElmelech, & Amaad, & Meffal; & pervenit usque ad Carmelum maris, & Sihor, & Labanath. 27. AC revertitur contra Orientem Bethdagon : & periranfit usque Zabulon, & vallem Jephthael contra Aquilonem in Be- themec, & Nehiel. Egrediturque ad lgevam Cabul, 28. Et Abran, & Rohob, & Hamon, & Cana, usque ad Si- donem magnam. 29. Revertiturque in Horma usque ad civitttem munitiffi- mam Tyrum, & usque Hofa : eruntque exitus ejus in mare de funiculo Achziba : 3o. Et Amma, & Aphec , & Rohob : civitates viginti duae, & villae earum. 3I.Haäc 20. Rableth , €$c.) Rabboth cum Berhfames. ) Que eft alia ab ea, reliquis quatuor urbibus , qusx proxi- que in tribu Juda, cujus mentio fit me numerantur , funt terminus occi- infra cap. 21. 15. Exitus ejus Jordanis. ) 'lerminatur i: dentalis -ab Auftro ad Aquilonem progrediendo. Seraxius ait pervenif- tribus hzc Jordane ad orientem. fe hanc tribum ufque ad mare Medi- 25. Fuitque terminus eorum Halcath.) terranéum , quod ex eo colligit , quia "Pribus Afer terminus occidentalis mons Carmelus ex Jofepho ad hanc quadam ex parte ab Aquilone in me- tribum pertinebat; Carmelus autem ridiem progrediendo. fere mari imminet. 27. 4 revertitur ,-tc.) Hoc eft, OI. Enbadda, €$c.) Enhaddax cum latus auftrale ob oriente in occiden- reliquis quatuor urbibus, quehoc, tem. fequenti verficulo recenfentur , funt Egredirurq;ze ad lavam, 6c.) La- terminus ejusdem tribus ad aquilonem. tus orientale ab Auftro in Aquilo- 21. Thaber.) Éft nomen urbis, non nem,. & hoc étiam verficulo conti- sontis, alias non conftaret numerus netur latus feptentrionale ab oriente urbium. Videtur tamen àutmonmns ur- in occidentem , quia ifti duo termini bi vicin& , vel urbsmonti nomen de- orientalis, & aquilonaris una weluti diífe. gyr'fttione fimul explicantur. CAPUT XIX. 65 Ar. Hsec eft poffeffio filiorum Afer per cognationes fuas, 5 urbesque, & viculi earum. 1 32. Filiorum Nephtali fexta fors cecidit per familias fuas: de- 33. Et ccepit terminus de Heleph, & Elon in Saananim , & Adzmi, quae eft Neceb, & Jebnael usque Lecum : & egreffus i eorum usque ad Jordanem : 4. Revertiturque terminus contra Occidentem in Azanot- ( thabor, atque inde egreditur in Hucuca, & pertranfit in Za- bulon contra Meridiem, & in Afer contra Occidentem, & in ; ]uda à d Jordanem contra ortum folis. 3 Civitates munitiffimae , Affedim, Ser, & Emath, & Re- ad " hat j & Cenereth, 36 Et Edema, & Arama, Afor Yit 5 Et Cedes, & Edrai; Enhafor [ 38. Et Jeron, & Magdalel, Horem, & Bethanath, & Bethfa- mes: civitates decem & novem, & villae earum. ju 39. Hzec eft poffeffio tribus filiorum Nephtali per cognatio- nes fuas, urbes, & viculi earum. ff 40. Tribui filiorum Dan per familias fuas egreffa eft fors fe- de ptima: 41. Et fuit termipus poffeffionis ejus Sara, & Efthaol, & & 22 Hirfem(.es,/id eft, civitas folis, 42. Sele- d 83. Cepit terminus de Helzph. ) "Vet- Nephthali effe conterminam tribui Ju- minus orientalis defcribitur tiibus dz, fed quod facili & opportuna , vel Nephthali, qui a feptentrione verfus per Jordanem navigatione, vel per , He ejus littus profectione jungatur, & ft Auftrum per urbes mon(tratur. & affhnis fit vero cum ad Jordanem fere fita fint, uodammodo vicina , A fit, ut & ipfe a fuo exorta , ac fonte tribui Jude, ita ut licet fic verfus Aquilonem ext: ema tribus Nephthali, Jordanis ufque ad feipfum in. Gene- j fareth mare influentem re&e dicatur per commercium tamen cum aliis Jis terminus orientalis. tri;ubus propter iter facile, & expe- ditum jungatur, & earum bona par- [2 "'Terminus Auftralis ab oriente inoc- 34. Revertiturque terminus , &$c. ) ticipet , & nominatim tribus Juda. z cidentem, idem fcilicet , qui Zaba- 'Ierminus porro Aquilonaris hujus loni erat Aquilonaris, fed hic urbi- tribus erat Lib:nus mons. 38. Civitates decem , &f novem.) Nu- bus duabus indicatus, .que in ipfa A tribu Nepthali fitz fünt. meranti apparet plures effe, fed quo- Et ig Aftv contra Occidentem. ) "Ter- 1odo hoc intelligendum fit, diximus [ minus occidentalis indicatur ident, hoc cap. num. I5. j fe qui tribui Afer erat occidentalis. - 41. Et fuit rerminus.) "lermini tri- Et n Juda ad Jordamem contra or- bus Dan non aliter hic .explicantur, i w [ohs. ) WNon fignificatur tribum quam aliquarum ux:bium, qua tamen t Bibl.cum Com. Menoch. Tom. Il. 66 LIBRI JOSUE 42. Selebin, & Ajalon, & Jethela, 43. Elon, & 'Themna, & Acron, fd 44- Elthcce, Gebbéthon, & Balaath , 45. Et Jud, & Bane, & Barach, & Gethremmon : p 46. Et Majarcon, & Arecon , cüm termino qui refpicit Jop- [u) ens ]X 47. Et ipfo fine concluditur. Afcenderuntque filii Dan, & pugnaverunt contra Lefem, ceperuntque eam*: & percufferunt d f eam in ore gladii, & poffederunt, & habitaverunt in €a , vo- cantes nomen ejus Lefem Dan; ex nomine Dan patris fui.- 48. Hzc ett poffeffio tribus filiorum Dans per cognationes fi fuas, urbes, & viculi earum. W 49. Cumque compleffet forte. dividere terram fingulis per Vi tribus fuas, dederunt filii Ifrael poffeffionem Jofue filio Nun in medio fui, so. Juxta praeceptum Domini , urbem, quam poftulavit, "T'hamnath Saraa in monte Ephraim : & zedificavit civitatem, habitavitque in ea. P LI] [ $1. He funt poffeffiones, quas forte diviferunt Eleazar fa- cerdos, & Jofue filius Nun, & principes familiarum, ac tri- buum filiorüm Iírael, in Silo, coram Domino ad oftium tgber— naculi teftimonii , parti-tirque funt terram. 0 CAPUT. XX. Sex refugii cioitates , & qui ad eas poffint confugere : & guamäiui ibi remanere. debeant. 'T locutus eft Dominus ad *E , Ifrael , & dic eis: Jofue, diceps : Loquere filiis » iNum. 2. Separate urbes fu gitivorum , *de quibus locutus fum ad E D.ie V05 per manum Moyfi ; 39.2- o t Mf unum alijuem ordinem nontenent enu., pra cap. I4. 6. illis verbis Calebi ad meratione , fed ex qua apparet maxi- Jofue : Nof; equid lecutus ff Dominus terminis inclufam tuiffe, ob eamdem mam hujus tribus paitem tribus-Judz ad Ma)fem bominem Dei deme,Éty :etm Czdesbazne, Ícilicet caufam, propter quam intra Thamnatb Saraz.) Que [judic. 2. eofdem tribum Simeon receptani fuif- 9. dicitur ''hamnath Sarz. fe dicitur hoc cap. num. 9. e quibus locutus fum. ) Num. SO. J4xta precepeum. Domini.) Cu- 2.D ibi dicta. cap. 35. & Deut. 1g i Vifle | jus mentio quxdam fieri videtur fu- X —— CASPLUVP- XX. 67 * 4. Ut confugiat ad eas quicumque animam percufferit ne- fcius: & poffit evadere iram proximi, qui ultor eft fanguinis: 4. Cum ad unam harum confugerit civitatum , ftabit ante portam civitatis, & loquetur fenioribus urbis illius ea, quce fe )p. comprobent innocentem : ficque fufcipient eum, & dabunt ei locum ad habitandum. 3. Cumque ultor fanguinis eum fuerit perfecutus , non tra- IQl dent in manus ejus: quia ignorans percuffit proximum ejus, 1 nec ante biduum, triduumve ejus probatur inimicus. 6. Et habitabit in civitate illa, donec ftet ante judicium cau- [*] fam reddens fa&ti fui, & moriatur facerdos magnus, qui fuerit in illo tempore : tunc revertetur homicida, & ingredietur ci- & vitatem, & domum fuam , de qua fugerat. f 7. Decreveruatque Cedes in Galilea montis Nephthali, & Sichen in monte Ephraim, & Cariatharbe, ipía eft Hebron in ? monte Juda. ) - 8. Ettrans Jordanem contra Orientalem plagam Jericho,* fta- "Deur tuerunt Bofor, quze fita eft in. campeftri folitudine, de tribu 1* Ruben, & Ramoth in Galaad de tribu Gad, & Gaulon in Bafan N de tribu Manafie, I2 9. Hcze 3. duimam percufferit. ) Xiominem accipit. Habent illi, £t zoz moerze- Occiderit. p £ur bomicida a perfequente. [anguinem , Ne[cius:) Soli enim involuntarii ho- quoad u[&lae eonfliterit coram f'ynagoga micide, (X culpa carentes jure afyli 2p judicium. " audebant. Vide Deut. 19. 4 Moriatur. f[acerdos magnus. ) Ponti- fex. Cur a refugii urbibus, & exiliis Proxind, qui ultor eff famgnints. ) Co- gnati fcilicet, cui permniltum eft oc- Pontificis mors exules liberaret ,. va- €cidere pereuiforem propinqui füi, rii varias afferunt.rationes. Vera ra- abfque alia judicis condemnatione, tio , quia fic juffit Dominus. Sic au- quocumque loco eum repererit. tem juffiffe videtur, ut hac figura fi- 4- Stabit ante porzam civitatis. ) In gnificaretur vera illa libertas , que portis enim civitatum prztoria con- nobis per Chriftum Pontificem par- ftituebantur ,, & ibi exercebantur judi- ta eít. Hic enim*vere maximus Pon- cia. tifex eft, ut docet $. Paulus ad He- 5. Nec aute Liduum , triduummve ejus brzeos, & per homicidas illos fignifi- grobatur imiomicus.) Ex quo capi po- cantur omnis generis peccatores. m teft conjectura , non dolo, fed caífu /; lo Galilaa moutis Nephthali.) In occidum. Quod dicitur. 4zze éi4uum Hebr. eft: Ie Galllae :2 seonte Nephb- zriduumve , in Hebr. eft, 45 beri, 65 fbalr, it aque in textu.noftm eft hy- nudits terrius , quod phrafi feripture panztge. idem eft, quod Z4zzez. $ Staraerunt. Y Confirmarunt ; 6. Denec flet aute judicium. ) .Ex jam enim antea a Moyfe confüitute veifione LXX. textus nofter. lucem fuerant. Deut. 4. 42. 68 LIBRI JOSUE O. RE P Id civitates conftitutze funt in cun&is filiis Ifrael, & ad- venis, qui habitabant inter eos: ut fugeret ad eas, qui animam nefcius percutfiflet, & non moreretur in manu proximi, effu- fum fanguinem vindicare cu pientis , dqnec— ftaret ante popu- lum expofiturus caufam fuam. C A.MUT XXF Levitis a(fignantur civitates quadraginta o&o cum fububanis : && completa Dei promilfione pax , & requies datur: filüs lfracl. 1. A Ccefferuntque principes familiarum Levi ad Eleazarum facerdotem , & Jofue filium Nun, & ad duces cognatio- num per fingulas tribus filiorum lífrael : E 2. Locutique funt ad eos in Silo terrae Chanaan, atque dixe- Num. runt :* Dominus preecepit per manum Moyfi,ut darentur nobis 8* ?- urbes ad habitandum, & füburbana earum ad alenda jumenta. 3. Dederuntque filii Ifrael de poffeffionibus fuis juxta im- perium Domini, civitates, & fuburbana earum. 4. Egreffaque eft fors in familiam Caath filiorum Aaron fa- cerdotis, de tribu Juda, & Simeon, & Benjamin, civitates tre- decim.: $. Et Et advenis.) Profelytis tamen , 4. Infamiliam Gaatb. filioraum. Aa- & ad Judaifimum converfis. Suntta- ron facerdotis.) Quatuor hoc capite men , qui velint etiam gentiles in gen- ftatuuntur. Levitarum partes. Prima tilifmo permanentes jus afyli- in his ci- eft facerdotum , qui omnes Aaronis vitatibus habuiffe. pofteri erant , & de ftirpe Caath. Se- cunda reliquorum Levitarum de ftir- Q-D Ominus pracepit , €&ci) INon ne- gligebantur Levitz a Jofue, pe Caath, fed non facerdotum ; quia & alis terre diviforibus, fed prius Aaronis pofteri non. erant, cujus fa- milie tantum facerdotium tributum tribub:s fuit portio affignanda regio- fuerat, & Pontificatus. 'lTertia Le- nis, & tum demum ex quaque tribu eligendz civitates *que Levitis daren- vitarum Gerfonitarum. Quarta Le- tur. Nec Levite contra officium fa- vitarum Meraritarum. ciunt , cum petunt fibiurbes ; nam ho- Croitates tredecig. ) Primg Levita- : nefte petitur , quod jure debetur : nec rum parti, hoc eft facerdotibus. dat& damnari poffunt quafi importuni , quia funt civitates tredecim ,-quarum no- licet Jofae , & populus parati eflent vem erant'ex tribu Juda ,. & Simeon, dare, fiebant tamen ifta Levitarum relique quatuor ex tribu Benjamin. pétitione ad tribuendum proniores. Fuit protfe&to mirabile tot urbes tam ^ s Nam ia Dederuntque frlii Ifrael.) Adhi- paucis facerdotibus tribui. bita forte, ut patet hoc capite num. tranfitu. Jordanis , hoc eft. 14. annis 4..6. & IO ante cerrg divifionem facerdotes omnes | — CAPUT XXIL - 69 d . $. Et teliqu is filiorum Caath , id eft, Levitis, qui fuperfue- j rant, de tribubus Ephraim, & Dan, & dimidia tribu Manaile, civitates decem. 6. Porro filiis Gerfon egreffa eft fors, - ut acciperent de tri- ffe bubus Iifachar, & Afer, & Neph:ali, dimidiaque tribu Mana in Bafan , civitates numero tredecim. . Et filiis Merari per cognationes fuas, de tribubus Ruben, — 4 & Gad, & Zabulon, urbes duodecim. & fuburbana $. Dederuntque filii 1frael Levitis civitates, earum, ficut przecepit Dominus per manum Moyfi, fingulis forte tribuentes. * g. De tribubus filiorum Tuda, - & Simeog dedit Jofue civi- tates: quorum iita fun: nomina, 1o. Filiis Aaron per familias Caath Levitici generis (prima enim fors illis egreíía eft ) 11. Cariatharbe patris Énac, quae vocatur Hebron, in monte ]uda, & fuburbana ejus per circuitum. 12.* Agros vero , & villas ejus dederat Caleb filio Jephone *Sup. ad poffidendum. 14 I4- I.k are I3. Dedit ergo filiis Aaron facerdotis Hebron confugii civi- 6.56. jus, & Lobnam cum fuburbanis fuis. tatem , ac fuburbana e I4. Et Jether, & Efthemo. 15. Et Holon, & Dabir, I 3 16. Et fa potiretur , fed tantum ager circum- fere fuerunt viginti quatuor , ut ex Serarii fupputatione patet Jofue-cap. jetus. Ipfe tamen Hebron oppugnavit, $. q. I ltaqne etiamfï. q'..l:z.ter decies & oppugnanti przimium propofuit, non multiplicentur , fondum tamen pote- folum quia eam capi publice intererat, fed etiam quia tenentibu; eam Chana- raft hoc tempore divifionis eífe qua- drincenti facerdotes. Et fi per tre- nzis, ipfe cum fuis ab hoftium excurfio- decim liceat dividere hos qumiringfn- nibustutus non faiffet. Ita Magalianus. SEI'ZAHHS vero hoc cap. q'd'ï& 9- JQu- tos, apparebit non potuiife efiein fin- tat Caleb Levitis Hebron dónatle, gulis urbibus facerdotes 31. fed po- pulus cam Levitis largus effe voluit , five vero agrum & vicos retinuiíle , non quantum crevitfent , fpectavit, in quo fecutus eft T'oftatum; qui etiam docet, Levitas in urbibus aihignatis fed quantui crefcere in pofterum poffent. habitandi tantum jus habuitffe: cete- 5- Reliquis filiorum — Caath. ) !(»;ï";ui rum veCtigalia , aliofque proventus, d ^ - fi quierant v. g. ex lapicidinis , - aut cum non effent de ftirpe Aaron, f. cerdotes non erant. auri, argentive fodinis , & fimilibus, IT.. Cariathb-4rbe patris Enac.). Mi- ad eas tribus pertinuifle , in quibus de di&a cap. I4. num. I5. urbes ille Levitarum fite erant. Ita- I2. 4gros vero & villas, 6c.) Non que , fi quid tale habitu Hebron , Ca- fuerat conceffa Hebron Caleb , ut ip- lebo manfit. 5 9. rj [o] 4 LIBRI JOSUE 16. Et Ain, & Jeta, & Bethfames, cum fuburbanis füis: ci- t QUi vitates novem de tribubus, ut di&tum eft, duabus. 17. De tribu autem filiorum Benjamin, Gabaon, & Gabae. 18. Et Anathoth, & Almon, cum fuburbanis fuis : civitates 7 quatuor. t E I9. Omnes fimul civitates filiorum B Aaron facerdotis, tre- decim , cum fuburbanis fuis. * 20. Reliquis vero per familias filiorum Caath Le qU Qitici gene- » ris, haec eft data pofíeffio. 21. De tribu Ephraim arbes confugii, Sichem cum fubur- banis fuis in monte Ephrazim, & Gazer. Y| 22. Et Cibíaim, & Beth-horon , cum fuburbanis fuis civita- * tes quatuor. 23. De tribu quoque Dan, El*heco, & Gabathon; 24. Et Ajalon, & Gethremmon, cum fuburbanis fuis civita- I tes quatuor. 25. Porro de dimidia tribu Manaffe, Thanach, & Gethrem- mon ,.cum fuburbanis fuis, civitates duse. 26. Omnes civita:es decem, & fuburbana earum, datze funt filiis Caath inferioris gradus. midia 27. Filii; quoque Gerfon Levitici generis dedit de di tribu I6. 4iz , & Jea. ) Paralipomen. l. 1. cap. 6. $g. Jete nulla mentio, cabulum juventutem fignificat , nun- cupatur. pro Àin vero , eft Áfan. Ex Hebrszis Qo. Religuis wvero per familias | fília- aliqui dicunt, varietatem ex eo oriri. uia cum ex affienatis civitatibus quz- rt? Cuath.) Guifacerdotes nonerant, : cum ab Aarone pregnati non elftent. am - eifent in Chananaorum potefta- te, interim fuffe&e funt alie, dum Q1. Urbes cozfugu.) ln Hebr. eft quz fuerant conftitute , in poteftatem Urbem confugii. Sc. Sichem ; nam alise lraelitarum venirent. non fuerunt. ad hoc munus deftinatz. Itaque in uiio Qua ratione Latinus textus detendi textu fubftitutas legi , in alio vero primario, defienatas. Verius fortaífe debeat, vide apud Bontfrerium. dici poífet , loca quedam duplici no- facerdotes non erant. 96. Inferioris ana'us,) Qui -fcilicet mine vocari, aut decurfu temporis in vocabulis mutationes aliquas. factas * 27. Es quoque* Gerfon , &c. ) Se; füiffe. I ". 4 De tribz autem fliórum Benja- qvïlitur fors Gerfonis loco tertio : quam- vis enim primogenitus effet Levi, 72 , Gaíaoz, Cfc. 22m^Parar p primam tamen fortem non' eft atlecu- cap. 6. 6o. nulla fit mentio nrbis Ga- baon, & pro Almon fcriptum eft tus inter Levitas; nam propter Aa- ronisfamiliam precipuam, penes quam Almath , utraque vox fignificat ju- facerdotium - erat , Pontificatus, ventutem. Quare hsc ipfía urbs E o pralati funt Caathite; ad quos Aaron, eg- 3. 16. Bahurim, quod etiam vo- & iX/qufes pertinebant. [ |-CABUT XXL yA: 11. tribu Manaffe confugii civitates, Gaulon in Bafan, & Bofram, cum fuburbanis fuis, civitates duas. 28. Porro de tribu Iffachar, Cefion, & Dabereth, $ 29. Et Jaramoth , & Engannim , cum fuburbanis fuis, civi- Q« tates quatuor. o. De tribu autem Afer, Mafal, & Abdon, 31. Et Helchath, & Rohob, cum fuburbenis fuis, civitates : quatuór. 42. De tribu quoque Nephthali civitates confugii, Cedes in Calilaea , & Hammoth Dor, & Carthan, cum fuburbanis fuis ci- vitates tres. 33. Omnes urbes familiarüm Gerfon, tredecim , cum fubur- banis f'.iis. 34. Filiis autem Merari Levitis inferioris gradus per fami- lias fuas data eít de tribu Zabulon , Jecnam , & Cartha, 35. Et Damna, & Naalol, civitates quatuor cum fuburbanis áuis. 36. De (1) tribu Ruben ultra Jordanem contra Tericho civi- tates refugii, Bofor in folitudine, Mifor, & Jafer, & Jethfon, & Mephaat, civitates quatuor cum fuburbanis fuis. 31. De tribu Gad civitates confugii, Ramoth in Galaad, & Manaim, & Hefebon, & Jazer, civitates quatuor cum fuburba- nis fuis. 38. Omnes urbes filiorum Merari per familias, & cognatio- nes fuas; duodecim. 39. Itaque civitates univerfze Levitarum in medio poffeffio- nis filiorum Ifrael fuerunt quadraginta octo 40.: Cum fuburbanis fuis, fingulze per familias diftributze. 41. Deditque Dominus Deus Ifraeli omnem terram, quam traditurum fe patribus eorum juraverat : : & poffeder unt illam, a-t—qu(e-hïbitqaygmnt in ea. 42. Data- A (1) Im edit. Sixt. legitur v. 2t ánte v. 56. 94. Jeferioris gradus.) Qui facer- Sententia conftabit;, fi dicamus Mifor dotes non erant, ut dixi num. 26. in noftro textu per appoütionem ex- 36. J«fer.) H«c civitas eft in tex- primi, utfenfus fit: Boforin folitu- tu LXX. fed non in Hebr. Vide Se- dine, qua eft Mifor; que LVïii"orralio rarium. nomine appellatur. Crvitates gu er. ) Quomodo qua- AI. Deditque Dominus ITaeli omuem tuOr, cum fint numeratze' quinque ? zeryam , 60. ) Eifc. atfignavit, &ad Sérarius putat Mifor effe eamdem eam totum jus dedit. iViultam tamen cuim ofor, & ex textu LXX. irrep- adhuc fupertuiffe terram acquirefidam, fiffe.in noftram editionem Latinam. cum hec dicerentur; patet ex c. I3. »- 4 z GBIBRITOSUE 42. Dataque eft ab eo pax in omnes per circuitum nationes: l nullusque eis hoftium refiftere aufus eft, fed cun&ti in eorum . * ditionem reda&ti funt. d 43. Ne unum quidem verbum, quod illi preeftiturum fe effe f promiferat , irritum fuit, fed rebus expleta funt omnia. ü b CAPUT XXII; Remi[e ad fuam þojäyic;izem trans Sordanem. tribus Ruben & Gad & dimidia Mana[fes , [u[picionem movent ceteris tribubus propter exiru&tum altare ;; fed miffi legati Jufcipiunt juftam eorum excufationem. Odem tempore vocavit Tofue Rubenitas, & Gaditas, & T E dimidiam tribum Manaftfe ; . 2. Dixitque ad eos: Feciítis omni ER -quäe pracepit vobis Moyfes famulus Domini :* mihi quoque in omnibus obedittis. 4. Nec reliquiftis fratres veftros longo tempore, usque in prafentem diem, cuftodientes imperium Domini Dei veftri. 4. Quia igitur dedit Dominus Deus vefter fratribus veftris quiejem, & pacem : ficut pollicitus eft: reverti 1ni, & ite in Num. tabernacula veftia, & in terram poffeffionis, * quam tradidit 2.35. vobis Moyfes famulus Domini trans Jordanem. : up l* diatis attente, & opere co&pïeatis 13. & $. Ita dumtaxat , ut cufto I3 mandatum, & lcgem : quam pr&cepit vobis Moyfes famulus 7U Domini, ut diligatis Dominum Deum veftrum, & ambuletis in otnibus viis ejus, & obfervetis mandata illius, adhaereatisque ei, ac ferviatis in omni corde, & in omni anima veftra. 6. Bene- fupra, & infra 23. Hac auvtem ve- Nul:/u/f]u: eis boffium vefüftere aufus ra funt fecundum modum & formam ef..) Ferenulluis, ait Sa, vel Jofue promiffionis facte , ut fcilicet tempo- exercitum ducente , ut explicat $. Au- ribus congruis Deus daret terram guftinus, qui etiam illud re/7Zere in- promiffionts , cum fcilicet ipfi futlice- terpretatur /zceffere. rent ad inhabitandum, Vide Exod. 23. 29. & Deut. 7. 22. - Et poffedersunt illam , atque balbita- 3: LO »go tempore. ) Id eft, longoad- weruzt im ea.) lntellige pro majori modum tempore eorum com- militones fuiftis. Hebr. habet: "Azfce parte, nonnihil tere in fingulis tribu- diebzs multis. L bus xefervando acquirendum. 42- Dataque efl ab eo pax , 6c.) Ot U.que in prafentem diem.) Quo fepti- nulla vieina natio lfraelitas auderet mus annus in decurfu eft. vexaxe, CAPUT XXI. 73 ï - 6. Benedixitque eis Jofue, & dimifit eos. Qui reverfi funt E in tabernacula fua. 1. Dimidize autem tribui Manaffe poffeffionem Moyfes de- i derat in Bafan : & idcirco medize, quze fuperfuit, dedit Tofue fortem inter caeteros fratres fuos trans Jordanem ad Occiden- talem plagam. , Cumque dimitteret eos in tabernacula fua, & * P benedixiffet eis, 8. Dixit-ad eos * In multa fubft antia ,atque div;itiis reverti- mini ad fedes veftras ; cum argento, & auro, aere, ac ferro, & vefte multiplici : dividite praedam hoftium cum fratribus veftris: ». Reverfique funt, & abierunt filii Ruben, & filii Gad, & dimidia tribus Manaffe a filiis Ifrael de Siloy quae fita eft in Chanaan, ut intrarent Galaad Terram polleffionis fuze, quam obinuerant juxta imperium Domini in manu Moyfi. 10. Cumque veniflent ad tumulos Jordanis in Terram Cha- naan , &dificaverunt juxta Jordanem altare infinitze magnitu- dinis. 1r. Quod cum audiffent filii Ifrael, & ad eos certi nuntii detuliffent, zedificaffe filios Ruben, & Gad, & dimidise tribus Manaffe al;are in Terra Chanaan, fuper Jordanis tumulos, con- tra filios Iírael, B I2. Convenerunt omnes 1 n Silo , ut afcenderent, & dimica- rent Contra eos. I3. Et 8 Dividite pradam , Uc.) iMionet n mantz Myf. ) Per Moyfem, feu Jofue, ut cum fuis , qui trans Jorda- Movfe admiaiftro. nem remanferant, predam. dividant. IO. 4d tumelos Jordanis.) Ad ag- Hoc autem Jofue preceptum confen- eres five tumulos , qui Jordanis aquis objecti illas coercebant. taneum erat legi Num. cap. 51. 27. ubi precipitur, ut dividatur praeda ex Jn terram Chanaan.) Antequam tran- &quo inter eos, qui pugnaverant, & firent Jordanem , & vezsirent in ter- inter reliquam multitudinem, que ad ram Galaad. bellum nonyrocef hg ierat. Altare infintta meguitudinis. ) My- 9. Galaad terram pol[cffeonis j;m.) perbole, Altare eximie magnitudi- Galaad infcripturaaliquando montem nis, Hebraus ait fuifle »agz»m ad tantum fignificat, de quo Genef. 31. conzípetium. 49. Jerem. 8. 22. aliquando urbem ad I2. Cogvenersnt omnes i S/lo.) Nul- montem. illum fitam, de qua Num. Ja convocationis mentio fit, quare vi- 32. 3. Aliquando regiunculam, que& dentur lfraelite zelo legis concitati, a monte i]lo ad Jordanem ufque por- fponte conveniffe, Ur a[cenderent , 6$ dimicaremt comtra rigitur, & Galaatitis dicitur. — Ali- quando, ut hic, totum illum tra&tum, eos.) l'anquam- contza lecis tranferef- in quo: Sehon, & Og Reges olim fores, quia Dei preceptum tuit; ut in reonaverunt. toto Ifraelitico populo unus tantum- Jlbl, cm. Com. Mengeh. Torg. II. 74 LIBRI JOSUE & I;3. Et interim miferunt ad illos in terram Galaad Phiïxees filium Eleazari facerdotem. : 14. Et decem principes cum eo, fingulos de fingulis tribubus. I5. Qui venerunt ad filios Ruben, & Gad, & dimidiae tribus ] Manafie, in terram Galaad , dixeruntque ad eos: l 16. Haec mandat omnis populusDomini. Quse eft ifta trans- greifio ? Cur reliquifis Dominum Deum l1írael sedificantes 1 aitare facrilegum, & a cultu illius recedentes ? TNum. 17. An parum vobis eft, * quod peccaftis in Beelphegor, & 25. 3 e€N Cs Deut. usque in praefentem diem macula hujus fceleris in nobis per- 4* 3- manct? multi enim de populo corruerunt. 18. Et vos hodie reliquiftis Dominum, & cras in univerfum ; Ifrael ira ejus defzeviet. 19. Quod fi putatis immundam effe terram poffeffionis veftrae, tranfite ad Terram,in qua tabernaculum Domini eft, & habitate inter nos: tantum ut a Domino, & a noflro confortio non re- cedatis, sedificato altari preeter altare Domini Dei noftri. * Sup. 7. 2 20.* Nonne Acham filius Zare prætgriit mandatum Domini, modo locus facrorum effet , unumque pernegarent, & quo animo factum ef- altare facrificiorum, Exod. 920. 24. fet, explicarent. -Lbevit. t7. 8: & . Deut. 12.5:13. I4. Altare faerilegum.) Hebr. altare ad Ia. Btgmterim milevumt , &fc. )'Mif- deftciendum , feu apoffatandum a Deo. fi legati, & in his precipuus Phinees I7. Im Beelphegor. ) Habes hiíto- Aaronis nepos, vir fapientia , fanctita- riam Num. cap. 25. te, zelo, eloquentia fpectatiffimus. Macula bujes. fcelevis im molis per- Summa legationis, ut cognofcerent , manct.) Infamia fceleris illius: adhuc cur éxcitatum altare,-& , fi crimen làboramus, vel, ufque in hunc diem idololatriz deprehenderent, monerent, ate fceleris illius p&nas damus ; quamvis & ad fanam mer ite m revocare cona- condonata fit culpa. rentur; fi non parerent, bellum eis internecinum indicerent. Muiítique de populo, ) Viginti qua- tuor hominum millia, ut habemus I6. Hec muandat ommis populus Do- Num. 25. 9. mini.) Conciliat legationi fuz aucto- i Inmessdam effe tevram poffejfo- ritatem Phinees, quod populi totius nis vefirs.) Quod fcilicet apud.- vos nomine, voluntate, ( poteftate mif- tabernaculum non fit, nec altare , nec fus eífet cum fociis. facrificia. Popules Domini.) Wmphafim habet : Habitate inter 0s )Parati enim fumtüis Populus Deo fidelis ad populum apo- portionem terre noftre vobis cedere, ; ftatam. & difpendio hoc noftro a fcelere vos Qu eff iffa tranfgreffo, &c.). Cri- abducere. men tanquám certum ob jicit ; fic enim 20. Ef il erat umus bemo.) Quafi magis excitabantur "l'ransjordanini, dicat: fi pro hominis unius peccato ut quod 0b;iciebacur, fi falfum effet , tanta in [fm.e;l clades immilla eft, quid CAPUT XXIL 75 & fuper omnem populum Ifrael ira ejus incubuït? Et 1lle erat unus homo, atque utinam folus periiffet in fcelere fuo. 3 21. Refponderuntque filii Ruben, & Gad, & dimidia tribus N Manaffe principibus legationis Tírael: :32. Fortiifimus Deus Dominus, ipfe novit, & Iírael fimul intelliget : fi preevaricationis animo hoc altare conftruximus, non cuftodiat nos, fed puniat nos in preefenti: 23. Etfi ea mente fecimus, ut holocaufta, & facrificium, & pacificas victimas fuper eo imponeremus, ipfe quarat, & ju- dicet, 24. Et non ea magis cogitatione, atque traCtatu, ut dicere- mus: Cras dicent filii veftri filiis noftris : quid vobis, & Do- mino Deo Ifrael ? * 25. Terminum pofuit Dominus inter nos, & vos, o filii Ru- Bb A ben, & filii Gad , Jordanem fluvium : & idcirco partem non habetis in Domino. Et per hanc occafionem avertent filii ve- ítri filios noftros a timore Domini. Putavimus itaque melius, 26. Et diximus: Extruamus nobis altare, non in holocautta, neque ad vi&timas offerendas: 27. Sed in tettimonium inter nos, | & vos, & fobolem no- ftram, veftramque progeniem, ut ferviamus Domino, & juris noftri fit offerre & holocaufta, & vi&timas, & pacificas hoftias, & nequaquam dicant crff$ £ilii veftri fili is nioftris: Non eft vo- bis pars in Domino. . a8. Quod fi voluerint dicere, refpondebunt eis : Ecce al- tare Domini , quod fecerunt patres noftri, non in holocaufta, neque in facrificium, fed in teftimonium noftrum, ac veftrum. 29. Abfit a nobis hoc fcelus, ut recedamus a Domino, & ejus veftigia relinquamus, extru£to altari ad holocaufta,.& fa- crificia, & vittimas offerendas, przeter altare Domini Dei no- ftri, quod extructum eft ante Tabernaculum ejus. K 2 30. Quib'üs 24. Jradlatm.) Mebr. foffeitudime , þut:imus futurum peccantibus nunc tam multis. .feu timore. 22. Fortiffmus, tfc.) Juramenti C 45. ) Futuris temporibus. formula, quafi dicat : fortiffimus Deus, 27. 7:4;'1'5 noftri fet offerre , &c.) Eo fcilicet loco , ubi tuerit Domini taber- qui pejerantes plectere poteft, & quem nihil latet, hec nobis faciat, & hec naculum, & altare, quemadmodum addat, fi &c. alii Ifraelite hoc jüre gaudent. 23. Ipfe quarat, t jmdjcer.) Qu- Nos efd vobis pars i2 Domigo.) Ni- rat vindicdtam , & jndicet $dt p,gniat ; hil vobis cum Doinino; fcilicet , non fi malo animo fecimus. eft Deus vefter. z » LIBRI JOSUE 20. Quibus auditis, Phinees facerdos, & principes legationis Ms Tfrael; qui erant cum eo, placati funt, & verba filiorum Ruben; & Gad, & dimidis tribus Manaffe, libentiffime fufceperunt. Qu 31. Dixitque Phinees filius Eleazari facerdos ad eos: Nunc fcimus, quod nobiícum fit Dominus, quoniam alieni eftis a cïil praevaricatione hac, & liberaftis filios Ifrael de manu Domini. fi 32. Reverfusque eft cum principibus a filiis Ruben, & Gad, de Terra Galaad, finium Chanaan ad filios Tfrael, & retulit eis. K . Placuitque fermo cun&is audientibus. Et laudaverunt Deum filii Ifrael, & nequaquam ultra dixerunt, ut afcende- li rent contra eos, atque pugnarent, & delerent Terram poffef- fionis eorum. l 54. Vocaveruntque filii Ruben, & filii Gad altare, quod ex- truxerant,ffeftimonium noftrum, quod Dominus ipfe fit Deus. C APUT XXH Sfofue fenex , jamque moribundus , exbortatur . filios lrael ad fer- vanda Dei precepta , €? cavendam [ocietatem cum Gentibus. Voluto autem multo tempore, poftquam pacem dederat I.E Dominus IHfraeli, fubje&us in gyro nationibus univerfis, & Jofue jam longavo, & perfenilis zetatis : 2. Vocavit Jofue omnem Ifraelem, majoresque natu, & prin- cipes, ac duces, & magiftros, dixitque ad eos: Ego fenui, & progreffioris aetatis fum ; 3. Vosque cernitis omnia, qu& fecerit Dominus Deus vefter cun&is per circuitum nationibus, quomodo pro vobis ipfe pu- gnaverit. 4. Et nunc quia vobis forte divifit omne m 'Terram, ab orien- adhuc tali parte Tordanis us fuperfunt nationes. que ad mare magnun?, multeeque $. Do- 31. Liberafis fiies lfrael de manumu reditas erat, ut patet ex cap. I9. 50. Domini.) Ne ob veftram culpam to- Dicitur convocaife omnem Ifraelem , tum Ifraelem Dominus àáttereret. quia principes tribuum , & przcipuos 34- Teflimoninm zofirum.) Quod quofque advocavit , ut fatis ex hoc ejusdem Dei, & relieionis cum reli- verficulo apparet. D»zces. 2 quo Ifraele cultores fimus. ) Ia Hebrso, & Græcoq eft Ocavit Jojue ommem . lfraelegs.) judices. Aliqui putant cetum hunc a Ego fensi, €5c.) Caufam conven- Jofue vocatum in Silo , alii in Thàm- tus oftendit. nath Saraa, que ipfius urbs, & ha- 4: Drvifit.) Hebr. & Chald. Divij. CAPIT XXUL; T? j $. Dominus Deus vefter difperdet eas, & auferet a facie ! veftra, & poffidebitis terram ; ficut vobis pollicitus eft. * fodiatis 6. 'Tantum confortamini, & eftote folliciti, ut cu cun&a , quae fcripta funt in volumine legis Moyfi : & non de- clinetis ab eis neque ad dexteram, neque ad finiftram : 7. Ne poítquam intraveritis ad Gentes, quae inter vos futurae funt, jure:is in nomine deorum earum, & fervia;is eis, & þado(- retis 1llos: 8. Sed adhazereatis Domino Deo veftro: quod feciftis usque in diem hanc. . 9. Ettunc auferet Dominus Deus in confpe&u veftro gen- tes magnas, & robuftiffimas, & nullus vobis refiftere poterit. IO. Unus e vobis perfequetur hoftium mille viros, quia Do- minus Deus vefter pro vobis ipfe pugnabit, ficut pollicitus eft. ir. Hoc tantum diligentiffime praecavete, ut diligacis Do- minum Deum veftrum. 12. Quod fi volueritis gentium harum, quze inter vos habi- tant, erroribus adhzerere, & cum eis mifcere connubia, atque amicitias copulare. E 13. am nunc fcitote, quod Dom! nus Deus veíter non eas deleat ante faciem veftram, fed fint vobis in foveam, ac la- queum, & offendiculum ex latere veftro, & fudes in oculis veftris, donec vos auferat, atque difperdat de Terra hac opti- ma, quam tradidit vobis. dior viam univeríze terrae, & toto 3Reg. 14. * En ego hodie ingre animo cognofcetis, quod de omnibus verbis, quae fe Dóminus 2- 2- praftiturum vobis effe pollicitus eft, unum non preeterierit incaffum. 15. Sicut ergo implevit opere, quod promifit, & profpera cuné&ta venerunt : fic adducet fuper vos, uidquid malorum comminatus eft, donec vos auferat, atque difperdat de Terra hac optima, quam tradidit vobis, K 3 16.Eo « 7. Poffquaza intraveritis ad veni6s.) m ulli Zs zezdicslnm , Maftus , 52 rete. WVerbum zzrrare ex vi phrafis Hebree Offendiculum ex latere veffro,) bXX. habent clzvos , qui cum funt longio- accipi poteft, vel fpeciatim de familia- ritate, ac neceflitudine, qus conjugio res & corpori pungendo, & lanci- initur; vel potius 5 ceneratim de omni nando adhibentur ,' vocari folent fti- familiaritate, atque confuetudine. muli, quibus latera fodicari folent. In Hebrzo eft, F/zgellum im Lareribus 3. In foveam, ac laqueum. ) La- Loro enim latera cedi mos ueus eft hoc loco is maxime, quo im- veftrzs. 3 : licantur, & impediuntur pedes, & ideo erat. Vide Ecclef. 30. I2. & 42. 5. XX. verterunt i» féandala , & non- S$udes.) N'exti poffunt etiam. fpiza. 78 E I—B'RI ROSUE I6. Eó quod preeterieritis pa&um Domini Dei veftri, quod pepigit vobifcum, & fervieritis diis alienis, & adoraveritis eos: cito atque velociter confurget in vos furor Domini, & aufere- 3nini ab hac Terra optima, quam tradidit vobis. €APUT.XXV. Commemorantur: beneficia. lfraelitis a Deo exbibita,. fæd&; populi euim Domino, mors Sofue , fepultura offum Sfofeph j & mors Kleazari [acerdotis. Ongr'egairitqpe Jofue omnes tribus Ifrael in Sichem , & IC vocavit majores natu, ac principes 5 u Domini: ,& judices, & ma- giftros: fteterüntque in confpe& * Gen. 2. Et ad populum fic locutus eft: Hzc dicit Dominus Deus 11.26. Ifrael : 'Trans fluvium habitaverunt patres veflri ab initio * *Gen.'Thare pater Abraham , & Nachor: fervieruntque.diis alienis. It.3r à * Tuli ergo patrem veftrum Abraham de Mefopotamize * Gen- finib us: & adduxi eum in terram Chanaan: multiplicavique * Gen, Íemen ejus, 25.25. 4. * E: dedi ei Ifasc: *Tllique rurfum dedi Tacob , & Efau. * Gen. * E, quibus, Efau dedi montem Séir ad poffidéndum: " icena C * Jacob 368 vero, & filii ejus de .(34,- erunt in /£gyptum. 46. 6. 16. Czrzo., atoue telociter. ) Licet un antum it-vocabulum in He- confpetctu Domini , coram tabernaculo, quod erat- in Silo. NNec tamen dif- j), ejus tamen intenfa celeritas du- cordat textus nofter ; nam in Sichem, plicato hic advefbio reGe fig: ilca- erat Silo. idem eft ac in agro Sichem , in quo tur, quorum alterum ad improvifam Itax erarius. Bonfreriqs éjis immitténde ponne celeritatem , putat inendum irrepfiiïe in- textum alterum |ad executionis velocitatem LXX. & pro , ;» sii, legendum , z xefert Mafius. -b bacterra Sichbem , quo arcam Domini deporta- 4 Latet emphafis, quam tam putat horum comitiórum tem- fcilicet jam po idetis ,. & labore mul- pore. to, temporeque diuturno paraviftis , 2. Trans f'ovium.) Euphratem. * & ad quam defiderio magno veniftis. ; Servicruntque Dzs alienis, ) 'T'hare Quam tradidit vobis Deus.) Uttan- Ícilicet Abrahami pater, & Achor to Dei beneficio fpoliari miferum |fit Abrahami frater, ut patet ex He- fua id culpa, & peccato amittere in- brzo. Serarius in-hoc. cap. quaft. . gratiffimum , ac fceleratifümpm. doctores nonnullos citans, docetetiam Abrahamum, cum «etate junior effet , 1. JIN Sichem. ) LXX. s $ilo, & huc fecutum parentes idola coluiffe. Alii verfioni favent, qus dicuntur contrarium zfferuzt. hoc eodem verficulg , fleteruntque in 4- Montem Seir. ) Idumzam. C APU T. XXIV. 79 d s. *Mifique Moyfen, & Aaron, & percuffi ZEgyptum multis * Exo. 3 fignis, atque portentis. 3.10. Q« * Hxo. - 6. * Eduxique vos, & patres ve'tros de JZE2ypto, & veniftis : ad mare : perfecutiqu? furt * A. gyptii patres vefircs cum cur- * H,XxO. ribus, & equitatu , usque ad Mare rubrum. I..i..gv 7. Clamaverunt autem ad Dominum filii Ifrael: *qui pofuit j tenebras inter vos, & /Egyptios, & adduxit fuper €os mare, & operuit cos.. Viderunt oculi veftii cuncta, quee in /Egypto fecerim , & habitaflis in folitudine multo tempore : 8. Et introduxi vos in Terram Amorrh&i, qui habitabat trans ordanem. * Cumque pugnarent contra vos,tradidi eos in ma- Num. 21.24- nus veftras, & potlediftis Terram eorum, atque interfeciftis €os. " 29.; 9. Surrexit au tem Balac filius Sephor rex M'cr)ab5 & pugna- Num. vit contra lfraelem. Mifitque & vocavit Balaam filium Beor, 22-5- ut malediceret vobis. : IO. Et ego nolui audire eum, fed e contrario per illum be- nedixi vobis, & liberavi vos de manu ejus. 11.* Tranfittisque Jordanem, & veniftis ad Jericho. . Pugna* *Sup, veruntque contra vos viri civitatis ejus, Amorrhaus, & Phe- 5.14. rezs?us, & Chananauus; & Hethaeus, & Gergefzsus, & He-5. t. 21.3* veus, & Jebufzeus: & tradidi illos in manus veftras : 12. * Mifique ante vos crabrones : & ejeci eos de locis fuis, * Exo duos reges Amorrhseorum , non in gladio, nec in arcu tuo. 23.28 Deut 13. Dedique vobis Terram, in qua non laboraftis, & urbes ?5 £ 20. quas non sedificaftis ; ut habitaretis in eis, vineas, & oliveta , " Supr. qua non plantaftis. 11I.20. 14. * Nunc ergo timete Dominum, & fervite ei perfetto cor- rReg. de, atque veriffimo, & auferte deos, quibus fervierünt patres 7. 3. no. "ob. velitri in Mefopotamia, & in /Egypto, ac fefvite Dómi I$5f Ij.IO. IE. Pugnaverumnique ,comtra vos. ) tur, & vult faiffe aut prevolantes ru- D. Aug. q. 26.inJofueait Pagzare, mores de adventa Ifraelitazum ,; qui- fuiffe claudere poitas contra hoftem. bus püngebantur animi Chanango- "norrbaus , €$ Pherezanus , 6$c.) Pro rum, vel'demones. Sed' comriunis , & recepta fententia explicat, de'veris lItemque Amarrhezs, 80.) quidam tamen putant ex omnibus his populis fuiffe crabronibus,-vide:Sap. r9- 9- aliquos in Jericho, cum oppugnaretur: I4. -4mferre Deos , &c. )'*Exlïz'lüc I2. Mifíque amte vwos era&rones. ) loco patet. & in /Egypto & tempore Q uod pollicitus fuerat Dominis Exod. etiam Jofue' aliquos fuiffe, qui clam 23. 29- Jeuter.. 7. 204 8 Augutti- idola retinerent & colerent. Virde hoc nus crabrones metaphorice C23p:n-95. k?nterpreta- $o LVAIBRI/]OSU*E 15. Sinautem malum vobis videtur : ut Domino ferviatis, optio vobis datur : eligite hodie, quod placet, cui fervire po: m tiffimum debeatis , utrum diis, quibus fervierunt patres veftri in Mefopotamia, an diis Amorrhaeorum, in quorum Terra ha- pl] bitatis, ego autem, & domus mea ferviemus Domino. 16. Refponditque populus, & ait: Abfit a nobis, ut relin- quamus Dominum, & ferviamus dis alienis M 17. Dominus Deus nofter ipfe eduxit nos, & patres noftros de Terra /Egypti, de domo fervitutis : fecitque videntibus [ nobis figna ingentia, & cuftodivit nos in omni via, per quain ambulavimus, & in cuntis populis, per quos tranfivimus. 18. Et ejecit univerfas gentes , Amorrheeum habitatorem 'Terrae quam nos intravimus. Serviemus i gitqr Domino, quia ipfe eft Deus nofter. 19. Dixitque Jofue ad populum : Non poteritis fervire Do- mino : Deus enim fan&tus, & fortis semulator eft, nec ignofcet fceleribus veftris , atque peccatis. 20. Si dimiferitis Dominum , & fervieritis diis alienis, con- vertet fe, & affiiget vos, at que fubvertet, poftquam vobis pree- ftiterit bona. 21. Dixitque populus ad Tofue : Ne " quaquam , ita ut logue- ris, erit, fed Domino ferviemus. 22. Et Jofue ad populum, Tettes, inquit, vos eftis, quia ipfi elegeritis vobis Dominum, ut ferviatis ej. Refponderuntque: "Tettes. 23. Nunc ergo, ait, auferte deos alienos de medio veftri, & inclinate corda veftra ad Dominum Deum Ifrael. 24. Dixitï— Es 15. Opro volis datur.) Non fitpo- tutem Domini: fic. Imperator militi- teftas, quod voluerint, eligendi, fed bus poftulantibus, ut poteftas fiat in duo componuntur , quorum alterum hoftem irrumpendi. Non vincetis, peffimum eft, alterum optimum, ut inquit, non refiftetis eorum viribus , hoc eligendum effe clare omnino ap- &c. ficque animos eorám acuit in parent. Sic dicimus: alterutrum vo- prslium. bis, o mortales! eligendum | eft : aut Deus eutm [antlus, &c. ) Quuafi di- perna aterna, aut perpetua beatitudo, cat, fervire Domino :non. poteritis, quod vultis eligite. Hoc exhortandi nifi magno animo, & conftanti volun- modo ufüs eft Elias 3. Reg. 1g. 21. tatis de i Ítina tione Deo adhzrere ftatua - D Eccl. 15. 18. tis, fanctos mores colere nullumque I Nom potevitis fervtre Domino, crimen admittere, quo ille fanctitatie &'c. ) Eft vehemens adhortatio ad for- amator irritetur. titer & conftanter caPeiïende fervi- H E CAPUT XXIV.,- 81 lt 24. Dixitque populus ad Jofue : Domino Deo noftro fervie- . Iu mus , & obedientes erimus praeceptis e jus. lri 25. Percuffit ergo Jofue 1n die illo foedus s ,& proppfuiþ po- pulo praecepta ; atque judicia in Sichem. 4 26. Scripfit quoque omnia verba hzec in volumine legis Do- l- mini : & tulit lapidem pergrandem, pofuitque eum fubter quer- cum , quae erat in fanétuario Domini, À $ 27. Et dixit ad omnem populum: En lapis ifte erit vobis in N teftimonium, quod audierit omnia verba Domini, quae locu- ill tus eft vobis, ne forte poftea negare velitis, & mentiri qui— no Deo veftro. E 28. Dimifitque populum, fingulos in poffeffionem fuam. d 29. Et poft hec mortuus eft Jofue filius Nun fervus Domi- ni, centum , & decem annorum. j« 30. Sepelieruntque eum in finibus poffeffionis fu&e in Tham- [ nathíare, 25. LPercujit ergo jafuel im die, illo ftianis aü&oribus aiï'eritu'r, fub qua fedas, &c.) Modus, quo percuflit , in agro ichem confedit Abraham, flatim tn fequentibus explicatur. cum primum venit in' Chananzam , Propef'uit populo pracipta , $c. ) Nel Gen. 12. 6. & .fub qua idola defodit ea populo recitando, vel tanquam foe- Jacob .Genef. 35, 3. fed parum cre- deris, quod pangebat, conditionem dibile eft unam. & eamdeim quercum imponendGó , ut fcilicec ftatuta, & ju- quingentis fere annis durare potuitíe; dicia' cuftodirent. hs Qua erat 1m Samüuario. Domini.) -96. Omzia verba bac.) Rehoüatum Qs fcilicet erat in'Silo, & compre- fedus, & omnia, quz in eo dicta hendebatur ambitu atrii tabernaculi. fuerant, & facta. » VXel per Sané&tuarium intelligitur lo- fes Ig volemine legis.) In quo Moy- Deuteronomium cus$ ille, in quo tantifper arca. ftabat confcripferat , in Sichem , dum comitia abfolveren- quodque in arce latere conftitui juf- tur,in quo, vel juxtaà quem quercus ferat. Deut. 31. 24. & 25. e quo ve- illa erat, cui lapis ille fuppofitus fuit pofteris monümentum futurus. Ita rifimiliter le&ta furt & propofíta pre- Bonfrerius. cepta illa & judicia , de quibus eft fermo num. przcedenti. 4 o 7. Bued audierit omnia verba De- Tulitque lapidem pragrandem , &c. ) Erexit hunc lapidem quafi ftatusm, i. Lapidi tribuitur auditus per profopopeam. Sic EHfa.t. ae4jre .ce- ut videtur appellari fadic. g. 9. ma- H,€c. & Deut. 32. I.. Agdite celi qud gnitudine quidem ingentem- fed im- loquor, a:diat terra verha oris mei. politam , & rudem , ut indicat quaft. 29 Et p Credibile off -bec maertuus eff Tofue, ) 30. 8. Aug. nifi quod aliqua in ea de eft eum poft ifta comitia federe ifto incifavidetur infcriptio. Ron diu vixiffe, fedpaulo poft, re- Subrer quercum.) LXX. terebinthum, verfum. domum exceffiffe e vita. ut etiam legit D. Aug..eodem nurne- 20. Se;—cz'icmutqae ezunm I/)ae/itce, &c. ) ro quercus hec a Rabbinis, & Chri- Nulla hic mentio plan&us, & lu&us Ab4. cum . Com. Menocb. Tom, W. Qo Qs LIBRI J'OSUE;CIA«PUT XXIV. nathíare, q us eft fita in monte Ephraim, a Septentrionali par- .te montis Gaas. :31. Servivitque Ifrael Domino cunétis diebus Tofue, & fe- niorum, qui longo vixerunt tempore pott Jofue, X qui nove- runt oinia opera Domini , quze fecerat in Ifrael. é * Gen. 323. * Ofía quo que Jofeph, quze tulerant filii Ifrael de ZEgy- 50-24. 7 a E J 3*! pto, fepelierunt in Sichem, in parte agri, * quem emerat Jacob ^ a filiis Hemor patris Sichem centum novellis ovibus, & fuit in À "QO poffeffionem filiorum Jofeph. 33-1e- 33. Eleazar quoque filius Aaron mortuus eft; & fepelierunt eum in Gabaath Phinees filii ejus, quae data eft éi in monte Ephraim. LIBER populi, qui tamen in magnis viris per .. 92. Offa quoque Te[epb ,f$c.) Moriens plures dies fieri folebat apud He- ofeph jurejurando Ifraelitas obftrinxe- braos, ut Jacob Gen. 5o. Aaron Num. rat, ut fua ex /Egypto offa in Chana- 20. Moyfi Deut. 34. His enim duo- neam afportarent. Gen. $0. 24.. Id ab bus totos 50. dies in. lu&tu parenta- ipfis fa&um eft , ut patet Exod.13.19. tutn. Itaque nihil minus facum in Jofue credendum eft, licet non ex- ln parte agra, quem emerant , 6fc. ) Vide'^di&a Gen. 33. 19. primatur. 33- 9ua« data eft ei. ) - Do ei,.aliqui 31- Servruitque . Iffael, Domino cum- reterunt ad Phinees, fic D. Hierony- s diebus Jo[ue.) M erum enim eft di- Tmus. Alii ad Eleazarum, fic ex re- Gum illud: 4uales principes funt, ta- centioribus. Mafius. Extrema hze les religui folem elle' e?ves. Vantum- verba,' quibus mors Jofue narratur, que valet benefa&orum recens meino- ab aliquo pio, & fan&to Prophetafcri-- rla, & virorum fpedatorum auftori- tas. Vide fimile lib.2. : pta fuiffe dicendum eft,. fi fequafnur ?ar&il. 24- 2. eorum fententiam , qui* hujus libri au- 16..17. I95 &orgxn fgciuflt ipfum Jofue. d (5 ET s ? y nl ) EN - M 1] j & i $9€ ) 085 83 — LIBER JUDICUM, - HEBRAICE SOPHETIM. CAPUT PRIMUM. Sfuda duce una cum fratre ipftus Simeone plurime gentium cïfi)if&- Tes expugnantur : Otboniel obtenta Cariatb Sepber. ducit Axam filiam Caleb , addita terra irrigua: Cbananei tributarii fervoantur. Oft moftem Jofue confuluerunt filii Ifrael Dominum dicentes : Quis afcendet ante nos contra T s Chanansdeum, & erit dux belli? ó. Dixitqüe T rvn.n:-n . ^ e t E T Rilil1U0b3 . judas afcendet: ecc adidi Ter- ram in manus ejus. . - 3. Et ait Judas Simeoni fratri fuo: Afcende mecum in for- tem meam, & pugna contra Chananseum, ut & ego tecum.in fortem tuam. pergam Et abiit cum eo Simeon. : 4. Afcenditque Judas, & tradidit Dominus Chananszum, ac Pherezseum in manus eorum: & cem millia virorum. pefcufï'erunt in Bezec de- $. Inveneruntque Adonibezec in Bü)ec, & pugnaverunt contra eum » aC percq(ï"erunt * Chananaeum , & Pherezeeum, t E.5 6. F'ugit Off. mortez 7»,64:.) Et jufta fu- Jacob, fratres inter fe dici. ent, p p 0? neris ei perfoluta , ut diximus Simeon tamen Judz frater a x'nr, Jofue cap. 24. 3o. uia in terre fortitione i€ito- Con[uluerunt fülis Ifrael Dominum. ) ne viciniffimi facti f is Simo- Comitis in Silo convocatis ,. con- nitz , àdeo ut in illorum fortem , ac fuluerunt. Dominum per. Pontificem , pene finum recepti fint, ut pate: Jo- adhibito oraculo Urim , & Thümim. Íue I9. 2. Adde Judam, & Süneo- Quis aftender anre 205 , €c. ) INon nem fratres fuiffe non folum eodem eft fenfus, quis erit. dux nofter , fed a tre fJacob, fed eadem etiam matre L quenam tribus contra Chananeum ia genitos. pugnare incipiet , & fuo exemplo aliis 4« Bezec.) Bezec fi g ficat fuleur , pr&ibit ,. ut idem faciant. five corufcationem , £ ue ea urbs .Q. Judas afeender.) 'T ribus Juda ipfa ipfi Bethlehem ad occidentale latus expeditionem in hoftes prima fufcipiet. proxima. T 9. 4 Judas Simeons fratri fuo. ) S. AJoni-Bezec.) i Licet tribus omnes ob unum patrem Bezec. Zl eft ^ domin/us $4 LIBSBRI [VUDLCUM 6. Fugit autem Adonibezec: quem perfecuti comprehen- derunt, caefis fummitatibus manuum ejus j.ac pedum. 7. Dixitque Adonibezec: Septuaginta reges , amputatis ma- nuum, ac pedum fummitatibus, colligebant fub menfa mea Ü ciborum reliquias : ficut feci, ita reddidit mihi Deus. . Ad- duxeruntque euin in Jerufalem , & ibi mortuus eft. [ 8. Oppugnantes ergo filii Juda Jerufalem, ceperunt eam, & percufferunt in ore gladii, tradentes cun&tam incendio civita- tem. * 9. Et poftea defcendentes pugnaverunt contra Chananaeum, qui habitabat in montanis, & ad Meridiem, & in campeftribus. * Jof. Io. *Pergensque Judas contra Chananzeum, qui habitabat in 15.14. Hebron, (cujus nomen fuit antiquitus Chariath Arbé) percuf- fit Sefai, & Ahimam, & Tholmai: 11. Atque inde profe&tus abiit ad habitatores Dabir, cujus :: nomen vetus erat Cariath Sepher, id eft, civitas litterarum. 12. Dixitque Caleb: Qui percufferit Cariath Sepher, & va- ftaverit eam , dabo ei Axam filiam meam uxorem. 13. Cum- v Sep.:-uagim;z Re-'ge:.) Re uli, ii- tribum Juda, altera vero pars, qu& C jue vel diverforum omnes j [0) corum erat ad Septentrionem , & dicebatur D Omini, vel interdum eorumdem, Salem, fpectabat ad tribum Benjamin. fed quorum alii aliis fuccefferunt. Oppugnantergo fudzi Jerufalem , quia mputatis manuum, ac pedum fummi- ex parte intra fuos fines erat, & quia £atibus.) Giüod propterea fadtum , ne Benjamite, ut id facerent, pro fua deinceps arma tra(ctare poffent, nuec portione concedebant.: pedibus effugere. Peren[ferunt im ore glaa'ii., &c.) Cz- Colligebaut fub menfa mta , f$c.) No- dibus, ac flammis vaftatam putat Se ta crudelitatem tyranni ,-. qui captivis rarius, quod poft defectionem nunc principibus ita illuderet ; nota etiam fecundo fit capta. ^ Videtur enim il- luxum epularum ; opoituit enim ad- lam primo. cepiffe Jofüe, cum Rex inodum luxariofe inftructam menfam Jerufalem-ab eo captus fa fpenfu.s di- illam faüiffe, ex cujus deciduis reli- catur Jofue, cap. 12. Io. quiis feptuaginta viri alerentur. Io. Comira Chamamaum, qui babita- Sicur feci , ita reddidit mibi Deus. ) Latin Hebron. ) Mc, qu« hic recen- Verum enim eft dictum Sapientiz , fentur, narrata funt, & explicata Jofue eap. II. I7. Pey qu& peccat quis, per cap.I5. num.I4. & déinceps ; eft enim bec & forquezur. idem: bellum, & eadem expeditio. * Adduxeruntque eum im Terufalem. ) II. Crvitas ltterarum.) . Nel quod Quz paulo poft capta eft, ut dicitur ibi fuerit Academia , utvult Lyranus; verficulo fequenti. / B vel archivium 'veterum monumento- 9. Oppugnantes ergo f 714:24 Jra- rum, ut Mafius; velinfi enis- biblio- falem. ) Jerufalem pars Auftralis, que theca , ut Arias fentit. ic Madrid olim Jebus dicebatur ,. pertinebat ad Axabice Matrem férentiarum fignificat - D 85 CUP UT ,'.l 13. Cumc'ue cepiffet eam Othoniel filius Cenez frater Caleb minor, dedit ei Axam filiam fuam conjugem. d- I4. Quam pergentém in itinere monuit vir fuus, ut peteret z a patre fuo agrum. Quce cum fufpiraffet fedens in afino: A » dixit ei Caleb : Quid habes? 15. At illa refpondit: Da mihi benedi&tionem, quia terram *5 arentem dedifti mihi: da & irriguam aquis Dedit ergo ei Caleb irriguum fuperius, & irriguum inferius. 16. Filii autem Cinaei cognati Moyfi, afcenderunt de ciVitate ) palmarum , cum filiis Juda, in defertum fortis ejus, quod eft ad Meridiem Aràád, & habitaverunt cum eo. .17. Abiit autem Judas cum Sime one fratre fuo, & percuffe- runt fimul Chananzeum, qui habitabat in Sephaad, & interfe- cerunt eum. . Vocatumque eft nomen urbis, Horma, id eft, anathema. * 18. Cepitque Tudas Gaz àm cum finibis fuis; & Afcalonem, : atque Accaron cum terminis fuis. 19. Fuitque Dominüs cum Juda, & montana poffedit: nec abunda- potuit delere habitatores vallis quia falcatis curribus . bant. L 35 20. De- L 16. Fili autem Cinat cognatt ng/z;. ) Halitaverunt cum eo.) In. Hebrxo Filii Jethro, ut expreffe habent LXX. eft , cum poprlo , Mraelitarum fcilicet. qui etiam Cinzus di&us 'eft. 17. lererfecerumt eum.) LXX. d- De civitate palmarum. ) De Jericho, O9suárica», anathemia fecerunt con- que etiam dicitur civitas palmarum , ?^ cepto fortaffe voto, fi caperent, fe utpatet Deut. 34. & 9. Paral. 29. 15. omnes internecione deleturos , ut N. In defértue. ) Ín folitudinem, quz cap. 2I. 2. fecerant, cum pugnarent Cur re- in Auftrali Judze. termino- contra Regem Arad Chananeum , vel li&aurbe in folitudinem abierint , non in actionem gratiarum, ut Jericho Jo- exprimitur in. Scriptura,", Probabile, fue cap. 6. 17. quod fenfit Seraxius ,* eos hoc ipfo jam 18. Gazam , .fcalogem , €5 Acca- rop.) Urbes in facris litteris, &'apud tempore vitam illam , d uge. tempore veteris- teftamenti mona ica quidem, profinos étiam auctores admodüm ce- & anachoretica fuit , quzque Jerem. lebres. Haxum tamen poftea Gazam 35. valdea Domino laudatur , inchoaf- in Philifthzorum rediiffe poteftatem , :e, ac, propterea folitudinis opportu- patet ex hiftoria Samfonis , qui Judic. iitatem captalfe, & in folis taberna- I5. & .16. contra Gazxos pugnaffe ^ulis habitaffe, proutinfra cap.; 4. n. narratutr. Idem de Afcalone, Ac- 1I. de Haber Cinzo dicitur. caron habemus j. Reg. 6. 17. Ad meridiem Arad.) Erat Axad ab I9.- Nec potuit delere habitatores val- Jericho, ac Jerufalem procul, ad ex- Lis , &c. ) Potuiffet fane, fi Deus illi tremas occidentales , meridionalefque adfuiffet ; verum ftulta formido ob falfi maris partes, ut ex num. 2I. I. currusfalcatos concepta, & de divi- & topographorum confenfu patet.- no auxilio diffidentia impedimento fuit, D 86 LIBRI JUDICUM Naum. 5260 Dbderuntgue—Caläb Hebron * ficut dixerat Mo « yfes, uni [ 14-34. delevit ex ea tres filios Enac. lofue Eleverunt 21. Jebufszeum autem habitatorem Jerufalem, r.on d 154* filii Bénjamin; habitavitque Jebufzeus cum filiis Benjamin in f a erufalem , usque in praefentem diem. 22. Domus quoque minus cum eis. Jofeph afcendit in Bethel, fuitque Do- " Y 25. Nam cum obfiderent urbein ; qukæ prius Luza '»;ocabätur, 24. Viderunt hominem egredientem de civitate, dixerunt- que ad eum : Oftende nobis introitum civitatis : & f.aciemqs tecum mifericordiam. 25. Qui cum oftendiffet eis, peïcufï"erunf urbem in ore gla- dii : hominem autem illum, & omnem cognationem ejus dimi- ferunt. 26. Qui dimiffus abiit in'T'erram Hetthim: & zedificavit ibi civitatem , vocavitque eam Luzam : Y in praefentem diem. um ita appellatur usque- ff 27. Mana les quoque non delevit Bethfan & Thanac cum vi- culis quo ininus üs Deus opem ferret, at 23. lrbem, que prius Luza "vocaba- gentes illas fubigerent.. far. ) Hec eft Bethel. Luza diceba- Falcatis curritus. ) Falcatorum cur- tur quafi Nux a nucüm copia. ruum defcríptionem habes apud Cur- 24« Offende mobis imtroitumt civita- tium l. 4. & Livium l. 7. decad. 4. £55 4 €0. ) Juftum erat bellum ex par- erant currus falcati ita inftructi ,. ut te Ifraelitarun , & Dominus volebat hafte fupra temones'eminerent , & ab Chananzos deleri : potuit ergo citra utroque latere falces , ex quo fiebat , proditionis crimen diving fu * ut ab aurigis laxatis habenis , hoftes voluntati. bfervire transfigerehtur Ianceis , falcibus lace- 25. Heminem autem illum ;. 6$c. di- rarentür, & equorum ungulis , acxo- mi[erent.) Vortaffe apud fe habere tis obtererentur. noluerunt, 'quod illi parum fiderent , Qo» Sicut dixerat Moyfes.) N. 14.24. vererenturque, ne, fi fe daretoccafio, Qui delevit ex ea tres filtos Enac. ) paria in lfraelitasauderet, eifque mo- liretur exitium. Vide Jofue cap. 14- 15. 9I. Noz deleverunt , €$c.) Quod 26. lm terram Hettäim.) Quænäm etiam alix tribus fecerünt , -ut patet hecterra fit, ignotum. — Videtur fuif- hoc cap. num. 28. Eft autem in hoc ab Ifr fe regio aliqua non. nrocul a Chana- , aclitis peccatum ignavia; & Iu- n&a. Jofephus L. 14. antiquit. cap. g. cri cupiditate. Ipnavia quidem , quia meminit drbis cujufdam , que Ascc« ut. bellandi fnem, & quietem qualem- dicitur, & fita eff in. Arabia Judez cumque confe querentur , Chanansis vicina. $ ] pepercerunt. [juCri vero cupiditate, Vocavitque e;am Luzam. ) Pro eo quia tributarios illos, quam nallos ha- quod in patriam, quam reliquerat, affectus erat. þg:re imaluerunt. CANPMXUMIXIL 97 ll culis fuls, & habitatores Dor, & Teblaam, & Mageddo cum vi- culis fuis, coepitque Chananseus habitare cum eis. — E 28. PoüqLam autem confortatus eft Tírael, fecit eos trxbu- tarios , & delere noluit. 29. Ephraim etiam non interfecit Chananæum qui habltabat in Gazer, fed habitavit cum eo. o. Zabulon non delevit habitatores Cetron, & Naalon : fed habitavit Chananzeus in medio ejus, fattusque eft ei tributarius. I. Afer quoque non delevit habitatores Acho, & Sidonis, Ahalab, & Achazib, & Helba, & Aphec, & Rohob : 22. Hablrawtque in med1o Chanansei habitatoris 1lhus ter- rae, nec interfecit eum. 33. Nephthali quoque non delevit habitatores Bethfames & Bethanath: & habitavit inter Chananaeum habitatorem telræ, fueruntque ei Bethfamit&e, & Bethanitse tributari. 54. ArCtavitque Amorrhzeus filios Dan in. monte, nec dedlt eis locum, ut ad planiora defcenderent. 35. Habitavitque in monte Hares, quod interpretatur tefta- ceo,in Ajalon, & Salebim. Et aggravata eft manus domus Jofeph, fa&usque eft ei tributarius. 36. Fuit autem terminus Amorrhæ1 ab Afcenfu Scorpionis; Petray, & fupemora 1003. CAPUT II. lugelus Dei beneficia refert : quo audito , flet populus ; pof? mor- tem tamen Sfofue, €? coevorum , Mael frequenter liberatus Jamper in pejora. recidit, Scendltque Angelus Domini de Galgalis ad locum flen- Á tlum & ait: Eduxi vos de f£gypto, & introduxi in Ter- * ram, 9. Deleremoluit.) Mide di&an. 21. ftrum, quus mentionem facit Jofe- 35. Habitavitque.) Non Dan, fed phus lib. 3. Ant. cap- 2. Amorrheus. Et fupcr;nrd loca. ) Slgmfïcatur Teflaceo.) Àb aggeftis.in montem il- Amorrheos 'ad ipfam Petram perti- lum teftarum tragmpntïs, ita appellato. gifle, & ulterius verfus montium ho- 4egravata efl.) Pravaluit contra rum Aullralium culmina habitatio- Amorrhzos. nem fuam extendiffe. 56. Ab a[zenfse /Zorpmnz.c ) De quo A Ngeles Domini.) Midetur fuitfe vide didta Num. cap. 34. num. 4. Angelus ille, qui in iifdem Perra.) Urxbs erat in montibus in Galgtlæ parnbus apparuerat Jofue extremis finibus Chanangx ad Au- cap. 5. num. I3. quem, ut 1bx dixi ,. D 88 ^LIBRIjUDICUM ram, pro qua juravi patribus veftris: & pollicitus fum, ut non T2 facerem irritum pattum meum vobifcum in fempiternum: 2. Ita dumtaxat ut mon feriretis foedus cum habitatoribus "'Terrae hujus, fed aras eorum fubverteretis: & noluiftis audire i vocem meam : cur hoc feciftis? qU 3. Quam ob rem nolui delere eos a faci e veftra : ut habeatis hoites, & dii eorum ffint vobis in ruinam. " 4. Cumque loqueretur Angelus Domini haec verba aa omnes filios Ifrael : elevaverunt ipfi vocem fuam , & fleverunt. e s. Et vocatum eft nomen loci illius : Locus flentium, five lacrymarum : immolaveruntque ibi hoftias Domino. * H * Tof. 6.* Dimifit ergo Jofue populum,& abierunt filii Ifzael unüää : 14.28- quisque in poffeffionem fuam, ut obtinerent eam . . Servieruntque Domino cun&tis diebus ejus, & feniomim, qui longo poft eum vixerunt tempore; & noverant omnia ope- fa Domini, qua fecerat cum Ifrael. 8. Mor'uus eft autem Jofue filius Nun, famulus Domini, cen- tum, & decem annorum, .9. Et aliqui Gabzielem , alii Michaä'em; alii bis Jerufalem parte occidua; five er- alium fuiffe putant: funt, qui putent,fuif- o hic , five alius fuit locas, dicen- dum eoipfo, quod Angelus eos ad fe prophetam aliquem, nuncium, &in- terpretem . divinz voluntatis quod propitiandum Deum hortabatur, etíam ex eo colligunt , quia locus, ex quo illis infpiraffe, aut etiam diferte figni- venit., 'nominatur. Non eft novuüm ficaffe, ut ibi facrificarent , qüod non femel factitatum. Vide Judic. 6. prophetam vocari .Angelum. Mide Agozi T. I9. fic etiam facerdotem 20. 26. 28. & cap. 13. 19. & 2. Reg. Malach. 2..7 4 ul.-19g.'& 1. Paral 2i. 18. & 3. De Galgalis.) Caufa , cur afcendere, Reg. 18..32. "^ Im ruinam. ) Id eft, ruing occá- feu apparere volaeritin Galgalis, fuif- dalum. fe videtur , ut tot, .& tantoruni bene- fio:ï LXX. fcan ficiorum illié acceptorum , & reno- 6. Dimifét ergo Jojue.) Himc repe- vati per circumcifionem federis me- tita funt ex cap. 24. libri Jofue , & hic inferta. Non eroo exiftimandum imoria refricaretur. Ita '"'heodor. q. 6. "addl locum - fleutium. ) Ad locum , in Jofue, cum h« acciderunt, fuperftitem 10 fleverant ,-vel in quo auditis, qiie faiffe; nam cap. I. dictum fuerat Jo- À noélus tunciabat, fleverunt. Aliqui fae mortuum, & D. Aug. quæi.ï. 14 Hac4 àit, per-vecapitulationem . 1terari putant effe Silo, quia nüm. 5. dicitur nulla dubitatio. in hoc flentiumloco facrificatum ; nul- Porro ifta repetun- libi dutem faerificare licebat ; nifi ubi tür hoc loco; ut oftendatur , quando, erat tabernaculum, quod eo tempore & quamdiü Ifraelite in officio perfti- erat in Silo., Bontrerius ex Jofepho terint; & quomodo in idololatriamn ]. 7.antiq. cap. 4- & ex LXX. inter- lapfi fint. Vide horum quinque ver- pretibus 2. Reg. 5. 43. putat fuiffe ficulortm explicationem fupra cap. 24. lib. Jofue. Sylvauïpltra vallem Kaphaim ab ur- * CAPUT IH 89 n 9. Et fepelierünt eum in finibus poffeffionis fuze in Tham- M nathfare in monte Ephraim, a feptentrionali plaga montis Gaas. Io. Omnisque illa generatio congregata eft ad patres fuos: W & fürrexerunt alii qui non noverant Dominum, & opera, quze fecerat cum Ifrael. $ 11. Feceruntque filii I frael malum in confpectu Domini, &0 fervierunt Baalim : * 5 I2. Ac dimiferunt Dominum Deum patr "um fuorum, qui eduxcrat eos de Terra JEgypti: & fecuti funt deos alienos, deosque populorum, qui habitabant, in circuitu eorum , & adoraverunt eos : & ad iracundiam concitaverunt Dominum, w 13. Dimittentes eum, & fervientes Baal, & Aftaroth. 14. Iratusque Dominus contia Ifrael, tradidit eos in manus , diripentium , qui ceperunt eos, & vendiderunt hoftibus, qui * habitabant per gyrum: nec potuerunt refiftere adverfariis fuis: I5. Sed quocumque perge:e voluiffent, manus Domini fuper eos erat, ficut locutus e : ft, & juravit eis: & vchc:::menter afficu funt. 16. Sufcitavitque Dominus judices, qui liberarent eos de vaflantium manibus : fed.nec eos audire voluerunt, meme 17. Forni- 11 DO MDN Baalim.) Wox Baal duntur, eftque phrafis non infrequens Domisum fignificat, & accipitur ali- in Scriptura, ut cum dicitur Ifa. so. quando generatim pro Diis, Deabuf- I. quis eff creditor. meus , cud vendidi que omnibus: ztiiquandofpeci&tim pro T05 ? €Cce 427 1H£ certo aliquo Deo , aut Dea, five ad- g« itatibus 'y«fris vendi- L efnis. datur nomen peculiare Dei illius, vt I5. Dwecumque pevgere -weluiffent. ) cum dicitur Baal-Berith, five intelli- Id eft, quidquid incepifíent, aut co- e ndum relinquatur ex loci circum- nati efient. j antia , vel alia quapiam , quisnam Manus Domini fuper eos, €5c.) Seu Deus ille fit. .ut Hebr. & Grace dicitur , zz zfo- I3. Jféarorh. ) Significat hec vox rum nalum [eper eos erat, SICHf . vel generatim plura numina , quz ta- N . ftravit , Gc. ) Lev. cap. men fcminino fexu colantur; vel de- 26. 14. & Deut. cap. 28. 15.. quibus finite unum aliquod; alia enim erat locis quamvis, juramentum non lega- Aftarthe Sidoniorum, alia Afcaloni- Sub his au- tur, adhibitum tamen docent. Cajet. tarum , alia "'yriorum. & Serarius. tem nominibus colebatur aut Venus , Et "vebementer Aff itli fanz.). Seu cor- aut Diana, aut Luna , &c. prefst£, ut in Scorpiaco legit "l'ex- tullianus. 14- Ven[lz'a*fru:'zr.) Hebr. & LXX. D g vendidit , eus fcilicet, 10d idem 16. Sufcitavirque £fc.) Jndices , de eft, ac tradidit, ut habet " haldzus ; quibus hic eft fsrmo , fuerant. princi- que enim alicui venduntur, illi tra- pes, qui Ifraelitarum ,POP ulum e fer- , Btbl. cum Coms. Menocb. Tom. L. Á / - 069 LIBRI JUDICUM 17. Fornicantes cum diis alienis, & adorantes eos. Cito deferuerunt viam, per quam ingreffi fuerant patres eorum: & audientes mandata Domini , omnià fecere contraria. 18 Cumque Dominus ]udICGS fufcitaret, in diebus eorum d &tebatur mfemcm*dm, & audiebat affiictorum gemitus, & rabat eos de cade vaftantium. pl 19 Poftquam.-autem mortuus.effet judex, revertebantur, & ! multo facxgbanu pejora, quam fecerant patrcs eorum, fequen- Non dxmx- tes deos alienos, fervientes eis, & adorantes illos. ferunt adinventiones fuas, & viam duriffimam, per quam am- bulare confueverunt. 20. Iratusque eft furor Domini in Ifrael, & ait : Quia irri- tum fecit gens ifta pa£tum meum, quod pepïgexam cum patri- bus eorum , & vocem meam audire contempfit : 21. Et ego non delebo gentes, quas dimifit Jofue, & mor- tuvs eft; . Ut in ipfis experiar Ifrael, utrum cuftodiant viam Do- mlm & ambulent in ea, ficut cuftocherunt patres eorum, an non,. 23. Dimifit ergo Dominus omnes nationes has, & cito fub- vertere noluit, nec tradidit in manu Jofue. O OAPT d5 Jfrael þcmm gentibus a Domino dereliclis ad . ipfius exercitatio- nem , ideo fapius per extrancos reges affligitur , [ed refi pzjcens, per Otboniel, Zod , & Samgar liberatur. I£, funt gentes , quas Dominus dereliquit, ut erudiret in H eis Ifraelem, & omnes, qui non noverant bella Chana- nesorum: U vitutibus , & malis , quibus tuhc pre- fcelerum via mollis , & Jucundl vi- mebantur , vmdxcalunt , eümque toto deatur, quia tamen in &rummnas Q« vite fuoe tempore I)OLLeï, ex lemlvn damna graviffima fert, Deumque du- prefcripto , fenatorumque con lus re- rum , feu iratum efficit, dura dicitur, xerunt : ad ipfum vel miral jiliter a Deo 02. Experiar.)Hebr, & LXX. fentem, excitati, vel a populo ipfo electi, & perx-.ulum faciam. invitati. 23. Dzmz/ztc*rgo)Q*H dicat : Do- I8- E£ liberabat eos, &5c. ) Ifleoque mmus* , q'll futura pr xvid ebat, noluit judices Sa/vateres appellati funt : ftatim delere nationes illas. 'ï chxptura ita enim vocantur Ccap. I T erudiret in eis Ifraclem.) He- hujus libri num, 9. & 2. Efdrs 9. 2 braicum verbum tentare f'(rm- ficat I9. Fidm durifimam. ) Licet emm ita, ut caufa ifta fit eadem , CAPUT Il 9r o 9. Ut poftea difcerentfilii eorum certare cum hoftibus, & habere confuetudinem praeliandi : 3. Quinque fatrapas Philifthinorum, omnemque Chananzeum & Sidonium, atque Hevaeum, qui habitabat in monte Libano, de monte Baal Hermon , usque ad introitum Emath. - 4. Dimifitque eos, ut in 1pfis experiretur Ifraelem, utrum ï audiret mandata Domini quae praeceperat'patribus eorum per Jj manum Moyfi , an non. l s. Itaque filii lfrael habitaverunt in medio Chanansi, & Hethaei, & Amorrhzei, & Pherezzi, & Hevzei, & Jebufzei : l4 6. Et duxerunt uxores filias eórum , ipfique filias fuas filiis eorum tradiderunt, & fervierunt diis eorum. H . 7. Feceruntque malum in confpettu Domini l« ; & obliti fggt Dei fui, fervientes Baalim, & Aftaroth. frael Dominus, tradidit eos in manus 8. lratusque contra T Chufan Rafathaim regis Mefopotamic, fervieruntque ei o&to M 9- [5 E u t anfis 9 , ] que luperiori cap. 2. 22. zem dcLebo, Ufque «« iptroirzsme Ematb.) Wiec a Efc. ur m syfés experiar, guvum cuficdiant nonnullis A&ntiochia efie creditur ad viam Domini, E$c. & hoc eod. cap. 3 ^ Orontem. n num. 4 Dim;ffegue eo$, Ut Im ipfes 4 Im confpetlu Domimi. ) Mebr. im experireiur . lozaelem , urum audiect écilis Damini , vidente, & reprobante. mandata Domin: , 6c. Servientes! Baaízs , E& Aflarothb. ) H Qui uon uoverant bella Cbananaorum.) Aferoth , quam vocem quidain Qui ea non viderant, & experti non intactam elinquünt, fecuti Cha!deum, erant. quafi fit nomen proprium. LXX. /er- 2. Ut poflea difcevent fflii corum cer- viirunt Baalim , 6 lucis , quod He- fare cwm boffibus.) Aliqui ex textu brzei fequuntur , docentes, ea voce & Hebrao hunc fenfum etíie fignificari axbores, que coluntur, vel Grzco , confite funt in honorem idoli. putant, ut filii Ifraclintelligant, quid fit preliari cum. Chananzis, quam 9. Tradidir eos.) Hebr. vendidit eos cnjus phrafis vis explicata eft cap. fciicet durum , plenumque difcrimi- ni5 Alü textui noftro convenien- faperiori num. I4: tius ut filii Ifrael artem bellandi Rafathaim.) Hac vox fignificat dua- Tuss) mnlitiATUMM condifcerent frequenti armorum tra- Arias putat Reypes &:tione , bellifque 5 cerendis cum Cha- Syrós Pharaonum inftar cognomine manis, a quibus axtem imi/itarem do: ifto affe&os fuiffe. ab improbis, fa&is duplicibus coercendis , civilibus, & cerentur, dum hoc modo exercebant. ^5 3 Satrapar: ) Yd eft , Profectos, criminalibus, Prior vox Czfaz Athio- feu Principes, vox eft Perfica. pem & ni & [o rum fignificat. "De monte Basl Hermonm. ) Videtur I.*fgij M:fp*t(g.mkix.) Quz in He- is mons fic di&us ab idolo, &templo brzo dicitur S;r. duoruza ffüminwm , & apud LXX. Syrz f'avis um , uia ejus, quod erat ad Hermon. . Porro mons Hermon prope Antilibanum eft inter duos fluvios jacet Tigrüm , & & Euphratem. ad Septentrionem P aleftine ^. 62 LIBRIdJEDIÓCUM 9. Et clamaverunt ad Dominum : qui fufcitavit eis falvato- rem, & liberavit eos, Othoniel videlicet filium Cenez, fratrem £ Caleb minorem. qu 1o. Fuitque in eoSpiritus Domini, & judicavit Ifrael : Egref- 1l fusque eft ad pugnam, & tradidit Dominus in manus ejus Chu- fan Rafathaim regem Syrisze, & oppreffit eum. - Q rr. Quievitque terra f niel filius Cenez. quadraginta annis, & mortuus eft Otho- 12. Addiderunt autem filii Ifrael facere malum in confpe&tu d Domini; qui confortavit adverfum eos Eglon regem Moabs; quia fecerunt malum in confpe&tu ejus. C 13. Et copulavit ei fiios Ammon, & Amalec : abiitque , & pércuffit Ifrael, atque poffedit urbem palmarum. 14. Servieruntque fil oCto annis. i-i Iírael Eglon regi Mpa'b dece'm, & IS. Et Servieruntque.) Id eft pacem gra- I I.' Quicvitque :er;a.) Ceffatum eft a vis tributi penfitatione. redemerunt. fervitute & ab armis , religio reftau- Eodem fenfu. accipe , qu& dicuntüur num. I2. 13- I4. rata eft, divinarum legum vigor , tran- quillufque, ac florens Reipublice fta- 5; 9- Saluatorem. ) A*dvertænä'z;m, in- tus reftitutus eft. quit.8. Aug. q. Ig.. Sa/varorem etiam 5 I2. Mddiderunt autem frlii Ifrael fa- dic; bominem , per quem. Dens fatvum cere malum , €/c.) Mlortuo fcilicet f^ciat. Othonie] ; tanti réfert a bono princi- IO. Fuitque $m eo [piritus Deozsini.) pe Rempublicam gubernari. Spiritum hunc exiftimant Jofephus [. &.cap. 4. ozaculum feu Confortavir. ) Roboravit , impio, e»c.oy fuif- ac gentili Rege tánquam inftrumento, fe ; Chaldeusin paraphr H tprophetiam; & quafi tortore'ufurus ad ple&endos alii denum voboris , ac fortztud;mis ; Ifraelitas. Abulenfis fortitudinem ,. prudentiam , 13. £t copslavit ei.) LXX. 6$ coz- bellandique impetzums | Cajet. fprritum gregavit. ad [e ipfwm , utrumque ve- accenffuum bopuli ad fervitutez Dei ad rum; namopitulante Deo adjunxit fibi venditandum fe ia lbertatem , ad . bel- L Holon, Ammonitas, & Amalecitas rur- fumque hos illi fua opéadjunxit Deus. Et judicavit lfvaef, ) Primo pervin- Percufft lfrael.) Gravi clade eum dicationem a. Regis Mefopotamic ty- afficiens , ipforumque terram occu- rannide ; poftea vero per bonam, pans ex parte, fanctamque gubernationem , & impe- Poffedit urbem palmarum. ) Jexicho , rium. agrum Ícilicet ejus; nam civitas ab Egreffefque eff ad. pugnam.) Divino Jofue diruta fuerat, & incenfa. illo fpiritu. plenus. Iq. Seruieruntque Egílon decem Et oppreffít eun. ) Mebr. 8$ robzfta & odo anais.) Regi Mefopotamisx fex- fuit manus ejus fuper um figynificatur vierant octo annis, jam vero crefcen- autem victoris magnitudo , atque per- tibus peccatis, diuturnior fervitus re- 'etio. penditur. - R CATU I H L93 LOG 1. Et poftea clamaverunt ad Dominum , qui füfcitavit eis en falvatorem vocabulo Aod , filium Gera, filii lemini, qui utra- que manu pro dextra utebatur. Miferuntque filii Ifra:l per ef illum munera Eglon regi Moab. ll- 16.. Qui fecit fibi gladium ancipitem, habentem in medio capulum longitudinis palmae manus, & accin£tus eft eo fubtet Q 'fagum in dextro femore : 17. Obtulitque munera Eglon regi Moab. Erat autem Eglon h craffus nimis. 3 18. Cumque obtuliffet ei munera, pro fecutus eft focios, qui cum eo venerant. I9. Et reverfus de Galgalis, ubi erant idóla, dixit ad regem: Verbum fecretum habeo ad te, o Rex. Et ille imperavit filen- & tium, egreffisque omnibus, qui circa eum erant, M 3 20. In- j Iï Vacabu/o .4od. ) A ]ofepho lib- deébg, qu& vox in interpretatione La- 6. appellatur l3« 7des , & verono- tina, quz $. Auguftini tempore cir- men hoc, & origine & fienificatione cumferebatur, exZZs, reddebatur, & convenit cum Juda, ideoque a qui- D. Aueuft. per antiphrafim intelligit. ï Certum eft, dcéi» , Grecis effe urba- bufdam .4e4 exponitur cezfzems , & moribus. laudans , ab Origene homil. 4. Laws. num, bellum, comtimnodis Bilum Gera, r]?'lii jemini,) De ftir- Quomodo LXX. virorum ledio cum pe nimirum Benjamin. Vulgata conciliari poffit , non fatis Utraque manu pro dextera utebatur. 3 video. Vide tamen, quz affert hic Ambidexter erat, feu , ut ab lfidoro Serarius. : dicitur. /Equisanes. LXX. 4Qortpo- 19. Profecutus eff facios,) In Hebr. OY£n» vocant, eadem fignificatione. eft dimifiz , vel emsfiz populum , qui ma- Masablus, Arias, Cajet. & alii putant nu$ fulerat; ut etiam LXX. id autem vocem Hebraicam 3j ztzer fignifica- fecit, ut expeditior eífet ad facinus, re eum , qui (finiftra tantum manu uti- vel ne aliis crearet periculum , fi cc- phumn parum feliciter fuccederet, nec tur, vel certe ea plus valet : favet Jo- difcordat textus Latinus, cumait Pro- fephusl. 5. cap. $. cum ait; TÀ» x£i- ea» Tà» &oigtpay djutl) ? , 3t dm ExElyqG fecistus 6fc. primo enim focios dimifit, deinde quaft cum tis abiturus eos fub- TW Tm40y 30X5v 5xwv fz'nijïr.»z mana "melior , €$ im ea omuem vim babens. fecutus eft, poftea sutem folus rediit. IO j 4 Gladium . ancipitem. ) Duarum .I9- E£ reverfums. de Galgalis. ) Huc- ufque populum , quem a fe dimiferat, acierum , duorum mucronum. * Longitudinis palma manuis.) Gladins, profecutus eft Aod, ac inde ad Re- feu fica, quam fibi paravit Aod , pal- i gem, quafi aliquid oblitus effet, velin maris fuit. Hebreus cubitalem fuitfe via novYi quid incidiilet, folus rediit. ait , fed a noftro interprete palmus Galgala funt in agro Jerichuntino. major intelligitur, qui cum cubito mi- Ub eranz 14ola.) Midentur tuiffe ido- I A.a iva hVE oabitis conftituta, eo fortaífe nore longitudine congruit. I7. Erat autem Eglon era[fus nimis.) confilio, ut lfraelitas ad idololatriam invitarent , aut cogerent. Hebr. pmgwis valdd. " LXX þabcnt LIBRIJUDICUM 94 20. Ingreffus eft Aod ad eum: fedebat autem in zeftivo coe- naculo folus, dixit C jue: Verbum Dei habeo acï te. Qui ftatim fürrexit de throno. 21. Extenditque Aod finiftram manum, & tulit ficam de dextero femore fuo, infixitque eam in ventrem ejus 22. Tam valide, ut capulus fequeretur ferrum in vulner e ac pinguiffimo adipe ftringeretur. d Nec eduxit gladium , fe ita ut percufferat, reliquitin corpore: ítatimque per íecreta natura alvi fte:cora proruperunt. 23. Aod autem claufis diligentiffime ofliis coenaculi, & ob- firmatis fera, 24. Per pofticum egreffus eft.. Servique regis ingrelfi vide- runt claufas fores coenaculi, atque dixerunt: Forfitan purgat alvum in zeftivo coenaculo. 25. ExpeCtantesque diu donec erubefcerent, & videntes, quod nullus aperiret, tulerunt clavem - & aperientes invene- runt dominum fuum in terra jacentem mortuum. 26. Aod au:em , dum ilii turbarentur, effugit, & pertranfiit locum idolorum , unde reverfus fuerat. Venitque in Seirath: 27. Et Luperavit ffentjum.) Non famulis, capulum, fed etiam adipem ferrum vel aulicis ,. fed ipfi Aod, donec ad- cum capulo intercepiffe, & intra fe ftantes facetferent. In Hebrzo enim eft, Tzce. "Timuit Rex, ne aliis au- conftrinxiffe , ita ut adeps vulneris lo- cum exterius impleret, nihilc jue ferri , dientibus :liquid loqueretur, quod fe- aut CRPUH appareret. cretum effe oporteret. 24. Per poffieum egre[fus ejj.) LXX. QO. legreffas eff od ad esum.) Pxo- verterunt, per ord/natos $ feu ut S. Ang. pius fcilicet acceffit. Qq. 22. mulztes obfervantes / qui fcilicet In 4/fvo canaculo. ) Significatar lo- cus adverfus «ftivos calores idoneus, excubare foliti erant, utin Kegum au- lis fit. Hebrei quidam püutant tuille feu, ut Hebr. indicat, refriperationi veftibulum, vel gradus ad domus in- locus idoneus. troitum ordinatos , aut locum , in quo Se/n:.) Plane folus , omnibus omni- ad Regem homines convenirent, feu no exclufis. LXX. habent povraroc. exedram , in qua federe confuevitlent. Verüzsm Det habeo ad te. ) Oracu- Purgat afvsm.) Hebr. tegit £pfe pe Jum Jofephus dixit d;ae fomnium ; divinitus fcilicet immiffum. Id age- des fuos. Hanc enim nature necelfi- tatem ]ingua fancta verecunde vocat bst Aod, ut Rex tactus Religione af- pedes efoperire, & urinam aqwam pe- fürgeret, ictuique. redderetur 'oppor- du tunior, quod etiam confecutus eft. 25. Donec emäe/'c;:»rent.) Confufi Qi flatim f[urresxit de 2hrozo. ) In re- turbarentur pr& inopia confilii. verentia zu*gumentmn. 22. Pi»guiffmo adipe firingtrezur. ) 26. Vemitoue in Seirazb. ) Eff locus hic ad montana Ephraim in finibus tribus Benjamin; Senfus eft, non tántum iggreifum -eii'e CAPUT H &IV- 95 Be i 27 Et flatim infonuit buccina in monte Ephraim: defcen- deruntque cum eo filii Ifrael, ipfo in fronte gradiente, ]e 28. Qui dixit ad eos. Sequimini me! tradidit enim Dominus inimicos noftros Moabitas in manus noflras. Defcenderunt- que poft eum , & occupaverunt vada Jordanis, quze transmit- tunt in Moab : & non dimiferunt tranfire quemquam : d a29. Sed percufferunt Moabitas in tempore illo, circiter de- cem millia, omnes robuftos, & fortf;s viros, nullqs eorum eva- dere potuit. " 3o. Humi liatusque eft Moab in die illo fub mahu 1frael, & quievit terra oCtoginta annis. 41. Poft hunc fuit Samgar fifius Anath, (jui percuffit de Phi-» [ lifihiim fexcentos viros vomere, & ipfe quoque defendit 1 irael. [ CAP U. IV. Debbora propheti[fJa & Barac adverfus Sifaram principem regis S'abin dimicant , quem profugum occidit Sabel uxor Haber. Cinai. Ddideruntque filii Ifrael facere maluni in confpe&tu Do- äA mini poft mortem Aod, 2.* Et 27. Lfünumit buccina.) Nec fruftra; fuccin&tus , aratri parte in ufum teli converfa, & fuorum manu colleca, nam ad arma convolarunt Pïm*imi. Ipfo im fronte eradiente.) Scilicet an- multis occifis, reprefiit. te omnes , quod boni ducis eft. Sexcegtós viros. ) LXX. ufque ad 28. Tradidit enim Dominus. Pluri- fexcentos. Vomzere.) LXX. vocánt deoreonoóu mum animi inilitibus addit , f1 propi- tio Numine fe pugnare perfuafum ha- pedem aratri, ve&te ex aratro defum- beant. pto fimul cum vomere ferreo. Queupaverunt vada Jordanis.) Ne lpfe quoque defendir Ifracl.) In Hebr. eft , 66 f/alvavit'etiam spfe Ifvael. Ydem Moabitz fuis tranfimiffo ]og-dane opem ferre pollent. plane habent LXX. qux verba often- a0. Quievit terra ologinta amnnis.) dunt Samgar judicem £fuiffe, quod ne- gat Genebrardus in Chronico. Ver- Viäe di&a fupra hoc eodem cap. ba etiam illa , que hujus verficuli ini- num. II. tio habentur, Poff buze fuit Samgar, 31- Poff bunc fuit Samgar fllius dnath.) iNón dicitur, ex qua tribu fuerit. &2.). hoc idem oftendunt; fignificant enim eum. Aod fucceffitfe. Percuffi£ de Pbhiliflbizm. ) Philifthzi audita morte ÁAod viri fortiffimi , non ER jufto bello, fed p.opulzlbundi more la- I-PO J inortem 4o4.) Nulla fit Sam- trocinantium in fines Hebreorum vi- [2] o aris mentio, quia brevi ad- niodum tempore Ifraelis ducatum te- dentur irrupiffe , & per eos excurriffe. x Hos Samgar , ut erat. ad opera zuxis nuit,adeo ut illius zatio non Pä.abea;ur.x * H * N rÁ * ———Ó E $6 LIBRI JUDICUM IRth 2. -* Et tradidit illos Dominus in manus Jabin regis Chanaan, 12- 9- qui regnavit in Afor, habuitque ducem exercitus fui nomine Yue Sifaram , ipfe autem habitabat in Harofeth gentium. . 9. Clamaveruntque filii Itrael. ad..-Dominum ; nongentos « $i enim habebat falcatos cürrus,'& per viginti annos vehementer 'opprefferat eos. (je 4. Erat autem Debbora-prophgtiifa uxor Lapidoth : quae ju- dicabat populum in illo tempore, j s. Et fedebat fub palma, quae nomine illius vocabatür, inter Rama, & Bethel, in monte Ephraim: afcendebantque ad eam n filii lfrael in omne judicium. U 6. uae mifit, & vocavit Barac filium Abinoem de Cedes J Nephthali: dixitque ad eum: Precepit tibi Dominus Deus lírael, vade, & duc exerci:um in montem Thabor, tollesque tecum decem millia pugnatorum de filiis Nephthali, & de filiis Zabulon : 7. Ego autem adducam ad te in loc;torrentis Cifon, Sifaram principem exercitus Jabin, & currus e Á hn 4 Al em multi- jüs, atque od tudinem , & tradam €os in manu tua, 8. Dixit- z. Q. Tradidit. illos Do;ni;«;:,s. ) Hebr. non tthiient Jabin , Sifara : poft wendidzt , Wlem tamen eít,. nam, que beliam vero judicis poteftate pradi- venduntur, emtptori traduntur. tüs fuit:. Barac. Componebat tamen Jatbin Regis Chbamaan. ) |abin hic erat lites-, & controverfiasfuorum , & tan- ex pofteris fabin illius, cujuüs me quam ad fapientem fceminam, & pro- . ä eft fofue cap. t1. num. T. phe !5 dem, concurrebant ifraelte. 1p- Iz Afor.) Uxbs hec Jofue fr. 1 fagne Barac excitavit, & poltea con- vaflata, & flammis confumpta « iCi ur filio juvavit, quare non immerito ju- à Jofue, fed eam: Chananzi zezdifica- verant. dicafie dicitur a Scriptüra. 5. Sedebat fub palna.) Melri fe- lg Harofeth. gentium. ) Dicta^ gez- debar fignificat, baLraffe , vel. etiam ijum ex concurfu gentium, quze vel eam fedem füam , cum a Jofue fuis fedibus pulfz vel aliunde jus diceret', fub palma conftituiffe, eo coufluxerant , aliis etiam ex cau- lerer Rama, €5 Betbel;) In finibus fis , v. g. mercaturz, &c. duarum tribuum. Ephraim fcilicet, (09. Nemgemtos enzm faleatos currus. ) & Benjamin. Wide cap. num. Ig. Ip mou:e Ephrata.) n tribu Ephraim, 4. Uxor Lapidorb.) Debboram, cum quie montibus abundabat. Ifraelem judicaret, viduam fuifle do- De fíliis. Nephthaly , € de felis Za- cet S. Ambr; lib. de viduis ; $. vero 1 ; bulog.) Sunt enim hz tribus conter- H n eronymus neeat in epiftola ad Fu- minze, & monti "lhabor vicinz. riam fub finem: Hac in re nihil cer- ti flatui poffe videtur. 6. V;cavit Barac.) Fecit hoc Deb- bora, quia ei divinitus per Angelum, Que judicabas populum. ) Sine prin- de quo cap. 5. n. 23, vel per prophe- cipatu tamen : nam ante bellum id ticum luimea: dux iite moníbabatur. ^ $ C APUT:JAV 57 Q TM $. Dixitque ad eam Barac : Si venis mecum , vada&: fin lue lueris venire mecum , non pergam. 9. Quize dixit ad eum : Ibo quidem tecum, fed in hac vice 0s viétoria non reputabitur tibi, quia in manu mulieris tradetur (di Sifara. Surrexit itaque Debbora, & perrexit cum Barac in Cedes. J 10. Qui, accitis Zabulon, & Nephthali, afcendit cum decem millibus pugnatorum habeéns Debboram in comitatu fuo. er 1r. Haber autem Cinzeus recefferat quondam a caeteris Ci- ii nxis fratribus fuis filiis Hobab, cognati Moyfi: & tetenderat tabernacula usque ad vallem, qus&e vocatur Sennim, & erat a E juxta Cedes: Is I2. Nuntiatumque e ft Sifarze, quod afcendiffet Baräc filius Abinoem in montem Thabor: I$ 13. Et congregavit nongentos falcatos currus, & omnem exercitum de Herofeth gentium ad torrentem Cifon. N 14. Dixit- üfgue ad vallem ,. qua "vocatur Sen- Q. Si venis mecum, vadam: fi noluc- vis venire, nom pergam.) Vuit hzcin nim.) Hebrea vox & vallem , & quer- Barac quedam in obediendo cun&a- cuza fignificat : itaque LXX. vertunt tio, quemadmodum in Moyfe Exod. ufque ad quercum. Fortaffis non ma- 4. ex humana prudentia nimia, quam le jungi poteft utraque verfio , fi dica- removere debuiffet , divinitus moni- mus fuiffe vallem, in. qua effet quer- tus per prophetiffam. cetum. 12. lp monttm Thalor. ) Exat mons 9. In zmanu mulieris £radettr Sifara.) 'Thaborin tribu "Zabulon, & ab eo Quia comitem ad bellum habexe fc- minam, neque absque hac in juffam diftabat Nazareth Chrifti Domini pa- tria, itinere circiter duarum horarum, a Deo viam dare te vis, fcminam verfus Corum, hoc eft, Occidentem quoque laudis, ac gloriæ, quz unum zftivum. Adhunc montem venire Ba- te manebat , fociam, & participem ha- bebis. rac, &in eo colligere copias voluit Porro mulierem, quam glo- Dominus, quia non Jonge diftabat ab iie participem habiturus erat Barac, Harofeth, ubi morabatur Sifara, ut hic alii Debboram . effe volunt, al Jahe- vicino excitatus vel metu vel »ericulo lem,que Sifarz tempora clavo confixit. victo- ftatim accurreret , & pralio, & Utraque fententia vera ; nam utraque o rie locus daretur. lorie partem , qua Baraco debebatur, H Ad torrentem | Gifon. ) Nafcitux f ibi decerpfit. torrens Cifon ex montibus Thabor, IO. Zabulem, 65 Ncþbtbd!'i.) "Labu- Hermon, & Gelboe, in duafque par- lonitis , & Nephthalitis. teslabitur , quarum altera tendit ad oc- II. Haber awtezm Cineus , 65€.) De cafum, & mari medi terraneo excipitur, hoc receffu Cinzorum dixinus fupra altera vero ad Ortum, & in lacum Ge- cap. I. num. 16. nefareth influit. Bibl. cisp. Com. Menocb. Tons. IH N [] K 2 98 LIBRI.JUDICUM 20 14. .Dixitque Debbora ad Barac: Surge, h&ec eft éenim dies, Qu in qua iradidit Dominus Sifaram in manus tuas: en ipfe du&tot al ql eittuus Defcendit itaque Barac de monte Thabor, & decem j millia pugnatorum cum eo. fnen *Pül 15.*Perterruitque Dominus Sifaram, & omnes currus ejus, j $2.10- univerfamque multitudinem in ore gladii, ad confpcétum Ba- 0 lo rac:in tantum , ut Sifara de curru defiliens pedibus fugeret, Íod 16. Et Barac perfequeretur fugientes currus, & exercitum usque ad Harofeth gentium, & omnis hoftium multitudo usque ad internecionem caderet. S hd 17. Sifara autem fugiens pervenit ad tentorium Jahel uxoris qu te Haber Cinaei:erat enim pax inter Jabin regem Azor, & domum Haber Cinaei. €0 I8. Egrefíaigitur Jahel in occurfum Sifarze, dixit ad eum: intra ad me, domine mi, intra, ne timeas. Qui ingreffus ta- - bernaculum ejus, & opertus ab ea pallio, bi I9. Dixit ad eam : Da mihi, obfecro, paululum aqua , quia fitio valde. Quze aperuit utrem laïþis j & dedit ei bibere, & operuit illum. - 20. Dixit- I4. Haceff enim Djes. ) Magnum in fuit Haber, lege verficulum II. hujus bellis momentum affert temporis obfer- capitis. ;vatio ; hzc autem eft duplex , aut fcili- 44 tentorium JTahel. ) Dicitur tento- cetab humana prudentia, auta religio- rium Jahelis potius quam Haber, vel fa, & fancta, cum fcilicet aDeo, ut quiatunc Haber dominon erat, vel pro- j hic accidit , bellandi opportunitas dif- bter eximiam feeminz hujus virtutem , Ü citur. Felix fane przlium, cui du- vel quia olim mos fuit , ut alia effent vi- &or eft Deus. rorum, alia mulierum tabernacula ; fi- e lo mamus rt45.) In manus Barac , & cut etiam in amplis domibus eyneceum Jahelis traditus eft Sifara ; ab illo de- fit, in quo feorfim a viris mulieres habi- bellandus, ab hac occidendus. Non tant. Sic Jacobi, Lix, & Rachelis di- verfa indicantur tentoria Genef, o1. n. ergo pugnant hec cum iis, qux dixerat ï num. Q. Quia, in manu n?;dieri: frade- 33. & 34- für Sifare. Erat entin pauz ,€$c.) Deo protegente, Is. Perrerruitque. ) : Hebraica . vox & tyranno fibi ab hominibus tranquillg fienificat cum ftrepitu terrere, ]ofe- & pacatz vite vacantibus nihil timente, phus, Lyranus, & Serarius excitatam eximia etiam Cinsorum relipio, &pie- purant a Deo procellam cum ingenti tas gratiam, & reverentiam conciliabat Íragoretonitruum , & fulminum , qui- apud Barbaros & hoftes. buspugnantes ex curribus , &c. territi , $g. Opertzs Abea pallio.) Culcitra ali- & in fugam adti. ua , ftragulà vefte. LXX. vocant £ri- E A tentorium g4bel uxoris Haber fiÀNaio , que vox fignificat veftes, que Cinsi.) Cinzorum pars in folitadinem fuperinjiciuntur, & ftragulum torale. Arad feccefferat, de quibus dictum eft Y9. - Siti.) Curfa nimirum valdeper- cap. I.num. 16. Aliivero in tribum Za- niciofuga, fudore ac metu exhauftus. bulon feccefferant , quorum prscipuus Aquam vero;non vinum 1)eyit,q11ia in hu- , $ CAPBUT. IV. 99 20. Dixitque Sifara ad eam: Sta ante oflium tabernaculi : & ts N cum venerit aliquis interrogans te; & dicens: Numquid hic eft t Val aliquis ? Refpondebis : Nullus eft.. 21. Tulit itaque Jahel uxor Haber clavum tabernaculi, affu- mens pariter & malleum : & ingreffa abfcondi:e, & cum filen- JUS, Da- tio, pofuit fupra tempus capitis ejus clavum, percuffumque mal- 5 leo dcfixit in cerebrum usque ad terram : qui foporem morti f focians defecit, & mortuus ett. ]ie 22. Et ecce Barac fequens Sifaram veniebat : egreffaque Ja- hel in occurfum ejus dixit ei: Veni, & oftendam tibi virum, TIS quem quzeris. Qui cum intraffet ad eam , vidit Sifaram jacen- im tem m« rtuum, & clavum infixum in 'empore ejus. 2-. Humiliavit ergo Deus in die illo Jabin regem Chanaan co:am filiis Ifrael : r 24. Qui crefcebant quotidie, & forti manu opprimeban u bin regem Chanaan, doncc delerent eum. It iE u$ e N25 CAPUT d jufimodi zftu ,. ac fiti fere folet effe gra- gnificat. Non fatis conftat, fueritne , tior aqua, quam vinum, & fortaffe fcie- ferreushicclavusanligneus. Jofephus batinCinzorumtabernaculis vinumnon tamen clevum ferrcuam dixit. elíe; quam enim a vino abftinentiam Abf condite, 5 ccm [ilenrio.) Hebr. vox precepit poftea Joadab ex eademCinzo- fignificat fufpenfo péde, & fine ftre- rum ftirpe. Jerem. 45. eam fibi fere, pitu. Super tempuscapiris.) us pars ca- indixiffe verifimillimum eft. principio Cinzorum precipuos fponte pitis mollior, & ad.recipiendum cla- "peruit utrem Latbis.) Mquam peten- vum opportünior. ti lac tribuit Jahel, ut oftenderet erga E: morttzis eff ) potuit Jahel citra pec- catum Sifaram interficere , hofpitem majus benevolentiz argumen- uia juftum tum, utque facilius illum in foporem da- erat bellum contra Jabin, & Jahel , erat ret, & quod jam machinabatur, per- ejusdem cum Ifraclitis relipionis , ficeret. fortaffeetiam gentis. . Porro infidie in OI. Clevum Tabernaculi.) Erat ifte bello jufto non dampantur, & fi quod €lavus ex eorum genere , qui ad tento- dixitmendacium, cfficiofum cenfendum riivela, & cilicia erigenda, valideque eft , ad falutem nimirum gentis fuz or- adverfus ventorum vim retinenda in dinatum ; ac proinde leve peccatum. terram defigifolent altius , 1deoque te- Acceffit divina infpiratioy qua ad faci- xetes fünt , magni, & craffi. LXX. ver- nus motaeft: itaque eJusfattum Jaudat Seriptura, uerunt,! náccaNoy, qux vox palum fi- E 10e LIBRIJUDICUM CAFPUT' Y VE Yi Canticum gratiarum a&tionis Debbore , € Barac poft vitioriam. K D Ecineruntque Debbora, & Barac filius Abinoem in illo ZC die, dicentes: ü 2. Qui fponte obtuliftis de Ifrael animas veftras ad pericu- lum , benedicite Domino.. j t 3. Audite reges, auribus percipite principes : Ego fum, ego fum, quse Domino canam , píallam Domino Deo Ifrael. 4. Domine, cum exires de Seir, & tranfires per regiones Edom, terra mota eft, coelique , ac nubes diftillaverunt àquis. ( $. Montes fluxerunt a facie Domini, & Sinai a facie Domini Dei Ifrael. 6.- In diebus Samgar filii Anath, in diebus Jahel, quieverunt femitae: & qui ingrediebantur per eas, ambulaverunt per cal- les devios. 7. Ceffaverunt fortes in Ifrael, & quieverunt : donec fur- geret Debbora, furgeret mater in Ifrael. g. Novg I. [:a'-mmmqæ Deblora , €$ Barac ; uefacti, ficut olim tremefactus mons 6c.) Carminis hujus epinicii ef- Sinai, Exod. Ic. 19. fectrix, & poetrix fuiffe videtur Prophe- 6. Indiebus Sam gar in dielus Ta- tis Debbora , ejusdem vero jam confe- bel. ) Propofitum erat Debbore totum &i cantatrix eadem , fed una cum Barac, illud tempus indicare, quod fub Aod, vel poft illum fuerat, ufquead victoriam » 10d ex eo probabiliter colligitur , quia ebbora Barac preponitur , cum dici- hanc. ldergo defcribit a duorum , qui tur, Cecigerust Debbora, 8 Barac , & in utroque tum fexu fuerunt przftancif- quia pene ab omnibus fimi , diebus Samgar, fcilicet, & Jahel. borsz dicitur. canticum VDeb- Quicverunt fegiita , 62 ) Difceilum 4. Cum exires de Seir , 6$c.) Giuomo- eft a lege divina, ejufque vie intermif- do hzc intelligenda fint, vide Deute- fe: ideo ea ftatim fecuta eft pena ,. ut ron. 33. 2. vel etiam fenfus eft :. Domi- itinera omnia effent latronibus obfita, num deducendo populumfuum peridu- & quiplanisantea, tutifque femitis in- msorum, aliarumque gentium vel ter- cedebant fine imetu , jam occultos, ac ram, velviciniam, magnum illisinje- devios tramites quzrere fint coaCti. Ciffe metum , ac tremorem. 7. Ceffeverunt fortesin Iíeael, $ quée- Celique , ac nubes diflillawerunt aquis.) vernat.) 'Tanta erat fortium penuria, Scilicet prz timore fadantes; quafi di- ut impune qualibet vagarentur latro- cat: "'otus orbis tremebat. Vide di- nes , iifque obfifteret nemo. &a cap. 19. Exod. num. 18. Mater £2 Ifrael.). iMater dicitur Deb- : Mentes fluxerunt , €&c.) IMontes bora, quod falutem populo Ifraelis commoti funt, & prz horrore velut li- pepererit. $ CAPÜT V. Iof ä. Nova bella elegit Dominus, & portas Ahofüum ipfe fub- vertit : clypeus, & haíta fi apparuerint in quadraginta millibus Tífrael. - . Cor meum diligit principes Ifrael : qui propria volun'ate benedicite Domino. obtuliftis vos difcrimini, )!0 & fedetis in judi- 10. Qui afcenditis fuper nitentes afinos, cio, & ambulatis in via, loquimini. l« ftium fuffocatus ePc' exerci- 11. Ubi collifi fug& currus, & ho tus, ibi narren tur juftitize Domini, & clementia in fort es Lírael: 20 tunc de(cendit pop ulus Domini ad portas, & obtinuit princi- Tj patum, 12. Surge , furge Debbora, furge , fur ge, & loquerä canti- », cum: furge Bara €, & apprehende captivos tuos, filii Abinoem. l 13. Salvatae f . f;nt reliquize populi , Dominus in fortibus di- micavit. n Amalec, & poft eum ex Ben- 14. Ex Ephraim delevit eos i jamin in populos tuos, o Amale c : de Machir principes deícen- ellandum. derunt, & de Zabulon, qui exercitum ducerent ad b N 3 15. Duces 8 Na;wz Lella eleget. Dominas. ) &i Loquimiui.) Benedicite Domino, ut novum cam Ifraelitarum: hoftibus pu- dixerat fuperiore verfi culo. II. Iài zarrentur.) Ibiface effe nar- gnandi , eofque vincendi modum eli- rentur. . s gere, & adhibere dignatus eft. Clypeus, &5 bafta ff apparuerint n qua- Joflitis Domini.) Quas in Chana- nzos exercuit, cum de eorum fceleri- draginta mil'tbus lrael.) Quafi dicat, intoto exercitu [frael nec hafta. erat, bus vindictam fumpfit. nec clypeus. Particula. enim /£ acci- Clementia.) Dum eos a malis , .qui- Pauciadmodum , aut bus premebantur , clementer eripuit. pitur pro Ava. Ad portas.) Moftiles eorum civitates fere nulli arma habebanc ex Ifraelitis ; fortafle enim Jabin ea abftulerat ne occupando ; vel adportas urbium ifrae- novas res molirentur. Hoc dicitur, liticarum, afferendo fe in libertatema, principatum obtinens, exercenfque ja- ut appareat non alii , quam Deo vi&to- riam hanc adfcribendam. dicia in portis, ut illo xvo fieri folebat. Io. Q»u afcenditis fiuper nitentes aft- I3. Reliquia populj. ) Quem ]abin 2205. mujltis malis attriverat. Moris erat:in regionibus illis I (quod rurfum infra cap. 0. & 12. Ex Ephrarm delevit eos i2 JAma- videbimus) ut afinis honoratiores ve- lec.) LXX. habent, Epbraim eradica- erentur: 7À Nitegtes, in Hebr. eft, vit easim Amalec. — Mii cextus habent , candidos. 57)('641/»'- 5'71[;(94)&6'6470 cäu*räg &y WOI?VZSI- Sedetis im judicio. ) Qui praeftis in Ebpbraips ultus eff cos invalle , feiicet in judiciis, vel qui commode, & ex arte valle torrentis Cifon. Porro quod nofter habet , Zz Amalec , propterea di- equitatis , afinis nitentibusinfidentes. Anbulatis im via.) Chald. habet, Erezz ci putat Serarius, quod ifta tribus in ambulantes im ia eorum , £$ aarrantes Aunalecitas irraiffet , qui fe Regi Jabin jungere volebant, ficuci Egloni cáp. fepir fortitndines , qu& facla funt Ipfs. 2 * 102 L[/BRI']I.IDICUM 15. Duces Tffachar fuere cum Debbora, & Bararc veftigia funt fecuti, qui quafi in praeceps, ac barath rum fe difcrimini dedit: divifo contra fe Ruben, Contentio. N magnanimorum reperta eft 16. Quare habitas inter duos terminos , ut audiss fibilos gre- gum? divifo contra fe Ruben ;magnanimorum reperta eft con- tentio, 17. Galaad trans Jordanem quiefcebat, & Dan vacabst navi- bus: Afer habitabat in litore maris, & in portubus morabatur; 18. Zabulon vero, & Nephthali obtulerunt animas fuas m Orti in regione Merome. 19. Venerunt re Chanaan in Tanach ges, & pugnaverunt, þugnaverunf reges juxta aquas Mageddo, & tamen nihil tulere prædantesy, 2o. De 3. I3. & hic Chananzi Reges num; To. Ut gudizs frbrlos g;egum ?)inter ovium eq. Gemina fententia eífe videtur. tuarum baiatris defidens ; nec commu- Sifare exercitum ab ipfo monte 'i'ha- nem calaumitatem amoliri ftudens. bor, & torrente Cifon palabundum £u- I7- Galazd traps 1 rdanen gqi(/?t-* giite ufque ad tribum Ephraim, deuf- £ar.) "Fribus, qu nt ultra Jorda- que adtribum Benjainin, inde vf ue ad nem,quz terraGalaad Amalecitas citur,quafi pro- confiftere. ; i.rav ut nulibj eis liceret cul a periculo pofitg quietem agebant, nec rempublicain enrabant , privatig De Mzchir. ) Laudantur precipus commodis intentz, familis |Manaifeorum i5 l ! /lachir enim DAZnva abat n. 4U/bas. ) Negotiætionï, Manaffe filius foit , Genefis o. 22. & merciinoniis. 15. Qu quafi z "TaCeps, ac E;zr/-:t'!;rum, Afer babitabat m [ittore maris, & 2c) €. ) Per metaphoram precipitis loci, Rebusfuis vacans, negliyens laboranri ac barathri , magnitudinem periculi, Reipublicz opem ferre. quod fponte fubierunt Reip. caufa, po- nit ob oculos. I8- Zebnion ver: , &c. ) Interim dum ali otiantur , in difcrimen venerunt, Divifo cogtra fe Rauben. ) In partes, & vitz periculum fubierunt. diverfafc ue fententias diftracto , dum j I 7-egia:zerrome.) Merome, feu, aliqui be lo abftinendum, alii in com- ut in Hebrzo eft » excelforum campss, eft 3nunem Ífraelis contra hoftes expeditio- mons lhabor, in cujus vertice eft nem prodeundim cenfent. planities viginti fex ftadiorumex Adri- Magnanimorum v« perta. eft Contentio.) chomio. Pz*incipum illius tribus contentio facta eit, varieque , ac difcordes voluntates. tem Cifon. 19. Juxta AquAs Magedda.) 'Torren- 16. Oc«are babitas inter duos fergzi- Et rtomenm nibü ruleve pradaures, ) z0;? ) Quare necin hoftes irruis , Dnec lMiraclis caftris jungeris? Quare otio- LXX. muzus 4rgenti mom acceperunt. fus defidens inter f Aliü aAsovtféu), abundantiam, eft ta- ?i)ta, & caulas ovium pinofis, adeo non retuleru nt pradam ; &uarum? ut ipfi cafi fint, & deleti. $ V. CATU:IE 103 l 5o. De &oeïo dimicatum eft contra eos: ftellae manentes ia hi 1 ordine, & curfu fue adverífus Sifaram pugnaverunt. 21. Torrens Cifon traxit cadavera eorum, torrens Cadu- mim, torrens Cifon : conculca anima mea robuftos. Q. u 22. Ungulae equorum céciderunt, fugientibus impetu, & per praeceps ruentibus fortiffimis hoflium, 23. Maledicite terrze Meroz , dixit Angelus BDomini : male- [« h dicite habitatoribus ejus, quia non venerunt ad auxilium Do- mini,in adjutorium fortiffimorum ejus. 24. Benedi&ta in'er mulieres Jahel uxor Haber Cinai, & benedicatur in tabernaculo fuo. 2;. Aquam petenti lac dedit, & in phiala principum ob:ulit butyrum. :26. Siniftram manum mifi t a;i clavum,& dexteram ad fabro- rum malleos, percuífitque Sifaram quaerens in capite vulneri locum , & tempus valide perforar?s; L 27 Ipter QO. Decelo digicatum eft contra eos. ) pro Orientefumiturin Scriptura;& 5 Quia, ut naxrat Jofephus, conflictus nef. 16.4. & alibi. Dicitur vero tor- hujus tempore procella magna exorta rens cadavera traxiffe, quia imbribus e eft, aqus etiam , & grandinis multum colo miffis, de quibus dixi verficulo oculis Chananzorum oítufum , ut arma fuperiore, intumuerat. bellica iis ufui effe non potuerint. Ro&uffos.) MilitesSifarg , qui armis, Stele manentesinordize, €$ cur[u füo & viribus fuis fidebant. phgnaverant adverfas Sifaram. ) Pro o2. Unrele equorum ceciderumt.) Ex- ftellis äliq'.li int&uï,gv-intfïngglos 5 qllO- trite , debilitate. LXX. habent, 7- rum militia ordines fuos fervat, ideo- pedici funt calcanei equi. que de ipfis dicitur : Manenzes i2 erdine, 23.. Maledicite Terra Meroz. ) Loci &5 curfufiz0. Adiiut Cajet. & Del Rio l. nomenjamignoti, cujus nec apud Éu- 4. Difp. cap. 3. q. r. ajunt , fic aerem, ceteraque elementa, & tempus ipfum febium, nec apud $. Hieron. libro de locis, mentio eft. Huicergo vel urbi, faville populo Dei, ut ipfe quoque ftel- vel loco, quodadfacrum hoc bellum Yefolitz imbres ciere , cenfeantur con- tra Sifaram pro Ifraele pugnaffe. Di- venire noluerit , male precari-omnes vult, non fua tantum, fed aüctoritate cuntur vero ftelle in ordine, curfuque etiam Angeli de quo fubdit. fuo permanfiffe, ne putarét quifpiam Dixit. Angelus Donini.) Verus An- eas aliquid paffas , quemadmodum Sol; gelus, & fortatfe Michael , qui bello & Luna paffe funt, dum illis a Jofue ftatioimperata eft.. Jofue 10. 12. huic prefuit , tanquamIfraelitici popu- 9I. Torrens Cadumim. ) "T'orrentis li princeps , ac prefes. Dan. ro. 20. Cifon duo funt rami, alter properat ad oS. Inphialagrinciprtm.) In vafe ali- occidentem, & mare mediterraneum , quo ornato, quale vel principem deceat. alter adorientem, & lacam Genefareth. Bueyzum. ) Lac nonita pridem mul- Hanc partem orientalet putat Serarius fum,, a quo pir iorpars, ex qua buty- appellari Cedwmia , quia Keem , fepe rumfit, nond inerat feparata. 4 104 LIBRI J-UDICUM 27. Inter pedes ejus ruit: defecit, & mortuus eft: volveba- $ bert ^tur ante pedes ejus, & jacebat exanimis, & miferabilis. 29. Per feneftram reípiciens, ululabat mater ejus: & de coe- pum T2 naculo loquebatur: Cur moratur regredi currus ejus ? quare tardaverunt pedes quadrigarum illius? 29. Una fapientior c&teris uxoribus ejus, heec focrui verba refpondit : (ian $ 3o. For fitan nunc dividit fpolia, & pulcherrima foeminarum eligitur ei: veftes diverforum colorum Sifarz traduntur in (ici preedam , & fupellex varia ad ornanda colla congeritur: pO 31. Sic pereant omnes inimici tui, Domine; qui autem di- 9 Ti ligunt te, ficut fol in ortu fuo fplendet, ita rutilent. & 33: Quiþvitqqe terra per quadraginta annos. CAPUT VI À Y lfraelitis a Madian oppre[fis Gedeon multis frgnis auxilio defrena- tur , qui poft Jacrificium , €? altare Deo erectum , deffruxit [! vl ,uf aram Baal , eique ru d m datur [ignum j in "vellere. I. —Eceru'n't autem filii Ifrael malum in confpectu Domini : qui tradidit illos, in manu Madian feptem annis; 2. Et oppreffi funt valde ab eis. . Feceruntque fibi antra ,& fpeluncas in montibus, & munitiffima ad repugnandum loca. 4. Cumque feviffet Ifracl, afcendebat Madian, & Amalec, caterique Orientalium nationum. . 4. Et apud eos figentes tentoria, ficut erant in herbis cun- &a, vaftabant usque ad introitum Gazae : nihilque omnino ad vitam pertinens relinquebant in Ifrael, non oves, non boves, non afinos. $. Tpfi 99. Decenaculo.) Conacula , qulæ in Septem annis.) Brevior populi af- fuperiori edium parte conftrui folebant, fli&tio, quam narrata fuperioribus ca- apta erant ad eminus profpiciendum. pitibus ;- nifi dicamus temporis brevita- tem compenfatam pcnz , ac fervitutis 29. Una fzpientior.) Qu fapere vi- acerbitate ; flatim enim additur, & deri voluit. 52. Quievitque terra. ) Vide fupra 0ppreJi/imt vvalde ab eis. €ap. 3. num. IL. 3. -"Amalec. ) .Amalecitz erant ex po- fteris Ifaac , fed per Efau. Genef.56. 12. l. N marnu Mádian.) Madianitz erant Ceterique orientalium uationum.) Q ex Abrahz pofteris ex Ceturauxo- ad orientem terrz fancte habitabant. re, fed non per promiffionum hzredem 4. Ufque «d introitum Gaze.) Qu eft J ultima ora regionis illius ad mare Me- Mfaac , Genef. 25. 2. Xix z CATUT.VI. 105 ho $. Ipfi enim, & univerfi greges eorum veniebant cum ta- bernaculis fuis, &.infiar locuftarum univería coinplebant, in- C numera mulütudo hominum , & camelorum , quidquid tetige- dart qant devaftantes. 6. Humiliatusque eft Ifrael valde'in'confpe&ü Madian. 1ba 7. Et clamavit ad Dominum poftulans auxilium contra Ma- dianitas. Wtl 8. Qui mifit ad eos virum prophetam, & locutus eft: Hzec n dicit Dominus Deus lfrael: Ego vos feci confcende re de /Egy- pto, & eduxi vos de domo fervitutis, D di- 9. Etliberavi de manu /Égyptiorum , & omnium inimico- rum , qui aflligebant vos: ejecique eos ad introitum veftrum, & tradidi vobis terram eorum. 1o. Et dixi : Ego Dominus Deus v'e'fter, ne timeatis deos Amorrhaeorum, in quo t vocem meam. rum terra habitatis. Et noluiftis audi-re (l- 1r. Venit au:em Angelus Domini, & fedit fub quercu, | quaé erat in Ephra, & pertnebat ad Joas patremi familiae Ezri. Cum- ^ a que Gedeon filius ejus ex iteret j 5 itque purgare: frumenta in torcülari, ut fugeret Madian, I2. Apparuit ei Angeius Domini, & ait : Dominus tecum, virorum foitiflime. 15. D'ixitque-þei Gedceon : Obfecro, mi domine, fi dominus -nobifcutþ diterr:.meum , quod Occidentale terr altera in tribu Benjamin Jofue 18. 23. fan&tz hittus aluit. Altera hec in. Manalie. Nomen a g. Viruza Prophetam.) Cujus nomen pulvere du&um, quem. Hebrei 55y 1 non exprimitur. Fuit autem, vel dicunt. quoad vocationem , quafi perpetuam, Pztrem familis Ezri. ) Caput fami- lig Ezri. propheta, vel ad.breve iftud tempus , quo populumadmonebat: primum vi- Exemferet . . . frimenta. ) LX)—(. ha- detur verius quia hujusmodi prophe- bent, vwirga excateret. Lz toreulari. ) ln loc tarmn major eít auctoritas. Hujus ubi erat torcular. 9 torcularis , autein p.rophetæ Oratio convenit cum e1, qu& fapra habetur cap. 2..v.I. 2. 3. Ur fugeret Maa'ian.) "Ut triticumil- lud- Madianitarum manus, effugeret, II. Venit autem; uge'us Domgni.) Fortatfe ille idem, *quem dicebamus qui non ita facile fufpicarentur in tor- cap. fuperiore num. 23. fcilicet Mi- culari effe aliquid prede , cum non- chael Ifraelitici populi prsfes ,. & de- dum effent Vindemiz. Vel vt ipfe fenfor. cum tritico fugeret. $ab quercu. ) LXX. fsb zerebintho. 13. 54 Domunus nobifeum eff , c.) Non funt hec verba negantis, aut re« Qua erat im Ephra-) Duplex Ephra, Bill. cum Com. Menoch, Tog, H o M 1o6 LIBRI ]UDICüM by nobifcum eft, cur apprehenderunt nos haec omnia? ubi funt j irabilia ejus, quae narraverunt patres noftri, a.que dixerunt: B jus ( e J£gypto eduxit nos Dominus: nunc autem dereliquit nos tuli Dominus, & tradidit in manus Madian. jl ïReg. 14. Refpexitque ad eum Dominus, & ait: * Vade 'in hac for- 12.1I. p ütudine tua, & liberabis Ifrael de manu Madian : fcito .quod que miíerim te, 15. Qui refpondens ait: Obfecro, mi domine, in quo libe- h rabo Ifrael ? ecce familia mea infima eft in Manaffe 318 /ego D minimus in domo patris mel. F 16. Dixitq ue ei Dominus : Ego ero tecum, & percuties Ma- dian quafi unum virum. 17. Erills; Stinveni, inquit-,'gratiam coram te, da inihi fignum ; quod tu fis, qui loqueris ad me. 1 18. Nec recedas hinc, donec revertar ad te portans facrifi- cium, & offerens tibi. Qui refpondit: Ego praeftolabor ad- i yentum tuum. 19. Ín- h pugnantis , aut de £ïivin;1 bonitate du- 16. Quafi unwm virum.) Ac fi non bitantis, aut expo(tulantis , fed tan- cum exercitu przvalido , fed cumuno tum de orationis ab angelo ( qüem tantim homine decertandum eilet. viatorem fan&tumque hominem puta- 17. Da mb fegaum , quod. fu Kf bat) veritate, & intelligentia ambi- qui logueris ad :ne ) Oculis auribuf ,ue ä gencis. percipiebat Gedeon Anzelum loquen- I4. Refpexitque. ) Non oculis tan- tem ; petit ergo, t figno aliquo mon- tum corporis, quod affumpferat, fed | ftret, atque confrmet fe. talem efie, quetam multo magis amicz voluntatis, & be- cui divinai.opem, victoriam 1 nefice potentig.: nobilem promuttenti files haberi-me- rito debeat. Dominus.) Angelus Domini legitus, ac proinde Dominum referens, licet 18. Pa,t./m.:[:cr-'.?ci:fm.) Hebr. por- nondum agnofceretur a Gedeone, Íans (vinüss. Gedecn enim eo tantum Vade in hac fortitudine tua.) (Qua animo fuit, ut hofpiti. cibum appone- preditus es, & qua nunc auctus divi- ret, & hoc confilio azymos panescos n0o beneficio. xit, & hcdum. mactavit. Vocátur I&. Iz quo literalo Ifrael? ) Qualis autem /acr/frerzm , primo phrafi Scri- ego fum, aut que in me facultas, ut prure, in qua facrificare interdum eft poffim liberáre Ifraelem ? idem quod fimpliciter ma&are, $ic Ecce familia mea iuf'mma eff im Ma- I. Reg..25. II. ait INabal, Tollam er- zeff.) Aliarum familiarum compara- gn panes meos , &X aquas meas , & car- tione, que in eadem tribu opulentio- ges pecorum , qua occidi ron'oribzs meis , res funt, & florentiores divitiis , & in. Greco eft, f'erifecavi - v£Svxa. numéro capitum, L. IVlatth. etiam 22. 4. dicitur. Tawrz , Et ego minimus 1 domo patris mer.) & sl/ilia mea occifa (uez. Grece reSv- vel state; vel minime omnium iis fa- p£ [aeviffeata. Il, quia , que Gedeon cultatibus inftrutus , quz ad tantuin tulit in cibum, Angelus vertit in facri- * ppus neceffarix fun.t. ficium , ut videbimus in fequentibus. 1 M )f CAPUT VL 103 fünt 1'9. Inärefï'us eft itaque Gedeon, & coxit hoedum , & de fa- ünt: rinze modio azymos panes: carnesque ponens in caniftrro, & 1108 jus carnium mittens in ollam, tulit omnia fub quercu, & ob- tulit ei. 20. Caui dixit Ang elus Domini: Tolle carnes, & azymos o2 d panes, & pone fuprd*petram illam & jus defuper funde: Cum- que feciffet 3ta, l 21. Extendit Ange lus Domini fummitatem Vifgæ, quam te- 20 nebat in manu, & te:igit carnes, & panes azymos, afcenditque ignis de petra, & carnes, azymosque pa * nes confumpfit ; An- [2- gelüs autem Pomini evanuit ex oculis ejus. 22. Vidensque Gedeon quod eftet Angelus Domini, ait: Hei Ihi mi, Domine Deus: quia vidi Angelum Domini facie ad faciem. 23. Dixitque ei Dominus : Pax tecum , ne timeas; non mo- 3 rieris. f 24. JEdifica vit ergo ibi Gedeon altare Domino , vocavitque illud , Domini pax, usque in praefentem diem. Cumque ad- [l a EZri, n huc effet in Ephïa-, quae eft famili 2 10 BAAVU i 2 ;.' No&te 9o. Ponefuper petram ) H.-Petw:ram dele- me bomo, ($ vivet. Falfa tamen erat git, ut facrificii hujus effet altare, quod opinio, quiafrequenter vifi multis An- e ex rudibus lapidibus confectum erat. geli narrantur in' Scriptura, & fem- Exod. 2o. 25. per innoxie. « s de[uper fnnde.) as -cum fit aquo- 23. Dixitque ei Dominus ,. Eje. ) fs materie , miraculum auget, quod "Trepidanti Gedeoni Angelus, quï verficulo proximo patratum ab An- jam paululum receilerat, dixit, ita ut gelo narratur. Hzc etiam juris fuper- commode exaudirepoflet; Pax zecum : fu(io unctionis illius inftar habuit, quo ze timeas, C$e, holocaufti aJtare. unctum ,eft, Exod. 24. JEdificavit .. . alare. ) Non eft diverfum hoc altare ab eo , cujus O.IO. & 1. Etillud Jacob- Genef. 29. 18. Vel, ut vult. Arias tuit inftac mentío fit num. 26. fequenti. Sepe libaminis in facrificiis adhiberi foliti. enim in Scripturis breviter aliqua res 2f. Szmmit:z:em "ifgs. ) Baculi, tangitur, que poftea uberius explica- quem tanquam viator geftabat. tur, & magis diferte. la hic brevi- A]Z'en-u;"itqfæ ipgmi$ de petra, ö'c) ter attincitur erexifle Gedeonem aram: Quuo igne in holocauftorum rmnorem quo autein modo , poteflate, ac loco fecerit, fub ea.omnia abfumpta funt ; que extem- jungitur enxjclezltius num. poraneo illi alcari erant impofita. 2&. 96. 07. E 209. Hem mi Domine Dems, €fe.)) ! Vocavvizque 1illnd , Domizi pas- ) Ufi- tatum erat erectis hujufmodiaris, aut Ita loquitur Gedeon , quia inter vul- gares, & idiotas eo tempore vizebat titulis nomina quedam imponere, ut opinio , eum , quí Angelum vidiflet, patet Gen. 25. 22. Exod, 17. 15. imox interire. Ita ópinandi occafio- Dómizi pax.) Scilicet, eft, quafi dicat: nem fumebant ex eo, quod dicitur in eft au&tor pacis, feu falutis, & pacem, Exod. cap. 33. 20 Nos ezrima videtie falutemque populo fuo largietur. ^—3 4 &I xo8 LÍIBRIJUDICUM 25. . NoGe illa dixit Dominus:ad eum: Tolle taurum patris Í tui, & alterum taurum annorum feptem » deftruesque aram Baal, cide; quae eft patristui, & nemus , quod circa aram eft, fuc- 26. Et cedificabis altare Domind Deo tuo in fummi'ate pe- tree hujus, fuper quam ante facrificiunf* pofuifti : tollesque taurum fecundum , & of?res holozauftum fu per ftruem ligno- rum , qu2 de nemore fuccideris. 27. Aflumptis ergo Gedeon decem viri 3 - s de fervis fuis, fecit, ficut preeceperat ei Dominus. Cimens autem domum patris fui, & homines illius civitatis ; per diem'noluit id facere , fed omnia no&te complevit. .28. Cumque furrexiffent viri oppidi ejus mane, viderunt deftruCtam aram Baal, lucumque fuccifum, & taurum alterum impofit:im fuper altare, quod tunc cedificatum erat. 29. Dixeruntque ad invicem: uis hoc fecit? Cumque per- quirerent au&torem fa€ti haec omnia. ; di&um ett : Gedef)n filius Joas fecit 50. Et dixerunt ad ïoäs: Produc filium tuum huc, ut mo- riatur: quia defiruxit aram Baal, & fuüccidit nemus.- 31. Quibus.ille refpondit : Numquid ul ores eftis Baal, ut pugnetis pro eo ? qui adverfarius eft e üs, moriatur, antequam lux cráftina veniat: fi Deus j et. w"in'dice:.fe. de €o, qui fuffodit aram ejus. E o.Ex Ufaue im prefentém diem. ) Scilicet; Nemus , 4«ed eff circa aram. ) INota ftat altare illud. veterumi. confnetido,, qui lucos. Diis 25. Taurum p4trix tt!i.) Qui pat*;ïs fuis facraxre folel,jdnt. tui proprius eft, ejufque folius nomi- ne deftinatus facrificio Baal. '26. 0[72*7'85 50[0;-41.:/33477 N J Saþrifïca- Hiterum taurum.) Puhlicum , & re facerdotum erat: jufiu tamen Dei publico totius urbisnomine facri£cium Gedeon non facerdos , extraordina- ei Deo devotum, cujus ope jugum Ma- rius facrificii hujus tuitur. ï'min'i&er confti- dianiticz fervitntis depelli continperet. Annorum fiptem. ) Qui «tate tantus fit, quanta erat Madianitica fervitus, 31. Numquid ultaves effis Baal, €5c.) quæ eptem annos tenuerat. Quafi dicat , ne foliciti fitis, facrile- Deffrunefaque aram Beal, queeff patris gum non patietur ipfe Baal in crafti- £ui.) Joas. Gedeonis pater Idolorum nam ufqde diem vivere, fed ab eoin- cultor erat. Gedeonem vero par eft terficietur, quifquis ille eft. — Magis credere impietate maculatum non fuif- etiam decet, ut aal, qui a potentia, fe, a matre fortaffe, vel avia in ve- ac dominatu nomen habet , fe ipfumr 1o unius Dei cultu educatum-. ulcifcatur, fuafque vindicet injurias. C . » N..*' CA PET.:VL 109 I$ 2. Ex illo die vocatus eft Gedeon, ]erobaal eo quod dixif- i fet ]oas Ulcifcatur fe de eo Baal, qui fuffodi: aram ejus.. Ü . lgitur omnis Madian, & Amalc;5 & Qrientales:populi congre"atl fuüt fxmul & tranfeuntes Jordanem , caftrametati fun: in valle Jezrae 34. Spiritus autem Domini induit Gedeon, qui clangens buc- cina convocavit domum Abiezer, ut fequeretur fe. .35. Mifi:que nuntios in univerfum Madüaffen; qui & ipfe fe- cutus eft eum : & alios nuntios in Azer, & Zabulon, & xJeph— s thah, qui occurrerunt ei. 35. Dixitque Gedeon (1) ad Deum: Si falvum: facis per ma- num meam Lirael, ficut locutus es, 57. Ponam hoc vellus lanze in area: fi ros in folo vellere füerit, & in omrii terra ficcitas, fciam, quod per manum meamy liberabis Ifrael. ficut locutus es, 38- i*a&uäque eft ita. Et de no&te confurgens exprefï"o velicere , concham rore implevit. 59. Dixitque rurfus (2) ad Deum: Ne 11'afcatur furor tuus contra me, fi adhuc femel tentavero, fignum quserens in vel- lere. Oro, ut folum vellus ficeum fit, & omnis terra rore ma- dens. & fuit 40. bec1tque (3) Deus note illa, ut poftulaverat 5 ficcitas i in iolo vellores & rosin omm terra. O.5 CAPUT Ad Deum. 4z edit. Sixz degzteur ad Dominum (2) Ad Deum - - - ad Dominum. - - - Dominus. (3) Deus. 53. Vocatus e/t' Gedeoz ffrabzzal) 36. $; fzzlwtm facis ,. &c. ) Crede- Qnod idem eft, ac mpugnans Baal, bat Deum poífe &-velle falvium fa- vei judicans:, aut dammans Baal. cere Ifrael, fed duphcx figno poftulat ; In valle Tezrabel. ) Yuit Jez- fidem fuam augeri, & dlacntætcm ma- fahel Judze tribus oppidüm Jofue 15. glb lnClEdïl 55. prope montem Gelboe , non pro- 57. Vellus. ) Lamm ab ovibus ton- cul a Jordane. fam; hoc enim ürchm Hebr. mipl quod a radice 55 derivatur, 24. Spiritus autem Domini. -) Vide gmz:zh dicta cap. 3. num. Io. quod tondere , excidere, fuccidere fi- Domum /Ibzczer.) Familiam hzrl, "'nl!'1 cat. de qua ipfe erat. : Cozcham. ) Hebr. ";ho /Eplyel 85- Otcurrerunt ei. ) Hebr. Afcez- quod concham, phialam, hy driamve fi- derzmt« ad occurendum et , conjunxerunt gnificat. LXX. habenu Aexdyq» , pel- fe cum copiis Gedeon. 'wm, $ XIO LIBRI JUDICUM CAPUT VIIL el P?ohatis ad aquas bis , qui ad bellum effent progreffuri ,- Gedeon ü audito unius e caflris Madianitarum [omnio, in eos irruit, tubis, t - lagenis , ac lucernis armatus , quos cum Oreb, ? Zeb principibus eorum devicit. ) Gitur Jerobaal, qui & Gedeon, de no&te Eonfurgehs, & r I ) omnis populus cum eo, venit ad foritem , qui vocatur Ha- rad: Erant autem. caftra Madian in valle ad fe ptentr'ionalem l plagam collis excelfi. 2. Dixitque Dominus ad G edeon : Multus tecum eft -popu- lus, nectradetur Madian in manus ejus, ne glorietur contra me Iírael, & dicat: Meis viribus liberatus fum. . Loquere ad populum, & cun&tis audientibus praedica : *Deut * Qui formidolofus,& timidus eft, revertatur. Re€efferuntque 20. $- de monte Galaad, & reverfi funt de populo viginti duo millia aC : 6 virorum, & tantum decem millia remanferunt, j 4. Dixit- l. D fontem , 7ui vocatur rad. )* minus monuiffet, fortaiíe lex iffa fer- Adrichomius vult fontem hunc vata non fuifiet, vel propter ieftina- effe in-Auftrali latere montium . Gel- tionem, vel quia omnes , qui ad com- boe. In Hebrzo dicitur Fons CearoZ, mune periculum tam cito , tam alacres concurri à T qnafï dicat, Foztez terroris, five pa- ent, viros eíte fortes, minime- vo;is, five a terrore IVladianitaruin, que meticulofos credibile videbatur. quem non longe ab hoc fonte paffi Recefferuzmtque de monte "Gaiaad. ) Íunt;:five a timore formidoloforum, Erant Gedeonis caftra in. monte Gel- ui poft aque hauft: m domum xemil- boe, cujus aliquam partem, . vel pro- 1 funt, de quibus paulo poft. pter fimilitudinem cum monte Galaad, m valle.) Jezrahel, de quafuperio- qui eft ultra Jordanem , véel cb ali- ri-cap. num. 53. quam aliam caufam nobis ignotam Coiiis excelfe. ) montem.Galaad dictum eife ciedibile Gelboe. .Pars q'u'ædam inontis eft. Abulenfis g. 6. in hoc. caput ait 9. Mwlius tecum eff papulus, ) 'Vri- montem Galaad , cujus hic eft men- ginta duo millia pugnatorum habebat tio, montem quemdamparvum eite ad in caftris-.Gedeon , ut apparet ex ver- occidentalem -partem Jordanis circa ficulo fequenti. Numerus vero iVÍa- urbem Jezxrahel. Cajetanus putatfer- dianitarum , ut collgitur ex cap. g. monent efle de monte Galaad , qui eft num.IO.erat centum criginta quinque ultra Jórdunem , fed eum refert ad millium, itut Éfraclirarum finguli ha- homines, hoc modo. Qui formidolo- be;ent plufquam quatuor IViadianitas fus eft, etiamfi fit ex tribu Manatfe, oppofitos,cum quibus pugnandum erat. qu& Gedeonis ipfius eft, ultra Jorda- 9. Qu fermidotolus , &f 11midus , 6$c.) nem n Calaad ex parte commoratur, Ut it: ante przlia proclamaretur , juf- etiainfifit e monte Galaad, recedat. ferat Dominus Deuter. 20. 9. nifi Do- V-z'äinfi 4ne milia Virerum. ) Licet ilY CA PU TM 4. Dixitque Dominus ad Gedeon : Adhuc pöpulds mul-us À eft, duc eos ad aquas, & ibi probabo illos: & de quo dixero tib1, ut tecum vadat; 1pfe pergat: quem ire prohibuero rever- lf tatur. s. Cumque-defcendiffet po þulus ad aquas.,'dinxitDominus ad Gedeon : Qui lingua lambuertnt aquas, ficut folent canes lam- bere , feparabis eos feorfum : qui autem curvatis genibus bi- | d- berint, in altera parte erunt. um 6. Fuit itaque numerus eorum, qui manu ad os projiciente lambuerant aquas, trecenti viri : omnis autem reliqua multi- - tudo flexo poplite biberat. Ia 7. Et ait Dominus ad Gedeon : in trecentis viris, qui lam- buerunt aquas, liberabo vos, & tradam in manu tua Madian: l omnis autem reliqua multitudo revertatur in locum fuum. 8. Sumptis i'aque pro numero cibariis, & tubis, omnem re- le la liquam multitudinem abire praecepit ad tabernacula fua, & ipfe cum trecentis viris fe certamini dedit. : Caíftra autem Ma- [« dian erant fub:er in valle. . €. Eadem nc&e dixit Dominus ad eum: Surge, & defcende in caftia, quia tradidi eos in manu tua. ;- le Io. Sin autem folus ire formidas; 'd»efcendat tecum Pharæ $ puer tuus. .11. Et cum audieris, quid loquantur, tunc confortabuntur manus tuze, & fecurior ad hoftium caftra defcendes. ^ Deícen- dit ergo ipfe, & Phara puer ejus in partem caftrorum , ubi : Verant armatqrum AVigiliæ, I2. Madian enim omnes, vel 'py'erigue magno ac- laboribus, magis idonei, & in peri- ceífillent animo , cum tamen venerunt culis animo fortiori effe folent. 9; Tradidi eos 42 manus tuAs. ) Hoc in confpe&um hoftlum caftrorum, expaverunt, & factam difcedendi po- eft, ex iis, qux ibi audies , intelliges teftatem amplexi funt. me tradidiffe. 5.. i þlingtm lambuermut aquas) II. Cosfortaluntur manns tue.) Con- firmatur a Deo Gedeon, ut auctior Qui cavà manu aquam haufïiïenþ, eainque canum more lambuiflent. ipfius effet fortitudo , & fiducia , ut- - Curvazis genibus biberint.) Quicor- que milites erectiores fierent , & fi- pore prono cernui ad Hue-ntes 'anlas dentiores; fi enim, cum triginta duo os applicuiffent, 1qore jumentorum millia effent , tam multi trepidarunt, cum Dibunt. quid cenfendum de reliquis trecentis , g- In trecentis viris. "Trecentos nifi eis Dominus animos addiditfec ? hos viros retineri juffit ominus, quia Ipfe , 6$ Phara.) Socium affumpfit, temperantes viri, & ad fenfuum vo- quia ita a natura comparatum eft, vt in terroribus omnibus magno, velfo- Auptatem minimum inclinati A bell?cis 112 LIBRI JUDECUM T 12. Madian autem, & Amalec, & omnes Orientales populi e0, fufi jacebant in vall», ut locuftarum multitudo : cameli quoque &c innumerabiles erant, ficut arena, quae jacet in litore maris. po 13. Cumque veniffet Gedeon, narrabat aliquis fomnium 2 proximo füo, & in hunc modum referebat, quod viderat: Vidi (is, fomnium, & videbatur mihi quafi fubcinevicius panis ex hor- deo volvi, & in caftra Madian defcendere: cumque perveniflet Pad Tif ad tabernaculumi, percuffit illud, aïque fubvertit, & terrae fun- ditus coaequavit. j li 14. Refpondit i 1s, cui loquebatur : Non eft hoc aliud ; nlü lu gladius Gedeonis fi lii Joas viri Ifraelitae : tradidit enim Dcm1- &us in manus ejus Madian , & omnia caftra ejus. f 15. Cumque audiffet Gedeon fomnium, & interpretationem H ejus, adoravit, & reverfus eft ad caftra Ifrwel & ait: Surgite, trad dh enim Dommus in manus noftras caihd Madian. hu 16. Divifitque trecentos viros in tres partes ;.& dedit tubas ]i in manibus eorum , lagenasque vacuasJ ac lampades in medio lagenarum. ( 17. Et dixit ad eos: Quod me facere videritis, hoc facite : ingrediar partem caftrorum , & quod fecero, fe&aminiz- 18. Quando perfonuerit.tuba in manu mea, vos quoque per caft orum circuitum clangite, & conclamate Domino,& Ge- deoni. I9. In- [n latio , vel auxilio fit aliorum, fi non céleri. volutatione commode refertur. j pluuum, duorum certe , vel etiam -Pabernaculi de;e&no bene' verfionem [/ unius tantum pra.lentm Optlme rei Madianitice, clademque defignàt. 1adrat Homeri locus Iliad. 10. ubi 15. -4deravit.) Deüm fcilicet , gra- t 5 t iomedes caftra hoftium explomtu— tias dfrens, precatufque , ut pOllf) s rus iocwm expei;t e.u:qne --- EL ÓG mnia bene fuccederent , ut oftenfo por &»dje :/[u. ÉmTOITOXG.] a.A?xog. Ma?x?xov omine Dominus lpfe pollicebatur. 3 16. Dedit rubas im manibus Mrtzm) Sa?wrc,C dX 9apo aNtoT£Qo 8 g 21. $i quis me vir fmul fequatur & alius ,. major Exaliorum enim difceilu tantus , quan- flLe: rei beme ger -enda , .&5 audacia erit. tus nunc fufficeret. tubarum numerus . l mlcr;m uium. ) W«l ducis fuppetebat. Has xseaTóag , id eft, corzeas vocant LXX. exexc tus ,- vel . eft fynecdoche unius tabernaculi nomine' omnia exercitus L;zg:nzlqms' VACHAS. ) Lagems fidti- tentoria fienificans. les LXX. habent /ydrias, ut etiam no- I Nom eff hoc aliud , mift g!;za'lu: fter mte;pree hoc cap. num. 20. Gedeonis, &c. ) Bene conjectat; nam Lawpades.) Faces, quales funt-ex Gedeon ex minima familia,. & mini- cera, aut quales funt ted« ex picea, mus ipfe inter fuos bene confertur cum aut. aliis hujufmodi refimtens arbo- pane hordeaceo ,- qui eft inferioris.no- ribus.. t€, qïl& n tiiticeus. Subitaria etiam, I8. Damma, UGedeom ) Quidhoc properata expeditio, ' pams illius fignificet ; colligimus ex num.29; ubi L] 4 4 - CAPU T WII. 115 li 19. Ingreffusque eft Gedeon, & trecenti viri, qui erant cum €o, in partem caftrorum , incipientibus vigiliis noctis medize, )'que & cuftodibus fufcitatis , Coeperunt b'ucc!inis clangere, & com- m plodere inter fe lagenas. » i 20. Cumque per gyrum caftrorum in tribus perfonarent lo- i0r- cis, & hydrias confregiffent, tenuerunt finiftris manibus lam- pades, & dextris fonantes tubas, clamaveruntque : GladiusDo- li UI* min!, & Gedeonis: 21. Stantes finguli in loco fuo per circuitum caftrorum ho- m'fx fülium. Omnia itaque caftra turbata funt, & vociferantes ulu- lantesque fugerunt : : ff * - . u 2. Et nihilominus 1 nfiftebant trecenti viri buccinis perfo- nantes. & * Pf4. « *Immifitque Dominus gladiut-n 4n omnibus caftris, 2.IO. mutua fe caede truncabant. & 25. Fugientes usque ad Bethfeca, & crepidinem Abelme- aj hula in Tabbath. Conclamantes autem viri Hírael de Nephtha- ] li & Afer, & omni Manatle, perfequebantur Madian. 24. Mifitque Gedeon nuntios in omnem montem Ephraim, t ] dicens. Deícendite in occurfum Madian, & occupate aquas usque Bethbera, atque Jordanem. Clamavitque omnis Ephraim, [2i & preeoccupavit aquas, atque Jordanem usque Bethbera. e 25-* Ap- [l* habemus,z/adizs Domini, €$ Gedeonis, QI. Stantes fengmls im loco fuo. ) Íta & ex Chaldea paraphrafi, quzeft hu- i fa&um , ut hi laihpades tenentes, qui j jufinodi Gladius a facie Domizi pra- loco non movebzntur, crederentur à cediz, €&* villerim per Gedeonis manus IMadianitis tantummodo aliis pugnanti- it eff , id eft; Deus Madianitas ulfcifci- bus facem accendere; tur, Gedeon vero hac in re illius ini- 29. Matma fe cadetruniabant. ) Co- nifter eft. Jubentur clamare milites , citate ducti, & rabie aQi, dumexifti- 0 quia edite vociferationes alacritatem mantfe Ifraelitas cedere, quos in ca- ho gredientium oftendunt ,' animofque ftris effe putabant. tium percellunt. 23. Ufque «d Berhféca , 6c, ) Lioca 19. Jaucipzentibus: vigiliis moüis me- funt ignota, quorum alibi Scriptura d;&.) Noc&em in horas duodecim di- non meminit. videbant; cuique vero vigilig trés ho- Conclamamtes autem "viri Ifrael, 65:) ras tribuebant , quare vigilie noctur- Victorie enim fama percrebuerat: ita- na quatuor erant. Mediz ergo no- ue ftatim tribus Nephtali, Afer; & &is cuftodia ea eft , que media nocte Manatfe Madianitas perfecute funt. incipit, hoc eft, tertia vipilia., 24. Occupate aquas , €$c.) Nam Ma- Cuffodihus [ufcitatis.) Non quod cu- dianitarum réliquie in patriam reditu- ftodes dormirent ; nam tunc primüm re dJlaciter habitu:a erant. excubituri venerant ; fed rei novitate Berhbcra.) Arias putat effe eamdem perculfos fignificat. cum Bethabara , que domum tranfi- E4£1. cuti Cora, Menoch, Tom. II, P 114 VL,IBR'I JUDICUM *Phl. 25.* Apprehenfosque duos viros Madian, Oreb, & Zeï), in- 8212 terfecit Oreb in petra Oreb, Zeb vero in Torculari Zeb. - Et ate IO.I perfecuti funt Madian , capita Oreb ; & Zeb portantes ad Ge- 'deon trans fluenta Jordanis. ( CAPU T. VIIL Epbraim infurgit adverfus Gedeon ; qui devi&lis Zebee & Salma- 44 , 'Viros Soccotb C? Phanuel perdidit, & ex inauribus aliüsque populi donis f ecit Epbod,, quod domui fuc & lfrael fuit in ruinam: poquam autem quadraginta annis prafuit , generatis 70. filii ex uxoribus, & uno ex concubina , mortuus ef?, rediitque Jþjaþl ad idololatriam. 1. DI xeruntque ad eum viri Ephraim: Quid eft hoc, quod facere voluifti, ut nos non vocares , cum ad pugnam pergeres contra Madi ferentes. an? jurgantes fortiter, & prope vim in- 2. Quibus ille refpondit: Quid enim tale facere potui, qua- le vos feciflis? nonne melior eft racem us Ephraim ïxindemi--irs Abiezer ? 3.In cus fignificat, qu:e ad ripam Jordanis & tumultuatur , quufiq per contem- erat, ubi fluvius tranfiri folebat Se- ptum fuiffet preterita ; aut quod illi rarius putat diverfam ; nam hzc di- invidiffer glorium , quam totam in faaim tribum Manaffe Gedeon deriva- cirur Bezbéerz, & f[ignificat domum re voluiffet. frumenti ; la vero . Bethabara, figni- catque o frazffizs, ut dixi. 2. Quid enim tale faceie potui , qua- 25. Orc nitarum. £, & Zeb. ) Duces Madia- le vos fecifis? ) In Hebrzo, &Gree co eft , auid feci zuac ffeut ves ? qui In peira Horeb.) Cai a egde Oreb frilicet Oreb,-& "Zeb IMa ( & lianitarum noómen factum. Principes cepiftis.. Lj forealari Zeb.) Opinatur Arias Nozne melior eff racemus Ephrasm vin- £orcilar hic vocari locum aliquem in- demiis Abezer? ) Ada ialis locutio. ter vallem. depreffum , qui torcularis . Senfus efít, vos: o tribus Ephraim, formam aliquam habuerit. Sed nihil adeo preftantiores eftis tribu |Manaf- vetat, & petram, & torcular proprie fe, ut veftra racematio noftram fu- accipi. peret vindemiam. Vos, poft vinde- i- d eff bec ,. 24 od facere volui- miam cxforum Madianitarum , cepi- P CY [5 vocarat Gedeon ftis eorum duces: at facinus hoc plu- fupra cap. 6. 35. ad' belli hujus focie- ris eft, quam que nos ex tribu- Ma- catem , & auxiliuth tribus quatuor; naffe , (qui in cxteris etiam vobis omiferat cum alias, tum vero tribum concedimus ) in hoc bello prxftitiffe videmur. g dhraim. De hoc iftà jam queritur, Es CAPUT .NHIT. n5 Il » In manus veftras Dominus tradidit principes Madian, M Oreb,& Zeb : quid tale facere potui, quale vos feciftis? Quod cum locutus effet, requievit fpiritus eorum , quo tumebant conira eum. .4. Cumque veniffet Gedeon ad Jordanem : tranfivit eum cum trecentis viris, qui fecum erant, & pree laffitudine fuf gien:es perfequi non poterant. j s. Dixitque ad viros Soccoth : Date, obfecro, panes populo, 14 qui mecum eft, quia valde defecerunt : ut poffimus perfequi - l Zebee, & Salmana reges Madian. - 6. Refponderunt principes Soccotlt: Forfitan palmae ma- nuum Zebee, & Salmana in manu tua funt, & idcirco poftulas, ut demus exercitui tuo panes. 7. Quibus ille ait: Cum ergo tradiderit Dominus Zebee, & Salmana in manus meas, conteram carnes veftras cum fpinis , tribulisque deferti. $. Et inde confcendens, venit in Phanuel : locutusque eft * ad viros loci illius fimilia. Cui & illi refponderunt, ficut re- fponderant viri Soccoth. 9. Dixit itaque & eis : Cum reverfus fuero vi&or in pace, deftruam turrim hanc. 10. Zebee autem, & Salmana requiefcebant cum omni exer- citu fuo. Quindecim enim millia viri remanferant ex omni- o bus d g. Requievit pirituseorum , &e.) Ut inortis posnam , fatigatos milites in Ke- enim ait Sapiens Prov. IS. I. caufa communi exiguo commeatu non fponfío mollis [rangit iram. modo juvare noluerunt, fed ultro . Seccoth. ) Qu voxtaberzaculati- etiam irriferunt, in milites fratres fuos, in Gedeonem ducem, in Remp. ac nificat, quod fcilicet Jacob ex Mee- j O potamia rediens, fuique fratris gra- Deum peccantes. tiam exquirens , ibi tabernacula fixerit, Q. Venit in Phanuel. ) Inde nomen Gen.33.17. Efthec urbs in'tribu Gad. habuit hzcurbs , quod Jacob ibi Do- 6. Forfitam palma mamuum . &c.) minum viderit, cum eoque l«&atus, Quafi dicerent , inani fpe tibi victo- fit Genef. 32. 30. Phgzse/ Aquila ver- riam polliceris , atque ita loqueris, tit, facem Der, LXX. fpeciez Dei. Eft autem hec urbs in eadem tribu quafi jam ceperis hos Reges, quos bellum inftauraturos putamus, time- Gad, contra torrentem jaboc , in fi- mufque , ne, fi vobis commeatum fup- nibus Àmorrh&o.:um. 9. Deffruam tuvrim basc. ) Quod peditaffe refciverint, vi&oriam ade- ptiin nos fzviant. propterea minatus eft Gedeon, quia 9. Conteram carmes vefiras cum [pi- (ut ait Abulenfis quaft. 11.) mini- mis, tribulifque de'erti. ) Spinis , ac du- tanti Gedeoni refponderint, fe ipfius rióribus fentibus carnes veftras ad minas nihili facere ; .fibi advexfus eas mortem ufque lacerabo. Mleriti fane turrim illam fuam ftare. vt & 116 LIBRI JUDICUM bus turmis Orientaliu m populorum , caefis centum vigiati mil- libus bel A * Ofee latorum educenuüum gladium. 1I. * Afcendensque Gedeon per viam eorum » qui in taber-- d 19-I4- naculis morabantur, ad Orientalem partem No be, & Jegbaa; percutfit caftra hoftium 10 , ; qui fecuri erant; & nihil adverfi fu- fpicabantur. " I2. Fugeruntque Zebee, & Salmana , quos perfequens Ge- qu deon comprehendit, turbato omni exercitu corum. 13. Revertensque de bello ante folis ortum, 10 14. Apprehendit puefum de viris Soccoth T : interrogavitque eum nomina princi pum, & feniorum Soccoth, & defcripfit feptuagintà feptem viros. l D5 Venitque ad Soccoth , & dixit eis : En*Zebee, & Salma- * na, fu per quibus exprobraftis mihi, dicentes: Forfitan manus Zebee ; & Salmana in man ibus tuis funt, & idcirco poftulas, l ut demus viris, qui laffi funt, & defecerunt panes. I6. "T'ulit ergo feniores civitatis, & fpinas deferti, ac tribu- 05, & contrivit cum eis, atque comminuit viros Soccoth. qN , 7- Turrim quoque PI civitatis. ianuel fubv?rtit, occifis habitatoribus li [ 18. Dixitque ad Zebe;-:-, & Salmana : Quales fuerunt viri ; l quos occidiftis in Thabor? Qui refponderunt : Similes tui, & 4 unus ex eis quafi filius regis. l I9. Quibus ille refpondit: Fratres mei fuerunt filii matris. mea. Vivit Dominus, quia fi fervaf l Pem-. letis eos, non vos occide- 20. Dixit- II. Per wizm' eorum » qui intaber- fontibus infontes eodem exitio invol- 2 zaculis morabantur.) Hifunt Arabes, veret. u qui a tabernaculis Scez;a appellati funt. IB. Viri, quos occidiffss in T/mäar.) 44 Orienialem partem Nobe. ) Hujus Cum Hebrei laterent in. montibus, urbis.mentio fit Num. 32. verfu ultimo. & fpeluncis ob Madianitarum incur- Jtgé42. ) Exat in tribu Gad, ejuf- fiones , de quibus fupra , cap:.6. 9. que mentio fit Num. 32. num. 35. rini fecefferant in. "T habor. Gedeonis ftatres , vel germani velute- Xï Securi erAnt , O nibil adverff f'fgz- Hos er- c4bantur. ) Quia no&u fuerit com- go Reges ifti in latebra illa 'T'habó- miffüm przfam , non putabant Ma- ris repertos interemerunt. De-. his in- dianite futurum , ut nullam fuis quie- terrogat Gedeon. tem d aret. Gedeon , prefertim. cum Gisules tui, E$ unus ex eis quafc filsus amnis effet etiam tranfmittendus. Regis.) Refpondent cum laudatione , i Apprebendi puevum de viris goc- & tacita quadam adulatione Gedeonis, coth , &'c. )' Defcripfit nomina prima- quod egregia effet forma , & dignita- riorum civium Soccoth , qui fcilicet te, qu& Principem deceret. participes fuerant criminis , ne cum I9g. Nom vos occiderem.) Nam alio- p « SCACPOUST. Wil 11? f i, 2o. Dixitque Jether primogenito füo : Surge, & interfice eos. Qui non eduxit gladium : timebat enim, quia adhuc puer - erat. i, 21. Dixeruntque Zebee, & Salmana : Tu furge; & irrue in u- nos: quia jüxta aetatem robur eft hominis Surrexit Gedeon, * & interfecit Zebee, & Salmana, & tulit ornamienta ac bullas, * Pfat. 82.12. quibus colla regalium camelorum decoórari folent. 25. Dixeruntque omnes viri Ifrael ad Gedeon: Dominare noftri tu, & filius tuus, & filius filii tui: quia liberafti nos de Jue manu Madian. . it 23. Quibus ille ait: Non dominabor veftri, nec dominabi- tur in vos filius meus, fed dominabitur vobis Dominus. ld- Unam petitionem poftulo a vobis: 24. Dixitqué ad eos $ Date mihi- inaures ex preda veftra. lnaures enim aureas j Ifmaelitae habere. confueverant. P:3 25.Qui * 22. Omner wir: Ifrael, ) Plurimum quih eosvoccidere non tenebatur illius I precepti vi, quod Num. 31. 17. da- facit ad Gedeonisgloriam, quodlfrael tüm fuit. Oc enim temporarium univerfus in hoc confpiravit, ut Prin- cipem illum facerent. erat , quod in folum illud tempus va- , lebat, ob vindictam fceleris, quod ad- Dominare noflri.) Regio more. miferant. Num. 25. cum f[fraelitas ad Te , 9 flius Funs , U)ï/iu: flii tui.) fcortandum cum puellis . Madianitis PutatSerarius oblatamRegiam potefta- provocarunt , & fubinde ad. idolo- tem in tertium tantum g;md.um p()"te- Jatriam. *» ritatis. Crediderimtamen, hac phra- 20. Jether. ) Qu vox praftantem fi offerri imperium in filios, ac detri- flgn.ifïcat, five excelleztem. ceps in nepotes, ac pofteros jurefuc- Surge , 6f inmterfee eos. ) M olebat ceffionis perpecuo tranfmittendum. Gedeon ab eo Reges illos perimi. L: 23. Non dominmabor veffrt, &:.) Scd- cep ut injuftam patruorum fuorum mor- licet, ut Rex$5 Prin cep senim & Rex tem ulcilceretur. ll. ut difceret in vefter eft ipfe Deus , qui populum Itzaelitici populi hoftes gladium ftrin- hunc quafi peculium , & hzreditatem ere. III. ut majori eum cruciatu, & fuam gubernat, fovet, ac tuetur. d edecore mors illis inferretur ; nam 24. Dare mibi inaures. ) qXureas, nec nifi multis i&tibus pueri manusin- fcilicet , quales Ifmaelite appendere valida illos poterat conficere, & ma- folebant auribus, ut hoc verficulo di- citur, nec tamen omnes inaures pO- gnie viris permoleftum eft a tantulo puero neci dari. IV. ut victoriz , glo- ftalat, fed tantum petit, ut unufquif- rizque fuz filium participem faceret. que unam ex preda, quz illi obtigit, QI. Quza juxta etatem vobur eff bo- inaurem dare velit ; namin Hebr. eft: minis.) Quia vires , & robur cum Datc mihli viri inaurem prade vefira, xtate éórefcunt , atque convenit nos a id eft, quilibet unam det. Eumdem fenfum exhibent LXX. Mvos erat du- te pótius, qui virile robur habes in- terfici, quam ab imbelli puero cibus aliquid eximium dare. i d TT 218 LIBRI JUDICUM 25. Quirefponderunt: Libentiffime dabimtüs. Expandentes- X que fuper terram pallium, projecerunt in eo inaures de przeda. vus 26. Et fuit pondus poftulatarum inaurium, mille feptingenti ? auri ficli, absque ornamentis, & monilibus, & vefte purpurea, tll quibus reges Madia camelorum. n uli foliti erant, & preeter torques aureas 3( 27. Fecitque ex eo Gedeon Ephod, & pofuit illud in civitate fopi fua Ephra. Fornicatusque eft omnis Ifrael in eo, & fattum Jl f eft Gedeoni, & omni domui ejus in ruinam. ]u 28. Humilia'us eft autem Madian coram filiis Ifrael, nec potuerunt ultra cervices elevare : fed draginta annos, quibus Gedeon praefuit. quievit teïra per qua- t 29. Abiit itaque Jerobaal filius Joas, & habitavit in domo fua: [ 3o. Ha- - 96. Millefeptingenti auri fecli.) u- Forgicatofque efl oginis Ifrael 12 €0.) reus ficlus fere zquivalet quatuor num- Quod dicitur zz eo. Hebraicus tex- mis aureis nóftratibus. Itaque 'mille, tus habet poff-exz , ut etiain LXX. & & feptingenti auri ficli efficiunt. au- fenfuseft; poftmortem GedeonislIfrae- xeos noftros fex mille octincentos. litas in idololatriam lapfos. Velfen- "Abfque ormamentis , 5 monilibus , &c.) fus eft; ;» eo, id eft, Epbode , pecca- Non tantum aurum illud datum eft, vit Ifrael , abutendo facra illa vefte fed etiam hzc infuper addita. (.quam confecerat Gedeon ad divi- Ornamentis) Mox Hebr. ty»3»ry? num culum, fi forte aliquando con- [ fabaronim , Ornamenta quazdam figni- tigiffet cabernaculum divino juffu trans- [ ficat, que lunularum figuram habent : ferri in Ephra, ad Deum confulen- quare LXX. uqwoxsc, id eft, Zuzslas, diüm per Pontificem in publicis gra- vOcant: iis ornabantur equi, & ca- vibufque negotiis )' permittendo ut meli in fuis frenis, oreis , ac phale- idolorum facrificuli ea uterentur im X13 , (XC€. prophanis eorum ceremoniis circa'ido- Mosiléss.) MHebr. mysm.u3 zer- Ja, qua explicatione retenta , adhuc phorb , quod a verbo mto3 e«!bapb. f£L- dicendum eft , peecatum poft Gedeo- la-e , derivatur, vel a nomine U nis mortem contigiífe. zataph, qnod ftadten, guttam, bal- Ef fatlunm efl Gedeoni , €$ ommi do- :ï famum, feu opobalfamum fignificat : mulejus m orutnam.) Licet enim Ge- videtur ibdicari monilia hec. olfacto- deon non peccavit facfum iftud in- riola fuiffe myrothecia, pyxidulasque firumentum parando , quia nulla le- uncuentarias,quibus Orientales his de-s ge id facere vetabatur, tamen ejus do- liciis, abundantes delectabantur. müs, & cognatio reliquos Ifraelitas Prerer forques aureos camelorum.) fecuta peccavit poftea , quod Gedeo- Quuibus fcilicet eorum cervices , & colla ornabant. ni dicitur.fuiffe in. ruinam , non qui- dem in fe , fed in propinquis fuis, 27. Feci.-;;ue ex eo Gedeom Ephod.) cognatis , ac pofteris , qui peccato Erphod genus vettis eft, quod hume- Ifraelitarum | confentientes in magnas ros tecit, & pe&us ambit , illiufque inciderunt erumnas , ut aliquaex par- ufusfacer erat , quia fenmper ad di- te cognofcetur cap. 9. fequenti. vinum cultum refer.eb;iäun w2 " 116 CAPEJ wu Wes- 20 3o. Habuitque feptuaginta filios , qui egreffi funt de femore 'enti ejus: eo quod plures haberet uxores. 41. Concubina autem illius, quam habebat in Sichem, ge- Te3, nuit ei filium nomine Abimelech. C25 32. Mortuusque eft Gedeon filius Joas in fene&ute bona, & ttfe fepultus eft in fepulchro Joas patri fui in Ephra de familia Ezri. 3. Poftquam au:em mortuus eft Gedeon, averfi fünt filii m lfrael, & fornicati funt cum Baalim. Percufferuntque cum Baal foedus, ut effet eis in deum: DC . . . 44. Nec recordati funt Domini D ei fui, qui eruit eos de ma- lp nibus inimicorum fuorum emnium per circuitum : o 3;. Nec fecerunt mifericordiam cum domo Jerobaal Ge- To- deon, juxta omnia bona, quae fecerat Ifraeli. eu. u & df* 2 Cd- CAPUT fl v jl go. Septuaginta fílios. ) ln iis nu- 32- In fenellure boza.) Mebr. zz ca- merando etiam Abimelech , de quo mitie bona , bene fenex: preterea bora M feéne&us tranquillitatem lgnifïcac, fe- num. fequehti. cundum famam, auctoritatem , con- d- Egreffi fuzr de femore ejui.) Nide ut di&ta Genef. cap. 46. num. 26. fcientiam bonam, & divinam amici- 3I- Coneubima aurem Hlhus, Efc.) tiam: !f 33- 4dver Uxor fecundaria, legitima quoad ma- mino. /ï fint.) Defecerunt a Do- C trimonii vinculum, fed familie Ge- deonis gubem;ctionis expers, nec ma- Percufferuntgue cum Baal fedus.) terfamilias. Drumam eam vocat Jo- Cum Baal-berith , ut fignificant He- brga, quehabent : Pofuerunt fib. Bsal- fephus l. 5. cap. g. Quam habebat im Sichem. ) Habita- beritb in Deum. Nide cap. 9. fequenti bat quidem Gedeon in Ephra , ibi- num. 4. que.domum habebat , & uxores fuas. 45. Nec fecerun? mijiricordiam. ) opuli ju- Mifericordia hic accipitur pro omni Verum quia Princeps, & p : dex erat, frequenter adibat : ichem , pene virtüte , que in alium ad ejus ibique hec illius concubina morabatur. utilitatem , gloriam , ac bonum ema-* Nomine Abimelech.) Que vox vel nat, ut eft benevolentia, beneficen- fignificat parrem regeu, vel parrem re- tia, pietas, gratitudo, juftitia, &c. g. Nominis hujus impofitione , vel gerobaal Gedeon, ) Ponuntur hic fi- Ípecavit Druma mariti fui dignita- mul duo Gedeonis nomina , quod ex- pofitionis caufa fad&um indicant LX X. tem , quam in filio fuo confpici vo- -uit, vel ei nomen effe optavit omen qui vertunt, C demo ferobaal, ipfe * * repni , ad quod eum aliquando. per- eft Gedeor. vepire cupiebat, 120 LIBRI JUDICUM C APUX jat ff "Abimelecb , occifis 70.fratribus fuis , imperium fibi tyrannice ufur- pat, qui pof? parabolam Sfoatbam fratris ejus , qui Jervatus erat, exercitum Gaal. devicit , turrimque Sicbem ex ulfi t E li, C? a muljeï'e di tandem fragmine mole oppre[us € D ol 1. A B'it autem Abimelech filius ]efobaal in Sichem ad fra- tres màtris fuze, & locutus efl ad eos, & ad omnem cognationem domus patris matris fuze, dicens : 2. Loquimini ad omnes viros Sichem : Quid vobis eft me- g lius, ut dominentür veftri feptuaginta viri omnes filii Jerobaal, li an ut dominetur unus vir? fimulque confiderate, quod os ve- t Ítrum , & caro veftra fum. 3. Locutique funt fratres mBtris ejus de eo ad omnes viros Sichem univerfos fermones iftos, & inclinaverunt cor eorum poft Abimelech, dicentes Erater nofter eft. 4. Dederuatque illi fepta ta pondo argenti de fano Baal- berit^ Qui conduxit fibi ex eo viros inopes, & vagos, fecuti- que funt eum. ;. Et venit in domum patris fui ín Ephra, & occidit fratres fuos filios Jerobaal feptuaginta viros, fuper lapidem unum: ?2 remanfitque Joatham filius Jerobaal minimus, & abfconditus e * 6.Con- I. : Brmelech. ) Vilis Gedeonis ex « continebat ;. ficlus vero unus argen- concubina , de quo di&um teus ut alibi diximus, quatuor argen- cap: fuperiori num. OT ao teis regalibus Hifpanicis equivalebat. hi 2. Viros Stchem.) Niros primarios; enim. viri De fano Baal-Beritb.) Berith figni- in- Hebreo dicuntur ficat fedus, pa&um , teftamentum. D"BPJ babalim , id eft domini. Vel ergo dicitur Baal-Berith , quod Domtnetur unusvir ? ) Melior mo- federibus praeffet, ut apud . Grecos narchia reliquis Reip. formis. Hinc (*)g Op«0g , vel quod fuo illi Baal argumentum petit Abimelech. certa aliqua cgremonia devoviffent fe, « O vefirum, & caro veffra. ) Pro- vel tandem, quod in eo fano popu- pinquus vefter. lus Sichem cum Abimelech fcedus pe- 4. Sep?magimta pendo AYgentt. ) In pigiffet. * Secunda explicatio eft ge- Hebrzo , haldeo , & Greco tan- nuina. Vide hoc eodem cap. num. 46. tummodo eft: Zederuur ei fezptnaginta argenti e domo Baaberitb , & videtur 3. Septzagiut:zviras.)Sexaginta octo; nam Joatham evafit, & ipfe Abime- fubintelligendum , t2/ezza , quod vul- lech e numero erat feptuaginta. * Po- atus mnofter voce, Posdo, expreffit. L nitur ergo numerus rotundus, ut fe- P orro talentum tria ji-;lorum millia re fieri folet, etiamfi unus J aut alter I2l CAPUT'IX. 6. Congregáti funt autem omnes viri Sichem , & univerfze familize urbis Mello: abieruntque, & conftituerunt regem Abi- If ibelech juxta quercum , quee ftabat in Sichem. ij 7. Quod cum nuntiatum ef let Joatham, ivit, & ftetit in ver- tice montis Garizim : elevataque voce , clamavit, & dixit: Au- dite me, viri Sichem , ita ut audiat vos Deus. 8. lerunt ligna, ut ungerent fuper fe regem : d;xeruntque oliv&e : Impera nobis. Fid Numquid poffum deferere pingüedinem 9. Qus refpondit : .T méam, qua & dii utuntur, & homines, & venire, ut inter ligna Io. Dixe- r gognovear ? defideretur, aut-fuperfit. Sic dici- ritur enim fuiffe illa eadem , fub qua ll olim Abraham, Jacob, & Jofuecon- e- mus paffim LXX. interpretes , cum tamen fuerint feptuaginta duo. ftiterunt; Genef.. cap. I2. nuin. 6. & Super lapidem uuun. ) Id fa&tum vult cap. 35..4. & Jofue 24. 26. Quod non facile crediderim ; vel enim di- )5 ^Abulenfis, quia Abimelech non ho- ftis,. fed judicis perfonam fuftinere citur quercus ftationis, quia non ipfa voluit videri, atque ita tanquam fa- tantum ftibat, fed & collocatam olim inibi ftatuam ftantem, de qua Jofuelo- cinorofos criminis alicujus compertos in loco fupplicii maétari juffit. Arias co citato, adhuc habebat. Vide, qua l- Montanus putat lapidem hunc inanl ibi dicta funt. . Ia vertice montis Garizim. ) Non Deo Baal-Berith quafi aram ftatutum, ac dicatum : quia vero Baalis aram longe aberat a. Sichem mons hic, fic- 5 ut alter ei oppofitus Hebal, am- - confregerat , ac difturbarat . Gedeon bo benedictionum , execrationumque cap. 6, 27. & fuper petra, araque no- va in Baalis contumeliam facrificium ceremonia celebres. Deut. 27. & Jo- obtulerat, voluiffe Abimelech demo- fue g. Ia audiaz vos Deus. )Ideü,fïa nis illius injuriam. ulcifci, populique voluntatem , qui Baali addi&us erat, Deo preces veftras calamitate aliqua , aut erumna prefft adniitti cupitis, & fibi adjungere. me calamitofum fecundis auribus au- 6. Ebemils urbis Mello. ) Eft urbs feu oppidum Sichimis proximum : eft dite. etiam alius locus eodem nomine ap- Q. Jerunt ligna, ut ungerent fuper fé pellatus , de quo 2. Reg. 5. 9. & ali- Regem. ) Apologus: fic Ezechielis bi fermo eft. cap. 17 24- lignis traditur fcientia. Covflituerun: regem — Abimelech. ) 9. Qu« refpondir , &c. ) Oliva , fi- Non legitimo jure Abimelech regna- cus, & vitisregnum deprecantur, & vit, fed malis artibus principatum oc- bono proprio carere fe poffe negant, Solet tamen inter populi ju- quod tamen bonum , etiamfi private cupavit. dices cenferi ; quia fa&o Remp. ad- maneant, aliis profit , imo plus pro- miniftravit, licet jure ad illius guber- fit, quam fi ad regnum promoveantur. pationem non venerit. Qua Dii etuntur,U bomines.) Hebr.) bhozorantur Dii, E bomines. Oleo ho- Tuxtaquercum , qua flabat in Sichem.) LXX. etiam vocant qwercum /fationis, noratur .Deus ; dum ad Sacrificia Exod. 29.23. Lev. 2. 6. 7. & alibi, ad uz fcilicet tanto tempore ftetit; aífe- Dibl, cum Com. Menoch, Tom. H', 4 122 LIBRI JUDICUM I) 1o. Dixeruntque ligna ad arborem ficum : Veni, & fuper n0s regnum accipe. qu M I 11. Quee refpon dit eis: Numquid poffum deferere dul&e- dinem meam, fructusque fuaviffimos, & ire, ut inter caetera fecif ligna promovear ? conf 12. Locutaque funt ligna ad vitem : Veni, & impera nobis. n 13. Quse refpondit eis : Numquid poffum deferere vinum v dot meum , quod laetificat Deum, & homines: & inter lign; caete- ra promoveri ? v0b 14. Dixeruntque omnia ligna ad rhamnum : Veni, & impera j fuper nos. hab I5. Quee re fpondit eis: Si vere me regem vobis conftituitis, de venite, & fub umbra méa requieícite: fi autem non vultis, egrediatur ignis de rhamno , & devoret cedros Libani. 16. Nunc igitur, fi re&te, & absque peccato conftituiftis fu- per vos regem Abimelech, & bene egiftis cum Jerobaal, & cum doimo ejus, & reddidiftis vicem beneficiis ejus, qui pu- g gnavit pro vobis, 17. Et & luminaria idem facra Exod. 2^. 6 Feni, 6 4mpera fuper mos. ) Cum h -98. 55. INum. 4. ad altarium , Sacer- fructuofarum arborum optimz princi- dotum ,. & Pontificum confecrationem patum nonadmitterent, adinfructuo- adhibetur. Homines vero honoran- farum peffimam, & nocentiffimam ve- turoleo, quia illud ad Regum unctio- nitur, rhamnum fcilicet. nes adhibetur : quare etiam num. g. 15. Sub umbra mea vequic[cite. ) W d dictum eft, gerantügna, ut ungerent Licet rhamni umbra quietem , pro- fuper f& Rerem. Alii ufus olei inter ho- teQionem, fecuritatemque polliceri vi- K mines quotnidiani funt, nec illos opus deatur, tamen fub ea latentibus vix d eft recenfere. caput eripere , brachium porrigere I1. Frute[que füaviffmor. ) Mebr. licet, aut corpus commovere, quin reddiium optzmum, quo fignificantur , fentibus , ac fpinarum aculeis com- & ficus fertilitas , lucrum , quod ex ficetis exiftit. pungantur, quod tyrannorum inge- nium eft. T Latifcat Deum , €y bomines. ) Egrediatur ignis, &fc.)' Hoc. etiam Deus vino letificatur, quia in facrifi- tyrannicum eft, fi non fiant ^'omnia äj ciis ,. & libaminibus adhibebatur: Ho- prompte, que przcipiuntur, exarde- mines, quia in conviviis, & commu- fcunt , & iram, non in vulgares tan- nibus menfis ad potum illo utuntur. tum homines, fed in primoresetiam , rbam- I4- Dixcrzmtyue Lbgna ad qui per cedros libani fïgniüc;111ttll', ex- num , 6c.) D. Hieronymus in Aggzi promunt. cap.2. Rbzmnus, inquit, fpzae[us fra- I6. Nunc jeitar ff redle, &60.) Eft. tex , 6f arbuenla fentibus , uncini[aue apologi apodofis,circa quam notandum contexta, qua teneat qpidquid artige- tribus arboribus, que :mperium recu- riy € retentum vulneret , &f valnera- fant, fignificariomnes viros bonos, ui fi corum fauguine deleceraur. - ad regnum lfraeliticum vocati fuiffent, ^ CAJCU-T HC 125 .'u?er 17. Ft animam fuam dedit periculis, ut erueret vos de ma- nu Madian , llce ui nunc (ürrexiftis contra domum patris mei, & inter- 18. era feciftis filios ejus feptuaginta viros fuper unum lapidem, & lium ancillae ejus fuper habi- conftituiftis regem Abimelech fi Qbis, tatores Sichem, eo quod frater vetter fit: . . . il 19. Si ergo re&te, & absque vitio egi . ftis cum Jerobaal, & At in Abimelech, & ille latetur in domo ejus, hodie lzetemini vobis. n 20. Sin autem perv r'erfe: egrediatur ignis ex -eo., & confumat habitatores Sichem, & oppidum Mello: egrediaturque ignis if de viris Sichem , & de op pido Mello, & devoret Abimelech. ] li : habitavitque 21. Quse cum dixiffet, fugit, & abiit in Bera ibi ob metum Abimelech fratris fui. fü- lech fuper Ifrael tribus annis. 22. Regnavit itaque Abime ' & tifitque Dominus fpiritum peffimum inter Abimelech, 25. ] p & habitatores Sichem : « jui coeperunt eum deteftari, tuaginta filiorum Jerobaal, & Et 24. Et fcelus interfe&tionis fep effufionem fanguinis eorum con ferre in Abimelech fratrem qui eum adjuverant. 3:1m fuum, & in caeteros Sichimorum principes, DCl adverfus eum in fummitate mon- 10 25. Pofueruntque infidias tiums Ve- Q2 illud non admifitfent , quod id contra 9. Spiritam peffmum.) D. Auguft. Is (h divinam voluntatem effe non ignora- alü Diabolum interpretantur. rent. Rhamnus ambitiofos, impios, poftea difcordiarum , malorumque o- yt mnium auctor, & incentor fuit. Sic [ divinique timoris expertes, ac nomi- j natin Abimelech tyrannum notat. pE 49- dicitur Mift Dominus du im- Hoc pofito , fententia eft: fi. Regem eos iram indignatiomis fu& Il miffones per 4nmgelos malos. Quod le eligendo , *ratres meos occidendo, autem dicitur mififfe Dominus fpixi- d. atri meo defun&o tanta mala infe- rendo bene feciftis, benefitvobis, & tum hunc, cum $. Auguft. intelli- regi veftro , letamini vos cum illo, endum eft, permi/ffve , ut fcilicet , l Sin vero fpiritum malignum ire inter eos vo- & viciflim ipfe vobifcum. male feciftis, ut certe male, & peffi- lentemn permiferit. Deus , ire , & pa- me feciftis, ipfe Rex vos perdat, & cem perturbare, € vos illum imutua vos ira, & odio Habitatores Sicbem.)) Plebemintelli- conficiatis ; mutuis vos ignibus in ci- git, quz fcelus ab Abimelech patra- nerem redigatis. tum ipfi Abimelech , & primoribus Sichem civibus adfcribebat , ac pro- 2I. IzBera.) Guemlocum D. Hie- ronymus diftare ait o&o millibus ab pterea eos oderat, & averfabatur. Eleutheropoli, ad Aquilonem. Hu- 25. Pe[peruntque inftdias.) Sichimi- t&, qui cum Gaal confpiraverant, ut jus loci non eft mentio in Scriptura, Abimelech everterent. eum Bontrerius conitituit in txibu fuda. - 124 LIBRI JUDICUM ^ tium, & dum illius praeftolabantur adventum, exercebant la- trocinia, agentes praedas de przetereuntibus: nuntiatumque eft ma Abimelech. j 26. Venit autem Gaal filius Obed cum fratribus fuis, & tranfi- gt vit in Sichimam. Ad cujus adventum ere&ti habitatores Sichem, p 27. Egretfi funt in agros, vaftantes vineas, uvasque calcan- tes : & fa£tis cantantium choris, ingreffi funt fanum Dei fui, üe - & inter epulas, & pocula maledicebant Abimelech , 28. Clamante Gaal filio Obed : Quis eft Abimelech, & quae po [ eft Sichem, ut ferviamus ei? numquid non eft filius Jerobaal, & confítituit principem Zebul fervum fuum fuper viros Emor patris Sichem ? Cur ergo ferviemus ei? dé 29. Utinam daret aliquis populum iftum fub manu mea, ut auferrem de medio Abimelech. Dic&um que eft Abimelech ; fl Congrega exercitus multitudinem , & veni. 3o. Zebul enim princeps civitatis, auditis fermonibus Gaal d filii Obed, iratus eft valde, M 31. Et mifit clam ad Abimelech nuntios, dicens : Ecce, Gaal filius Obed, venit in Sichimam cum fratribus fuis, & oppugnat Ti adverfum Wte Civitatem. 32. Surge e( Dum illius praflolabantur adveutum. Quis eff. Alimelech? ) Quam vilis, Scilicet Abimelech. ) quam improbus. Agentes pradas de praterenutilus. ) Qua eff Sichem, ut. ferbiamus ei? ) Latrocinia in eos potiffimum — exer- E contrario; que, & quanta eft ci- centes, qui pro Abimelech ftabant. vitas Sichem? 96. Gaad fi ius Obed. ) Vir cogna- Numquid non eff filius Terobaal? ) A tione magna, ovibus, viribufque po- patris perfona vocat Abimelech in in- tens, popularis, & gratiofus : ex qua vidiam. Gedeonem etiam invidiofe tribu, aut urbe fuerit, tur in facro textu. non exprimi- Jerobaal vocat, ut patratam ab illo everfionem are Baal, cui Sichimitz o7. Vafflantes vineas.) In Hebrzo, erant addicti , revocet in memoriam. & apud LXX. eft wizdeziastes vi- Zeas. Adventu Gaalis alacres facti Si- Gozffituit principem Zebul fervum fewm. ) Perfeum conftituit "ebul chimite , quod prius facere nón au- clientem funm. debant, collieendis uvis infiftunt, vi- Super viros Emor. ) Inducitur men- num exprimunt, & inter vulgarem tio Emor patris Sichem , ut civitatis vindemiatorum lafciviam Abimele- hujus antiqua nobilitas, libertafque in chum carpunt & lacerant dictis. memoriam revocetur, ex Genef. 34. degref funt fanzm Dei fai.) Uteum 29. Ditlunque ofb Abimelech, ) laudarent, ei de excuíffo Abimelechi quopiam monitus eft, fortaffe'a Ze- jugo gratias agerent, hoftiafque im- bul, feu ab eo, quem "Zebul ablega- molarent. rat, ut faceret id, uod fequitur. 28. Clamante Gaal.) Palam hec ja- &ante. 31. Oppugnuat. ) -lV unit , armat. C XDPU T.X 124 d ; 32. Surgeitaque no&te cum populo, qui tecum eft, & latita in agro : imo mane oriente fole , irruer fuper civitatem : illo 33 Etpr tfi- autem egred iente adverfum te cum populo fuo : fac ei; quod & potueris. - it itaque Abimeïebh cum omni exercitii fuo no- 34. Surrex II Ge, & tetendit infidias juxta Sichimam in quatuor locis. e eft Gaal filius Obed, & ftetit in introitu 3;. Egreffusqu E portze civitatis. Surrexit autem Abimelech, & omnis exerci- idl; tus cum eo de infidiarum loco. n 36. Cumque vidiffet populum Gaal, dixit ad Zebul : Ecce de montibus multitudo defcendit. Cuiille refpondi:: Umbras Ut montium vides quafi capita hominum , & hoc errore decipe- 1 tis. 37. Rurfumque Gaal, ait: Ecce populus de umbilico terrae p defcendit, & unus cuneus venit per viam, quze refpicit quer- cum. 4 38. Cui dixit Zebul : Ubi eft nunc os tuum, quo loqueba- ris? Quis eft Abimelech ut ferviamus ei? Nonne hic populus 178 eft, quem defpiciebas ? Egredere, & pugna contra eum. 39. Abiit ergo Gaal, fpe&tante Sichimorum populo, & pu- gnavit coptra Abimelech , Q3 40. Qui 32. Latita im agro.) Quafi in infi- tis exercitus removere, ne ilnlnilïeüti malo occurreret. À diis, & opportunitatem invadendi ex- [ pectans. 37. Rurfumque . Gaal 4if. ) Nimi- l 3 An- I." lo autem egredieute, 6c.) Sup- rum poftquam aciem rur(um intendif- fet, & attentius rem confiderafler. pohic non aufurum illum aliter facere, utpote qui fefe ita ja&arat, & Abi- De umbiilico terra. ) Umbilicus ter- melecho infultarat. r vocatur , non, ut aliquando , id,. quod eft medium , fed quod editius 34- Im quatuor locis. ) Divifo exer- eft, & fortius, ut funt montes. Alii citu in quatuor ordines , fub quatuor ducibus. putant vocari umbilicum , quod- locus ) Ptoceffit, pro- eiffet in terrz illius medio, collifque 35 rEgre]/quue. bonus, & ferax. grelfus eft: vel , domo eft egreflus. 36.. Cumque vidiffet populmm Gaal , Per viam , qua refpicit quercum. ) dixit ad Zebul.) Simulabat Zebul ami- Illam credo quercum intelligi , de qua citiam cum .Gaal , at clam illo , fupra num. 6. Abimelech ut enim dicitur num. 32. 39. U eff nunc 05 Fustz , &7) Jam monuerat, ut cum fuis- veniret in Si- "Lebul larvam deponit, & amarulen- chem. ta eorum exprobratione, qu& Gaar dixerat num. 298. eum ad manus cum Umbras montium vides.) Conatur "Lebul Gaalem a fufpicione adventan- Abimekch conferendas impellit. * LA L 126 LIBRI JUDICUM 40. Qui perfecutus eft eum fugientem, & in urbem compu- lit: cecideruntque ex parte ejus plurimi, usque ad portam ci- " Li vitatis : j 41. Et Abimelech fedit in Ruma : Zebul autem, Gaal & fo- cios ejus expulit de urbe, nec in ea paffus eft commorari. 42. Sequenti ergo die egreffus eft populus in campum. Quod cum nuntiatum effet Abimelech, ( 43. Tulit exercitum fuum, & divifit in tres turmas tendens f infidias in agris. Vidensque quod cgrederetur populus de ci- vitate, furrexit, & irruit in eos. 44. Cum cuneo fuo, oppugnans, & obfidens civitatem: duae autem turmze palantes per campum adverlarios perfequebantur. i 45. Porro Abimelech omni die illo oppugnabat urbem : quam cepit, interfectis habitatoribus ejus, ipíaque deftru&a, ita ut fal in ea difpergeret. 1 46. Quod cum audiffent, qui habirabant in turre Sichimo- rum, ingreffi funt fanum dei fui Berith, ubi foedus cum eo pepigerant, & ex eo locus nomen acceperat, qui erat munitus valde. 47. Abimelech quoque audi .ensxviros turris Sichimorum pa- riter conglobatos, 48. Aícendit in montem Selmon cum omni populo füo : & arrepta fecuri, praecidit arboris ramum, impofitumque ferens humero, dixit ad íocios: Quod me videtis facere, cito facite. 49. Igitur In perpetuz deteflationis notam , ac 40. In urlem compulit.) Duz erant H X in Sichem factiones, altera Zebul, fignum; f. i enim, ex quo nullus fru- altera Gaal, fequebatur: quamvis er- &us nafcitur, fterilitatem fienificat. go vitus Gaal, fufufque fuiffet ab 46. Quod cum audiffent , qui babita- Abimelech, tamen eum "Zebul urbe bant dn turre Sichimorum.) Aliqui pu- excladere non potuit, fed cumprimum tant turrim hanc intra civitatem fitam potuit, expulit, ut narratur num. 4I. fuifíe. Serarius exiftimat in loco non ( 41. J2 Ruma.) Qus , ut tradit D. admodumdiflito, fed non intra urbem. Hieronym. de locis Hebraicis, eftin Alioqui non diceretur, 4*o4 cum au- finibus Diofpoleos, & a plerifque Ari- diffent: &c. fed potius, guod cum wi- ynathzea dicitur. derezt. Putat idem Serarius turrim 42. Egreffus eff populus imcampsm.) hanc fuiffe Mello, de qua dictum eft Ad redintégrandum bellum. fupra num. 6 43. Quod egrederetur populus de ci- dne:efft [nnt fanum Dei [mi Beritb.) wirzte. ) Non ut agreftibus vacaret Ut fcilicet loci munitione , ac religio- operibus, ut putavit Sabellicus l. g. ne fe tuerentur. exemplorum cap. 3. fed ut pugnaret. 49. Im mosutem Selmon,) Mlons hic 45. lta «t fal in ea difpergever. ) eft in eadem tribu Ephraim non pro- ARRLE Cl CAPAM T iX I27 - i 4 9. Tgitur certatim ramos de arboribus preecidentes, feque- Q bantur ducem. | Qui circumdantes praefidium, fuccenderunt: atque ita fattum eft, ut fumo ; & igne mille homines necaren- [n- tur, viri pariter, & mulieres, habitatorum turris Sichem. zo. Abimelech autem inde proficifcens venit ad oppidum Yl "Thebes, quod circumdans obfidebat exercitu. g1. Erat autem turris excelfa in media civitate, ad' quam IN confugerant fimul viri, ac mulieres, & omnes principes civi- d tatis, claufa firmiffime janua, & fuper turris te&tum ftantes per propugnacula. $2. Accedensque Abimel ech juxta turrim, pugþnabat forti- ter: & appropinquans oftio , ignem fupponere nitebatur : T. i .*Etecce una mulier fragmen molae defuper jaciens, il- 2 Reg. IIL.2I. ; lifit capiti Abimelech, & confregit cerebrum ejus. 4. * Qui vocavit cito armigerum fuum, & ait ad eum : Eva- y Reg. s gina gladium tuum , & percute me, ne forte dicatur, quod a 31.4- foemina interfectus fim. Qui juffa perficiens , interfecit eum. -* ?F- H D s. Illoque mortuo, omnes, qui cum eo erant de Iírael, re- verfi funrt 1n fedes fuas. $6. Et reddidit Deus malum , quod fecerat Abimé&lech con- tra patrem fuum, interfettis feptuaginta fratribus fuls. CRLCSN $7. Sichimitis quoque, quod operati erant, retributum eft, & venit fuper eos maledi&tio Joathan filii Terobaal. CAPUT cul a turri Sichem Orientem, ac Jor- ut auctor eft Plutarchus in ejus vita. danem verfus. Denfze ibi arbores; Joab vir bello egregius ex hoc cafu Abimelechi documentum dedit re oji- & nix, que vix tandem liquefiebat. 5 Pfalm. 67.:16. — N/ve dealbabuntar i bus, ne oppugnationibus intereffent. Selmoz. 2. Reg. II.21. So. Venit ad oppidum Theles. ) Urbs eft in tribuManaffe, nt ait- Adricho- 54. Neforte dicatur, quod a femtna mius num. 59. interfe(lus fézm.) lmmo dicitur, & por- $3. Eragmen mola.) LXX. indicant ro femper dicetur: Qs pereufft -abr- melech füium. Jerobaa!, dicebat Joab. fuille fragmentum [uperioris molz; $i- haàbent enim x^e'ua émIp)NOY- 2. Reg. 11. 21. Nonmue mulier mifet milis fere Pyrrhofinis tegula a mulie- fuþer eum fragmen mole de muro, & interfecit eum im Thebes? re jaca , que caput ejus confrecit, i i 128 L1BRIJUDICUM ( x BL Thola vita funtio Sfair fuccedit : lfraelita «ero in. idololatriam lapfi traduntur Pbiliflbeis, C? zImmonitis ; quibus. peenitentibus, Dominus ingratitidinem improperat , tandemque eoruim mileretur. 1. DYOft Abimelech fürrexit dux in Ifrael Thola filius Phua .patrui Abimelech, vir de iffachar, qui habitavit in Sa- mir montis Ephraim: 2. Et judicavit Ifraelem viginti, & tribus annis, mortuusque eft , ac fepultus in Samir. 4. Huic fucceffit Jair Galaa dites, qui judicävit líraelem per viginti, & duos annos , 4. Habens triginta filios fedentes fuper triginta pullos afina- rum,& principes triginta civitatum : qu:*e ex nomine ejus funt appellatae Avoth Jair, id eft; oppida Jair, usque in praefentem diem, in terra Galaad. s. Mortuusque eft Jair, ac fepultus in loco, cui eft vocabu- ]jum Camon. j 6. Fili "Urrexit Dux i. lfrad.) $0lem- iNon eft hic ille, de quo agitur INum. In He- X ni populi electione. 52- 41. fed alius Segubi filius , cujus brzo, Chaldeo, &-Greco textu di- iüentio I. Paral. 2. 22. citur, furrexit, ut falvaret I«fraelem. Galasd;ites. ) Quia ex ea parte tri- Salvavit autem abducendo ab idolo- bus (Vlanafie , que trans Jordanem ha- latria, & amalisliberando, in que ob bitabat. "Dota vcero illa'regio aliquan- do dicitur-terra Galaad in facris literis. tyrannidem Abimelech populus in- curierat. 4. Sedentes fepra triginta pullos aff- Eilius hia patrui Abiaelech, vir de marum.) Afinis inequitabant, eosque Iff«char.) Gédeon tuit e tribu Manaf- habebant in deliciis antiqui Hebrzi, vel quia eorum. molliifimus eft incef- fe, quomodo ergo Phua frater Gedeo- nis potuit eile de tribu lffachar ? Pe- fus, vel quia ( quod D. Hieron. pla- fuerunt.) inquit. D. Aug. quaft. 47. cet) equi Hebrzis vetiti erant, quod tamen non eft omnino verum , ut do- Gedeon, G. Phna umam habere matren, cuit in Hiero ex qua diverff. partus nalcerentur , 6 Jfiticis 1. 5. cap. 53. $.2- fratres effent. umius matris filii mon Principes.) li)( r&fectos ; Gubernatores. ais patris. Ex nomine ejus.) Jair filius. IManaf- Iz Samir montis Ephraim.) Urxbe in fe occupatis vicis Galaaditis eos ap- confinio Ephràáim , licet ad tribumlIf- pellavit wvz/as 7air, ut habemus, IN fachar pertineret. Additurillud , zez- 32. 4I- Secundushic Jaireosdem for- ts Ephrasm; e't enim alia Samir in taffe muris cinxit, frequentiores red- tribu Juda, Jofue 15. 48- didit, in oppida erexit, ita ut firmius a. ) Quod nomen Llemiimans hzc illis adhzferit nomenclatura, nee ( [e at : fic ille etiam vocabatur primi cantum re fig?ïi fecundi. fpe&u, fefï hujus etiam Jarus, Maxci 5. 22. & Luc. 8 4r. ER CATUT:X.- 129 6. Filii autem Ifrael peccatis veteribus jungentes nova, fe- cerunt malum in confpe&t 1 Domini & fervierunt idolis, Baa- l lim, & Aftaroth, & diis Syrize, ac Sidonis, & Moab, & filio- rum Ammon, & Philifthiim : dimiferuntque Dominum, & non coluerunt eum. * 7 . Contra quos Dominus iratus, trad;idit eos in manus Phi- lifthiim, & filiorum Ammon. $. Affli&tique funt, & vehementer oppreffi per annos decem & o€to, omnes, qui habitabant trans Jordanem in terra Amor- rhai, qui eft in Galaad : c. In tantum , ut filii Ammon Tordane transmiffo , vaftarent nimis. udam, & Benjamin, & Ephraim: afflictusque eft Iírael 1o. Et clamantes ad Dominum, dixerunt: Peccavimus tibi, quia dereliquimus Dominum Deum noftrum, & fervivimus Baalim. 11. Quibus locutus eft Dominus: Numquid non JEgyptii, & Amorrhzei , filiique Ammon , & Philifthiim, 12. Sidonii quoque, & Amalec, & Chanaan opprefferunt vos, & clamaftis ad me, & erui vos de manu eorum?. I3. Et tamen reliquiftis me, & coluiftis deos alienos: idcir- co non addam , ut ultra vos liberem: 14. Ite; & invocate deos, quos elegiftis: ipfi vos liberent in tempore anguftise. rs. Dixeruntque filii Ifrael ad Dominum: Peccävimus,red- de tu nobis quidquid tibi placet: tantum nunc libera nos. 16. Quae — 6. Baal/m.) Diis. I3. Nonz addam, 6c.) lncellige, nifi Aflaroth.) Deabus. xefipueritis. $idomis. ) Alftarthe fcilicet. vide 3. I4. Le, 6 invocate Deos ,. quos ele- N eptum, fed iro- eg. It. 3. * d- gifis.) Non eft prac Moab.) Chamos: vide 3. Reg. 11. 7. nia , vel farcafmus. Refpondiífe vi- & 33. Num. 21. 29. & Jerem. 43. & 40 detur hec Dominus, vel per. Ange- Er ftlorum Aminon. Scilicet 1o0- lum ut cap. 2. num. I. vel potius per & loch. 3. Reg. 11. 5 & 33. Jerem. 49. prophetain aliquem , ut cáp. 6. num. 8. Amos 5. 26. Chamosetiam, vide cap. IS. Redde £m nobis. ) INon reddas, feq. hujus libri Judic. num. 24. obfecramus, per iftos alienigenas, ni- mirum quia, ut poftea dixit. David 7-Philfl biiz:.) Dagon. vide infra cap. 16. num. 235. i Reg. 5. num. 2. 2. Reg. 24. I4. wmettus eff , t 1acidam & feq. imomanus Dommmt . quam m Hanus 9. Afflitlique funt, E& vebementer op- bomisum. Tantum numc ülbera nos. ) Promiffio pre/ff. ) Hebr. valde fignificantur: 1/; confreverunt., & von;u:a[&mnt Jfraelitas. eft quedam conftantiz in divino cul- * Bibl, cuma. Com. Menoch. Tom. Il. z I3o0 CLiBRITUDICUM z 16. Quse dicentes, omnia de finibus fuis alienorum deorum u idola projecerunt, & fervierunt Domino Deo, qui doluit fuper j miferiis eorum: 17. Itaque filii Ammon conclamantes in Galaad fixere ten- toria: contra C0 tati funt. quos congregati filii Ifrael, in Mafphg caftrame- qU I8. Dixeruntque principes Gxalaad finguli ad proximos fuos: Qui primus ex nobis contra filios Ammon coe perit dimicarg ; eïit..dux populi Galaad. (CAPUT XL PW J'epbte "Yudex fa&us , Dei fpiritu accenfus ; primum rationem agit cum rege zImmonitarum : deinde ubi eos viciffet , ob ootum t temere fatum filiam [uam unicam Deo Jacrificat. Uit illo tempore Jephte Galaadites vir fortiffimus, atque F laad. pugnator, ülius.mulieriï meretricis, qui natus eft de Ga- hz. Habuit tu, & obfequio, quafi dicant: Perfe- rum, quia periculofum hoc videbatur, verabimus deinceps in te colendo : fi & fiert forte poterat, ut qui audax, fecus faciamus, nos refugimus, quo & manu promptus efiet, confilio ta- minus nos acerrime punias, men deftitutus, nec'tanto muneri par 16. Delgir feper mifemiis eorum.) effet, mutato confilio Tephte delieunt, Hebraus; esguféita efh amima ejus im & miíla legatione, de qua cap. feq. num. &. rogant, ut Dux exercitus, & labere lfraeiis , loquitur 9criptura de Deo more humano. Sic. Genef. cap. populi Judex effe velit. 6. 6. dicitur: Pengirait euz, uod bo- minenm fecillet ia terra ,. €5 tatius dolóre Ephte.) Jephte fienificat zpertze- 1.7 nem,ac anuam,ut Judestri- €ordis tmtrinfects, Efe. bus. oppidum Jephta , Tof. r5. 45. I7. I» Mafpha.) IMafpha fignificat Galaadites.) De tribu Manalfe, ut fpeculam ; ideoque pluribus in locis cum Pererio fentit Serarius: funt ta- Mafphe inveniuntur. Hxc noftra eft men, qui putent fuiffe de tribu. Gad. in Galaaditide , ut Abulenfi videtur, Sic Abulenfis, & Cajetanus. Aris, qui in tabula terre Cha- Eiius muljeris meretricis. ) EbXX. naan eam ultra Jordanem collocat ad 29pyq? vocant Jephte matrem cum no- litus orientale Phanuelis, de qua fu- firo textu confentientes. . Itaque fpu- pra cap. 8. num. g. rius erat Jephte, non ante patris nu- I8. Qui primus ex mobis , 690.) Sen- ptias per fimplicem fornicationem na- tentia eft: isnofter Dux fit, &popu- tus , fed per adulterium , ut colligi- li Judex, qui primus aufus fuerit con- tur ex textu num. 2. & colligit Sera- tra ÁAmmonitas arma inovere. Ve- rius quzft. I. CAPUT XL. i5 m 2. Habuit autem Galaad uxorem, de qua fufcepit filios, qui X poftquam creverant, ejecerunt Jephte, dicentes: Haeres in do- mo patris noftri effe non poteris, quia de altera matre natus es. ïn- 3. Quos ille fugiens, atque devitans, habitavit in Terra Tob: - congregatique funt ad eum viri inopes, & latrocinantes ,& quaíi principem fequebantur. ^ : 4. In illis diebus pugnabant filii Ammon contra Ifrael. Z $. Quibus acriter inftantibus, perrexerunt majores natu de -Galaadw? ut tollerent in auxilium fui Jephte de Terra Tob: 6. Dixeruntque ad eum: Veni, & efto princeps nofter, & pugna contra filios Ammon. H " 7. Quibus ille refpondit: * Nonne vos eftis, qui odiftis me, ' Gen. & ejeciftis de domo patris mei & nunc veniftis ad me neceffi- 26.27. tate compulfi ? 9. Dixeruntque principes Galaad ad Tephte: Ob hanc igitur caufam nunc ad te venimus, ut proficifcaris nobifcum, & pu- gnes contra filios Ammon, fisque dux omnium , qui habitant ? in Galaad. - " R 2 9. Jephte 2. Poffquam creverant. ) Detun&to l Quibus.) Ammonitis. tumen patre; nam probabile non eít, Ijféautibus.) Contra Ifïgelitas pu- facinus , quod fequitur, aufuros illo gnzmtibus, fuperftite. 6. Efo pr: "ceps an&t':) kNon fuïC Ejecerunt Tephre.) Non vi, manu- iniio ]ephte lfraelitarum omnium que privata, fed publica; hoc enim creatus princeps, f:d Galaaditarum h- Ra E E ipfemet fignificat, cum num. 7. mif- tantummodo , ut patet ex cap. IO. fis e communi gentis concilio ad fe le- num. ult. & hoc loco , ut etiain num. gacis ait Nonne vos efüis , qui odiffis 9. fequenti. Galaaditz. vero hic vo- 7me, 65 ejeciffis de domo patris mei? : cantur omnes judzi, qui trans Jorda- Quia de altera matre uatuses.) Quuia nem habitabant. nothus es. L XX. habent qv»amég 7- Et ejeciffts de domopatris mei, 6$c.) CY lus fit injuriam, non con- éralpuc, mulieris mereiricis. In quo paí 2 Habitwevit im terra Tab. ) Quz ftat ex facro textu. Fieri tamen po- fecundum Abulenfem , & Jofeph. 1. 5. tuit, ut aliqua re donatus a patre Ga- cap. g. eft Galaaditidis pars. laad, quam retinere jure poffet, fpo- Latrocigagtes. ), Quifoliti erant Í 5rius liatus effet; vel quod xtate adhuc ju- latrocinari, licet duce Jephte jam non nior fit eje&us, cum necdum ad vi- latrocinarentur, vel certe in lfraeli- tam idonee a cendam fatis effet inftru- 5 tarum regione latrocinia non exerce- &us ; vel quod per calumniam & fal- rent, fedvicinoruminfidelium , qui Ju- fas crifninationes domo exturbatus fit, dais erant. infefli. Adde apud pri- 9. Ob banuc igitur casfam. ) Mel, fcos Latinos laronis nomine milites quia penuria ducis laboramus : vel, intelligi , ut idem fit latrocinari, quod quia illatam tibi injuriam compenfa- re ftademus, X militare. . Exempla fuppetunt ex Plau- to in milíte gloriofo, Qui habitaut in Galaad.) Fuit ini- e 132 LIBRI JUDICUM 9. Jophte quoque dixit eis: Si vere veniftis ad me, ut pu- gnem pro vobis contra filios Ammon, tradideritque.eos Do- fol minus in manus meas, ego ero vefter princeps? & ^ Wt IOo. Qui refponderunt ei: Dominus, qui haec au dit, ipfe mediator , ac teftis eft , quod noftra promiffa faciemus. bu II. Abiit itaque Jephte cum principibus Galaad ,. fecitque y eum omnis populus principem fui: Locutusque eft Jephte omnes fermones fuos coram Domino in Mafpha. X fii 12. Et mifit nuntios ad regem filiorum Ammon, qui ex per- fona fua dicerent: Quid mihi, & tibi eft , quia venifti con?tra me, ut vaftares terram meam ? INum. I3. Quibus ille refpondit: *Quia tulit Ifrael terram meam, T 21.24. quando afcendit de JEgypto, a finibus Arnon usque Jaboc, at- ü que Jordanem, nunc ergo cum pace redde mihi eam. .14.. Per quos rurfum mandavit Jephte, & imperavit eis, ut t dicerent regi Ammon: Ü 15. Haec dicit Jephte : Non tulit Ifrael Terram Moab, nec TTerram filiorum Ammon: 16. Sed tio Princeps, & judex tribuum trans do etiam fummam lecationisad fe mif- Jordanem habitantium , poftea vero fxz, ut que acta effent , confirmaren- re bene gefta , totius Ifraelis. tur, & quid porro agendum eflet, 9. Ego ero vefler princeps.) Confti- ftatueretur. tuetifne me principem veftrum, fi rem Coram Domino in Maspha. ) Dicitur rofpere geílero contra Ammonitas? coram Domino , vel quia teftis, ac me- H onefta oratio, & modefta poftula- diator adhibebatur Dominus ; vel quia tio fuit. Petit enimid tantum, quod in Ifráeliticorum conventuum medio & ipfi dare poterant , & in concilio adeffe cenfebatur Dominus , Deute- fuo fe daturos ante definierant , & ron. 9. 5. & 2o. 4. nunc quoque ultro ac fponte detule- runt. 12. Mifft muntios ,. ($c.) Quui pete- rent ab Rese Ammonitarum; ut defi- Io. Noffrapromil[1 faciemus.) LXX. feenndum . verbum. tuum ffc faciemus , fteret a bello, quod illius nullam ju- hoc eft, omnino te principem confti- ftam caufam haberet. tueimnus. Ig- Quia tulit. Ifrael terram meamy II. Omzis poprlus. ) Galaaditarum, &7. ) Mentitur Rex Ammon, cum nec victoriam expectavit , ut fcilicet ait, Ifraelitas partem aliquam Regni benevolentiam in Jephte demonftra- Ammonitarum occupafle; nam terra rent, & illi fe plane fidere oftende- illa a finibus Arnon ufque ad Jaboc, rent, eumnque alacriorem ad bellum erat, cum illam Ifrael invafit, & an- redderent., Itaque difpenfatum eít in tequam effet Amorrhgorum , Moa- lege Deut. 25. ut quamvis fpurius ad bitarum fuerat, non autem Ámmoni- jurà populi IHfraelitici admitteretur. tarum; quare nullum jus in tractum Omnes fermones fuos. ) Confilia fua ilum Rex Ammon habebat. Vide de bello contra Ammonitas , exponen- Deut: 3. 19. & 37- L] CAJO E T:XL 133 - 16. Sed quando de JEgypto confcenderunt, ambulavit per ) folitudinem usque ad Mare rubrum, & venit in Cades. 17. " Mifitque nuntios ad regem Edom, dicens : Dimitte me, Num. pfe uttranfeam per terram tuam. — Qui noluit acquiefcere preci- ao.14. bus ejus. Mifit quoque ad regem Moab, qui & ipfe tranfitum üe praebere contempfit. Man fit 1taque in Cades, ite 18. Et circuivit ex latere 'Terram Edom, & Terram Moab, venitque contra Orientalem plagam Terrse Moab, & caftra- ete metatus eft trans Arnon: * Nec voluit intrare terminos Moab : Num. 21.13. Tà Arnon quippe confinium eft Terrae Moab. 19. Mifit itaque Ifrael nuntios.ad Sehon regem Amorrhaeo- 1, rum, qui habitabat in Hefebon , & dixerunt ei: Dimitte, ut j tranfeam per terram tuam usque ad fluvium. 20. Qui & ipfe Ifracl ve rba defpiciens, non dimifit eum t tranfire per terminos fuos: fed infinita multitudine congre- gata, egreffus eft contra eum in Jafa, & fortiter refiftebat. C ar. 'Tradiditque eum Dominus in manus Ifrael cum omni exercitu fuo , qui-percuffit eum, & poffedit omnem Terram d Amorrhaei habitatoris regionis illius, nf- 22. Et univerfos fines ejus, de Arnon usque Jaboc, & de folitudine usque ad Jordanem. »t, 23. Dominus ergo Deus Ifrael fubvertit Amorrhsum pu- gnante contra illum populo fuo Ifrael; & tu nunc vis poflidere u Q terram ejus? 24. Nonne ea, quas poffi det Chamos deus tuus, tibi jure de- ld lu bentur? Quze autem Dominus Deus nofter vi&or obtinuit, in noftram cedent poffeffione m- R. 3 25.* Nifi uz vobis tradidit Chamos Deus . ve- I6. Quando de .EÉgypto cenfcende- rant , 6c. ) Lota hzc naratio perfpi- fter ; ita nos jure poffidemus, qux a In cua eft ex cap. 21. Num. & Deut. Deo nofítro tradita nobis funt. I 3 Hebreo efít: Nezze quod bereditate obtinere te fecit Chamos Deus tuzs , hoc 23. T& nunc vis poflidere ? &c.) bareditate obtznebis ? Quafi dicat : Dei fuit hec vi&toria, l qui Amorrhzum deleri voluit, & nos Ghamos. ) Aliqui eumdem putant ejus fines pollidere: cur er 5 ?&'Otu nunc cum Baccho , quia apud - Grecos x&uog eft & comelfatio & compo- vis poflidere terram ejus, quam Deus rerum omnium Dominus nobis tradi- tatio : alii, quia p« 72/c, remove- dit, & quam jure belli noftram fe- re, & depellere fignificat, Deum ma- cimus ? lorum averforem, & depulforem vo- catum , ut a Latinis olim Azverruncum, 24. Nomwe ea, que po[fidet Chamos Alii Deus tuus? €c.) Sententia eft, quem- & a Grecis À émoreimaov. admodum cenfetis vos jure poffidere, tandem , quia eadem radix yjp pal- És * í LIBRI JUDICUM INum. 25. * Nifi forte melior es Balac filio Sephor rege Moab : aut A^ As 22.2. docere potes, quod jurgatus'üt contra Ifrael, & pugnaverit ttac Ccontra eum , 22 D 26. Quando habitavit in Hefebon,& viculis ejus, & in Aroer, j & villis illius, vel in cun&tis civitatibus juxta Jordanem, per irecentos annos. gam Quare-tanto tempore nihil fuper hac repe- M titione tentattis ? u 21. Igitur non ego pecco in te, fed tu contra me male agis, hb indicens mihi bella non jufta Judicet Dominus arbiter hujus diei, inter Iírael, & inter filios Ammon. Tne 28. Noluitque acquiefcere rex fili ad! Jephte, uae per nuntios mandaverat. orum Ammoq verbis 1 ( é 29. Ra tus eít ergo fuper Jephte SpiritusDomini & circuiens D Galaad, & Manafle, Mafpha quoque Galaad, & inde tranfiens ul ad filios Ammon, 3o. Votum vovit Domino, dicens : Si tradideris ] »filios Am- pu mon in manus meas, 531. Quicumque primus fuerit egreffus de foribus domus megae, mihique occurrerit revertenti cum pace a filiis Ammon, [ eum holocauttum offeram Domino. fa — 32. Tranfi- fei C pare fignificat, ita Deum illum etli- putanti , aut aliquid deerit , aut aliquid &um fufpicantur, ut oblatas victimas redundabit. EmanuelSa nodum fol- n quafi palpaturus , & contrectaturus vit dicendo, Scripturam non affirmare C exprimeretur. t trecentos annos illos fuifie,- fed'eam 95. Niffferte meliar es Balac 3 E2 ) referre tantum , quid dixerit Jephte. d Queimnadmodum Balac Moabitarum 27. Domtnus arbiter bzjgus diei.) In m Rex tractum illum nunquam repetiit li Mebreo eft: Jedicer Demimus- judex tanquam ad fe pertinentem ; ita mul- diei: qui fcilicet hodie judicat, & re- p to minus.tu, tanto poft tempore, re- rum omnium arbiter eft. Judicat au- petere jure potes, aut debes. tem Deus, cum fontibus penaminfli- p 96. Quare tamto fempore mibil [uper git: facitque per cedes, & calamita- Ó bac repetitione tentafhis? ) Cum tre- tes, ut omnes intelligant fe. damnaffe ] centis annis-hec loca tenuerimus pa- eam partem, cujus caufa eratinjufta. cifice, zquum non eft, ut tanto poft 29. Fatus efl ergo fuper Jephrze fpi- tempore poffefiionem noftram turba- ritus Domini.) Mide di&ta fupra cap. re- velitis. Sic poftea orefcriptionis 3. num. Io. lex civili jure inducta e d , qu& natu- AMaf ït; La quoque Gald)td.) Vid?i di&ta rah innititur squitate. Porro. quod fupra cap. ro. num. 17. dicitur zrecez£zs amnis,ETc. tà in:eiligen- 31. Quicumque primus egreffus fac- dum eft, ut, five ab exitu ex /Eeypto, 4 de foribus domus mes , tc. ) Sunt five a devi&to Amorrhzo eos compu- qui putent, intentionem voventis fuiffe temus , femper intelligamus rotundum rem, quz occurreret, confecrare Do- numerum poni; alioqui fubtilius com- mino, aut in holocauftum offerre , pro * CA' P.B.T M N 3 133 at ^2. TTranfivitque Jephte ad filios Ammon, ut pugnaret con- Kai tra eos: quos tradidit Dominus in manus ejus. 33. Percuffitque ab Aroer usque dum venias in Menüith, 0tf, viginti civitates, & usque ad Abel, quse eft vineis confita, plà- per ga magna nimis, humiliatique funt filii Ammon a filiis Ifrael.- jpe- 34. Revertente autem Jephte in Mafpha domum fuam , .oC- currit ei unigenita filia füa cum tympanis & choris : non enim s habebat alios liberos. [Us 35. Qua vifa, fcidit veftimenta fua, & ait: Heu me, filia bis mea, decepiíti me, & ipía decepta es: aperui enim os meum ad Dominum , & aliud facere non potero : 36. Cui illa refpondit : Pater mi, fi aperuifti os tüum ad 3 «TIS Dominum, fac mihi quodcumque pollicitus es, concefía tibi ultione atque vittoria de hoftibus tuis." 37. Dixitque ad patrem : Hoc folum mihi prsefta, quod de- f[]- precor: Dimitte me, ut duobus menfibus circumeam montes, us & plangam virginitatem meam cum fodalibus meis, 38. Cui »n) conditione fcilicet rei , quz occurrif- rum, non procul a Rabba verfus me- fet, ideoque filiam immolatam negant, ridiem. l fed perpetux virginitati addictam. Alii Ufque ad Abel, quaeff vineis caiä&'m.) id cenfent divino fpiritu. incitatum , vo- Abel planitiem fignificat: dicitur , vz- tum concepiffe de offerendo in holo- neis confita , ut ab alis urbibus ejuf- ] 12 cauftum eo, qui primum fibi occur- dem nominis diftinguatur ; nam eft In riffet , nihil in. particulari ftatuens , ut Ábel Meolach , de qua 5. Reg. 4 docet mox fecuta admiratio , & ge- I2. & Abel , quz Schittim , five Na- mitus in occurfu filix. chal Hafchittim dicitur vide Joslis Votum-ergo hoc- Jephte in mitiorem . partem inter- ultimo num; [O. 3 ^ Fjla fue cum f)'mþnmi: , & che- pretandum , ut fcilicet vel non pecca- verit, vel non graviter illud conci- ri.) Solebant enim puelle epinicia piendo, cum nec damnetaur in Scri- canere , ut colligitur ex cap. I5- Exod. num. 20. & r. Reg.18- 7- & aliislocis. prura, & fpiritu afflatus in. illud eru- piffe videatur, fitque Deus vite, ac 35. Decepifts. ) Q. d. magno errore necis dominus, & votum etiam videa- , mihi obviam venifti, maenoque meao tur fuiffe caufa victeriz. lta Sera- incommodo. MHebr. Depreffhi, feu, bumiliaffime, yius & Salianus. Quod fi Jephte hac Vulgati interpretis fen- ratione excufari non pofle putemus , tentia eft; Decepzfz, quia cuin ex te gaudinm mihi pollicerer , mcroris oc- quod humanis vi&imis Deus non de- le&etur; certe poterit excufari, quod cafionem nactus fum: Zecepza es , quia ipnorantia, & confcientiz errore du- eum credideris te patri' honorem cho- &us, fe voti reum effe crediderit. Ita- ris equalium virginum alaturam, ex que aut omnino non peccgvit , aut meo voto mortis victima facta es. certe non eraviter. 5 37. Plamgam virginitatem meam cum fodatibes meis.) Plangam fcilicet, & la- 35 Ufque dum vinias in. Mennith,) Qua eít urbs in finibus Amuonita- menter fterilitatem,;prolifque orbitatem. 136 LIBRI JUDICUM 58. Cui ille refpondit: Vade. Et dimifit eam duobus men- fibus. Cumque abiiffet cum fociis, ac fodalibus fuis, flebat 1 virginitatem fuam in montibus. J 39. Expletisque duobus menfibus, reverfa eft ad patrem fuum, & fecit ei, ficut voverat, quae ignorabat virum. |Exin- j de mos increbuit in Ifrael, & confuetudo fervata eft : n 40.. Ut pott anni circulum conveniant in unum filiae Ifrael, p & plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor. t CAPU T XIL X b Epbratbei adver[us Sfepbte infurgentes ad oada Sfordanis occi- duntur, cum -vocem Scibboletb proferre non po[Jent ; quo vita funclo , fuccedunt. duces. ZAbean , zdbialon, €? Abdon. Cce autem in Ephraim orta eft feditio: nam tranfeuntes u a . EL a 'E contra Aquilonem , dixerunt ad Jephte: Quare vadens ad pugnam contra filios Ammon, vósare nos noluifti, ut per- geremus tecum? Igitur incendemus domum tuam. 2. Quibus 38. €ui ille refpondit , vade. ) 'Tan- ditficilia , que vovimus , facienda. IIl tulim immolationis dilationem recte , ut incitarentur omnes lIí:aelis filie ad & abfque omni peccato conceffit filie Dei cultum, parentum obedientiam; patrie charitatem. IV. ut monerentur pat*r 39. Er fecit ei , fícut voverat. ) Ot- in pofterum a triftibus hujufmodi vo- tis abftinendum. ferendo fcilicet eam in holocauftum , V. ut oftenderetur quod veteres fere omnes fentiunt, T'er- charorum memoriam lamentari nefas tullianus , Ambrofius ,' Auguftinus, non effe. : Nazianzenus, Hieronymus, Epipha- nius, Chryfoftomus, & alii a Serario I. f )Rra eff j;?ditia; ) Seditionis cau- longo ordine citati q. I6. in hoc ca- fa prorfus eadem fuit , qua iis- dem tumultus fuerat, fupra cap. g. Püt. ua ignoralat virum. ) Cui minus contra Gedeonem ; nimia fcilicet glo- molefta fuit mors , quam fobolis or- ris cupiditas , & rerum bene a Ga- bitas. 'Tunc enim habebatur male- Jaaditis geftarum invidia. di&ta fterilis,. Exod. 23. 26. Deut. 7. Tran[euntes comima Aquilonem.) Jor- 14. Sapient.: 3. 13 Genef. 530. 1. 1. danem in Aquilonari parte tranfmit- eg. l. tentes. Zg;o. Plangant filiam ephte Galaadi- Vocare wos molufüi. ) Mlentiuntur; £a dielus quatuor.) Anniverfarius hic nam ut patet ex verífu fequenti invi- ju&us ftatutus eft L. in filis Jephte tati belli participes eíffe noluerunt. honorem , qus fe poft conceffum bi- Incendemus domum tuam.) Kttecum meftre fpatium tanta conftantia facri- ea; nam in Hebreo additur zeczz , ficio ftitit. l. ut. oftenderetur etiam vel /ger te, quod etiam habent LXX. AR CATET XII. 137 Ct. 2 uibus ille refpondit: Difceptatio erat mihi, & populo bit meo contra filios Ammon vehemens : vocavique vos, ut prae- beretis mihi auxilium , & facere noluiftis : 'em n /4. Quod cernens pofui animam meam in manibus meis, tranfivique ad filios Ammon, & tradidit eos Dominus in ma- nus meas. Quid commerui, ut adverfum me confurgatis in id, praelium ? . . Vocat s itaque ad fe cunttis viris Galäad, pugnabat con- tra Ephraim : percufferuntque viri Galaad Ephraim , quia di- xerat: Fugitivus eft Galaad de Ephraim, & habitat in medio 7 Ephraim , & Manafre. s. Occupaverunt Ga laaditse vada Jordanis, per quze Ephraim rfeverfürus erat. Cumque veniffet'ad ea de Ephraim numero, fugiens, atque dixiffet : Obfecro, ut me tranfire permittatis ; dicebant ei Galaaditze: Numquid Ephrathaeus es ? quo dicen- 2 te: Non fum: * In 6. Interrogabant eum: Dic ergo Schibboleth, quod inter- [« pretatur. fpica. Qui refpondebsat, Sibboleth : eadem littera Ípicam exprimere non valens. Statimque apprehenfum jugu- Is labant in ipfo Tordanis tranfitu. Et ceciderunt in illo tempore * " de Ephraim quadraginta duo millia. dites Ifraäl fex annis: & d T. Judicavit itaque Tephte Galaa mortüus eft, ac fepultus in civitate fua Galaad. 8. Poft r 3 Pofuà autmam mesm : wmanmibus per wífcin, fed pronmäti:tbant tan- meis.) Mitam meam mortis periculo tum per f. id eft, per p famech , di- expofui. Hebrea phrafis, quz etiam centes Sibboleth ; ex quo agnofceban- occurrit. T. Reg. I9. 5. & alibi. tur. . Hóc paffim accidit, ut nationes Fugitivus eff Galaad de Epbram.) aliqux aliquas voces per aliquas literas Quafi dicat, vilis refpectu Ephraim: efferre, aut non poffint,aut ecre poffint. nulius animi, aut roboris, quales Quod interpretatur Spica. ) Id addi- effe folent, qui fugiunt. Vel fenfus tum ab interprete , alii aquarum de- eft: Galaad fugitivus eft , id eft, curfum, feu alveum interpretantur, & quidem utrumque fignificat. apoftata , & defertor, qui nos olim re- liquit manens ultra Jordanem. 7- dlndioavit. .. . dfrael.) Univer- Et habitat im omedio Ephraum , €y fum Ifrael ; tam licet initio: Galaadi- "Manaffe. ) Quid fuperbitis vos Galaa- tarum tantum Princeps effet, poftea tamen etiam reliquz tribus illi paruiffe dite , qui inter fraternas tribus duas Ephraim fcilicet, & Manaffe habitatis ? videntur. lta fentit D. Augnft. q. 49. Nonne ab utraque tribu concludi & " Mortuns eft , 65c. ) In beatorum nu- deleri nullo negotio poteftis ? mero recenfet Jephtem S. Paulus ad 6. Dic ergo Scibbolezb. ) Non pote- Hebr. r1. 2. rant hànc vocem sScezbolezb , Ephrai- lIa cruitate fua Galaad.) In Nïafl)ha, mite pronuntiare per f. & c. id eft, qu& erarïin regione Galaaditide. Bibl, cum. Qom. Menoch, Toz. If * ] 8 LIBRI JUDICUM j | 8. Poft hunc judicavit Ifrael Abefan de Bethlehem. es & 9. Qui habuit triginta filios, & totidem filias, quas emittens foras, maritis dedit, & ejusdem numeri filiis fuis accepit uxo- du res, introducens in domum fuam. vit Ifrael : $ Qui feptem annis/ judice- Q0Và 10. Mortuusque eft, ac fepultus in Bethlehem. Vtetc 11. Cui fucceffit Ahialon Zabulonites : & judicavit VIfr]a»eï j decem annis. A veni 12. Mortuusque eft , ac fepultus in Zabulon. Cum 15. Poft hunc judicavit Ifrael Abdon, filius Illel, Phara- thonites : « D 14. Qui habuit quadraginta filios, & triginta ex eis nepotes, aícendentes fuper feptuaginta pullos afinarum , & judicavit ( Iírael o&to annis: ott i BU 1s. Mortuusque eft, ac fepultus in Pharathon terroe Ephra- th im, in monte Amialech. Sam loca CA PU L - XIIT. hao n J/raelitee vur[um in idololatriam lapfr, Pbiliflbeis taduntur : San- $u Jon nafciturus ab zfngelo pradicitur matri, & deinde patri, Vit natusque a. Domino benedicitur. Ti * Sup. É Urfu-mque*ülii Ifrael fecerunt malum in confpe&u Dd- Cul Io. 6. D mini, qui tradidit eos in manus ?hiliühinorum quadra- f ginta annis. Qtt t 2. Erat autem quidam vir de Saraa,. & de ftirpe Dan, nomi- ne Manue, habens uxorem fterilem. 3 i 3. Cui g. 4hefum de Wezhlehem. ) Qua in IS. lm sonte Apealec. Quia cum ex ff parte adhuc incolebant Amalecitz in K tribu fJuda , & ita paffim fentiunt o- t mnes. Maldonatus tamen in Matth. orientali tractu Éphraim ; unde tan- N cap. 2. num. I. putat hic agi de Beth- dem a Saule 1. Reg. 15. delecti fuerunt. j lehem , qu& erat in tribu Zabulon, vel certe dicitur mons Amalec , quod cujus mentio Jofue 19. 15. illum aliquando Amalecitz pofledif- fent. 0. Introducens ia domum fiam.) $Suz familiz aegregans, cum nurus illius 2. E Saraa, Urbs hzc Jofue r5. effent , licet fortaffe fub eodem tecto 33. & 19. 42. Esdre etiam lib. non habitaverint propter multitudi- 2. cap. II num. 29. recenfetur inter ur- nem. bes terminales tribuum Juda, & Dan, 13. Pharatonites.) Ex urbe Phara- adquam etiam tribum pertinnit, Exi- thon in tribu Ephraim,; ut dicitm n. ftimant plerique Samfonem non ex i- famet urbe Saraa ; fed exSaraano agro 15. fequenti. A CAPUT Xl 139 » 3. Cüi apparuit Angelus Domini, & dixit ad eam : Sterilis llteni es, & absque liberis: *fed concipies , & paries filium: * Gen. t üxo- 4. * Cave ergo, ne bibas vinum, ac ficeram, nec immun- 16.11. dum quidquam comedas : IReg. idica- Q» $. Quia(r) concipies,& paries filium,cujus non tanget caputl ? . novacula: erit enim Nazaraeus Dei ab infantia fua, & ex matris ;; T. utero, & ipfe incipiet liberare Iírael de manu Philifthinorum. *Num * Hrael 6. Quae cum veniffet ad maritum fuum, dixit ei: Vir Dei 6.34. venit ad me, habens vultum angelicum, terribilis nimis. Quem hara- cum interrogaffem, quis effet, & unde veniffet, & quo nomi- [j ne vocaretur, noluit milii dicere : S 32 J0L65, 7. Sed Gvit (I) COncipies. Hoc vocabzlum non legitur 22 Edit. Sixt. ortum, ut colligi videtur ex cap. 16.. prolismagna, mira ue effet conceptio, & X nativitas. Ideo hi« num. 51. & ex cap. ifto 13. num. 25. in utero geftatio , Nam utroque loco videtur paterna mittitur Angelus, Nazaræatnfque im- Samfonis domus , ac fepulchrum col- peratur ceremonia , quam Abulenfis locari inter Saràam urbem, & Eft- q. Io. putat matri indictam ufque ad haol. Vide hoc cap. infra. num. ult. pueri abla&ctationem , ut fcilicet Sam- ubifatis indicatur locum habitationis fon futurus Nazareus, nec in utero, V Samfonis appellatum fuitfe CaftraDan. nec poft partum editus in lucem, la- ] videetiam cap. I8. I2. &e nutriretur quod ex vino , aut fice- Manzue.) Virum bonum fuiffe Ma- ra haberet originem. andem ta- nue ex his, que in hac hiftoria di- men concludit ; certius effe Nazarza- Do- cuntur, colligitur, ut ex fubito ad tum matris ad partum ufque tenuiffe. Deum curfu, precatione, cum ! de Ia Cujus mom ftamget caput noUacula.) filii' conceptu audiit infra num. g. .Ex Que Nazareorum nota erat Num. omnibus etiam , quz poftea cum An- cap.6.5. . f1i gelo locutus eft, & egit: & ex iis, Ex matris utero.) Ufque ad diem guze cuin Samfone filio illi acciderunt mortis fuz , ut dicitur hoc cap. n. 7. infra capit. I4. Jlll Caveergo, ne bilas vinum y aut Incipiet liberare Iffael de manm Phi- lfebinarum.) Copit, fed non perfe- féceram.) Jubet eam Nazarzorum age- cit, quia in hoftium manibus mortuus 16')( re vitam ad tempus , ac propterea jux- a eft, infra cap. 16. 50. & magis magif- J ta lege$ Nazarzatus, vino abftine- que poflea liberatio hzc perfecta eft re, ac ficera, hoc eft, Oomni potu I. Reg. 7.13 nt inebriandi vim habente; hoc enim fi- od 6. Vir Dei venit ad me.) Apparue- li cera fignificat, quam LXX. propter- rat Angelus fpecie humana , ac vene- ea vocant uéSveqpa. rTO- Nec immunudum quidquam comedas. ) randa, que gravem , fan&tum , j ebraicg tene- pheticumque hominem referret. P rO- Hoc alioqui vi legis phete autem vocabantur viri Dei. h. batur facere, fed non eft fupervaca- h nea monitio: quam multi enim leges Halenzs wvultum Angælimm.j Fox- h inofiflimam , & elegantiffimam faciem. violant, quas fervare debuiffent ? derribils nuimis. l- 5. DOnia coucipies , 69 pariesfilium. ) Reverendus , & Voluit Dominus , ut magne, mireque venerabilis admoduim. 2 140 LIBRI JUDICUM 1.:Sed hoc refpondit: Ecce concipies, & paries filium : ca- 1201 | ve, ne vinum bibas, nec ficeram, & ne aliquo vefcaris immun- -do: erit enim puer-Nazaraeus Dei ab infautia fua j £ ?&'ex uiero matris fuze usque ad diem mortis fuae. pofmï autem 9. Oravit itaque Manue Dominum ; & ait: Obfecro, Domi- n0." ne, ut, vir Dei, quem mififti , veniat iterum, & doceat nos, Dont quid debeamus facere de puero , qui nafciturus eft. & uxo g. Exaudivitque Dominus deprecantem Manue, & apparuit 9. rurfum Angelus Dei uxori ejus fedenti in agro. Manue autem itell maritus ejus non erat cum ea. Quze cum vidiffet Angelum, ^^ IO. Feftinavit, & cucurritad virum fuum : nuntiavitque ei a mus. dicens: Ecce apparuit mihi vir, quem ante videram. ^^. *l 1r. Qui furrexit, & fecutus eft uxorem fuam , veniensque dem ad virum, dixit ei: Tu es, qui locutus es mulieri? Et ille re- Tect fpondit: Ego fum. 12. Cui Manue : Quando, inquit, fermo tuus fuerit expletus, di NI quid vis, ut faciat puer? aut a quo fe obfervare debebit. t« 13. Dixitque Angelus Domini ad Manue: Ab omnibus, quse locutus fum uxori tuze abítineat fe : I4. Et quidquid ex vinea nafcitur; non comedat: vinum, & It ficeram non bibat, nullo vefcatur iiumundo : & quod ei pra- tità eulti cepi: impleat, atque cuftodiat. 15. Dixitque Manue ad Angelum Domini: obfecro te, ut Àn lili acquiefcas precibus meis, & faciamus tibi hoedum de capris. fhen 16. Cui refpondit Angelus: $i me cogis, non comedam pa- qd nes tuos : fi autem vis holocauftum facere , offer illud Domi- Lv no TO Et nefciebat Manue, quod Angelus Domini effet. 17. Dixitque ad eum: Quod eft tibi nomen,ut, fi fermo tuus qx j fuerit expletus, honoremus te ? x 18. Cut àc 8. V;r Dei . vemiat iterum.^ In 13. -Abffineat fz.) Scilicet uxor : Pa- ho Hebr. & LXX. additur, 24 me. tet ex Hebrzo textu, i quo hec omnia h Apparuit. . uxori ejus.) 9i pri- verba : 4bff;zeat , comedat, bibat, vefca- mo apparuiffet Manue ; fcire non po- £ur, cuffodiar , fant foeminini generis. p tuiffet, an effet ille idem , qui uxori I5. Facrtamus tibi hedup de capris.) « primo apparuerat; fed cur prima vi- Coquamus tibi in cibum hadum par. Á ceuxori potius vifus. eft ,-quam ipfi huc maàtri adhzrentem. vum ,.ac Jactentem , ac propterea ad- Mahue? quia: cum hané potius, quam Manue fterilitas angeret, pro ea tol- 16. Non comedam paues tuos. ) Non lenda diutius, & ardentius oraverat, u u- enim humanis cibis vefcuntur Ángeli, ut etiam pro falute populi: 'Tob. 12. 19. Panum vero nomine, lier 1/fa wiro praffantior , 14co. primo es cibi eneratim fignificantur ex con- fuetudine lingux Hebraics. vi/fo obrsgi/, inquit Prgcop. - : C IA EU I XHE I4T Um 3. 18. Cui ille refpondit: * Cur quaeris nomen meum; quod GgC*G/e—n» Mhthin- mirabile ? 32.29- X ülero 19. Tulit itaque Manue hoedum de cap'i'iS, & libamenta, & pofuit fuper petram, offerens Domino, qui facit mirabilia, ipfe Domi. autem & uxor ejus intuebantur. d To$, 20. Cumque afcenderet flamma altaris in coelum , Angelus Domini pariter in flamma afcendit. Quod cum vidiffet Manue; )pangit & uxor ejus, proni ceciderunt in terram, autem '21. Et ultra eis non apparuit Angelus Domini. Statimque * ID intellexit Manue Angelum Domini effe, ]ue ei - 22. Et dixit ad uxorem fuam : Morte moriemur, quia vidi mus Deum ; nIsque a2 Cul refpondþit mulier : Si Dominus nos vellet occidere, lere de manibus noftris holocauftum , & libamenta non fufcepitfet, nec oftendiffet nobis haec omnia, neque ea, quse funt ventura dixiffet. z lctos 24. Peperit itaque filium, & vocavit nomen ejus Samfon. qui Crevitque puer, & brenedixit ei Deminus: 53 25. Coepit- ,U ngelus Domini pariter inflamma a[- Ig. Cur quaris nomen meum , quod ejff )C« mirabile? ) Alü vertunt, q«od eff oc- cezd;t.) Quo facto fignificare vo- eultum, Sane vO mirabilenoneftnomen ]uit oratiffimum eífe facrificium. illud 5 Deo, feque illud in cclum quafi de- j u Anceli , alioqui dicere debuitfet zza- Lilis , fed éft adje&tivum fubftantivi zo- ferre, & feipfum una cum holocaufto J mez,quodprecellerat. Fortalfis An- ifto dicare , ac quodammodo facrifica- re Deo. p2 gelus hic Michael fuit , quiarem nun- [l tiavit , que ad populi Ifraelitici com- Promi ceciderumt im terram. ) Vel modum, & falutem pertinebat , ipfe- Deum adorantes , ejufque miniftrum UUS que Synacogs prote&tor erat , ut nunc Angelum cultu aliquo afficientes ; vel eft Ecclefiz. etiam metu perculfi , & contüurbati. " T Ig. Libamenta. ) Erant oblationes 2, Morte moriemur, 6c.) Vide di- "À accefloriz , & fecundarie , cum quibus &a fupra cap. 6. num. 22. Pi hoftie Domino offerebantur, ut fimi- 23. $; deminus, 6e. ) ConjeCtura la &c.. mariti timorem lenit, quod probabile ( ïmh non fic, Deum illis mortem inferre vel- Pofuit fuper petram. ) Qu extem- porarii altaris vicem implevit , qux le, quibus adeo faverit, ut holocau- etiam propterea altare dicitur n. 20. ftum de manu eorum acceperit fignis iT fequenti. exhibitis, quod facrificiam illud pro- Offrens Domine.) Per Angelum; baret, addita etiam promiflione prolis Angelus vero proprie, & immediate fufcipiende. Deo facrific4vit. n 24. Voravit. ) Mater fcilicet , ut n 20. Cumque aféenderet flamma. )Q uam patet ex Hebrao textu, in quo ver- videtur Angelus e petra elicuilfe, ut bum hoc eft fominini generis: fecerat Anselus, qui Gedeoni appa- Semfon. Y Quod nomen Jofephus ruit fupra cap. 6. 21. Fortemi interpretatur. 9. Hieron. So/ez, EC X 142 LIBRI JjUDICUM 25. Ceepitque Spiritus Domini effe cum eo in caftris Dan Th inter Saraa, & Efthaol. « & CAPUT XIV. leo Sam[on uxorem ducit Pbiliffbaam ;; quam cum «iferet, leonem la- be ceravit, in cujus ore po['modum reperto melle , fumpfit ab eo-para- bolam ; qua fodalibus propofita , illi interpretationem. per 1S Sam[onis uxorem intellexerunt. naw Efcendit ergo Samfon in Thamnatha, Vidensqtie ibi mu- I.D lierem de filiabus Philifthiim , 2. Afcendit, & nunptiavit patri fuo, & niatri fuze, dicens: 1 Vidi muliercm in Thamnatha de filiabus Philifthinorum: quam, i quaefo, ut mihi accipiatis uxorem. C . Cui dixerunt pater, & mater fua : Numquid non eft mu- lier in filiabus fratrum tuorum , & in omni populo tuo, quia f vis accipere uxorem de Philifthiim, qui incircumcifi funt ? Dixitque Samíon ad patrem fuum: Hanc mihi accipe: quia pla- í cuit oculis.meis. 4. Parentes autem ejus nefciebant, quod res a Domino fie- ret, & qusereret occafionem contra Philifthiim, eo enim tem- Y l pore Philifthiim dominabantur Ifraeli. & matre in $. Defcendit itaclue Samfon cum patre fuo, 'Thamnatha. | feu Solem . ejus. Alü parvsm Solem, 2. Éram quafo , ut mibi accipiatzs quz verior effe videtur hujus nominis uxorem. ) Communior fententia Sam- etymologia: aliüi tamen alicer. fonem a-peccato liberat, vel quia no- Benedixit ei Domisus.) Benedictio lebat uxorem illam ducere, nifi fieret Domini femper copiam & abundan- profelyta Judaicis faciis fufceptis : vel tiam rei alicujus bonz fi onificat. Be- ïï quia divina infpiratione agente illius nedictusergo eft Samfon ; E& quoad cor- nuptias affectabat , qus ratio fólidior poris vires, & quoad animi dotes, di- eft, & fignificatur in textu num. 4. vinamque: gratiam. fequenti. 25. Cepitque Spiritus Domin: e[fe cum :* l] Nenauid non eft mulier, 656. ) Po- 4 illo.) Mide dicta cap. 3. num. 1o. ftulatum . Samfonis parentes ejus reji- Im Saraa , . Eflhaol.) Wide dicta ciunt, quia: Deuter. cap. 7. 3. & Exod. hoccap. num.2. : 4. IO. lex erat , qua vetabantur omnia f irae htarum connubia cum Chananzis. T. [N Thamsarha. ) Que Ooppidum fuit in tribuum. juda, Dan, 4- Qzareret occaffozez,. ) LXX. ha- Ephraim confinio, verfus mare Me- bent &xoiqoi vizditlaz. diterraneum, in via inter Ptolemai- dem, & Gazaam, cujus mentio Gen. 5. Cum patre fto, & matre , exey Quui nefciebant quidem initio Dei con- 39- Jof- 15.2. Par. 2g. 1. Machab. g. füium, & voluptatem, poftea tamen (J-3 *« 5 CATPIT XIV. 145 DaH "Thamnatha. Cumque véniffent ad vineas o . D ppidi, apparuiþ catulus leonis f2evus, & rugiens, & occurr 1t e1. 6. Irruit autem Spiritus Doinini in Samfon, & dilaceravit leonem , quafi hoedum in frufta difcerpens, nihil omnino ha- li- bens in manu * & hoc patri, & matri noluit indicare. If 7. Defcenditque, & locutus eft mulieri, quae placuerat ocu- lis ejus. g. Et poft aliquot dies revertens, ut acciperet eam, decli- ]U- navit, ut vide:et cadaver leonis; & ecce examen apum in ore leonis erat, ac favus mellis. 15: .9. Quem cum fumpfiffet in manibus, comedebat in via, ve- niensque ad pa:rem fuum , & matrem, dedit eis partem, qui & Il ipfi comederunt: nec tamen eis voluit indicare, quod mel de l- corpore leonis affumpferat. 1o. Defcendit iiaque pater ejus ad mulierem, & fecit filio Id fuo Samfon convivium: fic enim juvenes facere confueverant. D2 d- 11. Cum ergo cives loci illius vidiffent eum, dederunt ei fodales triginta, qui effent cum eo. 12.Quibus Q vel interiori affatu, vel externo aliquo & tetrum odorem refugiunt , tamen indicio fa&i illius certiores, filii po- cum ex eo ebulliiffent, minus mirum, ftulatis annuerunt. fi in ejus ore mellificarunt , prafertim : "ppavsuit. catulus leonis , 6$c.) Sam- fi aridum jam erat cranium , & carx- foni tantum occurrit leo ; quamvis nibus nudatum. enim iter fimul cum parentibus effet IOo. Defcendit itaque. pater /eju: ad i ingreffus, tamen vel folus prsceffit , mulierem , €fc.) Cur folus adfponfam l vel fubítitit, tuncque leonem obvium defcendiffe dicatur pater, putat Arias habuit , quod textus indicat, cum ait, caufam fuille, quod ante convivium ? eccarrit ed , non eis, & qua fecuta funt, 4 paratum viri fponfarum domos fre- oftendunt. quentare non folerent. Abulenfis pu- 6. Spiritus Domini.) AÁudaciam, & tat, pzitrem tanquam præcipuum no- fortitudinem augens. minari, cum eo etiam Squfqtnis ma- Et hoc patri, Cb matri moluit indi- trem defcenditfe. care.) Miri enim fortes minime funt S;c z*nimju'venesf)tære con[ueverant.) ja&abundi, nec, qux patrant facino- Pater convivum inítruxerat : hic ta- ra, przdicare folent. men quafiillius auctor exprimitur Sam- fon, quia illius caufa, & nominea 9. Losutus eff mulieri.) LXX. in plurali ENdANq0 a , locutz funt : Samfon patre paratum eft. fcilicet , & parentes ejus. II. Dedermmt ei frigzata fdeles, qui Q. Examen apum, in ore leonis erat. ) e[fezt cum eo. ) Hi focii in. Scripturis Apes ille fortaffe ex eodem putri leo- vocantur aliquando 2£2/e, vel etiam nis cadavere nate funr , quemadino- ffLi fponfs IMatth. 9. 15. Marci 2. 19. dum ex bove nafci certum eft ; & ]oa. 3. 29: nterpres GOD:I loc cap. quamquam apes manditie ftudiofx funt, num. 2o. vocat prezaóos,.quos Jofe- 4 LIBRTI TUUDICUM d 144 r 12. Quibus locutus eft Samfon: Proponam vobis þroblema: qu quod fi folveritis mihi intra feptem dies conviviij dabo vobis ind triginta findones, & totidem tunicas: I( 13. Sin autem non potueritis folvere,.vos dabitis mihi tri- ginta findones, & ejusdem numeri tunicas. . Qui refponderunt QUI hu ei: Propone problema, ut audiamus. 14. Dixitque eis : De comedente exivit cibus, & de forti Is egreffa eft dulcedo: nec potuerunt per t folvere. res dies proppfitionem lor 15. Cumque adeffet di es feptimus, dixerunt ad uxorem Sam- de Y fon: Blandire viro tuo, & fuade ci, ut indicet tibi, quid figni- ficet problema: quod fi facere nolueris , incendemus te; & & domum patris tui: an idcirco vócaflis nos ad nuptias, ut fpo- liaretis ? 16. Quae fundebat apud Samíon lacrymas, & quérebatur dicens : Odifti me, & non diligis: idcirco problema, quod propofuifti filiis populi mei, non vis mihi exponere. At ille refpondit : bi indicare Patri meo, & matrri nolui dicere: & ti potero ? 17.Septem phus dixit »vuocóNec , & érarosc. Hi quas apud fe habere folent nobiles vi- 4 ergo focii fponfis jungebantur, utnu- ri , &elegantioris cultus ftudiofi , quas i ptarum letitiam excitarent, illifque fubinde mutant cum aliis communio- adeffent honoris caufa. ribus, ne fordes contrahant. Vel a t 12. Problema. ) (Enigma , gryphum. Cï;d!n VERGS mutatorie funt nova ve- j iMMos vetus virorum excellencdum de ftimenta , que cm'n veteribus ufu attri- ingenio inter fe certandi propofitis tis mutantur., wnigmatibus, de quo vide Jofephum I2. Propome problema, 6$c.) Quuafi ä lib. r. contra Appionem, &, Plutar- dicant: accipimus conditionem, pro- chum in convivio feptem fapientum. pone &nigma. Sic & Regina Saba venit tentare fa- * I5. Cnäg':;e adeffez dies feptivaus. ) pientiam Salomonis in enigmatibus 3. I'res dies nodi folutionem quafierant, ï: Reg. 1o. 1. quomodo ereo dicitur cum adetfet dies lotra [eptem dies convivii. ) Septem feptimus? KRefpondeo diem feptimum enim diebus, hoceft, hebdomada una hic appellari diem Sabbati,ita Lyranus, nuptie celebrabantur: hec eft hebdo- Abulenfis, Vatablus, & alii, vel 9 ia illa dierum, qua Lie nuptix ce- Ita adeffer , fignificat appropinquaret. lebrate funt, Genef. cap. 28. num. 27. idem Abulenfis, & Arias. Serarius Trigimta [mdones. ) Singulis nimi- ait Hebrza fic verti poffe € furin rum unam,. diebus feptem , feu , iutra dies illos fe- Totidem tunicas.) In Hebreo eftzz- ptem. . Fortaife tribus diebus folutio- zationes veflium , five * ber hypallagen , ne quefita, & non inventa, defpera- veffes mutationum , 2 ive mütatorias. runt; fed cum adeffet. dies feptimus, De veftibus mutatoriis dixi in. Oeco- fubiit confilium de arcano per S'amf nomicis lib. 2. cap.17. num. 2. eas etfe, fonis uxorem cognofcendo. m | $ CAPFUEUT. XNW. ^ 145 eIta: 17. Septem igitur diebus convivii flebat ante eum : tandem- Obis que die feptimo cum ei effet moleftà expofuit. Qua ftatim indicavit clvibus fuis : tt- 18. Et illi dixerunt ei die feptimo. ante folis occubitum: "unt uid duleius melle, & quid fortius leone ? Qui ait ad eos: Si non araffetis n vitula mea, non inveniffetis propofitionem ord meam. iem 19. Irruit itaque in eum fpiritus Domini, defcen þditque Afca- loneém , & percuffit ibi triginta viros, quorum ablatas veftes A« dedit iisj qui problema folverant ; Iratusque nimi's.,afcendit ni- in domum patris fui: B T 20. Uxor autem 6j us accepi t maritum unum de amicis .ejus, M & pronubis; LUf od lle [ Til CAPüT morelatrónum iln.fïdi.-jdncium : nec diver- yr 17.Septem igitur diebus can'viviifleä;zt ante eum. ) Omnibus, qui poft certium fis vicibus fingulos aut pauculos , fed ldS funul omnes; nam roboris adeo ma- 0 illum. nuptialis convivii. . diem refidui d erant, quarto fcilicet, quinto, fexto, gni fpecimen non fuiffet fineulos in- & feptimo:. Sic etiam explicat Ly- terimere. Non peccavit Samfon hac ranus; cum ait: Seprez diebus , 1d eff, triginta virorum cede , quia fpiritu ij majore feptems dierum parte. Dici etiam Dominiimpellente ab eo patrata, quem poteft mandatum il inde a principio Deus: Judicem populi conftituerat , ut f feptem dierum , ut folationem expifca- Philiffheorum injurias Ifraelitis illa- tas ulcifceretur. retur, idque illam feciffe, fed frigidius, languidius ; poft tertium vero diem, ac AMHatas veffes dedit iis. ) Sindones, demum feptimo ardentius , illis inftan- & tunice propofitum fuexat victori- tibus , & minas intentantibus. bus prezmium, fed jamtantuni tunicas dedifle videtur Samfon , uOd etiani 19. $4 sem araffetis im witula naea.) ï; Locutio adagialis. Illi dicuntur alie- clarius habetur ex textu H ebraico : na vitula arare, qui rebus alienis ad € accepit , inquit, Samfom fpolia, feu fuum commodum ntuntur.. VideSerar. exuUla$, U dediz mutationes s5 , qui hic; & Martin. del Rio Adagial. 162. explitarant enigma. Refp. per tunicas 19. Deftendsfque Afcalonem.) Eiit uxbs intelligi etiam findones per Synecdo- chen; vel certe Samfonem detraxiife Philidheorum, eujus mentio non m- frequens in facris Literis. iis alterum, quia non fuo maite , & Percuffrt ibi trigintavviros.) Midetur ingenio enigma evolverant. QO. Ünu» .. de prozubit. in urbe potius ipfa palam, & apexte ) Vide occidiffe, quam in agro , aut in via di&ta hoc cap. num. I1. Bibl, cum. Com. Metecb. Toss, Il.- T 146 LIBRIJUDICUM r CATPDUT. x bus At üipu]a Per vulpium multitudinem Sam[ou Philiflbinorum fegetes incendit ; oliveta & fratlis funibus quibus ligatus erat, mille Pbiliflbaos afini f maxilla profiravit : e cujus. dente molari aque ditux fitienti fluxerunt. : &ïvake' Oft aliquantulum autem temporis cum dies triticeze meffis him; ï.P inftarent, venit Samfon, inviíere volens uxorem fuam, 51 & attulit ei hoedum de capris. Cumque cubiculum ejus folito Yools vellet intrare, prohibuit eum pater illius, dicens: t $. 2. Putavi, quod odiffes eam, & ideo tradidi illam amico tuo, fior! Etn fed habet fororem , quae junior, & pul'chrior ila eft, fit tibl pro ea- uxor. tl 3. Cui Samfon refpondit : Ab hac die non erit culpa in me contra. Philifthaeos : faciam enim vobis mala. D 4. Perrexitque, & cepit trecentas vulpes: caudasque earum K junxit ad caudas, & faces ligavit in medio : vet lucque difcurre- & E Quas igne füccedens, dim-iüF, ut huc il rent. I. —mime cbiculum ejus [olito wveller vulpibus Judea, & Palzftins , ntcol- u hili intrare.) Jam Samfonis deferbue- ligitur ex illo Cant.2. 15. — Capize wo- at ira,priftinufque effervefcebat amor. bis vulpes paruulas , que demolimntur ille $. Tradidi sllam amicatuo. ) Pronu- Svizeu:, & "Thren.5.18. Proptermon- rt. bo illi, de quo extremo cap. fuperio- tem Siom, quia difperist , vulpes ambu- jl Nulla erat foceri Samfonis excu- laversnt i2 eo. .. INec folus cepit:Sam- fatio , quia licet eo tempore repudium fon, fed in iis capiendis aliorum for- b permitteretur, nontamen fas erat uxo- taffe opera ufüseft, & Dominus etiam ribus libellum repudii viris dare, fed in ejus caflfes vulpium mukitudinem Q e. contra. Quamvis autem Samfon impulit, ut quod mente agitabat , poF ha iratus uxorem reliquerat, adhuc ta- fet efficere. . 1men querendum.ab eo fuerat, eamne Caudafque eavum . junxit ad czmdzzs.') pn di repudiare vellet, ficeretque poteftatem Binas, & binas fimul emittebat, itaque ad alias nuptias tranfeundi, fuerunt paria centum quinquaginta. & Q. Std babct fororem , 65c. ) " Midebat Et facés ligavit 12 zmedio. ) Àd cau- das, feu in medio funium, qui e cau- t focer Samfonis fe generum fuum in- juria affeciffe, ac propterea follicite dis propendebant, actrahebantur lon- [ illam placatum fibi reddere ftudet. al- gius , facesalligabantur. Faces, five terius filis nuptiis oblatis. tede, aut titiones ex lignis fortaffe 1 3. 4b hac. die, €fc. ) INon accipit refiniferis fuerunt , qux in vulpium conditionem Samfon, cum fuam uxo- cuifa ardere , ignemque tueri poffent, rem ei, qu& offerebatur, pofthabere S. Quas igne jucecndens. ) Poftquam fcilicet. alligaverat. 1g. vide ibi notata. neque vellec, neque poffet. Levit. 18. fimul ,- nec ï Dimifit.) Non omne * ex eodem loco; 4 Cepit Erecentas vu/lpe:.) Abundat C APUT XV I47 rent. Qu?e flatim perrexerunt in fegetes Philifthinorum. Qui- bus fuccenfis, & comportatae jam fruges, & adhuc ftantes in Mtendi ; ftipula, concrematze funt, in tantum, ut vineas quoque; & $ afnj oliveta flamma confumeret. 6. Dixeruntque Philifthiim : Quis fécit hanc rem? Quibus di&tum eft: Samfon gener Thamnathaei : quia tulit uxorem ejus, J & elteri tradidit, haec operatus eft. Afcenderuntque Philift- : meffs hiim , & combuflerunt tam mulierem , quam patrem ejus. füam, 7. Quibus ait Samfon: Licet hzec feceritis, tàmen adhuc ex 6 folito vobis expetam ultionem , & tunc quiefcam. - €. Percuffitque eos ingenti plaga, ita.ut ftupentes furam fe- ) tüo, mori impenerent. fit tib . Et d.efcenden; habitavit »in Ípelunca petree Etam. ram Juda, caftrame- 9. Tgitur afcendentes Philifthiim in ter n me tati funt in loco, qui poftea vocatus eft Lechi; id' eft, maxillay B ubi eorum fufus.eft exercitus. AT ULL 1o. Dixeruntque ad eos. de trib u ']"'u-cï'a-.: cu..lj afcendiftis ad- verfum-nos? Qui refponderunt : Ut ligemus Samíon,venimus, » üfe & reddamus ei, quae in. nos operatus eft. - fent, 1r. Defcenderunt ergo tria millia virorum de Juda, ad fpe- Ó itco cum filicis Etam, dixeruntque ad Samfon : Nefcis, quod Phi- £ Mil« lifthiim imperent nobis? quare hoc facere voluiiti? Quibus u illeait: Sicut fecerun: miht, fic feci eis. tll 12. Ligare, inquiunt, te venimus, & tt adere in manus Phi- tbl Sum- lifthinorum: Quibus Samíon ; * & fpond ete mihi, Juræ?t e? aitl? z 15. Dixe- r quod non occidatis me. tiari 6. Dixerustque Philfühiim ,. &c. ) nes, & þexp]icationes vide apud Serar. ine.qx Quia dicitur generatim - Philithiim hic.queft. 10.& apud. Martin..Del Rio pol hac interrogafíe , & pro. nomine pro- Adag. 164.. ) prio foceri. Samfonis "'Thamnatheus Injþeluna;zþ.ertræ '.Efdm.)Etam vel no- dicitur ; videtur iucendium: latefufum, men eftloci,viri,cujus mentioeft r.Par.. ;ue & nontantum Thamnatham , fed alias 4- 32 a quo petra illa fic dicta fit.. Eam aliqui. collocantin. tribuSimeon adtor- Ill- etiam circumje tas ; regiones. popula- i* tum effe. rentem Sorec; alii, ut Jofephus, in 9. Expetam ultionem. ) Ex qno pa- tribu Juda. . Sed h fententiz fortaffe r tet Samfonem. privatarum injuriarum noh difcordant ; iam ex'cap. Io. 'Jo- i* (l: fpecie publica tuiffe perfecutum. fue conflat tribum Simeonis in Judez. Q. La ut ffapeutes. [nvazm. femori im- tribus partem. admiffam fuiffe. Vide Iffl ponecnt.) Solent enim. homines me- ibi dicta. - : l, 1I- Oware bec factr& voluifli.) Ut In ditabundi, &. laffi furam vinius. cruris alteri femori fedentes imponere, qui fcilicet Philifthzos in.nosexafperares.. Babitus eft pre| morore ftupentium; Sicut fecerunt , Eje. ) C imihi injurias. vindicavi. Id eft ,. i;lat;lfk Plure'svhujus locdi ex Hebrzo verfio- 145 LiBRI JUDICUM 15. Dixerunt: Non te occidemus, fed vinctum trademwus. (oirit " ilus, Ligaveruntque eum duobus novis funibus, & tul & 9ruxxt éum de 20 petra Etam. . . 14. Qui cum veni ffet ad locum maxillze, & Philifthiim voci- ferantes occurriffent ei, irruit Spiritus Domini in eum: & ficut folent ad odorem ignis ligna confumi, ita vincula, quibus li- $j gatus erat ; diffipata funt, & foluta. ían 15. Inventamque maxillam, id eft mandib ulam afïpi , qua EEE jacebat , arripiens, interfecit in ea mille viros, 16. Et ait : In maxilla afini . in mandibula pglli afinarum; delevi eos , & percuffi mille viros. - 17. Cumque haec verba canens compleffet, projeci f mandi- ) bulam de manu, & vocavit nomen loci illius Ramathlechi interpretatur elevatio maxillae. 7quod )Q I8. Sitiensque valde, clamavit ad Dominum, & ait : Tu de- port: lant difti in manu férvi tui falutem hanc maximam, atque victo- riam : en fiti-morior, incidamque in manus incircumciforum. COf Ig. Aperuit itaque Dominus molarem dentem in maxilla efocillavit &f afini, & egreffae funt ex eo aquae. .Quibushlhaui*ris, T f;iritu111—, qui 13. Ligaveruntque dwobus nowis fu- mhlcos illa percuti, & occidi potuiffe. & nibss. ) Mox Hebraica mY3y ^xvorh, I6. In maxilla affni , €&fc.) Canticum non qualefcumque funes fignificat , fed hocfuit, fiveillius particula, aut exor- N bene complicatos, quos ftalice dici- dium ; hzc enim cantando dixitffe Sain- ü*h mus Feze rizforzata. LXX. appellant fonem patet ex num. 17. fequenti. eul xaAodia rudentes , qui' funt nauticifu- 17. Elevatio maxille. ) Sic dictus lo- t nes vàlde cralfi. cus, vel quod e terra in Philiftheos X 14. Votiferantes.) Feftivo clamo- maxiliam elevaflet eos percuffurus ; vel quod illis jam ftratis,' eam eleva- lic re , ob rem profpere geftam. rit Deo dIrruit Sprritus Domini in eum.) Wi- pro agcepto beneficio gratias res illius augens, & eum excitans , ut acturus. HU funibus difruptis in Philiftheos infi- J8. Em füi merior, &'c.) Ex wehe- liret. , menti motu , calore , fudore nafci po- p 444 odorem iguis. ) Qs loquendi for- tuit fitis: Jofephus, & illum fecutus L: mula ftatim lina illa flammam con- $. Ambrof. ep. 76. caufam fitis fà- fie cipere fienificat , & iene folvi. Sic ciunt divinam ultionem , quod edita non abfimili loquendi fchemate dici- illa ftrage fuperbiiffet Samfon, & plus mus.cibum aliquem facilis effe coctio- quam par erat, fi*biirrogaiïet. QGuod e nis , ut fatis fit, fi femel ignem-afpi- minus probabile videtur , cam hoc eo- ]1 Clat. dem, verfïcltlo vicoriam referat in Y Deum. 18. Mandibulam ,Q:pni.) Satis proce- ri funt afini in Palaftina: itaque non I9. Egreffa funt. ex eo-4qua.) Fl "m incommode mandibula hecin teli ufum bant e terra aduz , fed perloculamen- converti potuit ; mirum tamen tam ï tum, feu mortariolum dentis molaris, CATU T XV. & XVI.. 149 eIN, fþiritum, & vires récepit. Idcirco appellatum eft nomen loci illius, Fons invocantis de maxilla, usque in praefentem diem. 1m (e * Infr. - 20. Judicavitque Ifrael in diebus Philifthiim viginti älnnis. s voci- 16.31. ficut CAPUT XVL ls li- Samfon obferoantibus eum cu[lodibus, portas Gaz«e urbis in mon- £em detulit : a Dalila autem , cui fepius illuferat , cognita caufa quà « fortitudinis , deton[us , excecatum ab boflibusz quos tandem una [ecum interemit. 'üm, Biit quoque in Gazam, & vidit ibi mulierem meretricem, indi L A ingreffusque eft ad eam. juod 2. Quod cum audiffent Phil ifthiim, & percrebuiffet apud eos, intraffe urbem Samfíon, circumdederunt eum, pofitis in : de- porta civitatis cuftodibus, & ibi tota no&te cum filentio praefto- (lo- lantes, ut fatto mane exeuntem occiderent. n 3. Dormivit autem Samfon usque ad medium no&is: & inde dllà confurgens, apprehendit ambas portze fores cum poftibus fuis, t & fera, impofitasque humeris fuis por avit ad Verticggl inontis, l, qui refpicit Hebron. — À habitabat in Valle Sorgö, jffe 4. Poft haec amavit mulierem, quae & vocabatur Dalila. 3 $. Ve- cum xor Nomen .oci £LEjus. ) 'Totus locus.di- tum fipaificat, ut Genef. 16.2. zzgre- am £&us eft, Elevat/o maxills , num. I7. pe- dere ad ancillam smeam, ff forte faitem culiaris, in quo eruperantaque ex den- ex dlla fufcipiam filios , &.2. Reg. 3. Sl" te illo molàri,. fezs izvocantis de ma- 8. & alibi. Ergo a culpa Samfon ex- 03 xilla eft appellatus. 4 cufari n n poteit. " Ujane in prsfentem diem.) Quo fci- 4d verticem montis , qui ve[pict Y licet hzc libri auctor fcribebat. . Hebron, ) Montem hunc a Gaza difta- 'ms re fept:m milliaribus Germanicis, af- : i. TN Gazam.) Uxbs e(ï:ad-ma,rc Me- firmat Serar. « - diterraneum ampla , munita , In valle Sorec.): Qu dicitur etiam vallis botri ; Tunt. enimr ibi vites mul- 0- portuofa, & celebris: . Venit Gazam, us vel negotii alicujus gratia, ve] ut pa- te,ac generofe. ltaque lfaiz 5. 2. di- " negyrim aliquam fpectaret ; ut conje- citur : p/aztavit eem , ( vineamfcilicet) ta &at Serarius. ]ofephus veniffe ait ex Sorec , in Hebrzo , quod vulgatus ver- lts Philiftheorum contemptu , viribus fuis tit, ele&azm. xl confidentetn. Abulenfis ex | juvenili Dalila. ) Gente Philidhea , uxor petulantia, & amore formofarum mu- Samfonis; ut aliqui graves auctores Wherum Philifthesrum. 2 fentiunt, fed juxta alios , conditione In Ingreffefqué eft ad eam.) o Augua'. meretrix , qu& opimio verior videtur , ferm. 107. de tempore, negat cum & gravespatronos, & affertores ha- le meretrice illa concubuiife , fed phrafis bet 594 Dald, Mebreis attenuari, Scipture patlim occurrens , concubi- arefcere, pauperém effe, fignificat. 150 LIBRIJTUDICUM $. Veneruntque ad eam principes Philifthinorum, atque di- l xerunt: Decipe eum, & diíce ab illo, in quo habeat tantam g lia fortitudinem, & quomodo eum fuperare valeamus, & vinttum qit Sad affligere : quod fi feceris, dabimus tibi finguli mille4 & cen- & av tum argenteos. ) 6. Locuta eft ergo Dalila ad Samfon : Dic mihi , OB'(ägro, in p I quo fit tua maxima fortitudo, & quid fit, quo .ligatus erumpere qum c nequeas ? * Is 7. Cui re fpondit Samfon : Si feptem nerviceis funibus, nec- t Cl dum ficcis, & adhuc humentibus ligatus fuero, infirmus ero ut esmi caeteri homines. 1. 8. Attuleruntq ue ad eam fatrapse Philiü—.hinorum feptem fu- G2l nes, ut dixerat : quibus vinxit eum, . Latentibus apud fe infidiis, & in cubiculo finem rei ex« If e&tantibus, clamavitque ad eum: Philifthiim fuper te; Samíon. fd ui rupit vincula, quomodo fi rumpat quis filum .de. ftuppae nf tortum putamine, cum odorem ignis acceperit, & non eft co- cpu gnitum, in quo effet fortitudo ejus. fcat 10. Dixitque ad eum Dalila: Ecce i llofifli mibi,, & falfüm Ó Iocutus es: faltem nunc indica mihi , quó ligari. debeas. fou 1ir. Cuiille refpondit : Si ligatus fuero novis funibus, qui dix numquam fuerunt in opere, infirmus ero, & aliorum hominum / aíc fimilis. * I 12. Quibus rurfum Dali la vinxit eum , & clamavit : PhiliR- hiim fuper te, Samfon, in cubiculo infidiis pr&eparatis : Qui ita rupit vincuLa quafi fila telarum. hii 13. Dixit- $n fs .Hinc nomen ADal*ilæ meretrici huic ap- 7. Nervicts funibes. ) Qui ex ner- T pofite convenit, qu debilitavit, ac m- vis bubulis, vaccinis, &c. in funes firmavit Samfonis robur, cor, & opera. c:onf.o.rti*s, & plexis fiunt.. fà g. Prizdpes Philiflbinerum. ) .Phi- ïm 9. Fwedeffisppe tartumþutgzmine.) lifthzorum gens, ac ditio in quinque Putamen , utait INonius, eff omaze,quod fatrapias, 1eu principatus diflributa non a nacibus modo, fed ab aliis ettamm te erat, quibus Gngulis- a przcipua urbe fua nomen Gaza, Geth, Accaron, excutitur , «ac projicitur. Significatur C ergo filum viliffigum ; minimeque e Azotus, Afcalon. Mi ergo quinque compactum , ac firmum. Piincipes ad: Dalilam venerunt. Singely udille, G ceutum argenteos.) CH odorem. igmis Acceperit.. ) Nide b Exiftimat Axias mille (ingularum pro- dicta fupra cap- r5. num.. I4- L vinciarum nomine oblatos argenteos fo. -Ligm-i debeas. ) Ligari poHis. ficlos; a principibus vero adjectosfuo I2 szmþ' ffla telarum. ). Quafi fi- ipforim nomine centum alios , aucta- Jum tenue , quo tela contexitur: LXX. habent. ez4e7(oy , quafi. dicant. lIu ri, & honoraxii caufa.. ä: CAPUT XVE I5X Ique di. : lantam 14. Dixitque Dalila rurfum ad eum : Usquequo decipis me, in&um & falfum loqueris ? oftende, quo vinciri debeas. Cui refpon- & cen. dit Samfon: Si feptem crines.capitis mci cum licio plexueris, & clavum his circumligatum terrae fixeris, infirmus ero. 14. Quod cum feciffet Dalila, dixit ad eum : Philifthiim fu- POSIT lmpere perte, Samíon. Qui confurgens de fomno extraxit clavum cum crinibus, & licio. 5 n« 15. Dixitque ad eum Dalila : Quomo do dicis, quod amas me,cum animus tuus non fit mecum? Per tres vices mentitus ero t es mihi ? & noluiíti dicere, in quo fit maxima fertitudo tua. m fu- 16. Cumque molefta effet ei, & per multos dies juciter ad- hàereret, fpatium ad quietem non tribuens, defec : it -anima ejus e| ey« & ad mortem usque laffa:a eft. mon. 17. Tunc aperiens veritatem rei, dixit ad eam * Ferrum uppae numquam afcendit fuper caput meum, quia Nazaraeus, id eft, confecratus Deo fum de utero matris mea : fi rafüm fuerit Lo- caput meum;recedeta me fortitudo mea, & deficiam, eroque . ficut czeteri homines. lfom 18. Vidensque illa, quod confeffus ei effet omnem animum qu fuum, mifit ad Principes Philifthinorum, ac mandavit: Afcen- fuiil di:e adhuc femel, quia nunc mihi aperuit cor fuum. Qui afcenderunt , affumpta pecunia, quam promiferant. finu li. 19. At illa dorm:ire eum fecit fuper genua- fua, & in fuo Qu 13. Seprem crines c;zpi-.fl's mei;) Pau- l7. Teuc apersms veritatem rei;ï a latim ad caput venit Sainfon. /zp[ure In Hebrso & Greco eft, ozee cor z propíor, ait S. Ambrof. epilt. 7o. Cri- feum.. A Deo ita permidum in libi- ndae nes feptem hic vocantur feptem o- dinis ejus ultionem. & mnium totius capitis crinium difcrimi- SE orafum fuerit caput meum.) Exat na, feu flocci, trice, & cincinni. Ita- enim in Samfonis capillo robur, tan- lice dicimus 7e zreccze. quam in figno gratiz hujus gratis da- Cum lic;o.) Liciatorio ligno , feu te, feuin Symbolo mutui cujusdam f f'ï, textorio jugo. fcderis inter ipfum ,& Deum , utfci- H C animus tuus nos frt m:cmh.) .licet Samfon Naza:zus effet, & pro- üf Cum facto oftendas te me non amare lixa coma Nazareatum profiteretur : li ex animo. ü Deus vero ei adeffer ,. & vires daret h I6. Defecit aumma ejus , Uc.) In He- ingentes, que tamdiu permanerent , brao eft Zmmizuta, vel meifz eff ani- quamdin coma illa permanfiffet intonfa. ma ejus ad moriendum. uia nimirum IQg. Dormure eum jecit [gper genua nec tutüm putaret rei veritatem ei ape- fi«a £fc.) Propinata forta(fis foporite- rire, nec amplius ejus preces impor- ra aliqua potione , quz rationis fenfum tunas ferre pofíet. ltaque fatigatus auferret, quod etiam in aliis experi- fupra modum in h E mentis a Dalila captis , tattum rvilfe &us- ef, E ac luca triftis fa- probabile eft, : UDICUM x52 L1BRI J s. ( fuo reclinare caput. Vocavitque tonforem, & rafit feptem crines ejus,& coepit abigere eum tangatt ,&(a fe repellere: ftatim enim ab eo fortitudo difceffit : foper ibfthi 9" ^[* 20. Dixitque: Ph lim fuper «tä, Samfon. : Qui de fomno ii om confurgens, dixit in animo fuo : Egrediar fieut ante feci, & me citer t excutiam , nefciens, quod receffiffet ab eo Dominus. 21. Quem cum apprehendiflent Philifthiim, ftatim eruerunt 98 oculos ejus, & duxeruntGazam vinétum catenis, & claufum in carcere molere fecerunt. ul ii 22. Jamque capilli ejusrenafci coeperant, . : 23. Et principes Philifthinorum convenerunt in-unum, ut dom immolarent hoftias magnificas Dagon deo fuo, & epularentur, dicentes : Tradidit deus nofter inimicum noftrum Samfon in E font manus noflras. C 24. Quod etiam populus videns, laudabat deum fuurqn, ea- demque dicebat : Tradidit deus nofter adverfarium noftrum in feai manus noftras, qui delevit terram noflram, & occidit plurimos. 25.. Leetantesque per convivia, fumptis jam.epulis, praece- tule perunt, ut vocaretur Samíon, & ante eos luderet. Qui addu- fey &tus de carcere ludebat ante re inter Qos , feceruntque eum fta duas colurxnn.asr. ' 26. Qui an Seprtem crimts eju:.) Septem illos i-Per. aliquot etgb menfes, tres ad mi- imp crinium cincinnos, de quibus didum nimum, aut quatuor fuit in carcere; Wt exC num. I3. totum fcilicet caput , abra- neque enim citius ita renafcipotuerunt fis capillis omnibus. capili, ut diffufioris, & prolixioris hH "Abigere enwn, 6 repellere.) ut. eum Nazareorum come fpeciem prz fefer- E à fomno excitaret, illud fortaffepro- rent. Porrointerim dum carcere clau- do nuntiando. PbiLffbiz» fuper te Sam[um. deretur Samfon, oculis orbatus , pe- 20. Ne[eiems, qutd receffffet ab, eo nitentia culpas fuas eluit, ut paflim te Demiuss.) Guoad gratim gratis date tradunt interpretes. T0 effe&um , robur fcilicet , ac fortitudi- nem. 23. Dagom Deo fuo. ) Putant aliqui' dicium effe Deum hunc a j dagan, di 2I. Molere fecermzz. ) Mlolam ver- quod frumentum fïgniflcat: quare il- p fare txufatilem, ac manuariam. Ocu- W lum Eufebius-lib. 1 - Evang. prepara- lorum tamen Iumen prius ademerunt, tionis appellat Aia.deorpioy. . Tovem. y ne vertigo labori obftaret, qua de aratrium , five aratoriym.:. . Alii dedu- ! caufa, & fervis lac verfantibus, & Cuht.à 34 dag , qu& vox pifcem figni- vàs, in quo lac erat, circumcurfan- tibus, ademptos oculos ndrrat Hero- ficat , quod pifcis forma effingeretur , . qu& vera eft hujus vocis originatio. dotus in IMelpomene. Tradidis Deus 2ofler, €c.) Ex quo 92. Jamque capilli eius' vemafcz cepe- patet facrificium , & epulum Eucha- rant.) In Hebrxo eft 6 cepi ca- rifticum fuiffe pro Samfone capto. Billus capisis ejus germinare ficüe. cum 25. -dute eos l»derer,)) Arias putat gondebatur, vel fremt cmws tonfus ejf. -faltaiï'e eum ridicule, & turpiter. Ly- . QATUI.XVL 183 feptem 26. Qui dixit puero regenti greffus fuos : Dimitte me, ut 1 enim tangam columnas, quibus omnis imminet domus, & recliner fuper eas, & paululum requiefcam. fottm 27. Domus autem erat plena virorum, ac mulierum, & erant i me ibi omnes principes Philifthinorum, ac de te&to, & folario cir- citer tria millia utriusque fexus fpeCtantes ludentem Samfon. leront 28. At ille invocato Domino ait: Domine Deus, memento aufm mei, & redde mihi nunc fortitudinem priftinam, Deus meus, ut ulcifcar me de hoftibus meis, & pro amiffione dþuorum lu- minum unam ultionem recipiam : 29. Et apprehendens ambas colümnas, quibus innitebatur m) Ut domus , alteramque earum dextera , & alteram laeva tenens, 0n i 3o. Ait: Moriatur anima mea cum Philifthiim: concuffisque fortiter columnis, cecidit domus fuper omnes principes, & ) £ cacteram multitudinem, quae ibi erat: multoque plures inter- m fecit moriens, quam ante vivus occiderat. Inos, 31. Defcendentes autem fratres ejus, & univefía cognatio tulerunt corpus ejus, & fepelierunt inter Saraa, & Efthaol in eCC- hs fepu.chro patris fui Manue: judicavitque Iírael viginti annis. )ter CAPUT — i ranusait, eum , cccorum more , illuc g:j inferiorem aream profpectus notrerat ? tht impegiffe in. parietes, & columnas, Quot. in inferioribus contignationi- qe interdumque cecidiffe, ficque rifum bus, quot in fubjecta area erant Phi- tnt excitaíte Serarius putat- Philifthzos lifthzi? Porro tecta in Paleftina pla- Samfonem ludum fuum Í[ecifíe eum Orls na erant, utin illis commode confi- [et- varis modis vexando, & percutien- ftere, & ambulare liceret. Vide dicta dl* do , quod indicant LXX. qui licet di- lib. Jofue cap. 2. num. 4. 20. MoriatuY anima mea cum Pbhr- [ia cant, ut in virlgata noftra , ZzZebaz az- fj te eos, addunt tamen 7 ée'£ «mito» do- Lflbiim.) Non peccavit Samfon fe TOy , colaphis cadebaur, alapas ei dalbant. communi.ili ruinz exponendo, fibi- 26. Columnuas , quibus omuis. imminet "m que modo illo mortem confcifcendo ; ^ domus.) Ypfum fcilicet Dagonis tem- peculiari enim Dei afflatu, ut ita fa- , plum. Solebant enim idololatre illi ceret, excitatus eft. Nec Sa» fon di- , in ipüs templis epulas inftruere. Sic reGe, primario, ac per fe fuam ip- ia fano Dei Berith inter epulas, & fius mortem fpe&avit, fed. hoftium e pocula maledicebant .Abimelech $i- fuorum ,. & populi Ifraelitici itaque chimitz , fupra cap. 9. 27. inortem faam indire&te tantum voluit, 27. De teilo, ac folar:o circiter tria ia-ratione eum excufant Cajetan. zilla.) Amplnum admodum ojportet À bulenfis quaft. 54. Serar. quaft. 51. fuiffe témplum hoc, e cujus teécto tria & alii. ; fpectatorum millia^ lndum — Samfonis 9I. Fratres ejus.) * Et fratres pro- fpectare potuerunt , quanto plures ca- prie disti, ^& e : peret reliqua tecti planities , ex qua in pinqui. jus cognati, & pro- Bibi, cum- Com. Menoch. Tona l, 154 LIBRI!I JUDICUM Qui CAP U T XVIE & thetap Mater Micbe conflait ipfi de fervato argento idolum ; cui ille fri- que um 6 ln "o filium fuum , deinde Levitam Betblebemitem prafecit Jacerdotem. quod fi "u i. [,'Uit eo tem pore vir quidam de monte Ephraim nomine n aof Michas, E 2. Qui dixit matri fuze: Mille, & centum argenteos, quos fe- Qu mon & paraveras tibi, & fuper quibus me audiente juraveras, ecce ego habeo, & apud me funt. Cui illa refpondit: Benedittus filius PUR meus Domino. 3. (1) Reddidit ergo eos matri fuzequae dixerat ei : Confecra- $ vi, & vovi hoc argentum Domino, ut de manu mea fuícipiat fium. 2 filius meus illud tibi. ; & faciat fculptile, atque conflatile: & nunc trado Tha Hrbl' [ hm 4. Reddidit igitur eos matri fuze : quse tulit ducentos argen- teos, & dedit eos argentario, ut faceret ex eis fculptile, atque bini | ymapi conflatile, quod fuit in domo Michze: $.Qui Im] T (1) Reddidit ergo eos matri fuz, que& dixeratei. Hac ver&a defzzt In ediz. Six£. pl I Q rempóre.) Vide infra hoc cap. Bencditius filins meus Domino.) Pro- -—4 num. 6 pterea filio benedicit, quod pecuniam qll() De Monute Ephraim.) iMons dicitur obl reprefentet fideliter: quod vero dici- ban pro montofa regione, feu pro parte tur in vulgata, Dozigo, in Hebreo id la tribus Ephraim, . que montibus eft, Jebovah , qug vox licet fit veri pluribus conftabat. Adrichomius in Dei nomen, eatamen fuperftitiofa mu- " 9. montana hec novem s Ephraim n. 3 ler abutebatur ad falfos Deos hono 3 f millia paffuum circiter tenuiíTe affirmat. randos, quibus erat addicta. n Q. Qui dixiz exatri [42.) INullus hic 8.. Factat feulprile , atque conflatile.) imulieris hujus maritus proditur: ita- Duplex idolum, alterum fculptum ex ] que vidua fuiffe videtur, & etiam a- marmore, ex argento, alterum arte nus, quippe quz ex filio nepotes ha- fuforia. buit, quorum unus facerdos domefti- Er puüC frado iud rib) Molunt cus conftitui potuit. aliqui effe verba filii reftituentis matri Xï« Mille, €$ centum. argenteos, ) Siclos nummos, quia fequitur: Reddj;dit zgi- fÍcihicet, qui fere quingentos efficiunt coronatos , ut notat Salianus. fur eos mairi fu. ) Ali malunt elfe verba matris, ut fenfus fit: trado tibi, Quos feparaveras tibi.) Sepofueras, retine, fieos haberem, jam tibi ted- vel in ufum incertum, fi quis cafus in- derem; vel, eos tamen tibi reddám, idolorum fcilicet fabricam. cideret ; vel certum , & definitum , & fic LXX. qui habent do9wo « re- fetgam. Me attdzente juraveras.) los numini 4. Qua tulit . ducentos avgenttos, ) addicens, addita jurisjurandi relioione. Reliquapecuniæ fumma in ediculicon- Ecce ego babeo. ) Apudqne depofiti funt. ftruenda , Ephod, reliquoque idoli "Y , quid ex illis fiert velis, ftatue, facro infirumento videtux infumpta, CAPUT XVIL 155 . Qui sediculam quoque in ea Deo fepar avit, & fecit ephod, otalem, & idola: implevit- & theraphim , id eft, veftem facerd manum, & fa£&tus eft ei facerdos. z/f'? fri que unius filiorum fuorum l 6. In diebus il!is non erat rex in Ifrael, fed unusquisque ; quod fi bi re&um videbatur , hoc faciebat. ter adolefcens de Bethl ehem TJuda, ex co- 7. Fuit quoque al Omine gnatione ejus: eraique . ipfe Levites , & habitabat ibi. vitate Be.hlehem , peregrinari voluit, g. Egreffusque dc ci 105 fo. fibi commodum reperiflet. Cumque veniffet in ubicumque declinaffet parumper in do- 6 00 mon em Ephraim , iier faciens; & filius mum Mi;hæ. U5 ; 9. In- fecra. propter adolefcentem Miche filium dipiat &. Ephed.) Vide di&ta fuþra cap. 8- facerdotem , cujus paulo ante facta eft num. 2'7 . trado Theraphim. ) Idola LXX. vocem mentio num. fcilicet 5. Is vero, de uo hic agitur, non hoc tantum]oco, Hebraicam modo vertunt /2wA« , ido- fen- Ja, modo , qAvnd , fewiptitza. Rab- fed etiam cap. fequenti num. 3. & 15. Meznoch. dog. M. tque; bini paflim explicant theraphim efte ad.lefcens dicitur, & a LXX hoc qui- imagines futura prænunciantes. dem loco »sa»/«g , fequenti vero Qui lLupeuitque umius fiiorum fasortim mA- Qf »eayiexog , qu*& voces juvenem fignifi- zum.) Xmplere manum, eft facerdotio cant. Videtur fuite cclebs, quia initiare: implentur autem vel oleo, Pro. uo confecrantur , vel victima , aut re cum deftipendio ipfius agitur num. Io. E ejus tantum füftentationis, ac veftitus lCl« oblata, quam dum manu apprehende- mentio fit, non autem uxoris , aut fi- bant, Deoque ofierebant, facerdotes IX fiebant. Jiorum. Poftea vero apud Danitas ren Fatlus . ei facerdos.) Ut faperftitio- - uxorem duxit, filiofque procreaïic & fus erat ifte cultus, « idololatricus : 19. num. 30; ex 10- fic facerdos male , & nonlegitime pro- De Bethlehem Juda cogzatione inotus. ejus.) ln Hebreo eft , De Berblebem fa- i 6 ln diebus ills mom erat Rex m da de cogna:ione , feu familia Juda, de e dfrael, 6e.) Hac accidiffe putat Se- ea niinirum Bethlehem, qu« eft in co- t onatione, familia, feu tribu Juda. Alia rarius q. i4. in hoc caput, poft Sam- enim Bethlehem eff in txibu Zabulon, fonis mortem, attequam Heli ad Reip. l3 Jofae t9. 15. gubernationem eilet admotus. Salia- Eratque zpye Levites.) Immo NIOVHS mus vero hec refert in tempus , quod lo jofue mortem confecutum eft, ipfius. nepos, quippe filius Gerfan filii opinio eft etiam Lyrant, Abulenfis, 1 Moyfes, ut patet ex cap. X9. fequen- ti num. 5o. nomenque illi erat Jona- Mafii, & Ribere, quos citat Serarius than. loco indicato. Unujquifque , quod. ffbi rectum vide- Q. Peregrimari voluit.)) Pauper erat, quia cum Levitis nulli effent agri, & batur, boc faciebat. ) Quod propte- zxea dicitur , ut intellioatur mirum non populi pietas, ac religio in Deum re- fuifle, f anarchiz tempore inventi fint, hixiflet, pauci etiam erant reditus, quibus fubftentarentur Levitz, qui alio- qui talia impune auderent. 9. Alter adolefcens, ) Dicitur , Mizer, qui;vigente pietate,non futficientes tan- 156 LIBRIJUDICUM 9. Interrogatus eft ab eo, unde veniffet. Qui refpondit : , M | Levita fum de Bethlehem Tuda, & vado, dt h abitem , ubi po- viros iO tuero, & utile mihi effe perfpexero. T 1oe 1 Io. Dixitque Michas: M ane apud me, & efto mihi parens, torram. ac facerdos : daboque tibi per annos fingulos decem ar genteos, (ciotr? ac veftem duplicem, & quae ad vi&tum funt necef laria. $ E II. Acquievit; & manfit apud hominem , fuitque illi quafi ilius d unus de filiis. dicag 12. Implevitque Michas m j cerdotem apud fe. anum fejus, & habuit puerum fa- &me 13. Nunc fcio, dicens, C ;| Levitici generis facerdote In. quod benefaciet mibi D?us habenti posd f CAPUTXVHE ATà j Milfis pïz'mwn exploratoribus , fecuti pofTea funt. fexcenti sviri d;e fribu Dan, querentes fibi po[e[fionem : & ablato Micbee idilo p dn cum [acerdote , urbem Lais *oi capientes inbalitaverunt. fiite qn I.TN diebus illis necdum erat rex in Iírael, & tribus Dan quaerebat poffeffionem fibi, ut habitaret in ea: usque ad « illung enim diem inter cateras tribus fortem non acceperat: 2. Mife- tum erant, fed abundantes. Ingenio mendum, peccata fua, fi faperet, re- levi, & inconflanti, & quod deterius eft, a fuorum piet putanti; nam érat idololatra ; facerdo- ate, ac religione de- tem filium nullo jure , imo contra le- CX] generante Levites hic fuit. ges conftituerat: Levitam invitaverat, IOo. Ef o Tbi Parems, ac f'acérdos..) Levit ut fibi effet facerdos, quod fas non V a ifto fenior erat Michas , eum erat, cum non effet.de fili is Aaron, T tamen parentem vocat hOI]OI'iS C&lïf'clï fed Moyfis : "andem Levitam hunc fic reli giofi facerdotes Pazres appel- ad idola colenda, dato pretio, tradu- lantur. xerat, quz omnia graviffima erant cri- Decem argenzeos. ) Siclos nimirum. mina, & que divinam vindictam pro- Non femel dixi ficlum unum argen- vOcarent. äl teum quatüor argenteis regalibus . Hi- ; panicis zquivalere. Oz eratrex i lfz2el.) WMide di- Veflez daplzcem.) Quuarum altera hye- &a cap. fuperiori num. 6. malitempori, altera sftivo cony eniens Sortem noz acceperat, ) Hoc eft , non 1t, vel quarum altera domi utaris , fatis amplam , tantzque multitudini altera cum . doómo. eft prodeundum: capiende parem . obtinuerunt, non- prefertim diebus feftivis, ac proinde elegantior, & pretiofior. dum plane ejectis Chananais , quiter- ras fortis illorum .occupabant. Vel I3. Nuzc féjo dicens , quod' benefaciet certe non exiftimabant Danitz eam fa- miht Deus , 6e. ) Contraxium potiusti- tis aruplam, & idoneam effe. CAPUT XVl. 157 Dudit . Miferunt ergo filii Dan, ftirpis, & familize fuce quinque Ubl D viros fortiffimos de Saraa, & Efthaol, ut explorarent terram , & diligenter infpicerent : dixeruntque eis : Ite; & confiderate parens, terram. Qui cum pergentes veniffent in montem Ephraim, ehfeoj, & intraffent domum Michee, requieverunt ibi: Et agnofcentes vocem adolefcentis Levit*e, utentesque i quif illius diverforio, dixerunt ad eum : Quis te huc adduxit? quid hic agis? quam ob caufam huc venire voluifü ? üm f- itit mih 4. Qui refpondit eis: Haec, & hsec praeft hi Michas; & me mercede conduxit, ut fim ei facerdos. ibenti $. Rogaverunt autem eum,ut confuleret Dominum, ut fcire poffent, an profpero itinere pergerent, & res haberet effe&tum. 6. Qui refpondit eis: Ite in pace, Dominus refpicit viam ve- ftram , & iter, quo pergitis: "m 7. Euntes igitur quinque viri venerunt Lais, vid eruntque 71 populum habitantem in ea absque ullo timore juxta confuetu- dinem Sidoniorum , fecurum, & quietum , nullo ei penitus re- fiflente, magnarumque opum, & procul. a Sidone, atque a cun&tis hominibus feparatum. Dan * 8. Reverfi itaque ad fratres fuos in Saraa, & Efthaol, & quid od egiífent fcifcitantibus refponderunt: li 9. Surgite, afcendamus ad eos: vidimus enim terr am valde 1[e- » opulen- U3 dC etiam apiue]lam eft Lefem Jofue 18- 47- o 2. De Saraq; & Efibaol. Nide dicta de cap. I3. num. 2. & Dan poftquam a Danitis occupata Idf lt explorarentterram. ) Num qua fe- fuit, hic mum. 29. & Jofue loco ci- tato. 101 des veteribus colonis expulfis com- nem Sidoniorum.)N el n, moda fefe offerret. Jesta conf'uetud, Ilic v . gnoftentes "vocem adolefcentis..) uia hi Sidoniorum moribus , ac in- i itutis utebantur; velquia illis erant [q- Peregrinicatem quamdamin pronuntia- I tione adolefcentis agnofcentes ; fit enim alta pace , ac fecuxitate fimiles. paüïm , ut intra eamdem provinciam, Nullo ei penitus vefflente. ) Hebraice eft, & »on erat pudefaciens verbo in qua eadem lingua utitur, diverfa ta- ferra , id eft, non erzt, qui ulla dere men fit vicinarum etiam civitatum pronuntiatio. pudorem , ruboremve ullum injiceret, 6. Lee z pace: Dominus refpicit viam folo etiam verbo; ab o erat nemo , ui ei obfifteret. Sunt tamen , qui ac vefiram , &c. ) Velidolumlocatum eft í aut alia ratione, demonisarte refpon- magiftratus ignaviam , morumque li- dit ; vel Levita , quodillisgratum fcie- centiam id reterant, quafi diceretur , nullus erat magiftratus, qui peccantes bat , ut illis grati&caretur, locutus eft. . Venerunt Laii.) Urbs eft Septen- caftigare, aut objurgando pudeface- trionem verfus in extrema promiffe re , ficque pravis moribus refiftere au- deret, aut vellet. erre patte ad Libani montem, que 158 LIBRI UDICUM opulentam; & uberem: nolite negligere, nolite ceffare, eamus, ^0 & poffideamus eam , nullus erit labor. j LC IO. Intrabimus ad fecuros, in regionem latiffimam, tradet- 21 que nobis Dominus locum, in quo nullius rei feit penuria eo- ]umET' rum, qua gignuntur in terra. p ir. Profecti ;gitur funt de cognatione Dan, id eft, de Saraa, j « & EfMaol , fexcenti viri accinéti armis bellicis. 12. Aícendentesque manferunt in Caria:hiarim Jadze, qui fait, locus, ex eo tempore, Caftrorum Dan nomen accepit, & eft poít tergum Cariathiar im. M fica 15. Inde tranfierunt in montem Ephraim. Cumqaue venif- ^ fent ad domum Michae, &v 14. Dixerunt quinque viri, qui prius miffi fuerant ad con- tua fiderandam terram Lais , caeteris fratribus fuis: Noftis, quod j in domibus iftis fit ephod, & theraphim, & fculptile, atque conflatile : videte, quid vobis placeat. qu 15. Et cum paululum declinatlen:, ingreffi funt domum ado- lefcentis Levitae, q d ui erat in domo Michae , falutaveruntque qu eum verbis pacificis. 16. Sexcenti autem viri ita ut er « ant armati , flabant ante oftium. tai 17. At illi; qui ingreffi fuerant domum juvenis, fculptile, fo & ephod , & theraphim, atque conflatile tollere nitebantur, & lo facerdo» ftabat ante oftium, fexcentis viris fortiffimis haud pro- cul expe&tantibus. fü 18. Tulerunt igitur, qui intravérant, fculptile, ephod, & idola, atque conflatile. Quibus dixit facerdos : Quid facitis ? 19. Cui refponderunt: 'T'ace, & pone digitum fuper os tuum, venique nobifcum , ut habeamus te patrem, ac facerdo:em. Quid tibi melius eft, ut fis facerdos in domo unius viri, an in una tribu, & familia in Ifrael? 20. Quod 14. Fratribus fuis.) Reïiduis Danitis Domum adolefzenti; Levita.) Partem commilitonibus , & contribulibus fuis. domus, in qua habitabat Levita. Videre , quid vobis placeaz. ) Conf- I7. StaLar amte offitum. ) Sed mox derate, quid vobis faciendum fit, an expediat tentare , hec omnia etiam vi in domum reverfus reperit quinque vi- vafantes. ros idola , & apparatum facrum con- tollere, & nobifcum auferre , an ve- xo expediat nihil tentari. I9, Quid tibi melius ef , t9. ) Ar- 15. Cum paulutum declinaffenz.) Sci- gumentis ab lucro, & dignitate ma- licet , a via, jam capto confilio, ut in domum venixent. jori petitis perfuadent. CAPUT XVII. 155 eamu;, 2o. Qu od cum audiffet, acquievit fermonibus eorum, & tulit ephod , & idola, ac fculptile, & pr ofeCtus eft cum eis. tradot. d - 21. Qui cum pergerent, & ante fe ire feciffent parvulos, ac jumenta, & omne, quod era: pretiofum, . 22. Et jam a dom o Michae effent procul viri, qui habitabant Saraa, in sedibus Michze, conclamantes fecuti funt, 25. Et poft tergum clamare coeperunt. Qui cum refpexif- 4 QUi fent, dixerunt ad Micham: Quid tibi vis ? cur clamas? & eft 24. Qui refpondit: Deos meos, quos mihi feci, tuliftis, & facerdotem , & omnia, quze habeo, & dicitis : Quid tibi eft? 'nif 25. Dixeruntque ei filii Dan: Cave,ne ultra loquaris ad nos; COf« & veniant ad te viri animov concitati, & ipfe cum omni domo tua pereas. juod 26. Et fic coepto itinere perrexerunt. V idens autem Michas, Ique qu od fortiores fe effent , reverfus eft in domum fuam. 23. Sexcenti autem viri tul erunt facerdotem, & quae fupra ido- diximus: Veneruntque in Lais ad populum quiefcentem, at- que que fecurum, & percufferunt eos in ore gladii : urbemque in- Inte cendio tradiderunt, 298. Nullo penitus ferente praefidium , eo quod procul habi- lio hominum haberent quidquam tarent'a Sidone, & cum nu le, focietatis, ac negotii. Erat autem civitas fita in regione Ro- r runt in ea, [0- hob: quam rurfum extruentes habitave 29. Vocato nomine civitatis Dan , juxta vocabulum patris ebatur. fui; quem genuerat Ifrael, quae prius Lais dic o. Pofueruntque fibi fculptile & Tonatham filium Gerfan $2 usque ad filii Moyfi, ac filios ejus facerdotes in tribu Dan, » diem captivitatis fuae. n! 51. Man- Hebr. & Hoc aliqui explicant de captivitate Q4. Omnia , qtia habto. ) Ifraelitarum fub Salmanafar , cujus quid mibi adbuc, vel ultra. Videtur cetera pre idolis fuis contemnere. mentio 4. Reg. 17. Ita Lyranus. Àhi Q8. Proeul . . a Sideze.) Cui for- de captivitate arce, cum capta eftià Philiftheis, magna edita Hraelitarum taffe Liais fubdita erat. ftrage. I. Reg. 4. — Alii putant fermo- Iz regt'ane KRobob. Que. erat pars nem effe de peculiari quadam captivi- Syrig 'Traconitidis, ut patet ex lib.2. tate urbis Dan , que alibi fcripta non Reg. cap. Io. num. 6. & g. fit. Serarius quxft. 7. fecundz expli- u goxta vocahulum patris fi- cationi fubferibit, quam etiam plures Exrant enim Danite omnes, & filu Dan. alii fecuti funt , Bonfrerius vero go.. Ujque ad drem captivitatis fua-) primg. 160 LIBRI JUDICUM 31. Manfitque apud eos idolum Michs omni tempore , quo fuit domus Dei in Silo: in diebus illis nec erat rex in Ifrael. quem | & con C AUPAU T AIX. N Cum Levita [uam uxorem a parentum dowo reduceret, ibfa a G—a- que p manea baonitis , qui tribus erant. Benjamin , pr odigiofa libidine extindla, G 7 4 a marito in duodecim partes corpore fetto ad fingulas tribus mus ol Jingule portiones mif/ze fant. fun: 1. LUit quidam vir Levites habitans in latere montisE phraim, qui accepit uxorem de Bethlehem Tuda: büs 2. Quce reliquit eum, & revería eft in domum patris fui in eno Bethlehem, manfitque apud eum quatuor menfibus. 3. Secutusque eft eam vir fuus, volens recon ciliari ei, atque pud blandiri, ado & fecum reducere habens in comitatu pueru m,& duos afinos, quae fufcepit eum, & introd uxit in domum patris api. fui. Quod cum audit Y. u Y iet focer ejus, eumque vidiffet, occurrit ei leetus , " 4. Et amplexatus eft hominem. pu Manfitque gener in domo foceri tribus diebus, comedens cum eo, & bibens familiariter. ]er s. Die dix 31. Omn:i tempore , quo fuit domus ad putat , illam alteri nubere voluiffe rea- Dei in S/o.) Quoufque fcilicet. capta rito offenfam ; adulterium commififfe, eft a Philifthzis, ut diceba mus npm. non facile concedendum exiftimat. prsecedenti. ali 3* Seeurfoue eff enm wir feus y- vo- I Qntts Ephbramm.) Nide di&a c. lezs reconciliari &.) In Hebrao eft, W 17. fium. j. Ivit poft eam , ut loqueretur ad cor jllins, Q. Qua reliquit. eum.)) Abulenfis quz dicendi formula blande alloqui fi- gnificat, aut bl andiri, ut nofter ver- li quaft. 5. putat fignificari, eam ma- tit Interpres. ^S$i mulieris adulterium trimonii fidem fallendo maritum reli- P quiffe. Lyranus, aut ejectam a ma- interceffifet , eaque alteri viro nupfif- rito flagitii compertam , aut ipfam cum fet , juxta Deut. legem cap. 24. 3. & adultero , imarito interim totius rei 4. non fuiffetfas Levitz , iterüm illam Q ignaro, profugiffe. Arias non cen- revocare , five vivus effet pofterior ? ql Íet mechatam, fed difceffiffe, ut fuo maritus , five mortuus, D viveret arbitratu. Jofephus ait eam a $ Su/cepi etmm, G'c.) Bene , ac fapien- viro- ob pulchritudinem eximiam ada- ter fecit Levite uxor, que offenfio- matam adeo, ut in eam femper effet num oblita marito fuoreconciliata eft. intentus, viciffim vero illam parum virum fuum dilexiffe ; inde ortas utrim- Alie arrogantes, & iracundz ; quo fe queri magis , & ad reconciliationem que fufpiciones , & offenfiones, qua invitari vident difceffui caufam dederunt. Serarius , e0 ditïiciliores, & afpe- riores fgnc. G APUT.:XIX 165 e » Quo z, Die autem quarto de no£te confurgens, proficifci voluit, ltael, quem tenuit focer, & ait ad eum: Gufta prius pauxillum panis; & conforta ftomachum , & fic proficiíceris. 6. Sederuntque fimul , ac comederunt, & biberudt. Dixit- a Gj que pater puéliae ad generum fuum ; Quaefo te, ut hodie hic maneas, paritérque lotemur. 1'!//1[7!1, 7. Atille confurgens, coepit velle proficifci. Et nihilomi- fl nus obnixe eum focer tenuit, & apud fe fecit manere. 8. Mane autem faéto , parabat Leyites iter. Cui focer rur- braim, fum: Oro te, inquit, ut paululum cibi capias, & affumptis viri- bus: donec increicat dies, poftea proficifcaris: Comederunt fui in ergo fimul. 9. Surrexitque adolefcens, ut pergeret cum uxore fua, & iique puero. Cui rurfum locutus eft focer : Confidera, quod dies ad occafum declivior fit, & propinquat ad vefperum : mane N Xattis apud me etiam hodie, & duc laetum diem, & cras proficifceris, ut vadas in domum tuam. « UrTit jo. Noluit gener acquiefcere fermonibus ejus : fed ftatim 0f perrexit, & venit contra Jebus, quae altero nomine vocatur Ilsl Jerufalem, ducens fecum duos afinos onuftos, & concubinam. Die 11. Jamque aderant juxta Jebus, & dies mutabaturin no&em: dixitque puer ad dominum fuum : Veni, obfecro, declinemus [ ad urbem Jebufzeorum , & maneamus in ea. j j 12. Cui refpondit dominus : Non ingrediar oppidum gentis alienae, quce non eft de filiis 1frael, fed tranfibo usque Gabaa: p 13. Et cum illuc pervenero, manebimus in ea, aut certe in d urbe Rama. 14. Tranfie- .. 5. De zocle con[urgen:.) Primo fci- habitatoribus, & prius Salem diceba- [ licet diluculo, quod maziczre Scri- tur Melchifedech 1bi regnante. ptura dicitaliquando. Lucz 21. 39. I2. Ufque Gabaa. ) Gabaa eft urbs in tribu Benjamin , utdicitur num. I4. ll« 7. Obnixe emm focer tensuiz.) Hebr. & Grzce eft coegit enm , £ Bidnemo dv- fequenti. Sunt tamen, qui duplicem Töv. Pulchrum humanitatis, amicz- in Benjamin Gabaam conftituant, unam m que hofpitalitatis exemplum , quale montanam, campeftrem aliam; nam of difcipulorum euntium in Hmaus, qui fequenti cap. 20. num. 31. in Hebreo eoegerunt emm , ut dicitufLucz 24. 29. diciur Gaíza im agro, ut fcilicet di- l "Chriftum fcilicet. ftinguatur a montana , que illi propin- 8. Donec inereíéat dies.) Hebr. zs- ua eft, & ad quam divertifle Levi- elinet dies, fe fcilicet aftus frangat, & tam fentit Serarius q. 6.. ad iter paulo fit aura commodior. 13. u cerre ;5 Rama. ) Urbä eft ï: I0. Centra Jebus.) Scilicet Jerufa- priori vicina in eadem tribu Bgnja- lem, que fic appellata eft a Jebufzis libl. cum Com. Menoch. Tom. If. mip. 4 16 e E "LIBRI JUD.IICUM 2j I4. Tranfierunt ergo Jebus, & coeptum carpebant iter,.oc- cubuitque eis fol juxta Gabaa , quze eft in tribu Benjamin: 00l feu 1$. Diverteruntque ad eam, ut mianerent ibi. Quo cum intraffent, fedebant in [ platea civitatis, & nullus eos recipere - edu voluit hofpitio. E coif 16. Et ecce, apparuit homo fenex, revertens *le agro, & de opere fuo vefperi, qui & ipfe de monte erat Ephraim, & pe- ope reprinus habitabat in Gabaa: homines autem re gionäs illius erant filii Jemini. hof d 17. Elevatisque oculis, vidit fenex fedentem hominem cum farcinulis fuis in platea civitatis & dixit ad eum: Unde venis? ff & quo vadis ? 18. Qui refpondit ei: Profeti famus de Bethlehem Juda, & pergimus ad locum noftrum, qui eft in latere montis Eþhraim, & fj unde ieramus in Bethlehem : & nunc vadimus ad domum Dei, nullusque füb te&um fuum nos vult recipere, atf 19. Habentes paleas, & foenum in afinorum pabulum , & pa- nem, ac'vinum in meos, & ancillze tuze ufüs, & pueri, qui i fi mecum eft : nulla re indigemus nifi hofpitio. 20. Cul refpondit fenex: Pax tecum fit, ego praebebo omnia, l quae neceffaria funt, tantum , quaefo, ne in platea maneas. B 21. Introduxitque eum in domum fuam, & pabulum afinis Q preebuit: ac poftquam laverunt pedes fuos, recepit eos in tit convivium. 22. lllis epulantibus, & poft laborem itineris, cibo, & potu ? u reficientibus corpora, venerunt viri civitatis illius, filii Belial [ (id eft, absque jugo) & circumdantes domum fenis, fores pul- * Gen. fare coeperunt, clamantes ad dominum domus, atque dicentes : I9. 5. * Educ virum, qui ingreifus eft domum tuam, ut abutamur eo. 23. Egreffus- I6. Peregrizus.) Quia fcilicet non OI. Poflquam daverunt pedes . fuos habitabat inter contribulesfuos Ephrai- &'c. ). Sunt mores hofpitalitatis; qua- mitas , fed inter Benjamites. (ï; lis in Abraham , & Lotquondam tue- Erant fitis Tesuni.) Vilii Benjamin; qui runt, Genef. rg. 4. & 19. $. enim dictus fuit Bezj zz» Genef.35 19. 22. F BPtisf. ) Id eft, utinterpre- idem quandoque vocatur 7emizi; ut fa- tatur nofter, a4[ge jugo. LXX. vo- pra cap.3.15. & I. Reg.9.1. & alibifepe. cant JiS; maoavóq tov, felii tranfzrefforum I8. .4d domum Des ) Silo enim, legum hoc eft, tranforeffores, & legis ubitabernaculum , & arca,.in tribu jugum excucientes. Alibi vocantur Ephraim erat, quo pergebanr. LX X. iidem fj Dizlefi, aut diabolici , 2 habent, Demum meam, hald. Domuzs Reg. 21. 13. Afg/iatg. Prov. 6..12. Janünariz Der. C-A P4DET XIX. 163 eA0C- 54. Egreffusque eft ad eos fenex: & ait: Nolite, fratres,. In: nolite facere malum hoc : quia ingreflus eft homo hofpitium 0 Qum meum , & ceffate ab hac ftultitia : cipere 24. Habeo filiam virginém, & hic homo habet concubinam, educam eas ad vos, ut humilietis eas, & veftram libidinem coipleatis, tantum, obfecro, ne fcelus hoc contra naturam ,& de & pe- operemini in virum. S uiefcere fermonibus illius; quod cernens ilius 25. Nolebant acq homo, eduxit ad eos concubinam fuam, & eis tradidit illuden- | Cum dam : qua cum tota note abufi eflent, dimiferunt eam mane. 26. At mulier, recedentibus tenebris, venit ad oftium do- enis? mus , ubi manebat dominus fuus, & ibi corruit, u 27. Mane fa&to, turrexit homo, & aperuit oftium,ut coeptam expleret viam, & ecce concubina ejus jacebat ante oftium ib : Dej Íparfis in limine manibus, 28. Cui ille, putans, eam quiefcere, loquebatur : Surge, & ambulemus. Qua nihil refpondente, intelligens quod erat [ pa— miortua: tulit eam, & impofuit afino, reverfusque eft in domum qui fuam. X2 29. Quam Sanchez de matiunonio lib. difp. i -—»2),- Cefd!e 4b bac /fulfitid. 3 Ab ä. hoc fcelere , ab hoc flagitio, quemad- II. a num. I4. & deinceps , potif- modum in facris Literis ftuitum íre- fimum num. 24. & 9. Ut bumiüets eas) llumiliare ali- ünjs quenter peccatoi em fignificat; ita ftul- I titia ipfum peccatum. . quam , phrafi Hebraica , eft. rení curn 24- Habeo filiam virg? nemy 65c.) Nön illa habere, exemplum habes Deut.21. 14. & alibi. otu peccaiie fenem, «& Levitam ,. dum o6. Recedentibus femebris.)) In He- [ial uxoren , & filiam illorum obtulere cupiditati, communis opinio; in mo- breo eít, a4 refpicere mane , ideft, u- do tamen, & caufa iftiusrei explican- cum appareret matutinum tempus. :j da difcordiz aliquid eft. — Expeditiffi- Llþi manebat dominus !hmo) iMos ve- 90' ma videtur ratio eos a culpa eximen- tus, ut fcilicet uxores maritos domi- di, fi dicamus excufari ignorantia, nos appellent, quem non obfcurelau- u dat S. Petrus 1. ep. cap. 3. num. 6. quz in fene illo viro agric ola , ut ap- if paret ex num. I6. hujus capitis, eft Sicut Sara , inquit, ezedrebat Aär;f/m: " valde probabilis, ut etiam fortatfe in Dominum eum vocams. |de Et jb corruit. ) D,upli&em mortis K« juvene ifto Levita. Alioqui enim caufam affert Jofephus, unam fum- nullo jure poteracfiliam, & hofpitam, Q de uibus Gabaite non cogitabant, mum eorum, quz pafía effet, dolo- rem, alteram fummum pudorem, at- illorum libidini exponere, etiamfi id n eo faceret confilio, ut majus pecca- que verecundiam , ob quam in viri -tum vitaretur. Adde feri potuiffe, fui confpe&tum vehire non auderet. ;iä In facro textu ea caufa maxime innui- r ut utrique notum eflet fimile Loti fa- 10 erforis occafiónem ac- tur, quod labore, & vexatione no- &um, ex ceperint. Y ide Leffium de juft. & ju- &urna fatigata, deficientibus Jam vi- re lib. 2. cap. I3. dub. 3. num. 19. & ribus collapfa fit, & extindta. Pal yy 164 LiIBRI TIUDT v U M 29. Quam cum effet ingreífus, arripuit gladium, & cadaver j | uxoris cum offibus fuis in duodecim partes, ac frufta conci- bl M« « . dens, mifit in omnes terminos Ifrael. [o) uod cum vidiffent finguli, conclamabant : Numquam dl res talis fa&ta eft in LHírael, ex eo die, quo afcenderunt patres $ noftri de /Egypto, vsque in preefens tempus: ferte fententiam, * E & in commune decernite, quid facto opus fit. N me CATPUT XX. el Ob boc [celus pugnantes relique tribus adver[us Benjamin , feuel, of atque iferum bello inferiores , tertioque committentes ju[Ju Domini nelw prelium , tribum illam , preter Jexcentos , qui in folitudinem * ugerant , penitus deleverunt. 1e Greffi itaque funt omnes filii Ifrael, & pariter congrega- * Ofee i E ti. quafi vir unus * de Dan us i que Berfabee, & terra Gaf E 9- 9- laad, ad Dominum in Mafpha: 2. Omnesque anguli populorum , & cun&tze tribus Ifrael in ecclefiam populi Dei convene peditum pugna orum. ruqt,.quadraginta millia 3. (Nec t2 29. In aodecim partes , 6$c, ) Utfci- 4d Dominum im Mafpha. ) Nïafphæ licet unicuique tribui pars mitteretur, plures, ut dixi fupra cap. Io. num. Q)e&aculumque illud acrius ánimos ad I7. Putat Mafius in cap.. 19. Jofue, vindiftam incitaret. Arias outat fru- ! ! per Mafpham intelligi poffe Silo, que fta illa fublimi aliquo loco atuta, ut erat fita in edito loco, cum Mafpha ab omnibus confpici poffent, ad eum fpeculam fignificet. Alii putanc Mat- modum , quo corporaeorum, qui fen- tentiam funt paffi, 'ad terrorem loco pham, cujus hicfermo , eam effe, qux in tribu erat Benjamin, quae nonlon- edito fufpenduntur , autillorum partes. e aberat a 5ilo, & ex qua fortaffe Aliqui putant ad tribum Benjamin cor- ipfum tabernaculum, quod erat inSi- D oris illius fe&tionem miffam non fuif- : e , quod fcilicet ea tribus nocens effet. lo , confpici poterat; itaque illic con- gre cati Ifraelite coram Domino effe Sed nihi] vetat, quo minus mitti po- cen ?eb;mtur. Ve] certe cenfebantur tuerit, quia viti tantum Gabaa fcelus effe coram Domino, quia olim /ers admiferant, non tribus univerfa. orationis erat im Mafpha , ut dicitur-]. Uafi -vir unus.) Eadem Ícilicet Mach. 3. 46. Porro in Mafpha fre- I.Q meznzte quenter comitia habita legimus T. Reg. citur num. IfI. , «emoque confilio , wt di- 7. 5: & Io- Ty- Jer. 49^ 8. 4£/53- F. De Daz ufque Bería2£bee.) Que duz Mach. 5. 46. civitates funt extremi terrz fancte ter- Q. Znguls populorum. ) Principes po- mini a Septentrione, & 4 Meridie per puli, quia nimirum, principes angulo- ejus longitudinem. rum, id eft tribaum, aut angularium Terra Galaad.) '"Tribusfcilicet , que lapidum | inftar populum- continere , ultra Jordanem erant. ac fuftentare folent. CAI;,UT XX. I6s5 Mter . (Nec latuit filios Benjamin , quod afcendiffent filii Hrael Conci- in Mafpha.)) Interrogatusque Levita, imaritus muieris inter- fe&ae , quomodo tantum fcelus peroetratum effet ; 1quar 4. Refpondit: Veni in Gabaa Benjamin Datres . cum uxore mea, illucque diverti : lag . Et ecce homines civitatis illius circumdederunt no£te domum, in qua manebam , volentes me occidere, & uxorem meam incredibili furore libidinis vexantes,, denique mor:ua eft. (n 6. Quam arreptam , in frufta eoncidi, mifique partes in omnes terminos pofleffionis veftrae : quia numquam tantum JJ nefas, & tam grande piaculum fa&tum eft in Ifrael. 1l 7. Adeftis omnes filii Lirael, decernite, quid facere debeatis. $. Stansque omnis populus, quafi unius hcminis fermone refpondit: Non recedemus in tabernacula noftra, nec fuam ep- 62 quifpiam intrabit domum : 9. Sed hoc contra Gabaa in commune faciamus. |m 1o. Decem viri eligantur e centum ex omnibus tribubus m Ifrael, & centum de mille, & mille de decem millibus,ut com- portent exercitui cibaria, & poffimus pugnare contra Gabaa YeC Benjamin, & reddere ei pro fcelere, quod meretur. j iil 1r. Convenitque univerfus Ifrael ad civitatem, quafi homo unus, eadem mente, unoque confilio. t 12. Et miferunt nuntios ad omnem tribum Benjamin, qui ]ll?ä J dicerent : Cur tantum nefas in vobis repertum eft? al 13. "'radite homines dc Gabaa, qui hoc.flagitium perpetra- 4 runt, ut moriantur, & auferatur malum de Ifrael Qui no- j li luerunt fratrum fuorum filiorum Ifrael audire mandatum : l I14. Sed ex cun&tis u?bibus, quae forüs fuae erant: conve- nerunt in Gabaa, ut illis ferrent auxilium , & contra uqivew b * L fum populum Ifrael dimicarent. 15. Inventique funt viginti quinque millia de Benjamin edu. centium gladium , praeter habitatores Gabaa ; 16. Qui x 3 In eccleftam. ) Congregationem, con- decade uhus eligitur, id eft, " quadra- vocationem, comitia. ginta millia é qnez:'.h'ingentis millibus. ^ 12. Miferunt nunios. ) Nam in pri- 2* Interrogatefque Lenita.) Id enim ad certiorem rei cognitionem , juftio- vatis, publicifque negotiis antequam um. tribunalia fumma adeàntur , aut axima remque fententiam valebat plurim «)E expediantur, omnis tent ind :facisfactio- IO. Decem viri eligantur , qualibet lfraelitaram congregatorum nis, pacifque moderata & placida ratio. 166 LIBRI JUDICUM p f 16. Qui feptingenti erant viri fortiffimi, ita finiftra ut dex- tera praeliantes: & fic fundis lapides ad certum jacientes, ut quoo u Debeo capillum quoque poffent percutere, & nequaquam in alteram artem i&tus lapidis deferretur. frittes e0, & V 7. Virorum quoque Ifrael, absque filiis Benjamin, inventa funt quadringenta millia educentium gladios, & paratorum ad 24 ! pugnam. p p 18. Qui furgentes venerunt in domum Dei, hoc eft, in Silo: confulueruntque Deum, atque dixerunt : Quis erit in exercitu tes &5 fül illa noftro princeps certaminis contra filios Benjamin? Quibus re- 'fpondit Dominus : Tuda fit dux vefter. PA rg. Statimque filii Ifrael furgentes mane, caftrametati funt &f Lx qui juxta Gabaa. 20. Et inde proccdentes ad pugnam contra Benjamin, ur- CaS Y ^" bem oppugnare coeperunt. 21. Egreffique filii Benjamin de Gabaa , occiderunt de filiis e A : 2f Iírael die illo viginti duo millia virorum. 22. Rurfum filii Ifrael, & fortitudine, & numero confidentes, Con unt. C:'Nl in eodem loco, i-n quo prius certaverant, aciem direxer 23. Itj 16.Fortiffimi.) Robuftiffini corpore. ]ude bellum inchoet contra Benjami- €0S La ffifra, ut dextra pralaantes. ) tas. Videinfimili, qux diximusfupra Ambidextri, leva in preliis non fe- cap. J. num- 2. Qus, quam dextera preliantes. Vide 2QI. Occiderunt de fíli ;J I/;"ael die 1Ile :: fupra cap. 3. num. 15. vigigti duo milia virormm. ) Mirum Ut capilum quozue pa]mtpermterey.) videtur in tali caufa lfraelitas ^'tanta Hyperbolica locutio, ft prafertim de clade affectos. Sed L. etiam viri inno- omnibus Gabaenfibus accipiatur. centes mazis divinz providentie con- 17. Buadringenta guillia. ) Atincen- filio atteruntur. IlL. fit nonnunquam fu habito in deferto Num. r. 46. fex- 'ut nobis videamur jufti, ac innocen- tes , cum tamen non fimus. III. Ali- centa pugnatorum millia reperta funt. Refponderi poteft,aut contractum poft- quando etiam aliquid recte fufcipitur , ea fuiffe militandi tempus, aut certe quod poftea non bene, & ad Dei le- in bellis poft mortem Jofue cum vici- gis normam adminiftratur. IV. fzpe nis nationibus zeftis , plurimos defide- S in hoftibus boni eft aliquid , quod cem- ratos fuiffe, propterea quod ulcifcen- poranea. ali ua felicitate Deus velit te Deo Ifraclitarum peccata, ac pre- munerari. Y . Ifraelitarum aliqui ido- lolatrie crimine erant infei. VI. fertim 1dololatriam , fepe jnfeliciter pugnatum eíiet. fibi, viribufque fuis nimium confide- I8.. Confulmeruntque Deum.) Per bant, quod expreífe dicitur in facro Pontificem Phinzes, qui tunc aderat textu num. 22. aliaque ejusmodi pec- in Silo, ut habetur infra num. og. cabant: quare priusillos Dominus per Judas ffe dux vester.) Non vir ali- geminam illam cladem expiare voluit, quis, qui Juas diceretur, fed tribus ut ad Dominum reverfi , ultionem Do- ipfa Juda, ut fenfus fit ; ipfa tribus mini contra Denjamitas exercerent. QAPUT. XX 167 23. Ita tamen , ut prius afcenderent, & flerent coram Do- mino usque ad no&tem : confulerentque eum, à dicerent : u ios Benjamin Debeo ultra procedere ad; dimicandum contra fil fratres meos, an non? Quibus ille refpondit: Aícendite ad ..... eos, & inite certamen. - Ifrael altera die contra filios Benjamin ad 24. Cumque filii pralium proceffiffent. 25. Eruperunt filii Benjamin de portis Gabaa, & occurren- tes eis, tanta in illos czede bacchati funt, ut decem, & o&to millia virorum educentium gladium profternerent. 26. Quamobrem omnes filii Ifrael venerunt in domum Det; D-— & fedentes flebant coram Domino : jejunaveruntque die illo usque ad vefperam, & obtulerunt ei holocaufta, atque pacift- cas victimas, Eo terhpore ibi 27. Et füper flatu fuo interrogaverunt. erat arca-foederis Dei, i 28. Et Phinees filius E leazari filii Aaron preepofitus domus. Confuluerunt igitur Dominum, atque dixerunt: Exire ultra debemus ad pugnam contra filios Benjamin fratres noftros, an quiefcere? quibus ait Dominus: Afcendite, cras enim tradam eos in manus veftras. 2 er circuitumiurbis Gabaa: n 29. Pofueruntq; filii Itraelinfidiasp 3o. Et tertia vice, ficut femel, & bis, contra Benjamin exer- citum produxerunt. uperunt dé civitate, & 31. Sed & filii Benjamin aüda&ter er 1 fugientes adverfarios longius perfecuti funt, ita ut vu Inerarent uas femi- ex eis ficut primo die, & fecundo, & ceederent per d tas vertentes terga, quarum una ferebatur in Bethel , & altera UE in Gabaa , gtqüe profternerent triginta circiter viro :32. Puta- 25. A/ämdit; «d eos y. £$ jpifs certa- voce féden'es , diu adinodum illos co* mer.) Nulla hic vi&torie promiffio , ram Domino peïmanüffe: Holocanfla , & pacifrcas villimas.) Ut ut intra num. 29. cum illis di&um eft: Afcendtte , cras enim tradam eos in ma- Domini pacem expofcerent , & fefe il- zus 'veftras, li totos darent , & fubmitterent. 99. Prepoftus domus.) SLHTUTIUS fa- 95. Sedentes flebant coram Domino. ) Sic in fa- Seffio habitus eftflentium. cerdos, Pontifex. cris Literis opponuntur feffio & re- 3I. Br a/tera in Gabaa.) Licet Ifrae- litz fugientes, & Benjamite eos per- furretio , P. 138. 2. & Thren. 3,6.3. ecc eco derent, nonta- .& de lugente |Jerufalem ait Jerem. fequentes a Gabaa r "'Thren. 1. I. quomodo fedet fola eguttas men male dicitu r femita d:lcere in Ga- baa. phena populo , &c. figmificatur etiam ilJa 16g LIBRIPJUDXIC*WUM 32. Putaverunt enim folito eos more cedere. Qui fugam pt arte fimulantes, inierunt confilium, ut abftraherent eos de ci- fequ vitate , & quafi fugientes ad fupradi&tas femitas perducerent. K . 33. Omnes itaque filii Ifrael furgentes de fedibus fuis, te- dert tenderunt aciem in loco, qui vocatur Baal:hamar. Infidise avi quoque, quae,circa urbem erant, paulatim fe aperire coeperunt, 41 34. Et ab occidentali urbis parte procedere. Sed & alia fteb decem millia virorum de univerfo Iírael, habitatores urbis ad fun certamina provocabant. Ingravatumque eít bellum contra filios Benjamin, & non intellexerunt, quod ex omni parte illis * ver inftaret interitus. o« 35. Percuffitque eos Dominus in confpe&u filiorum Ifrael : & interfecerunt ex eis in illo die viginti quinque millia, & cen- c« tum viros, omnes bellatores, & educentes gladium. at 36. Fili autem Benjamin, cum fe inferiores*effe vidiffent, eceperunt fugere. Quod cernentes filii lfrael , dederunt eis &l ad fugiendum locum, u: ad praeparatas infidias devenirent, quas juxta urbem po(uerant. U Ts ui cum repente de latibulis furrexitfent, & Benjamin el terga cedentibus daret, ingreffi funt civitatem, & percufferunt d .eam in ore gladii. te 38. Signum autem dederant filii Ifrael his, quos in infidiis collocaverant, ut poftquam urbem cepiffen: , iznem accende- rent : ut afcendente in altum fumo, captam urbem demonitra- rent. 3l 39. Quod cüm cernerent filii Ifrael in ipfo certamine pofiti (puta- e 39. Omnues itaque ftlis Ifrael. (Ma- Habitatores s; bis.9) Quicumque Ben- 1 jor exercitus pars; nam copiz trifa- jamite erant in urbe. riam erant divife, pars una in infidiis 36.. Filii amtem Benjamin.) Ea Benja- la uit; pars altera decem millibus con- ftans ad urbem propius acceffit, ut mitarum pars, quz in majorem Ifrae- Benjamitas provocaret ad pugnam; litarum partem inciderat, Italice di- ceremus, z/ groffo dell efferczio. & foras proliceret ; parstertia in Baal- thamar aciem inftruxit. 38. Szgnum Anutema dederamt. pR a o a MMEU SPCHEND Baa tbamar.) Chald. /» planiiebus ftituerant. ) Con- Jericho. lgnem accenderemt.) Uxbis excitato 34- 4b occidentali urbis parte.) LXX. habent, z2 Marazga£e, queífunt duz incendio. voces Hebraiee coagmentate , qux fi- 39- In zpfo certamtme poffti.) li, qui fignificant, 44 armzdizero Gabaa, vel fi: flraxerant. nulata fuga Benjamitas longius ab- «b occidente,Gabaa , quod vulgatusno- ftex fecutus efrïw CAPUT XX. 169 (üfm (putaverünt enim filii Benjamin eos fugere, & inftantius per- e (l L. fequebantur, caefis de exercitü eorum triginta viris.) 40. Et viderunt quafi columnam fumi de civitate confcen- ^ fe- dere: Benjamin quoque afpiciens retro, cum captam cerneret fidie civitatem , & flammas in fubiime ferri. TUD, 41. Qui prius fimulaverant fugam, verfa facie fortius refi- ( d lià ftebant. Quod cum vidiffent filii Benjamin, in fugam verfi I5 ad funt, . Ontta 42. Et ad viam deferti ire coeperunt, illuc quoque eos ad- illis li verfariis perfequentibus: fed & hi, qui urbem fuccenderant, occurrerunt eis. rael : 'rte ab hoftibus 43. Atque ita fa&tum eft, ut ex utraque pa Cetl- caederentur, nec erat ulla requies morientium : Ceciderunt, atque proftrati funt ad Orientalem plagam urbis Gabaa. € l, . 44- Fuerunt autem, qui in eodem loco interfe&ü funt, de- & cem , & o&to millia virorum, omnes robuftiffimi pugnatores. at, 45. Quod cum vidiffent, qui remanferant de Bejamin, fugé- runt in folitudinem: & pergebant ad petram,cujus vocabulum Tif eft Remmon. In illa quoque fuga palantes, & in diverfa ten- ünt dentes, occiderunt quinque millia virorum. Et cum ultra tenderent , perfecuti funt eos, & interfec-erunt etiam alia duo diis millia. de- 46. Et fic fattum eft, ut omnes, qui ceciderant de Benja- Ti min in diverfis locis, effent viginti quinque millia pugnatores ad bella promptiffimi. fit 47. Remanferunt itaque de omni numero Benjamin, qui I evadere, & fugere in folitudinem potuerunt, fexcenti virg; dl« federuntquexin petra Remmon menfibus quatuor. * 48. Re- ) Necer at ulla requies morientium.) rationem addit $. Hieron. in epita- LX. habent, z Nwa juxta pedem ejus, phio Paulz his verbis: Ip Gabaa urbe | l- . Sed vox Hebraica $36335 & cer- u]äne ad felum diruta: paululum fnb- tum locum fignificare poteft , ut puta- ffitis. Panlas, recordata peccati ejus ,. &5 verunt LXX. «& requiem, ut illam concubina i. jruffa divife: €f tribus r Vulgatus interpretatus eft. Beujamin [excenzos wiros , propter Paulum Apoffolum re[er-varos. 47. Sexeenti viri.) Mi relidi, ne !] una tribus ex Ifrael aboleretur; ut di- Ippetra Regmmon. ) Remmon, feu Rzm- citur infra cap. 2I. num. 3. & 6. "on malum.punicum, feu granatum Deinde, ut daretur*aliquid mifericor- fignificat: quare illam Jofephus vocat, ll diz quando juftitie per cladem illam nÉrTeay £ cidc, nam e'o«, five z'o Gra- mnf; um tributum videbatur. 'Tertiam cis mäf'mm gmnatum fignificat. Urbs élL, euma Com. Menoch, Tom. II. . 17o LIBRI JUDICUM , Qus .48. Regreffi autem filii Ifrael , omnes reliquias civitatiä, a (rael bus Lire viris usque ad jumenta, gladio percufferunt, cunGtasque urbes, foot in M & viculos Benjamin vorax flamma confurflpfit. » 6 D qn, 6X CAPT L XX ^. Ut viris, f liffauratur iribus Benjamin ex quadringentis virginibus in C« de $1 babitatorum S'abes Galaad refervatis , & ex raptis ducen- u non tium cboros £n Silo irginibus. funt h Uraverunt quoque filii Ifrael in Mafpha, & dixerunt :.Nui- 9 Q IJ lus noftrum dabit filiis Benjamin de filiabus fuis uxorem. Tepetti 2. Veneruntque omnes ad domum Dei in Silo, & in con- 1o.! fpe&tu ejus fedentes usque ad vefperam, levaverunt vocem, & magno ululatu coeperunt flere, dicentes: pre ote g 3. Quare, Domine Deus Iírael, fa£tum eft hoc malum in II populo tuo, ut hodie una tribus auferre:ur ex nobis ? maícu 4. Altera autem die diluculo confurgentes, extruxerunt al- vigin tare : obtuleruntque ibi holocaufta , & pacificas vittimas, & V $. Quis dlixerunt : f65.. in $i erat in przrupta petra diftans Jerofo- tis fupplementum excitari poterat , ut lymis r5. milliaribus , non longe a tot facrificiis locus eifet. Ídem enim I Gabaa 5anlis pátria inter Septentrio- Salomonis tempore factum eft 3. Reg. tra f mem, & Otnrientem. Exat & altera Alii cenfent ordi- 8. 64. Ita aliqui. Remmon in tribu Simeonis Jof. 19. 7. narie unum fantum effe potuiíle altare, uz limes erat tribus Judead Auftrum, extraordinarie vero mihi] obftitife , 6.1 D 1cut altera limes erat ad Aquilonem. quominus alterum excitaretur, fiido- bont Menfibus quatuor.) Quoloco afper- DW lolatrie pericalum abeffet , ut cum vi- Jant rime eos vixiile neceífe eft, cum ibi ri prophetia , & fanttitate fpectatiffimi obfiderentur , nec fecum, ut in fuga , facrificarent , ut Samuel, qui in Ra- pop ad victum neceffaria ferre potuiffent. matha , & Mafphat facrificia obtulit. $ trb I. CYüraversnt.) Juraverant ante in* I. Reg. 7. 9. in Galgala z. Reg. 11. tleg ,J choatumbellum. — Nihil pecca- &. in Bethlehem r. Rec. 16. s. ut Da- zum ab Ífraelitis cum ita jurarunt; po- vid in a:ea Ornan Jebufai 9. Reg. 24. hd tuit enim fententia totius populi, pe- 2£. I. Paral. 2r. 25. ut Elaa in Car- [ nes quem fumma erat poteftas, hac melo monte 3. Reg. 19. 32:. Alii exi- be ratione puniri fcelus Benjamitarum, ftimant, unum tantum locum altari 2. In confpetiu ejus fedentes.) Nide deftinari, fed.intra illum locum plu- dicta fuperiori cap. num. 96. ra altaria erigi potuiffe. "T andem non t . Extruxerunt - altave. le d If ) Unicum defunt, qui exiftiment unum altare p aelhtas oportebat effe altare , eo tantum tempore praceptum fuiffe , [ in quo facrificia fierent , hocque erat quando POPHIHS per defertum per egri- in atrio tabernaculi in. Silo. Verum nabatur ; poftea vero cum [fraelite 4 e propter hoftiarum a populo oblata- quietam fedem adepti erant, plura ex- rum multitudinem , aliud in neceffita- citari potuiffe. Vide Serarium hic q.1. CAPUT XXE 171 ) $. Quis non afcendit in exercitu Domíni de um;verfïs tribu- bus Iírael? Grandi enim juramento fe conftrinxerant, cum ef- leïmbes, fent in Mafpha, interfici eos, qui defuiffent, 6. Du&ique poenitentia filii Ifrael fuper fratre fuo Benja- min, coeperunt dicere : Ablata eft tribus una de Ifrael, 7. Unde uxores accipient ? omnes enim in commune jura- ft ( vimus. non da:uros nos his filias noftras. 'zgcen- 8. Idcirco dixerunt: Quis eft de univerfis tribubus Ifrael, qui non aícendic ad Dominum in Mafpha? Et ecce inventi t NU 1 funt habita.ores Jabes Galaad in illo exercitu non fuiffe. 9. (Eo quoque tempore cum effent in Silo; nullus ex eis ibi XOTCIU, n Con- repertus eft.) 1o. Miferünt itaque decem millia viros robuftiffimos, & CQ preeceperunt eis: Ite , & percutite habitatores Jabes Galaad in ore gladii, tam uxores quam parvulos eorum. üm in /31. Et hoc eri: , quod obfervare debebitis : * Omne generis Num. Int àl- mafculini, & mulieres, quae cognoverunt viros, interficite , 3117 virgines autem refervate. i, 12. Inventaeque funt de Jabes Galaad quadringentee virgi- .-Qgi-s nes. quze néfcierunt vi:i thorum, & adduxerunt eas ad caftra ", t in Silo, in terram Chanaan. . &i 13. Miferunique n'intios ad filios Benjamin, qni eraüt in Pe- in pace. R. tra kemmon, & praeceperunt eisr, ut eos fufciperent ^5 Otdi- 14. Vene- iltar, iile, 6. Dutlisue penttestía.) iNon r.lam:;a II. Loterycite.) Hebraica, & Gre- bant fa&ctum contra Benjamitas , cujus ca fienificant Jzarhbezsti fubjeites 1 il Deum auctorem habuerant ; fed d.le- quod anathema , uale effe deberet, Itvl jfmi bant tribum unam deleri ex univerfo explicatur , ut fcilicet interficerentur ho populo. viri omnes, & infantes, mon autem Super fratre [uo Benjamin.) Ownes virgines, pecora, & jumenta , necurbs iUilt tribus, & finguli Hebrzi, quafi tra- incenderetur, aut everteretur. j ] tres erant, quia communem patrem ha- IOG. Quadringeuta virgines. 3; Sermo bebant Jacob, a quo Ifraelite di&ti funt. 7. Omnes enim im commune juravt- eft de virginibus adultis , non de puel- af* mus.) Pro ig commune klebygus ha- lulis, aut infantibus- xl« I3. Praceperunt eis , nt eos [u[ciperent tai bet iz Domizo,feu per Deum,ut etiam ]i LXX. Juramento addita fuit impreca- im pace. ) Juffit populus lfrael , ut tio, feu, ut nofter ait Ínterbres, ma- Benjamitz legatos illos in pace fufci- 10f ledictio, num. I8g. Maledi&ius qu; de- perent, quia jam admittebant ad pa- I cem reliquias illas Benjamitarum. In m derit de fliabus. [nis. uxerem Beniamim. [ 9. Habiratores Jabts Galasd, ) Uxbs Hebrzo eft: Vecaveruzt eis pacemm , feu, eft ultra Jordanem percelebris in tri- denuntiaveruut, aut, promulgaversn? í4 15 pacem , Vel potius, wocaverumz eoj (« bu Manaffe , cujus frequens poftea $m pace, ut etiam habent LXX. mentio in Scripturis. 172 LIB€li pUDICOM x4.'Vederuntque filii Ben'amin in illo tempore, & datze funt eis uxores de filiabus ]ibes Galaad : alias autem non re- j pererunt, quas fipili modo traderen:. chor T 15$. Univerfusque Ifrael valde doluit, & & üi egit poenitentiam fuper interfe&tione unius tribus ex Ifrael. - tab non acce 16. Dixeruntque majores natu: Quid faciemus reliquis, qui perunt uxores? omnes in Ben;iamin foemin&e conci- yunu derunt, 17. Et magna nobis cura, ingenti C ]ue ftudio providendum eft, ne una tribus deleatur ex Iírael: 18. Filias enim' noftras eis dare non poffumus, con*tri&i ju- ramento, & malediétione, qua diximus: Malediétus, qui de- derit de filiabus fuis uxorem Benjamin. 1G. Ceperuntque confilium, atque dixerunt: Ecce folemni- Li tas Domini eft in Silo anniverfíaria, quze fita eft ad feptentrio- di nem urbis Bethel , & ad Orientalem plagam vice, quze de Be- thel tendit ad Sich'inam , & ad meridiem oppidi Lebona. 20. Praeceperuntque filiis Benjam letitate in vineis. in a:que dixergnt :Ite & 21. Cumque videritis filias Silo ad ducendos choros ex more procedere, exite rcpente de vineis, & rapite ex eis finguli uxo- res fingülas, & pergite in terram Benjamin. 22. Cümque venerint patres earum , ac fratres, & adverfum vos queri coeperint, atque jurgari, dicemus eis : Miferemini corum , non enim rapuerunt eas jure bellantium, atque victo- rum, fed rogantibus, ut acciperent & a veftra ? ,non dedift.is : parte peccátum eft. 23.Fe- 14. Dare [unt eis uxores. ) Nihil Pafcha fuiffe putaverunt. Commu- peccarunt contra juramentum , quo fe nior fententia fuiffe Scenopepgiam, tantum obftrinxerant, ne filias fuas quod hujus fefti. tempore frondeant darent, jam vero dant filias eorum, vites, & illarum umbraculis tegi infi- qui non interfuerant conventui, cum diz Benjamitarum facile potuerint. juratum eft. - Rapite ex eis ffnguls sexores.). Non IB. E;Las euzm mofiras eis dare mom violant juramentum , quo fe tantum poffumnss.) Prohibiti religione . jura- obligarant, ne fponte traderent. menti. 22. Jare bellantium.) 80 licet ca- 2I. d ducendos cheros ex r)zarc pro- ptivas tra&are afperius. ceZere. ) Non ex puellarilafcivia du- Peccatum eff.) Non quod re vera cebantur hi chofi , ut vult hzreti- peccaffent , cum religione. juramenti cus quidam Interpres , fed ex religione, tenerentur ; fed quod res ipfa fecun- patriaque ceremonia. Chaldzus. in- dum. fe fpectata, feclufo juramento , nuit fuiffe Calendas, quas Grzco vo- fpeciem: quamdam haberet inhumani- cabulo Neomeniam vocant. Aliqui tatis , & immifericordiz. 173 CAPUT XXI die 25. Feceruntque filii Beniamin, ut fibi fuerat imperatum, & n re- juxta.numerüm fuum rapuerunt fibi de his quae ducebant choros , uxores fingulas : abieruntque in poffeffionem fuam , ;' i&c ntiam sed ii* antes urbes, & habitantes in eis. 24. Filii quoque Ifrael reverfi funt per tribus, & familias 1n & N qui tabernacula fua: In diebus illis nec erat rex in Tírael : fed OflCis Unusqqisque : quodwübi re&tum videbatur, hoc faciebat. dum ^" :ï | - LIBER .a.lr 'UTH. 1 de COXPET,PF RIMUM. "i Elimelecb. Betblebemita , pra nimia fame cum uxore Noemi , ac ]( ^ 2 Ti0- duobus füliis in terram Moab cot L qguo una cum filiis mortuo, pe- dlebem revertens; non vult ? ANoemi cum Rutb nuru //:*; 4 (] Mura. 0C r o N diebus u uando judices praeerant, fa&ta eft nius judicis, fames in terra. ;e homo de Bethlehem Juda, ut ote Iä YO X0- pereeri Oi :e Moabitide cum uxore fua, ac duobus libe:: duo üm 2. Igfe vocabatur Elimelech, T& uxor ejus Noemi, & lo1 * ini Y 3 filii, lo cer textus. Interpretes in varias 23. Feeernntque filià Benjamin , st f£- abeunt fententias. Alii EliPontificem, lra bi fuerat mperatum.) Nihil peccatunt ) Benjamitzin hoc raptu l. quia bono alii Abefanem, alii Gedeonem , aliüi Barac, & Debboram, alii Aod, aut Ifraeliticorum optimatum | paruerunt Abimelechum ftatuunt. Certi nihil. fU confilio. II. quia nuilo ipfi , quod o^- A i, ftaret , jurejurando tenebantur. HI. Vide Serar. in cap. t Ruth. q. 18. Fa&a eff fames n terra. ) Chaldzus t quia ifto modo preftabatIfrae!itidas fibi ll- matrimonio adjungere,quam aut vagam pmorerra lírael. "Venuit autem fames exercere libidinem,2ut Echnicas ducere. hec annos decem , ut ex numer. 4. fe- 2 Im diebas ilis mom erat Rex im uenti colligunt auctores, nec € Cau- n - u lfm.»l,*äfc.) Quando ifta contigerint, fts' naturalibus orta , fed ad p )Lcl]- Verior ea elfe da Ifraelitarum peccata, qui Judicum varie funt opiniones. d« videtur, quam fequitur Abulenfis , tempore frequenter in idololatriamla- Genebrardus, Lyranus, Serarius, & bebantur. 1ta cenfent paffim loci hu- jus interpretes. a alii, eo tempore accidiffe, quod poft , Jofue mortem ,. ante primum Judicem In 7'fgt'on'c;þlozz$i!i.ie.) Que eftterre fan&z od orientem , tranfito Jordane. fuit. Vide Serar. queft. 6. 2. Ipfe vecabatur Elimelech. ) Que I. JN diebus unins Judicis.) Quisfue- vox Denus Rex , vel Dei Rex , vel De mei Rex , fignificat. | Ajunt Rabini rig Judex hic, non exprimit fa- 174 LIBRI RUTH filii, alter Mahalon; & alter Chelion, Ephrathaei de Bethlehem ?. pet Juda Ingreffique regionem Moabitidem morabantur ibi, forature .. $, Et mor:uus eft Elimelech maritus Noemi : remanfitque cepenn ipía cam filiis. p M 4. Qui acceperunt uxores Moabitidas, quarum una vocaba- m Q tur Orpha, altera vero Ru:h. - Maníeruntque ibi decem annis. pits me . Et ambo mortui funt, Mahalon videlicet, & Chelion: re- the fper manfitque mulier orbata duobus liberis, ac mari:o. n 6. Etfurrexit, ut in patriam pergeret cum u raque nuru conied fua, de regione Moabiiide: audierat enim , quod refpexiffet àc 10 Dominus populum fuum, & dediffet eis efcas. 7. Egreffa ett itaque de loco peregrinationis fuae cum utra- 1. tatis que nuru, & jam in via revertendi pofi:a in terram Juda, 8. Dixit ad eas: Itein domum matris veftrze , faciat vobis- fo,fii e( m cum Dominus mifericordiam, ficut feciftis cum mortuis, & Tnecum. Hj F 9. Det ofcul: fuiffe Elimelech fratrem Salmonis il- Io. cum ait Booz : R« Moabzridem, u lius, qui cum Jofue promifiam terram uxorem Mahalon ,. 12 conjugtum fumpfe- lm rin. p ingreiius eft, ideoque & Nahatfonis , Orpha poteft exponi cervicofa , tis, de quo intra cap. 4. num. 20. filium. vel ere nudata, & excitata: Ruth za- fomi Uxor ejns Naemi.) Quod nomen fi- defatia, velirrigata , metaphorice ve- rO zzebriata , Nel fatarata. bitab gnificat pulchram, fuavem , & ama- nam. Aliqui torib Rabbini docent, fuiffe eam Na- peccaffe putant par hoc fratrum gen- M haitonis in Judz tribuPrincipis neptem, tiles uxores ducendo patriis erroribus [ filixmque fratris Salm nonab juratis, ut colligitur ex num. gnis, de quoin- fica fl'd Cap. 4. I5. fequenti, & docet Serar. hic q. il Mabalon. )Qu vox fignificat agrum, II. "Idem tamen Serarius eos excu- i ánfirmum, aut qui chorum agitat, & f. L t neceffitate, quod Ifraelitidas ibi li j fiftulam inflat. ducere non poífent. Idem docet Ru- y ) Cheloz. ) AÀut confummatum, & pertus lib. 1. in Matth. €or perte&um fignificat , aut eum , qui S. uabo mortui funr. ) Nullis reli- Y totus columbinus eft. &is liberis, quod licet Scriptura non Ecbrathai de Betblebem 3uda.) Non exprefferit, tamen ex tota narratione N ( una tantum erat Bethlehem ; ut fupra colligitur. Vide Serar. q. 14. LA etiam dixi lib. Judic. cap. 17. nuim. 7- Egre[fa efl itaque , cum utra- 7.ut ergo intellioatur fermonem effe que surz.) Ad aliquam itineris paxtem m de Jethlehem tribus Judz, additur abeuntes amicos profequi humanitatis li Ó vox Esbvathe: , vOX 7uda; namhec femper fuit Genef. 19. 16. cap.31. 27. t Bethlehem etiam Ephrata dicebatur, AG&Gor 20. 38. Arifte duz nurus fo- ut pàtet ex Genef. 35. 1g. & 48. 71. crus fue prudentia, & fuavitate du- &s Bethlehem ufque comitari , & apud Paral. 2. & 4. Miches 5. & hoc li- E bro Rauth. cap. 4. num. II. - illam effe perpetuo volebant. | Unzvocabatur Orpha,altera Rutb.) 8. Ize im domum matris veflra.) lta Orpha Chelion uxor fuit, Ruth vero loquitur, vel quia patre carebant , vel Mahalon , ut patet ex cap. 4 nuim. quia filiz cum matribus & frequen- CAPUT I 5 ettlehem - l ibj 9. Det vobis invenire requiem.in domibus virorum, quos lanfizque ] fortitursze eftis : Et ofculata eft eas. Quze, elevata voce, flere coeperunt , Vocaba- Io. Et dicere : Tecum pergemus a 6 populum tuum. It atnis, 1r. Quibus illa refpondit: Revertimini, filice meae, cur ve- I0n: re. nitis mecum ? num ultra habeo filios in utero meo, ut viros ex me fperare poffitis ? I2. Revertimini filie mecze, & abite : jam enim fene&tute £ nun pexiffe confetta fum, nec apta vinculo conjugali. Etiam fi'poífem hac no€te concipere, & parere filios, l Utfde -j 15. Si eos expeCtare velitis donec crefcant, & annos puber- tatis impleant, ante eritis vetulze, quant nubatis. d Vobis- fo,filize mese: C eft manus Domini contra me. ]uia veftra anguftia magis me premit,*& egreffa i, & r4. Elevata igitur voce, rurfum flere coeperunt: Orpha 9.Det ofculata eft focrum , ac reverfa eft: Ruth adhaefit focrui fuze. M I$. Cui dixit Noemi : En; verfa eit cognata tua ad popu- nf lum fuum , & ad deos fuos, Vade cum ea. 16.Qusee D tius, & fuavius verfantur, vel quia II. Nwm wltra babeto fülios im utevo ha CeVe« faiminz in gvneceo feorfim a viris ha- mt0, 6c, ) Sumitur fatio hxc ex ea bitabant , filie cum matribus, & fo- lege, que ante (Moyfenrfuit, Gen.58. Jiqui roribus, &c. Il I4. & que per Moyfem poftea g ell- fancita eft Deut. 25. s. ut fcilicet traties ribus Mifericordiam , fecut. feciflis um mor- QUITI. tuis. ) iVifericordiam £acere, eft bene fratrum, qui absque liberis deceffiffenz , facere. Fecerant mi icordium dux uxores ducerent, fratribufque mortuis t ifte Moabitides cum viris fuis. L. il- femen fufcitarent. XCüe I3. SP eos expetlare "welitis , C$c.) ibi lis peregrinis nubendo, & cum illis uz N placide, & óofficiofe convivendo. ll. Non quod Deuteronomii lege , poft mortem jufta funeris curando, habetur cap. 935. 3. obligandi effent, eorum memoriam retinendo , & ce- fed quod hoc quoque meritz. videren- 7 lebrando, & illorum etiam amore cuin tur. on n Noemi perpetuum vivere ftatuendo, dngufia vefira magis me. pregzit. 9. Jzvenire reqmuiem iu domiius viio- Valde angor , quod difceffum hunc ram , t$c. ) Ut fcilicet immunes fint a meurm adeo zgre feratis, ac propterea j^ moleftiis , litibus, querelis, laboribus, a me divelli nolitis , dolor vefter, quia 18 lacrymis, que conjugia comitari fo- impenfe vos amo, me valde cruciat. Jent, propter quam caufam 8. Paulus, Egre[fa eff manus Domini contra me.) /0 zribulationem carnis habere conjugatos Ad alias moleftias , quibus me Domi- nus exercuit, hzc etiam addita eft, ut affirmat I. Corint. 7. 28. . Habent etiam requiem uxores , viris rem fa- a vobis difcedere, & veftra carere miliarem curantibus , & nepotia tra- confuetudine copar. &antibus, que ad tuendam familiam I$. Md populum fuum , £$ 41 Deos pertinent, quo prafidio deftitutz vi- ze:. ) Ex quo patet, idololatriz de- dug magnis curarum, &moleftiarum ditam Orpham jJudaica facra nun qua:n fufcepife. fluctibus .agicanmr. 176 LIBRI RUTH s 16. Quäe refpondit: Ne adverferis fnihi,ut' relinquam te, & abeam : quocumque enim perrexeris, pergzam , & ubi morata ht Pïfj fueris, & ego pariter morabor. Populus tuus populus meus, quit & Deus tuus Deus meus. 17. Quee te terra morientem fufceperit, in ea moriar: ibique loc.m accipiam fepulturae. Hzxec mihi faciat Dominus, & haec addat, fi non fola mors me, & te feparaverit. d obítinato animo Ruth decrö- '18. Videns ergo Noemi, quo r viffet fecum pergere : adverfari noluit, nec ad fuos ultra redi- D tum per(uadere : * * jn agnt 19. Profectaeque funt fimul, & venerunt in Bethlehem. Qui- um bus:urbem ingreifis, velox apud cunttos fama percrebuit : di- Cui lll cebantque mulieres: H ec eft illa Noemi, 20. , À uibus ait: Ne vocetis me Noemi (id eft, pulchram) Accid fed vocate me Mara ( id eft , amaram ) quia amaritudine valde qui t replevit me Omnipo:ens. L 2r. Egrefiía fum plena, & vacuagm reduxit me Dominus. Cur bu:: ergo voca is me Ncemi, quam minus humili;vit . & adllixit ubiT Omnipotens ? 22. Venit.ergo Noemi cum Ru.th Moabiride nuru fua, de $. hic. terra peregrinationis fuae, ac revería eft in Bethlehem, quando primum hordea metebantur. "] CAPUT "— ane 16. Deus teus Dems meus.) Fd'cþziæ fu- I9. Fenmeru z Berzblehbem. ) Si ex perftitioni valefaciam, tibiq; adharebo. Petra Moabiti Ed is urbe, quam multi, Wi l n 17. Hac mübi faciat Dominus, $ bac & graves auctores Ruth patriam tuif- hod 4ddaz. ) iMala mpfa jurans exprellit, fe volunt, veneiunt, iter ferme erat que fibi eft imprecata, fi fidem falle- quatridui , plures pofuifle credibile eft T0f p ret, puta famem, peftem, mortem, imbecilles fcminas , cum prefertim Qll qu& exprimere facer fcriptor. neceffe Noemi jam eifet anus. non habuit. Felox apnd cumülos fama percreüuit.) Thy alx 18. Oiffinato anime. ) In bonam par- In Hebr. eft Rejomuit zota nrbs. tem fumitur , pro conftanti voluntate. Hac eff illa Noemi.) Dicebant hoc Nec ad (uos ultra reditum per[uade- vel cum gaudio, & gratulatione; vel a re.) Suaferat, ut manerent urbanita- cum admiratione, & contemptu, quod [ tis caufa, ne fineret eas patriam, pro- ad paupertatem effet redacta. 9I. Eereffe fmm plema , £$ vacuana D pinquos, amicos, & natos fua caufa Y relinquere. Et fi forte ipfz fienifi- reduxit me Dominus.) Macuam fe ap- caverant fe fudaica facra fufcepturas , pellat, quia mortuus maritus, extin- voluit earum experiri conftantiam, ve- &i filii, ipfa ad paupertatem redacta, t rita ne poftea cuin fuo mcrore & de- 22. Ov«ande primum Lbordea meteban- decore, a recta religione deficerent. fsr. Quze meflis in. Paleftina feri folet menfe Nifan , qui refpondet par- ïï Coenita ergo Ruth voluntate con- fianti , non amplius fuadet ,. ut redeat. tim Martio noftro, partim Apzrili. 2 u 177 m fe d CGAP U P. IE J Thorafa Rutb pre[fa fame, fpicas in agro-Booz affais fui colligens, gra.tïam IN Tieus, apud eum imvenit, & leta ve[peri ad forrum revería, mulium " ibi;:;ue frumenti , & de ciborum reliquiis ei ; & hac afert. ! decre I. Rat autem viro Elimelech confanguineus, homo potens, & magnarum opum , nomine Booz. Ta redj '5. Dixitque Ruth Moabitis ad focrum fuam: S i juBes,vadam in agrum, & colligam fpicas, quze fugerint manus metentium, 1. Qui jit: di ubicumq ue clementis in me patrisfamilias'reperero gratiam. Cui illa refpondit : Vade , filia mea. 3. Abiit itaque, & colligebat fpicas poft terga metentiüm. hram) Accidit autem, ut ager ille haberet dominum nomine Booz, valde qui erat de cognationé Elimelech. L 4. Et ecce, ipfe veniebat de Bet hlehem , dixitque meffori- 5 Cur füxit bus: Dominus vobifcum. Qui refponderunt ei: Benedicat tibi Dominus. s. Dixitque Booz juveni, qui mefforibus praeerat: Cujus eft 1 de hac puella? 6. Cui ando v imelech. con(anguineus. ) Q»uo- 4- Ipfe veniebat de Be;b/ebem.) Ser- x E modo Booz fuerit ejus confan- vabat Booz id, quod Cato de re ru- m Siexc guineus, non expreflit Scriptura. Rab- ftica lib. I. cap. I. pr&cipit, cum ait ; bi Jofue citatus.a Serario quzft. 1. ait Ne opera parcas vifere. miülti, Elimelech, Salmon , & job fratres Dominus "vobiféum.) Dominus vobis nfuil- fuiffe, Booz autem filium fuitfe. Sal- adfit: Faufta precatio ; quid enim [ erat deeffe poffit iis, qüi fub divino prz- iledt 4non fratris Elimelech : hic ergo pa- fidio latent ? Merito e 0 Ecclefia & ertim truus Booz vero ex fratre nepos. Quod Rabbinus hic docet, ait Sera- in Miffe facro , & in H orariis preci- rius , falfi' convinci. non pofle ; nec bus haüc falutationem frequenter ufur- hii) aliud certius ab auctoribus affertur. pat. Mos erat bene precari opus fa- lioc Noemine Booz.) Qu vox vel figni- cientibus: Vide Pfalm. 128. 8- cat j» fortitudine , velim eo forzétudo. yd 9. Celligam fpicas.) Apud Hebrxos 8. Juveni, qui mefforibus praerat.) )d enim conceffum non erat fpicilegium In Hebreo eft 5y3 nabar, que vox n ipfis agrorum dominis , fed. tantum puerum ,aut miniftrum flgnificat: in pauperibus tam indigenis » quam ad- Grxco eft m« eicy, quia & etate, "U venis. Praceptumque erat in lege ve- & viribus erat bonis , & integris. Hl teri, ut dum fegetes demeterent, ea- Eum Jofephus Zergoxózo» vocat, vel xum domini fpicarum aliquid relin- ut alii legunt cqeovogo» , eadem ta- n JT 1erent. Levitici 19.9. & cap. 23. 22. men fignificatione , hoc eft, agri cu- b euter..24. 19. uth ergo ut pauper ratorem. I- ad colligendas fpicas egreditur. . * Bébl. cam Com. Menocb. Tom. Ll f I 4 : LIBRI RUTH 6. Cui tefpondit. Hzec eft Moabitis , quae vepit' cum Noe- mi ,'de regione Moabitide, to. Se0lt 7. Et rogavit;ut fpicas colligeret remanentes, fequenä mef- forum veftigia, & de mane usque nunc ftat in agro, & ne ad j À momentum quidem domum reverfía eft. 8. Et ait Booz ad Ruth : Audi, filia, ne vadas in alterum precop quetete V agrum ad colli puellis meis, gendum, nec recedas ab hoc locq ; fed jung.ere 1 E 9. Et ubi meffuerint , fequere. Mandavi enim pueris meis, qemane nemo C &t nemo molettus fit tibi, fed etiam fi fitieris, vade ad farcinu- las, & bibe aquas, de quibus, & pueri bibunt. r Jegert Io. Quze cadens in faciem fuam, & adorans fuper terram, dixit ad eum: Unde mihi hoc, ut invenirem gratiam ante ocu- menitl los tuos, & noffe me dignareris peregrinam mulierem ? 9. 1r. Cuiille refpondit: Nuntiata funt mihi omnia, quze fe- fue: fatura ceris focrui tus& poft mortem viri tui, & quod reliqueris pa- rentes tuos & terram, in n. qua nata es , & veneris ad populum, quem antea nefciebas. opus' 12. Reddat tibi Dominus pro opere tuo, & plenam merce- E em recipias a Domino Deo I : VOCa] cujus confugifli alas. frael, ad quem venifti, & fgb I3. Quse ait : inveni gratiam apud oculos tuos, domine mi* qui confolatus es me, & locutus es ad cor ancillee tuze ; quae ansc non fum fimilis unius puellarum tuarum. orad E 14.. Dixit- pafie lbet 8. Sed jungere puellis vaeis. ) Appa- aCctionem: exempla habes Genef. 53.7. li ret Boozi prudentia, gravitas, & ca- & I9 cap. av. 26. cdp. 99 . E ftimonia , qui puellz fuadet ; ut puel- cap, 42. 6. cap. 43. 26. cap. 49. g. d ql'l lis adhzreat, quod honeftius erat , & cap. 50. IS. Exod. r8. 7. Al pudori tutius, quam fi cum viris ver- II. VPeneris ad populum , quem. antesm Wi fata effet. nefciebas.) Ejusdem etiam populi re- 9. Biheaquas, &c. ) Magnain orien- ligione fufcepta. E PU talibus, calidifque locis aquarum pe- IQ. $ub cujus cozfugifli alas. ) -Chald. fm nuria eft, ut Genef. 26. & 29. Exod. venifii, ut profilyta fieres , & te ip[am Q 2. Num. 20. Deuter. 9. aliifque locis abderes [ub umbra . majeflatis gloria ip- patet, & meffis erattempus, quod torri- Z t r dum & fiticulofum eft ; itaque aque I3. Loecutus es ad cor ancille rua. hauftus inter beneficia merito annu- Loqui ad cor , Hebraica phrafis e 1 meratur. loqut verba confolatoria. Exempla Y Io. -devans fuper ferram. ) Vre- paifim occurrunt. 2. Paral. 30. 22. & quens mentio in Sacris Literis harum 32- 6. lfa. 40. 2. Ofee 5. 14. adorationum viris exhibitarum, in re- Qua noz. fum ffsiilis, €&c. ) Qus-vi- verentia arfumentum, aut gratiarum lior fum. E GABUT II 170 "t Npe, 14. Dixitque ad eam Booz : Quando hora vefcendi fuerit. veni huc, & comede panem, & intinge buccellam tuam in ace- ers riïef- to. Sedit itaque ad mefforum latus, & congeffit polentam fibi, &nead comeditque, & faturata eft , & tulit reliquias. - 15. Atque inde furrexit, ut fpicas ex more colligeret. alterum Prscepit autem Booz pueris fuis, dicens: Etiamfi vobiicum metére voluerit, ne prohibeatis eam: ]Hngere 16. Et de veftris quoque manipulis projicite de induftria, & li meis, remanere permittite, ut absque rubore colligat, & colligentem At anu- nemoa corripiat. 17. Collegit ergo in agro usque a d vefperam : & quz col- . :erram, legerat virga c&edens, & excutiens, 1 nvenit hordei quafi ephi € 0Cl)- menfuram , id eft, tres modi OS. reverfa eft in civitatem», & oftendit focrui 18. Quos portans ? fe- fuze : infuper protu lit, & dedit ei de reliquiis cibi fui, quo i5 pe faturata fuerat. 19. Dixitque ei focrus fua: Ubi hodie collegifti, & ubi fecifti ulum, iiertus eft tul. Indicavitque 6€15 opus? fit benedi&tus, qui m erce- apud quem fuiflet operata, & nomen dixit virij quod BooZz : (ub vocare.ur. Z2 zo; Cui mi! Quod dicitur Ruth f cengefffe , fi- 14. Comedepanem.) Potum ipfi Ruth Qu ante concefferat, nunc addit & cibum; enificat affatim , & largiter illi ex ci- bis tributum , quos cum ipfa omnes Ixit gradatim enim afcendic. virtus. Pxo non abfumeret, quafi eorum cumu- pane, phrafi Hebraica intelligitur qui- lum ante fe habebat. libet cibus. j letinge iuccellam tuam iu aceto. ) Vi- E: faturata eftl.) Difce, inquit, Se- ; detur fermo elfe de acetariis, quibus, ne&a epift. IIO. p4fvo effe conrentus , ) & illam vocem magnes , arque animofus qui zftu Jaborant, valde recreantur. Alioqui etiam ufus ruíticorum. eft, ut exclama, Haleamus aquam , babeamus lu in meiiem utantur oxycrato, hoceft, polentam. jovi $pfi de felicitare con- Te troverfram facia 7226 $. aceto aqua diluto, quod genus potio- Tulit reliquias. ) LXX. habent xar£- nis refrigerandi vim habet, ut univer- il fun acetum , de quo Plinius lib. 23. Nme, reliquit: vulgatus nofter figni- h cap. I. Viai etiam Uittium , inquit, ficat collegiile eam reliquias , & aíier- valle, quod ita fuiffe patet ex num. j .tr:znff 42 remedia s Aca!(fzmæw vis Ig. ubi dicitur eam dediffe focrui Noe- eft i rejrigerando , &$c. Ad me[forum latus.) INon e xegione, ne mi de ciborum fuorum reliquiis. - n) in ejus faciem oculos con jicere polient. 17 Quaff ephz men/ura'y)u) Ephi ! continens tres modios continebat un- Et conge fft palent.am fft1-) Polenta* cias gÓo. ut probat Alcazar libro de ( eft far toftum , & contufum, & in fa- rinam redactuin. i Hec materia erat menfürs, & ex eo Cornel. a Lapide in opufculo ejusdem. argumenti addi- parabilis eduliorum , addito aliquo ge- to ad Pentateuchum. nere condimenti , jure,. cafeo, &c. 180 LIBRI RUTH 20. Cui refpondit Noemi : Benedi&tus fit a Domino: quoniam th;& d eamdem gratiam , quam proebuerat vivis , fervavit & mortuis. poumq! Rurfumque ait : Propinquus nofter eft homo. Qu 21. Et Ruth, Hoc quoque, inquit, praecepit mihi,ut tamdiu dorm!a melforibus ejus jungerer, donec omnes fegetes meterentur. ate p 22. Cui dixit focrus : Melius eft, filia mea, ut cum puellis tib, qU ejus exeas ad metendum ; ne in alieno agro quifpiam refiftat $Q tibi. 6p 23. Jun&a eft itaque puellis Booz,& tamdiu c um eis meifuit, meetat *( donec hordea, & triticum in horreis conderentur. Tiot, i CAPUT Il Qu Rutb focrus fuce confilio obfecuta ad pedes Booz; dorientis recum- $] el: v bens nuptias verecunde po[tulat : accepto leto re[ponfo , fex. bor dei modios ad focrum defert. g | ancil r Oftquam autem reverfa eft ad focrum füam , auüdivit ab p p ea: Filia mea, quceram tibi requiem, & providebo, ut 10 bene fit tibi. mií e1 2. Booz ifte, cujus puellis in agro junCta es, propinquus Ls nofter eft, & hac nocte aream hordei ventilat. 3. Lavare igitur, & ungere, & induere cultioribus veftimen- tis, det 20. Grariam, quam prabutrat vivis , omnes: perge igitur eo ire; nonenim fervavit &f mertwr.) Benevolentia meliorem alibi conditionem invenies. Mo cómplexus eft Elimelech .imaritum I. Haram tibi requiem. ) A labori- [ meum, & filios meos, dum effent in fie2 bus, & srumnis , quas ege- vivis; nunc pergit nobis benefacere ftas, & pereprinitas attulit, & ab or- qu eorum refpe&u , (ibi femper fimilis. bitate liberorum , que animum tuum D li Propinguus noffer eff boma. ) Additur cruciat, nec quiefcere finit. Vide di- in Hebrzo , e redemproribus noftvis spfe &a cap. T. num. 9. eff , feu, evindicibus , id eft, ex iis-, 2. Propinquns noffer eft. ) Vide dicta ad quos pertinet jus liberandi nos ab Cap. 2. num. 20. orbitate, & vindicandi nomeh filio- Aream bordeivventilat.) Ideft, ven- rum meorum, maritique tui ab interi- tilare parat. tu, & oblivione , femen iis, ac po- 3- Lavare.) Suggerit Noemi nuri& fteritatem dando , juxta legem Deute- fuz, que ad corporis munditiem , ho- ronomii 25. 5. neftumque cultum pertinent; in hoc 22. Admedendum.) Adfpicilegium, enim magnum fceminis telum, ideo- M E rl quod parva quzdam meffis eft, ficut racematio parva vindemia. que & a Judith adverfus Holopher- nem adhibitum , Judith. ro. 3. Ne im alieno 4$ ro qui[piam rejt'jï.at Uzgere.) Un&ionibus utebantur fre- tibi.) Booz benev olum experta es , in uentibus orientales mulieres. Sic]Ju- ejus agro nullus tibi refiftit , favent : ith vsxst fe myro optimo. Judith.10o. 5. CAPUT II ibl nv 1 lMA DOfiam tis,-& defcende in aream. Non te videat homo, donec efum, Tortyis. potumqué finierit. L 4. Quando autem 1 : erit ad dormiendum, hota locum, in quo t tamdju dormiat: veni esque , & difcooperies pallium , quo operitur a ehtur, : parte pedum , & projicies te; & ibi jacebis : ipfe autem dicet ! puelli tibi, quid agere debeas. - tefitt s. Quse refpondit : Quidqui d præceperis , faciam. & fecit omnia, quze fibi impe- 6. Defcenditque in aream, meft, | raverat focrus. . Cumque come diffet Booz, & bibiffet , & fa&us effet hila- rior, iffetque ad dormiendum juxta acer vum manipulorum, ve- dibus ejus, fe projecit. nit abícondite, & difcooperto pallio,a pe VC ybatus g. Et ecce, no&te jam media expavit homo, & contu eít: viditque mulierem j acentem ad pedes fuos, h refpondit: Ego fum Ruth 9. Et ait illi: Quae es? lllaque ancilla tua : expande pallium tuum fuper famulam tuam; quia vit ab propinquus es. 0, üt 1o. Et ille, Benedi&a, inqüit, e s a Domino, filia, & priorem mifericordiam pofteriore fuperafti : quia non es fecuta juvenes Quus pauperes, five divites. i. Noli — Z3 mer Nom £e videat homo. ) Non te vi- Fuum füper ancillam tuam , 4d acsipien- — lis deat Booz. dum me in uxorem, | Pxo pallio eft in Nora locum , £m quo dormiat.) Hebr. & LXX. exzezde alam tuam [t- nenm per ancilam tuam. Eft adagialis for- 'efjes Moris tum fuit, wut patresfamilias ibor- etiam divites , ur 5 gentibus prefertim mula loquendi, qua po&ulamr'auxi- negotiis rufticanis in areis etiam ipfis li, tutelg , ac defenfionis petitio. Iu b Hic tamen non qualif&umque tutelz ) or- uietem caperent , ut ufurpari poffit petitio eft, fed ejus, quz uxori a Euf illud Ovidian. Faft. r. ? di- viro debita eft. Itaque eft modefta , & Non pudor £m flipula placidam ce- verecunda matrimonii petitio , & fen- piffe quietem , f fus eft: extende ftragulum tuum, utme dida Nec fænum. Cdþl'ti j uppefui[fe tegat , & intra eundem thorum tecum & fwo- recipiat. (2 ILfe autem dicet rili , quid agere de- IO. Prierem mifericordiam. ) Quam oemi Ruthz nuptias, in maritum , Gcfocrum ha&tenus con- o as ) Spexat N tulifti. lho- eafque tunc tran fixi poffe c onfidit , odo bono , «& a di- Pofferiore. fuperaffi. ) Quam nunc hoc fed legitimme , m abhorrente. ftudes in maritum conferre , filios ei e vinis preceptis non excitando , nomenque illius ad pofte- g 7. Fadus effet. bilarior. 4 a ) Citra te- mulentt am tamen, ut quz fecata funt, ros propagando. fatis oftendunt. * Quja non es fecuta jivenes pauperes , g. fuper fa- frve divites. ) Laadat Rutham , quod - 9. Ekpande paluum tawum fomina juvenis non. virum aliquem , mulam tuam. ) Chald. vecetwr nemen j 182 LISEIJPSU'DH ir. Noli ergo metuere, fed quidquid dixeris mihi, faciam tibi. Scit enim omnis populus, qui habitat intra portas urbis Jur: m mea , mulierem te effe virtucis. 12. Necabnuo me propinquum, féd eft alius me propinquior. sijri. 13. Quiefce hac no&te, & fa&to mane, fi te voluerit propin- quita.is jure retinere, bene res acta eft ; fin au:em ille nolue- rit, ego te absque ulla dubitatione fuíc.piam , vivit Dominus, dormi usque mane. 1 Asï 14. Dormivit itaque ad pedes ejus usque ad no&tis abfceffum. [ Efïa Surrexit itaque, antequam homines fe coenofcerent mucuo, & dixit Booz: Cave, ne quis noverit, quod huc veneris. eum no b L 15. Et rurfum : Expande, inquit, pallium tuum, quo operi- dixic ris, & tene utraque manu. Qua exi;endente, & tenente, men- ^ fus eft fex modios hordei, & pofuit fuper eam. Quae portans ^ ( ag r ingreffa eft civitatem, 16. Et venit ad focrum fuam. Quzse dixit ei: Quid egifti, det ( filia? Narravitque ei omnia, qua fioi feciffet homo. 17. Et ait: Ecce fex modios liordei dedit mihi, & ait : Nolo d i r vacuam te reverti ad focrum tuam. uT B 18. Dixitque Noemi : Expetts, filia, donec videamus, quem ' res exitum habeat. Neque et comp!e- €nm cttus eft. im cefïaþit homo , nifi CAPCE cux verit , quod !o Lj detuncto iviah n ii 3 ' iritó fuo, quz- ftolus I. lhefi. s. 22. ut ab omz? ipe- fiverit in patria juvenem , five divi- eie mala abftineamus, etiamfi ab omni Nl tem , five pauperem ; fed rclictis o- peccato alioqui integri fimus , fic Booz Cipe mnibos, in Judeam venerit , ibidem- fue, & Ruth famz confuluit. que non cuilibet fe matrimonio junge- I5. Expande pall/uwn tuum.) Succin- re voluerit , fed ei , a quo reftitui &orium , feu femicincum linteum , L polfet in familia extinctum defunéti il- quo fab pe&dore precincte mulieres , lius nomen. domi przfertim utuntur. LXX. vo- cgle 1I. Melierem te effe virrutis, ) Ea- cant aso//eyua , alii ózmof a. — ltali q dem Hebraica phrafis que hic habe- vocant Gremiiale. tur, Prov. 8I]. IO. vertitur M»aer Qua portans ingve[fa eff ciosratem. ) Va fertis. Itaque mulier foitis five vixtu- Mirum videtur quibusdam Rabbinis tis, illa eft , quam Italice dicimus: mulierem tantum pondus ferre potuif- Donna di vaiore. * bï: fe ,. ideoque ad allegoricas interpreta- q I3. Fioiv Dominus.) Juramenti for- tiones confugiunt : fex modii juxta mula frequensin Scripmris facris Chal- ea, quz dixi cap. fuperiori num. 17. deus habet: J»ratus coram Domino , libras conficiunt. 160.. quod pondus 1 dico me, quidquid tibi dixs,. fatlurum. grave non diffiteor ; puto tamen illi I4. 4utequam bopzfmes fé cogao/cerenzt eftando mulierem parem effe potuif- suO. ) eummo mane: antequam [ Vidi fepius mulieres capite aut dilucefceret. hydriás, aut alia vafa , aut pondera Cave, ne quis noverit , quod buc ve- eftantes tantz molis ut ftupefcerem. QU gravicatig " peris.) Oporpec enim , u.f monet Apo- u a, [U ;*7& 7 D * 18 l; ficiim CAPUT IV. 185 Urbig Booz. cum fénioribus cioitatis accipit po[fe[fiem Elimelecb, C? Rutb inquior. nurum defuntti in uxorem (cedente alio propinquiore juri pro- prOpin., genuit Obed acoum David * Dolue- : pinquitatis ) ex qua fegis. Ommus, cendit ergo Booz ad portam , & fedit ibi : Cumque vi- cefum, *-1. AS diffet propinquum przeterire, de quo prius fermo habi- m: Declina paul ifper, & fede hic: vocans iuo & tus eft, dixit ad eu & fedit. eum nomine fuo. Qui divertit, 2. 'Tollens autem Booz decem viros de fenioribus civitatis, 0peri- y'len- ' dixit ad eos : Sedete hic. locutus eft ad propinquum : Partem Ortans 3. Quibus fedentibus , us reverfía eft agri fratris noftri Elimelech vendet Noemi, q pitti de regione Moabitide : 4..Quod audire te volui, & tibi dicere coram cun&tis fe- tu de populo meo. Si vis poffidere Nolo dentibus, & majoribus na jure propinqui ads: eme; & poffide. Sin autem difplicet tibi, nullus ]em hoc ipfum indica mihi, u íciam , quid facere debeam , enim eft propinquus , excepto te, qui prior es; & me, qui fe- nple- cundus fum. At ille refpondit : égo agrum emam. Booz: Quando emeris agrum de man umu liex'iä, ! fj $. Cui dixit bes ac- omni Ruth quoque Moabitidem, quaé uxor defuncti fuit, de lo fua. cipere : ut fu fcites nomen propinqui tui ip haereditate 6. Qui CCifl« fl , 1. Scendit .. ad portam.) in ju- Q: Fratris mjir'i.)) Propinqui, co- -— cnati noftri. I , daicarum enim urbium portis YO« celebrioribus exerceri folebant judi- Vendet Noemi.) Poterantagri uxori- [l cia, magnique & publici contractus. bus fuperftitibus relinqui a maritis morintibus , ex quorum ,fru&ibus $ Sedit ibi. ) Quod ibi aliqua de re dum viverent, alerentur. Hoc jus 7 tractantibus federe moris effet. f Vocaus eum nomime fuo. j Ín He- faum jam vendere volebat Noemi, il- breo eft»3pow. ^3558 peloni Almoni , ut fentit Lyranus. Abulenfis putat d- hunc ufüm fructum iis tantum legami quod in Bibliis Pagnini ab Aria reco- [3 onitis vertitur : O quidam ffngularis. potuiffe, que nubere vellent propin- & illi femen fufcitare , äefpondet phrafis Italice nofix. .O quo demortui, i f4le. Mifpani dicunt, - Fulazo , quod qualis erát Ruth , non No emi. Hujus Ji tamen fit mentio , 'ne proximo illifubz cum prima voce . Pelosi affinitatem oleret matrimonii neceflitas, & quia videtur habere. H 9. Decem vires de fénioribus. ) Qui Rauth junior Noemi fenioris , & x)ä ctus fuse confiliis regebatur. E agendorutm teftes effent, vel arbitri, 5. Rab quoque. . . debes aceapere J u: colligitur etiam num. 9. & 1I. 184 LIBRI RUTH 6. Qui refpondit : Cedo juri propinquitatis : neque enim vetut pofteritatem familiae meze delere debeo. "Tu meo utere pri- : habed vilegio, quo me libenter carere profiteor. 4| n Deut. 7. * Hic autem erat mos antiquus in Iírael inter propinquos, Pepeï J 25. 7. ut fi quando alter alteri fuo juri cedebat, ut efiet firma con- ^ ceffio, folvebat homo calceamentum fuum, & dabat proximo fuo Hoc erat teftimonium ceffionis in Ifrael.- elta $. Dixit ergo propinquo fuo Booz: Tolle calceamentum jum. tuum. Quod ftatim folvit de pede fuo. u 9. At ille majoribus natu, & univerfo populo. "Teftes vbs', qu ! inquit, eftis hodie, quod poffederim omnia, quae fuerunt Eli- [vl melech, & Chelion, & Mahalon, tradente Noemi : ïx 10. Et Ruth Moabitidem, uxorem Mahalon, in conjugium ne fumpferim, ut fufcitem nomen defun&ti in hzereditate fua, ne tot vocabulum ejus de familia füua, ac fratribus, & populo delea- ) tur. Vos, inquam , hujus rei teftes eftis. Qu 11. Refpondit omnis populus, qui erat in porta, & majores natu: Nosteftes fumus : faciat Dominus hanc mulierem, quae N ingreditur domum tuam, ficut Rachel, & Liam, quae eedifica- pit verunt Vidug ,. que marito fufcitare fetnen cenfeatür, & legalis illius parentis fui volebant, de quibus dixi, ftatim poft hzreditatem accipiat. viri mortem hzreditatem capiebant. 6. Neque emim pofferitatem familie Deinde , qui eas uxores duxiitent, ea mee delcre.) In Hebreo eft ,. 2« forze lä hzreditate truebantur , donec ad pri- coriumpam bereditatem meam: quod Tan mogenitnm,ex hac natum tandem per- accideret , fi plures ex Ruth filios gi- veniret, ficque ad illud tantummodo gnerem ; quamvis enim prim Ocenitus 18 temporis vendi , vel ab uxore, vela IMahalonis filius cenferetur , & illius Y yf pofteriori marito poterat ,. dum eam hereditatem adiret, álii tamen mei.ef- Tur adire poflet ifte primogenitus. Gene- fent,' & cum filiis, quos jam habco, ralis enim lex erat , ut fi bonorum hzreditatem partirentur. immobilium quid a quoquamJudzo ven- l- f So/vebar bomo calceamenrum [uum.) ditum eilet, id vel 4b ejus propinquis , qu Is fcilicet, qui jurefuo cedebat , quam- t vel ab ipfomet vendente poftea redimi quam funt, qui fentiant eum calcea- potfet. Porro ipfam Ruth in uxorem mentum folvifle ,' cui fiebat ceffio; k propinquus ille accipere debebat, .fi fed quod dixi, verius eft. 0 Wi agrum habere volebat, quia hereditas, Onm»ia , que fuerunt Elimelech, fi vidua nuberet alicui , eam debebat Chelion , 65 Mabaloz.) Quia Chelione comitari , & ad maritum ejus peive- mortuo abfque liberis, & Orpha ad nire. VideSerar. in hoc cap. quaft. 6. fuos reverfa, nec curante fufcitaxe fe- & Abulenfem a quxft.30. ufque ad 61. men Chelionis , omnia ad Mahalonis Ut f'ufecstes momen propinqui tui im ba- hzredem devolvebantur. reditate fita. ) Gignas filium ,. qui le- Yo. Vecabulum ejus. ) Nomen ejus. gis vi & auctoritate mortui illius filius II. Srwt Rachel, €& Lianz.) Nomi- CAPET V. 185 € enim verunt domum Iírael: ut fit exemplum virtutis in Ephrata, & J pri. habeat celebre nomen in Bethlehem: 12. Fiatque domus tua ficut domus Phares , * quem- "'Thamar * Geg, Inquos, & COf- peperit Judae, de femine, quod tibi dederit Dominus ex hac 38.29. puella. 'Oximo ^ 15. J ulit itaque Booz Ruth, & accepit uxorerh.,ingreü'usque eft ad eam , & dedit illi Dominus ut conciperet, & pareret fi- entutm s lium. 14. Dixeruntque mulieres ad Noemi : Benedi&us Dominus, 65 0s qui non eft paffus, ut deficeret fucceffor familiae tuse , & vo- t Eli- caretu:; nomen ejus in lírael. 1s. Et habeas , qui confoletur animam tuam, & enutriat fe- jpium ne&tutem. De nuru enim tua natus eft, que te diligit, & mul- à, n6 to tibi melior eft, quam fi feptem haberes filios. deles- 16. Sufceptumque Noemi puerum, pofuit in finu fuo, & * nuiricis, ac gerulze fungebatur officio. aiores 17. Vicinae autem mulieres congratulantes ei, & dicentes : que Natus eft filius Noemi :-vocaverunt nomen ejus Obed: hic eft iica- pater Ifai , pa*ris David. . —5 erünt 18. Hae funt generationes Phares : Phares genuit Efron, I.Par. vis fiüi 19. Efron genuit Aram, Aram genu t Aminadab, 20. Aminadab genuit Nahaffon*, Nahaffon genuit Salmon, ?äflit lt 21. Salmon genuit Booz , Booz genuit Obed, 13 ;fü/te 22. Obed genui: Iíai, Ifai genuit David. quod mantur hz. L quia etiamoipfæ patria Noemi hoc illi nomen impofuit , ut Is gi- enitus relida, Jacob fecute funt. Il. quia& cenfet Serar. quaft. 14 aliis mulieri- illins ipfz a marito fuo Jacob prolem pertie- bus vicinis fuadentibus;'parentum enim xunt. Genef. 30. 1. 16. eft filiis nomina imponere. Obed fi- Itl d« nificat ferviezs , cujus nominis cau- jb0s g Ephrata.) ln Bethlehem. j is alii alias affignant. Ea veriffima 19. S/eut domus Pharus.) Ex quin- eíie videtur, quod anui Noemi omne i. que familiis, que ex Juda prefemina- obfequium, ac fervitutem exhibiturus iillle tz funt, familia Phares, ex qua erant eíiet , Ited« Bethlehemitz cenfebatur. & fenectutem illins cutagurus , flio; precipua idque dicere , & ominari videntur vi- Optat erro. Booz parem gloriam ex cine mulieres , dum dicunt numer. 15. matrimonio, quod nunc init. Qui coufoleter animam iuam &6 enu- |eh, jone 17. Voeceverunt nomenm ejus Obed.) Ltriat jenetiurem. agd du « Qs ' -ä( tïlfä 483 " n Bibl. cum Com. Menoch. Tom, Il Aa LIBER 196 "C o )889- n qdoratt LIBER PRIMUS autem ! , V wxor ? SUNKOMCLDUBUET À Quem uos ebat li 6 À PRIMUM REGUM ba' ) Y DIGIM-U. S. vülvat CAPRUT PRIMUM. pOI'e [ Elcana babuit uxores Annam & Pbenennam : quarum Anna dit potto Jierilis & amula improperio triflis , fufa in Silo coram Heli oratione ad Dominum , genuit Samuelem ; quem 4,À Domino obtulit, ut 'ooverat. [ " þtu a Uit vir unus de Ramathaimfo ts [ phim , de monte Ephraim, vorüm & nomen ejus Elcana, filiu tatt h s Jeroham, filir Eliu, filii Thohu, filii Suph, Ephrath agous; ht 2. Et habuit duas uxores qllï ( ^cundae Phenenna. ; nomen uni Anna, & nomen fe- $at Fueruntque Phenennz filii: Annce autem facer non ellvant liberi. Iu du " aEt Tito I. Rdmatlz aim.) Non una fuit Ra- de qua hic'eft fermo , duz fuerunt Rn ma , fed du faltem , quod vox partes, quarum altera edito effet loco, huct & fuperiori ,. altera vero inferiori. pui dualis, Rammthzim, fignificat ; quafi j diceret facer.textus , ex duabus Rà- Signi catur ergo Elcanam ad illam ]oa a math illa , que Sophim dicitur pa- urbis partem pertinuiffe, que fuperior pus tria fuit Elcanz. Saligniacus tamen erat, ac propterea a fublimitate fitus QU Cap. 5. tit. 6. quinque hujus nominis civitates facit. dicebatur SepLiz. Dicebatur hoc oppi- De monte. Ephraim. ) Nide di&ta Ju- &t dum etiam Ramatha , ut patet. infra dic. cap. I7. num. ]. Habitabat El- num. Ig. & aliqui voluntefTe eamdem 4 cana in monte Ephraim , fed ipfe alio- cum.Arimathia, ex qua Jofeph, qui qui erat de tribu Levi , ex filiis Co- w Chriftum de cruce depofuit. re, vide 1. Paralip. 6. 34. bu Sdphim. ) Que vox fpecelem fi- Q. Nomenwuni Ánna, 65c.) Duas ha- 0 nificat : ita dicta urbs ,' vel quod in buit uxores; illo enim zvo licita erat Q edito effet loco , juxta vocis Rama in- polygamia. Anna primaria erat , & terpretationem , quz excel/z» fignifi- materfamilias , Phennena thori tan- ü cat ; vel quod turris aliqua ibi extru- tum confors , uxorque fecunda via, &a effet,. e qua diffita longe loca fpe- quales uxores Scri ) culari liceret ; vel certe urbis Rama, ptura F'OCRC concu« Ü bmds COAPAI 187 afcendebat vir ille de civitate fua ftatutis diebus, ut 4 Et adoraret, & facrificaret Domino exercituum in Silo. Erant autem ibi duo filii Heli, Ophni, & Phinees, facerdotes Domini. 4. Venit ergo dies, & immolavit Elcána, deditque Phenennze , uxori fuze, & cuntis filiis ejus, & filiabus partes : s. Annze autem dedit partem unam triftis, quia Annam di- ligebat. Dominus autem concluferat vulvam ejus. N 6. Affligebat quoque eam aemula ejus, & vehementer ange- bat, in tantum , ut exprobraret , quod Dominus conclufiffet vulvam ejus. 1. Sieque faciebat per fingulos annos, cum redeunte tem- ore afcenderent ad templum Domini, & fic provocabat eam: n d n bat cibum. * porro illa flebat, & non capie h i ÁAa25 $. Dixit — $. Afcendebat vir slle , &c. ) Tri- vel eledam , uf habet Chald. Verum bus anni temporibus a lege conftitu- quia vox Hebraica etiam fwrorez, iram, tis. Deut. 16. 16.. In Jolemuitate A2g- emrffitiamque fionificat , pars ifta fic hraim, moram (hoc eft Pafchate ) z» folezni- diceretur , qu5d fignificatione illa be- , fi ll zate hebdomadarum ( hoc eft Penteco- nevolenti electo illo cibo exhibita, fte) E dn filemnitate Tabernaculorum , triftitia, . itaque Annz leniri poftet. en fe quz etiam dicebatur Scenopegia. Dominus autegm concluferat valvam Sacriffcarer. ) Non per fe, fed per ejus. ) Qua phrafi Hebrai fterilitatem QUE facerdotes. figniBcant. Sic de fe Sara Gen. 16. 9. Im Sile.) Qui —ex Adrichomio mons ait. Conclwftt me Doóminus, ne parerem. 4Rt eft altiffimus terre fancte quare me- 6. Affttgebat quoque eam emula eius. ) rito dicitur eo afcendifie Elcana de Quotidiano convitio fterilitatem ex- RTerWnt Ramatha, quz licet excelfa eifet, ad- probrans. huctamen S1lo tabexnaculilocus altior 7- Cum redeunte tempore. afcenderent t]oo, erat. Porro tabernaculum fuit in Si- 4d templum Domini.?) Occafio eo tem- &riori pore exprobrandi duplex videtur fuif- ilam loa Jofue temporibus ufque ad tem- pus Heli, quando arca a Philiftheis fe; altera; quod Phenenna fciret An- pm'or capta eft, annis fere 460. nam, ut in votis habebat fecundita- fitus tem , ita illam a Domino poftulare 4. Venit trgo. dies. ) Feftus aliquis ex tribus memoxatis num. 3. tunc potiffimum , cum afcenderet ad if- Immolavit Elcana. ) Hoftias pacifï- locum 'Tabernaculi. Exprobrabat er- L El- cas, cujus bona pars ad offerentem [9) quafi Deus illi iratus,' quod po- alio- [ ulabat, conceffurus non . effet. Alte- o poft immolationem redibat , ex qui- bus offerens cum domefticis fuis vefci ra frequentius Ánnam inceffendi caufa oterat. . Vide Levit. 3. & 7. & Deut. erat , quod occafione itineris cum ma- s erat 12. & cap. 16. num. I I. rito. Elcana fimul ipfe fere femper Partes. ) Ciborum , immolatarum agere cogerentur, cujufmodi neceffi- carnium. tatem domi non.habebant, ubi cum tat in diverfis conclavibus habitarent,com- lil y 5. Partem unam mriffis. ) ln Hebz, u p xo ziiffis , eft, f'acierum , id eft, Lo* modius Phenenus exprobationes Anna gora bilem , w xeddit Rabbi David, poterat declinare. 188 LIBRI L. REGUM 8. Dixit ergo ei Elcana vir fuus: Anna, cur fles ? & quare y, Ml mulier inte non comedis? & quam ob rem affligitur cor tuum? numquid non ego melior tibi fum, quam decem filii ? briare o* 9. Surrexit autem Anna , poftquam comederat, & bibefat Jomiui in Silo. Et Heli facerdote íede j N1 nte fuper fellam- ante poftes domus Domini, 1O. Cum effet Anna amarö animo ,oravit ad Dominum, flens j; praen largiter, * Y y II. Et votum vovit, dicens: Domine exercituum, fi refpi- geiuone ciens videris affii£tionem famulze tuae, & recordatus mei fue- g K ris , nec oblitus ancillae tuze, dederisque fervze tuze fexum vi- ]is tuls. "figs 201 riem: dabo eum Domino omnibus diebus vitae ejus, & nova- cula non aícendet fuper caput ejus. w E 12. Fattum eft autem, cum illa multipl icaret preces coram * geverli Domino , ut Heli obfervaret os ejus. gpoviï ; 13. Porro Anna loquebatur in corde íuo; tantumque labia ejs Dx illius movebantur, & vox à penitus non audiebatur. JEftimavit t 20 ergo eam Heli temulentam, gepeni I4. Dixit C Domir vinum, quo mades. ]ue ei : Usquequo ebrig eris? digere paulifper at * 1;.he- vt u g. Nur';zquid "om ego meluor tibs fum, II. Dabe ewm Domino omnius die- ao qeam decem fibi? ) lüa fomina for- £us vita eju.) Levitm ante 30. eta- fs tunata creditur, que virum habet ho- tis annum non cogebantur intereffe Qemy neftum , nobilem , & fui amantem , & cum quo ilili bene convenit. "l'alis templo, & anno $0. a minifterio va- cationem habebant, Num. 4. 3. An- B:&'d erat Elcana, qui hinc petit argumen- na vero fuo hoc voto nafcituram pzo- 90 À tum , ut probet fe vivente, & fofpite TO nifterio. lem perpetuo addicit tabernaculi mi- non debere Ánnam tanto prolis defi- derio fe conficere. fcäpï' *In concordi ma- Novacula mom afctendet fu,ber- C2put jl trimonio plus boni effe videtur, quam 1 à in ipfa fecunditate. - ej*s.) Eritperpetuo Nazareus , quo- rum precipuum erat inftitutum , ut fit i 9. Poffquam comederat , &f B;ber at.)) capillum Nazarzatus tempore nun- fri Obfecuta ergo eft fuafionibus mariti. [/ 2 & 1am tonderent. Vide Num. 5.6. & . ibi notata. [z Sil,) Velin privata aliqua do- mo, vel coram Domino, id eft, in .I3. Labia sllraus mavcödnmr.) Na- Qt veftibulo atrii. Vide di&ta Deut. ro. turale eft, ut iis, ui commoto funt 17. vide etiam Deut. 1g. 1r. animo , five ira, N ive timore , five b Hel; Sacerdote . fedente ante poffes dolore , labia moveantur , & fempli.) Ut ad fe venire volentibus tremant. qugfi t facultas effct. ^INomine. templi intel- Iq. Dirige paulifper - vinum , &fe. ) ligitur atrium, quod circa cabernacu- Quafi ebriam monet, ut abeat; non ]um erat; nondum enim erat extru- 'enim decebat cemulentam cum fobriis &uimn templum. * in orationïs loco verfari. 15. CA PUL 1$9 3 qure] 1*. Refpondens Anna: Nequaquam, inquit, domine mi: nain * Dlüm Qd ] mulier infelix nimis ego fum , vinumque & omne , quod ine- briare poteft, non bibi, fed effudi animam meam in confpe&tu € bibey Domini. x lf& poffes 16. Ne reputes anci llam tuam quafi unam de filiabus Belil: quia ex multitudine doloris, & moeroris mei;locuta fum usque num)fï&ng in praefens. 17. Tunc Heli ait ei : Vade in pace ; & Deus Ifrael det tib: ) nrl l'efpi petitionem tuam, quam rogafti eum. r H * * H Ti fne 18. Et illa dixit: Utinam inveniat ancl lla tua gratiam in ocu- um vj lis tuis. Et abiit mulier in viam fuam , & comedit, vultusque &nora illius non funt amplius in diveríd mutati. 19. Et furrexerunt mane, & adoraverunt coram Domino: 3 CQX'&H] reverfique funt, & venerunt in domum fuamin Rama:ha. Co- gnovit autem Elcana Annani uxorem fuam: & recordatus ett Je labja ejus Dominus. bmavit 2o. Et fattum eft poft circulum dierum, concepit Anna: & peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel; eo quod a ulifper Domino poftülaffet eum. M oI. Afcendit autem v1 r ejus Elcana, & omnis domus ejus, o he- ut immolaret Domino hoftiam folemnem, & votum fuum, 223. Et " hi die- Aag 0. ati- IS. Effudi antmam meam.) Oratio- fpei plena , ut placido deinceps fem- ntereffe nem,votum, ac defiderium anim& mez. per fuerit vultu. rio v4 19. Recordatus efl ejgs Demunus. ) 16. Quaff unam de frliabus Belal.) Ait er- Humano more Á ] $H nt j Belial idem eft, ac //ze jego- oquitur Scriptura '0 Ànna, ne putes meex earum nu- fepe alibi. J [)IO QO. Poff circulum dierum. Poft ali- ]i mi« mero effe, qu» legis jugum, & di- fcipling pati non poffunt: quales funt, quot dies; evolutis aliquot diebus. i fibi omnia indulgent , lege negie- Eo'auod a Domimo poffulaffet eum.) upt & Nam verbum 5xwy /2z/ poltulare fi- qUO a, autetiam fpreta, in quos conve- n nit illud Jerem. 2. 20. 44 faculo com- gnificat, fed , ut monet Vatablus , D fregif? jegum meum rupifis wincula mulier Hebrei verbi primam tantum literam retinuit. Vel certe dicitur Sa- &^ "A , £5 dixifli : non ferviam. 17. Vade im pact. ) Faufta impre- muel quafi Samez e/ N^5 31j id elt, catio, qua abeuntes profequebancur. pofuit spfum. Deus , fcilicet in rerum na- iM tura, eo qmod a Domimo poftelaffet eum. funt Apud Hebraos vero voce hac , Pac/s, 1ve bonorum omnium cumulus fignificatur. QI. A[cemdit awmtem vvir ejus Elcama.) 19. Urimam imueniat ancilla tua gra- Anno vertente, & xecurrenteeo fefto, uf quo ante annum afcenderat cum uxQo- tjam dm ocelis fuis. ) Ut fcilicet pro ribus in Silo. : Tme Ores. ,f) Vailtu[gue illius non funt ampliu: zn di- Hoffiam [olemnem. ) . Hebr. boffzam 0n dierum , qualis nimirum ftatutis a le- i verfa matati.) Xdeo poft Orationem, ge diebus immolaxe folet. À ('.'(' votum fedato fuit animo , quippe 199 LIDEIJL REGUM 52. Et Anna non afcendit: dixit enim viro fuo. Non va- dam, donec abla&tetur infans, & ducam eum, ut appareat ante confpettum Domini , & maneat ibi jugiter. m a 23. Et ait ei Elcana vir fuus: Fac, quod bonum tibi vide- dus f tur, & mane, donec abla&tes eum : precorque, ut impleat Do- j minus verbum fuüm: Manfit ergo mulier & la&avit filium fuum , donec amoveret eum a lacte. N 24. Et adduxit eum fecum, poftquam abla£&taverat, in vitulis tribus, & tribus modiis farinde, & amphora vini, & adduxit Ü eum ad domum Domini in Silo. Cos C Puer autem erat adhuc in- fantulus. 3. N 25. Et immolaverunt vitulüm , & obtulerunt pu'erunrf Heli, exm h 26. Et ait Anna: Obfecro, mi domine, vivit anima tua, do- $1 mine : 'ego fum illa mulier, quae fteti coram te hic órans Do- veteta minum. if pt & 1 27. Pro puero ifto oravi, & dedit mihi Dominus petitionem meam, quam poftulavi eum. bore, 28. Idcirco, & ego commodavi eum Domino, cunétis die- bus quibus fuerit commodatus Domino. . Et adoraverunt ibi Dominum. Et oravit Anna, & ait: CAPUT fis ag I Er votzm [num.) F ortaffe fufceptum 'ciumque oblatum eft in a&ionem graá- 5 potem fimul cum Anna ad. prolem ex ea im- tiarum pro fufcepta prole. &gl petrandam. E; tribus modjis farine. ) 'Tres mo- Qu ( dii faciunt u&um Éphi. In immola- 92. Domtc ablatletur 1nfani. ) 'Yrien- tià : nio fere lac infantibus eo tempore da- tione autem vituli in hoftiam pacifi- Di batur. Vide 2. Machab. 7. 27. nunc cam Ephi unum faring fimul offerre tüti oportebat , Ezech. 46. 7. dicitur: eos citius nutrices a lacte depellunt. 23. Lnpleat Dominus verbum fuum.) Ephi per witulum , Ephi quoqueper arie- Tienr zem faciunt lacrifizum. lud Verbum inScriptura idem eft, quod Res. "Adhse infantulus.) "riennis fcilicet. Senfus ergo eft: impleat Dominus, ac plus perficiat, quod coptum eft. — Natus 26. Obfecro. ) Vox ifta interjectio- M eft infans, adolefcat , confirmetur , nis attentionem excitantis vim obtinet. glo Vivat anima twa.) Juramentum He- l ut gaudium noftrum inchoatum per- breistamiliare, quafi dicat : ita vivas. fectum etfe poflit. . (llï Itali dicunt, Per viza "voffra. u O4. ln'vituss tribus. ) Quorümunus 28. Conznod.coi eum Domino.) V oto tantum immolatus eft, ut pitet num. nuncupato, quantum in me eft, facro 25. fequenti ; reliquos duos aut facer- It minifterio toto vitz tempore mancipavi, D. doti dedit , cui filium commendavit ; Cunüis diebusy quibns fuerit commo- [7T aut pro ftatis, atque folemnibus victi- datus.) Quantum 1pfius vita, autvo- mis reliquit in templo. Vitulus vide- luntastulerit; neque enim tenentur hu- y tur immolatus fuifie ritu hoftim pa- jufmodi vota parentum fili implere. t cifice , cui farina addebatur, & vi- Oravit 4nua. ) GCanticus t fequens mum; ut habemus Num. 15. facrifi- cecinit. f z N * 23 hk EEE 7^ 101 Non v;. CATIPTIL (CRt ante 4hnne caniicum in gratiarum a&ionem: que rur[um tres filios, C? li vide. duas filias generavit : ob peccata autem filiorum Heli, &? nimiam leat Do. patris indulgentialll) fit illi , &? domui ejus comminatio, t filium ac mors filiorum pradicitur. 1 vitulis 1. [ Xultavit cor meum in Domino, & exaltatum eft cornu ddüxit meum in Deo meo: dilatatum eft os meum fuper inimi- luc in- cos meos: quia leetata fum in falutari tuo. . 2. Non eít fan&tus, ut eft Dominus: neque en im eft alius 43 n Hieli, extra te & non eft fortis ficut Deus n OiteT : glorian ;.es x recädant 1à, d0- 4. Nolite multiplicare loqui fublimia 15 Do vetera de ore veftro: q uia Deus 'fcientiar»u;;;9 Dominus eít, & ^ ipfi praeparantur cogi'ationes. jonem 4. Arcus fortium fuperatus eft; & infirmi accin&ti funt ro- bore. $ Re- 5 die- l. ÉXelowvit cor meum im . Domino. ) VOX petram , rupemeue figxliügnt , aC per nt ibi À. quo beneficium fufcepte pro- metaphoram eum , ad queimn t&nquam ad munitum locum pertugium. eft, & lis agnofco. Exaltatum . eff cormu. meum. ) Cornu fzpe Deo tribuicur. Pf. 17. 2. Deut. n gl'ä- potentiam fignificat, pulchritadinem, $2- 15. & alibia Exaltatur ergo cornu, 3. No'ite multiplicsre doqui fgebitozin & gloriam. $ mo- cum decus alicujus, potenta , aut glo- gloriantes) Noli, o Phenenna , adhuc mol- ria capit incrementum. gloriari, & magnifice de te loqui. Dilatatum eft 05 emettm. ) Nam þrius Recedat vetera de ore veftra. ) jam yucifi aliter de te fenti, & loqgere, qua;n ferre amutire non audebam. . citur Super imimico: mtos.) Contra: Phe- prius folebas. drlt- nennam zmulam meam, veletiam il- Deus fütemtiarum Dominus.) Omni- E lud füpee idem eft, ac magis: q. d. Ícius, cui omnia patent. lict, plus ego poffum unico Samuele nato, Er ipfü praparantar cagitationes. ) "Eft etiam omnipotens ; quia que co- dio quam Phenenna multiplici fua prole ine gl oriari. gitat, & vult , effe&ta dat. — Cogitatio He- Im faletari two. ) ln te Domine, ergo hic accipitur pro recogitaca., vel etiam fenfus eft : ipfi omnes hominum /4S, qui vera falus es , vel in falute, quam cum nato Samuele adepta fum. cogitàtiones apertz funt, & expofits. 0t0 9. Non eff fantlus , w eff Domimus-) Prior explicatio magis eft cenuina. Idem videtur effe cum eo, quod ait 4 Arens farii::m. Arcus arma fi- ) Vi David Pfalm. 85. 8. Now eff femilis nificat, & generatim id, in quo quis j tu) i Diis Domine. prefidium fuum — conftituit. Arcus Neaue enim eff aliut extra te.) Qui Phenennz fecunditas. [j J videlicet fit fan&us , id eft Deus, qui lifzmi accintlà funt vobore.) Quafi talia preftare pofíit. dicat: ego prius infirna, jam vero di- ceut Deus nofler. ) To vino munere roborata, & quafi armis Non eff fortis ff. forris in Hebreo eft 434 £247, qu& munita , inftructa, & accinca. " I92 bEIJBRETIL REGUM Cavenmin —— Y €wA VRil p* fa,m.,hci fa- Y $. Repleti grius, pro panibus fe lo turati funt, aonec iterius p y x habebazt filios, infirmata eft. eperit plurimos: & qua multqs penw Deut. 6. * Dominus mortificat, & vivificat, deducit ad inferos, & If 31.39- reducit. áü [1 oD. en . Dominus pauperem facit, & ditat, humiliat, & fublevat. n 13.2. Sap 8. Suícitat de pulvere egenum, & de ftercore elevat paupe- n 16.15. Tem : ut fedeat cum principibus, & íolium glorize reneat. Do- Af mini enim funt cardines terrae, & pofuit tuper eos orbem. turc g. SPedes íanctorum fuorum fervabit, & impii in tenebris u conticefcent: quia non in fortitudine fua roborabitur vir. la, 1Io. Dominum btf S. Repleri.) Divites, abundantes. Silo. 6. Domsinus morti/rcat ,Ef "vrvificat. ) Pro panibus fe locaverznr. ) Operas Deus vite , & mortis Dominus eft. PU fuas viliimo pretio locarunt , fcilicet Deducit ad in eros , & rcducir. ) Eios, pro diurno cibo. Italice dicimus , rii dj qui mortui furit, fi velit, excitat , ft 9 Saccerdarono per le fpefe. vite reftitiit. Remota allegoria figqi- Et famelici faturati funt.) Efurien- ficatur Deum inielices , & miferos fe- argnn àes enim. zzzplevviz bonis, ut in fuo can- nam licitati, & florenti ftatui pro. fua vo- bdle tico cecinit B. Vireo Luc. 1. 53. Re- luntate reftituere, ut fequenti verficu- mota allegoria eadem efít fententia : lo clarius repetit. [5 Sam: Phenenna filiis abundans, & fuper- 9. Sufcitat de pulvere.) Sedere in p biens, ego fteiilis, ac propterea de- pulvere eft moxentium habitus ; ita- fpecta: jam ego etiam fccunditatem que fufcitare de pulvere, aut de fter- jemn pali adepta, & prolem, que hzres erit in core , eft excitare a mifero ftatu, & . Duni domo viii mei, Phenennam ad pau- conditione ad felicem. Heceadem fen- pertatem redactam video. Bene dicit e pm. tentia iisdem prope verbis reperitur. pro paaibus fe locaverumt , quia qui Pfalm. 1,2. & Luc. 1. 52. F/gi prius jus habebant ad paternam hzre- Domint enim funt/ cardines terra, ) ditatem , jam filio ex primaria uxore Univerfz terre Dominus eft. ab uno pyi É Anna nato , munera tantum a paue ad alterum. polum; ipfe enim ejusdem fto] haoituri erant, ut filii concubinz , auctor eft, fabricator, & gubernator. hereditas vero ad primarie uxoris Àn-' oyi 9. Pedes fantlerum fuorum fervabit.) nz filium pertinebat. Immo pro pa- Diriget eorum greiius , ne impingant, " nibus fe locare , hoc eft, induftria nec incurrant in oftendicula, qusz illis fua victum fibiq n de Genef. 95. 6. uzrere debebanF. Vi- parant impii. pra Et dmpih im tfenebris Lconti:e:/c'mt. j n Donte. ) Hebx. 4y 544 LXX. ver- Angulo.aliquo , aut carcere retrufi,, tunt íT1 , qria. mir morentes, & afflicti conticefcent; is Srerslis peperit. plurimos.). Unum Sa- quia jam magnifice, & gloriofe de fe fur muel, qui multorum fit inftar. In He- brzo eft, peperz? feptem, qui numerus in loqui non audcbunt , ut prius fac:ebant. Quia nom im jortitudinc fia robora- tür Scripturis multitudinem fignificat. Vjd. Lbiter vir.) "Tó. Vir idem eft, ac qui- N Prov. 24.16. Pf4l. 119.164. Lev.26.18. Ji£er , quafi dicat ; nemo viribus fuis, la Infemata.) Infirmior apparuit, fuc- aut fux felicitati confidere debet, fed & cubuit.. tota fpes, & fiducia in Deo locanda eft, 193 CAXPU T51I. D!s ivl Hde 'Yo. Dominüm formidabunt adverfarii ejus & fuper ipfos & dabit im- : multos in coelis tonabit : Dominus judicabit fines terree, u Chrifti fui. perium regi fuo, & fublimabit corn . leros & rr. Et abiit Elcana in Ramatha,in domum fuam, puer autem te faciem Heli facerdotis. erat minifter in confpe&tu Domini an blevat, :32. Porro filii Heli, filii Belial, nefcientes Dominum, : paupe- 15. Neque officium face rdotum ad populum : fed quicumque L De immo laffe: vi&timam, veniebat puer facerdotis, dum coqueren- bem, tur carnes, & habebat fufcinulam tridentem in manu fua, ol- enebris I4. Et mit tebat eam in lebetem, vel in caldariam; aut in Vit. um, & omne; quod levabat fufcinula, tolle- lam, five in cacab entium in yminurt — ÜÓen€Q bat facerdos fibi. 'Sic faciebant univerfo líraeli veni 15. Etiam vuiftad,) äilo-. its ell II. Erat minifter im con]þe&n Do- 30. Dominum farmidaäu.nr ad'ver [a- 4.) Eos, rii ejus , 66c.) Oftendit, quam tutum mini.) : Cum fcilicet crefcente state iu, & fa&us eft grandiufculus. In confpe. fit prefidium in Domino locatum, &u Domini idem eft, ac in minilte- ia fgnia arg " ümento a divina potentia fumpto, riis tabernaculi. feros fe quam de calotonantem , & contra re- fna vo* beles pugnantem timent adverfarii nte fhciem. Heli.) Cui affiftebat , verficie miniftrabat ejus. Peculiariter verum hoc fuit in o Heli. que , fub difciplina , &.im- Samuele, de quo infra dicitur cap. 7. peu edee in Io. Faüuz eflamtem, cum. Samuel of- 12. F Belidl ) Wide di&ta fupra j ; lt num. I6. cap. I ferret bolecanfium , Philiffbiim iniere Igionzuit autem Ne[cienzes Dominum.) Non reveren- qde fle pralium contra Ifraet. itll, Dominus fragore magno zmodie dla fu- tes , non parentes Domino, ut illi fa- m fer- ciunt , qui fuperiorem non agnofcunt, um 227 Philiflbum, $ exzerrutt eos , C5 ca- ael. fic.Pharao Exod. $. 2. dicebat : Ne- periwr. f funt 4f40i3 Ifr Dominus judicab 1£ ffnes terr«. ) Quip- feío Dozinum , & ljrael non dimittam. ti) pe illius princeps, ac Dominus. 13. Neque officism. [acerdotum. ad. pa- ib um Et dabit imperium vegi Jfuo- ) Chri- palum) Niolabant enim leges facerdoti- bus a Domino przfcriptas , & cum po- Jusdem fto Domino , de quo ifta paliim ac- dtor. cipiunt interpretes , ab Anna fcilicet pulo hoftias offerente fervandas. Puer facerdotis.) Famulas aliquisfa- vubits) prophetice di&ta. cerdotis minifter, aut filius, ngul E füblimabit corms.) WMide dicta j 1lis num. I. hujus capitis. Cornu Chrifti sm coguerentur caynes.) Dum elixa- prius depreffum , & abje&um ( ipfe rentur. Nam u£ notat Abul. in h. c. enim fe vermem appellat , & non ho- ueft. 9. offerentes coquebant carnes (et. ) í a mf , minem , opprobrium hominum, & ple- crificiorum, que ipfis debebantur, Cum autem . ex fa- centj bis abje&ionem ) fuüblimatum eft. re- & facerdotibus. furre&tione, in codos afcenfione, &c. crificiis pacificis, de quibus hic fer- defe mo effe videtur, tantum pectufculum, batt & judiciaria poteftate, de qua hic agi- od tur. Poffunt etiam hzc accommodari & armus ad facerdotes pertinerent , 'Regi Sauli, qui a Domino per Samue- ipü omne . qued levabar fufcimuia , tol- ( 7/41 JilS lem inungentem imperium adeptus eft lebant , Offerentibufque h»c patto . in- fed & fublimatus, ut eflet Chriftus Domini. juriam faciebant. RBibl. cum . Com. Menoch. Tom. IL, TU 194 LIBRI I REGUM 1$. Etiam àntequam adolerent adipem,veniebat puer facer- ". dotis, & dicebat immolanti: Da mihi carnem, üt coquam facer- jebat doti: non enim accipiam a te carnem coCtam, fed crudam. soliet 16. Dicebatque ilh immolans: Incendatur primum juxta mo- 9 qudio rem hodie adeps, & tolle tibi quantumcumque defiderat anima tua. Qui refpondens ajebat ei: Nequaquam : nunc enim da- 24 bis, alioquin tollain vi. qudio 17. Erat erge peccatum puerorum grande nimis cor $ am Do— autet mino: quia retrahebant homines a facrificio Domini. I8. Samuel autem miniftrabat ante facicm Do audi mini,. puer, accinétus ephod lineo. 26 19. Et tunicam parvam faciebat ei mater fua, quam afferebat ceba ftatutis diebus, afcendens cum viro fuo, ut immolaret hoftiam 41 folemnem. Don 20. Et benedixit Heli Elcanze, & uxori ejus : dixitque ei: tüi, Reddat tibi Dominus femen de muliere hac, pro foenore, quod commodafti Domino. Et abierunt in locum fuum. p 21. Vifitavit ergo Dominus Annam, & concepit, & peperit lat tres filios ,& duas filias : & magnificatus eft pucr Samuel apud n Dominum. 22. Heli [2 dis IS. Et;zam antequam adolerent ad;- litico laici, quale fuit illud, quo Da- mun pem.) Tam in victimis pacificis quam vid indutum legimus, 2. Re -6.14. & ind in victimis pro peccato adeps Domi- ]. Paral.15. 27. Ergo Ephod Samuelis : vd no adolebatur. Hoc ergo peccabant Levitz hoc fenfu Leviticum erat ; vel u facerdotes, quod antequam Domino quia per «tatem nondum poterat effe ir u adoleretur adeps, ipfi carnes cum adi- À Levitam confecratus , Politicum. pe, repugnantibus iis, qui offerebant, I9- Taunicam.) Hebr. eft 737)3 me- pI accipiebant minitabundi, & non tam Bil, quam vocem [ntcrpres nofter ver- in Deum inurbani, .cui primum qua- fi ferculum ex convivio offerendum tit hoc loco £szicam, alibi pallum , aut ve/fem. erat, fed irreliciofi etiam, & impii, Statutis drebus.)) Hebr. "4 diehus £m n qui leges facrificiorum violabant. dies , annuatim , fingulis annis. [i I7. Quia vetrabebant bomines a fa- erifiio Domi»zi.) Cwm enim viderent dfcendens cum.viro. fuo, &c. ) Vide dicta cap. r. num. 5. & o1. non fervari ritus folitos facrificiorum, 20. Bezedixit Helj Eltane.) Eafor- oblationibus abftinebant. taffe formula, que habetur, Num.6. I8. -4ccimtius ephod limto. ) Ephod nus eft veftis , 24. benedicat tibi Dominus &c. addi- & od humeros tegit, tis, que fequuntur num. proximo. pectus ambit , g(u fi ufum ejus fpe- Reddat tibi Dominus. ) 'Yu filium emus , femper facer eft, ac relipgio- unum commodafti Domino , viciífim fus, fi vero perfonas , qux illud in- tibi Dominus cum fenore multiplicet Politicus. duebant, vel Ecclefiafticus eraz, vel prolem. Vere Domino fcneratur, Ecclefiaftico - induebantur qui aliquid in illius hono Pontifices , facerdotes, Levite , Po- fequium facit. rem, & ob- CAPU'T II. I95 ' [ater. 22. Heli autem erat fenex valde, & audivit omnia , quze fa- 1 facer. ciebant filii fui univerfo Ifraeli: & quomodo dormiebant cum at mulieribus , quae obfervabant ad oftium tabernaculi. [2 m« 23. Ét dixit eis : Quare facitis res hujufcemodi, quas ego antma audio, res peffimas, ab omni populo? m dz- 44. Nolite, filii mei : non enim eft bona fama, quam ego audio , ut transgredi faciatis populum Domini. n Do- 25. Si peccaverit vir in virum, placari ei poteft Deus: fi autem in Dominum peccaverit vir, quis orabit pro eo? Et non puer, audierunt vocem patris fui : quia voluit Dominus occidere eos. 26. Puer autem Samuel proficiebat , atque crefcebat, & pla- rebat uam hominibus. cebat tam Domino , q b (Liam -27. Venit autem vl r Dei ad Heli, & ait ad eum : Heec dicit Dominus: Numquid non aperte revelatus fum domui patris ol tui, cum eEent in /Egypto in do mo Pharaonis.? 2 juod zs.lï:.f 22. Cuz muäieriäu;, qu& ob[erva- latus eít, 1 am fi alicui privato fue- erit rit illata. b orro Scriptura refert tan- pud bant ad oflium tabernaculs. ) Nirgines erant aut viduz tabernaculo defervien- tum , quid Heli fifiis dixerit, cum eos Jeli tes texendis facris veftibus , abluen- objurgaret, nec neceíle eft verba illa dis , farciendis, . alifque hujusmodi anxie interpretari, & ad T'heologicam Da- normam, quafi divine fidei pondus miniít-riis, que muliebrem artem, & induftriam requirunt , vel perpetuo, haberent, exigere, ut notat Sanchez lg vel ad tempus addi&: obfemvabant in hunc locum. Senfus etiam effepo- vd autem nutus, & imperia facerdotum, tet : Si vos facerdotes , qui Deum elf alis per facrificia placatum redditis , üd nempe per.ipfas curari vellent. € um his ergo mulieribus filii Heli tur- eum offenditis , irritatis, quis alius ! »em confuetudinem habebant. eum vobis pro itiabit ? Huic expofi- 2 mare facitis res hujufcemods, tioni favent L k X qu-i pro P/acari ei 23: ?, &:.) Mollis nimis, ac remiffa repre- porefh Deus, habent, orabus? pro ipfo Dozituum. henfio. Qui puniendi . jus habent, "T andem fenfus effepoteft: m ii monendo tantum eos, uos minime Si ita peccatis, ut facrificia tollatis, corrigi animadvertunt , officio proprio " i reliquus reftat modus placandi b ominum ? non defanguntur. Q4. Ur tfranfgred: faciatis populum Quia voluit Dominus otcidere eos.) Domini.) Wel legibus facrificiorum Q ia Dominus extraordinaria eis auxi- " non fervatis ,. de uo didum. funza lia gratiz non tribuit, quibus defti- num. I2. & 13.-populum inducendo, tuti , vitio tamen fuo , perierunt. ut confenfu fuo peccati particeps effer, Vel etiam particula , — 4:;2, fumitur vel pravorum morum exeraplo. pro édcircee. . INon audierunt, idcirco voluit Dominus perdere illos, ita Q5. Si peccaverit "vir invirum , &c.) Loquitur Heli jixta ea, que inter Emmanuel $a explicat illud Ofee 9. homines acceidunt ; multo enim diffi- 15. Omme: nequitta eorum ij2 Galgal , cilius ut. quis fequefter intercedat apud quia ibl exofos babui eos. s judicem, cum ipfe Jude:f injuria vio- 27. Venit autem vir D«j ad Heli.) X06 LIBRIL REGUM Net 28. Et elegi eum ex omnibus tribubus Ifrael. mihi in: facét- 3 dotem, ut aícenderet ad altare meum, & adoleret mihi incen- 10 ed fum : & portaret ephod coram me: & dedi domui patris tui augit qo omnia.de facrificiis filiorum Ifrael. [0 UIS. 29.. Quare calce abjeciftis vi£timam meéam ,. & munera mea, fil I qua pr&cepi, ut offerrentur in templo: & magis honorafü ïEt filios tuos quam me, ut comederetis primitias omnuis facrificii meurt, : & lfrael populi mei ? em Reg. 30. Propterea ait.Dominus &H ä Deus Ifrael : * Loquens locutus : ?7- fum, ut domus tua;. & domus patris tui miniftraret in confpettu E & totta meo ; usque in fempiternum. Nunc autem dicit Dominus : Abfit hoc a me: fed quicumque glorificaverit me, glorificabo tem c eum : qui autem contemnunt me , erunt ignobiles. 51. Ecce dies veniunt, & preecidam brachium tuum, & bra- chium domus patris tui, ut non fit fenex in'domo tua. | Sqmae 32. Et videbis aemulum tuum.in templo, in univerfis pro- fperis Ifracl : & non erit fenex in domo tua omnibus-diebus;-- 33. Verum- ? Propheta aliquis ;; cujus nomen Scri- primitie ergo hoc loco fignificant vifior prara non exprimit. precipua, optima, pineuiffima. Revelates [um domuipatristui, &c.) 30- Lequems docmtus fum. ) Quando Aaroni, a quo Heli per Ithamar tra- hoc peculiariter promiflum fuerit He- df u hebatoriginem. "luncautem hoc ac- li, non habetur in facris Literis ; erat ii po cidiffe verifimile eft , cum- Exod. 4. tamen generatim faftum in prima fa- In i Deus Aaronem allocutus num.. 27. cerdotii inflitutione ; Exod. 29. 43. o eft, eumque Moyfis interpretem con- & cap. 49. g. anctor fütuit. ALfrt boc a me. ) Non mutat confi- Jatum 28. Omnia de [acrificiis.) Ex omni- zar h I]iiin' Deus, quia promiffio eam con- bus facrificiis aliquid ; nam etiam ex ditionem tacite faltem habuit, fi He- Abiat holocauftis pellis . cedebat facerdoti. li, & ejus pofteri bene fe gererent & Et bsvi 7..8- officium faeerent. eerd A^ '99. Quare calce abjeciffós vitlimam Erumt ignobiles. ) Contem pt»ibilest 32 meam.) lgnominiofe impediendo fa- Hebr. & LXX. ecoztemzezter. 4b dl cras religiones facrificiorum , & qua- 3I. Précidam 6r4cb;t;m.) Ideft, ro- Ts Í fi calce impacto , impediendo, nepo- bur, quafi dicat , dignitatem fursmi D pulus victimas offerret , & munera. facerdotis, & tibe Magis bemorafés fillos tuos. ) Quos tatem. 'Judicis -populi auctori- impune peccare in me paífus es, ne z zon fft fezex.) Summus facer- nqu illis moleftiam creares. dos, qui fenex dignitate potius dici- Ut comederetis primitias oymis -[;zcrx;- tur , quam atate, ut noftri tem Q feis Ifracl.) Quafi e facro minifterio porisï facerdotes presbyreri dicuntur. 1o id unum , aut precipue*fpe&tandum 2. Videbis.) Nontu, fed pofteri qu effet, ut optimum quodque vobis e. tui. 'Twu, in'pofteris tuis. facrificiorum — primitiis — vendicaretis JEmulum fuum. ) Summum alium qu Hebr. sspivguaretis — vos — primitiis, Pontificem ex filiis Eleazar, qui Heli, lfq E 197 CAPUT, IL.& fir.; Atv fcit. 43. Verumtamen non auferam penitus virum ex te ab altari I ncen. meo : fed ut deficiant oculi tui, & tabefcat anima tua ; &-pars Dattis tui magfía domus tu:e morletur, cum ad virilem cetatem vecerit. 34. Hoc autem erit tibi fignum , quod venturum efz duobus €ra Ih&, filiistuis, Ophni, & Phinees: *In die uno morientur ambo. "'Infa. : tonoroft 3;. Et fufcitabo mihi facerdotem fidelem , qui jux'a cor4 - facrifici meum; & animam meam faciet; & se lificabo ei domum fide- ^ lem, & ambulàbit coram Chrifto meo cunttis diebus. locutus 36. Fu:urum eft autem , t quicumque remanferit in domo onfpet tua, veniat, ut oretur pro eo, & offerat: nummum argenteum, hls : 4 & tortam panis , dicatque : Dimitte; me obfecro ad unam par- tificabo tem-facerdo:alem , ut comedam buccellam panis. & bra URAT U I. L. Samuel quater'a Domino "vocatus ,.-revelatiouem fibi adoerfum fs pro. LHeli factam ei-vefert. obu, 1. TYUer autem Samuel miniftraba: Domino coram Heli, & 'etut- non erat — - K fermo Domini erat predofus in diebus illis, gni(fc:mt "BD* 2. Fattum Id vifio manife&a. (uando qui tamen de filiis. Aaron non erat. & reliquis ex Ithamar ixïviilesatït, quia ; entHe- Ipfi famme exciderant facerdoti 9 . Aliü, quodeft verius, Sadoc, de que $; erit ifti potiebantur. P dixi num. 32. Alü de Chriíto. ima hi. In univerfis . profperis Ifrael.) Qu mino intelligunt. 'D Q- e 4nim4-m $g fammam Pontificalem dignisatem, Qui juxta cor meum , au oritatem. comitabantur. "Trans- mcam faciet.) Yd eft, juxta. volunta- confis jatum-eft facerdotium ad filios Elea- tem meam , quod fecit Sadoc , de que nihil in Scriptura narratur, quod quis l COf« zar fub Salomoné 3. Reg. 2. 27. pro f He- :'Abiathar fübftituto Sadoc. jüre reprehendat. r Et non erit fenex , 6c. ) . Summus fa- VEAificalo ei damum. ) Prolem. dan- do, & ad filios ejus fummum facer- 'céerdos, ut explicavi num. 51. dotium tranfmittendo, 33. Non anferam peni:us virum ex te El'biIES: Ab altari z:6o.) Exunt pofteri tui mino- Ciram Chriflóes.) Salomone Rece; ves facerdotes , non vero Pontifices. U ii propter folemnem un&ionem Chri- As d ii Deficiant ecu!i £u1.^) Invidia fcilicet üs appellatur , id eft, unctüs. lori- tabefcant. 36. Offtrat nummum argenteum.?) Pa Quo, ut pauper , tortam panis , rs magna.) Non omnes, fed Ple- » pauperem vi&imam paret , que pro 1Cef rique. oA illo offeratur. dic- t Hoc autem erit £ibi féguum , &6c.) yorig Quod fcilicet non mentiar, fed divi- Dipitte me , 6fc.) Ut pauper , ac vaticiner, & abf- famelicus optabie fiezi particeps facri- no fpiritu plenu ficatarum carnium, & eorum, qu& [lei que dubitatione ; entura fint omnia, que predixi. facetdotibus cedunt, utfaturari poifit. 35. Sufcitalo mibi factrdoteme frde- I. Ermo Domini cr?qt pre't;qu:.) Raáa- jj d lew.) Aliqui volunt effe Samuelem, - ri eragt eo tempore prophet«. 198 LIBRI L REGUM p P 2. Fa&um eft ergo in die quadam, Heli jacebat in loco fuo, & oculi ejus caligaverant, nec poterat videre: inTfad 3. Lucerna Dei antequam extingueretu :5 Ir r; Samuel dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. fom füp e€go. 4. Et vocavit Dominus Samuel. Qui refpondens, ait: Ecce ? jn gtet $. Et cucurrit ad Heli, & dixit: Ecce égo: vopafti enim me. agete Qui dixit: Non vocavi: revertere, & dormi. Et abiit, & dor- x ].l mivit. domus 6. Et adjecit Dominus rurfüm vocare Samuelem.- Confür— I$ domus gensque Samuel, abiit ad Heli, & dixit: Ecce ego: quia vocafti me. Qui refpondit: Non vocavi te, fili mi: revertere, & dormi, 16 7.. Forro Samuel necdum fciebat Dominum , neque revcla- tus fuerat ei fermo Domini. Quli'ri $. Et adjecit Dominus, & vocavit adhuc Samuelem tertio. Domii Qui confurgens abiit ad Heli,- & la | 9. Et ait: Ecce ego: quia vocafti me. Intellexit ergo Heli, bis, q quia Dominus vocaret puerum: & ait ad « Samuelem: Vade, & 18 dormi: & fi deinceps vocaverit te, dices: Loquere, Domine, abfco quia audit fervus tuus. Abiit ergo Samuel, & dormivit in loco etin íuo. 19 1o. Et venit Dominus, & ftetit: & vocavit, ficut vocaverat CeCi fecundo, Samuel, Samuel. Etait Samuel; Loquere, Domine, quia audit fervus tuus. r1. Et II Non erat vifa manifefla. ) Pxophe- go tempus effet lucernas extinguendï; qllid(it 1 tia publice nota , ad eum modum, vocavit illum Dominus, Tm ; quo fuit cum Ifaias, Elias , auc Eli- Samuel dormiebat ia templo Domtni fzus prophetarunt, quipaffim ab omni- plraf bus prophete habebantur. ubi erat arca. Dei. ) In tabernaculo, Fade aut loco illi adjuncto , ex quo vi- tem, Q. Jacebat in loco f5o. ) Cubiculum, dere poffet, quid opus eífet, & cu- D & cubile habebat in loco aliquo a ta- rare , ne quid minus ornatum elfet In bernaculo non longe diífito. Poft aut decens , fan&oque loco conve- niens. diur zdificatum templum erant aliqua pro fum, facerdotibus fepofita loca , in quibus ". Necdum fciebat Dominum.) Quod [2 diverfarentur, templo adjacentia : fi- ftatim fequentibus verbis explicatur. L mile aliqnid. credibile e fuiffe ante Neque revslatus fueraz ei fermo Domi- conftructionem illius, prafertim poft- zi. Nondum cum illo locutus fue- m Joco fedem habuit. quam. tabernaculum fixam aliquo. in rat Dominus, nec tanquam prophete exa fuo quidquam adhuc revelaverat. i Luccrga Dei antequam. extinguere- lO. $4047 VOrcaveraf ]E*cundo.) Se- fur, 6c,) Sententiaeft, Samuel dor- cundo vocare eft bis idem nomen in- hn miebat in templo, in quo noctu lam- clamando repetere. Samuel , Samuel, $i pades collucebant , quz in aurora de Vel fignificat vocare iterum , atque & more extinguebantur. Axntequam er- iterum fzpius vocaxe, CAPUT IH 109 loto füo 1r. Et dixitbominus ad Samuelem : Ecce ego facio verbum Offtiebat in Ifrael : quod quicumque audierit,tinnient ambze aures ejus, .. x2. In die illa fufcitabo adverfum Heli omnia , qus locutus fum fuper domum ejus: incipiam, & complebo. lt: Ecte 13. Pradixi enim ei, quod judicaturus effem domum ejus in deternum proptér iniquita em, eo quod rmoverat indigne nit me, agere filios fuos, & non corripuerit eos. ; & dor- 14. Idcirco juravi domui Heli, quod non expietur iniquitas domus ejus viétimis, & muneribus usque in aeternum. Confür« -15. Dormivit autem Samuel usque mane, aperuitque oftia Vocafti. domus Domini. Et Samuel timebat indicare vifionem Heli. dotmi, 16. Vocavit ergo Heli Samuelem, & dixit : Samuel fili mi? Teyela- Qui refpondens, ait: Praeífto fum. 17. Et interrogavit eum: Quis eft fermo, quem locutus eft tertio, Dominus ad te? oro te ne celaveris me, hzec faciat tibi Deus, & haec addat, fi abíconderis a me fermonem, ex omnibus ver- ) Heh', bis, quae di&ta funt tibi. de, & 18. Indicavit itaque ei Samuel univerfos fermones, & non Imine, abfcondit ab eo. Et ille refpondit: Dominus eft, quod bonum n loco eft in oculis fuis , faciat. I9. Crevit autem Samuel, & Dominus erat cum eo, & non Verat cecidit ex omniAbus verbis ejus in terram. Inin6y 20. Et i E II. Facio verbem. ) Rem, pattraib& I5. Dormivit autem Samuel g[que ;uendrï quiddam. mant.) ld eft, cubavit ; neque enim Tissient ambe aures ejus.) Que probabile. videtur exiguo illo tempo- ttis phrafis magnum . fignificat terrorem. re, quod ufque ad lucem intercede- aculq, Eadem formula dicendi habetur Je- bat, poft horribiles illas minas, fo- Q Yl« rem. Ig. 3. & 4 Reg. 2r. 12. mnum iterum capere potuiffe. X a I7. Hac faetat tibi Deus, & bac ad- I2. Safcitabo.) Exequar. eet Incipiam , Ef complebo. ) Jam aggre- dar , &/c.) Quafidicat: iraletibi con- )nye diar effe&ui dare , qux comminatus tingat, vel puniat te Deus : ita fole- fum, nec defiftam , jriufquam perfe- bant Hebrai fibi , aut. aliis imprecari mala, ut etian nunc vu lgo dicitur: luod cero, quz predixi. atar, I3. Jsdicaturus ) Ponas fumpturus. Hoc mihi.accidat , hoc fi mentior; f Jj« Nonm corripuerit eos.) Mox MHebr. aut quid fimile. fie- IS. Deminas efl ,. 6ci) Laudabile 732 chiba fignificat rugata, & pre ira hz exafperata fronte corripere. Supra vi- exemplum patienter fe fubmittentis dimus Heli remiffum animum, & repre- Deo punienti. . Laudabile & infuper, $e henfionem felle, aculeoque'carentem.. quod fenfu publice calamitatis magis , die I4- Iniquita:. ) Pona inlquitatis. quam private tangitur. ytl, Sic peccatum .fæpg '.pa?n.am peccato I9. Demimus erat cum co.) llli fa- qlll debitam fignificat. vens, & donis fuis augens. Muneribus.) Oblationibus. Y Nez cecidit -ex ommibas werbis ejus im 200 L LIBRITL REGUM , Mif 40. Et Cognovit univer(us Ifrael; a Dàn usque Berfabee, s Donil quod fidelis Samuel propheta effet Domini. jno fl * 21. Et addidit Dominus, ut appareret in Silo, quoniam re- . Cumq velatus fuerat Dominus Samueli in Silo; juxta verbum Domi- tus elt oftr , ni 'Et evenit fermo Samuelisvuniverfo- Ifraeli. 6 Eu uenarm ( Q-A' PU T-IV. -Et cognó Caduntur I/;'aelitæra Philiflbeis , rur[umque , addu&ta z'n'ca/lm ^ Timu arca , ceduntur, captaque arca. duo filii Heli occiduntur, quibus Et ingemt orruens occumbit , vuru $VE audi!is , Heli'c gjus inc terius: " partu moriente. mium i . E7 T factum eft in diebus—. ilis, convenerunt Philifthiim in pn: ind pugnam, & egreffus eft Ifrael obviam Philifthiim in prae- . Cor lium, & caftrametatus. eft juxta lapidem adjutorii. Porro Phi- MWebrais lifthiim venerunt in Aphec, jo. P 2. Etinftruxerunt aciem contra Iírae]. Inito autem certa- tnosqui mine, terga vertit lfrael Philiflaeis : & ceefa funt in illo certa- nimis: ( mine paffim per agros , quaf! quatuor millia virorum. nE 3. Et reverfus eft populus ad caftra: dixeruntque majores Ophri, natu delírael : Quare percuffit nos Dominus hodie coram Phi- n.c lifthiim ? Affe: amus ad nos de Silo arcam foederis Domini, & dieila. veniat in.medium nofiri, ut falvet no micorum "( noftrorüm. ; de manu ini "*4. Mifit viam i tit, qu& evenerint. Fortaffe - illud terram. ) Omnia enim ad. unguem CU MNRME impleta funt. ipfum, quod Samuel de Heli przdi- 20. .4 Dazr ufgne Berfzbee. ) Dus xit Dominorevelante, non incommo- Quim co funt civitates in extiemis terre. lírae- de univerfo Ifraeli everiffe dicitur , ce yrde Jitidis" finibus. . Dan ad.. À quia qu& Pontificibus , & Principibus fiftebas Berfabee ad iMeridiem. qïtilqnäxn ; Qum cà accidunt, ad totum Reip. corpus per- xt, dic Ql. Jexra "vVerbum Damini.?) Yd .eft, tinent, cujus capita fünt. dde ex inmici eo modo , quo verbum fuum prophe- dis, que deinceps narrantur , hanc tis revelare confueverafaliquando Do- explicationem confirmari ; nam Ifrael 4j 4tte a Philifthzis cefus eft, & alia mala 4' T.': axninus. Sanchez putat fententiam effe: bitor verbo duntaxat , nulla autem . fpecie paítus, que Heli, &filiorume jus ,PeF- ber Yenfibili corporis. exhibita fe Domi- gatis accepta referri debent. um illi revelatfe. er Z&. Erevenit [ermo Samnuelis: univerfo LO letzz lapidem aäju.'orii.) Eftpro- fosfi Ceptur If;:;;e/.) Hebr. & fu ferme, €v. Et lepfis ; fic enim poftea a Sa- videtur fenfus .effe manavit fermo , muel ocus ille appellatus eft , infra p & vulgatus eft per totum Ifraelem. cap. 7. num.. I2. L] even Sanchez putatalia prophetaffe Samue- 5. Afferamnus ad nos de Sio. artam. ) iNon eft damnanda Ifraclitarum fpes, bil lem ad univerfum líraelem fpeGan- CmAPUT IV. 20f Berfibos, 4. Mifit ergo populus in Silo, & tulerunt inde arcam foede- ris Domini exercituum fedentis fuper Cherubim : erantque ohTam re. duo filii Heli cum arca foederis Dei, Ophni, & Phinees. . $. Cumque veniffet arca foederis Domini in caftra, vocifera- in Domj- tus eft omnis Ifrael clamore grandi, & perfonuit terra. 6. Et audierunt Philifthiim vocem clamoris, dixeruntque : Quzenam eft haec vox clamoris magni in caftris Hebreeorum? 1 et in caftra. Et cognoverunt ; quod arca Domini venif d aol 7. Timueruntque Philifthiim, dicentes: Venit Deus in caftra. Et ingemuerunt, dicentes : 'f quilus 8. Vae nobis : non enim fuit tanta exultatio heri, & nudius- tertius: vae nobis. Quis nos falvabit de manu Deorum fubli- mium iítorum ? hi funt Dii, qui percufferunt JEgyptum omni hm i plagain deferto. n pre« 9. Confortamini, & eftote viri, Philifthiim : ne ferviatis tto Pli« Hebraeis, ficut & illi fervierunt vobis: confortamini, & bellate. 4 10. Pugnaverunt ergo Philifthiim, & ceefus eft Ifrael; & fugit ] Cf unusquisque in tabernaculum fuum:, & fa&ta eft plaga magna 0 Cetta« nimis: & ceciderünt de Ifrae] triginta millia peditum. 11. Et arca Dei capta eft: duo quoque filii Heli mortui funt, najores m Phi- Ophni , & Phinees. 12. Currens autem vir de Benjamin ex acie, venit in Silo in jni, & die illa, fciffa vefte, & confperfus pulvere caput. Corurm 13. Cumque ille veniffet, Heli fedebat fuper fellam contra viam fpeCtans. Erat enim cor éjus pavens pro arca Dei. Vir I: illud autem | prædi- cuiffe . putat , 444 egerezrt, inquit; 'omme quam collocabant in Domino , & ar- dicitür'y x prefentia, fi adeffet in caftris ; in- illud non ex aliqua curiofftate , fed ex fiftebant enim Moyfis veftigiis, qui geceffitaze. cipious cüm caftra moverentur, & arca prei- 28 Voczferatus ef.) Clamore jubila- 'UQ per- tionis, ut indicant Hebr. & Chaldzus. jde & ret, dicebat : fumrzge Domimes diffipentar dnimici tul , 6 fugiant , quioderun:t te, 9. Venit Dems im caflra. ) Ita. lo- , Junc 4 facie tua. Num. 10. 55. quuntur, quia audierant Deum fuper itael .CTIueruut indeaccam.) Non lice- arcam refidere, ut faper folium. Vel mala bat ordinarie fedeim fixam habente ta- quia putabant divinam, virtutem arca ;spec- bernaculo arcam e Sancto San&torum inclufam , aut affixam. efferre; videntur tamen Ifraelite per- 9. !*;'m*i x 6 nsudiuffertins. ) Tami- liaris fuafiife fibi tanti diferiminis cafam ex- oreis formula loquendi, qus ipro« ceptum efle, preiertim. cum ]ofue 1 Ante fienificat. "a principe circa meenia J ericho fehici Deorunm f-b'imium.) MHebr. fortium , inba five "àufiriun Covv"Uw Adirim. eventu, Deo jubente , ,circuimlata ef- .fet. Abulenf. q. 6. in h at Ti- Ij deferto.) id eft, ip mari rubro. m.) Bsbl. cttan Com. Menocb. € 'Pes. * 20 e -€ LIBRII REGUM autem ille poftquam ingreffus eft, nuntiavit urbi: & ululavit * x omnis civitas. pagin ari? 14. Et audivit Heli fonitum clamoris, dixitque: Quis eft hic i C n fonitus tumultus hujus? At ille feftinavit, & venit, & nuntiavit jit Helt. is. Heli autem erat nonaginta, &.o€to annorum , & ocli W li ejus caligaverant, & videre non poterat. em 16. Et dixit ad Heli: Ego fum, qui veni de pr&elio, & ego, s Tule ui de acie fugi hodie. Cui ille ait : Quid a&um eft, fili mi? templun T 17. Refpondens autem ille, qui nuntiabat: Fugit, inquit, j C Ifrael coram Philifthiim , & ruina magna fa&ta eft in populo : gon j infuper & duo filii tui mortui f arca gnt, Ophni, & Phinees: & Dagon; & Dei capta eft. . 4, Kür 18. Cumque ill e nominaffet arcam Dei, cecidit de Sella re- trorfum juxta oftium, & frattis cervicibus mortuus eft. Senex Digon mu:a enim erat vir, & grandaevus . fcilie er ginta annis. » f; & ipfe judicavit Ifrael quadra- & Por Ig. Nurus autem ejus, uxor Phineesg praegnans eraf, vici- pter han naque partui: & audito nuntio , quod capta effet arca Dei, & qui inge mortuus effet focer fuus, & vir fuus, incurvavit fe, & peperit: irruerant enim in eam dolores fubiti. E Usque n 6 A 20. In ipfo autem momento mortis ejus, dixerunt ei, quae ftabant circa eam : Ne timeas : quia filium peperifti. mol;tus Quae tum, & non refpondit eis, neque animadvertit. a 21. Et vocavit puerum, Ichabod, dicens: Tra usïata eft glö— glotis] mignge ria de Tfrael, (1) quia capta eft arca Dei, & pro focero fuo, & pro viro fuo ; 1 f;ä 22. Et ait: Translata eft gloria a b Iífrael, eo quod cäþta effet arca Dei. Tum. ]. 2. ] vile if CAPUT Staty (1) Hec verba: quia capta eft arca Dei. lz e4it. SiX£. zoz leguntur. t hon Numen I8. Mertuus eff. ) fEternam tamen quam parere , cum tonat calum ; quo & qu mortem evafiffe graves auctores fen- modo paflim explicant illud Pf. 29. g. Yn d tiunt , & non leves fuadent conjectu- Vox Domtui praparamtis cervos , id eft, rgz. [vt] mxg ; Vide Sanchez in prafatione ad tonitru parere facientis. 4 libros Regum a num. 7. ufque ad fi- QI. Ichabod.) Ex eventu noninfre- hdlej:m; nenm. quenter nomina imponuntur, fignifi- dan I9. Incurvavitfe, €$ pepa;;if.) Gra- cat hec vox 44 gloria ? vel, va glorie. j vis enim aliquis , & repentinus timor, [2U^ Jofephus. vertit z3»£/ , zem gloria. 4. aut dolor animum percellens- partum Axcam dicit gloriam Ifrael, quia fuper Yus eam Deus gloriofe apparere folebat, accelgrat. Sic cervas ajunt nonnun- xUx - x * z 203 & Uïulavit CAPUT V. Quis eft c Dagon coram arca femel, ac iterum corruit , abfciffis in limine ca- Qntravit pite €? manibus. Philiflbei quoque mari[cis , & muribus - percu[Ti , arcam a fe repellunt. lj & ocyl 1. IDHilifthiim autem tulerunt Arcam Dei, & afportaverunt 10 & ejn, eam a lapide adjutorii in Azotum. 2. Tuleruntque Philifthiim arcam Dei, & intulerunt eam in ; &; 1 mi? Wt, inquit, templum Dagon, & ftatuerunt eam juxta Dagon. 3. Cumque furrexiffent diluculo Azotii altera die, ecce Da- | poptlo: $: & at gon jacebat pronus in terra ante arcam Domini ; & tulerunt Dagon, & reftituerunt eum in locum fuum. Sella te- 4. Rurfumque mane die altera confurgentes, invenerunt L Genex Dagon jacentem .fuper faciem fuam in terra coram arca Do- mini: caput autem Dagon | quadra- , & dua palmse manuum ejus ab-r fcitfae erant fuper limen: 3. Porro Dagon folus truncus remanfeérat in loco fuo. Pro- t vig - De, & pter hanc caufam non calcant facerdotes Dagon, & omnes, qui ingrediuntur templum ejus, fuper limen Dagon in Azoto, peperit: . usque in hodiernum diem. 6. Aggravata eft autem manus Domini fuper Azotios & de- l, qUa molitus eft eos: *& percuffit in fecretiori parte natium AZo- * Pfal. - Qu tum, &ífinesejüs. Etebullierunt vilize, & agriin medio re- 77.66. gionis illius, & nati funt mures, & fa&ta eft confufio mortis eft glo- magnae in civitate. Cc2 7. Vi- füo & I-A Lapide - adistorii.) De lapide ut velficintelligerent Azotii veri Nu- la effet adjutorii dixi, fuprav cap. 4. minis potentiam, & idoli fui vanitatem. num..]I. 3. Remaa[erat im loco [uo. ) Quiem 2. lz templum Dagom.) De Dagon in terram delatus feinel occupaverat. 6. Desolitus eff eos. ) Attrivit mor- vide di&a Judic. 16. 23 " Statuerunt eam juxta Dagon.) Wel bis, de quibus paulo poft , aliifque ut honorarent arcam , cui magnum malis multis morte e medio fublatis. INumen ineffe arbitrabantur : vel ut lg [cretiore parte natium. ) Hz- morrhoidibus immiflis, marifcis, hoc l quo eam quafi tropheum quoddam ftatue- 90.0 rent de hoflibus fuis Dagonis benefi- eft tuberculis in ano ad fici fimilitudi- il dl cio fuperatis. nem; marifca enim proprie infipidam 9. J«cebat pronws. ) Quui adorantis ficum . fignificat. "heodoretus , & habitus eft ; ut intelliperent Azotii, infte- Procopius Qa£ u« interpretantur , i 1anto preftantior effet Hebraeotum hoc eft , ulcus ródens, & exedens. b eus. Nati funt mures.) Agris infefti, o- plrth i. 4. Caput autem Dagony 65c.) Gra- mnia-arrodentes, & fpem frugum au- [ipet - yius fecunda vice multatur Dagon, ferentes, Ltaque dicitur cap. feq. num. Jb | 304 LIBRIILIREGUM 11 ia Valde | 7. Videntes autem viri Azodi hujufcemodi plágam, dixe- runt. Non maneat arca Dei [frael apud nos: quoniam dura erqutiebar lotos urius .eft manus ejus fuper nos, & fuper Dagon deum noftrum. 8. Et mi:tentes congregaverunt omnes fatrapas Philifthino- rum ad fe, & dixerunt: Quid faciemus de arca Dei Ifrael ? Refponderuntque Gethai: Circumducatur arca Dei lírael : piiiffhe « Et circumduxerunt arcam Dei Ifrael. tonfiit, d. 9. Illis autem circumducentibus eam , fiebat manus Domini ss Dt per fingulas civitates interfe&tionis magnae nimis: & percutie- j bat viros uniuscujusque urbis, a parvo usque ad majorem , & computrefcebant prominentes extales eorum. Inieruntque Gethaei confilium , & fecerunt fibi fedes pelliceas. 1o. Miferunt ergo arcam Dei in Accaron. Cumque veniffét i arca Deiin Accaron, exclamaverunt Accaronitae , dicentes: 3. EEv Adduxerunt ad nos arcam Dei Ifrael, tes: Qu ut interflgiat nos, & populum noftrum. renitam Ir. Miferunt itaque & con gregaverunt omnes fatrapas Phi- ) 81 lifthinorum : qui dixerunt : Dimittitte arcam Dei Ifrael, & cuan, fe revertatur in locum fuum, & non interficiat nos cum populo binin noftro. i Qu I2. Fiebat enim pavor mortis in fingulis urbibus, & gravif- beanus jmma a aDnos a g. Facietis femtltudines muriumy, qui 9. Fiebat manus Damin;', &c. ) Fie- deinolitz funt terram. ri manum Domini fupra aliquem : eft p Fatla eff confuffo mortis magna, 6c.) divinam potentiam in aliquem oftendi, fant,) E Plurimi promifcue mortui funt. five illi benefaciendo, five malis vexan- plürimo 9. Satrapas Philiffbinorum.) luquot do , & : deprimendo. Exemplum arcemo fatrapias diftributa effet Philifthino- etiam vi utriufque fignificationis fnppeditatiZze- rum ditio, & quenam elfent eorum chiel favoris quidem , & fpiritus pro- ti naty nomina, diximus Judic. 16. 5. phetici cap. T. num..3. cum dicitur: Re/pouderuntque Getbei.) Geth erat 2. V()( Er fatta eff fuper enza 104 manus Domi- una ex precipuis Philifthzorum pre- zi. Ultionis vero , & vindi&z cap. la, f fecturis. I3. num. 9. cum ait: & erz mazas Circumducatur arca Dei Ij;wel.) Quod mea [uper prophetas , qui wident vanas pattiner &5 divinant mendacium. Tera at eo confilio fa&m volunt Procopius, N & Lyranus, utcertius cognofcerent, Prominentes extales.) IMarifce. Mu cafune.mala illis eveniffent , ex aeris, Gerbsi. ) Ad quos ab Azotiis arca $ 5 [03 corrupti intemperie; an vero ab tranfierat. m Hebreorum Dei manu vindice. . Si exiin Fecerunt febi fedes pelliceas.) Ut mol- fs « enim alii, ad quos arca deferretur iif- lius:in eis federent , & acquiefcerenr. dem, aut fimilibus malis affligerentur, IO. lz 4ccarom. ) Que una e-at ex N 4 Fixo( jam . conftaret - Deo . immittente illis quinque Philifthzorum fatrapiis. R& evenire. . d:te [: I2. Viri quoque , Lqui morttu zon fut- l CAPUT V. & VI. 203 1t, dige. fima valde manus Dei: viri quoque qui mortui non fuerant, lm durg Tüin, percutiebantur in fecretiori parte natium : & afcendebat ulu- tifihime latug uniuscujusque civitatis in coelum. &i Tsel 2 CA PUTEET i Tirael Pbilif?bei arcam cum muribus €? anis eureis , fuorum [acerdotum : Domini confilio , a fe remittunt per vaccas laCtantes & novum plauftrum percutie- usque Betbfames : ubi accas fuper ligna. plauffri Betbfamitee iminolavoerunt, plurimis: de populo ac plebe a Domine orem, & Tüntque interemptis, quod arcam Dei con[pexilfent. r. Uit ergo arca Domini in regione Philifthinorum feptem. veniffet menfibus. j centts: 9. Et vocaverunt Philifthiim facerdotes, & divinos, dicen- 005 & tes: Quid faciemus de arca Domini ? indicate nobis, quo mcdo remittamus eam in locum fuum. . Qui dixerunt: s hi. 3. Si remittitis arcam Dei Iífrael, nolite dimittere eam va- «d, & cuam, fed quod debetis, reddite ei pro peccato, & tunc cura- populo bimini, & fcietis, quare non recedat manus ejus a vobis. 4. Qui dixerunt : Quid eft, quod pro delicto .reddere de- gant- beamus ei? Refponderuntque illi : fima À s. Juxta numerum provinciarum Philifthinorum , .quinque ue mures aureos: quia plaga una c)Be annos aureos facietis, & quinq . fuit um e Qca offendi, ra5*.) Ex his verbis fit verifimile , áut munus pro .picccato ;' Peccatum yexat plurim()s ex illa regzione ad afpectum interceffiffe tacile facerdotes conjiciunt amplum arce mortem fubiiffe repentinam, quod ex accepta plaga, & agrorum vafti- ntize- tate, quam paífi fuerant. etiam viris Bcthfamitibus cap. fequen- ]s pro- ti narratur accidiffe. Et fezetis, quare non recedat manus ejus Ticitur : 2. Ocaveruzt Phbidffhbim fAacerdates. ) 4 volis. ) Septem jam menfibus afili- Duni- Quia.ad fcientiam facerdota- cebantur graviffimis malis Philifthzi, & tamen quo erant mentis Rupore, 1 Cilpb lem , feu auguralem quæf'tionem hanc q4nus pertinere arbitrabantur , in qua de re non plane intelligebant , quis plaga- V414s facra ambigebatur. rum auctor, & quznamillarum caufa. a. Noelite dimittere eam "vacuam. ) 5. Dabitis Deo Ifrzel glariam.) Agnd— Müuneribus eam profequimini ; hic eniin fcentes ab eo morbos, & mortemim- arca omnium gentium fenfus eft, ut Deum mitti , & ab eo falutem expectantes. exiftiment oblationibus honorari. Ip- Vide Jofue 7: 19. T fis etiam Hebrzis preceptum fuerat. Ert 4 diis veffris.) Probabile enim Jféfit. Noa apparelis im confpetlo meo vacumns. eft non Dagon tantum fimulachrum, t ex Exod. 23. 15. de quo di&um eft cap. fuperiori, fed. Reddite e pro peccaro, ) Mebr. red- alia etiam. idola in aliis. fatrapiis con- fue dize ei peccatum. — Sacrificium fcilicet, ftituta arcz adventu corruiffe. 206 J É DA pE W fuit omnibus vobis, & fatrapis veftris. Facietisque fimilitu- ,b dines annorum veftrorum, & fimilitudines murium, qui de- tes oUb moliti funt terram, & dabitis Deo Iírael gloriam : fi forte re- u H levet manum fuam a vobis, & a diis veftris, & a terra veftra. jbi. Ent 6. Quare aggravatis corda veftra, ficut aggravavit Egyptus: vacciiqi Exod. & Pharao cor fuum? *nonne poftquam percuffus eft, tunc di- 1l : 12.51- mifit eos, & abierunt? , erat X 7. Nunc ergo arripite, & facite plauftrum novum unum :&— dem £ duas vaccas foetas, quibus non eft impofitum jugum , jungite & imm in plauftro, & recludite vitulos earum domi. 167 8. Tolletisque arcam Domini, & ponetis in plauftro, & vafa funtin. aurea, quae exíolviftis ei pro deli&o, ponetis in capfellam ad .H latus ejus, & dimittite eam , ut vadat. pro & 9. Et afpicietis: & fiquidem per viam finium fuorum afcen- unut, derit contra Bethfames, ipfe fecit nobis hoc malum grande: 15l fin autem , minime : fciemus, quia nequaquam manus ejus te- Tiftrin tigit nos, fed cafu accidit. lam,q 10. Fecerunt ergo illi hoc mo do, & tollentes duas vaccas , quem n quze laétabant vitulos, junxerunt ad plauftrum, vitulosque ea- inagt rum concluferunt domi. p 11. Et pofuerunt arcam Dei fuper plauftrum , & c'apfellam, n. u 1 quse habebat mures aureos, & fimilitudines annorum. | 12. Ibant autem in dire&tum vaccs, per viam, quze ducit circa ] ineo e Bethfames, & itinere uno gradiebantur, pergentes, & mugien- tes: & non declinabant, neque ad dexteram, neque ad fini- g o ara 1 ftram : fed & SatrapszePhilifthiim fequebantur usque ad termi- menle nos Bethfames. 15. Porro Iner le — 6. Sicut aggravavit Egyptus.) Nota 8- Vafz atres. ) Anos , & mures l erat Paleftinis hiftoria, five ex majo- aureos. Vas enim apud Hebrzos la- Cem 1 l rum traditione, flve ex narratione He- tiffimam habet fignificationem , & Pa breo:um. arma, aut quzlibet inftrumenta figni- etit 7. Haufisum. novum. ) Indignum ficat. Vide Genef. 49. 5. Exod. 31. Tcer enim judicabant arcam plauftro im- 7. Num. I. 5o. [ ponere, quod rufticis ufibus defexvif- le fi fet. Idem fecit David, qui plauftro 9. Er.fequidem , €fc. ) Ufitatum fuit item novo arcam impofuit , cum il- antiquis illis feculis, ut homines cer- k Jam ex Cariathiarum tranftulit in do- tu n- tum inter fe fignum conftituerent, ut Cas mum Obededajn. 2. Re 5 D . 3 exeo cognofcerent , quid fa&to opus . m Et duas "vacecAs fetas , ffc) Hec o- effet. — Juxta illud nonnunquam. ape- mhia eo fpe&tant, utexplorent, anab ruit Deus, quid fieri vellet, ut locum It W offenfo Deo plagam ipfi, & agri va- hic habeat illud Proverb. 16, 33. /or- i ftitatem acceperint. Vacce fote di- tes mittuntur in jfnum, fed 4 Domino u cuntur, que jam vitulos enixe funt. teroperanter. a [: C.APUT vl 207 ii 13. Porro Bethfamitee metebant triticum in-vaile, & elevan- » qui de: Orte re- tes oculos fuos, viderunt arcam, & gavifi funt, cum vidiffent. 14. Et plauftrum venit in agrum Jofue Bethfamitze , & ftetit 1 Velt. Eoyptus: jbi. Erat autem ibi lapis magnus, & conciderunt ligna plauftri vaccasque impofuerunt fuper ea holocauftum Domino. j tunc di- 15. Levitee autem depofuerunt arcam Dei, & capfellam, quae inum:& erat juxta eam, in qua erant vafa aurea,& pofuerunt fuper lapi- dem grandem. Viri autem Bethfamitze obtulerunt holocaufta, ; jungite & immolaverunt vitctimas in die illa Domino. 16. Et quinque fatrapae Philifthinorum viderunt, & reverfi & vafa llam ad funt in Accaron in die illa. 17. Hi funt autem anni aurei, quos reddiderunt Philifthiim pro delitto Domino: Azotus.unum 1 afcene , Gaza unum A'fc:'üon Tande : unum, Geth unum, Accaron unum: ' Ig. Et mures aureos fecundum numerum urbium Phi- jus te- lifthiim, quinque provinciarum , ab urbe murata usque ad vil- VACCAS, lam, quee erat absque muro, & usque ad Abel mágnum, fuper quem pofuerunt arcam Domini, quze erat usque in illum diem ]üe in agro Jofue Bethfamitis. 19. Per- ellam, I3. Mereüanmt fritichma im ovalle.) primum, tunc mafculas vitimas exi- Quz meílis illis in regionibus fiebat cgi, cum aliud. aut neceffitas , aut rei dücit circa Pentecoftis £cftum menfe Majo; adjunéta non fuadebant Hz auteim in eo enim fefto primx anni illiusfru- vacce. divinitus a& . neceffitatis illo Ifiet- | fini- es offerebantur. Levit.22.16. Cum articulo ad facrificium aptx vifz funt. arca fuerit in Philiftheorum: regione Ad:fecundum dicimus facerdotes ex. ermie menfes feptem , oportet illam. captam Bethfumes urbe facerdotali adfuiife. Porto menfe Novembri. Ad tertium non femel. ibi facrifica- —— Tmures Y4. Lapis magnus.) Qui altaris vi- tuin, ubi cabernaculum non erat, cu- cem implevit. jus rei exempla attulimus: alibi. Ad- j0s Jà I5. Levite autem depo[uerunt arcam-) de ibi fujffe arcam,- cujus caufa fa- N Pacile fuit. advocare. Levitas ; nam crificia. fiebant. coram tabernaculo, firni- Bethfames ipfa una erat ex civitatibus Nec hujus facrificii caufa. Aut , repre- facerdotalibus , ut patet Jofue 21. 16. henfos Bethfamitas, aut plexos habe- O£tulersnt bol'ocsnfóa. ) Putat Àbu- a 1mmus ex SCI'ipELH'lI. lenfis queft. 18. Bethfamitas peccaf- 18. Secemdmm numerum surbium.) j fuit fe horum facrificiorum oblatione. . Rà- Quinque tantuüm aurei mures oblati s Cer* tiones tresafferri poffunt. L. quod vac- funt; id enim fecerunt Philifthzi , ^ u cas facrificaverint, cum tamen victi- quod eorum facerdotes ,. & divini prz- opus mz e mafculis tantum offerri deberent: Ceperant: hi autem . quinque fieri juf- a II. quod ipft, non facerdotes obtulerint. ferant , ut habemus num. 5, CU III. quod eo loco fas non effet offer- Ab urbe marata ufäue advillam, ) þr xe , fed tantum in Silo, ubi taberna- Significatur tam muratas urbes, quam 71 culum. Poffunt tamen non difficile villas aliquid contuliffe , ut mures, & ani aurei fierent. ^ argumenta hec dilui, fi dicamus ,ad LIBJGT-. REGUM 208 19. Percuífit autem de viris Bethfamitibus, eo quod vidif- fent arcam Domini, & percuffit de populo feptuaginta viros, & quinquaginta millia plebis Luxitque populus, eo quod Dominus percuffiffet plebem plaga magna. . 20. E: dixerunt viri Bethfamitae : Quis poteri t Pcäre in con- fpe&tu Domini Dei fan&i hujus? & ad quem afcendet a nobis? 21. Miferuntque nuntios ad habitatores Cariathiarim, dicen- tes : Reduxerunt Philifthiim arcam Domini, defcendite, & reducite eam ad vos. CAPDPXI VA ä Reducitur arca in. domum Abinadab in Gabaa, ? Samuelis bortatu ,meälifæ ad Dominum cotioer f Pbhiliffbaos vicerunt, orante pro ipfis Samuele. I.X7Enerunt ergo viri Cariathiarim , & reduxerunt arcam l n Ga- Domihi, & int»u'lerunt eam in domum Abinadab 1 q! L bfaai Uaue ad Abel magnem. ) Lapis ille fpexiffe l;utant; nam Hebrga habent: dicus videtur Abel, quia 534 J44e/ Eo quod afpexerant im arcam Domimi, lu&dum , tmílitian , plan&umque fi- vel ut Pagninus vertit : qu/a. afpexe- d lé nificat:. quia ergo ibi magnus luctus rTAB£ , qua erant 1m arca Domini. excitatus eft propter Bethfamitarum vero ab illis fa&tum , vel ex curiofita- te, ut tabulas legis viderent; velftu- fi ftragem , ideo /eco 53X 42e/nomen fa- li Gum eft.. Sic Genef. 50. Ir. locum dio cognofcendi, num Philiftheei ali- Y e ubi ZEgyptii Jacob. fepulturam. fune- quid in arcam pofuif ient , ficut ad ejus T bri plan&tu profecuti funt 55 2tbe/ Jatus aurea illa munera collocaverant, C Idcirco vocatum eff nomen vel an aliquid fuftuliffent. appellarunt. r Jocs illins plan&tus /Eä)ft;- De populo feptuaginta vviros , &c.)) ij KO erat.) Pro qui lapis erat. * 'Tco "Textus Hebraicus fic habet : €&$ pez- ?l qua , licet fit focminini generis , refert ezffit de popuio feptuagmta viros , quin- [ lipidem ; quia vox 93x A£e/ generis : . quaginta mtllia virorum , &. fenfüs viz eft fceminihi. detur effe; ex quinquaginta millibus, ja fque iu illem diem.) Putat D. Hie- qui aderant , feptuaginta cecidiffe, ronymus ex Hebreorum traditionefu- quam explicationem fequitur Jofephus D per lapidem hunc Abraham facrificaf- hib..6. cap. 11. Lyranus, &alii. Ita- h fe, ideoque notatum effe a facri textus que cum dicitur , &* quzquaginta mil- auctore, l1pidem illum lia plebjs, fapplendum,, 24erast, aut adhuc extitiffe. ,PO& tot fecula ad hunc fenfum aliqua alia ratione m Vlä 19. Eo quod vidrffent arcam.) Quam Vulgata noftza. verfio explicanda eft; fcilicet velis. detractis , quibus ob- comimunior tamen , magifque recepta f volutam a Philiftheis acceperant , vi- fententia eft, feptuaginta fupra quin- quaginta millia percuí W. los interiiffe. qu derunt, quod a Domino vetitum fue- I. ratNum.4. 17. 19, & 20. Imo Eman. N domum Abimadab. ) Qui erat e Ty Si, & Mariana in ipfam arcam in- Leviticogenere, ut ait Jofephus, rCAþUT VII. 209 [. baa : Eleazarum autem filium ejus fan&ificaverunt, ut cufto- ) diret arcam Domini. . d 2. Et fattum eft, ex qua die manfit arca Domini in Caria- thiarimmultiplicati funt.dies(erat quipre jam annus vigefimus) & requievit omnis domus Ifrael poft Dominum. Y 3. Ait zutem Samuel ad univerfam domum Ifrael, dicens: l- *Si in toto corde veftro revertimini ad Dominum, auferte *Deut & deos alienos de medio veftri, Baalim , & Aftaroth : & praepa- 9-13- att. rate corda veftra Domino, & fervite ei foli & eruet vos de 4.10. manu Philifthiim. 4. Abftulerunt ergo filii Ifrael Baalim & Aftaroth , & fer- li vierunt Domino foli. $. Dixit autem Samuel: Congregafe univerfum Ifrael in Mafphath , ut orem pro vobis Dominum. 6. Et convenerunt in Mafphath : hauferuntque aquam, & ef- Itl fuderunt in confpe&tu Domini, & jejunaverunt in die illa, at- d* que dixerunt ibi: Peccavimus Domino. E Judicavitgue Samuel t .filios'[frael in Mafphath. EC - s & opinionä-religïonis , & juftitis ce- « "uferte Deos 4/1'97205;) Hzc cau- «t leber. ld fa, propter quam requievit - domus Ip Gabaa.) Gabaa Hebraice collem Ifrael, quia fcilicecadhortante Samue- t fignificat, ideoque LXX. pro Gabaa le, & populo monita faciente, cultas l habent 5»0», id eft, co/em. Senfus idolorum fublatus. 1 erpo eft pofitam arcam in domo Abi- Baalim , && Afl aroth. ) Vide di&ä j nadab in colle, intra tamen civitatem Jud. 2. num. 11. & r2. hifce nomini- il Cariathiarim, quod patet ex z, Paral. bus idolorum , que in Syria , & Pa- 13. 6. ubi legimus : Afcezdit David, laftina erant frequentiflima , " Deos, & omnis vir Ifrael ad collem Cariatbia- Deafque omnes infideliun intelligit. rim,. G. ur anferrct inde "arcam. Do- S. In Malpbat.) Convocatus eft po- - E miui de domo Abinadab. Q puhls in Mafphath, quia eo ex omni- Eleazarum autem filium. ) Abinadab bus Ifraelis paxtibus commode conve- l$, jam decrepiti. niri poterat. ^ e, Santliffcaverunt. ) Deftinarunt, ad- U orem pro volis Dominum. ) Ora- jus dixerunt, vel confecrarunt, Chald. vit ,'& faciificavit Samuel, licet non tà- prefecerunt. effet ex ordine facerdotali, Deo ita in- nl 2. Multiplicati , &c. ) Quafi dicat, al fpirante. Vide di&ta Lev. Cap.17. n. 3« multis diebus illic manfit, fcilicet per 6. Haufiruntque. aquam , 65 effude- ont viginti annos. vant 1m confpetu Domini.) Quua cete- n Requieviz. ) Hebr. Juxzz , id eft, poc- monia videntur fignificare voluiffe af- fectum cordis, & adherendi Deo de- P!i nitentiam egit. LXX. reve; /2 e/7. Chald. j gtzietzz fet. fiderium , quod in confpectu Domini Poff Dominum. ) Sequendo Domi- orantes effundebant, vel deteftationem num. u Bibl. eum Com. Menach, Tom. IT. . idololatriz, quam penitus abjicere vo- [ 1Usr 210 LIBRII REGUM !j . Et audierunt Philifthiim ) quod 60ngregati effent filii fu Tfrael in Mafphath, & afcenderunt fatrapse Philifthinorum ad lfrael. 16 Quod cum audiffent filii Hfrael,timuerunt a facie Phi- & M: lifthinorum. I/ 8. Dixeruntque ad Samuelem: Ne &eïï'es pro nobis clamare &ii ad Düm.Deum noftrum,ut f2lvet nos de manu Philiffhinorum. 9. 'Tulit autem Samuel agnum latctentem unum, & obtulit illum holocauftum integrum Domino, & clamavit Samuel ad ; Dominum pro Ifrael, & exaudivit eum Dominus. Til IO. FaCtum eít autem, cum Samucel offerret holocauftum, "Eccl. Philifthiim iniere praelium contra Ifrael: *intonuit autem Do- 4^:29- minus fragore magno in die illa fu eos, & caefi funt (1) a facie Ifrael. per Philifthiim, & eXferruit 1r. Egreffique viri Ifrael de Mafphath , perfecuti funt Phi- L Fl lifthaeos, & percufferunt eos 4.] Bethchar. ; usque ad locum, qui erat fubter cundi 12. "Tulit autem Samuel lapidem unum, & pofuit eum inter $I Mafphath, & inter Sen, & vocavit nomen loci illius, Lapis ad- Verun D jutorii. Dixitque: Hucusque auxiliatus eft nobis Dominus. ' tüxt j 13. Et humiliati funt Philifthiim, nec appofuerunt ultra, ut £ ( venirent in terminos Ifrael. Fatta eft itaque manus Domini : -adSn fuper Philifthaeos , can&tis diebus Samuelis. rR 14. Et redditze funt urbes, quas tulerant Philifthiim ab Ifrael, Tfraeli; ab Accaron usque Geth, & terminos fuos : liberavitque Llh*m Viziruy, lírael de manu Philifthinorum, e ratque pax inter lír ael. & 4dis eom Amorrhaeum. B Phiith: 35.]11- aftulit | (1) A facie. In ediz. Sixz. legitur : a. filis. n Jebant, ita ut illtus nullum fupereffet divina 'infp'iratï—one »; lo facerdos 51477&/[43: [t: ium, nulle reliquie, quod apte extra ordinem vulgarium facerdotum. Trijyii d effu 4 [6) a uz fignificat , cujus effufz Vide dicta Lev. 17. num. 3. & Serar. I G nihil va f , quo continebatur, adhz- hoc cap. 7. q. 1. ret; fecus ac fit in oleo, melle, aliif- Colliritg Emanuel Integrum.) Anguftis temporis, quas àdminif ue hujufmodi Jiquoribus. imminens hoftis afferebat , tante fue- Tt0n; ( : à putit. effe modum juramenti, quafi runt,uc agnum mon diviferint in par- julicff dicerent: Ita pereamus, ut aqua e vafe tes, ut moris erat, fed integrum , & fufa,fi pa&um cum Deo violaverimus. fortaffe cum pelle, pedibus, & intefti- 041113 jud d,efg gudicavitque Samuel fefios Iffael, &c. ) nis in flammas injecerint. ItaSalianus. If. p Cum fuprema poteftate , ut reliqui Ju- I3. Nec appo[uerunt ultra.) Longo def.'e 0b dices, de quibus in libro Judicum. nimirum tempore ; nam poftea iterum tltis » Qu . d tenderen: «d lfrael. ) cum Philiftzis pugne, de quibus infra. Contra Ifrael. 14. Reddsté funt urbes.) el.vi abla- lCeror ( umu Te 9. Obrulit illum. boloecaufium. ).Nel te, vel a Philiftheis fibi ab Ifraelitis Ym inci perfacerdotem , vel per feipfum ex timentibus reddit«. 5 gr DIb C.A PYOUR. VIE & 'Vi[I, 2Il Yt ff - 15. Judicabat quoque Samuel Ifrae 'an&is diebus vitae x um ad uce - ePhi- 16. Et ibat per fingulos annos circu e*nä Bethel, & Galgala; & Mafphath , & judicabat Ifraelem in fupradi&tis locis. imare 17. Revertebaturque in Ramatha: ibi enim erat domus ejus, TUm. & ibi judicabat Ifraelem: aedificavit etiam ibi altare Domipo, btulit jel ad CAPUT VII. Filüs Samuelis ad avaritiam declinantibus, petit populus fibi regem; ffom, quibus Samuel, jubente Domino, jus regis pradicit, Do- féd non auditur. emuit 1 A&tum eft autem , cum fenuiffet Samuel pofuit filíos fuos ti- L',IF judices Ifrael. fübter 2. Fuitque nomen filii ejus primogeniti Joel : & nomen fe- cundi Abia, judicum in Berfabee. * yinter 3. Et non ambulaverunt filii illius 1 n viis ejüs: fed declina- verunt poft avaritiam , acceperuntqué munera, & perverte- p ad- jmus, runt judicium. 4. Congregati ergo univerfi majores natu Ifrael , venerunt ifi, U,F . ad Samuelem in Ramatha. 5 )mini Ddao $. Dixe- lffäela Liberavwitque I[rael de mauu Pbilift- poterat , & ad eum Ifrzelite facilius confluere. yitque bigorum.) jugum levius fecit tyranni- g, & dis eorum , adhuc tamen tributum 17. JEdificavit etiam ibi altare Do- Philifthzis pendebant ,- quod*tandem 21420.) Üt in eo hoflias immolaret, pmntà js u- fuftulit David, de quo dicitur 2. Reg. cun: ufus ferret. Hoc, ut fepius di- $ Percu/fr David Philffbim , & videtur. &um , ex divina difpenfatione fd&um ficerdos bumilievit eos, 65 ruli£ David franums ydotum. iributi de manu Philiffbin. &Serar. IS. Cuntlis diebus vite [na.) Ex quo N Berfzbíee.) Quz eít in finibus collipitur eum poft depofitam Reip. zi Ifraelis in parte Auftrali. Filio- )]i:, q'u?.g adminiftrationenr, novo rege inducto, rum gubernationi hanc partem attri- nt fue- non; du fuiffe fuperftitem , vel dicitur buit , ut quandoquidem ille. circuire , judicaffe toto tempore vite , quia vel ut prius, nor poterat provinciam fe- t in par folus judicavit, vel cum filiis vel cum nio impeditus, illi populo jus dicen- rum s Saule novo rege. do in partem oneris venirent. & t Galianie I6. Berbel , 68 Galgala , 6 Mafphat.) g- Et mon ambslaveruntflii llius 4m Hafce obibat civitates, & in illis diu- viis ejzs.) Nulla Samuelis culpa , fed ) Lon? tius, quam in aliis fabfiftebat, ut jus fuo ipforum vitio : quare nec. a Do- ea iten diceret, omnefque ad officium facien- mino, ut Heli re ibus 100 eft Samuel. prehenfus , aut plexgs ial dum, retinéndamque veram religio- nem incitaret; commodius enim in il- 4- Majores natu. ) "Vribuum primo- b Tiadhos lis urbibus populi conventus agere res. * 212 LIBRI L REGUM $. Dixeruntque ei: Ecce tu fenuifti, & filii tui non ambu- n *Ofez lant.in viis tuis: *conftitue nobis re I3.I0. gem, ut judiceþ nos, ficut &y A E & univerfze habent nationes. H 13.21. 6. Difplicuit fermo in oculis Samuelis, eo quod dixiffent: let, Da nobis regem;ut judicet nos. Et oravit Samuel ad Dominum. n ut d 7. Dixit autem Dominus ad Samuelem: Audi vocem populi in omnibus , quze loquuntur tibi: non enim te abjecerunt, fed 16 me, ne regnem fuper eos. f 8. Juxta omnia opera fua, qua fecerunt a die, qua eduxi U eos de J£gypto usque ad diem hanc: ficut dereli & fetvi & fervierunt diis alienis, fic faciunt etiam tibi. querunt-me, It 9. Nunc ergo vocem eorunmr audi: verumtamen conteftare giftis eos, & praedic eis jus regis, qui regnaturus eft fuper eos. K hl 1o. Dixit itaque Samuel omnia ver Y 4 ba Domini ad popu.!um,x qui petierat a fe regem, Tünt Ir. Etait: Hoc erit jus regis, qui imperaturus eft vobis : 20 Filios veítros tollet, & ponet in curribus fuis, facietque fibi D0St equites , & praecurfores quadrigarum fuarum, pto : I$. Et conftituet fibi tribunos, & centuriones, & aratores P agrorum füorum, & meflores fegetum, & fabros armorum, & 3 & 1n curruum fuorum, 13. EFilias r ) &. Sicut , E$ mniverfa bl ii 7. dudi vocem palpz:/i;) Aliud eft fum zt:.) Hac forma loquendi leges illas velle, ut aliquid fiat , aliud finere fieri; If refpuiffe videntur, quas Regibuslfrae- Nom enim te abjecerunt ,. fed me.) litis Dominus indixic, /Deut. 17. & Utrumque abjecerunt, fed nontamte, ' barbaricumillum circumjectorum Re- quam 19e. o €v um Dominatum eleociffe. 8. 7uxta omnia opera fua,) Confo- 6. Difolicuit fevimo im oculis Samue- latur Dominus Samuelem , docens po- i. ) Merito difplicuit. L. quia cum ftulatum populi non inde ortum , quod Dominus populi Ifraelitici Rex, & im- ipfe creditum fibi munus minus dili- LX mediatus Princeps effe vellet, ipfi con- genter, aut fideliter impleverit , fed » tra Dominum quodammodo repudia- ab innata ingenii levitateadie, quade Quchi bant. II. quia regiam iuducere cona- JEgypto educti funt , multis experi- tllent bantur poteftatem , quam Reges ni- mentis cognita. 16 mjam, & immodicam fa&turi erant , 9- Centeftare.) "'eftans prius Deum id utex iis, que num. II. fequenti di- & homines. p centur, apparebit. IIL. quia ipfe de J Regis.) Non hic fignificatur, . p Rep. optime meritus redipebatur in quid Re ges jure poflint, fed quid au- hm ordinem; electo enit n Regi fubditus deant. Ig erat futurus. . II. Pomer im curribus fuis.) Auri- — Téeun Ef oravit Samtelad Dominum.) Mi- gas faciet curruum fuorum. Y08 Q detur fenioribus refpondiffe fe cónful- I2. Tribunos, Ey centuriomes. ) Pre- bet turum Dominum, & quod tuliffet re- torianos milites ad corporis fui cufto» Cam fponfum , fe illis cum fide relaturum, diam deftinatos. Wt C-ATUJSY.VUL o € I$ u- 15. Filias quoque veftras faciet fibi unguentarlas,& focarias, (cut & panificas: 14. Agros quoque veftros , & Vmeas & oliveta 0pt1ma tol— ent let ,.& dabit fervis fuis. rrt, Ig Sed & fegetes veftras, & vinearum reditus addecunablt, puli ut det eunuchis , & famulis futs. fed 16. Servos etlam veftros ; & ancillas, & ]uvenes optimos, & afinos auferet , & ponet in opere fuo. duxi 17. Greges quoque Veihos addecimabit, vosque eritis ei I6 ervi. 18. Et clamabitis in die illa a facie regis veftri, quem ele- lu giflis vobis : & non exaudiet vos Dominus in die illa, quia petiftis vobis regem. lum 19. Noluit autem populus audire vocem Samuelis, fed dixe- runt: Nequaquam: rex enim erit fuper nos; bis : 20. Et erimus nos quoque ficut omnes gentes: & judicabit fibi n0s rex nofter, & Dgredletur ante nos, & pugnabit bella noftra pro nobis. otes 21. Et audivit Samuel omnia verba popull, & locutus eít N €a in auribus Domini. 2$ 24. Dixit autem Dominus ad Samuelem Audi vocem eo- rum , & conftitue fuper eos regem. Et ait Samuel ad viros d d feri Ifrael : Vadat unusquisque in civitatem fuam. q.) m te, CAPUT onfo Dd5 5 po- w Fecarias. ) Coquinarias ; nam Nolust autem populus ;mdzre.) Vulgus qUO LXX s dili habent pacyerero'o ac. ulz miniftri Eu- capitur inanibus, & mutationes amat. ,H S. Ezuzuchis, ) QO. Egrediezur amte mos , €$ pugnua- de nuchi vocabantur, etiamfi fecti non ài2 bella noflra.) Hxc etiam fuit Ifrae- elfent litis occafio Regis poftulandi, ut fci- Päll 16. Jwvenes optimos. ) Mebr. Zozos, licet eum in bello ducem haberent ; Jeum fed per bonos pulchros intellige , ele- prefertim cum bellum Ammoniticum ganti fcilicet forma. inftaret ,. ut patet ex cap. I2. fequen- P At 17. chque eritis ez fervi.) Ad fum- ti num. I2. ubi Samuel fic populum s mam fervitutem redigemini. 5 alloquitur: Videntes autez quod Naas Rex |d at I8. 4 facie regis vef/zi. ) Propter Jfltorum mmon veniffet adverfum vos y hutt regum Je"tmm & tyrannidem; qua dixiflis mihbt Nequaquam 4 fid. Rex im- vos Opprimet, clam: abitis. Chald. ha- perabit. mobis. bet, 4b aste Regem veflrum , id eft, OI. Locutus effea im auribus Domi- f 2i.) Dominum confulens, quid dein- u erit. clam eo; neque enim gemltus hber ceps facto opus elfet. E o 214 LIBR'.I L REGUM — $1 CAPUT IX. fnanu deul quærendo-patri;c afinds pervenit ad Samuelem , cum quo in'dicg praujus ef? , ac sioCfe bo[Ditio receptus. ( * fule'r e T erat vir de Benjamin nomine Cis, filius Abie],ä 1 i Se« LE ror, filii Bechora Proph th, filii Aphia, filii viri Jemini, fortis IO. rfobore. Veni, 2. Et erat ei filius vocabulo Saul, ele&tus, & bonus : & non II erat vir de filiis Ifrael melior illo: ab humero nebat fuper omnem populum. * & furfum emi- lus eg hic ei 3. Perierant autem afinze Cis patris Saul, & dixit Cis ad Saul filium fuum : Tolle tecum unum de pueris, & confurgens va- n te, fel de, & quaere afinas. Qui cum tranfiffent per montem Ephraim, 4. Et per T'erram Salifa, & non inveniffent, tranfierunt etiam cium ; . per Terram Salim, & minime repererunt. non erant: fed & per Terr;m Jemiqi, & afcenc poptli $. Cüm autem venilfent in terram Süph , dixit Saul ad pue- rum, qui erat cum eo: Veni, & revertamur, ne forte dimiferit QQps C pater meus afinas , & folicitus fit pro nobis. E 6. Quiaitei: Ecce vir Dei eft in civitate hac, vir nobilis: hs omne, quod loquitur, fine ambiguitate venit: nunc ergo eamus annona illucfi forte indicet nobis de via noftra, prapter quam venimus. tibus d men Sit 7. Dixitque Saul ad puerum fuum : Ecce ibimus: quid fere- mus ad virum Dei, panis defecit in fitarciis noftris : & fportu- jan , Qum in am non habemus, ut demus homini Dei, nec quidquam aliud. quate [ g. Rurfum bent, i Emin;. )'.[(f eft, de tribu Benja- tur, quorum mnltiþl?x erat ufus , & SPW! Á 13.7 ! min. Chald. ex zzi£z domus Bez- PIOV entus. lim, ; jemin. quia ta De pueris.) Famulis. téhantn 2. Elethus EX bonus. ) Animi, &cor- 4- Sali[z.) Hxc. Gen.14. 8. dicitue ütatoni poris dotibus egregie ornatus. In Bale , & Segor. Vide Hier. in Gen. Greco eft £v 5. L terram Suph. ) Inqua erat Ra- vitum ris ftatura. [48cy& 46 s pïocera; corpo- math Sophim. pitur D Ab buzero , €& fuvmne , &c. ) Fa- ula, 6. Vir nobilis. j Inclytus, (:ujus fa- Tebus x cit proceritas corporis ad pulchritu- píentie, & prophetizfama vulgata eft. dinem , & majeflatem ; nam parvi In, Hebr. & Chald. eft Lozorabilis. üd ft)OI' concinni , & elegantuli effe. »offunt , LXX. eloriofzus , feu Hllufdris , £»3o£og.. m U ilchri non poffunt. Vide À rift. 4. Sine ambiguitate, Y Certiflime. &r.. k thic. cap. 3- BI uni De vis.) De Caufa vig. — It 9- -4féna Cis. ) Illo &vo multus erat 7- Quid feremus ad virum Dei.) Non — & i afinorum ufus in Palzítina; itaque ut tanquam divinationis pretium, fed ut I boum armenta , ita afinorum - aleban- munufculum in fignum obfervantiz. Went xl CAPUT IX. 915 * $. Rurfum pucr refpondit Sauli, & ait: Ecce inventa eft in manu mea quarta pars ftateris argenti, demus homini Dei ; ut Jj ( i indicet nobis viam noftram. 9. (Olim in Ifrael fic loquebatur unusquisque vadens con- lii Se- falere Deum : Venite, & eamus ad Videntem. Qui enim ortis Propheta dicitur hodie , vocabatur olim Videns.) . 1o. Et dixit Saul ad puerum fuum: Optimus fermo tuus. & Veni, eamus. Et ierunt in civitatem, in qua erat vir Dei.- 1I. Cumque afcenderent clivum civitatis, invenerunt puel- 1 eft- las egredientes ad hauriendam aquam, & dixerunt eis: Num hic eíft Videns? d Sul 115 Yi« 12. Quzse refpondentes, dixerunt illis: Hic eft: ecce ante te, feftina nunc: hodie enim venit in civitatem, quia facrifi- hrait, m cium eft hodie populi in excelfo. 13. Ingredientes urbem, ftatim invenietis eum , -äntequam j afcendat excel(um ad vefcendum : neque enim comefurus eft j pue- populus, donec ille veniat: quia ipfe benedicit hoftize, & dein- ceps comedunt, qui vocati funt. Nunc ergo confcendite,quia Yerit hodie reperietis eum. 14. Et Vols z Hm Sitarcis. ) Sitarcia proprie eft I2. dp excelfo.) Quuia, quo tempo- Amus annona, & illa przfertim, quz mili- re hec agebantur nullus erat locus, jmus, tibus datur ftipendii loco. Hic ta- in quo tabernaculum effet , aut do- men Sitarcium eft-pera, in qua pa- mus Dei ,quia licet ftru&ura antiqui fere- nem , cafeolos , & hujufmodi ad vi- tabernaculi adhuc ftaret , erat tamen ortu- &um in itinere neceílaria ferebant: ab arca vacuum, qu& erat quafï for- ;liud. quare Hebr. & Chald. & LXX. ha- ma, & vita tabernaculi; arca vero a rfütt bent , /z vafís. tabernaculo feparata domus Dei ap- À! Sportalam.) Sportula proprie fifcel- nullus effet facrificiis deftinatus locus, pellari non-poterat, hinc fiebat , ut "T lam, aut ciftam parvam fignificat, quia tamen in fportula de menfa mit- fed in locis fublimibus facrificarent , tebantur feu diarii cibi clientulis, & fa- qua& Scriptura excelfa vocat , que con- fuetudo tenuit ufque ad Salomonem , dicitue lutatoribus , hinc fportula diurnum (n. vi&um fignificat, & fimpliciter acci- qui templum zdificavit. Iaque 5. Reg. at N- pitur pro munere; quia fere munuf- A legimus i ttamen populus immo- cula, quzinteramicos miffitantur , de lahat £m excelffis : mom emum &difrcatum ys f* rebusfunt ad victum, & utfic dicam, erat templum. Domiui u[que im — diem 'ata dv 'ad fportulam pertinentibus. zllum.. — 9. Quarta pavs flateris argenti.) In I3. Bemedicit boffie. ) Gratias agit M Hebr. eft, quarza pars féclh , que re- Deo ante prandium de hoftia pacifica 1099* e gali uni Hifpanico equivalet. fa&um, & folita aliqua formula men- II. Paelles , 65c.) iMlos illius &vi, fam confecrat. De qua confuetudine )Non & illius centis ut puelle aquatum benedicendi menfz diximus in noftris " irent. Vide enef. 24. II. I5. 43- 45. Oeconomicis. fed wt nie vExod. 2. [6'. | a16 LIBRIILREGUM pl T 14. Et afcenderunt in civitatem. Cumque illi ambularent* duxi in medio urbis, apparuit Samuel e grediens obviam eis, ut qui f afcenderet in excelfum. ^^5 Actor. 2j 15. * Dominus autem revelaverat auriculam Samuelis ante p« 1521 ypam diem, quam veniret Saul, dicens: - 16. Hac ipfa hora, quae nunc eft, cras mittam virum ad te que de Terra Benjamin, & unges eum ducem fuper populum meum quia lírael: & íalvabit populum meum de.manu Philifthinorum: Et« .quia refpexi populum meum,venit enim clamor eorum ad me. N 17. Cumque afpexiffet Samuel Saulem, Dominus dixit ei: cum Ecce, vir, quem dixeram tibi, ifte dominabitur populo meo. . 18. Acceffit autem Saul ad Samuelem in medio portaee, & Samu ait: Indica, oro , mihi, ubi eft domus Videntis ? furre 19. Et refpondit Samuel Sauli dicens: Ego fum Videns. y. Aícende ante me in excelfüm, ut comedatis mecum hodie, & dixit dimittam te man * tibi. e, & omnia, qua funt in cgrde tuo, indicabo auten 20. Et de afinis, quas nudiustertius perdidifti, ne folicitus fis, quia inventsee funt. Et cujus erunt optima quaeque Iífrael ? nonne tibi, & omni domui patris tui? 21. Refpondens autem Saul, ait: Numquid non filius Jemini e2o fum de minima tribu Ifrael, & cogriatio mea noviiTima in- , ter omnes familias de tribu Benjamin? quare ergo locutus es D mihi fermonem iftum ? Qu m f m 22. Affu- lum ey 15. Domünwus antepmm vevelaUerat ao 20.ad QO. Opiima quaque.) Regnum intel- Avj rimlam Samueis ) Revelare aurem ligit, quod hominum opinione opti- Hebraica phrafi idem eft, quod reve- mum exiftimatur, & finmmum. i"fy m( lare, aperire , ndicare ; fic cap. 20. Tili, É$ ommi domui patris tui.) 22. Qim c hujus lib. num. 13. Jonathas ad David Promiffio hec regni Sauli, & familiz ARevelato, inquit, zwrem fuam, & di- ejus fa&ta , cumr hac intelligenda eft N amittam te. conditione , fi divinis paruerit prece- 'vi.f, « I6. CLemer eopupn ) Populi mei; Confen Ifraelitirum. ptis, quod ita accipiendum effe patet tuljt, Superiori cap. nüm. ex c. 13. 1. 153. cumait Samuel, Szz/ze *I8: nezaverat Dotninus fe auditurum egifs , nec cuflodiffs mandata. Domimi Al'?m populi clamorem , cum clamaret z Dei,tui , que piecepst H15r. Quod ff Viti ju facie Kegis , Tcilicet duri nimis, ac vio- , nt mon feciffes ,. jam munc preparaffez Do- Cipim .lenti; fed non negavit fe populo fuo minus Regnum tumm [mper Ifraelinfem- ab externis hoftibus oppreffo adfutu- pheraum.. hus en rum , quod nunc facit. QT. Filius Jemini.) Idemeft, quod 9tarj | ERE 18. Porze.) Urbis. Benjamita, de tribu Benjamin. 19.0z2ia 7;4.2/1'4;21 £2 corde tno.)Quæ— De minima tribu lfraet. Mintma Ciftiy cumque optas, & ex me qusrere vis. non Íolum , quia orta ex Benjamin, lij —— M —— x Y CADPU'E IX 217 hrent 22. Affumens itaque Samuel Saulem , & puerum ejus intro- dp, ut duxit eos in triclinium, & dedit eis locum in capite eorum, qui fuerant invitati : erant enim quafi triginta viri. Is ate 23. Dixitque Samuel coco: Da partem , quam d edi tibi, & preecepi, ut reponeres feorfum apud te. 1] le 24. Levavit autem cocus armum, & pofuit ante Saul. Dixit- fnaum que Samuel: Ecce quod remanfit, pone ante te; & comede: quia de induftria fervatum eft tibi quando populum vocavi. OTUI Et comedit Saul cum Samuele in die illa. * d n 2$. Et defcenderunt de excelfo in oppidum, & locutus eft YILei: fa. cum Saule in folario : ftravitque Saul in folario, & dormivit. 26. Cumque mane furrexiffent, & jam elucefceret, vocavit ,& Samuel Saulem in fola:io, dicens : Surge, & dimittam te. Et 1dns. furrexit Saul: egreffique funt. ambo, ipfe videlicet, & Samuel. 27. Cumque defcenderent in extrema parte civitatis,Samuel j & (jb0 dixit ad Saul: Dic puero, ut antecedat nos, & tranfeat : Tu autem fubi;&e paulifper, ut indicem tibi verbum Domin-i, liitus j fnel? emini n * CAPUT ]s €5 qui minimus erat inter filios fJacob , tio erat ejus , qui in cónvivio preci- fed multo magis, quia propter bel- pue effet dignitatis , ac proinde Regis, Aml' Ium cum aliis tribubus, ,de quo Judic. ubi is aderat: itaque hanc partem Jo- — 20. ad. paucitatem erat tedacta, feph'us* /3a'6':7xtmjv" l&/.&g:'&c )regmn.z portio- nintde Novi/fma.) Hebr. mizima, Chald. aem , appellavit. e opti- dnfomiffezia. YX X. panciffna. . ;25. Im fo'ario.) Yu faprema edium 22. Triclimimm. ) Conaculum, lo- parte, que'folarium dicitur, quix fo- j !ll/"r.) cum convivio deftinatum. li expofita. Ea fere plana erat, utin fanilig 24- Levavit.) LEXX. ä*-])no"sv elixa- ea diverfari , fabulari , deambulare pdt e commode liceret. vitf,cOxit. Alii cum vulgato noftro 'prece- confentientes habent es» levawr , Srravitque Saul 2 felario , 6 dermi- j patet zult. vit.) Fortaffe tempus aflivum fuit, gt draum. ) De induftria armum fer- ncc fine conops&i, aut paypillionisali- Damim' vari jufferat SamueI, & Sauli oppo- cujus velamento ; nifi dicere velimus 91404 f ni, ut hoc fymbolo intelligerec, Prin- rufticani laboribus duratam Saul ma- u D cipum effe fulcire Rempublicam ; ar- jores delicias refpuiffe, & fub dio, ] i/lþ'l' mus enim ea pars eff corporis, qui& quod alias non. femel feciffet, cubare ofieri fipponi folet. Midetur fuiffe voluiffe. j quod armus finifter ; nam dexter erat facri- Q7. Tran[ean. ) Alïqmntuï*-.xm.a'm:e- ficantis, Lev. - (t3 ^ 2.Hic ergo armus por- nos pergat, LXX. zzazfeaz amte nos-, e j;]iniml Bibl.cum: Cogz. Menochb. Ton. IL. - ljamin ; 2I8 LIBRI I. REGUM ÜOAPLDLX ] Urgitur Saul in regem a Samuele , datis ac jimedentz'buf fignis, propbeiat inter propbetas , & miffis fortibus a Samuele confir- TU g matur in regem: lex regni in libro Jeripta coram i& Domino reponitur.^ fai A&or T. Ulit* autem Samuel lenticulam olei, & effudit fuþer Cca- I3.21. put ejus, & deofculatus eft eum, & ait: Ecce, unxit te Dominus fuper haereditatem fuam in principem, & liberabis populum fuum de manibus inimicorum ejus, qui in circuitu e ejus funt. 'Et hoc tibi fignum,quia unxit te Deus in principem. 2. Cum abieris hodie a me, invenies duos viros juxta fepul- ad chrum Rachel in finibus Benjamin, in Meridie, dicentque tibi- ft til Inventee funt afinae, ad quas 1eras perquirendas: & intermiffis pater tuus afinis, folicitus eft pro vobis, & dicit: Quid faciam N de filio meo? 3. Cumque abieris inde, & ultra tranfieris, & veneris ad €ni quercum 'Thabor, invenient te ibi tres viri aícendentes ad [ Deum in Bethel, unus portans tre- hoedos, & alius tres tortas the panis, & alius portans lagenam vini. 1d of 4. Cumque I. J Ezticulam.) E vas oleariumin Vel etiam dici poteft 0 7z ffzi£us Bez- pu eam fïgumm conforfnatum, ut jamiz , fignificare locum illum tribus ali Juda, ubi fefe duarum tribuum ter- B granum lentis referat. LXX. vocant Qaxi» , ex quo nofter Interpres vide- mini contingunt ; id eft, inipfo dua- Bul tur lenticulam appellaffe, quia alioqui rum tribuum confinio. p vox hzc vas apud Latinos non fi- In zeridie.) Circa meridianum diei C gnifïcat. Vox Hebr, 45 eizc fono CEI*.'XPUS- Vel ita Joquitur, quia tribus p confentit cum Qax&, & guttum, feu Juda erat ad mridiem tribui Benjamin. il, Quid faciam de ffio mto. ) Quafi gutturnium ngifïcut, five vas quod- cumque, ex quO*liquor exit; nam ra- dicat timeo , ne mali aliquid illi acci- ten dix 32 5 phaca exire fignificat. derit. T Deof: ziatus eft esm. ) Ofculum po- 1 3 4d quercum. Thabor. ) -Non eft ?n mons Phabor ; hic enim eft in tribu tius ex benevolentia ortum , quam a t lege, five confuetudine, quz fervari '"Labulon ; fed aut nomen eft viri, h foleret cum Reges inaugurabantur. qui quercus illius. erat dominus , aut loci nomen eft, in quo fita erat quercus. Q. Juxta fépulchrum Rachel in fzibus tà Bezjamin.) Rachel fepulta eft in via, G uidam pro quercu quercetum habent, tin quz ducit Ephratam, qu& eft Beth- alii planitiem, quia Hebrza vox v5 li lehem: quamvis autem Bethlehem fit Eloz utrümque fignificat. Sed D. Hie- ronymo confentiunt. & LXX.& ma- ler in tribu [uda, fieri tamen potuit ut il- ent a lius f c p* üchrum non longe diftans a gis 'pertïnet ad prophetis certitudinem pra Bethlehem , -effet in finibus Benjamin. unicam azborem Præmon('trari. &ti - GARU-E.X 219 4. Cumque te falutaverint, dabunt tibi duos panes, & acci- jes de manu eorum. s. Poft hzec venies in collem Dei , ubi eft ftatio Philifthino- c r rum: & cum ingrefius fueris ibi urbem, obvium hàbebis gre- gem prophetarum defcendentium de excelfo, & ante eos pfal- terium, & tympanum , & tibiam, & citharam , ipfosque prophe- tantes. IQ 6. Et infiliet in te Spiritus Domini, & prophetabis cum eis, & mutaberis in virum alium. figna:-heec omnia tibi; fac quz- 7- Quando ergo evenerint cumque invenerit manüs tua, quia Dominus tecum efrs g. Et defcendes ante me in Galgala (ego quippe defcendam ad te) ut offeras oblationem, & immoles viétimas pacificas: feptem diebus expe&tabis, donec veniam ad te, & oftendam *Infr. » 3.8- C m tibi, quid facias Ee 25 9. Itaque Gregem prophezarmm- ) Prophetz;e in & Afcendentes ad Demnm m Berhel. ) Ut :l enim dixi cap. fuperiori n. 12. facrifi- Sacris Literis illi vocantur aliquando , cabatur eo tempore in excelfis, & Be- qni divinis laudibus decantandis addi- &i funt , ut patet ex 1. Paral. 15. 22. thel jam indea tempore Jacob locus religiofus cenfebatur, ut nomen ipfum & 24- eodemque lib. cap. 2'5-. num.I. Horuüm autem cantorum quxdam erant oftendit , quod.Domum Dei fignificat. Tres tortas pamis. ) Midentur fuifle inftituta collegia , ut in' illis ad. Dei pánes vel in extremitate contorti, vel ]audes concinendas exercerentur, qta- Ifidor. 20. Ety- le Collegium fuit in Colle/Dei, íive aliqua alia. ratione. Gabaa. mol. cap. 2. declarans cruftulum di- xninutivum nomen a crufíta , qui fit sztlferizm. Hebr. eft Na£um 533 fic & Chald. & LXX. quamquam pfal- panis oleo confperfus in medio con- cavus, & tortus, 4«c; ait, & zorr4 terium non vento pullatur , ut Na- panis. Videtur torta panis effe Ifidoro blum; fed digitis , plectrove. VXide id, quod appeilamus Ítalice ciamiella. Paegninum in xadice 553- 5. lz colle Dei. ) Probabilior fen- Prophetantes.) Cantantes. tentia eft collem hunc Dei effe Gabaa ; 6. Spiritas Domin;.) Senfus quidam nam fupra diximus Gabaa collem fi- pietatis a Deo immiffus, quo movea- gnifïcare. VMidetur eo/His Dei appella- ri$, & faculas, qua poflis divinas ta, quod in ea effet collegium Pro- laudes cum prophets ilhs carendo phetarum, de quo mox dicetur. exequi. Ub; «f flatio P;:*/Zz'J/zZ/Jiazan:m') Mili- Mataberis im wirmm alterum. ) Ex tare prefidium Philifthinorum ad con- ruftcó fcilicet, & pecudum cuftode tinendos in officio cfraclisas inftitutum. pfaltes factus , qui non incopgrue pro- In conditionibus enim pacis nuper in- phetantium choro poffis adjungi. ter Hebraos , & Phiiftheos inite, - ita urbes reftitute funt Hebrzis , ut 4 Dnacumque iuenerit maaus tmr.') GQuidqguid ex.ufu effe copnoveris, ut prafidium in Gabaa , & fortaffe in aliis etiam locis rdiþnquerecur. creditum tibi munus Principis impleas. - ' 220 LIBRIIREGUM . 9. Ttaque cum avertiffet humerumi fuum, u* abiret a Samne: 18 le, immutavit ei Deus cor aliud, & venerunt omnia figzna haec Too€ in die illa. 2 fu. 10. Veneruntque ad przedictum collem, & ecce cuneus pro- Ij. phetarum obvius ei: & infiluit fu per eum Spiri:us Dorrvllini,'& fdlav prophetavit in medio eorum. dixift II. Videntes aut.m omnes, qui noverant eum heri , & nu- ergo diuster'ius, quod effet cum prophetis, & prophetarct, dixerunt 20. ad invicem: ttibus prophetas ? Qusenam res accidit filio Cis? num & Saul jnter AT. 12. Refponditque alius ad alterum, dicens: Et quis pater cecidi *Inf. eorum ? "Propterea verfum eft in proverbium : * Num & Saul Qua 19-24-jnter propbe:as? 2 13. Ceffavit autem prophetare , & venit ad excelfum. füs el 14. Dixitque patruus Saul ad eum, & ad puerum ejus: Quo doni. abiftis ? Qui refponderunt: Qu&erere afinas: quas cum non — reperiffemus, venimus ad Samuelem. 15. Et dixit ei patruus fuus* Indica mihi p fum d Samuel. * , quid dixf:rit tibi Domi 16. Et ait Sau] ad patruum fuum : Indicavit nobis, quia in- Til qi ventae effent afinae. De fermoneautem regni non indicavit ei, fpeciu quem locutus fuerat ei Sam .el: quem (liceba 17. Et convocavit Samuel populum ad Dominum in Mafpha. Abila Ia g ln j I8. Et (rI) *«uis pater eorum. Iz e4fz. Srxz. /fgt;;"ur : quis pater ejus. pulum 9. Cum averiffet hwmerum [mum. ) rum divinatricem erumpunt, ita Saul venil Ut ii faciunt , qui jam abeunt, eodem doctore, idempoteft. — Vel fen- Litei lYosnuiavitei Deus cor. ) Animumre- fus eft, non mirum, fi Saul ruftica- loco c giuni , & principis muneribus parem nis parentibus natus in prophetarum &t infpiravit , confirmans illum /pzrztw choro canit , cum &ipfi prophete non CH 0i priecipali , ut loquitur S, David. nobilioribus, aut doctioribus parenti- Io. Jnfilzit [pper eum fpirisus Domi- Mfrae] bus, quam Saul oiti fint, quia fc. eligiu $;.) Explicatum eft hoc num. 6. prephetandi fpiritus, & facultas ab Vino . IL. Heryi Éf mudius tertius. ) Quian- alio, quam a parente derivatur. tea illum noverant. I3. 444 excefum.) In Gabaa. IO- XI. 16. De férmone autem vegnt non in- min, INzm ff S;wlmterp'rapbc*frn? ) Qlläl- fim, fi dicerent, res plane admirabilis, & dicevir.) Meritus, ne forte aliqua in- A( N prodigio .fimiis, vidia tangeretur, etiamfi confangui- 12. Et quis pater eorum? ) Quis neus eflet ; ut notat Jofephus, & af- terJu fentitur Abnlenf. Alii tacuiife volunt, K eorum magifter ? ( magiftri enim Scri- mod pturarum phrafi patres dicuntur ) quafi ex^humilitate. Alii, ut fidem fecreti : f j dicat: quemadmodunr ergo reliqui Samueli fervaret. St; Deo magiftro in Jaudes Dei, & ali- I7. Comvocavit Saenuel po/»u?um, VE Oqip ando in prophetiam rerum occulta- Ut jam divina voluntate explorata fu- BGITU ] ä | *v 221 CAPUT X. Y 18. Etrnaït'ad filios Ifrael: Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: a hae Eso eduxi lfrael de ZEgypto, & erui vos de manu f&gyptio- rum., & de manu omnium regum , qui afiigebant vos. us ls pro- 19. Vos autenr hodie projecittis Deum veftrum, qui fol is: & in,& falvavit vos de univerfis malis, & tribulationibus veftr nos. Nunc*Sup. dixiftis: * Nequaquam: fed regem conflitue fuper 8- I9- &n ergo ftate coram Domino per tribus veftras, & pe r familias. crunt 20. Et applicuit Samuel omnes tribus Ifrael & cecidit fors |Yoter tribus Benjamin. * 2r. Et applicuit tri bum Benjamin, & cognationes ejus,' & Cis.. : puter cecidit cognatio Metri, & pervenit usque ad Saul filium' X Saul Qusefierunt ergo eum, & non eft inventus. 22. Et confuluerunt poft haec Dominum, utrumnam ventu- rus eflet illuc. Refponditque Dominus: Ecce abfconditus eft : Quo domi. 1 101 Es 23. Cu- )* t C0l per*negotio Regis conftituendi refpon- fue volunt-;itis Hgniücationeni implo- ret fum daret. Dicitur convocafle ad Dominum, non quod ibi arca eftet, Per tribus 'v:y?r—;z:, & per famiitas.) yh in- Sic Jof. cap. 7. num- I4... AMecedezifzue fed quia omnislocus, ipo quo aliquis Wit Ei, fpecialis cultus Deo exhibetur, velad mane /z';zgu iper tribus vefiras , e quam- uem aliqui relipionis caufa adibant cmmque iribum . fors Vmwenerit, accedet per cognatzomes feas & :ogn4tia per do- dicebatur effe coram Domino , ut ait ifpha. Abulenf. q. 17. mos, domuíque per "vsros. ii 1» Maipha. ) Quem in locum po- Qo. Ceridirt fors. ) Dei providentia fortes" gubernav.t. Mos fuit aliua- pulum de re aliqua deliberaturum con- a Sul veniffe non femel-habemus ex "Baciis rum gentium, ut magiftratus, & fa- d fei- Literis. Vide [udic. 20. i. Eo.in cerdotia forte obvenirent. Virg. 2. loco celebre oratorium fuifle difcimus 4Eneid. gulticte vetnm ex I. Machab 3. 46. quia inquit , /e- Laocoom detius Ncptun; forte- Sa- o n eus orationis erat im Mafpha ante in cerdos. . Bene autem locus Orationis p.(ren:i- Áfi ael. u 1o eligitur ad peragenda comiti4, qus di- 92. Gonfulu:runt poff bac Dominum. ) us ab vino fpiritu dirigente indigent. Oor- Quua ratione non explicatur. Fortat- fe id fa&um eft per füummum facerdo- 1 ro Mafpha fita erat in confinio Benja- min, & juda non longe a Cariathia- tem ( quem adiuiffe par eft crederein jon ill- rim, ut ait D. Hier. cui confentiens tanti momenti negotio ) applicato Adrichomius trium horarum iter in- Ephod, de qua re dicitur infra cap. qu i j* terjicit. 23. num. g. V I9. Projeci [3;5 Dewn vefirtm. ) Quo- Alfeonditus eft dmi.) Hebrea habent, '&A- Ig:er vaía, hoc eft inter domefticam yoluti modo hoc intellicendum fit, patetex fecret füpradictis cap. $. num. 6. & 7. fapelle&ilem modefte, & prudenter, State coram. Domino. ) Modus hic ut appareret vocante Domino , non malis axtibus , & ambitu ad regnum nv éít. ) loquendi aut orationem fignificat, aut venilfe. at religiofum aliquod opus, quod ab eo 222 LIBRII REGUM 23. Cucurrerunt itaque, & tulerunt eum inde* ftetitque in bif medio populi, & altior fu1t univerfo populo ab hamero, & fiti furfum : 24. Et ait Samuel:ad omnem populum Certe videtis,quem die elegit Dominus, quoniam non fit fimilis illi in omni populo. Vivat Rex ! fi0t Et clamavit omnis populus , & ait: 25.-Locutus eft autem Samuel ad populum legem regni, & h fcripfit in libro,.& repofuit coram Domino: & dimifit Samuel omnem populum , fingulos in domum fuam. &i 26. Sed & Saul abiit in domum fuam in Gabaa : & abnt cum Qu eo pars exercitus, quorum tetigerat Deus corda. 27. Filii vero Belial dixerunt: Num falvare nos poterit ifte? Vifi & defpexerunt eum, & non attulerunt ei munera: ille vero dxiïïmulabat fe aud:re. ho - C AA PALT-XI Ini Cür Saul , irruente in ipfum Spiritu Domini , divif. frque Juis bobusspo- bol pulum ad bellum comvocat, vintitque Naas regem zAmmonitarum, fon liberatis viris S'abes Galaad , & regnum ejus inflauratur in Galgala cendit Naas Ammoni- : 1 p fa&u*m eft quafi poft menfem, af tes, & pugnare coepit adverfum Jabes Galaad. Dixe- barh &i runtque omnes viri Jabes ad Naas: Habeto nos focderatos, & velt ferviemus tibi. * 9. Jot Ti que 24. Cerfe videtis.) Laudat Samuel tem explorant dammodo funt, quz rerum quantita- E novum regem ab externa fpecie, que hN in Omuï'um incurrebat OCülO», nam ..».f Pars exercitzs. 7 Qui neceifa- [ animi dotes latebant rius erat propter mrrruens Awmmnoniti- ad Í cum bellum. lu Viva? Rex ) Mivere hic, & alibi eft profpere agere, Quoram !ett«err;t De s corda.) Quos h(it 25. Ifyer regnt. ) Qua tam legx, divinus fpmtus ad obf fin fuiumillud no- dext loni quam populo Reip. forma . propone- vo Regi exhibendum xmþulxt, alioqui retur. Vel .qua mntua Regis, &fub- enim Sdul nondum in xerm poii flto- enu ditorim officia continerentur. Vel ne CODHX]TK*&EJS COO'*:I'E x"cvuantes non Vrf etiam les Regni vocantur AG&a ipfa facile-poterat. 27 (,ummounn quxbus ad regnum $Saul v Fii Belial. ) Mide fupl* dicta ha evectifs e cap. 1. n. I6. fis S:rzpfrt. in llbro.) Qui jam non ex- Diffezlabat. fe. audire. ). Prudenter, fier tat. ne fcilicet,cogeretur ab illis fumere Con Re])ofut ceram . Domno.) ln tabéer- fap')ïlcmn 3 quod €0 tempore fine Cere naculo in raf) etiam affervabantur turbis, que multum Reip. incommo- Curi darent P(,nucm, & menfarz, qua leges quo- eri non in' it HS ( 225 CAPUT XI. ' n 2. Et refpondit ad eos Naas Ammonites: In hoc feriam vo- bifcum foedus, ut eruam omnium veftrum oculos dextros, po- ,& namque vos opprobrium in univerfo Ifrael. Uem 3. Et dixerunt ad eum feniores Jabes: Concede nobis feptem ulo. dies, ut imittamus nuncios ad' univerfos terminos Iírael: & fi non fuerit, qui defendat nos, egrediemur ad te. 4. Venerumt ergo nuntii in Gabaa Sauülis: &locuti funt verba ,& tuel haec audiente populo: & flevit. L & levavit omnis populus voéem fuam, Cum s. Et ecce Saul veniebat, fequens boves de agro, & ait: Quid habet populus, quod plorat ? Et narraverunt ei verba virorum Jabes. l? 130 6. Et infilivit Spiritus Domini in Saul, :c,um audiffet verba haec, & iratus eft furor ejus nimis. - 4. Et affumens utruimque bovem; concidit in frufta, mifitque in omnes terminos Ifrael per manum nuntiorum dicens : Qui- cumque non exierit , & fecutus fuerit Saul, & Samuel, fic fiet j bobus ejus. Invafit ergo timor Domini populum? & egretffi ilh funt quafi vir unus. g. Et 2. Ruam omuitm ve/iräm oculos dex- Egrediemur ad te..) Ut in cua.fimus |ort tris, ) Id eo confilio faciebat poteftate. « barbarus, ut ad bellum omnino fere g. Sequens Loves de agro.) Olim ip- J Ker eil nt inepti ; finiftra enim clypeum forun etiam. imperatorum manibus j geftabant, cujus objectu oculi finiftri agri colebantur. Videtur potius Saul " Et ulum minus habebant expeditum : ita- aratorem egiile, quam bubulum, cu- füis dexteris oculis perinde erat, Dttfde que eífo Nolebat omnino jus rei conjecturam habemus ex ipfo ac fi eílent ccci. textü num. 7. ubi dicitur: & affumezs cccos facere, quia oneri tantum , nec urumque. bovem. Videtur énim abfo- cellü- ad fervorum minifteria. utiles fuiffent. ontu luto ruftico opere cum bobus arato- [ta Jofephus , "'heodoretus, & alii. ribus rediiife domum. Widetur etium Naas voluiffe oculos u dexteros eruere , ut efiofiio illa ocu- 6. Infilutt. fphitus Domini im SAu.;'.) (50 ]' "Lelus pro patrie defenfione , & for- lorüm oris eflet dehoneftamentum, fic titudinis a Domino immiffus. hoqlll enim ait: Poza vos opprobrimm inumi- £0 7. Concidit in frufla.) Fattum Le- s not verfo Ijrael. vite imitatur, qui cadaver uxoris in g. «td eniverfos terminos Ifract.) Nul- ha Regis fit mentio, utputat Abulen- duodecim partes diflectum ad tribus dic i miferat Judic. 19. 29. Erat hoc Sao- fis, quod Saul ut rufticanus contem- li domefticum exeraplum ; nam factum neretur. Mel quia melius videbatur enteh confilium mentionem Regis non indu- illud fuerat in Gabaa patria Saulis, in jmde cere, ut INaas facilius improvida fe- qua tunc degebat. J! ne Sie frez. bobusejus.) Addite minziis, curitaté la&arent, quafi negotium ef- j qui bellum detrectalfent , ut vel amor feclcu-m ovibus paftore deftitutis. :g REGUM 224 E LSRICE 8. Et recenfuit eos in Bezech :-fueruntque filiorum Iírael 164 trecenta millia: virorum autem Juda triginta millia, eem $a 9. Et dixerunt nuntiis, qui venerant : Sic dice:is viris, qui 1025 pa funt in Jabes Galaad : Cras erit vobis falus, cum incaluerit fol. vl n1ft Venerunt er tati funt. go nuntii, & annuntiaverunt viris Jabes, qui liæ— IO. Et dixerunt : Máne exibimus ad vos: & faciätis nobis San ul omne , quod placuerit vobis. agl 1r. Et fa&um eft, cum dies craftinus veniffet, conftituit Saul populum in tres partes : & ingteffus eft media caítra in vigilia matutina, & percuffit Ammon, usque dum incalefceret x.Dï dies : reliqui autem difperfi funt, ita ut non relinquerentur in confti eis duo pariter. ? * Sup. 3. E 12. Et ait populus ad Samu elem : * Quis eft ifte , qui dixit: 10.27- Saul num regnabit fuper nos? Date virós,& interficiémus eos. qii:p vobis s I4. Et ait Saul : Non occidetur quisquam in die hac, quia hodie fecit Dominus falutem in Ifrael. fum. 14. Dixit autem Samuel ad populum: Venite, & eamus in t Virum Galgala, & innovemus ibi regnumu TeEt calumi n Pacfinæ-. , vel privatum äamnum ommnes fpectu fuorum, qui hoftem eodem tem- €omimmoveret. pore ad. dexteram , & ad finiftram ss s Invaft ergu timor Domini popslum. ) invadebant.. DI2 o Dominus . fpiritum timoris , obedien- In vig ha matutina. ) Extrema no- publica tiz , & óbfequii erga Principem popu- &is parte, quz quarta vigilia dicitur, va trad lis immifit, quo eorum inclinavicani- vel vigilia matutina , quia matutinum lnary mos, ut. juffa Regis facerent. tempus , & auroram antecedit. fidam ( Quafi vir unus. ) Ananimi confenfu Religui autem. ) Qui fcilicet mor- 70 m vel omnes ad unum. tem evaferant. olemn 9. I2 Bezech. ) Civitas eft, in qua N»on rclinquerentur im eis duo pariter.) pendo : Adonibezechille regnavit , cujus men- Diffipatis omnibus , metu confternatis, Tium. 2, tio- Judic r. num. s. Idem enim eft & fingulis, ut fibi confulerent , in di- Wm. Adonibezech, quod Demzzzs Bezech. verfa £ugientibus. [27 - publica g. Er dixerunt. ) Saul fcilicet , & 12- Er ar popndns ad Samnelem, &tc.) $. Samuel, qui erat in caftris, ut patetex - fi r ]am re bene gefta. a Saule crefcit illius j veriu / exiftimatio, & populus ad cedem po- Cras erit volis falus.) Significant fe ftulat contuinaces. privatus Tbst ao adfuturos cum exercitu die confequen- I3. Quia. bodie fecstt Domizus falu- do Ym te reditium nuntiorum Jabes. tem im lfrael. j«Non eft tam lxta dies, C inca'utrit fol. ) Circa meridiem. tam-«eximio Dei beneficio infienis , cu- X per | to. Maze exibimus ad vos, Buj P orpo jufquam csde funeftanda. f di Diffumulant expectationem auxilii, ut I4. lp Galcala.) Eleeit SamueI GaI- n etu folutos Saul hoffes inveniat. gala, quiz urbs illa una erat e tribus: iper(ti 15 utis Ài- Media caffra.) Media vocat re- conventibus, ubi jus-dicere , & vo- &t f lii E CAPUT XH. 225 m lnel 15. Et perrexit omnis populus in Galgala, & fecerunt ibi re- gem Sau! coram Domino in Galgala, & immolaverunt ibi victi- iri's, qui erit fol. mas pacificas coram Domino. Et laetatus eft ibiSaul & cun&ti viti Ifrael nimis. qui I CATPUT XIE Is nobis Samuel poþuü judicio probatus innocens , Jfraelem ingratitudinis arguit, datis e cclo fignis , bortaturque , ut Domino adbereant, onfütuit non ce[Jans pro ipfis orare. a n leiceret 1. Ixit autem Samuel ad univerfum Ifrael: Ecce audivi vo- cem veftram juxta omnia, qua locuti eftis ad me, & m in conftitui fuper vos regem. 3. Et nunc rex graditur ante vos: ego autem fenui, & inca- j dixit: nui: porro filii mei v obifcum funt: itaque converfatus coram 1Js e08. ;j quia vobis ab adolefcentia mea usque ad hanc diem,'ecce prafto * fum. qu m 3 . *Loquimini de me coram Domino, & coram Chrifto ejus,Ecdi. utrum bovem cujusquam tulerim, aut afinum : fi quempiam46.22. : calumniatus fum, fi oppreffi aliquem, fi de manu cujusquam j Et munus accepi : & contemnam illud hodie, reftituamque vobis. X t lantem- iniftram cere populum cönf&everac Samuel, ut vos funt , non fubterfugiunt judicium ; m n0* publica dignitas in conventu publico rationem reddere pollunt adminiftra- vel traderetur , vel confirmaretur. tionis , &tatem habent, ipfi pro fe lo- dicitut, ikanmu. Inncovemus ibivegnum. ) Electionem arguere? quentur. Me autem num- parati eftis fa&tam confirmando, victimas Domi- no mactando , & ut probabile eft, Ecce praffo fum? ) Rationem admi- et ml niftrate Reipublice redditurus De folemni ceremonia novum regem inun- gendo : quare illum ftatim cap. feq. magiftratu abiens cenfüre, quim fer- ,Prr,fr j 13 num. 3. vocat chriftum Domini,id eft, re non tenebatur, ultro fe fubjicit, unétum , quod non de privata, fed de & optimz confcientiz fiducia accufa- jt, I di- tores pI'OVOC'dC. publica unftione accipiendum videtur. 5 l g« ) nzunc -Rex g;-;zdimr ante vos. ) 3 Loquimini de we.) Si quid eft, 1ü$ 2. Eïi am Rex conflitutus eft: ego quod me accufare velitis. itillius Coram ebriffo ejus.) Saulein Regem leitt Qo- privatus fum ; jure ergo mecum qui* libet agere poteft, & í1 quid tra&an- inuncto. MHxc agi voluit Samuel co- do Rempub. peccavi , arguere poteft, ram Rege novo, non folum ut ipfe y [ile & per Principem poenas. impetere. innocens probaretur, fed etiam, ut ;tà di6 Porro felis zei volifeum fént.) Qua- formam Reip. bene adminiftrand« Sau- DiS i u* fi dicat, fi fene&tus vitam abftulerit , li poneret ob oculos. fuperftites funt filii , quos pro mevo- Conremmnam . illud.) Facillimam illius »d Qu bis fatisfacere cogatis, vel fenfus eft : jafturam exiftimabo, libenter cacebo € tribus re illa ,.vobifque reftituam. ecce filii mei, quos accufatis, apud f , & -vQ- Jél. eumo Cozs, Menoch, Tong, H. 226 LIBRIT REGUM 4. Et dixerunt: Non es calumnia H tus nos, neque oppreffi fti, : V0 neque tulifti de manu alicujus quip piam. 3. Dixitque ad eos: &n je hac Teftüs eft Dominus adverfum vos, & teftis Chriftus. ejus in d » quia non inveneritis-in manu H mea quippiam. Et dixerunt : 'Teftis, l$ 6. Et ait Samuel ad populum : Dominus, qui fecit Moyfen, füpe & Aaron., & eduxit p r atres noftros de terra /Egypri : (1) fath 7. Nunc ergo ftate,-ut judicio contendam adverfum vos co- ram Domino de omnibus mifericordiis Domini J , quas -fecit fum vobifcum , & cum patribus veftris : * Gen. 8. * Quo modo ] gran 45-5. runt patres veftri acob ingreffus eft in JEgyptum, & clamave- 'ad Dominum : & mifit D ominus Moyfen, & fope Aaron, & eduxit patres veftros de /Egypto : & collocavit eos 1f in loco hoc. C65, * Jud. 9. Qui obliti funt Domini Dei fui,, * & tradidit eos in manu » 4. 2. 8l &d faree magiftri militiae Hafor, & in man u manu regis Moab , & pugnaverunt adverfum eos. ,Philifthinorum, & in lT Uniy IO. Poftea autem clamaverunt ad Dominum, & dixerunt: Peccavimus ; quia dereliquimus Dominüm, & fervivimus Baa- X lim, & Aft feci aroth: nunc ergo erue .nos de manu inimicorum noftrorum , & ferviemus tibi. 2 tel *Jud. 1r.*Et mifit Dominus Jerobaal, & Badan, (2»& ]eþh'ce, & 6.14. Samuel, & eruit vos de manu inimicorum v ficum cuitum , & habitaflis confidenter. eitrorum per cir- 2 initio. 12. Videntes autem, quod Nass rex filiorum Ammon venif- lt gbi * Sup. fet adverfum vos, dixiftis mihi : * Nequaquam , fed rex impe- Doni Ij 8. 19. rabit nobi s: cum Dominus Deus vefter regnaret in vobis. « IO. ad ii 19. I3. Nunc ergo prazefto eft rex vefter, quem elegiftis, & pe- Tacien tiflis: ecce dedit vobis Dominus regem. D 14. Si (I) 4m ed.t. Six£. poff bac verba: de terra J gypti, edditzr: adeft. Ht (2) & Badan. Iz ediz. Sixz. addirur : & Samfon, & Barac. Tion c R 6. Domtuns, qui fecit Moy[2z , £5 quod Imperfecta eft oratio , ut fenfus con- lata, pro quibus contumaciam , ido- tione; lolatriam, & alia fcelera rependiftis. ftet, fubintelligendum videtur ,- 44e/2, 9. Im manu-Sif2ra.) Mide Judic. 4. 05 ej & ef reffis. - 2. & ibi notata. dAT " U judicto contendam , €6c.) Con- ftafin Magifiri militia - Hafor. ) Magiftri infra fcientia fretus, & teftificatione populi, militiz Jabin. Regis Chananzi , gtti qua innocens, & ab omni crimine regnavit in Hafor. i, purus fuerat pronuntiatus , audenter II. erobaal, $ Badan. ) In Hebr. : Contr. pro bono patri fuos Ifraelitas allo- eft Be4ap quafi filius Dan, uod de ch, quitur. Quf Samfone intelligitar,qui fuit ex ea tribu. De omnilus mi/äricoralz;i: Domini. ) p 9. Nunc ergo praíffo eft. Rex veffer, l prj Memorans divina beneficia in vos col- &v.) Aliquid hic fubamarum, & iro- *^ V()fqu( CAPU T XIIL 227 14. Si timueritis Dominum, & fervieritis ei, & audieritis fiti vocem ejus, & non cxafperaveritis os Domini : eritis & vos, & rex, qui imperat vobis, fequentes Dominum Deum veftrum. 5& Tanu IS. Si autem non audieritis vocem Domini, fed exafperave- ritis fermones ejus, erit manus Domini fuper vos, ficut & yfen, fuper patres veftros. 16. Sed & nunc ftate, & videte rem iftam gran;dre—m, quam ; C0 fa&turus eft Dominus in confpettu veftro. Ted 17. Numquid non meffis tritici eft hodie? invocabo Domi- num . & dabit voces, & pluvias: & fcietis, & videbitis, quia iV grande malum feceritis vobis in confpe&tu Domini, petentes fuper vos regem. n t [ 608 18. Et clamavit Samuel ad Dominum, & dedit Dominus vo- ces, & pluvias in illa die. Taü 19. Et timuit omnis populus nimis Dominum, & Samuelem, & dixit univerfus populus ad Samuelem. Ora pro fervis tuis &mn ad Dominum Deum tuum, ut non moriamur, addidimus enim univerfis peccatis noftris malum, ut peteremus nobis regem. Unt: B- 20. Dixit autem Samuel ad populum: Nolite timere, vos m feciftis univerfum malum hoc : verumtamen nolite recedere a tergo Domiri, fed fervite Domino in omni corde veftro. Ff2 21. Et u t^ nicum agnofcit $. Auguft. in Pfal. sr. I Ex,z,fwmve;i/;': fermanes ejus.) initio, quafi in caput fuum malum fi- Vide dicta verficulo precedenti. bi ultro accerfiviilent. I7. Nwmquid mom meffs tritici eff etil« I4. Exefperaveritis os Domint.) Os tpe Lodie? ) Quo tempore pluvie nullw Domini exafperatur , cum provocatur effe folent inPalzftina. Vide D. Hie- ad iracundiam: qui enim irati funt, ron. ad cap. 4. Amos in illa verba: faciem exafperant, & vultum triftem, Ego quoque probibul volis imbrem. j Pe' & minacem induunt. LXX. habemt n püseloqrs T& coyari xvei& , id eft, Voces.) 'Tonitrua. E* fcictis, &c. ) Hoc enim fipnum mom contenderitis coutra faciezm Domin: , a Deo dari poftulo, ut fit teftificatio quod bene confentit cum noftra edi- ido tione; qui enim cum alio contendit, veritatis:- Q divina hujus , quam nunc eloquor, dlüh. os ejus exafperat, & fepe ad iracun- H uod fcilicet male feceritis , cum Regem poftulaftis, lic.4 diam illum provocat. Idem fignificat exafperare fermones , ( quoá habemus 19. Timuit ommis populus mimis Do- vllii infra num. I5.* qui enim irafcuntur minum , 6 Samuclem. ) Dominum , cui tonitrua;, imbres, & tempeftates fa- j qm facie, & voce afperiore utuntur in eos, contra quos commoti fünt. mularentur; Samuelem, qui ilja tam Ht Sequentes Dominum Deum vefirum.) facile impetraret. Quafi dicat: Deus erit Pex vefter, .Dominum Deum fuum. |.Nen. di "i w[f!).l ii ut prius, & more Ducis »nte vosibit, cunt noftrum , quia fe illum oftendif- uehy vofque fub ejus tutela fecuri degetis, fe fciebant. ( 228 LIBRI I REGUM 21. Et nolite declinare poft vana, quae non procderunt Ts Y bis, neque eruent vos, quia vana funt. 23. Et non derelinquet Dominus populum fuum propter nomen fuum magnum : quia jurayit Dominus facere vos fibi populum. 23. Abfit autem a me hoc peccafum in Dominum, ut ceffem orare pro vobis, & docebo vos viam bónam , & re&tam. 24. lgitur timete.Dominum, & fervite ei in veritate, & ex toto corde vefítro, vidiltis enim magnifica, ferit. quae ip vobis gef- E 25. Quod fi peffeveraveritis in malitia: & vOs, & rex vefter pariter peribitis. QOCPUT-XIHIE V'iBi a Saule Pbilfjihæi maximo apparatu advär/'us Jfraelem ar- mantur ; territi Hebrai in antris latitant : & Saul.quia non ex- pectato Samuelis adventu obtulit bolocauflum, reprobatus a Do- mzþadz'cz'!w: de cautela Pbiliflbeorum, ut lfraclitee arimis [poliarentur. ius unius anni erat Saul, cum regnare ccepäffef: duobus Y FII utem annis regnavit fuper Iírael. 2. Et elegit fibi Saul tria millia de Ifrael : & erant cum Sadl duo millia in Machmas, & in monte Bethel: mille autem cum Jonatha in Gabaa Benjamin. Porro caeterum popul unumquemque in tabernacula fua. i urp remifity ïï. Poff vana.) Idola , Deos va- annis Saul regnaverit, cum hic duo n0s, & talfos, quibus nullum verum anni tantum illi tribuantur. Actor. ve- numen ineft. Ali- ro Cap. I3. num. QI. anhi 40. 22. Propter momen [uum.) Propter qui ut verba fonanttradunt 40. annis famam, & honorem fuum. regnaffe. Ita S. Auguft. lib. rg. de T. Jlius unius anmi erat Saul.) In- civit. Dei cap. 20. & lib. 17. cap. 7. nocens fcilicet, & purus , ut Salmeron prolegom. 14. Alii com- infantes efle folent. Alii explicant, muniter 4O. hos annos ex annis $a- unus annus interceílit ab unctione uf- muelis, & Saulis :conflari putant. que ad confirmationem regni, de qua Alii multi ita interpretantur verba no- extremo c. I T. dictum eft, & duo dein- ftri textus, ut dicatur duobis annis de anni lapfi funt ufque ad. bellum, regnaffe, fcilicet in fua illa puritate, de quo hica gitur, fic fere explicant & innocentia. Sanchez, quod duo- Rabbini. bus annis regnaverit folus ; nam reli- Duobus autem annuis regnavit. fuper quo tempore praecedenti Samuel ad- Jfrael. ) Quaftio valdedubia eft, quot ' huc fuperftes. adminiftrationis Reipu * - CATUT-XHE 229 "0. 4. Et pe: 'cuffit Tonathas ftationem Philifthinorum, quse érat in Gabaa. Quod'cum auditfent Philifthiim, Saul cecinit buc- r cina in omni terra, dicens: Audiant Hebraei. mam .: Percuffrt bi 4. Et univerfus ITírael audivit hujufcemodi fa . Sa:l ftationem Philifthi norum: & erexit fe Ifrael adveríus 1 Philifthiim : Clamayit ergo populus poft Saul in Galgala. a If- x, Et. Philifihiim congregati funt ad prsliandum contr reli- rael, triginta millia curruum, & fex millia equitum, & )1' quum vulgus, ficut arena, quae eft in litore maris plurim«. £t aíccndetis caftrametati funt in Machmas ad Orientem Bethaven. 6. Ouod cum vidiffent viri Ifrael fe in ar&to pofitos («fli- &as enim erat populus) abfconderunt fe in fpeluncis, & in S. abditis, in petris quoque, & in antris, & in ciíterni 7. Hebraei — Fí35 Lfpbizm. Lyranus ita inter;retatur blice particeps fuit : que fententia eft etiam iViontani, |Vlercatoris, A dricho- hunc locum , ut dicat fuilfe triginta nüllia militum e curribus pugnantiqm, mi, & aliorum. * Genuinus fenfus fa- o cri textus 11 E " videtur ef;e, quem attu- cai*confentit Dionyfius, & Salianus. limus, ut fcilicet biennio regni exa&to, Res minus mira videbitur reputanti Salomonem habuitle qzaragrota. git- contraxerit copias illas milicares, de quibus verficulo fecundo fequenti. lia prafepsa equorum currulium , 87 dzuo- 4. Gratiouem Phnfbimorum. ) De decum millia egqueffrinm. 2. Res. .2 6 qua fupra cap. Io. num. 5. Vide quz diximus de Rjep. Hebrzo- Andiant Hebrsi.)/ Hxc tortaffis fuit rum lib. 6. cap. 1I. q. $- In Bethavenm.) Sic dicta, ut putant folemnis preconum formula, ;cum ali- quid populo Principis nomine propo- quidam , Bethel ob idolorum cultum. nerent. Non diflimilis habetur Dan. SiglïiïqC;it autem doemuem vasmitaus, aut Praco Glamabat "wvalenter l obzs 4 iniquitatis, Id, quod alibi verum pu- dioitzur popilis , tribnbus, 69 linguis, 6 6.) to, inquit Emanuel $a , fedhic ipfam fententia eft , audiant Hebrgi , que intelligpo Bethaven diverfatn a Bethel. fequuntur, hoc eft, Percufet Saul. fa- 6. Ab[ionderumt |e im .[pelzncis. ) tionem Philiftbinorum , €c. Quzx frequeptes illis in regionibus. Sane David in fpeluncis delizuit r. 4. Clamavit evgo poputus. ) Q uid cla- [9) maverint incertum; £ortaiie ut Judic. Reg. p j 4. & Jofue cap. ro. 16. quin- 5.20. clamarunt Ífraelite , G/zdrus Do- que Reges fpeluncis , in quibus feabt- conderant, extraxit. mini, Ef Gedeonis , ità fimili aliqua for- mula bene ominati funt Regi fuo Saul. Abditis.) Hebr. & Chald. monztto- E z iiéus. Triginta millia currumm.) Fortaf- fe Philiftheis cum;copiis auxiliaribus Perris.) Chald. ) foraminibus petra- aderant Tyrii: hinc tanta curruum, rum. Certe in bello , Antris.) Hebr. zurribus. Chald. fpe- multitudo. quod f; . cap. 7. narratum eft , "'yrii fuppetias luncis rupium. LXX. J OUVEI$. Paleítinis tulerunt , ut patet Kccle- Cjflerni.. ) -Ab aquis nimirum vacuis, fixft. 46. 21. cum dicitur: & cozrrzvir qux abfcondendis hominibus aptiffime Princtpes Tyriorum , &5 omnes Duces Phi- funt. $50 LIBERI- REGUM . Hebrsei autent tranfierunt ] ordanem.in Terram Gad, & Galaad. Cumque adhuc effet Sàul in Gal gala, univerfus po- * f pulus perterritus et, qui fequebatur eum * Sup. 8. Et expe&avit feptem diebus juxta placitum Samuelis, & Io.8 V non venit Samuel in Galgala, dilapfusque eft populus ab eo. 9. Ait ergo Saul: Afferte. mihi ho Et obtulit holocauftum. locauftum, & pacifica. 1o. Cumque compleffet offerens holocauftum, ecce Samuel ?l veniebat : & egreffus eft Saul obviam ei , ut falutaret eum. 11. Locutusque eft ad eum Samuel : dit Saul : Quid fecifti? Refpon- Quia vidi , quod populus dilaberetur a me, & tu non veneras juxta placitos dies; Porro Philifthiim congregati fue- rant in Machmas, 12. Dixi: Nunc defcendent Philifthiim ad me in Galgala, & faciem Domini non placavi. Neceffitate compulfus obtuli ho- locauftum. 13. Dixitque Samuel ad Saul : Stulte egiíti, nec cuftodifti mandata Domini Dei tui, quae praecepit tibi. Quod' fi non fecifles, jam nunc przaparaffet Dominus regnum tuum fuper 4 lírael in fempiternum. 14. Sed . Hebrai zwfem- tranfierunt Torda- I3. Steée egifii, &yc.) Peccacux'n zem.) Hos, qui. jordanem tranfie- Saulis in eo. pofi:um fuit, quod toto runt, Hebrzos potius, quam Ifraeli- illo temporis fpatio , quo juflus fuerat, tas vocalfe videtur facer textus, ut ef- Samuelein non expeaffet. Nec exi- fet quedam allufio ad fignificationem . guum peccatum fuit nonparuiífe , quia vocis Hebrzz, us Trazfiorem, Gre- ut inquit Samuel eundem Saulem al- «e diaelyoyra fignificat. loquens infra cap. 14. 22. Numquid yati reont. Adbuc. ) Bcilicet a tempore inno- vulf. Dominus bolocaufla, & witlimas , E$ non potius ut obedtatur voci Domini ? 8. Expettavvit feptem diabus juxtapla- — Adde (quod notavitlfidor. Pelufio- eitum Samuelis,) Id eft, juxta przferi- ^ ta epift. 181.) ad fanciendam legum ptum tempus: juxtaid, quodilli cum fuarum difciplinam graviter Dominum Samuele convenerat cap. Io. $. eos ple&ere confueviile, qui in aliquo 9. -Jfferie mibs bolocamffum ,. &$c. ) nere primi peccant, ut AÁnaniam, Lyranus, & alii putant Saulem pec- & calfe facerdotale munus fibi negatum Saphiram voti violatores, A&or. 5. & eum , qui. ligna colligens vfurpando. Negat Abulenfis , & Ca- Sabbati legem recens latim . non jetanus, quia cum hoc etfet gravius fervavit, Num.15. 35. Vide quz dixi " ? peccatum , quam feptem integros dies Hieropolit. 1. 3. cap. 4. num. 4 non expeGare, fane illud Propheta Praparaffet Doninus veguum tunm.) non tacuiífet. Nec eft neceffe dicere reparare regnum idem eft, quod fta- períe ipfüm facrificaffe, fed per fa- bilire, & confirmare; hoc enim fieni- cerdotes, quos habebat in caftris. ficat yerbum Hebraicum i5 cuz , fie t CAPUT XII. 251 (« 14. Sed nequaquam regnum tuum ultra confurget : * Qnu2- A&or x fivi: Dominus fibi virüfm juxta.cor fuum : & preecepit ei Do- 13.22. minus , ut effet dux fuper populum fuum, eo quod non ferva- véris, qua prsecepit Dominus. I$. Surrexit autem Samuel, & afce ndit de Ga!gali's in Gabaa Benjamin. Et reliqui populi afcenderunt poft Saul obv 131 ici m " populo, qui expugnabant eos venientes de Calgala in Gabaa, in colle Benjamin. Et recenfuit Saul populum, qui inventi le fuerant cum eo, quafi fexcentos viros. 16. Et Saul, & Jonathas filius ejus, populusque, qui inven- tus fuerat cum eis, eratin Gabaa Benjamin : porro Philifthiim confederant in Machmas. 17. Et egreffi funt ad preeliandum de caftris Philifthinorum tres cunei, Unus cuneus,pergebat contra viam Ephra ad ter- ram Sual, 18. Porro alius ingrediebatur per viam Beth - horo?x, tertius autem verterat fe ad iter termini imminentis valli Seboit ; contra defertum. I9. Porro Prov. 8. 27. dicitur: quazdo prepara- I6. Ie Machmas. ) Machmas non bat. cmlos , aderam, id eft, quando procul aberat a Gabaa, in qua vires, fundabat. Non videtur adhuc Saul & caftra conjunxerant Sau] , & Jona- per hzc verba rejectus omnino a Do- thas, ut patet infra ex.cap. I5. S. mino , fed minz tantum intentatz, ni- fi pareret. impofterum comminatio I7. Centra viam Ephra.) Meridiem autem ad effeCtum déducta, cum rur- verí4s, üt ait Chaldeus paraphraftes. At fi hezc Ephra eadem eft,cum ea, fus Domini di&o minus obediens , a Samuele audivit: Projecir & Dominus, in qua habitavit, & fepultus eft Ge- ne fes Rex [uper lf7ael. cap. 15. 26. vi- deon, in Septentrionem dicendum fuit, ut notat Salianus ; erat enim ea urbs de Abulenf. queft. 11. in tribu Manatfe cis Jordanem , ut D. Super lfrael 1. fempiternum.) Me- - rum quia Dominus przvidit vitio fuo Hier. in locis Hebraicis, & Adricho- Saulem regnum amiffurum, non fer- mius in tribu Manaffe num. 5I. vo- ]unt. vatis condidonibus , quibus illud ac- ceperat, tanto ante IS. Porroalius ingrediebatur per viam eft, Genef. 45. 10 Jacob va»cicinatus i Bethbhorom.) ld eft, Occidentem ver- fus; hic eft enim fitus inferioris Beth- Non auferetur fceptrz lmdej' z;id, do- zec, Gc. horon ratione Machmas juxta Adri- I4. Pracepitei Domintus,) Praceptu- chomium in tabula tribus Ephraim. d iter termini imminentis valli Se- rus eft. De re fatura loquitur Samuel Se- tanquam de preterita , ut non infre- borz. ) ld eft, verfus Orientem. quenter-folent prophetz. boimfocia fuit Sodome , & Gomor- rhe,unde hac vallis nomen accepit. I5. Obviam popuio.) Philifthzorum * fcilicet. $52 LI'BRI,'I,XREGUM 19. Porro faber ferrarius non inveniebatur in omni terra Iírae] : caverant enim Philifthiim, ne forte facerent Hebraei : E^ gladium, aut lanceam. . 20. Defcendebat ergo omni s Tfrael ad Philifthiim, ut exa- 9t cueret unusquisque vomerem fqum, & ligonem, & fecurim, « M & farculum. 21. Retufze itaque erant acies vomerum , & ligonum, & tri- i — dentum , & fecurium , usque ad ftimulum corrigendum. q 22. Cumque veniffet dies przlii, non eft inventus enfis, & lancea in manu totius populi, qui erat' cum Saüle, & Jonathas p excepto Saul, & Jonatha filio eius. 253. Egreffa eft autem ftatio Philifthiim , ut tranfcenderet in 2 Machmas. CAPUT XIV. i Stonatbas Domino. fidens cum armigero fuo Philiflbeos dz'fpeïþz;* : f verum , pof? icloriam melle gufTato, ob patris juramentum mortem comminatum , populi auxilio xoix evafit. T accidit quadam die, ut diceret Jonathas filius Saul ad -E adoleícentem armigerum fuum: Veni, & tranfeamus ad ftátionem Philifthinorum, quze eft trans locum illum. —Patri aute»m fuo hoc ipiun»n non indicavit. 5.Porto I19. Perro faber ferrarius mon inve- dis faxis plurimum valebant. jud. 20. miebatur.im omui terra lrael.) Cum I6. quare non improbabile eos alia ad eam diem ferviffent Hebrzi Phi- armorum genera neglexille, ut poftea lifthzis, horam juffu caruerantfabris, David cumGoliath pugnaturus.Quam- qui nondum erant reftituti. vis autem ehfes non haberent Ifraeli- te; alis tamen telis non caruerunt, QO. Z/efcemdebat ergo omnuis Ifrael ad & ruftica etiam inftrumenta ad ufum Philfliim. ) Fortafie ad ealoca, ubi ftationes, five prefidiaPhilifthinorum belli facile convertere potuerunt. erant in Ifraelitarum oppidis. 23. Egreffa efl autem ffAtio Pbh- 22. Non eff imventus enfés , €5c.) biime ut tramfceuderet ia | Machmas. ) Cum tamen facile fibi ex precedenti- Statio Philifthiim fignificat tota ipfa bus victoriis parare. potuiftent. Non caftra ftativa Philiftheorum, qui ter- dicitur ómnes Ifvaelitas enfibus caruif- ritos animadvertentes Hebreos a lo- fe, fed eos, qui erant cam Saule; hi co, in quo prius confederant, pro- autem tantum erant fexcenti viri, quos reffi , caftra locarunt inter Machmas, fortdfe Dominus inermes eífe permi- Gabaa Benjamin eo confilio , ut fit, ut luculentior effet viftoria.- Cre- Saulem in Gabaa obfiderent , & cum diderim etiam plerofque milites, qui urbe ipfum caperent, & occiderent. Sauli adheferant , fuiife ex Gabaa, I. Uadam die. ) Non accipitur hic que ilis cum' Saule communis erat : dies prout a nocte diftinguitur ; patria. Gabaite antem funda jacien- nam Jofephus, & Abulenfis, & aliy CAPUT.XIV. 233 etta 2. Porro Saul morabatur in extrema parte Gabaa, füb malo- al granato, qucee erat (1)in Magron: & erat populus cum eo quafi fexcentorum virorum. CXa- 5. Et Achias filius Achitob fratris Ichabod filii Phinees,* qui *Sup. Hun ortus fuerat ex Heli facerdote Domini in Silo, portabat ephod. 4: 21- Sed & populus ignorabat , quo iffet Jonathas. (f 4. Erant autem inter afcenfus, per quos nitebatur Jonathas tranfire ad ftationem Philifthinorum, eminentes petrae ex utra- T que parte, & quafi in modum dentium ícopuli hinc & inde praerupti, nomen uni Bofes, & nomen alteri Sene: li, $. Unus fcopulus prominens ad Aquilonem ex adverfo Mach- 1a5, & alter ad Meridiem contra Gabaa. n 6. Dixit autem Jonathas ad adolefcentem armigerum fuum: Veui,tranfeamus ad ftationem incircumciforum horum, fi for- te faciat Dominus pro nobis: quia non eft Domino difficile ja x falvare vel in multis, vel in paucis. 7. Dixitque ei armiger fuus: Fac omnia, qu&e placent animo tuo, perge , quo cupis, & ero tecum , ubicumque volueris. - ul 8. Et ait Jonathas: Ecce nos tranfimus ad virosiflos. Cum- il que apparuimus eis 1l 9. Si taliter locuti fuerint àd nos: Manete, donec veniamus ad vos: ftemus in loco noftro, nec aícendamus ad eos. — 10. Si 0 (1) Que erat in Magron. I» ediz. Sixz. legitur : que erat in agro Gabaa. 0 putant Jonatham nocturnum captafle — chomio vertice fuo vergebat in meri- [ tempus, ut tentaret aliquid contra Philiftheos. diem, & refpiciebat Gabaa. ed Nomen zlteri Seue,) Qu vox Ru- 9. In extrema parte Gabaa.) Loco &sm fignificat: ibi fortaffe rubi , & non parum diffito ab eo, in quo Jo- r: nathas morabatur. fpinz: hujus fcopuli vertex promine- bat ad Aquilonem , & obverfus erat "lb moalo granato. Y Certo. quodam ad. oppidum Machmas eodem Adri- loco , cui erat nomen a malo granato, chomio auctore. ibi tentorium fuum habebat Saul. . Vi- l- 6. Tranfemmus ad fharionem, €Te.) detur locus hic illeidem, in quo Ju- "Temerarium confilium., nifi Deus in- dic. 20. 47. fexcenti viri confederant; fpiraffet, cui, ut ipfemet loquitur Jo- erat enim prope Gabaa, & dicebatur nathas, Doziao diffcile 02 eff. [4lvare Petra: Remon , Ad eft,. coliis, aut fcopa- 12 viultis, vel ia paucis. * Dictum hoc lus mali granati. . frequenter ufurpatum in facris L iteris. 9. Pertabat Ephod.) Pontificale fci- ide 2. Paral. I4. 11. & . Machab. 3. licet. Achias alio nomine dicebatur Achim:lech, eritqve filius Achitob, 19. & 2. Machab. 15. 27. exempla vero habemus Jud. 7. 7. infra cap. 17. 47. 2. filii Phinees, fiii Heli. Paral 25. 9. fimilis etiam . fententia 4. Nimen uni Bifes.) Qu vox fi- Pfal. 146.10. gnificit F/o; ;z eo: locus fortafle flo- xibus abundans. Q. Si ralter locuti fuevint, €fc.) Rupes hzc ex Adri- Cum Jonathasnon omnino certus effet, B; d Com. Menoch. Tou. AE, 8 2354 LIBRIEL. REGUM r 1o. Si au'em dixerint: Afcendite ad nos: afcendamus, quia $en tradidit eos Dominus in manibus noftris : hoc erit nobis fignum. ge II. Apparuit igitur uterque ftationi Philifthinorum : dixe- r runtque Philifthiim: En Hebrai egrediuntur de cavernis, in dett quibus abfconditi fuerant. el 13. Et locuti funt viri de ftatione ad Jonatham , & ad armi- gerum ejus, dixeruntque : Afcendite ad nos, & oftendemus ib vobisrem. Et aitJonathas ad armigerum fuum: Afcendamus, *r. fequere me: *tradidit enim Dominus eos in manus IHfrael. Mach gn I3. Aícendit autem Jonathas manibus, & pedibus reptans, & lati 439- armiger eijus poft eum. Itaq ue slii cadebant ante Jonatham ü 3 alios armiger ejus interficiebat fequens eum. 14. Et fa£ta eft plaga prima, qua percuffit Jonathas, & armi- €0 [9] zer ejus, c juafi viginti virorum, in media « parte jugeris, quam fut par boum 1n die arare confuevit. Tna 153. Et fa&tum eft miraculum in caftris per agros: fed & omnis populus ftationis eorum, qui ierant ad pr:dandum, ob- u ftupuit,& conturbata eft terra,& accidit qua(i miraculum a Deo. ut 16. Et an incitatio illa animi divinitus elfet "Timore divinitus immitfo confterna- Alii cadelant amte gonstbam , &c.) br immiffa , fienum ftatuit, & omen ca- fa ptat, ex uo certior fiat de divino tos : facile potuit Jonathas cum armi- fi motu. ujufmodi fignis edoceri, mere. gero fuo viginti illos viros oppri- p quid facto opus effet; poftulaffe viros c ? D f. inctos, & fapientes difcimus x Scri- I4. lz media parte jugeri, quam par e pturis. Sic fervus Abraham Gencf. boum 4n die arave confuevit.) Midetur h 24. 14. Gedeon. Judic. 7. 11. Cre- legendum zo4, ut referatur ad juge- fi dibile etiam eft Deum, qui mentemil- rum, & non ad partem ejus; idenim, d injecerat, ut ad. Philifthzorum ca- quod poffunt arare bovesuno die , eft l [j ftra afcenderet, etiam ut fignum mo- integrum jugerum. li fcende diving voluntatis conftitueret, I5. Miracmlum. ) Mox Hebraica fuggefliffe. nWn ehradab ftuporem , tremorem, I2. Offendemus vobis vem.) Cum vi- trepidationemque fiznificat. I derent Philifthei Jonathan huc , & il- In caffris per, agros. ) Hebr. eft zz luc errantem ; quafi aliquid quareret, caffris, im agro, ideft, tam in ca- illi cum irrifione dicunt : Venite ad ftris quam in agro. Vel fenfus eít: nos, & oftendemus id, quod tanto In caftris, quz erant in agro. ftudio quzritis,, nempe mortem, vel OLffeputt. ) Moc eft, quod paulo (I;; fenfus eft : . Audite habemus enim, ante miraculum appellavit. quod vobis dicamus. Conturbata efh terra. ) Putat proba- 13. -d[cendit autem Tonathas, €fc. ) biliter Salianus fignificarite remotum, Non in confpe&u Philifthzorum, fed quo terra concuffa fit ad terrendos Philiftheos. alii nonnulli fentiunt. ex aliqua alia parte ,"ut cum Jofepho Quaff miracelum a Dto.) Ex He- 235 C A E:U T - XiV. Tua 16. Et refpexerunt fpeculatores Saul, qui erant in Gabaa Um. Benjamin, & ecce multitudo proftrata, &'huic«, illucque diffu- E giens. . ix;- jin iy. Etal tSaul populo, qui erat cum eo: Requirite, & vi- dete, quis abierit ex nobis. Cumque requififfent, repertum ^ ff l- eíft non adeffe TJonatham , & armigerum ejus. 18. Et ait Saul ad Achiam: Applica arcam Dei. (Erät enim !U ibi arca Dei in die illa cum filiis 1frael.) ïU», 19. Cumque loqueretur Saul ad facerdotem , tumultus ma- gnus exortus eft in caftris Philifthinorum : crefcebatque pau- Y at latim, & clarius refonabat.. Et ait Saul ad facerdotem : Con- trahe manum tuam. iil 20. Conclamavit ergo Saul, & omnis populus, qui erat cum eo, & venerunt usque ad locum certaminis: & ecce verfus- fuerat gladius uniuscujusque ad proximum fuum, & caedes t magna nimis. ar. Sed & Hebrzi, qui fuerant cum Philifthiim heri, & b nudiustertius, aícenderantque cum eis in caftris, reverfi funt, :0, vt effent cum Ifrael, qui erant cum Saul, & Jonatha. Gg2a 22. 0mnes ) brao verti poteft ;; miracelez Dci, minis prefentia , & profper eventus ld- feu z trepidazicnom , aut ffaporem Dei : fignificaretur. Ill* ftupor Dei dicitur phrafi fcripturs ftu- I I0. Coztrahe manum tzam. ) Ex- pormagnus, ut cum dicitur sozzes tenderat enim manus ad . orandum. Dei, cedri Dei, id eft, montes ex- Jubet abfiftere ab orando , quia an- 4r celfi, cedri valde procerz. Particu- & r guítiis temporis excludebatur , - la quafí. non tam fimilitudinem figni- tortaffe quia timens Jonathe ftatim n ficat, quam veritatem , ut dicitur I. pugnam defcendendum putavit. n, Pet. 2. 13. five regi quafi pracellenri. ltalice ; come « quelto , che ha digni- 20. Verfus fuerat g'adius uniu[cujuf- que, &c. ): Laborabant enim dxeao'fa , 74 pin fuablime. vel potius zxeic/« , ne inter hoftes, Ig. Applicaarcam.) Idem eft, quod D. alibi dicitur 44pplica Ephod, hoc eft, & fuos difcernere poffent. induere Ephod, &arcam accede, & OI. Hebrai, qui fucraut cum Pbi- confule Dominum. Quomodo ede- liffbiim.) Mel transtuge, vel captivi, rentur oracula fcifcitantibus Pontifi- aut fervi. Servos fuiffe, & diu apud Paleftinos fervitutem ferviiffe, indi- cibus, incertumeft. Alii quaftioniin fcheda infcriptz refponfum divino mi- cat illa phrafis, 42 4er/, & nudius ter- raculo fubferiptum afparere: alii ad fi45s, que diturnitatem aliquam tem- facerdotis aures fonum quemdam | ac- poris fignificat. Fecerunt Hebrai, cidere, quo, quid fa&o opus effet, quod in claffibus ufuvenit; cum enim indicaretur: alii in Sardonyche, qui "L'urcicatriremis capitur a Chriftianis, erat ad humerum dextrum Pontificis, captivi Chriftiani remigio addicti in fplendorem apparere folitum , quoNu- "Turcas infurgunt, l"V 256 LIBR A i. REGUM 22. Omnes quoque Ifraelitee, qui fe abfconderant in monte Ephraim, audientes, quod fugiffent Philifthaei, f(ociaverunt fe p cum fuis in praelio: Et erant cum Saul quafi decem millia v;q rorum. qu 23. Et falvavit Dominus in die illa Ifrael. Pugna autem pervenit usque ad Bethaven. 24. Et viri Ifrael fociati funt fibi in die illa : ad:uravit autem Saul populum, dicens : Maledi&tus vie, qui comederit panem usque ad vefperam , donec ulcifcar de inimicis meis. manducavit univerfus populus panem: D Et, non e 25. Omneque terrae vulgus venit in faltum , in quo erat fnel fuper faciem agri. 2 26. Ingreffus eft itaque populus faltum , & appa fuit fiuens mel, nuliusque applicuit manum ad os fuum: timebat enim populus juramen:um. 27. Porro Jonathas non audierat, cum adjuraret pater ejus populum: extenditque fummitatem virgse, quam habebat in manu, & intinxit in favum mellis : & convertit manum íua .l'n ad os fuum , & illuminati (unt oculi ejus. 28. Refpondensque unus de populo, ait: Jurejurando con- ftrinxit pater tuus populum, dicens : Malediétus vir, qui co- mederit panem hodie (defecerat autem populus.) 29. Dixitque Tonathas : Turbavit pater meus terram : vidiftis ipfi, quia illumina i funt oculi mei, eo quod guftaverim pau- lu!lum de melle ifto. 50. Quanto 24- Malediilus vir, &$c. ) In hacad- rius, & Salianus Saulis pr&ceptum juratione poena capitis videtur fuiffe juftum fuiffs volunt, quod rationi propofita ei , quicontra feciffet, quod confentaneum eflet omnes precidere patet ex periculo Jonathe , de quo occafiones moras nectendi, quodque paulo poft. viris duris , & militaribus non adeo Comederit panem.?) Cujufvis gen'eris ditficile effet ,. & violentum jejunium prohibitus cibus,, ut patet ex facto Jo- ad vefperum ufque producere. nathz, qui cum mel comeditfet, con- QS. Erar mel fuper feiem 4£gri.)' In tra adjurationem feciffe cenfebatur. cavis enim arborum truncis mellifica- Potus non videtur interdictus, quia verunt apes. brevior in bibendo mora, & urgen- 27. liluminati funt otul5 ejus. ) Ca- tior illius neceffitas «ftu , & pugna ligabant enim prz inedia. fatigatis. Inconfulte, nec fine culpa 29. Defecer autem . populus. ) s'äs- Saulem adjurationem illam interpofuif- Av5 óAag , ut habent LXX. Ziffo/utus fe plurium tenet fententia, que e eff populus , elanguit propter jeju- etiam LXX. interpretum , qui habent, nium. z?ugna laborans ignartmti4- maledixit. 29. Turbavit pater mens teyram. Y Abulenfis tamen , Cajetanus , Sera- Chald. popslum terra- CA PU T XIV, 23 p Onte Li i come 4o. Quanto m diffet populus de przeda inimico- It fe rum faorum, quam reperit? nonne major plaga fata fuiffet in ï l Vi- Philifthiim ? 41. Percufferunt ergo in die illa Philifthzeos a Machmis us- & que in Ajalon. Defatigatus eft autem populus nimis. 32. Et veríus ad praedam, tulit oves, & boves, & vitulos, & fem maétaverunt in-terra: comeditque populus cum fanguine. lE 33. Nuntiaverunt autem Sauli dicentes, quod populus pecc- Yon callet Domino, comedens cum fanguine. Qui ait: Preevaricati i eíti 9 volvite ad me jam nunc faxum grande. tel 34. Et dixit Saul : Difpergiminiin vulgus, & dicite eis, ut adducat ad me unusquisque bovem fuum, & arie:em, & occi- s dite fuper iftud, & ve(cimini, & non peccabitis Domino come- il dentes cum f.nguine. Adduxit itaque omnis populus, unus- quisque bovem 1n manu faa usque ad no&tem: & occiderunt ibi. jus 35. J dificavit auteim Saul altare Domin 0,tuncque primqm If ccepit zedifica:e altare- Domino. i 56. Et dixit Saul : Irruam us fuper Philiflhaeos no&te, & va- flemus eos,usque dum iliucefca: mane, nec relinquamus ex eis Ti virum. Dixitque populus : Omne, quod bonum videtur ia Q- oculis tuis; fac. - Et ait facerdos: Accedamus huc ad Deum. - 43. Ecconfaluit Saul Dominum: Num perfequar Philifthiim? i fi trades eos in manus lfrael? Et non refpondit ei in die illa. Ü- 38. Dixitque Saul : Applicate huc univerfos angulos populi: Q & Ícitote, & videte, per quem acciderit peccatum hoc hodie. 39.Vivit Gg3 m n 22 Co;mdifque popules eum. f[angsi- caffe, illudtamen altare non ab ipfo, I fed ab aliquo alio confttuctum fuerat. 5e.) Quod vetitum .erat Gen. 9. 4. Id Carauem cum famguime mou comedetis , 36- Sacerdos. ) ld eft , Pontifex, quod idem prohibetur Lev. I7. 14- fummus facerdos. j & Deut. I2. 16. E ccedamus buc ad I)e:rm.) Quafi di- 4. Ef noz peccabitis. Domino come- cat : placet confilium tuum , fed Do- deztes cum [anguine. ) Senfas eft : le- minum confulamus. gitime occidetis, fanguinem in terram 38. Univer[os angulos populi.) Prin- fundetis , atque ita jam non peccabi- cipes populi , q.ui ut anguli domorum tis, ut feciftis. fabricam, ita ipfi Rempublicam fa- 35. 4Edificavit autem Saul altare ciunt. D. Chryfoft. interpretatur trz- Lus populi. ) Lyranus, & Abulenfis , Daomino. Ut in eo offerrentur fácri- ficia pro re feliciter gefta, & ut alta- & Serarius caftrorum extreimna , quafi re illud pofteris. monumentum effet precipiat, ut omnes adfint, etiam vi&torie divino beneficio adeptz. ü in extremis. erant caftris. Ex b Prinum cepirt edificare altare.) Nam omini filentio orta Sauli fufpicio , licet cap. precedenti legatur facrifi- ne propter alicujus peccatum univerfo - 2 8 LIBRIL KR-EGUMV 39. Vivit Dominus falvator Ifrael, quia fi per Jonathan fi- Ad lium meum fa&tum eíft, absque retra£tatione morietur. uod nullus contradixit ei de omni populo. 40. Et ait ad univerfum Ifrael : Separamini vos in partem unam, & ego cum Jonatha filio meo ero in parte. altera. Re-s fponditque populus ad Sau . tuis , fac. l: Quod bonum Vi»d"e'tur in oculis pE m Nel A4r. Et dixit Saul ad Dominum Deum Ifrael: Domine Deus Tfrael, da indicium : quid eft, quod non refponderis fervo tuo hodie ? Si in me, aut in Jonatha filio meo eft iniquitas haec, da oftenfionem: aut fi heec iniquitas eft in populo tuo , da fanéti- tatem. exivit. Et deprehrenfus eft Jonathas , & Saul, populas autem 42. Etait Saul: Mittite fortepi inter me, & inter Jonatham filium meüm. Et captus eft Jonathas. 43. D'xit autem Saul ad Jonatham: Indica mihi, quid fece- ris? Et indicavit ei Jonathas, & ait; Guftans guftavi in fum- & ecce mitate virgae, quae erat in manu mea paululum mellis, ego morior. 44. Et Mracli iratus effet, ut quondam Jofue "Tandem ut Saulin periculo filii , quem 7. propter peccatam Acham. urice diligebat, puniretur: quis enim fuerit Saulis dolor, cum Jonatham AI. Da fantliratem. ) Quaft dicat, vel fenfus Oftende nos innocentes , deftinatam morti victimam — videret, eft: da fignum, quo fignifices te ama- ob inconfultam illam fuam, ac re fanctitatem , & culpam abominari. cipitem adjurationem ? l?ræ— Da etiam farétitatem , ut fcilicet eo , Populus autem exivit. ) Non ab ur- qui peccavit , fublato , populo tuo na, fed a periculo : a fortibus abfo- fanctitas, a qua excidit , reddatur. lutus fuit. Sanchez putat Saul bene. precari po- pulo, quafi dicat, ignofce illi, aut 43- Et ecce ego morzer. )Q d. Ita- viam oftende, quaexpiari poflit. ne ex tam levi caufa moriar? Cajeta- Deprehen[us eff Jonathas. ) Licet nus duplex in Jonatha peccatum de- prehendit. Primo quia audito patris peccatum effet a Saule , cuim come- denti maledixit , ut fupra diximus, cum adjuratione , atque execratione Dominüs tamen ad fanciendum eam, mandato , 'facum fuum nihilominus quz Priucipibus debetur, obedientiam, probavit. Deinde. quia aufus eft ita- cente , non reclamante populo per fortes Jonatham indicavit. Ad- de, voluiffe hoc exemplo docere, qus mandatum illud imprudentie, & te- vis effet parentum ,execrationum , meritatis arguere. Serarius addit ter- maledictionum, quas culpe non affi- tium , quod fcilicet cum videret nul- nibus filiis aliquando noxias fuiffe Ie- lum ex melle illo expofito, & paffim gimus. Ex quo etiam intelligimus , ve- obvio guftantem , qusrere potuit cau- rum effe illud , quod dici folet, Ana- fam, & fufpicar a parente fortaífe themata etiam injufta effe timenda. interdictum. CAPUT XIV. 39 fi- Haec faciat mihi Deus i 44- Et ait Saul : - ; & hec addaf? quia morte morteris, Jonatha. T 45. Dixitque populus ad Saul : Ergone Jonathas morietur: [ qui fecit falutem hanc magnam in Ifrael ? hoc nefas eft: vivit iis Dominus, fi ceciderit capillus de capite ejus in terram, quia cum Deo operatus eft hodie. Liberavit ergo populus Jona- tham , ut non moreretur. I 46. Receffitque Saul, nec perfecutus eft Philifthiim : porro Philifthiim abierunt in loca fua. . 47. Et Saul, confirmato regno fuper Ifrael, þugnabat per circuitum adverfum omnes inimicos ejus, contra Moab, & fi- lios Ammon, & Edom, & reges Soba, & Philifthzeos : & quo- cumque fe verterat, fuperabat. 48. Congregatoque exercitu, percuffit Amalec, & eruit Ifrael jl de manu vaftatorum ejus. l« 49. "Fuerunt autem filii Saul, Jonathas, & Teffui, & Melchi- fua: & nomina duarum filiarum ejus , nomen primogenitee J Merob, & nomen minoris Michol. t ^ $o. Et liffe fcribitur Adarezer Regi S0oba; 45. Vivit Dominus ,. fí ceciderit ca- o - pillus de capite ejus im tevram. ) Phra- cum oppugnaretaur a David 9. Reg. is eft proverbialis: Sic ChriftusLu- $.. Damafcus autem eft in Boreali cge oI. 18. Capillus dé capite veffro parte terrg fancta. Reges etiam S0- 7om peribir. ba inimicitias gerebant cum regibus Cum Deo operatus efh bodie. ) Deo Emath; terra autem Emath eft ad pla- fcilicet aufpice, & fautore. gam aquilonarem lfrael, ut habemus Liberavit ergo pepu'us Jonatham , et Nutm. 34- $. vide que dixi Num, 34. 8.. 5son moreretur.) Quafi violenter eum 48. Percefftt Amalech.) Quuod bellum a Saulis manibus eripientes, & com- cap. fequenti narratur. penfatione utendum effe atferentes , ut Vafdatorum eju:. ) Gentium, que fcilicet peccatum violati jejunii egre- Ifraeli erant. infeftz , quas paulo ante oie in Rempublicam pro merito com- numeravit. 49. Jomatbas, €c. ) Alium etiam qenfaretur, & aboleretur. 46. Recefftque Saml, mec pepfecntus habuit filium, cujüs nomen Isbofeth , eff Pbiliffbism.) M eritus, neforte Deus, cujus mentio erit inira. Abüulenfis omiffum dicit, quod non femper omnia effet. a quo refponfum non tulerat, iratus K i5 A narret Scriptura. mm. $à putat 47. Meab , 69 filios Ammon.) Me- omiffum ,. quod bello etfet ineptus 1. brgis vicinos ex parte orientali. tamen Paral. cap. 29 quatuor re- cenfentur Saul filii. Edom.) ldumxos, qui erant He- brzis finitimi verfus meridiem. 7«ffz. ) Hic 1. Parak.| cap. g. 3* Reges $624.) (Quorum regnum erat appellatur Abinadab. Primogenite.) Refpe ad partem Septentrionalem terrg Ifrael; &Lï f«aïror-is Mi- itaque Rex Syris Damafci. opem tu- chol: non vero etiam fratrum. " LIBRIILI REGUM 240 £o. Et nomen uxoris Saul, Achinoam filia Achimaas : & no- men principis militiae ejus Abner, filius Ner, patruelis Saul. $1. Porro Cis fuit paterSaul, & Nerpater Abner, filius Abiel. $2. Erat autem bellum potens adverfum Philifthaeos omni- bus diebus Saul. Nam quemcumque viderat Saul virum for- tem, & aptum ad prælimn, fociabat eum fibi. CAPUT-.XV. Saul miffus a Domino ad delendum funditus zmalec, 4gag eorum eegem , multamque predam refervans ; inobedientie arguitur, com- mendata obedientia , ideoque a vegno rejicitur ; interfe&loque Z1gag , Saul reprobatus a Samuele lugetur. VT dixit Samuel ad Saul: Ve miüt»Dominus, ut ungerem I.E te in regem fuper populum ejus Ifrael : nunc ergo audi vocem Domini: 2. Hsec dicit Dominus exercituum : Recenfui quzecumque Exod. fecit Amalec Ifraeli, * quomodo reftitit ei in via, cum afcen- 17-9- deret de /Egypto. 3. Nunc ergo vade, & pcrcute Amalec, & demolire univerfa ejus: non parcas ei, & non copcupiícas «x rebus ipfius aliquid: fed interfice a viro usque ad mulierem, & parvulum, atque latctentem, bovem, & ovem, camelum, & afinum. 4 Prae- SO. Ef zomen muxoris Saul, fc.) £um islbro, €f trade auribus fofue: Quam fcilicec duxerat, ante 6 nunam ve- defebo eniza memoriam Amaieeb fub celo, Í 1 ea con- niret ad regnum. Nam po Nunc ergo humano more loquiturDeus, cubinam habuit nomie Refpha, ut quafi dicat : evolvi annales, & re- patet ex Tib. 2. cap. 3. 7- pexi Amalech ponas mihi debere , &c. izer frlins Ner. ) INer autem erat Quemodo veffitit es i2 vis.) Non Trater Cis patris Saul. ltaque Saul, taentum reftitit, fed inhumaniter , & Abner patrueles erant. dure fe geffit erga Ifraeliras, quibus 51. Ner pater .Abner filius Abicl.) Cu- tamen fanguinis communione junge- jus etiam Cis filius erat. "T otamSau- batur, cum ab Efau genus duceret; lis genealogiam, vel, vt vulgo ap- ram per fines fuos tranfire non per- pellunus Arborem, vide apud $alia- mifit, & longo circuitueo, quoten- num tom. 3;" annoanundi ,2965..1][11118— debant, proficifci coegit, num. 20. ro marginali X V. 4 fame etiam , & labore confectos ve- R Ecenfui, quatumque fecit Ama- xavit extremum agmen ex infidiis car- lech Ifraeli.). Hüftoriam | habes pendo. Deut. 25. 1g. Exod.-17. cujus-cap. num. 14. hxc 9- Non conchupifcas tx rebus 1pffuis ali- verba legimus; Seriée /mf ob nonmnen- quid.) Juxta ea, que przcepit Do- ACAPUT XV. 24X 4. Praecepit itaque Saul populo, & recenfuit eos quafi agnos: ducenta millia peditum, & decem millia virorum Juda. l $. Cumque veniffet Saul usque ad civitatem Amalec, teten- F dit infidias in tórrente. . [* 6. -Dixitque Saul Cinzo: Abite, recedite, atque defcendite ab Amalec, ne forte involvam te cum eo: tu enim fecifti mife- ricordiam cum omnibus filiis Ifrael, cum afcenderent de /£- Et receffit Cinaeus de medio Amalec. gypto. 7. Percuffitque Saul Amalec ab Hevila, donec venias ad j- Sur,quse eft e regione Egypti. g. Et apprehendit Agag regem Amalec vivum: omne autem vulgus interfecit in ore gladii. 9. Et pepercit Saul, & populus, Agag , & optimis gregibus ovium, & armentorum , & veftibus, & arietibus, & univerfis, qua pulchra erant, nec voluerunt difperdere ea: quidquid vero vile fuit, & reprobum, hoc demoliti funt. Io. FaCtum eft autem verbum Domini ad Samuel, dicens: * II. Peenitet minus Deut. 7. 25 Sculpizlia eorum variis , benevolentie - fignificationibus ignue combnres 70m concupifces argen- exhibitis , confiliifque falutaribus ; ob- Iwn ,€ anurum, de quibus fatla funr : tulerat etiam hoftias , quxfacrificaren- zeque ajnmcs ex eis f 7uidqum) Zze tur a Moyfe Exod. 18. num. 12. quod offendas, proprerca quia. abominanio ef caput lepat, qui hec plenius cogno- ; Domii Dei tui: mec igftres quipptam fcere voluerit. Piaterea . Moyfis ro- ex idolo i domum tuam , ue ffas ana- gitu Jethro Hebreis adfuerat, & in tbema , ffeur $. illud efl: quaff fourci- deferto eos direxerat, ut patet Num. Ham detiflaberis, Gc. Io. 9d Paroutum , «tque. lallentem. ) Hi . 4b Hevila, donee "venias ad Sur.) etiam fine ulla culpa , non tamen fine De Hevila vide di&ta Gen. 2. 11. de caufa occiduntur ; Deufque , qui ita Sur vide dicta Gen. 16. 7. fieri jubet, vitz ac necis b ominus eft. 9. Agag regem Amalecbotoum.) Na- 4- Qnuaff 4gnos.) Ms enim pafto- rie afferuntur caufe, cur Agag vitam rum eft accurate oves , & agnos re- non ademerit Saul , ut juffus fuerat. cenfere per angu(hun aliquem locum Aliqui putant fpecie quadam falfs pie- eos e caulis educentes, fimulque nu- tatis fuiffe delufum. 1ta Jofephus, & merantes. Abulenfis. Alii fervatum ad trium- 5. U[que ad Civitatem .Amalech, ) phum ; nam fornicem triumphalem e- Metropolim , & regni caput. rexiffe Saulem habemus num. 12. Ita In torrente. ) ln alveo torrentis. Gloffa interlineàris. Alii ductum ava- 6. Cizao. ) Cinzis, de quibus vide ritià , grandi pecunia fe Agag redem- di&a Judic. cap. I. num. 16. pturum fperantem. Ita Lyranus , cu- Tu enim fecifli mifericordiam. ) Je- jus fententiam probabilemfacit, quod thro, cujus genus Cinzi erant, bene- licet anathemati deberentur. optima queque ex præda refervavic, ficus fuerat in Moyfem , & Ifraelitas Dbl cum. Com. Menoch. qom. II. Hh 5 242. LIBRIIREGUM I II. Poenitet me » quod conftituerim Saul regem : quia dere- liquit me, & verb aj a mea opere non implevit. Contriftatusque eft Samuel, & cl amavit ad Dominum tota no&te. 16P I2. Cumque de notte furrexiffet Samuel, ut iret ad Saul pec mane, nuntiatum eft Samueli, eo quod veniffet Saul in. Car- [vl melum, & erexiffet fibi forn icem. triumphalem ,. & reverfus tranfiffet, d efcendiffetque in Galgala. . Venit ergo Samuel, & Saul offerebat holocauftum Domin p attulerat ex Amalec. 9; de initiis pr&edarum, quae at 13. Et cum veniffet Samuel ad Saul, dixit ei Saul: Béne- H di&us tu Domino, implevi verbum Domini. » I4. Dixitque Samuel : Et quize, eft hzec vox gregum, quae €Q refonat in auribus meis, & armentorum , quam ego audio ? 1. Et ait Saul: De Amalec adduxerunt ea: pepercit enim a populus melioribus ovibus, & armentis, ut immolarentur Do- mino Deo tuo, reliqua vero occidimus. Vi e .. 16. Ait autem Samuel ad Saul: Siné me, & indicabo tibi, 0 qua locutus fïtmeinus ad me no&te : Dixitque ei: -Loquere. 17 RI inano more. 1I. Pemitetme, äc.) Loquitur hu- Mart. I. 9. ep. 5I. Aliam hujus rei Sic Gen. 6. 6. dicitur: rationem attuh 'in Hieropoliticis lib. 3. Peuttutt eum . quod bonmimem feciffet cap. 16. num. 6. * is rerra. . Dicitur Deum poenitere, Defcendsffesque in Ga/gala. ) Ubialias cum id facit, quod homines folent facrificium obtulerat, fupra cap. I3. facére, cum illos penitet: nuim. 9. A'idetur ineunte no&e hanc a Deo vo- Clamavit ad . Dominum t1otz zocte, ) De initiis predarum. ) De przcipuis, ac optimis. cem accepifle, & quod reliquum erat 14. Oxa eff bec vox gregum»? ) Di- noctis orando confumpfiffe. xerat Saul , Lzplevi verbwm Dominiz I2. De nedte.) Summo mane. itaque illum. Samuel- manifefti men- In Carmelum.) In eo Carmelo, qui dacii coarguit, quod grepibus peper- pextinet ad tribum Juda. ciifet, quorum balatus refonabat. Erexiffet. fib farmicem. triumphalem. ) I5. Pepercit emim populus.) Culpam Sibi erexit ftadio ambitionis , & ho- fuam in populum derivat. noris, non Deo, in cujus potius ho- norem monumentum illud excitandum Ur. immolarentur. y- Alius « pietatis erat. praetextus ad egmdem cu]pam fuam Qod. vulgatus dicit Ferzicez: tegendam. zriumpbalem, In Hebrao eft, zmanum Domino Deo t4o. ) Quem tu colis , ïJXX- XETS(JCL- Fortatfe trophzis ma- & amas, atque ideo non potes non nus imponebatur ad fienificandum ho- probare, quod ex electa prada in ejus ftes valida manu devictos ; vel dicitur obfequium aliquid refervatum fit. manus, id eft opus e gregii artificii. 16. Size me, &$c. ) Quafi dicat , S$ic poeta : tace, & verba ifta nugatoria, &fal- Mentoris hac mianus eff , am Po- fa omitte. lyclete fua ? - CAP U 4 ;XV. 245 ;Te- 17. Et ait Samuel: Nonne cum parvulus effes in oculis tuis, jue caput in tribubus Tírael fa&tus es? unxitque te Dominus in regem fuper Iírael, ul 18. Et mifit te Dominus in viam , & ait: Vade, & interfice D at- peccatores Amalec, & pug nabi; contra eos usque ad interne- fs cionem eorum. j & I9. Quare ergo non audifti vocem Domini: fed Verfüs ad l preedam es, & fecifti malum in oculis Domini? 20. Et ait Saul ad Samuelem : imo audivi vocem Domini, & e ambulavi in via, per quam mifit me Dominus, & adduxi Agag regem Amalec, & Amalec interfeci. Is 41. Tulit autem de praeda populus oves , & boves, primitias eorum , que caefa funt , ut immol;t Domino Deo fuo in Gal- li galis. j« 22. Et ait Samuel : * Numquid vult Dominus holocaufta, & Ecci. viétimas , & non potius ut obediatur voci ejus? MELIOR eft 4.17. es » enim obedientia, quam victimae: & auícultare magis quam 6. 6. offerri adipem arietum. : Matt. [ 23. Quoniam quafi peccatum ariolandi eft, repugnare: & 9.,». quafi fcelus idolola rize nolle acquiefcere. Pro eo ergo quod 12.7. bjecit te Dominus, ne fis rex. abjecift.i fermonem ,D omini, a Hd5 24. Dixit- 17. Cum parvulus effesin oculis 1215.) fito divine legis prefcripto, |quod Cum etiam tuo judicio humilis eíles, actionum noftrarum regula eft, a da- & defpicabilis. monibus, quid agendum fit, exqui- 19. ABffe te Dominus in viam.) lre rit ita inubediens vocem fuperioris juffit. non audit, & animi fui perturbatio- 22. Aufcultare.)) Obedire. nibus, & cupiditatibus facrificat, ip- Offerre adipem Arictum.) Ml fenfas fique demoni, qui fuadet inobedien- eft, offerre arietes pingues, vel intel- tiam, a quo fuarum attionum dire- &tionem videtur expeéctare. Vide D. mino folebat adoleri. ligit ipfum tantum adipem , qui Do- Gregorium in hunc locum. Prater- 23. Quaff peccatum. artolandi eff ve- ea, cum certum fit obediendo non peccari, proprium vero fenfum fe- psgnare.) Vox Hebrza p39p. quefem, omne genus vetitz divinationis, que quendo dubium ut minimum , an be- per demonesfit, comprehendit , ut ne agatur; qui judicium fuum fequi- etiam ariolationem , que tefte Ifido- tur, divinare quodammodo videtur , YO ab aris dicta eft, circa quas divi- ut in re dubia, peccet nec ne, hocne, ni preces effunderent, *aut facrificia an illud potius faciendum. . facerent demones confuülentes. Sen- Qrafí fcelus 1do'olatria. ) Quia cul- tentia eft, graviffimum peccatum eft tum, & reverentiam Superiori , Dei inobedientia ', quemadmodum ario- perfonam fuftinenti , debitam non tri- Jatio. Adde fimilitudinem inter utram- buit, fed fuo judicio potius, & vo- que intercedere: ut enim ariolus fepo- luntati, quam prafert divinz. 244 LIBRIL REGUM 24. Dixitque Saul ad Samuelem : Peccavi, quia preevarica- tus fum fermonem Domini obediens voci eorum. ; & verba tua, timens populum ,& 25. Sed nunc porta, quaefo peccatum meum, & revertere mecum , ut adorem Dominum. 26. Et ait Samuel ad Saul : Non revertar tecum, quia pro- jecifti fermonem Domini, & projecit te Dominus, ne fis rex fuper Ifrael. 27. Et converfus eft Samuel, ut abire f: Ille autem a ppre-: hendit fummitatem pallii ejus, quae & fciffa eft. *Infr. 28. Et ait ad eum Samuel : * Scidit Dominus regnum Ifrael 25.17-3 te hodie, & tradidit illud proximo tuo meliori te. 29. Porro Triumphator in Iírael non parcet, & poenitudine non fle&etur : neque enim homo eft, ut agat poenitentiam. .30. Atille ait: Peccavi: fed nunc honora me coram fenio- ribus populi mei, & coram Ifrael & revertere mecum ,ut ado- rem Dominum Deum tuum. 3r. Reverfus ergo Samuel fecutus eft Saulem : & adoravit Saul Dominum: 32. Dixitque Samuel : Adducite ad me Agag regem Amalec: Et oblatus eft ei Agag pinguiffimus £ ,& tremens. Et dixit Agag: Siccine feparat amara mors ? 43. Et 24. Peccavi 6$c. ) Non eft vox ani- tropheum Deo exercituum potius fta- mi vere poeenitentis , fed tantum ma- taendum fuiffe. lum imminens amiffionis regni depel- 31. Reverfzs ergo Samuel fecutus . eff lere ftudentis. Saulem.) Non cum illo in oratione 2Q5. Poria quefa peccatum menum.) communicaturus , fed civili. tantum Id eft, ferto, vel tolle, remitte pec- honore afficiens, ne -Regiamxdignica- catum meum , veniam impetrando pre- tem contemnere videretur. cibus, & facrificiis tuis, ut folent fa- 32. Pinguifimus, & tremens.) VO- cerdotes. Vel diffimula peccatum meum cem Hebr. m334yp "ebadanmoth , Ut adorem Dominum.) Supplex orem, aliqui vertunt cwz deliczis , id eft, cum aut facrificiis, que Domino offerun- Ixtitia, & voluptate vel delicate, & in- tur, adfim, illumque mihi propitiem. ceifu molli, quod fecutus videtur nofter 27. Summitatem.) Oram pallii. Interpres , cum dixit, Tremezs, quafi 28. Scidit Dominus , 6$c.) Decrevit molli, & vacillanti. Alii interpretan- te regno privare. Alludit ad fciffam turcum vigculis , €& catenis. Nide Pag- veftis fux laciniam. nini thefaurum in voce 44y. 29. Triumpbazor.)Deus dicitur trium- &ice;ne feparat amara mors? ) (X di- .phator, quia arbitratu fuo in omnem vitiis, deliciis, regno, vita. Bene Eccl. partem agit, & verfat Ifrael. Vide- cap. 4I. I O mors, quam amara eff tur Samuel obiter fugillare arcum memorta tua bomini pacem habenti £m triumphalem Saulis , & tacite innuere Jebffantiis. fmis. CAPU'i* XV. & XVI. 245 d 35.. Et ait Samuel: Sicut fecit absque liberis mulieres gla- dius tuus, fic absque liberis erit inter mulieres mater tua. Et in frufta concidit eum Samuel coram Domino in Galgalis. [e 34. Abiit autem Samuel in Ramatha : Saul vero afcendit in domum fuam in Gabaa. 55. Et non vidit Samuel ultra Saul usque ad diem mortis fuze : verumtamen lugebat Samuel Saulem,quoniam Dominum poenitebat , quod conftituiffet eum regem fuper Ifrae). e- CAPU.T-XVL 3l Reprobato Saule , David inter fratres in regem ungitur : que e citbara pjallente coram Saule , agitato Jpiritu malo, ille lexoius babebät. xitque Dominus ad Samuelem: Usquequo tu luges Saul, I.DI cum ego projecerim eum, ne regnet fuper Ifrael? Imple cornu tuum oleo, & veni, ut mittam te ad Ifai Bethlehemitem: ( providi enim in filiis ejus mihi regem. diet enim Saul, & L 2. Et ait Samuel : Quomodo vadam ? au interficiet me. Etait Dominus : Vitulum de armento tolles in manu tua, & dices: Ad immolandum Domino veni. 3. Et vocabis Ifai ad vittimam , & ego oftendam tibi, quid facias, & unges quemcumque monftravero tibi. Hh 3 '4. Fecit 33. Feest abfaue liberis.) Suo, aut z Occidens. D I TSqlæquo £u duges Saml. ) Cum e fuorum glad lacrymis orabat Samuel, ne In frufóa cónidie eum. Samnel coram o Saul, fi fieri poffet a regno exciderat. Domino. ) Wlanufua, ut fonant verba, non aliorum minifterio, ut vult Jo- lmple corzu tuum o/co.) Non lenti- culam , ut fupra cap. Io. I. fed cor- fephus. Fuit quafi quedam victima nu, quod abundantiam gratiz in Da- Domino, coram quo occifus, & ut videm conferendam docet , wut nota- fiebat in holocauftis . fe&tus in frufta. Nec eft novum in Scriptüris vocari vit Rupert. lib. r. Reg. cap. 23. & victimam c&dem inimicorum Dei, ut regni Davidici firmitatem , quia cor- nu folidum , lenticula fictilis fragilie Idumzorum lfa. 34. 6. . Victima emim eft. Lyranus & Abulenf. Domino de Bofra , €$ interftlio magna interra Edom. 2. Dices ad mmmolandum Domíne S. Noz vidit Samuel ultra Saul.) veni.) Mera quidem caufa fed non fola. Senfus eft cum illo amplius non egiffe, non eum vifitaffe, non communicatfe 9. Vocabis Ifai ad vittimam. ) Ad con- Reip. negotia, &c. nam alioquin Sau- vivium ex immolatis carnibus appa- lem a Samuel poftea vifum conftat ex ratum. ap. Ig. num. 24. 246 LIBl]lI L REGUM " 4. Fecit ergo Samuel, ficut locutus eft'ei Dominus. Venit- que in Bethlehem : & admirati funt feniores civitatis, occur- rentes ei, dixeruntque : Pacificusne eft ingreffus tuus? äxï $. Et ait : Pacificus: ad immolandum Domino veni : fan&i- ïä ficamini, & venite mecum, ut immolem. SanGificavit ergo líai, & filios ejus, & vocavit eos ad facrificium. fpi 6. Cumque ingreffi effent, vidit Eliab, & ait : Num coram lus Domino eft chriftus ejus ? . Et dixit Dominus ad Samuelem: Ne refpicias vultum ejus, qu neque altitudinem ftaturae ejus: quoniam abjeci eum, nec juxta intuitum hominis ego judico: homo enim videt ea, quae appa- pu ? Pfal rent,* Dominus autem intuetür cor. be 7.io. $. Et vocavit Ifai Abinadab, & adduxit eum coram Samuele. N Qui dixit: Nec hunc elegit Dominus. 9. Adduxit autem Ifai Samma b , de quo ait: Etiam hunc non " elegit Dominus. E 1o. Adduxit itaque Tfai feptem filios fuos coram Samuele : & ait Samuel ad Ifai : Non elegit Dominus ex iftis; V 11. Dixitque Samuel ad Ifai: Numquid jam completi funt filii ? qui refpondit: Adhuc reliquus eft parvulus, & pafcit oves. Et ait Samuel ad Ifai: Mitte, & adduc eum : nec enim difcumbemus prius, quam huc ille veniat. 12. Mifit ergo, & adduxit eum. Erat autem rufus,&x pulcher D afpe&tu, decoraque facie. Et ait Dominus: Surge;& unge eum, ipfe- e& enim. 15. Tulit & 4. Admirats funt féniores civit aris W & fulens Dominum. Er 41.) Apudfetacitus , velut con- GQuiaex quo Bex populo datus, ( prafertim. poft Saulis peccatum , fe Num coram Domino eff C/äïz:/iu: ejgus ? ) domi ut plurimum continere folebat, Eftne coram te Domine futurus Rex, Pac;fcuj;ze eff ingreffus tuus .?) Qua- quem inungere debco? fi dicant, acciditne aliquid adverfi, 7- Züee eum.) Non hunc elegi: vel aliquidne apportas infaufti nuntii ; vel, hujusmodi res non curo. lg vel timebant, ne,aliquem punire vel- Juxta intuttum bominis.) More ho- let. minum. 5. Sautifrecamini.) Parate vos , ut Ea qu& parent. ) Externa, qux ap- faciificio adfitis, & fi quam habetis parent, & in oculos incurrunt. legalem maculam, qua vetemini con- II. Parozles. ) Omnium natu mi- vivii facrificalis participes eífe, eam nimus. "Hebrai in Sederolam cap. 3. abítergite. De immunditia , quæ a ajant Davidem hoc tempore annum eciffe vigefimum octavum. facrificatis carnibus arcet, agitur Lev. Ccap. 22. OCzlis. IQ. Puicher a[petiu. ) Hebr. pulcher 6. Canque fngrtfft effezz. ) Domum Pagninus vertit, cwm mirore - lfai , in qua pranturi erant. eculorum, CAPUT XVL 247 l- üf 13. Tulit ergo Samuel cornu olei, & unxit eum in medio fratrum ejus: & * dire&us eft Spiritus Domini a die illa in Da- 2Re 8 € li. vid, & deinceps: Surgensque Samuel abiit in Ramatha. 7 1) m g0 14. Spiritus autem Domini receffit a Saul, & exagitabat eum 77-79- fpiritus nequam, a Domino. 88.2I. At 15. Dixeruntque fervi Saul ad eum : Ecce fpiritus Dei ma- A&or. lus exagitat te, 7- 46- JS. 16. Jubeat Dominus nofter, & fervi tui ,. qui coram te funt; I?-Z'Z- d qusarent hominem fcientem pfallere cithara, ut quando arri- d- puerit te fpiritus Domini malus, píallat manu fua, & levius feras. 17. Et ait Saul ad fervos fuos : Providete ergo mihi aliquem bene pfallentem, & adducite eum ad me. [ 18.. Et refpondens unus de pueris, ait: Ecce vidi filium Ifai Bethlehemitem fcientem píallere, & fortiffimum robore, & vi- i rum bellicofum, & prudentem in verbis, & virum gulchrum: |e & Dominus eft cum eo. IQ. Mifit ergo Saul nuntios ad.1fai, dicens : Mitte àd me Da- " t vid filium tuum , qui eft in paícuis. l 20. Tulit itaque Ifai afinum plenum panibus & Iagenabn vini, & hoedum de capris unum, & mifit per manum David filii fui Saull!, 2r. Et 13. La medio fratrum ejus. ) Ipfis Enereumenumr factum , obfeffum a tamen non intellicentibus , quo fpe- malo fpiritu , & vexatum. Ita com- €taret munis Patrum & Doéctorum fententia. illa unctio , credibile tamen Davidi , & Ifai ejus parenti myfterium Aliqui putant morbum fuiffe ex atra indicaffe. Salianus Samuelem indu- bile, qui in furorem agit. cit rem tosam Ifai , & filiis ejus ape- 4 Demine.) Domin : juffu , poenas xientem, ita tamen, ut qu& agerentur, de Saul fumere incipientis. filentio premerent. Hsc unctio Da- 16. Pfallat gpanu (na, & levius feras.) Mufice varii modi, aut concitant af- vidi regnum non dedit, fed regno eum deftinavit, jufque ei dedit ad fectus, aut leniunt. D«mon exafpe- regnum fuo tempore adipifcendum. rabat humores ad marorem, & tri- Directus eff fpiritus Domami a die dlla ftitiam incitabat : hos affe&tus tempe- i2 David.) Multipiicibus füis donis rabat mufica lwtitiz artifex , fed ma- eum Dominus ornavit , iifque preci- jorem fortaffe vim habebant . Davi- pue , quz futurum,Regem decent , dis cantica ex materia ; divinas, enim illum canto faftieio dignum reddunt. laudes exequebatür , quibus in fugam LXX. haberít. lifrlest fptritus Domi- malus demon agebatur. Pythagoreis z;in David. Hebr. profperavit ; hoc moris fuit, ait üuinti]. ]i b. 9. cap.4. enim eft Z/;zgi in Scripturis. cum fomnum peterent ad lyràm prius I4. Spirites autem Domini.) Eodem lenire mentes , ut, fi quid fuiffet tur- modo intellige fpiritum Domini , ut bidarum cogitationum, componerent. fuperiori verficulo. 20. Plemum panibus.) Onuftum, ut Exapitabat eum [piritus! nequam.) habet. Chaldaus. LIBRI L REGUM 248 21. Et venit David ad Saul, & ftetit coram eo : at ille dile- xit eum nimis , & factus eft ejus armiger. 22. Mifitque Saul ad 1fai dicens: Stet David in confpe&tu meo, invenit enim gratiam in oculis meis. . 25. Igitur quandocumque fpiritus Domini ma]uus,arrïpiebat* [ Saul, David tollebat citharam, & percutiebat manu fua, & re- focillabatur Saul, & levius habebat. Recedebat enim ab eo fpiritus malus. CAPUT XVIL Philiflbeis contra Ifraelem ad pugnam congregatis , Goliatb gigan- dem in armis, &? foriitudine confidentem, inermis David occidit, : aput , diffufis Philiflbais, ad þrïecfji;rngue C Saulem tulit, Ongregantes autem Philifthiim agmina fua in praelium, *C convenerunt in Socho Judze ; & caítrametati funt inter Soc $o & AzZeca, in finibus Dommim. 2. Porro Saul, & filii Ifrael congregati venerunt in Vallem terebinthi, & direxerunt aciem ad pugnandum contra Phili- fthiim. 3. Et Philifthiim ftabant fuper montem ex parte hac, & Iírael ftabat fupra montem ex altera parte; vallisque erat inter eos. 4. Et egreffus eft vir fpurius de caftris Philifthinorum ,. no* mi. U a LE ATU ag p u miune Goh'atþ, de Geth, altitudinis fex cubitorum , & palt $. Et Mifft .. . Sauli.) In obfervantiz fi- I. f N Socho fud«.) Eft Socho trans gnum ex illrum temporum confue- tudine. Jordanem Gedeonis ultione no- bilitata Judic. g. 15. & 16. 2I. Faus eff ejus armiger.) Quia 4zeca. ) Locum jam olim clariffi- minus honorificum fuiffet Regi, fi ea ma Jofue vi&toria infignem Jof. 1o. 11. tantum caufa habuiffet apud fe Da- 4. Vir fpurius.) LXX. habent 2v- vid, ut morbum leniret, & arrepti- »aToc potens, fortis. $. Hier. in tra- tiO Occineret. ditionibus Mebraicis in cap. 17. I 229. Stez David i)z con 'peffg 0. ) Reg. docet Goliam fpurium appella- Revocat David, quem remiferat pu- tum, quia ex patre gigante, matre tans fe folutum : vel quia bellum ali- vero Gethza, aliena,Ífcilicet muliere quod ingrueret , & locus mufice in natus effet. Comeftor , quod ex.pa- Probabile caftris elfe non videretur ; vel quia tre gentili matre Judza. melancholicorum ingenia morofa funt, admodum eft ex incerto patre, eoque & eadem modo quegrunt, & volunt, gigante fatum , de ftirpe Enachim, & modo refugiunt , & xefpuunt. matre Gethza. Nam reéiquias Ena- CAPUT XVIL, 249 ll $. Et caffis terea füper caput ejus, & lorica (1) fquamata in- duebatur. Porro pondus loricae ejus, quinque milliar ficlorum geris erat. du 6. Et ocreas cereas habebat in cruribus; & clypeus sereus at tegebat humeros ejus. ( 7. Haftile autem haftae ejus erat quafi liciatorium texentium. £0 Ipfum autem ferrum haftze ejus fexcentos ficlos habebat ferris & armiger ejus antecedebat eum. 8. Stansque clamabat adverfum phalangas Tfrael, & dicebat eis: Quare veniftis parati ad praelium? Numquid ego non fum !f Philifthaeus, & vos fervi Saul ? Eli gite ex vobjs virum ; & de- fcendat ad fingulare certamen. 9. Si quiverit pugnare mecum, & percufferit me, erimus vobis fervi; fi autem ego praevaluero, & percuffero eum, vos fervi eritis, & fervietis nobis. Io. Et ajebat Philifthzeus; Ego exprobravi agminibus Ifrael n e hodie: Date mihi virum; & inea: mecum fingulare certamen. II. Audiens autem Saul, & omnes Iíraelitze, fermones Phili- i fthaei hujufcemodi,ftupebant,& metuebant nimis., 12. David i (1) Lorica fquamata. Iz ediz. Szxz. legitur : lorica hamata, chim , feu gigantum permanfiffe ín meros interim , dum non pugnabatur, el Geth conftat ex cap. 1r. Jofue ,. & revocandus ad pectus tempore confli- incertum fuiffe Goliathi patrem | iüde &us. colligitur, quod cum generis illius , 04 T. Liciatorium texentium.) Jugum, parentum fit mentio in. Scriptura circa quod textores telam circumvol- 2. Reg. 21. 19. & 1. Par. 20. 6. nun- vunt, qugg intellimre quoad haftilis uam patris nomen ex orimitur, fed craffitiem, $ [o) lias matris, nempe a R apha. Sexcentos ffclos. babebar fer. ) 15705 M Alritudinis fex cubttorum, & palmi.) bras nimirum vipinti quinque. Statura gigantea, communi noftri z- 9. Sransque clamabat. ) JaCtabundus, vi hominum fere duplo major. & Hebrzis timorem , & ignaviam ex- Pabni.) Hebr. m zererh, que vox probrans quod indicat Ecclefiafti- palmum majorem figaificat, qui duo- cus 47. ubi de David. In zolleado, decim , conftat diritis. inquit, um [axo funda dejecit exul- $. Lorica fquamara.) "T horax e fer- zationem Golia , Goliam fcilicet exultan- reis laminis Iquamatim contextis. tem , & fuperbientem virium fidücia. Qui"nque millia ficlorum aris.) Siclus fï Numquid, ega non fum Philifibaus , 8f erat ponderis femiuhciz ; hoc eft, vos fervi Saul? ) Quafi dicat : ego quatuor drachmarüm. ltaque quinque fum Philitheus ; vos Hebrai; i nter millia ficli efficiunc libras ducentas & has duas gentes bellum eft, congre- o&o , & infuper uncias quatuor, affi- gnando fingulis libris uncias duodecim. diamur fingulari certamine, & popu- lus ille vincat, cujus propugnator ad- 6. Tegebat bumeros. ) Rejectusinhu- verfarium vicerit, Dib/, ctm Com. Menosh. Toys. 11 H 250 LIBRIL REGUM M ? Sup. 1^. David autem erat filius viri Ephratzei * dé quo fupra di- $ 16.1. &um eft, de Bethlehem Juda : cui nomen erat Ifai, qui habe- bat o£to filios, & erat vir in diebus Saul fenex , & grandzevus ]i inter viros. ? 13. Abierunt autäm tres filii ejus majores poft Saul in prae- lium : & nomina trium filiorum ejus, qui perrexerunt ad bel- lum, Eliab primogenitus, & fecundus Abinadab, tertiusque Samma. I4. David autem erat minimus. ] Tribus ergo majoribus fe- cutis Saulem, 15. Abiit David , & reverfüs eft a Saul , ut pafceret gregem lä patris fui in Bethlehem. 16. Procedebat vero Philifthaeus mane, & vefpere, & ftabat quadraginta diebus. 17. Dixit autem Ifai ad David filium fuum : Accipe fratri- bus tuis ephi polentae , & decem panes iftos, & curre in caftra Í ad fratres tuos. 18. Et decem formellas cafei has deferes ad tribunum : & 4 fratres tuos vifitabis, fi re&e agant, & cum quibus ordinati funt , difce. 19. Saul autem, & illi, & omnes filii Ifrael in Valle terebinthi E pugnabant adverfum Philifthiim. £ 20. Surrexit itaque David mane, & commendavit gfegem cuftodi, & onuftus abiit, ficut praeceperat ei Ifai. Et venit ad locum Magala, & ad exercitum, qui egreffus ad pugnam voci- feratus erat in certarfine. 21. Direxerat enim aciem Ifrael, fed & Philifthiim ex ad- verfo fuerant praeparati. ub manu 22. Derelinquens ergo David vafa, quæ' attulerat, fi cuftodis I5. Reverfus eff a Saul. TFortaffe vite aulice, & impietatis centes cibos quoditie fibi parare po- ulis per- terant milites in caftris. Porro Ephi tefus. Sauletiam abeundi poteftatem eft menfura aridorum , de qua vide, fecerat, vel quod melius haberet, vel qug dixi libri Ruth cap. 2. num. 17. quod eum morofo, & mutabili effet in- I8. Tribuntim..). "Tribunus ille eft, genio,jam apud fe Davidem habere non qui mille przeft militibus , Grzci curaret, quem odio profequi ceperat. X/Naexo» vocant; ut hic LXX. 17. Ephi polent«. ) Polenta aptus QO. 4d locum Magala. ) Magala cir- cibus iis, ui agunt in caftris: firau- culum fignificát. Aut ergo eft no- tem ex hordeo madefacto , deinde fic- men proprium loci; aut i á em efít z4 Joecum .Ma cato , & tofíto, molaque in faring mo- g4l4, quod ad locum ca- dum comminuto, ex hac farina re- Rrormf. ] CAPUT xvi. 251 di- cuftodis ad farcinas , cucurrit ad locum certaminis, & interro- be- gabat, fi omnia re&te agerentur erga fratres fuos. VUS 23. Cumque adhuc ille loqueretur eis, apparuit vir ille fpu- rius afcendens, Goliath nomine, Philifthaeus, de Geth, de caftris Tb Philifthinorum,& loquente eo hzec eadem verba audivit David. jel- 24. Omnes autem Ifraelite , cum vidiffent virum, fugerunt Y ]üe a facie ejus, timentes eum valde. 25. Et dixit unus quispiam de Ifrael : Num vidiftis virum fe hunc, qui afcendit? ad exprobrandum enim Ifraeli aícendit. Virum ergo, qui percufferit eum, ditabit rex divitiis magnis, em & filiam fuam dabit ei: & domum patris ejus faciet absque tri- buto in Ifrael. bat 26. Et ait David ad viros, qui ftabant fecum, dicens: Quid dabitur viro, qui percufferit Philifthaeum hunc , & tulerit op- Tl probrium de Iírael? quis enim eft hic Philifthzeus incircumci- ln fus, qui exprobravit acies Dei viventis? 27. Referebat autem ei populus eumdem fermonem, dicens: Hac dabuntur viro, qui percufferit eum. B Iocjuente eo ati 28. Quod cum audiffet Eliab frater ejus major, cum aliis,iratus eft contra David, & ait: Quare venifti; & quare thi dereliquifti pauculas oves illas in deferto? ego novi fuperbiam tuam , & nequitiam cordis tui: quia, ut videres prælnium, de- fcendifti. 2 m 29. Et dixit David : Quid feci? numquid non verbum eft? 3o. Et deciinavit paululum ab eo ad alium dixitque eumdem d fermonem. Et refpondit ei populus verbum ficut prius. 31. Audita funt autem verba, quae locutus eft David, & an- d nuntiata in confpectu Saul. 2. Ad quem cum fuiffet adcu&us, locutus eft ei: non con- 1Ü lia cidat ls [ n (» Q5. A/cendit. ) P;)tius defcenderat 29. Nuaquid mon veräum eff.) Qua- in vallem, fed hic A4jrezait , idem eft, fi dicat, quid aliud, quam locutus hi ac progrefins eft. fum ; Chald. zezze verism fui: , quod e Qu; pecuffervit emm , ö'c.) An ita dixi? ltalice fortaffe diceremus , zoz loquerenter milites ex privata fua opi- fí puà dir unaparol ? : Annon licet ver- l bum effari? vel.etiam fencentia eft, nione, gregalinmque fuorum, anve- ü ro Sanl hoc promaiferit, quod ja&a- an non licet loqui de re vulgata, & batur, non fuis colliei poteft ex Scii- que in omnium ore veifatur? Vel, l Pï;']lll. Videtur-tamen ommnino pro- annon imperium eft patris, quo mit- nWifio interceffiffe, quia Davidi non tor ad caitra? 4 femcl interroganticonftanter idem red- fcilicet. 32. la €oc. ) Proptfer eum, Goliath ditum refl,o/:;fum. 252 LIBRT i, REGUM cidat cor cu'usquam in eo: e go fervqs tuus vadam, & pugnabo adverfus Philifthaeum. 35. Et ait Saul ad David: Non vales refiftere Philifthaeo ifli, nec pugnare adverfus eum : quia puer es, hic autem vir bella- tor eft ab adolefcentia fua. Eccli. 34- Dixitque David ad Saul: * Pafcebat fervus tuus patris fui egem , & veniebat leo, vel urfus, ,& tollebat arietem de me- dio gregis: 35. Et perfequebar eos, & percutiebam, eruebamque de ore eorum, & illi confurgebant adverfum me, & apprehendebam mentum eorum , & fuffocabam , interficiebamque eos. jj 36. Nam & leonem, & urfum interfeci ego fervus tuus: erit igitur, & Philiftheeus hic incircumcifus, quafi unus ex eis. Nunc vadam, & auferam opprobrium populi: quoniam quis eft ifte Philifthaeus incircumcifus, qui aufus eft maledicere exercitui Dei viventis? Y 37. Et ait David : Dominus, qui ei*ipuit me de manu leonis, e manu urfi, ipfe me liberabit de manu Philifthzei hujus. "Dixit autem Saul ad David: Vade, & Dominus tecum fit. : 38. Et induit Saul David veftimentis fuis, & impofuit galeam &ream fuper caput ejus, & veftivit eum lorica. 39. Accint&tus ergo David gladio ejus fuper veítem fuam, coepit tentare fi armatus poffet incedere, non enim habebat confuetudinem. Dixitque David ad Saul : Non poffum fic in- cedere, quia non ufum habeo. Et depofuit ea, 4o. Et tulit baculum fuum, quem femper habebat in mani- bus, & elegit fibi quinque limpidiífimos lapides de torrente, & mifit eos in peram paftoralem,'quam habebat fecum, & fun- dam manu tulit, & proceffit adverfum Philiftheeum. 4I. Ibat autem Philifthaeus incedens, & appropinquans ad- verfum David, & armiger ejus ante eum. 42. Cumque infpexiffet Philifthaeus, & vidiffet David , de- fpexit eum. Erat enim adolefcens rufus, & pulcher afpeéctu. 43. Et dixit Philifthaeus ad David: Numquid ego canis fum, quod 33. Pwuer.) Adolefcens. Theodo- ra admodum erat flatura , puer vide- retus & $. Aug. quatuordecim , aut batur. Vide di&ta cap. 16. r1. fexdecim annorum faciunt. Salianus 40. Lompidiffmos lapides.) Politos, contendit viginti duorum annorum non afperos. fuiffe, & a Saule vocatum puerum, 3. Maledixit. Philiffbaus David ia quia comparatione Saulis, qui proce- diis [uis.) Sic olim apud Romanos ufi- - CAPUT XVII. 53 quod tu venis &d me cum baculo? Et maled y David in diis fuis. - ixit— Philiftheeus ] 44. Dixitque ad David : Veni ad me, & dabo carnes tuas volatilibus coeli , & beftiis terrae. - «. Dixit autem David ad Philifthzeum : Tu venis ad me cum gladio, & hafta, & clypeo: ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum, Dei agminum Iírael, quibus exprobrafti. 46. Hodie, & dabit te Dominus in manu mea, & percutiam* te, & auferam caput tuum a te, & dabo cadavera caftrorum Philifthiim hodie volatilibus coeli, & beítiis terr&e : ut fciat omnis terra, quia eft Deus in Ifrael, 47. Et noverit univería ecclefia heec, quia non in gladio, nec in hafta falvat Dominus. Ipfius enim eft bellum, & tradet vos in manus noftras. 48. Cum ergo furrexiffet Philifthzeus, & veniret, & appro- pinquaret contra David, feftinavit David , & cucurrit ad pu- gnam ex adverfo Philifthaei. 49. Et mifit manum fuam in peram, tulitque unum lapidem, & fünda jecit, & circumducens percuffit Philifthaeum in fron- te ; & infixus eft lapis in front g ejus, & cecidit in faciem fuam fuper terram. so. * Proevaluitque David adverfum Philiftheeum in funda , Ecdi. 4- & lapide, percuffumque Philiftheeum interfecit. Cumque gla- AI;7M ac dium non haberet in manu David, $L. Cucurrit, & ftetit fuper Philifthzeum, & tulit gladium * 9^ ejus, & eduxit eum de vagina fua ; & interfecit eum, preeci- ditque caput ejus. Videntes autem Philifthiim, quod mortuus effet fortiffimus eorum, fugerunt. * $2. Et confurgentes viri Iírael, & Juda vociferati funt, & perfecuti funt Philifthaeos usque dum venirent in vallem, & usque ad portas Accaron, cecideruntque vulnerati de Phili- on. fthiim in via Saraim , usque ad Geth , & us 113 -que ad Accar 55. Et halarat animam. Salianus, & alii i&tu tatum illud , Dz ze, Deeque perdant. Itaque mali aliquid a Dagon Deo fuo, lapidis plane extinftum pu:ant. aut Baalim Davidi imprecatus eft Go- 5I. Edgxit eum de-vagma.) Gla- liath. dium nondum Goliath evaginarat, ha- 47. Eccleffa bec.) Congregatio hzc fta primum, deinde, fi opus foret$ popalorum, gïadio pugnaturus. 50- Izterftcit.) I&u enim lapidis 52. d portas. Accaron. ) Qus una proftratus fuerat , nondum tamen ex- eft ex quinque Philifthzozum fatrapiis. 254 LIBRIIL REGUM $3. Et revertentes filii Ifrael poft quam perfecuti fuerant Phi- lifthaeos invaferunt caftra eorum. Ve 4. Affumens autem David capud Philifthzei, attulit illud in. erufalem : arma vero ejus pofuit in tabernaculo fuo. [2 . Eo autem tempore,quo viderat Saul David egredientem contra Philifthaeum , ait ad Abner principem militize : De qua de ftirpe defcendit hic adolefcens? Dixitque Abner: Vivit anima tua, rex , fi novi. $6. Et ait rex : interroga tu, cujus filius fit ifte puer. fif 57. Cumque regreffus effet David, percutfo Philifthaeo, tulit fy eum Abner, & introduxit coram Saule, caput Philifthaei ha- ff bentem in manu. 58. Et ait ad eum Saul : De qua progenie es, o adolefcens ? k: Dixitque David : filius fervi tui Ifai Bethlehemitae ego fum. c CAPUT XVHTI. t Inito David cum S'onatba federe , Saul. audita fui & David com- paratione, malo [piritu agitatus nititur David configere ; & Merob Qu filiam , quam erat Davvid pollicitus , tradit alteri : Micbol vero iuniorem callide mediantibus centum praputiis Pbi- d gex lifibeorum de[pondet David in uxorem. T fa&tum eft, cum compleffet loqui ad Saul: anima TJo- [ I-E li* nathae conglutinata eft animae David, & dilexit eum Jo- nathas quafi animam fuam. 2 Tulite L aula Saulis, & ut fit in. adolefcenti- Ji 54. dttulit tllnd m Jerufalem.) Prz- cipuam urbem. |Nec obftabat, quod bus, ftatura corporis procerior facta, tl adhuc Jebufzi arcem illius, Sion fci- & barbz aliquid natum , & cultus cor- À licet, tenerent ; irso triumphus hic poris paftori, non, ut prius, aulico Davidis ad illos terendos faciebat. congruens efficiebant , nefacileagno- Circumtulit etiam idem caput per alias fceretur. Sunt etiam, qui dicant in- glw firmam Sauli a morbo fuiíffe memo- civitates, per quas victor exercitus riam. Addo fieri potuiffe , ut Saul fa tranfibat , ut conftat ex fequenti cap. lf num. 6. Nam ex urbibus dicuntur Davidis non omnino oblitus effet , fed egreffz mulieres, & epinicium Sauli, & jam voluiffe cognofcere fingula [ & David ceciniffe. minutim; pollicitus enim fuerat occi- h Pofuit in tabemacula/kr;. ) Ubi ad denti-Goliath filiam in matrimonium ; D aliquod tempus fuerunt , deindetrans- itaque diftinctius futuri generi genus, lata videntur in Domini tabernacu- & dotes inveftigandz, quam cum in [ lum ad &ternum rei monumentum : [ aulam admiffus, ut citharzdum ageret, nam petens David 2eladium ab Achi- aut ut effet armiger. melech facerdote, oliz gladium ex Vivit anima tt4.) Per vitam tuam, l tabernaculo accepit. S zev;.) Non novi. 85. De qua ffirpe defcendis bic ado- La compleft lequi ad Saul.) I.(;'[ Qui poft rugnam de illa vi- lefeens. ) Aliquandiu aberat David aþ ï CAPU T XVII. 255 Dhi- ?. Tulitque eum Saul in die illa, & non conceffit ei, ut re- din verteretur in domum patris fui. 3. Inierunt autem David, & Jonathas foedus: diligebat enim tem eum quafi animam fuam. 4. Nam exípoliavit fe Tonathas tunica, qua erat indutus , & qu p dedit eam David, & reliqua veftimenta fua, usque ad gladium, & arcum fuüum, & usque ad balteum. $. Egrediebatur quoque David ad omnia, qüæcumque mi- fiffet eum Saul, & prudenter fe agebat: pofuitque eum Saul ilit lt« fuper viros belli, & acceptus erat in oculis univerfi populi; maximeque in confpe&u famulorum Saul. n 6. Porro cum reverteretur percuflo Philifthaeo David, (1) egreífze funt mulieres de univerfis urbibus Ifrael, cantantes , ', chorosque ducentes in occurfum Saul regjs, in tympanis la- titice, & in fiftris. I 7. Et praecinebant mulieres ludentes, atque dicentes : * Per- *Infr. t cuffit Saul mille, & David decem millia.- $. Iratus 21-11- Ccci. (1) do edit. Sixr. adduntur hac : & ferret caput ejus in Jerufalem. 47. - fcere, & contemplari, & exiftimare detur quzfiviffe aliqua, ut etiam de genere ipfius, illique gratulatus, &c. David pluris fea Jonatha fieri, dili- Conglutinata eff anima , 6c. ) Ami- ique vehementius , quam fe ipfum. 0« corumunam dici animam notavit Arift. 5. Egrediebatur quoque David.) Hxc (« lib. g. moral, cap. 9. Idem fignificat per anticipationem dicuntur; prewcef- Latina vox , Concordia, & Grzca ferunt enim, que num. 6. fequenti lg narrantur. t $uóycin. . Inierunt autem David , & Jona- 6. De unrverffs urbibus.) Per quas ka' fhbas fedus. ) Perpetug amicitiz. vi&ores tranfibant, cum irent in Je- [ Aanorem conciliabat ftrenuitas David , rufalem. Canunt mulieres ; id. enim & rei bellicz ftudium, & patriz , reli- fuit illo zvo folemne , ut in vi&toriis gionifque tuend contra hoftes Ifraelis. virgines lzto carmine Dei, victorum- 4. Ufque ad baltewum. ) lta loquitur ue laudes exequerentur. Sic Maria facer textus, ut oftendat nullam ve- í [*) ror Moyfis cum reliquis cecinit, ftimentorum partem étiam minimam mari Rubro extin&tis JEgyptiis , Exod, Davidi datam non effe, vel quia bal- ;ïl. tei olim pretiofi , ut honoris infigne lnazþi:.) Zepea, fiftra funt cre- artificio digi- fuerunt, ad exaggerandam benevolen- pitacula, qug quodam tig magnitudinem, — Certe in lib. Job. tis, aut manibus impulfa refonant , fic cap. I2. I8. dicitur, Baltewm regum difcta Zzà 78 csítiy uod quatere , con- 4 cutere , apicare fignificat. i P [Jolvit , €& precingit fune renes eorum. :: otuit Jonathas alia munera amico 7. Percufftt Sanl milie , 6 Davidde- dare, fed maluit veftes , ut quam pri- eem millia. ) Quuafi^ dicerent, - multos mum aulico cultu ornaret, ne paíto- percuffit Saul, fed multo plures Da- ritio habitu defpiceretur , voluitque vid. Vera laus, & Davidi cones tanquam alterum Jonatham ab omni- ruens, cui non decem millium tan- tum cxdes, fed toti hoftium exercitui bus honorari, & fe quafiin illq agno- 256 LIBRII REGUM $. Iratus eft autem Saul nimis, & difplicuit in oculis ejus ) fi fermo ifte ; dixitque : Dederunt David decem millia, & mihi lu mille dederunt : quid ei fupereft nifi folum regnum? ffát 9. Non re&tis ergo oculis Saul afpiciebat David a die illa, & deinceps. yit 10. Poft diem autem alteram, invafit fpiritus Dei malus Saul, & prophetabat in medio domus fuz : David autem pfallebat Sài manu fua, ficut per fingulos dies , tenebatque Saul lanceam, 1I. Et mifit eem , putans q j uod configere poffet David cum pariete : & declinavit David a facie ejus fecundo. fi 12, Et timuit Saul David, eo quod Dominus effet cum eo, & a fe receffiflet. | 13. Amovit ergo eum Saul a fe, & fecit eum tribunum fuper mille viros, & egrediebatur, & intrabat in confpeétu populi. ffi 14. In omnibus quo N que viis fuis David prudenter agebat, & *Sup. Dominus* erat cum eo. .36.13. ha 15. Vidit itaque Saul, quod prudens effet nimis, & coepit cavere eum. Ie 16. Omnis autem Ifrael, & Juda diligebat David : ipfe enim ingrediebatur, & egrediebatur ante eos. V 17. Dixitque Saul a d David : Ecce filia mea major Merob, ipfam fp illata clades accepta referri debebat. proprie fignificat voce canere, fed $. Chryfoft. homil. de David, &Sau- transfertur etiam ad inftrumenta : fic le, & alii damnant mulierum impru- etiam Latini dicunt, cazere fedzéns. dentiam ; omnisenim comparatio odio- II« 4 f'acze ejus. ) Saulis. X fa, etiam inter pares, quanto magis Seczndo. ) Bis enim telum in Davi- fi inferior majori zquetur, aut ante- dem contorfit Saul, licet. femel tan- ponatur. ltaque Saul jure mulieribus tum a Scriptura narretur. f iratus eft, non autem Davidi innoxio. I2. Tizeit $agl Davi4. ) Ejus in- a« IO. Prephetabar. ) Agitabatur cor- crementa fufpe&ta habere copit. pore a malieno fpiritu, quo erat ob- o Egrea'ieä:t!ur, & zntrabat.) In- feffus; qui ita moventur, & agitan- gredi, & egredi eft Ducem agere, & tur, prophetare dicuntur ; vel quia cum poteftate praelfe, expeditiones etiam veri prophecz irruenre in eos juffu Regis fufcipere, cohortem fuam divino fpiritu cum enthufiafino conci- educere ad bellum ,^ & reducere. ] tate loquebantur, & ad populum con- I5. Cepit cavere esm.)Idem eft, quod cionabantur, vel quia prophete vul- num.I2. dictum eft , z;/az Sau! David. co cenfeban & tur infanire, quod ignota, [o! € ic I7 Filameamajor.) Quaim ei antea abftrufa pleraque dicerent. promiferat, ut diximus cap.17. n. 25. ropheta quidam infanus vocatur. 4. -Non fit manus mea im eum.) Ut il- R eg. 9. II. lum interficiam , fed potius gladiis Pfallebat manu [ua.) Miuficum in- Philifthezorum objiciatur, & eorum firumentum manu pulfabat. — Pfallere manu cadat. CAPEPRU:T'XVIL 257 g us ipfam äabo tibi uzorem : tantummodo efto vir fortis, & * p rae- * Infr. Qihi liare be!la Domiri. Saul autem repütabat, dicens: Non fit25:28- manus mea iu eo, fed fic fuper eum nianus Philifthinorum. à Ü .18. Ait aucem David ad Saul : Quis ego füm , aut quae eft vita med, aut Cognatio patris mei in Lirael,ut fism gener regis? Eu í9. FaCtum eft autem tempus, cum debere: dari Merob filía obat Saul David, datà eft Badrieli Molathitze uxor. ) $0. Dile.it autem Divid Michol filiam Saul alteram. Et nun- Ui tiatum eft Saul, & placuit ei. 2i. Dixitque Saul: Dabo eatm 1lli , ut fiat ei in fcandalum, & 8 fit fuper eum inanus Philifibinorum. Dixitque Saul ad David: in duabus rebüs gener meus eris hodie. pet .23. Et mandavit Saul fervis fuis: Loquimini ad David clam li tiie; d'centes : Ecce places rcgi; & omnes fervi ejus diiigunt te. Ti Nunc ergo efto gener reeis. 24. Et locuti funt fervi Saul in auribus David omnia verba pi hec, EtaitDavid: Num parum videtur vobis, generum effe ! tegis ? Ego autem futmn vir pauper ; & tenuis. lfl 44. Et renufitiaverunt fervi Saul, dicentes : Hujuícemodi verba locutus eft David. 00 - 2$. Dixit autemSaul : Sic loquimini ad David : non habct rex aftl fponíalia neceffe, nifi tantum centum praeputia Philiithinorum, m ut fiat ultio de inimicCis regis. Porro Saul cogitabat tradcre David in manus Philifthinorum. * "üc 26. Cumque renuntiaffent fervi ejus D avid verba ;quæ di- xerat Saul, placuit fermo in oculisDavid, ut fieret gener regis. V ii 47. Et poft paucos dies forgens David, abiit cum viris, qui fub eo erant. Et percuffit ex Philifthiim ducentos viros, & I attulit eorum praeputia, & annumeravit ea regi, ut eflet.gener e€us. Dedititaque Saul ei Michol filiam fuam uxorem. n 48. Et & [2] 19. Faflum 6f autem ftmpus ,. G6c.) fcilicet Goliz, & px'æþu'tia , que ad- numerabis mihi. " "T emporis aliquod fpatium, quo efapfo Vel fenfas eft, in Merob Davidi nuberet. uno duorüm eris gener meus , fcilicet Data eff Hadrieis, ) Contra fidem dote danda, vel preputiis, quortm gd datam, & cüm infigni Davidis injuria. pofterius Saul poftea elegit, cum Da- 2 QI. Fiatei in feandalum. ) Ut ficil- víd paupertatem fuatn caufaretur. li mortis occafío , objiciendo illum 25. Nonm habe: Rex [peuyalia neceffe.)) xurfas Philifthzorum armis. Mune:;a, fponfalía, aut-dotem , aut 15 In duabzs rebus getiermeus evis hodse.) dotis augmentam, quod David pau- i Propter duplex meritum , occifionem per P ro liibl cum Com. Menoch. Tom. L. [ regjxs dignitat.e dare non poterat. 258 LIBRI I REGUM 28. Et vidit Saul, & intellexit, quod Dominus effet cum Da- vid. Michol autem filia Saul diligebat eum. V ll E 29. Et Saul magis coepit timere D avid; fa&tusque eiyï Saul inimicus David cun&is diebus. .go. Et-egreffi funt principes Philifthinorum. A principio autem egreifionis eorum , prudentius fe gereoat D avid quam omnes fervi Saul & celebre fa&tum eft nomen ejus nimis. f COA UOE T X«X Saul David occidere volens , voce S'onatbe placatur: quem coram f Je citbarizantem iterum transfigere tentat, & fugientem induftria Micbol in-.Najotb apud Samuelem perfecutus , pof? ternos nun- . Tios propbetantes etiam ipfe propbetat. Ocutus eft autem Saul ad Jonatham filium fuum, & ad "L omnes fervos fuos, ut occidere ntDavid. Porro Jona- l thas filius Saul diligebat David valde. . 2. Et indicavit Jonathas David , dicens: Quaerit Saul pater meus occidere te : quapropter obferva te * quæfoä màne, & manebis clam , & abíconderis. 3. Ego autem egrediens ftabo juxta patrem nleum, in agro, ubicumque fueris, & ego loquar de te ad quodcumque videro, nuntiabo tibi. patrem meum : & 4- Locu:us eft ergo Tonathas de David bona ad Saul patrem füum, dixitque ad eum: Ne pecces, rex, in fervum tuum Da- vid, quia non peccavit tibi, & opera ejus bona funt tibi valde. $. Et pofuit animam fuam in manu fua, & perculfit Phili- fthaeum, 3o. Egre/Fi funt, €$c. ) Ad bellum 9. Olferva ze, 7111:/&.) Cuítodi te , contra Ifraelitas, vel antiquis incitati cave tibi. offenfionibus , vel recentibus damnis Mane,) Craftina die mane, ut ha- a Davide illatis , ac nominatim quod bent LXX. Zvzioy TeGi. illa preputiorum numeratione fe lu- Stabo juxta parrem meum. ) Hec dibrio habitos intelligerent , quod cir- verbalegenda funt per parenthefim, cumcifi non effent. I. quafi dicat; ubi ftetero juxta patrem, L Ocutus ef) Saul ad . Jonatham.) & ejus animum intellexero , egreffus * Speravit Saul fe facinushoc per in agrum tibi indicabo. l3 Jonatham confe&urum ; quiaejusma- c5. Pofiir antmam [uam in mang fua.) xime intereffe videbatur mors Davi- Hebrea phrafis, qua fienificant peri- dis, qui Saulis regnum ipfi tanquam culo fe exponere. primo 5 cenito deb € itum Occupaturus In [amguine innoxio.) Innoxium fan- timebatur. guinem efiundere cupiens. ECOADPOU OE OXEX. 259 h. ftheum, & fecit Dominus falutem magnam univerfo Tfraeli : vidifti4 & lae:acus es. Quare ergo peccas in fanguine innoxio, ul interficiess David, qui eft absque culpa? 6. Quod cum auditiet Saul, placatus voce Jonathae, juravit: !l Vivit Dominus, quia non occidetur. j 7. Vocavit itaque Jonathas David,& indicavit ei omnia verba hzc, & incroduxit fonathas David àd Saul, & fuit ante eum, ficut fuerat heri, & nudius:er ius. ^ 8 -Motum eft autem rurfum bellum, & eg reffus Da'vid', pu- j gnavi: adverfum Philifthiim : percuífitq ue eos plaga magna, & fugerunt a (acie ejus. 3 " 9. Et fa&tus eft fpiritus Domini malus in Saul, fedebat autem in domo fua, & tenebat lanceam : porro David píallebat manu fua. 19. Niíus d que eft Saul configere David lancea in pariete , & declinavit David a facie Saul : lancea autem caffo vulnere per- ]s lata eft in pariete, & David fugit, & (alvatus eft no£te illa. rir. Mif 5te j $ rgo Saul fatellites fuos in domum David, ut cu- j ftodiren: eum, & inteificeretur mane. Quod cum annunciaf- fet-David Michol uxor fua, dicens : Nihi falvaveris te ,, nocte hac, cras morieris: ] 12. Depofuit eum per feneftram. ,Por'ro ille abiit, & aufu- git ; atque falvatus:eft. 13. Tulit àutem Michol ftatu,am,'& pofuit eam fuper le£tum, & pcllem pilofam caprarum pofuit ad caput ejus, & operuit eam vefktimentis. Kk3 ïQ;. Miü; Tf þIdt/föFC[*ff?flfï mm?e. ) Postniffet ^ 6. Vivit .Doæiäu:,xqt;fm nom occides fur.) Éx annmao juravit, non fide , üócte occidexe, fed hoc turpe vide- & fimulate, u: indicstScriptura , qu batür,.& proditorium hominem do- mi fuz, & in lecto agentem oppri- illum placatum Faiifefllicit. mere ; cedem in auroram dilatam 7- Sicut fnerat heri , 65 mudins fer- fius.) Sicut priuis. putant Jofephus, & Toftatus , ut ho» . Tenebat lanceam. ) . Id illi erat pe^ minem in judicium evocatum, & ca- lumniis circumventum capitali fenten- ne perpetuum, adeo ut etiaàm in menfa, 4^ t videbimus cap. ls*:q. n. 9U in proma tia damnaket, quod probabile cerfet Salianus, qui tamen putat id potius fa- ptu habteritlanceam, quam vibraret Ctum; ne per tenebras noctis Jaberetur, in Jonacham ; & rurfum ad cubile intez - dormiendumn 'B£ra cap« 2 / 4 13. Tult antem Micho! flatuzm. ) Io. Nijufaue eff Saz £ confgere Da- Hebraica voxzerapbim.) licet aliquan- do fignificat aliquid impium , quale vi4.) Profperis. Davidis fucceffibus &ritatas videtur Saul , & novis incre- eft idolam, ut Genef. 31: 19. ubiRa- zmentis illius- €hel furata dicitur idola patris fui, 2fo LIBRIILIREGUM 14. Mifit autem Saul 'apparitores 1) , qui raperent David D& Á ag refponfum eft , quod aegrotaret; 15. Rurfumque mifit Saul nuntios, ut viderent David, di- bit, cen:: Afferte eum ad me in leGto, ut occidatur. 16. Cumque veniffent nuntii, inventum eit .fu- i t(C per le&tum, & pellis caprarum ad caput ejus, ümula;rum, & 17. Dixitque Saul ad Michol: Quare fic illufifti mihi, & di- phetl mififti inimicum meum, ut fugeret ? . Et refpondit Michol ad Saul: Quia ipfe locutus eft mihi : ficiam te, Dimitte me, alioquin inter- ffa;a 18. David autem fugiehs, falvatus eft, & venit ad Samuel in / Ramatha, & nuntiavit ei omnia, quze fecerat fibi Saul, & abie- runt ipfe, & Samuel, & morati funt in Najoth, 19. Nuntiatum eft autem Sauli a dicentibus: Ecce David in " Najoth in Ramatha. 20. Mifit ergo Saul liét iti 6res, ut raperent David : qui cum vidiffent. cuneum prophetarum vaticinantium, & Samuelem qu ftantem fuper eos, fa&tus eft etiam Spiritps Domini in illl,is,,'ö; ter prophetare coeperunt etiam ipfi. Ti 21. Quod cum nuntiatum effet Sauli, mifit & alios nuntios prophetavernnt autem & illi. Et rurfum mifit Saul tertios d nuntios, qui & ipfi prophetaverunt. Et iratus iracundia Saul 22. Abiit etiam ipfe 1n Ramatha, & venit usque ad ciíternam tu magnam, quae eft in Socho5 & interrogavit & dixit : In quo. loco funt Samuel ,& David? Diétumque eft ei: Ecce in Najoth funt. in Ramatha. v J 23. Et f ) ali'l"udnþdþol tamen m i)om«mrl fegfu.mrahc- de-dvi&:.twc;q).' Io inmh. 5. Abulenf cipitur, ut hoc loco , & Ofee 3. 4 putat Najoth non fuiffe. locum diftin- Porro Michol confilium fuit ludibrio &um a Ramatha , nifi ut partem a to- ftatux tantifper fatellites Saulis mora- to , & content à continenti. VZI-.' ri, donec fe David fuga eriperec , & tabl. ait fuiífe locum . in aero Rama- 5 longius abiret. tha, & fignificarelocum (tudioforum. Pellem pi/o rj* um c f aprarum. )- Putat San- Vatablo confentit Serarius, TR ER RPE EREES chez capras illis in regionibus fulvis . QO. Gtazrem effe villis, ex eo capiens ccnje&uram, fectum. Jeper cos.) Mlis prz- quod Cantic. 4. x. de capillis fponfe Prophetare cmperunt.) Midé dicta c. dicatur : Captil tup- ffeut greges ca;('a- illo ro. num. 6. in furorem hunc pro- FH pheticumfatellites vertit Deus, utSaul 17. Dimirte ;ne, alioquim interficiam D potenti.m, contra quam 1ruftra fe.) Officiofum Micholis mendacium. pugnabat, agnofceret, & ut fimal I8. Najet.) Chald. «eme do&r;ma: inteilliperet, quanti Deus David face- ret , quem hoc miraculo cuebacur, Ubi coilcgmm pr:phetarum erat. Vi- x CAPUT KIX. &-XX. : 261 üt 53. Etabiit in Najoth in Ramatha, & fa&tus eft etiam fuper eum Spiritus Domini, & ambulabat ingrediens, & propheta- l di bat, usque dum veniret in Najoth in Ramatha. 24. Et exfpoliavit etiam ipfe fe veftimentis fui S,& propheta; n.fü vit cum caeteris coram Samuele, & cecidit nudus tota die illa; t di & noGte. Unde & exivit proverbium : * Num & Saul inter pro- *Sup. Io.12. Phetas.. ol d CAX PUT XX. Dtet Sfapatbas M repäiimm cum- David fedus , ipfum cum patre re- din .. £uciliare fruftra conatur, illum 1amen e manibus ejus trium ibie fJagittarum figno liberat, din Ugit autem David de Najoth, quae eft in Ramatha : ve- niensque locutus eft coram Jonatha: Quid feci? quae eft Cuff iniquitas mea , & quod peccatum meum in patrem tuum, quia len quarit animam meam? r 2. Qui dixit ei ; Abfit, non morieris; neque enim faciet pa- ter meus quidquam grande, vel parvum, nifi prius indicaverit 10 mihi: hunc ergo celavit me pater meus fermonem tantummo- 105 do? nequaquam erit iftud. - qu] 3. Et juravit rurfum Davidi. Etille ait: Scit profe&to pater am tuus, quia inyeni gratiam in oculis tuis, & dicet: Nefciat hoc o r Kk 5 ïjona» oth '»22. dz /qgm locg. funt Samuel, €& Da- fecidit.) y iribus , & fenfibus de- vid? ) Ex quo apparet nuntios illos, ftitutus: & cecidiffe etiam prophetan- E five apparitores ad Saulem reverfos fes habémus ex verbis Balaam. Num. non fuiffe. ^ 2 m* Et propbetabat ufque tum veni- Nuiqlz/t:,) Non omnino nudüs, fed ln Fet, 65c.) Antequam veniret in Na- fuperioribus tantum veftibus, cutu- t0' joth, & in confpectum aliorum pro- que regio detracto, Num (f Saml inter prop hem:f ? ) Qua- a phetarum, Jocisillis, qui frequenter "n divinis laudibus perfonabant , Saulem fi dicerent : res mirabilis, ö( prodi- illum gio fimilis; 3 agente. incitantibus, & Spix*ictl Domigi La Ugit: autem David. de. Najoth.) 24. Exfpoliavit etiam ip[e fe vefhimen- 'I'f' Dum fcilicet Saul prophetabat, t £5 fuis. ) llud , etiam, non fignificat 9. Nequeentm faciet pater meu:,O5c.) li&ores miflos fe prius veftibus fpo- Conjiciebat hoc Jonathasexeo , quod liaife , fed fenfus eft, duo illi accidif- non ita pridem pater ad.eum detulif- fe, que lioribus, qui premiffi fue- fet confilium de occidendo Davide, )l rant, non acciderant. Alterum, ut Jà 3. lno tautum . . grada ego, mo:f- )l rophetaret, antequam perveniret in que dividimur. ) Miors in me fertur N ajoth ; alterum, ut etiam veftibus precipiti curfu , & uno. vix paffu a fuis ipfe fe exueret. - me diftat. 2 269 LOULBREFIL REGUM —jonathas,ne forte triftetur.. Quinimo vivit Dominus; & vivit- anima tua , quia uno tantum (ut ita dicam) gradu, ego , mors- » que dividimur. A. Et ait; Jonathas ad David : ^* Quodcumque dixerit mihi .anij ma tua , faciam,tibi. H s $. Dixit au:em David ad onatham : Ecce calendze fünt cra- f'ino, & cgo ex more fcdere foleo juxta regem ad vefcendum: dimi.te crgo me,ut abfcondar in agro,usq tertis. ue ad vefperam diei 6. Si refyiciens requifierit me pater tuus, refpOndebis ei: Lue F ogavit me David, ut iret celeriter in Bethlebem * civitatem 2-4- fuam: quia viétimze folemnes ibi funt fuis. ïuniverüs contribulibus 7. Si dixeri:, Bene: pax erit fervo tuo; fi autem fuerit ira- tus, fcito, qu:a completa eft malitia ejus. -8- Fac ergo mifcricordiam in fervum tuum, quia foedus Do- mini me famulum tuum tecum inire feciíti : fr autent eft ini- quitas aliqua in me, tu me interfice, & ad patrem tuum ne in- troducas me. g. Et 5. Ecce'calenda [unt erafízno. j Cà- a-pu-d Romanos Chariftia. dictum , (;Lli' lendis , five primo die menfis &ovi te- praeter agnatos, & afhnes nemo adinit- ftum &gitabant Hebrzi, quod Greco tebatur. Ovid. L. 2. E'aft. vocabulo: dicitur INeomenia , unde il- Proxima cogmati diwere Chariffta Iud Pf. go- 4. Bueciznate i2 Necmenia €AYÍ ,. o zuba. i i(zjïgn.; die folemuitatis veff. d. In diebus autem: Et venit ad focios turba propime Vide Num. jo. Ic. qua Deos. fclemnibus adefíe debebant Regï; do- meflici , ac neceflarii convivio , & i« Contribulibus. ) Hebr.& Chald. fa- priuis David Saulis ipfius gener. milia , leu cogpations. LXX. i»vilu. U; abftendar im agra.) In agri fpe'—- 9. Pax er fervo ruo. ) Exit enim lunca aliqua faciliu$ cavere potuit in- argumentum animi bencvoli. fidiantium oculos, & lin guas, quam ó£t antcem ]:f»tt'.' H OIYAIUS * 60.) Pro- in civitate. babilis admodum conje&tura; namini- Uque Ad wefperams dies terfía.) micgrum dicta, fi&aque probait non. Poftridie Calendas. tota fes oeffta eft; folent. Adde S$aulen aliquo fïgn"oq fequenti autem die i10n Tatuit , fed fum- edito ofterfuremn , qaoraodo in Davis mo mane difceflit. dem effet. annnatus. 6. Fiüima foemnues . .« contribulibus. ) Cozzpleza eff maliria. ) ldeft, decre- Idonea, & probabilis excufatio. Su- vit orinino me pérdere. pebum enim hujufmodi invitatiories 9- Fae ergo nifericordiam., ) Confer non idmitte re. Porro cum ait Vi mas, hoc béneficium. intc]Ti: o 2 it facri & H cium, €X eo convi- Fedus Demizi.) Coram Domino, vium. vel Domini voluntate. Simile gon.viv ium folemne Á CA POT X 263 ll . Et ait Jonathas : Abfit hoc a te: néqué enim fieri potcft, ( ut fi certe cognovero completam effe : patris m [En ,i;malkit;iaþm fon- tra te , non àrnuntiem tibi. n 10. Refponditque David ad Jonatham : Quis renuntiabit mi- hi, fi quid forte refponderit tibi pater tuus dure de me ?- d- 1r Et ait Jonachas ad David: Veni, & egrediamur foras in l H agrum. Cumque exiffent ambo in agrum, d 12. Ait Jonathas ad David : Domine Deus I Íraelj fi inveltio H gavero fententiam patris mei craftino, vel perendie, & aliquid' boni fuerit fuper David, & non ftatim mifero ad te; & notum tibi fecero, ; 13. Hsec faciat Dominus Jonath&e , & hsec addat. $i autem períeveraverit patris mei malitia adverfum te, revelabo aurem j tuam, & dimittam te, ut vadas in pace, & fit Do miqus tecum, ficut fuit cum patre meo. " j 14. Et fi vixero, facies mihi mife;*icordiam Domini: fi vero l iortuus fuero, l: 15. Non auferes mifericordiam tuam.a domo mea usque in fempiternum, quando eradicaverit Dominus inimicos David , [ unumquemque de terra : auferat Jonatham de domo fua, & ! requirat Dominus de manu inimicorum David. 16. P.eþ'i git T« me interfice. ) Sic NIOyfes Ora- ex eo bolligituï* , quia ad Achimelech bat, dele me de libro vitz. Porro fi inermis pervenit. vel inimici, vel amici manu caden- I9. S2izveffiggavero fententiam, ?jc) dum fit , optabilior videtur mors illa- Si;cognovero , quomodo erga te at- ta ab amico, qui mortem , quam pof- . fe&us fit Saul, omnino tibi indicibo, fet, molliffümam | inferret ,. & cafum quod . juramento tibi confirmo; hoc amici lacrymis profequeretur ;. cum enim [fienificat ufitata illa phrafis ; contra iuimici fevire foleant in eos, Hac f'aciat snthi Deus , & bac addar. quos occidunt , & odii figna expro- 13. Revelabo anmrem. tuam. ) Ape- mere, quod morientis animum .maxi- riam tibi. Sic fupra cap. 9. L5. habe- ime cruciat. Ts Dosmunus aurem reutlaverat am- 9. -4bfét boc 4 z6, ) Ut fcilicet. in- riculam Samuelis. nocens manu mea interficiaris. Sicaut Ímit eum patre meo. ) lum IO. DQuis remantiabit , 8fc. ) Sane evehens ad regnum. laque verba hoc erat difficile, " quia. nec Jonarhas hec funt prznunzidntis Davidiregnum ; 3d Davidem egredi facile . poterat, quare apte ftatimr fe illi; familiamque ta utomnium oculos fu geret ; nec famu- fuam commendat. [ lis arcanum tuto committi. I5./44 domo mea ulque im fimpiter- II. Cwmqne extlJent ambho sm agrum.) sum.) Filiosfcilicet meos, ac nepo- Jonathas proprio in habitu , David tes confervando. Veroin ementito , ut fentit Serar. at- Quando eradicaverit , &c. ) Refumit que adeo fine hafta, aut gladio, quod clarius imprecationem in feantea pau- N 264 LIB'RI LREGUM 16. Pepigit ergo Jonathas foedus cum domo David : & re- fius uifivit: Dominus de manu inimicorum David. fün 17. Et addidit Jonathas dejerare David, eo quod diligeret ilum: ficut enim 2nimam fuam, ita diligebat eum. fhif 18. Dixitque ad eum Jonathas: Cras calendz funt, & re- quireris : * d. retur enim fäfïïo tua usque perendie. Defcendes 19. Requi ergo fcfünus, & venies in locum, ubi celandus es in dic, qua Con operari licet, & fedebis juxta lapidem , cui nomen eft Ezel. fed . 20. Et ezgo tres fagittas mittam y juxta eum, & jaciam quafi exercens me ad fignum. eni 21. Mittam quoque, & puerum, dicens ei: Vade ; & affer fic mihi fagittas.: 22. Sidixero puero: Ecce íagittze intra te funt, tolle eas: par fut tu veni ad me, quiapax tibi eft, & nihil eft mali, vivit Domi- H nus. fc& cis prolatim , nifí patefecerit malam I9. Reguiretaur e'ni;n' feffà tua u/äüä Itet Regis in Davidem voluntatem , & fen- perendie.) Grugretur uno, atque alte- fus eft: fi quod promifi, non prafti- ro die, quidcaufzfit, cur vacuusap- £ero , cum íubluti füerint inimici. Da- pareat locus fuus, nec tu ad eu ev m (I)C-' vid de tezra, auierat ipfemet David cupandum veneris. 2 iv Jonatham de domo fua , id eft, eum Defcendes ergo fk/iinuy.j Jam tiunc per(iat. ubi f'níto colloquio digreifi fnerimus. Tie Er:requirat Domints de manm intmt- Die, "4 Operari licet. ) Die pere- corum D«vid.) Kequirere de manu ali- fto, ne fcilicet tum ab iter facientibus cujus idem eft ; quod de ilfo vindi- videaris; die ením Calendarum cum feret tend &am fumere, Síc Gen. g. 5. dicitur: nonliceat, fícut nec fabbato , lon- Samjuincem entm animarum vefirarum gius ab mbe progredi, mínus erunt pua requiram de manu cun'arum beffsarum : * neceifariz latebra. D id eft, ulcifcar. Cum ait, De zaneizi- guxra lapidem , cut nomen eft Ezel. )j qui | micor.sm David,idem eft, ac fi dixif- Ex nomine Ezel conje&at Lyranus das, fet, expetat ultionem étiam de me;, làpidem tillum effe víatorium ,.ut ver- 2 qu non retegendo Davidi, qu& con- tit Pagninus ( id eft , quod viamoften- vt tra illum. molitar Saul, quodammo- deret iter agentibus, quales funt lapi- fort do me Davidis inimicum conftituo , des Mercurit, qui in biviis , aut tri- ajiis , qui illi male volunt, a [ ] 'rego. viis ftatuuntur. Sed hoc minus eft P rimum fc- T 16. Cum Domae David.) probabile , quia in. Tapide hoc locus dus initem poft Goliam* occifum pri- fuiffe videtur aptus ad. Davidis Iate- E D] 4 vatz foit amicitiz , hoc latius patet, bras, & quía juxfa lapidem viarmm L;'7'0. ; & pertinet ad — confervandas . mutuo índicem federe in bivio aut trivio idem lad utriufque familias. faílfet, ac velle ab omnibus confpici, hi 17. Addieit Janathas dejerare.) Aliis quod tamen fugiebat David. - Cum juramentís confrmaie. . Dejerare idem 92. Sagrtt intra te. [umt. ) Id fa- li valet, quod fimplex jurare, Curus érat, permittendo, ut longius Taen 19. Requireris. ) A patre meo. abiret puer; antequam fagittam mite D ji CAPUT XX 265 It nus. : Si autem fic locutus fuero puero : Ecce fagittae ultra te ret funt: Vade in pace, quia dimifit te Dominus. 25. De verbo autem , quod locuti fumus ego, & tu , fit Do- It minus inter. me, & te usque in fempiternum. 24. Abfconditus eft ergo David in agro, & venerunt calen- dae, & fedit rex ad comedendum panem. des 25. Cuníque fediffet rex (uper cathedram fuam (fecundum qui confuetudinem) qusze erat juxta parietem, furrexit Jonathas, & fedit &bner ex latere Saul, vacuusque apparuit locus David. l;äfï 26. Et non eft locutus Saul quidquam in die illa: cogitabat fet enim, quod forte eveniffet ei, -ut non effet mundus, nec puri- * ficatus. - 27. Cunique illuxiffet. dies fecunda poft calendas, rurfus ap- !25(: paruit vacuus locus David. JDixitque Saul ad Jonathan filium Uf fuum: Cur non venit filius Ifai nec heri, nec h . odiej.- ad ve- US, fcendum ? a8. Refponditqüe Jonathas Sanli: Rogavit me obnixe, ut iltee [ iret in Berhlehem , jj« 29. Et ait: Dimitte me, quoniam facrificium folemne eft in T civitate ; wnus de fratribus meis accerfivit me: nunc ergo fi inveni gratiam in oculis tuis) vadam cito, & videbo fratres hiC meos. Ob hanc caufam non venit ad meníam regis. is« 'O,l:e' 30- Iratus jbus. Caut teret Jonathas, & tunc flltgït am mit- 25. Cweque fediffer Rex^ fmper ca- [oft tendo , quz ad ipfum non perveniret fhedram fuams, €yc. ) Midetur menfa r puerum. fuifle longior, in cujus capite verfus parietem federet Rex folus , inde ad Diwifft te/ Domtnus. ) Dominus , il ) qui vias tuas dirigit, vult, ut difce- ejus dexteram Jonathas, . &- deinceps As das. ceteri ejus fratres & forores. Ad fi- d niftram.primo loco Abner Regis pa- 25. be» verbe autem , 80.—) Reno- truelis , & militie Princeps , tum Da- u vat memoriam Íniti pacti , veritus , ne forte illum ultra videre non poliet. vid Regis gener, & deinde reliqui vi- [ ri Principes ordine fuo. d Sir Dominus , 65c.) Sit Deus teftis, 25. Ut m effer VIAZdAss. mec þ;trlf; & fi quis fallat fidem , vindex. )cus 04« 4b[conditzs eff ergo David in A- catzs. ) Vacile enim Hebrzi legalem ] at« aliquam , immun ditiem. contrahebant , purnt gro.) Aliqui exitimant,in fpelunca il- v. g. contactu cadaveris, vel alterius ]a divinitus fuifle enutritum. Proba- rei immunds. ( bilius fecum 'aliquid cibi. detulifíe, 27. Fizus fa. ltaillumvocat con- Pkb cum eo- veniffet confilio, ut ibi de- temptim , & cum ftomacho., . Íta Na- ft« Jitefceret ; ipfe enim abfconfionisfus balinira cap. 95. IO.' «/s e/? , in- mentionem fecerat fupra num. 5. us * B;bl. cum Com. Menoch. Tom., Il. quit ; Dg"uid, € quis eft filius D7 l " 266 LLIRRTI T RECUM | 40 . 0. Tratus autem Saul adverfum Jonathan, dixit ei: Fili mu- & del lieris virum ultro rapientis, nümquid ignoro, quia diligis fi- A lum Ifai; in confutionem tuíam, & in confufionem ignominio- íze matris tuae? geat fio, 31. Omnibus enim diebus, quibus filius Ifai vixerit fuper tem « terram, non ftabilieris tu, neque regnum tuum. 1taque jam Dv nunc mitte, & adduc eum ad me: quia filius mortis eft. que . 32. Refpondens autem Jonathas Sauli patri fuo, ait ; Quare fitin morietur ? quid fecit? in fe 33. Etarripuit Saul lanceam,ut percuteret eum. — Et intel- lexit Jonathas , " quod definitum effet a patre fuo, ut interfice- evit fet David. " 34* Surrexit ergo Jonathas a menfíà in ira furoris, & non comeditin die calendarum íecunda panem. Contriftatus eft Pnj enim fuper David , eo quod confudifiet eum pater fuus. « 3;. Cumque illuxiffet mane, venit Jonathas in agrum juxta placitum David, & puer parvulus cum eo, 36. Et ait ad puerum fuum: Vade, & affer mihi fggittas À quas ego jacio. Cumque puer cucurriffet, jecit aliam fagittam 4 trans puerum. » 37. Venit itaque puer ad loc um jaculi, quod miQfe'rat Tona- disi thas, & clamavit Jonathas poft tergum pueri , & ait: Ecce ibi eft fagitta porro ultra te. 4l 38. Clamavitque iterum Jonathas poft tergum pueri, dicens: iaj £0f Feítina velociter, ne fteteris. Collegit autem puer Jonathæ fagittas , & at:ulit ad dominum fuum : 39. Et quid ageretur, penitus ignorabat: tantummodo enim p]lu vehi Jonathas, & David rem noverant. te | 40. Dedi'tü àpe o. Elli mulzeris virum ultro m/zferz- Nom comedit im die Calendarum fc- j Qui ti5, &c.) Ultro fe ad nequitiam offe- eunda pauem.) Secundo menfis die je- 16 xentis. junus pr& indignatione manfit. qua In confuffonem 1445.) ln tuum de- 3 Ca;ztr:fat;us eff entm [uper. David. ) decus; tibi enim regnum erepturus eft. Quod implacabilis animi figna edidif- In cozfuftonem sgmominiofe matris l fec Saul innocentem. ad mortem ex- : HCU £44? ) Quz filio Rege gloriari non petendo. dni pocerit. Pro zgzozuz5fa , Chald. z«- . Eo quod confudiffes eum pater. [mus.) e ditatis , feu ignomipin, LiXX. revela- Eum convitiis , & etiam lancea impe- fionis, id eft , nuditatis. tendo. 31. Filiss mortis eff.) Dignus mor- "X a me morti deftinatus. ^ ln 3 S. J4xta p)a:itzm David..j Juxta by 24- Jn ira furoris.) V ehementer iratus. ' condi&um. — CAPU'— XX.& XXL 267 T . 4o. Dedit ergo Jonathas arma fua puero, & dixit ei : Vade, & defer in civitatem. inis f vui ver- Tüinio- 41. Cumque abiiffet puer , furrexit David de loco, q gebat ad Auftrum, & cadens pronus in terram, adoravit ter- füper tio, & ofculantes fe al:erutrum , fleverunt pariter, David au- : tem amplius. l jm 42. Dixit ergo Jonathas ad David : Vàde in pace: quaecum- que juravimus ambo in nomine Domini, dicentes, Dominus Quie fit inter me, & te, & inter fernen tuum, & femen meum usque in fempiternum. . -]ntel- rice- 43. Et furrexit David, & abiit: fed & Jonathas ingreffus eft civitatem. " CAPUT XXL [ non us elf Profugus'David in INobe , fame compulfus panes. fan&lificatos co- medit datos ab Achimelecb coram Doeg 1dumeo ; C2 Goliatb Juxa gladio accepto, apud zdcbis regem Getb demeutiam E pra timore fimulat. "t 15 1CCarll Enit autem David in Nobe ad Achimelech facercïotems IV & obftupuit Achimelech, eo quod veniffet David. Et Jone lus eft tecum ? 1 ^e Jbl dixit ei: Quare t folus; & nd Ll5 * 23 PEt 4I- MMdermvir zertjo.) Viliuma Regis, cat ii tribu Gad : altera eft cis Jorda- cenos Tmajorem natu amicum , .& vite fuz nem, cujus meminit lfaias eap. Io. athae confervatorem. 32. & eftin tribu Benjamin. lnhanc &utem urbem translatum fuerat?taber- David autem 4m«yl'im,-) Índulfit avi- eniffl plius David. affectui fuo. Jonathas naculum. vehementius fe contimuit, qui & wta- d Achimelich Sacerdorem. ) Sum- te fuperabat , & confolatoris partes inum pontificem; àd quem €o confilio Jedit agebat, & unicam. amici patiebatur venille videtur, ut per eum de rebus jatturam, non multipli-em , ut David, fuis , & quid fa&to opus elffet, - con- n [« quicariturus erat amico Jonatha , uxo- fuleret Dominum. Porro hunc Achi- die ze etiam ,- & late a Saule ejus patre melech ajunt eundem fuiffe cum Achia fiio Achitob filii Phinees filii. Heli. quafitus ad. moxtein. jil. 42« Quacumque juravimus j 6$c. ) Ita D. Hier. in tradit. Hebr. &/alii. (idi Fima fcilicet fint, & inviolata. De- Tu foles , 9 nullus eff tecum? ) Vi« j ficiens;. & decurtata oratio prefenti detur fuiffe hon omnino folus, cum animorum conmmotioni valde con- duobus, aüt tribus tantum, ut colli. u) rüit. gitur ex num. vel certe, qüod pro- T. JN Nobe. ) Duplex eft Nobe, alte- babilius putét Salianus, Davidem fine. x ine ra trans fordanem , quam Abu- ull lane coinite veniffe ad Achime. Jec e lenfis, -& 'Forniellus ajunt effein tri- focios vero habuiffe ii alio lo- uxta go , quibus mox panes commupnicaret, bu lVIan;aïTe ; Adiichomius 'érQ $ollo- 259 LIBRII REGUM a 2. Etait David ad Achimelech facerdctem : Rex præä'äpit Ti mihi fermonem, & dixit: Nemo fciat rem, propter quam mif- fus es a me, & cujusmodi rrsecepta tibi dederim, nam & pue- ris condixi 1in illum, & illum locum. tu 3. Nunc ergo fi quid habes ad manum , vel quinque panes; K da-mihi, aut quidquid inveneris. .4. Et tefpondens facérdos ad David, ait illi: Non habeo lai- H f Ccós panes ad manum, fed tantufn panem fan&tum ; fi mundi funt pueri, maxime a mulieribus? ;$. Et refpondit David facerdoti, & dixit ei: Equidem, fi q E de mulieribus agitur, continuimus nos'ab heri, & nudiuster- tius, quando egrediebamur ; & fuerunt vaía püerorum fan&ta. al Porro via haec & vafis. polluta eft, fed & ipfa hodie fan&tificabitur in( att nim I2 6. * Dedit ergo ei facerdbs fan&ificatum panem: neque e erat & 4 N 2. Sermonem.) Negotium quoddam. cat, in via, qua venimus , immundi- Mlendacium officiofum , quod fortaffe tias contraximus le&ales. Vel pollu- p culpa carere putavit. * Huc facit illud ta vià dicitur ; quod fpeciem haberet Euripidis. fuge ad profanos, & Gentiles, quitam " p O"Tnä,/ dAsSe0y. Oeudy 4 dMSua 1p fi 1 polluti er ant, quam eorum ritus j fuperftitioft , & impi:. 66?;/6(,, el Zugqneco» slaáb ico »a) 9 p Sed &5 ;pfa hodie /.ïm&gïc'aäimr i2 va4- a GN . J/s-) Id eft, fanis ifteerit fan&us in [ vafis noftris, id et, in corporibus, Cui antem diram P?rnic:'e,m verz- quia non contrahet immunditiam pro- tas Affert. f pternos, qui immundifumus , quia ne- Cans'anandum' ff mentiatur. ceflitas excufabit nos ab omniimmun- Condixi 4 Hlum, & illum locum.) Juffs ditia, & perindeé eft , ac fi à mundis d eos adeffe certis quibufdam in locis. panis ifte comederetur. Ità Abulenfis, t .4- Panem Santlum.) Panes propo- & alii.. Vel fenfus eft, via hec fan- fitionis, &2, & munda manebit in talibus va- 64 Si'mundi fuaut p?zeri Umaxime a "u- fis, feu perfonis, que bono animo t Beribus.) Moodefte querit Pontifex de viam hanc ineünt, non transfugiendi munditia ipfius etiam Davidis, quam- ad religiones idololatrarum , fed tan- vis illius nomen non exprimat, & li- tum declinandi imminens vite difcri- men. cet alie eifent immunditie majores fe- Vel,. fi quid per viam, ut fit, ä cundum legem , queg a participatione macule contra&um eft, purificabitur. panum facrorumarcebant,meminit tan- Vide apudSanchez hic alias expofitio- tum illius, que ex congreffu cum mulie- nes, & apud Salian. Scholio 13. poft ribus, quod magis effet communis. annum mundi 2973. U4. Fuerunt va[a puerorum fantla. ) 6. Dedit ergo ei Sacerdos fanüifica- Corpora vocet vafa, üt S. Pauk o. tum pantm.) Ex hoc Pontificis fa&o Cornnth. 4. 7. «r.- T heff? apparet non fuille expectandam fum- " Perre via bac pollmta eff. ) ziuï.fi di- Tmam néceffitatem ad hoc, ut laici UA DBOELT OXXE 269 t erat ibi panis, nifi tantüm panes propofitionis, qui fublati fue- mif- rant a facie Domini, ut ponerentur panes calidi. u- 7. Erat autem ibi vir.quidam de fervis Saul, in die illa, in- . tus in tabernaculo Domini zi & nomen ejus Doeg Iduïnæus, l6s po:entiffimus paftorum Saul. 8. Dixit autem David ad Achimelech : Si habes hic ad ma- li num haftam, aut gladium ? quia gladium meum, & arma mea Ut H non tuli mecum: fermo enim regis urgebat. - . 9. Et dixit facerdos: Ecce hic gladius Goliath Philifthaei, .f quem percuffhifi in Valle terebinthij eft involutus pallio poft &t- Ephod: fi iftum vis tollere, tolle; neque enim hic eft alius absque eo. : if eurm. Et ait David ;'Nordï eft huic alter 'fimil.is, da mihi 10. Surrexit itaque David, & fugit in die illa a facie Saul: m & venit ad Achis regem Geth : Tat 1I. Dixeruntque fervi Achis a d eum, cum vidiffent Davi,d : idi- Numquid non ifte eft David rex terrze? Nonne huic cantabant j per choros, dicentes: * Percuffit Saul mille, & David decem * S u'p $ 2 I8-7- millia.. "1 L15, 12. Pofuit Eccli. Atl Itus pzm'ibu,ï illisetiamfi immundi eifent ve- -; ifium vis tellere , tolte. ) Exatgla- 47-7- Íci poffent. . Prater panes probabile dius ille Deo donatus, fed urgente ne- eft dediffe ei Achimelechum alia etiam ceflitate inde auferri poterat, non mi- Uf cibaria, quz ut in opulenta fummi Sa- nus, quam panes abfumi. Seneca in It cerdotis domo non defuerint. B. controverfiüs : Pro republica Z/ermn- 0 Ht ponerentur paues calidi.) Quod que templa nudantur. fingulis fiebat Sabbatis ," Lev. 24. g Is ex, uo apparet David ad Achimelech IO. Vezit ad chis Regen; Geth. ) il E xabbati venif fe. Credibile eft divino inftin(tu, aut edi- VN die to per facerdotem oraculo venilíe ad In:zsintabernaculo Domini.) Pu- 18, tat Serarius lecenduin Zereztzs zz . Ta- Regem Geth; alioqui cónfilium ple- 1 &ernaculo, ut Hebrza, Grzca, & Chal- num periculofe alez, quia Phüifthei omnes Davidi inimici, & quia Ge- u dxa indicant , quod aliqui de voto in- thzi, potiffimum poft cedem Goliz, terpretantur, quo fe Doeg oblieaffetad (i orandum ad tempus aliquod. in loco qui erat de Geth. Ita fentit Salianus, l fan&o: ideoque dici detentum in ta- fe Sanchez exiftimataut David Deum l- non confuluiffe, aut certo nyllum re- bernaculo: "lheodoretus interpretatur fponfum tuliffe. It, de malo demone , quo teneretur. Naim exitus. hujus Idumans.) Genteldumazus , religio- profe&ionis ad Achis non fuit ejuf- ne Hebreus profelytus. modi ut illius auctorem Deum face- j re debeamus. Verum qua dicit Doe Porentiffemus P:g/farum.) Apud LXX. legimus; eum paftorem fuiffe mularum cap. feq. num. IOo. oftendunt Achi- Saulis. melech Deum confuluiffe. . Pallie.) "Tegumento. II. David Rex terra? ) . David ille Pofl Ephed. ) Id eft, locum ubi fe- inclytus, & quafi alter Rex Hebrao- " xum. laoütuxn eft Eplïod. $70 LTBRI. . REGUM 12. Pófuit autem David fermones iftos in corde fuo, & ex- t1mu1t valde a facie Achis regis Geth. dix . Et immutavit os-fuum coram eis, & collabebatur inter V02 manus eorum , & impingebat in oftia portæ defluebantque b falivae*ejus in barbam. aput 14. Et ait Achis ad fervos fuos: Vidiftis hominem infanum: quare adduxiftis eum ad me? dio, 1$. An defunt nobis furiofi, quod introduxiftis iftum , ut Dav fureret me praefente ? hiccine ingzedietur domum meam ? ? QAPUT, XALL. Cuit 1b David cum plurimis ad fe in fpeluncam Odollam fujäepm inde ad ejus regem Moab proficifcitur , unde confilie Gad propbete in terram J'üda revertitur. Saul vero omnes facerdotes. .:Nobe , prater. fili Vini Zbiatbar, qui ad Darvid confugit , per Doeg Jdumaum ju[fit iuterimi. mih Biit ergo David inde, & fugit in fpeluncam Odollam., fl X Á Quod cum auleentfratres ejus, & omnis domus patris afif ejus, detcenderunt ad eum illuc. ady a. Et convenerunt ad eum omnes, qui erant in anguftia conftituti, & oppre(fi zere alieno, & amaro animo: & fattus eft E D eorum princeps, fueruntque cum eo quafi quadringenti vir 3. Et k i M I2. Pe[mit autem fermones 1/110: in e ptura. Jofephus ait fuifle in tribu Ju- eorde fa2. ) Notavit, que de illo a da, tempore Jofue conftat ejus no- juit Gethais jadabantur. minis civitatem fuiffe Jof. 12. 15. imo Extimtait valde.) Quia cum puta- & tempore Jude Machahzi 2. Ma- Cito lt ret, fe in&Bpnitum latere poffe, confi- Potuit credea chabaorünmi I2. 38. Atti lium non procedebat. Defcenderunt. ad. tum, ) Bethlehem re fe a Philifthzis non ao*mtum iri, a patriam , in qua illis 4 Saule pericu- thus vel habitu pofïnmh olim , vel lum , relinquentes. tü, . Convenerunt ad eum, 6c.) Non poftea tantum armatus vifus fuemt. ui fumerantur fimul con- I29. Lupiegebat 1m oflia parte.) Qua- omnes hi ; T fi illis cldufis tranfiturus. venerunt , i ed paulatim aliis alii addi- 15. Intraduw/iu ifem. ) Noh teme« ti funt, primi tamen fuerunt Davidis Cj re Davidi in regiam irruerat; fedali- fratres f cul ex opumanbus fe obtulerat* tan- Ig angufiia conflirutz. ) Quibus do- fin quam militem memirmm milicaturüm 1ni ?llgü&d res érat, qm vel pf)tentmm Rem Ita mda&us in Regiam; Odllb, vel equalium mvuh a, vel'fuorum D. * "Pclm;mm Odo'/lam. ) Bidui fere iti- injuria domi hzrere non poterant : hi nil nere inde diftantem. Hujus fpe- enim omnes, ut hic dícitur, cuüm amaro at ]unce non infrequens mentio in Seri- effent animo , rebus novis ftudebant. V bu CATI xXH 27r & $3. Et profe&us éft David inde in Mafpha, quze eft Moab : & ' Inter dixit ad regem Moab : Maneat, oro, pater meus, & mater mea vobifcum, donec fciam, quid faciat mihi Deus. l(que 4. Et reliquit eos ante faciem regis Moab : manferuntque apud eum cunétis diebus, quibus David fuit in praefidio. QU ; $. Dixitque Gad propfteta ad David : Noli manere in praefi- üt dio, proficiícere, & vade in Terram Juda. Et profe&tus eít . David , & venit in faltum Haret. 6. Et audivit Saul, quod apparuiffet David, & viri, qui erant cum c€o. Saul autem cum maneret in Gabaa, & effet in nemo- J re, quod eft in Rama, haftam manu tenens, : cunttique *fet'yi ejus circumftarent eum, Ti affiftebant ei: Audite me ntinc 7. Ait ad fervos fuos, qui V filii Jemini: numquid omnibus vobis dabit filius Ifai agros, & vineas, & univeríos vos faciet tribunos, & centuriones : 8. Quoniam conjuraftis omnes adverfum me, & non eft, qui mihi renuntiet, maxime cum & filius meus foedus inierit cum laf, filio Ifai ? Non eft, qui vicem meam doleat ex vobis, nec qui Tl annuntiet mihi; eo quod fufcitaverit filius meus fervum meum, adverfum me, iafidiantem mihi usque hodie. 9. Re- ii 5€ü Faflus efü eoruwm princeps. ) Yn. quo vel Ifraelitis , qui eum fequebantur, David non peccavit ; nam cum a $au- occafionem ad idola declinandi voluit h i le injufte. queretur ad necem, potuit eripere. in alieno auxilio rationem quarere In fzltm. Hareth. ) Jofephus locum ] Jll- expediende falutis , «& paratis uti ad hunc appellat $z , LXX. saric, no juftum, & neceffarium finem. Abulenfis putat fuiffe civitatem , qua Miareth etiam diceretur. Adrichomius qnQ 3- Mafpha , qua eff Maab.) lta di- M citur, ut diftinguatur a (Mafpha Ben- faltum Hareth a. civitate Sareth, five juxin, ubi Samuel judicia exercuit Sarim', aut Saraim valde disjungit. ante regnum Saulis. Nihil certi. — Fugitin faltum quia mul- hettl ICti* Quid faciat mihi Denus.) äuq fta- te ibi Jatebrz , & quia noà multum tu, & loco futurz fint res meg, ea loca a finibus Philifthzorum di- Tui g. 4pte faciem. Kegis Moab.) Apud ftabant. regem M.oab. D»À P . FA Jemini.) Benjamitz. Qfte 9. Cozjmraflis omues. adverfum mt.) Kdie In prefídio. ) Ín 1 uo a Rege Moab ii collocatus fuerat. d prefidium fuif- De Davide defendendo, & a pericu- fe Mafp ha putat Vatablus, quo eiïet lis. eripiendo licita erat comjuratio; firmiffima inftar. arcis. quia David innocens petebatur de lo $aule vero invadendo fuiffet , injufta : trtt &. Wade im terram fuda.) Juffuseft jj David a omino ex Moabitarum fi- non enim jus fubdito ad invadendum li nibus migrare , vel quod infidelis Rex , principem fuum, quamvis injufte fe aut illius proceres malum aliquod Da- erat. " Fedus 12ierir.) Midetur hoc ex fu- vid molirentur, vel qnod variis cafi- bus vellet illum Dominms exercere, fpicione divinaffe Saul; alioqui enim - 272 LIBR.I L REGUM 9. Refpondens autem Doeg Idumzeus; qui affiftebat, & verat 0 Convi primus inter fervos Saul : Vidi, inquit, filium Ifai in Nobe, apud Achimelech filium Achitob facerdotem. dvit Io. 19. ui confuluit pro eo Dominum, & cibaria dedit ei: fed & gladium Goliath Philifthaei dedit illi. * dii, 3 & .311 ! rii. Mifit ergo rex ad accerfendum Achimelech facerdotem filium Achitob, & omnem domum patris ejus, facerdotum, qui [ erant in Nobe, qui univerfi venerunt ad regem. Cü]Us 2L. 12. Et ait Saul ad Achimelech: Audi fili Achitob. Qui refpondit: Praefto fum , Domine. ibie I3- ixitque ad eum Saul : Quare conjuraftis adverfum me tu, & filius Ifaij & dedifti ei panes, & gladium, & confuluifti fum T ro eo Deum, ut confurge'ret; adverfum me ,.infidiator usque D 5 hodie' permanens ? L D & que I4. Refpondensque Achi melech regi, ait : Et quiä in omni- bus fervis tuis ficut David fidelis, & gener regis, & pergens Cun ! ad imperium tunm, & gloriofus in domo tua? 15. Num hodie coepi pro eo coníulere (1) Deum? abfit hoc Vr ame:ne fufpicetur rex adverfus fervum fuum rem hujuícemo- p di, in univerfa domo patris mei:' non enim ícivit fervus tuus quidquam fuper hoc negotio, vel modicum , vel grande. 16. Dixitque rex: Morte morieris, Achimelech tu, & omnis domus patris tul. nt eum : Converti- ] 17. Et ait rex emiffariis , qui circumftaba mini, & interficite facerdotes Domini: nam manus eorum cum ! David eft: fcientes quod fugiffet, & non indicaverunt mihi. Ro Noluerunt autem fervi regis extendere manus fuas in facer- ! & dotes Domini. chu y L Quo (1) Deum. 12 ed;z. Szxz. legitur : Dominum. 18 Et Tan f0f foderis illius nemo erat confcius, jux- 9. Deeg ldumanus.) Delatores genus ta illud : De verlo autem, quod locuti Lozunum publlio exito repertzuz , at €on dumus ego & £my, fit Dominus inter me "T acitus hiftor. 1. 4.: a ln « re z"faue in femp :.'t-fr'm;m',- füpra cap. I2. 4edi ffli Achirsb.) Nullo com- Tus 20. 23. pellat honorifico nomine contumeliaz Sufcitaverit filrus mets fervem meum caufa , fic & David filius Ifai appella- D i «dverfum me.) Ynjufta, & falfa Jona- tur num. 7. 9. & I3. thg innocentis criminatio. urfores. vocantur fit I7. Emif[ariis.) Inffdiantem mibi.) Et hocfalfo Da- in Hebrzo, & Gréco textu. 9 Satelli- ha vid impingitur. tes intelligit , & ftipatores Regis, Pa- Q U[aue ba4ie. ) Ufque ad hanc diem Tnr rere recufant , reveriti innocentiam , pergit mihi infidiari. - & ordinis fan&imoniam. Qu CAPUT XXI. & XXIIL 273 [ ent 18. Et ait rex ad Doeg: Convertere tu, & irrue in facerdotes. Jobe, Convertusque Doeg Idumaeus, irruit in facerdotes, & truci- davit in die illa o&togintaquinque viros veftitos ephod lineo. fed 19. Nobe autem civitatem facerdotum percuffit in ore gla- dii, viros, & mulieres, & parvulos, & la&tentes, bovemque, Qtem x & afinum , & ovem in ore gladii. » qui .20. Evadens autem unus filius Achimelech ; filii Achitob, cujus nomen erat Abiathar, fugit ad David ; Qui 21. Et annuntiavit ei, quod occidiffet Saul facerdotes Domini. 22. Et ait David ad Abiathar: Sciebam in die illa, quod cüm | ff ibi effet Doeg Idumseus, proculdubio annuntiaret Sauli ; ego vuilti fum reus omnium animarum patris tui, yque 23. Mane mecum, ne timeas: fi quis quaefierit animam meam, quaeret & animam tuam , mecumque fervaberis. Ti« CAPUT XXII. /en5 Cum. David Ceilam a Philiflbeis liberaffet , ne in manus Saul a hoc viris Ceile traderetur, profugus in defertum Zipb proditur a Zi- Tfi9- pbais : federe autem inter David, & Sfonatbam renovato, Jus Saul eum, perfequitur, [ed propter Pbiliffbaorum * 1nis irruptionem liberatur.,- 1. Y T annuntiaverupt David, dicentes: Ecce Philifthiim op- 1f« , pugnant Ceilam & diripiunt areas. 2. Con- —— tf Ig. Cozverfusqee Doeg, &fc.) Paret 22. Sciebam.) Prafagiebat animus , ii imo mihi plane'perfuadebam. Regi-impius Doeg more adulantium , d & ne videretur inmerito Achimele- Ego fmm :ews, €fc.) Bonarum men- chum detulifte. tium eft ib eulpam aguo[cere ,. ubà cul- Veflitos ephod (52eo. ) Non eo ephod, pa non ef , ut ait S. Greg. Ht quo induti facris operari confueve- 23. $ quis quafterit antmam meam , rant; hoc ehim extra locum facrum weret 6f apimam ruam. ) Contrarium non utebantur; fed alio facerdotibus vidétur dicendum íuiffe, nimirum fi mf! communi , quod ordinis fui infigne is quzfierit animam tuam, quzret ait Itafentit Abu- & per oppidum ferebant. meam , quafi dicat: Ego conjiciam lenf. queft. 27. in cap. 22. & Salia- in difcrimen. vitam meam pro falute j nus. Emanuel Sa3, & Vatablus ; ve- tua. Erimus anima una , ut nonpof- ig ffito: , interpretantur ,- veftiri folitos. fit alterutra fine altera periclitari. J QO. Evadens autem , €&c.) Nelfuga I. fatellitum manus effugit , vel domi re- 'Ejlam. ) Urbem Juds octavoa- Enr manferat, ut aliquis effet, qui facra pide diftantem ab Hebron , fe- ll curaret, quamvis fupra num. II. O- ptimo ab Eleutheropoli , ut ait S. ! mnes venilie dicantur, hoc eft, quot- Hieronym. in locis Hebraicis, & Adrie. l, uot adefle potuerant. in topographia Jude , numer. 75. Dibi. cupa. Com. Menoch. Tozz IL, Mm I 274 LIBRI Xie REGUM " I0. 2. Confuluit ergo David Dominum, dicens: Num vadäm,& tU percutiam Philifthzeos iftos ? Et ait Dominus ad David: Vade, pop & percuties Philifthaeos, & Ceilam falvabis, J IT, 3. Et dixerunt viri, qui erant cum David , ad eum : Ecce Sau Sau] ferv nos hic in Tudaea confiftentes timemus : quanto magis fi ieri- mus in Ceilam adverfum agmina Philifthinorum? - IV 4. Rurfum ergo De*id confuluit Dominum. Qui refpon- unt dens, ait ei : Surge, & vade in Ceilam : ego enim tradam Phi- n lifthaeos in manu tua, de( s. Abiit ergo David, & viri ejus in Ceilam, & pugnavit ad- et verfum Philifthaeos, & abegit jumenta eorum, & percuffit eos obt plaga magna, & falvavit David habitatores Ceilze. 6. Porro eo tempore, quo fugiebat Abiathar, filius Achime- ffaf lech ad David in Ceilam , ephod fecum habens defcenderat. bat 7. Nuntiatum eft autem Sauli, quod veniffet David in Cei- n f lam : &.ait Saul: Tradidit eum (1) Deus in manus meas, con- clufusque eft, introgreffus urbem , in qua portae, & ferce funt. &tit 8. Et preecepit Saul omni populo, ut ad pugnam defcende- ret in Ceilam : & obfideret David , & viros ejus. ' Vaf 9. Quod cum David refciffet, quia praepararet ei Saul clam. i fe malum ; dixit ad Abiathar facerdotem : Applica ephod. ro. Et d (1) Deus. 1z ediz. Si:vt. legitur : Dominus. [en Diripiunt areas.) Septua inta figni- tiam inilitum. fuorum fignum fibi in ficant conculcaffe areas. ( ,aufa. ho- vellere geminari poftulavit. Pu flilis irruptionis vetus gentis odium in &. Salvcvit Devid babiratores Ceila.) Hebrzos. Soluta obfidione, Ti hll 2.* Confuluit. . .. Dominum. ) Per 6. 4d David i Ctilam. ) Vide di- Ài prophetam, ut ait Jofephus ; nam Abia- &a num. 2 thar nondum ad eum venerat ; quz l " T dradidit eum Dens 1m manus "tas.) nil enim fuperiori capite narrantur* per An putat Saul fibi Deum favere ; an prolepfim dicuntur, & Abiathar. ve- phrafis Hebraica tantum fignificat: nit'ad Davidem , :cum hic' effet ad incidet Dádvid in manus meas. Ceilam, ut patet ex num. 6. fequenti. "x lz qua porta, Effhæ frent. ) Quas 3. n JTudaa zigemtus, 6c.) Qua- claudi, & cuftodiri jubebo. hi fi dicat: hicin mediatribu Juda, pro- 9. Clam.) Simulabat enim Saul fe cula Sayle procula Philifthzis pofiti ci- arma fumere contra Philifthzos. t k mermus tamen ; quanto magis fi vicinio- "pplica epbod, ) lindue eplod quo ta hoftibus loca, imo jamab illis obfeffa modo folebant fummi Sacerdotes cum 3l adierimus. in Urim, & "Thummim Deum con- 4. Rurfum erga» copfalust Dominum. ) Üt omnem metum, & dubitationem fulere diecbantur, eoque applicato ad corpus Pontificis Deus interrogaba- H fuis eriperet. Sic olim Gedeonin gra- tur , refpondebatque. C APU T XXII. 275 Io. Et ait Dävid : Domine Deus Ifrael,. audiv'it.farham fervus däm,& tuus, quod difponat Saul venire in Ceilam, ut evertat urbem Vade, proptcr me: rr. 91 bra dent me viri Ceilae in manus ejus : & fi defcendet Ecce Saul, ficut audivit fervus tuus ? Domine Deus Ifrael indica i jerj- fervo tuo. Et ait Dominus: Defcendet. 12. Dixitque David: Si tradent me viri Ceilae, & viros, qui fpon- funt mecum in manus Saul ? Et dixit Dominus: Tradent. 1 Phi- 15. Surrexit ergo David,& viri ejus quafi fexcenti, & egreffi de Ceila, huc, atque illuc vagabantur incerti : nuntiatumque It ad- eft Sauli, quod fugiflet David de Ceila, & falvatus effet: quam il eos ob rem diffimulavit exire. 14. Morabatur aufem David in deferto in locis firmiffimis, tiffe- fat. manfitque in monte folitudinis Ziph in monte opaco : qusere- bat eum tamen Saul cun&tis diebus: & non tradidit eum Deus Qa- in manus ej;us. Coft 1;. Et vidit David, quod egreffus effet Saul, nt quaereret nt. animam ejus. Porro David erat in deferio Ziph in filva. nde« r6. Et furrexit Jonathas filius Saul, & abiit ad David in fil- vàm, & confortavit manus ejus in Deo : Dixitque ei: dam 17. Ne timgeas : neque enim inveniet te manus 5aul patris mei, & tu regnabis fuper Ifrael, & ego ero tibi fecundus, fed ).'.F.:E & Saul pater méus ícit hoc. Mm 5 18. Per- B j in IO. 44 David , D(Qmine Dens , &8c. ) rupti montes , & fciifure petrarum ab Putat Lyranus verba propo(ïcæ qua- Abdia celebrantur numero 3 H- , füonis a Sacerdote Dominum confu- Is monte epaco.) Fraxinis, Gabie- lente fuiile prolata nomiae David. tibus, & aliis hujufmodi arbotibus, di Abulenfis ab ipfo Davide dicta exifti- quz montes amant. D. Hier. de locis mat, uttextus f.cerindicat, cum hoc Hebraicis montem hunc nebulofum fuilie ait. * 4.) nihil habeat abfurdi, & alioqui etiam an David propheta fuerit. 16. Conjortavit manus ejus iu Deo. at I2. T zdemr. ) Scilicet ni fi inde Juffit bono efie animo , ut qui haberet excelieris. tautorum Deum. IR 13. Viri ejes quafó fexcenti. ) Prius 17 Pater mess feit boc. ) Quia .ni- fuerant uadrincenti, fed in IMoabi- mirum divino favore promoveri eum f tico prefidio , & fortafie in faltu Ha- yidebat, & quotidie capere incremen- zeth numerus auctus'erat. ta, jam prefagiebat animus Davidem J 4* 4 Locis fermiffemis. ) Natura hon regnaturum, maxime vero ex veibis Ifll arte munitis. Samuelis cap. I5. 28. quibus pridem In moute folitudinis Ziph.) Exrat hic proteftatus tuerat ipfum a Deo repul- d inons Ídumzaz vicinus , ut patet ex fo- jum, & deftinatum efle regnum pro- Ífue cap. 15. 24. cujus regionis prz- ximo ejus. * iT J - — ** AA 279 LIBRIIT REG U iVA 18. Percuffit ergo.uterque foedus coram Domino:'mahfïtque &i David in filva: Jonathas autem rever(us eft in domum fuam.' *Infr. d 26.T. 19. * Afcenderunt autem Ziphzaei ad Saulin Gabaa, dicen- tes: Nonne ecce David latitat apud nos in locis tutiffimis filvee, eu ( in colle Hachila, qua eft ad dexteram deferti? 20. Nunc ergo fíicut defideravit anima tua, ut defcenderes, fila defcende : noftrum autem erit, ut tradamus eum in manus regis. 21. Dixitque Saul: Benedicti vos a Domino, quia doluittis i vicem meam. * 22. Abite ergo, oro, & dil lx igentius præ'parate, & curiofius agite, & confiderate locum, ubi fit pes ejus, vel quis viderit eum ibi : recogitat enim de me, quod ca]lide infidier ei. 3. Confiderate, & videte omnia latibula ejus, in quibus D abíconditur : & revertimini ad me ad rem certam, ut vadam. vobifcum: quod fi etiam in terram fe abítruferit, perfcrutabor . eum in cün£tis millibus Juda, « 24. At illi furgentes abierunt in Ziph ante Saul. David autem , & viri e jus erant in deferto Maon, in campelftribus, ad L - dexteram Tefimon. 25. Ivit ergo Saul, & focii ejus ad quæfendum eum : & nun- tiatum eft David, ftatimque defcendit ad petram,*& verfabatur li in deferto Maon.: Quod cum audiffet Saul, per [ vid in deferto Maon. fecutus eft D?- - 26. Et I E f I8. Perem/ft ergo wterque | f&dus. ) confentiunt LXX. qui habent ; Ne for- lertio; nam I. ftatim poft Goliz oc- ze "verfute agat. cifionem cap. rg. num. 3. Il. fub ip- 23. In cuntlis millibus 3uda. ) Cum fum difceffum David , cum latuit tri- omnibus copiis tribus Juda, in qua ille " duum ad petram Ezel, c. 20. 16. III. verfatur. hoc loco. F'odus, autem non inftau- 24. In deferto Maon.) Abulenfis ait ratur ex timore , ne-alterutrum fa&i defertum Maon partem guamdam fuif- poniteat, fed ex amore; juvat enim fe latius patentis deferti Ziph: Adri- f amantes amoris actus iteratre. chomius tamen In tribu Juda num. 184. jl Coram, Domino,) QQuuia coram Gad & 248. ea deferta fejungit, & diverfa propheta , & Abiathar facerdote, ut facit. vult S. Hier. in traditionibus , quem 44 dexteram Sefrmon.) Supra hanc fequitur Abulenfis. Vel quia fcdus eandem vocem 4eferzum. verti " juramenti religione firmatum, Domi- interpres. t no&gr no in teftem invocato. t 25. De[ceudit ad Petram.) Rupes 22. Recogita? emim de me , &c.) hec erat, qu& exiguo Ipatio Saulem,, Vatablus ex Hebrao in eam fenten- & David feparabat, ut patet ex nüm. tiam interpretatur. Prefagit noibs ani- 6. fequenti, itaque illi nomen Perra mus cum calliditate fua elap[arum , cui fiividcnt:'s adhafit numero 28. * CAPUT XXII. & XXIV. 271 —— tie av narto :^ d antara ätqüe 218) Ti* 1bat Saul aü latüs fon Va5 v iv ul MO E LAA9) aTf & viri ejus erant in latere montis ex parte altera: porro David Cen- que Saul, & viri defperabat fe poffe evadere a facie Saul : ita lyg, ejus, in modum corons cingebant David , & viros ejus, ut caperent eos. 27. Et nuntius venit ad Saul, dicens: Feftina; & veni, quo- PI8, niam infuderunt fe Philifthiim fuper terram. : iltis 28. Reverfus eft ergo Saul defiftens perfequi D avid, & þer- rexit in occurfum Philifthinorum : propter hoc vocaverunt L fius locum illum , Petram dividentem. ent QOAPT XNMLE bus ])mid in [pelunca Engaddielatitans oram cblamydis Saul perk; lm bot uentis abfcidit , &? ne occideretur, i[um liberavit : quare Saul culpam agnofcit , €? [ciens David regnaturum Jufcepto vid ab ipfo jurameénto ei reconciliatur, ad r. A Scendit ergo David inde: & habitavit in locis tutiffimis 4X Engaddi. Jn 2. Cumque reverfus effet Saul 3 poftquam perfecutus eft Phi- tUt lifthaeos, nuntiaverunt ei, dicentes: Ecce, David in deferto Ó eft Engaddi. . Affumens ergo Sau 1 tria millia ele&torum virorum ex omni D I(rael, perrexit ad inveftigandum David, & viros ejus, etiam fuper abruptiffimas petras, quae folis ibicibus pervize funt. Á 4. Et venit ad caulas ovium, quae fe offerebant vianti : erat- uf que ibi fpelunca, quam ingreffus eft Saul, ut purgaret ventrem: ille & viri ejus in interiore parte fpeluncoe latebant. porro David, Mm 3 s.Et at if 27. Irzft:dcrunt fe Phibfühiim fuper nuümerat in capris fylveftribus. i zerram. ) Fines Iracliticos ingrefft ho- 4. Qua fe offerebant wianti. ) füliter omnia populantur, & valftant. in itinere occurrebant. .Q uæv J f I Ngaddi.) Fwit olim Engaddi r purgaret ventrem. ) Mebr. ad te- : urbs nobiliffima, in tribu Juda gendum pedes,dicuntur autem tegi pedes, iM di&a Hafafon- Dhamar, 'id eft s quia fedentibus, aut incurvatis veftes a produ&iores fuper pedes effunduntur. palmarum , wt ait S. Hieron. in tradi- In interior: parte [pelunca Llatebant.) tionibus Hebr. in cap. 14. Genef. quod ] palinis abundaret. Habet defertum David a Saule vifus non eft, quia am- 4 adjácens ejusdem nominis, in quo pla fpelunca erat tot militum David montes admodum prerupti- capax , ipfique in interiore parte late- bant: adde obfcuram fuiffe, iifque L 4. Solis ibicibus pervie funt.) Hy- perbole. Ibices Plinius l. g. cap. 53- prafertim , qui recens a luce venirent. 275 LIBRIIL ÉEGUM 5. Et dixerunt fervi David ad eum : Ecce dies, de qua lo- cutus eft Dominus ad te : Ego tradam tibi inimicum tuum, ut II dis facias ei, ficut placuerit in oculis tuis. Surrexit ergo David, tem & praecidit oram chlamydis Saul, filenter. Tac 6. Poft haec percuffit cor fuum David, eo quod abícidiffet que oram chlamydis Saul. 7. Dixitque ad viros fuos : Pi*opitius fit mihi Dominus,v ne qo€ faciam hanc rem domitio meo, chrifto Domini, ut mittam ma- num meamjin eum , quia chriftus Domini eft. (1) füii 8. Et confregit David viros fuos fermonibus, & non per- di mifit eos, ut confurgerent in Saul: porro Saul exurgens de ípelunca, pergebat coepto itinere. fe 9. Surrexit autem & David poft eum : & egreffus de fpelunca clamavit poft tergum Saul, dicens: Domine mirex. Etrefpexit Saul poft fe: & inclinans fe David pronus in terram, adoravit, 1o. Dixitq ue ad Saul : Quare audis verba hominum loquen- tium ; David quarit malum adverfum te ? Ir. Ecce hodie viderunt oculi tui, quod tradiderit te Domi- nus in manu mea in fpelunca, & cogitavi, ut occiderem te, fed pepercit tibi oculus meus : dixi enim : Non extendam ma- t ett. * * num meam in dominum meum , quia Chriftus Domini 12. Quin. 1 (1) In edit. Sixs. additur : Vivit Dominus, quia nifi Dominus percullerit eum, aut dies ejus venerit, ut moriatur;.aut: defcendens in prelium perierit, pro- pitius mihí fit Dominus, ut non mittam imanum meam in Chriftum Domitti. . Tradam tbl tatmicum ) Vere Latenter abfcidit, ut haberety nnde mon- itaDavid di&tüm fiveperSamuelem;aut Jffravet , quomodo er peperciffet , cum pof^ Gad prophetas, five aliquo alio modo. fet oceidere 5 afque 1ta jk/piciontm de Surrexit.ergo, 61c. ) Eio animo vi- antmo cjus , qua [antium David putaus d deturiviffe, ut Saulem occideret ; nam inimicum fuum vehementer pcr/äquebd— num. II. S$aulem alloquens ipfemet £AT , ütferret. Ita Auguft. profitetur: Cogizau£, ue occiderena te, fed 6. Percuffit cor [uum. ) Reum fcili- pepercit tibs oculus eneus. cet fe in fua. confcientia agnovit, Pracidit oram chlamydis. ) Eximia addita fortaffis pectoris tunfio, quam Davidis agilitas , & dexteritas , fi chla- cum ufurpamus, latens in pe&ore cor imydem a tergo Saulis pendentem pre- percutimus in doloris argumentum. cidit. Videtur probabilius ea exütum 7. Chriflo Domini.) Saulem propïe'r ä Saulem, & lon iufei ile fepofitam fuif- facrofanétam unctionem David & £e- fe Militum , & equorum fremitus ad norevit vsvum , 6 vindicevit occilum , os fpelunce in caufa effe potuit , quo inquit Aug. lib. 2. contra lit. Petil. minus David ad Regem prorepens , cap. 48. vide inira cap. 26. num. g. & chlamydem fecans fentiretur. /. Ex;- 8. Genfregit Dzvid vviros [aos ferma- Zibus, €/c.) Retudit, ac reftinxit ar- guam particulam , inquit S. Aug. lib. i2. de civit. c. 6. veffs ejus rerrorfum dens eorum ftudium , & impetum. à l- CAPUT XXIV.. 279 , üt 15. Quin potius pater mi, vide, & cognofce oram chlamy- vid, dis tuze in manu mea: quoniam cum przeícinderem fummita- tem chlamydis.tuzse, nolui extendere manum meam in te : ani- lifet madverte, & vide, quoniam non eft in manu mea malur2 , ne- que iniquitas, neque peccavi in te : tu autem infidiaris animae ; 1l Tes , ut auferas eam. s Ia- 15. Judicet Dominus inter me, & te, & ulcifcatur $ r.ne Do- minus ex te: manus autem mea non fit in te. per- 14. Sicut & in proverbio antiquo dicitur: AB IMPIIS egre- ; de dietur impietas : manus ergo mea non fit in te. 15. Quem perfequeris , rex Ifrael ? quem perfequeris? ca- DCa nem mortuum perfequeris, & pulicem unum. exit '16. Sit Dominus judex, & judicet inter me, & te: & videat, ET Vlb & judicet caufam meam , & eruat me de manu tua. G- fermones hujuf&e- 17. Cum autem compleffet David loquens modi ad Saul, dixit Saul : Numquid vex hsec tua eft, fili mi ffil« David ? Et levavit Saul vocem fuam, & flevit. t 18. Dixitque ad David : Juftior tu es quam ego: tu enim Io- tribuifi mih! bona: ego autem reddidi tib! mala. I9. Et tu indicafti hodie, quae feceris mihi bona: quo modo lum tradiderit me Dominus in manum tuam, & non occideris me. Jim, 20. Quis enim cum invenerit inim:cum fuum; :dimiþtet e uyn 10 in i P * 0f IQ. Pater s. ) lea appellat, quia fe. Vel fenfus eft : divina ultio te ; xtate grandior Saul, olicio Rex , qui aliquando comprehendet , abfit, ut id de pater populi, & Reip. affinitate focer fiat manu mea , ab impiis hec aliquzn- 4 erat, qui genero eft quafi pater. do egredietur impietas. Confonat 7 I3. Ulesfcatur zme Dominus ) Hebr. huic di&o vetus Proverbium : .Ma corui smalums OUU D fonant zic/fcezz* ; itaque non eft vin- l- dice a Deo petitio, nec fi fit ulla in 3. Camem mortuum , 6$c.) Rem vi- Davide culpa, ut enim qui privato liffimam , & infimiffimam. I Numquid "wox b&c tua. &fc. ) I jure fuas injurias non perfequitur, 0f magiftratum adire poteft, & poftula- Procul a Saule ftéterat David , itaque re, ut in vexantem jure agat; ita, & de facie illum nolTe non poterat , agno- potiori jure in finum fupremi judicis, fcit tamen yocem ejus , cum quo diu, u & familiariter vixerat. ac vindicis querelas noftras deponere ^ poffumus , 1modo tollatur privatum Fili mi David.) Wide fapra n. 12. Oodium, & acerbitas animi. I8. fuffior u es , quam ego.) Id eft, J 14. À impisegredietur impietas.) ego injuftus , tu vero juftus. Con- Sententia eft: impii impie; pii vero feffio extorta invito , animo nihil emen- [e agunt pie. At ego tecum pie egi, dato. Vide & infra cap. 26. 21.- QO. dz via bona. ) ülon ergo credendus fum infidias tibi kIncolumen , in- ftruxifle, aut iniquo animo in te fuif- violatum. 286 LIBRII REGUM in via bona? Sed Dominus reddat tibi viciffitudinem hanc, P pro eo quod hodie operatus es in me. eu pot 21. Et nunc quia ício, quod certiffime regnaturus fis, & .* de habiturus in-manu tua regnum Ifrael : ura mihi in Domino, ne deleas femen meum poft me, 2229 bal neque au feras nomen meum de domo patris mei. . n domum fuam: 23. Et juravit David Sauli. Abiit ergo Saul i lut & David, & viri eju; afcenderunt ad tutipra loca. pa Q APIPUT. AXV. p Mortuus S."amuel plangitur : David Nabal vitfum neganti mortem minatus, egregia Zdbigail oratione placatur, quam, mortuo INabal, I ! 71 acci, in connubiu pit , fimul C? Zcbinoam ; Saul vero. fu filiam Micbol Phalti tradit. bi * Infr. x. Ortuus* eft autém Samuel, & congregatus eft 11niæ;erfus Y 093 N Ifrael, & planxerunt eum : & fepelierunt eum in domo CCIt. VE fua in Ramatha. Confurg ensque David de-fcwendit in defertum 4.6.231 Pharan. 2. Erat autem vir quispiam in fol tudine M aon ,S & poffeffio V ejus in Carmelo, & homo ille magnus nimis: erantque ei oves tria millia, & mille caprae, & accidit, ut tonderetur grex'ejus [ » 3. Nomen in Carm(ilo. f 'Viu'[yz*mdinem.) Viciffitudinem ap- extinctum fuiffe. tantum quatuor menfibus ante Saulem pellat opus neficentiz. graäiær, ; indulgentig , be- Unrverfus Ifrael. ( Yd eft, plurese 2I. Scio, quod certiffme vegnaturus fingu!is tribubus. Plagxerumt eum. ) jutta. funebria yi fi.) Vide fupra cap. 23. num. 17. : 23 gqurevit: David Sdnli.) Quod perfolverunt, & w 4omo fma fepelie- tamen jusjurandum non impediebat, runt,id eft, in natali folo. Solebant ET ne fi Saulis filii eo mortuo deliquif- etiam effe private fepulturg illo evo. fent, puniripoffent ; alióqui jusjuran- Vide Genef. 25. 9. & 5o. 5. 1. Mach- li 1 Qum fieret propugnaculum licentiz, 2. 70. & improbitatis. 2. ln defertum Pharaz.) LXX. ha- Afcenderunt ad tutiora loca. ) Parum bent defertum AMzoz. Defertum Pha- enim David Sauli fidebat, cujus qua- ran erat ad meridiem terre fancte jux- tis didicerat. le effet ingenium, pluribus experimen- ta illud Habacuc 3. 3. JDemiews 4b 1 auftro veniet , & Santtus de monte Pha- 1.* Ortuus eff autem Samuel. ) Xn- TYZZ. Hujus deferti pars eft Maon. no &tatis 77. juxta Saliani Maznnus nimis,) Potens, & opulen- chronoloriam, initi magiftratus 39. tus prz vicinis fuis agricolis, quo modo biennio ante mortem Saulis. Hebrzi Job dictus eft wir zagnus imter omaues ;ï erititales, Job. 1. nun. 3 t.amen in Seder-Olam cap. 13. ajunt bOXPUT ,XXV*. 29I i . Nomen au:em viri illius erat Nabal : & nomeh uxoris ejus Abigail : eratque mulier illa prudenüffima, & fpeciofa: $& porro vir ejus durus, & petfimus, & malitiofus : erat autem de genere Caleb. 4. Cum ergo audiffet David in deferto, quod tonderet Na- bal gregem fuum, am: s. Mifit decem juvenes, & dixit eis: Afcendite in Carme- lum, & venietis ad Nabal, & falutabitis eum ex nomine meo D pacifice. 6. Et dicetis: Sit fratribus meis, & tibi pax, & domui tuze 7o) pax, & omnibus, quaecumque habes, fit pax. (1) 7. Audivi, quod tonderent paftores tui, qui erant nobifcum i], in deferto: numquam eis molefti fuimus, nec aliquando de- fuit quidquam eis de grege, omni tempore,. quo fuerunt no- bifcum in Carmelo. us 8. Interroga pueros tuos, & indicabunt tibi. Nunc ergo mo inveniant pueri tui gratiam in oculis tuis: in die enim bona üm venimus : quodcum que invenerit manus tua, da fervis tuis, & filio tuo David. fio 9. Cumque veniffent pueri David, locuti funt ad Nabal omnia verba hzec ex nomine David : & filuerunt. ves 10. Refpondens autem Nabal pueris David, ait : Quis eft J David? & quis ett filius If2i ? fervi, qui -hodie increverunt 16-11 fggiunt dominos fuos. o* ia II.Tollam em (1) && edit. Sixt. addirsr : ex multis annis falvos faciens tuos, & omnia tua, ^ Peffimus , E5 malitiofus.) Sive-wt 5e in :ii Adde, quod eos defenderant etiam , ebreo & Greco, a5 operilu:, ut ipfi profïcentur intra num. I6. vel adimventiombu: , qui fcilicet male 9. Iz die euim bona venmus.) Lse- ria ageret, & injurius effet in alios. to fcilicet , quo exhilaratus, & auctus jee De genere Caleb.) itaque, ut Caleb, t bonis a Domino gratificari foles. a- ad tribum Juda pertinebat, ex quo il- micis tuis tenuioribus. lius ingratitudo majorin Davidem ho- Quedc.mque invenerit manus. tua. ) minem de tribu ejufdem , & de fe be- Si quid. occurrerit, fi quid in. proin- ne meritum. » ptu habueris Id quod ex tanta co- 7. Numquam eis:moleffi fuimus , 69c.) pia facile dare poteris. Vide hoclo- In lucro , ac beneficio ponunt agrico- quendi genus Levit. 12. g. lg , & paftores, fi nihil accipiant da- 9. Er féleerunt.) Nihil locuti funt i mni a militaribus viris: id enim quan- amplius , quam mandatum ipfis fuerát. tavis cura, ftudioque ducis vix obti- IO. Quis ef David , 65 quis eff felins neri poteft. Itaque vere beneficium Jfzi ? ) lta illum per contemptum ap- le contulerat in Nabalem David , ita pellat. fuos in cfficio continendo, ut nulla Increverunt. ) Ml'tlfl-pll-('d/i flmt ; ut j in re paftoribus, aut gregi nocerent. habent LXX. Biibl. um Com. Menocb. Tom. IlI, Nn $82 LIBRIL REGUM 1r. Tollam ergo panes meos, & aquas meas, & carnes pQCO-' W rum,., qua unde fint ? occidi tonforibus meis, & dabo viris, quos neício, f I2. Regreffi funt itaque pueri David per viam fuam, & re- j verfi venerunt, & nuntiaverunt ei ormnia verba, quae dixerat. 13. Tunc ai: David pueris fuis: Accingatur unusquisque gladio fuo. Et accin&i funt finguli gladiis fuis, accin&tusque eft & David enfe fuo, & fecuti fünt David quafi quadringenti viri : porro ducenti remanferunt ad farcinas. ; 14. Abigail autem uxori Nabal nuntiavit unus de pueris fuis, : dicens: Ecce David mifit nuntios de d eferto, ut benediceren.t domino noftro, & averfatus eft eos. I$. Homines ifti, boni fatis fuerunt nobis, & non molefti: nec quicquam aliquando periit omni tempore, quo fuimus con- verfati cum eis in deferto. 16. Pro muro erant nobis tam in noCte, quam,in die, omni- bus diebus, quibus pavimus apud eos greges. 17. Quam ob rem confidera, & recogita, quid facias : quo- niam completa eft malitia adverfum virum tuum , & adverfum domum tuam, & ipfe eft filius Belial,ita ut nemo poffit ei loqui. 18. Feftinavit igitur Abigail, & tulit ducentos panes, & duos utres vini, & quinque arietes coctos, & quinque fata polentae, & centum ligaturas uvae paffce, & ducentas matfas caricarum, & Poi"uit fuper afinos, 19: Dixit- X Bezedicerent domino soffro.) Sa- fingula continent decem Gomor; Go- lutarent P bene precarentur. mor autem menfura erat cibi in unum diem fuffcientis etiam edaciffimo cui- 17. Cemplta eff maltia. adverfum viruim £4.) Mlalitiam vocat penam, ue. Vide,dicta Exod. 16. 16. Ritqlle ex præfumpti(me valde proba- Centum ltgaturas mv pa[[e.) Mas Hebraicus textus bili, que ex verbis, fignifque nun- [ CY pg zfmmu;uiin ciorurn colligi poffet', definitum effe appellat, que vox f $, ast iY alias uvarum aridarum fi ncat Forta £ i- ac ftatatum apud Davidem ingentem n maffam com- aliquam calamitatem in Nabalem , to- fe fuerunt uvz paff. tamque ejus familiam importare. preffe, & compa&e ad eum plane Ef? felinus Belial.) Sceleftus , & im- modum , quo ex Grzcia uve palla de- portunus fupra num. 3. dicitur Pe/j- feruntur ad nos in ufum ciborum. mnus 6 malitzofas. Forfitan etiam ligature dicuntur, quod botri bini & bini , vel pluresfi- Ut zemo poffrt ei foqui. ) 1ta ut afpe- tum aliquod refponfum non ferat. mul colligarentur, ut fit in Apulia , 18- 9uisque lata polenta. ) Quuin- antequam dimíttantur in vafa, non que menfuras tofti farris ,. LXX. ha- autem quod - iis facculi infarti funicu- lis ligarentur. De hoc cibi genere b?nc; quimque Ephi farims , quorum 1 C^A P UUT. XXV. 285 00 19. Dixitque pueris fuis: Precedite me: ecce, ego poft Q tergum fequar vos : viro àutem fuo Naba) non indicavit. 20. Cum ergo aícendiffet afinum, & defcenderet ad radices I£- montis, David, & viri e jus defcendebant in occgrfum ejus: -ab quibus & illa occurrit. 21. Et ait David: Vere fruftra férvavi omnia, quce hujus (ue erant in deferto, & non periit quicquam de cun£&tis, quae ad que enti eum pertinebant, & reddidit mihi malum pro bono. 22. Hac faciat Deus inimicis David, & hcec addat, fi reli- us quero de omnibus, quake ad ipfum pertinent usque mane, min- ent gentem ad parietem. 23. Cum autem vidiffet Abigail David, feftinavit, & defcen- dit dé afino, & procidit coram David fuper faciem fuam, & fci.' adoravit fuper terram, E ott 24. Et cecidit ad pedes ejus, & dixit: In me fit, domine mi, IDf hac iniquitas ; loquatur, obfecro, ancilla tua in auribus tuis, & audi verba famulse tuze. 25. Ne ponat, oro, dominus meus rex cor fuum fuper virum üm iftum iniquum Nabal, quoniam fecundum nomen fuum ftultus Nn2^ eft, i, 108 vide plura in no&risOeconomicis*Iib. lum quia ab affe&u vindicte profe- La?, I.cap.27.nqny1. &um eft , fed etiam quia in innocentes Il Duceutas maffas caticaresn ) Mlas fevire animus fuit, quales multi fue- Hebraice appellant p55* 4eéelim , runtin domo Nabal, & quia gravio- Grece naAluc eadem femper fignifi- rem peccato posmnam privata etiam au- x]t' &oritate inferre ftatuebat. catione: funt ficusin maffam compref- De for- Íez , & ut quibusdam placet, in late- mula illa juramenti imprecatoria; Hac j0 ris formam figuratse exilibus fortaffe , facint mihi Dons. &Y bac addat 3 dixix EHP j oblongi fque taleolis inferte , ut apud fupra cap. 3. 17. nos fieri lofet, aut aliqua alia ratione 1 compa&e, ut facilius conferventur, Miagentem ad p;zrie!e;n, ) Ad ipfos fis ufque canes. Hebr. eft "DUD maffis, nec nimium arefcant, fuccoque de- quze italice. noftre voci mAflime re- J ftituantur. Chaldzeus vertit: 2725 , fpondet, quo nomine paftomim canes 15 ea fortaffe de caufa, quod quslibet il appellamus. iaffa libre unius pondus impleret. oI. Malem pro bouo. ) Contumclias 94. Ip me /Zt : Bac iniquitas. ) n fcilicet , cum faltem gxratias agere de- Luam ego pernas eorum , quz Nabal é buitfet. in te peccayvit. . j 22. Inimicis David.) Nomine ini- 25. Ne'pozat . - €or fümmn.) Ne Iy micorum David fe ipfum : intelligit , attendat, quz facit, aut loquitur Na- l fed ita loquitur ad molliendam impre- bal,-nec illis offendatur, cum ftul- n cationem , quam in feipfum intorque- tus fit , ebrius, nec fui compos. j xe infanum videtur. Porro David hoc Secundum nomem fümu [ ffulzus. eff. ) juramento concepto peccavit, non fo- Hoc enim Nabal fignifica t. It 294 LIBRI I REGUM eft, & ftultitia eft cum eo : ego autem ancilla tua non vidi pue- dof vt ros tuos, domine mi, quos mififti. * 26. Nunc ergo, domine mi, vivi t Dominus, & w-/ivit anima daE tna, qui prohibuit te, ne venires in fanguinem, & falvavit ma- j num tuam- tibi,& nunc fiant ficut Nabal inimici tui, & qui quae- runt domino meo malum:? elo 27. Quapropter fufcipe benedi&tionem hanc, quam attulit ancilla tua tibi domino meo, & da pueris, qui fequuntur :e fir dominum meum. né 28. Aufer iniquitatem famulz tuze : faciens enim faciet Do- *Sup. minus tibi domino meo domum fidelem,* quia praelia Domini, T0 16.:15: domine mi , tu preeliaris : malitia ergo non inveniatur in te p * 17-omnibus diebus vitse tuse. 4 29. Si enim furrexerit aliquando homo perfequens te, & a Y querens animam tuam, erit anima domini mei cuftodita quafi in fafciculo viventium, apud Dominum Deum tuum: Porro ipi- In icorum tuorum anima rotabitur, quafi in impetu , & circulo fundze. & 3o. Cum ergo fe .c.,er*iï Dominus tibi domino meo omnia, quae 3l locutus eft bona de te, & conftituerit te ducem fuper Iírael. 31. Non erit tibi hoc in fingultum, & in ferupulum cordis £ domino 25. Vivit Deominus ,,x & wivi; ,zmin)ä Præliä--- Domrmi. ) P,ræ]iel- Domini f44.) Gratias agit Deo, & Davidi funt, quz in Philifthzos parifque con- l ditionis sentes eerunrur. callide gratulatur , quafi divinituspro- hibitus fit a fundendo fanguine, qu& Malitia.) Peccatum, quale hoc ef- 'atulatio fimul oftendit non benefa- fet, fi fevires in nos. H urum fuiifeDavid, fi in propefito 2 Cuffodita quafr 12 fafciculoviven- expetendæ ulti(.)nis pe rfevera ret. zzum. ) Midetur fumpta mecaphora ab Salvavit manun tuam t16;.) Cohi- agricolis, qui decifas arbore virgu- MDES r T PDIPSTE BAEU POR buit te, & manus tuas ultrices. las, aut furculos colligant in fafcicu- Fiant ffcut Naba! inimici t241.) Optat, lum, & aquaminfundunt, ne arefcant. ut inimici David fant contemptibiles, Ita David. quia exulabat , quafi ramus & facile fuperabiles fint , ut Nabal. erat ab arbore abftra&us , quam Abi- 27. Beneditlionem banc. ) Hoc mu- gail Dei providentia in vita optatcon- nufculum. fervari, & ab hoftibus illum ad ne- 29. Aufer iniquitatem famnla tua. ) cem quzrentibus defendi. Rotabitur qua[ft in impetu, €f eircnu- Dixerat enim num. 24. In rme ftt ifta iniquitas , & fe peccati illius quodam- lo funde.) Protugi enim , & vagi dif- 1nodo ream conftituerat. fipabuntur , & difpergentur, ut lapi- Faciet tbà Domum . fidelem. ) Stabi- des, quos funda circumacta longe a liet te, & domum tuam non ad breve nobis projicimus, tempus, uc. domum Saul, fed in perpe- 3I. Nezm erit f£bi boe z2 ffneultum , &c.) Caufa fcilicet dolendi , & flendi. tuum. Chald. vertit , Regnuem firmum. CAPUT. XXV. 285 ple- domino meo, quod effuderis fanguinem innoxium, aut ipfe te ultus fueris, & cum benefecerit Dominus domino meo, recor- ima daberis ancillae tuee. r Ia 32. Et ait David ad Abigail: Benedictus Dominus Deus u Ifrael, qui mifit hodie te in occurfum meum, & benedictum eloquium tuum, bulit 53. Et benedi&ta tu , quse prohibuifti me hodie, ne irem ad r fanguinem, & ulcifcerer me manu mea. 34. Alioquin vivit Dominus Deus Ifrael, qui prohibuit me, Do ne malum facerem tibi; nifi cito veniffes in occurfum mihi, ini, non remanfiffet Nabal usque ad lucem matutinam, mingens ad n t . parietem. 35. Sufcepit ergo David de manu ejus omnia, quae attulerat T ei, dixitque ei: Vade pacifice in domum tuam, ecce audivi t vocem tuam , & honoravi faciem tuam. int 46. Venit autem Abigail ad Nabal, & ecce erat ei convivium ulo in domo ejus, quafi convivium regis, & cor Nabal jucundum: erat enim ebrius nimis , & non indicavit ei verbum pufillum, aut grande usque mane. | u 37. Diluculo autem cum digeffiffet vinum Nabal, indicavit 'di$ ei uxor fua verba haec, & emortuum eft cor ejus intrinfecus, 100 & fa&us eft quafi lapis, if 38. Cumque pertranfiffent decem dies, ; percuffit Dominus Oft Nabal, & mortuus eft. 39. Quod cum audiffet David mortuum Nabal, ait: Bene- d diétus Dominus , qui judicavit caufam opprobrii mei de manu tl Nabal, & fervum fuum cuftodivit a malo, & malitiam Nabal reddidit Dominus in caput ejus. Mifit ergo David, & locutus a [ eft ad Abigail, ut fumeret eam fibi in uxorem. [ Nn 3 40. Et i. $ Recordaleris ancille tu&.) /Salutar'ia ciborum abundantiam , & conviva- bi confilia fugcerentis. rum imultitudinem. un L) Naba- Cor Nabaljucundum. ) Quienim lar- 34. Nox remanfffet Naba ne Ji; eft enim dativi cafus. — Aliilegunt gius bibunt , hilariores fiunt. se Nabal, Mide di&a num. 22. Non £ndieavit ei verbum.) Pruden- p 35- Honoravi faciem Inam. ) Feci ter, quia temulentus erat. li. te voti compotem ob honorem, 37- Fatlus eff quafi lapis. ) Hafit , Sic econtra confundere pi« amorem tui. timoreque obftupuit. x faciem alicujus phrafi Hebraica eft ne- 9. Percuffz Duminus Nabal,) Sive are poftulata, ex quo fiat, ut poftulans pelte, five alia quavis plaga, ut ait confufus abfcedat. Vide5 . Reg. 2. 20. Abulenf. (i 36. Quafi convivium Regis 2) ï)ropcer 39. Benmeditlus Deominus, €c.) La- 296 TL TIGJRT L REGUM s 40. Et venerunt pueri David ad Abigail in Carmelum, & locuti funt ad eam, dicentes: David mifit nos ad te, ut acci- piat te fibi in uxorem. D 41. Quse confurgens adoravit prona in terrám , & ait: Ecce- famula tua fit in ancillam, ut lavet pedes fervorum domini mei. 42. Et feftinavit, & furrexit Abigail , & afcendit fuper afi- num, & quinque puellae ierunt cum ea, pediffequae ejus, & fecuta eft nuntios David, & fa&a eft illi uxor. :43. Sed & Achinoam accepit David de Jezrael, & fuit utra- que uxor ejus. Y 44. Saul autem dedit Michol filiam vaam, uxorem David, Phalti filio Lais , qui erat de Gallim. & d a C:LXPUT f tatus eft David, quia non reddidit Pediffegua ejus.) Midentur hz pedi- malum pro malo; & meritum apud bus iter confecille, quod etium ex C Deum, & pacem confcientie confe- Hebrzo colliei poteft, & ica fentit cutus eft, & in divinà providentia Abulénfis, &brevisgratvia, & unius letatus. De malo autem Nabalis, ut. tantum afini fit mentio, qui honoris fnalum ejus fuit, gaudere nofi potuit ; caufa dominz deftinatus erat. id enim ab odio proficifcitur,&animum Secuta efl nuuttos: Darvid.) Seilicet offenfione adhuc exulceratum fapit. poft aliquot dies, ut diximus. Opprobris mei. ) Contumeliz; mihi a 43 A^0 Sed $ Achbinoaum , €$c.) Jofephus ait Achinoam ante ductam fuiffe a Nabal illate. Miffe ergo David, 66 ) Non fta- David, quam Abigail, cui fententie tima Nabalis morte, fed aliquo tem- favet, quod 2. Reg. ^ ^ 2 Ammon 1 B] 3 poris fpatio interjeQo , unius v. g.aut primogenic Davidis filius Achinoam alterius menfis ;- neque enim nota ali- fuille dicitur, & ubicunque de uxo- qua carent mulieres, que ftatim a ribus Davidisagitur, primo loco Achi- m prioris mariti morte ad novas npptias noam nominatur. Prima. ergo fuit convolant. Michol, fecunda Achinoam, tertia I. A doravit roma im terram.) PA Quafi przfenti. David in famulis fuis De jetracl) Qu eft nobilis ci- reverentiam exhibens, vel beneficium vitas in tribu Juda. Davidis agnofcens, & pro io Deo 44- Qri erat de Galhm.) Civitate g?atizzs agens. in tribu Benjamin , cujus meminit - 42.- Feffinait , &c.) Non cum ipfis Ifiias Io. 30. Non caruit culpa Mi- nuntiis profectam crediderim ad.Da- chol, quz non repudiata , nec foluto vid, fed aliquanto poft, ut interim matrimonio alteri nupfit, & in adul- ug ad nuptias, & profectionem ne- terio vixit, donec a David revocata «eílaria erant , parazet. eft 2, Reg. 3. 14- $t QUE NuUN 297 & Cj- CAPUT XXVL David a Zipbeis apud Saul prod/imy, baflam , & fcyphum dor- CC 1el, mienti Sau] abflulit : quod agnocens Saul, culpam fatetur, ifi- revocatoque David fecuritatem & pollicezur. ld- 1. [ T * venerunt Ziphaei ad Saul in Gab22, dicentes: lEcce.,*S'up, David abfconditus eff in colle Hachila, qua&e eft ex ad- 23-19- verfo folitudinis. l, 2. Et furrexit Saul, & deícendit in defertum Ziph, & cum eo tria millia virorum de ele&tis Tírael, ut quzreret David in ? deferto Ziph. 3. Et caítrametatus eft Saul in Gabaa Hachila, quae erat ex adverfo folitudinis in via : David autem habitabat in deferto. Videns autem, quod veniffet Saul poft fe in defertum. 4. Mifit expl oratores ; & didicit, quod illqc veniffet certif- fime. eX $. Et furrexit David clam, & venit ad locum ubi erat Saul : cumque vidiffet locum, in quo dormiebat Saul, & Abner filius t I^] Ner, princeps militide ejus, & Saulem dormientem in tento- I$ gio, & reliquum vulgus per circuitum ejus. 6. Ait David ad Achimelech Hethceum, & Abifai filium t Sarvize, fratrem Joab, dicens: Quis defcendet mecum ad Saul in caftra ? Dixitque Abifai: Ego defcendam tecum. 7 Vene- 1. ÉjX adverfo folitudinis.) Md dexte- dicitur vidiffe, vel venit, & viditex vicino aliquo edito loco. ram nimirum ejus partem ; fu- ä )ra enim cap. 23. I9. dicitur: lz cof- Salem dormientem. ) Longe p'oütus 1 le Hachila , dormientem vic H ere non potuit, fed ferti- 7?& efü ad dextevam de- dormientes vidiffe dicitur , quia re- baa. Hachilz. ) In colle, fi- vera dormiebant, & ipfe ibi nullum 3. I» Ga .ve excelfo 1loco; noh enim Gabaahic motum animadvertebat , & magnam proprium eft nomen , fed commune. populi partem circumfufam' videbat Videms amtem , 6$c.) Per explorato- humi ftratam & ad quietem com- pofitam. zes fcilicet , vel per fe ipfum ; ut ve- ro rem certo cognofceret, explorato- In tentoria.) LXX . habent £y Aaje- yes mittit. T. que vox currum regium, flgni«' 5. Fenit , c. c& //'2:75!8 vidiffet , €c.) ficat-tefte Polluce. 6. OQzis defcendet mecum ad Saul im M'enit ipfemet , ut vult Lyranus , men- tito tamen habitu. Vel etiam dici po- caftra? ) Miagno fe periculo expofuit teft veniffe David per exploratores , David, fed non temere, quia fe di- quo-etiam modo expïica.ndum, qxlod vinitus ad facipus incitari fentiebat. -- 235 LIBIEIL REGUM 7. Venerunt ergo David, & Abifai ad populum no€&te, & invenerunt Saul jacentem , & dormientem in tentorio , & ha- ftam fixam in terra ad caput ejus: Abnervrautem ; & populum dormientes in circuitu ejus. H 8. Dixitque Abifai ad David: Conclufit Deus inimicum tuum hodie in manus tuas , nunc ergo perfodiam eum lancea in terra femel, & fecundo opus non erit. g. Et dixit David ad Abifai : Ne interficias eum: quis enim extendet manum fuam in Chriftum Domini, & innocens erit? 1o. Et dixit David : Vivit Dominus, quia nifi Dominus per- cufferit eum , aut dies ejus venerit , ut moriatur, aut in prae- lium defcendens perierit : II. Propitius fit mihi Dominus, ne extendam manum mream in Chriftum Domini: nunc igitur tolle haftam, quse eft ad ca- put ejus, & fcyphum aquse, & abeamus. - 12. Tulit igstur David haftam, & fcyphum aqus&e , qui erat ad capu: Saul, & abierunt : & non erat quisquam, qui vide- ret, & intelligeret, & evigilaret, fed omnes dormiebant, quia fopor Domini irruerat fuper eos. 13. Cumque tranfiffet David ex adverfo, & ftetiffet in ver- tice montis de longe, & effet grande intervallum inter eos, 14. Clamavit David ad populum, & ad Abner filium Ner, dicens: Nonne refpondebis Abner? Et refpondens Abner, ait: Quis estu, qui clamas, & inquietas regem? ISfEt Deus autem iterari clementiz Davidis Io. Nif Dominus percufferit enm. ) exemplum voluit, ut plus a populo Scilicet morbo. 'LDria enim genera diligeretur , & Saulis ingratitudo ma- mortis hic tangit David, ex morbo, gis appareret. ex fenectute , ex cafu, v. g. in bello. Afai) Davidis nepos ex forore I2. Scyphbum zqua. ) Sunt qui ma- Sarvia. tellam efle putent, qua urina excipi- 9- Quis enim extenizt manum fuam tur; appellant enim ldebrzei urinam i Corifum Domimi, €f 12nocens c-rit?) M 4quam , üt Hizech. 7. 17. ommia genpa Vide di&a fupra. cap. 24. num. 4* Jhuent-aquis, uxina fcilicet , ut fit in non enim poterat privatus in princi- magno timore. Verins videtur fuif- pem. abfque fcelere manus injicere. fe vas aquz, ur füppeteret, quo in ltaque David impetum inhibet Abifai, &ftu itinere fatigatus recrearet fe. & caufam füam. Domino judicindam Sopor Domini.) A Deo immilffu3, reiinquit, juxta ea, quz dixerat. cap. vel dri b raviffimus & maximus; fic. ce- 24. 13. j«4dicet Dopitmus imter me &f ei dicuntur, & montes Dei, id ze, C5 wlejfcatur me Domunus ex rgei eft, cedri admodum procere , & anHSE aulem mea neom ff m fe. monteg valde excelfi. CAPU T XXVL 289 Ig.vtt ait David ad Abner: Numquid non vir tu es? & quis & alius fimilis tui in Iirael ? quare ergo non cuftodifti dominum tuum regem? ingreffus eft enim unus de turba, ut interficeret regem, dominum tuum. l) 16. Non eíft bonum hoc, quod fecifli: vivit Dominus, quo- niam filii mortis eftis vos, qui non cuftodiftis dominum ve- 1 ftrum, chriftum Domini: nunc ergo vide, ubi fit hafta regis; & ubi fit fcyphus aquae , qui erat ad caput ejus. 17. Cognov it autem Saul vocem David, & dixit: Numquid : vox hzec tua; fili mi David? & ait David: Vox mea, domine mi rex. N m 18. Et ait: Quam ob caufam do iinus meus perfequitur fer- vum fuum ? Quid feci ? aut quod eft malum in manu mea ?:- 19. Nunc ergo audi, oro, domine mi rex, verba fervi tui: Si Dominus incitat te adverfum me, odoretur facrificium : fi autem filii hominum maledi&i funt in confpe&tu Domini : qui ejecerunt me hodie, ut non habitem in hereditate Domini, dicentes: Vade , fervi-diis alienis: am coram 20. Et nunc non effqndatur— íanguis meus in terr Domino : IS. N»zmquid mon vir tg es ? ) Cla- ad rhorcem fubeundam, quafi victima rus, & infignis, ironice, vel ita lau- Deo confecrata in odorem fuavitatis. d bereditate Domini.) ln terra |f- dat , ut laudem in exprobrationem vertat, q. d. tu tantus virtam indili- rael, quam Dominus populo fuo. in genter Regem cuftodis? Ex hac ex- hereditatem dedit. Vade , ferus diis alienis.) Licetenim probratione putat Salianus ortamAbne- hoc verbis non dicerent , factis tamen ris alienationem animi a Davide, qua fimulatus impedimento fuit per fe- videbantur fuadere , "cum illum per- ptem annos, ne totus Ifrael , extincto fequebantur. Prudenter David $au- Saule, Davidem fequesetur. lis culpam in alios transfert. Certe Hgwus deé tuba.) Abifai, vel fenfus "Ziphai ut patet ex capitis hujus ini- eft: ingrellus eft unus quifpiam, aut tio, David adverfabantur, & adver- fatus fuerat Doeg Idumzus, proba- ingredi potuit , & obtruncare Regem. Dominum tusum.) Non dicit , meum, bileque eft alios in Regis aula non de- uiaa Sanl e ranquam alienus , ho- fuifie, qui illius inc. ementis inviderent. d s tractabatur. Qo. N sffundatur fangmis , &5c.) * Peti£ David, ne Saule jubente, vel I5. Fiii mortis.) Rei moxtis. Vide, ubi fu hsfla, tfc.) INe te im- confcio interficiatur, quia fcilicet in- snerito accnfatum, & increpitum putes. dignum fit tantum Principem tantu- Tum ad: erfarium. ad mortem perfequi, 19. $; Dominus 1ncitat £e. ) $i Dei nutu, & volüntate, non autem invi- & quidem zanta ferocitate , quanta ra- dia. & malo genio ftimulante moyeris. paces aves folent perdicem in monti- Odoretur. Jacrtfrcitm. ) Prafto fum bus perfequi. Bjb eum Com.Menoch, Tom. II Oo 290 LIBRIL REGUM b Domrino: quvia egreffus eft rex Tfrael 7 ut quaerat pulicem unum, ficut perfequitur perdix in montibus é ] 21. Et ait Saul: Peccavi, revertere fili mi David : nequa- quam enim ultra tibi malefaciam , eo quod pretiofa fuerit ani- ma mea in oculis tuis hodie, a & ignoraverim mulia nimis. pparet enim, quod &u-lte egeri'm, 22. Et refpondens David, ait: Ecce hafla regis : :tranfeat unus de pueris regis, & tollat eam. In . 23. Dominus autem retribuet unicuique fecundum juftitiam fuam, & fidem : tradidit enim te Dominus hodie in manum « meam , & nolui extendere manum meam in chriftum Domini. 24. Et ficut magnificata eft anima tua hodie in oculis meis, fic niagnificetur anima mea in oculis Domini, & liberet me de (1 l omni anguftia. 25. Ait ergo Saul ad David: Benedi&us tu, fili mi David: & quidem faciens facies, & potens poteris. ÁAbiit autem Da- vid in viam fuam , & Saul reverfus eft in locum füum. CAPUT Cora Da;;zi;:a. j Dgo infpectante, 22. Ecce baffa Re;gz'.:-.) Prudenter Da- & vindice faturo. Sic Zacharias Jo- vid Sauli non fidit, licet ab illo invi- jads filius cum | juffa Joas Regis oc- tatus; fufpicari enim merito poterat, cifus eft 9. Par. 24- 29g. ait Videat ne, ut alias, rediret. ad ingenium. Dominus,€9 regqnirat. Haftam reddit, ne videatur illam tan- Per[equitur.). Sumitur in paffiva fi- quam hoftis fpolium retinere. gnificatione. OI. Pretrofa fuerit anima mea.) Vi- 204. Magnifcataeft amimatua.) Idem tà mea, cui tanquam rei pretiofz pe- eft, quod num. 2I. di&tum eft, pre- percifti, nec eam perdere voluifti. £ioÍz /'z[aeæit anima m"ea, Sic magnifeetur anima mea, €fc. ) lenoravertm multa aimis.) Weritatis Pietiofa fit Domino , ita utillamcon- j enim inopia laborant Principes, cum inter aulicos, qui illos circumftant , fervatam velit. adulandi certamen fit. IgnoravicSaul Q&. Facens facies , &fc.) Id eft, aulicorum fuorum invidiam. Ziphzo- res tibi fuccedent ex animi fententia , rum malignitatem , Doegi calumnias , & ad regnum pervenies, & potefta- familie Davidis innocentiam , ipfius tem regiam nancifceris. denique Davidis. animum a re gxïi cu- In locum fuum.) ln . Gabaa civita- pi(dicace alienum. tem fuam. - : PL EE --*** 29i CAPUT:YXNXYVIL lm) David apud zchis profugus , urbem Siceleg ab eo obtinuit , que W« ex eo facta e[] in bereditatem regum Juda , unde plurimas ii agebat pradas , imponens regi Zchis. u T ait David in corde fuo: Aliquando incidam una die in I-E manus Saul: nonne melius eft, ut fugiam, & falver in at "'Terra Philifthinorum, ut defperet Saul, ceffetque me quaerere in cunCtis finibus Ifrael ? fugiam ergo manus ejus. i m 2. Et furrexit David , & abiit ipfe, & fexcenti viri cum eo, ad Achis filium Maoch regem Geth. in 3. Et habitavit David cum Achis in Geth, ipfe, & viri ejus; $ le (1) vir, & domus ejus ; (2) & David, & duse uxores e jus, Achi- noam lezrahelitis, & Abigail uxor Nabal Carmeli. ]: ^t nuntiatum eft Sauli, quod fugiffet David in Geth, & non addidit ultra quaerere eum. " s. Dixit autem David ad Achis: Si inveni gratiam in oculis tuis, detur mihi locus in una urbium regionis hujus, ut habi- tem ibi : cur enim manet fervus tuus in civitate regis tecum ? 6. Dedit itaque ei Achis in die illa Siceleg, propter quam cauíam fa&ta cft Siceleg regum Tuda , usque in diem hanc. o2 7. Fuit ?I) Vir, (2) & David. Hac verba £m edir. Sixt. non legnninr. I. Acidam wma die ig manus Saul.) in civitate. frequenti, quippe regia, - -- Prudens eft Davidis confilium ; cum fexcentis viris , eorum fÍami- Dominus enim, qui prote&or illius liüs, anguftias facerem ; vel ne ego erat, fimul volebat , ut ex humang cum tanto comitatu quafi alter rex Cre— prudentiz legibus fibi caveret. exiftimer velle videri ; vel ne aliqua dibile eft, confilium cum precipuis de me fit fufpicio quafi Regi, autre- fociis communicafle, & etiam fuper gno infidier ; vel ne fim oneri fi me ea re Domino per Abiathar confulto tuis expenfis alere velis. Porro Da- divinum refponfum expectafie. vid feorfum a Rege habitare cupiebat, Defperet Sanl. ) Poite me compre- ut p opulari reoiones incircumciforum hendere. tutius poifet , utque fuos ab idolola- Q. .4d 4fcbis. ) Probabile eft, ante- trie periculo fubduceret. uam ad Achis veniret legationem ad 6. Dedit . . . Siceeg.) Ad inha- eum inifífle, qua poftulaverit, utfie- bitaudnm, & ut ibi ,. tanquam loco yet fibi poteftas in regno illius domi- opportuno , fecurus effe poifet. eilium figendi. Fafh. eff Siceleg Regum Juda w[gue 9. Vir, & demus ejws. ) ld eft, n diem hamc.) Merba hwc oftendunt quifque cum domo, & fanilia fua. poftremam hujus librí partern tardius B. Cur emim manet fervus tuus s e- aliquanto feriptam efle fortaflis ab ali- vitate Regis recum ? ) Quafí dicat: fi quo Samuelis difcipulo , ut conje&tat smanerem , effem tibi oneri, vel quod Salianus: quanquam non defunt, qui - 292 EIBRLEL REGUM . Fuit autem numerus dietum, quibus habitavit David in .- c regione Philifthinorum , quatuor menfium. 8. Et afcendit David, & viri ejus, & age bant pfædas dä f« hal Geffuri, & de Gerzi, & de Amalecitis: hi enim pagi habitaban- tur in Terra antiquitus, euntibus Sur usque ad Terram /£gypti. 9. Et percutiebat David omnem terram, nec relinquebat vi- el ventem virum, & mulierem : tollensque oves, & boves, & pi afinos, & camelos, & veftes, revértebatur, & veniebat ad Achis. Re- Io. Dicebat autem ei Achis: In quem irruifti hodie? fpondebat David : Contra meridiem Judse, & contra meridiem F Jerameel, & contra meridiem Ceni. Ir.Virum hujufmodi verba , que fxrpe occur- 9. Percuticbat Davta onenem terram.) runt, poiterioribus fzculis ab Efdra De Amalecitis non eft difficilis quz- I' inferta fuiffe, arbitrentur, velab ali- ftio, quo illos jure vexaret David; Vide Abulenf. guo prophetarum. F 4 nam Exod. 17. I16. habetur : Be/wm 12. : I4. in hoc cap. 27. aCta et Domtni erit comtra Vmalechb, a gezera- l autem Siceleg Regum Juda bello poft- tjone im generationtm, hoc eít perpe- T ea fuborto, cujus mentio infra cap. tuum: potuit ergo illorum urbes va- 39. I. nam quz tali tempore apad ah- ftare jure belli. De aliis gentibus di- quem deprehenduntur , illius fiunt, cendum 'eft, vel illas fuiife compre- f etiam juxta Imperatorias leges. Vide henfas intra terminos terrz olim lfrae- titulum de acquirendo rerum dominio, litis promiffz, ex qua zentilium na- & de capt. & pofllim. verfis. tiones delende erant; vel certe à Deo, 8. Aftendir. ) Cum expedita fcili- ut ità faceret, juftum fuiffe David , cet fuorum manu. r qui per Abiathar facerdotem numen agcbant predas,) NNon tamen de de rebus apendis fubinde confulebat. Philiftheis, quia ingratus fuiffet in 4Tallenk/f1»æ vves , €& &oves, t5c. ) Sau] t Regem, a quo humaniter , & dona- ut vidimus fupra cap. I5. 3. juffus tione oppidi liberaliter fuerat exce- fuerat omnia Ámalecitarum demoliri , ptus ; nec facile potuiffet diu latere, & interficere 2 viro ufque ad mulie- fibique magnum periculum creaífet. rem, 65 parvalum, atque latlentem , Ita Abulenf. q. 15.quem fequitur Salian. £ovem , & ovem, €$c. Itaque David Non defunt tamen, qui fecus fentiaut. hac lege folutus fuit a Domino, vel De Ge[fari, 66 de Gerzi, €c. ) De- $ certe 5auli duntaxat preceptum illud finit regionem , in quam imprefftonem fuit impofitum, ut fentit Ábulenf. q. faciebat David , nimirum regionem ad 20. in hoc caput. Auftrum Juda pofitam , ab ingreffu de- Veniebat ad Achis. ) Cui fcilicet Opti- ferti Sur /Egyptum verfus. Gelflur, ma- queque honoris caufa offerebar, & Geffuri duplex in Scriptura repe- Prius tamen quam veniret ad. Achis , ritur. Altera trans-Jordanem conter- ab expeditione revertens divertebat in mina Syriz , proptereaque Geflur Sy- Siceleg , quz ex Adrichomii topoegra- rie appellatur , pertinuitquead tribum phia fere media eft inter Geth regiam IManaffe. Altera eft ea , de ia hic eft ferino, vicina Amalecitis , & extra Achis, & regionem ,. q batur. uam popu]l a- terminos Ifraelitarum , verfus meri- IO. Contra moridiem Jeramecl , & 2 diem , cujus alibi non fit mentio, Erant hec nomina partium . quarut ]'/;- quam hoc loco, ficut.negue de Gerzi. dam fortis Juda. ^ CAPU T XXVIL & XXVIII. 205 I rr. Virum, & mulierem non vivificabat David, nec addu- cebat in Geth, dicens: Ne forte loquantur advérfum nos: Hc de fecit David : & hoc erat decretum ilii omnibus diebus, quibus P habitavit in regione Philifthinorum. d 12. Credidit ergo AchisDavid,dicens: Multa mála operatus V eft contra populum fuum Iírael : erit igitur mihi fervus fem- IfS. piternus. C-A PU T XXVII. Ü Pbiliflbei contra Saul armantur, ad quod bellum David pollicetur i fidem Achis. - Saul , occifis Magis, Pytboni[Jam confulit, fufcitari Ift jubens Samuelem ,.a quo [uam , [uorumque proximam " -mortem didicit. I Attum eft autem in diebus illis, congregaverunt Phili- (; j I.F fthiim agmina fua, ut praepararentur ad bellum contra "f [ lfrael: dixitque Achis ad David : Sciens nunc fcito; quoniam mecum egredieris in caftris tu, & viri tui. d. 2. Dixitque David ad Achis : Nunc fcies, qnae fa&turus eft fervus tuus. At ait Achis ad David: x Et ego cuftodem capitis mei ponam te cunétis diebus. 3.* Samuel au:em mortuus eft, planxitque eum omnis Ifrael, s & fepelierunt eum in Ramatha urbe fua... Et Saul abftulit ma- QA.I. x fq» Ecchi. ä: 0s , & hariolos de terra. (1 4. Congregatique funt Philifthiim, & venerunt, & caftrame- ,5.;.. j tati funtin Sunam: congregavit autem & Saul univerfum Ifrael, & venit in Gelboe. Oo 3 acEt (1) Jn ediz. Six£. additur : & interfecit eos, qui pythones habebant in ventre. II. Nom vivifabat.) WMivuin non animo fuerit, ut confulto prius Do- relinquebat. mino, ejus providentia, & voluntate Hoc erat decretum illi omnibus , die- regeretur, -ut neque contra gentem bus, t$c.) Ut fcilicet neque fnanci- fuam arma ferret, neque beneficio re- gi videretur ingratus. pium fervaret ullum, neque ancillam de hoftibus , in quosinfeftusirruebat, 2. Sumuel auteys mortusds eff , O56.) ne fcilicet ftropha detegeretur. Cum de Pythoniffa fermonem fa&u- I2. Érit ergo mibi fervns Wempiter- rus effet facer textus , mortem Samue- »4:.) Cum irreconciliabiles cum fua lis iterum memorat, de qua locutue gente inimicitias gerat. fuerat initio cap. 24. 2. Cies , qua futurus eff feruus tuns.) Sacl abffulit magos, €1c.) Ejo nimi- Quomodo fcilicet tibi fim. ob- rum tempore , 10 non erat melioril- E fecuturus, & quam ftrenue pro te lo in populo. uftulerat magos. jux- pugnaturnus; ita fonant verba , & in ta legis mandatum. Lev. 19. 31. & 20. 6. 27. Deuüt. 19. 1. hunc fenfum ea acceperit Achis. At - Ip $unam.) Fuic hec urbs in tri- ea perpendenti apparebit .nihil certi promi 1jïe David, qui eo fine dubio buffachar ad latus auftrale montis E 294 LIBRI L REGUM . $. Et vidit Saul caftra Ph í ilifthiim, & timuit, & expavit cor- ejus nimis. 6. Confuluitque Dominum , & non refpondit ei, neque per fomnia, neque per facerdotes ) neque per prophetas. 7. Dixitque Saul fervis fuis: Quasrite mihi mulierem haben- *Lev.tem * pythonem, & vadam ad eam, & fci(citabor per illam.. Et 20 27. dixerunt fervi ejus ad eum: Déut. 3 'Eiï mulier pythonem habens in l 18.11. Endor. A&or. 8. Mutavit ergo habitum fuum, Veftitus'que eft aliis vefti- E 16.16. mentis ; & abiit ipfe, & duo vir cum eo, veneruntque ad mu- 3 lierem nocte, & ait il : Divina mihi in pythone, & fufcita mihi, quem dixero tibi. El 9. Et ai t mulier ad eum : Ecce, tu nofti, quanta fecerit Saul,x & quo modo eraferit magos, & hariolos de terra ; quare ergo infidiaris animae meze , ut occidar? 10. Et juravit ei Saul in Domino, dicens: Vivit Dominus, quia non eveniet tibi quidquam mali em. C * þp'ro;pter hanc r * 11. Dixit- C Hermon , ut ait Adrichomius in iíja- 7« Mülierem balhentem P)!/'aanæm.) Ve- char, num. 57. titum erat leze Tjeut. 18. Xo. ne quis Ventr £m . Gelboe. ) Quem Jofephus Pythones confuleret , & quunvis Saul, ait fuiífe fitum e regione. Sunam, in t ut fapra diximus, aiolos, & pytho- eadem nimiram tribulffachar. Erant nicos delere conatus eiiet, non dubi- ergo ita difpofiti exercitus, ut, Saul tabat aliquos adhuc fuperefie, mulie- meridianam plagam occuparet, Phi- res prefertim , quz leviores, & ad fu- híthxi Aquilonarem, vallis autem ]e- perítitionem proniores efíe folent. Py-' zrae] ellet utrique exercitui interjecta. thoniffas LXX. Zxyeac eips9sg appel- lant, id eft, veztrilogzas , quod Dz- S. Vidit Samd caftra Phitfihigm. ) Ex mon, ut quidam volunt, per inferio- f edito illo loco, in quo. federat cum exercitu. ra ventiis deteftabiles ederet voces. I» Endor.) Qu civitasfuit quidem Evpavit cor ejus mimis.) Mel quia intra fortem [ffachar, pertinebat tamen ingentes hoftium copie; vel quia ipfe ad Mamaffem, ut conftat ex lib. Jofae fibi propter toties offenfum Dominum cap. 1'7. LI. male confcius ,. vel quia Dominus ei timorem immifit. * 8-Mutavit ergoSaul babitum fieum.)Ne a muliere agnofceretur , metuque illius 6. Ef seon refw;zdii €£ neque per fom- fe pythoniiiam negaret, & divinatio- -zi4. . 6c,) Confuluerat Deum illum nem exercere nollet. Vel etiam clam rogando, ut qua ratione voluiffet, fi- profe&us eft, ne Regis abfentia exer- ?ä ve per fomnia , five per prophetam citui timorem crearet. aliquem quid freri. vellet , indicaret , Io. Zuravit ei $a4/.) In. quo jura- ac re'pontum nallam tulit. Contem- mento peccavit ; facrum adhibens jus- pfit Deus hominem profanum, & tot jurandum , ut mulierem induceret ad facerdotam fanguine pollutum. 4 facrilegum maleficium, 295 0T CAPUT —xxvm. 1r. Dixitque ei mulier: Quem fufcitabo tibi ? Qui ait: Sa- T muelem mihi fufcita.- 12. Cum autem vidiffet mulier Samuelem, exclamavit voce l- magna, & dixit ad Saul : h Saul. E /Quare impofuifti mihi ? 'Tu es enim ln 13. Dixitque ei rex: No litimere: quid vidifti? Etait mu- lier ad Saul : Deos vidi afcendentes de terra. ]« 14. Dixitque ei: Qualis eft forma ejus? Quee ait: Vir fenex afcendit, & ipfe amictus eft pallio. Et intellexit Saul, quod Samuel eíffet, & inclinavit fe fuper faciem fuam in terra, & ) adoravit. quietafti me, ut Eccli. 1$. Dixit autem Samuel ad Saul: *Quare in . fufcitarer? Et ait Saul : Coar&tor nimis: fiqui dem Philifthiim*?ï?*?f pugnant adverfum me, & Deus receffit a me, & exaudire me, noluit, neque in manu prophetarum , neque per fomnia : vo- ) cavi ergo te, ut oftenderes mihi, quid faciam. 16. Et ait Samuel : Quid interrogas me, cum Domin s us I'?-u cefferit a te, & tranfierit ad zemulum tuum? 17. Faciet enim tibi Dominus ficut locutus eft in manu mea, & fcindet regnum tuum de man u tua, & dabit illud'p:roþg-imo' tqo David: 18 Quia ii. SammueteB mibi [ufezta. ) Spera- I3. Deos widi a[cendentes de terra. ) Pluralis numerus. ponitur pro fingu- bat enim pre antiqua benevolentia, eum fummz- neceffitati opem laturum,. lari, Hebraica phrafi, ut in Exode IQ. Cwm auwtem vidifet Samuelem 4. 32- de unico vitulo aureo di&tutu eft. H /fznt Dii tui. mulier,) Anima enim Samuelis appa- ruit, non vi incantantis Pythoniitz, 14- Zmi&us eff pallio. ) Prophetico fed Deo ita volente. fcilicet, quale dudum Jaceraverat Saul, fupra cap. I5. 27. Exclamavit. ) "ortaffe quia prius affuit, quam illa carmen faum necro- Adoravit.) Samueli, quem fibi afta- manticum abfolviffet ; vel quia non re intelligebat , reverentiam exhibens. I34. Quare inquietaflg me? ) u- eo modoapparuit , quo evocatos mor- batio in animas: Sanctorum, que in tuos . apparere ajunt Rabbini apud Lyran. Abulenf. & Bellarminum lib. linbo fünt, non cadit: itaque tarba- tio. hic juxta cormr'mnemloquendi mo- 2. de Purg. cap. 6. pedes nimirum fürfum habentes, caput vero deorfum, dum. accipienda eft; inquietari enim vel fupinos, ut in fepulchris condi dicuntur, qui eloco quietis , & pacis edu&i, moleftis negotiis implicantur- folent, fed ereus eo fitu, quo fant 16. Quid interrogas me , 6c. ) Quua- homines viventes. Tzu es enim Sanl. ) Quod vel exSa- fi dicat: an ienoras metibifavere non ;offe, cum fisinimicus Domini mei? muele cognovit, vel ex familiari dz- mone. d amulum tnum. ) .David. LIBRIL REGUM 296 18. Quia non obedifti voci Dominri.,,nequle fecifli iram fu- D roris ejus in Amalec. ldcirco, quod pateris, fecit tibi Do- minus hodie. 19. Et dabit Dominus etiam Ifrael tecum in manus Phili- fthiim : cras autem tu, & filii tui mecum eritis : fed & caftra l lírael tradet Dominus 1n manus Philifthiim. 20. Statimque Saul cecidit porre&tus in terram : extimuerat qu enim verba Samuelis, & robur non erat in eo, quia non co- medera: panem tota die illa. tii 21. Ingreffa eft itaque mu lier illa ad Saul (conturbatus enim Qu erát valde) dixitque ad eum: Ecce obedivit ancilla tua voci tus&e, & pofui animam meani (1)in manu mea: & audivi fermo- LU nes.tuos , quos locütus es ad me. . 22. Nunc igitur audi & tu vocem ancI llae tuae, & poham co- fl ii ram te bucceliam panis, ut comedens convalefcas,.& poffis $i iter agere. 25. Qui renuit, & ait : Non comedam. Coegerunt autem eum fervi fui, & mulier, & tandem audita voce eorum furrexit di de terra, & fedit fuper le&um. 24. Mulier autem illa habebat vitulum pafcualem in domo, & & feftinavit, & occidic eum : tollepsque farinam, mifcuit eam, j & coxit azyma , 23. Et pofuit ante Sau l. & ante fervos ejus. Qui cum co- ] mediffent, furrexerunt, & ambulaverunt per totam nottem illam. [ [ [ t CAPLT i (1) In manu mea.. /z. ediz. Sixt. legitur : in manu tua. Ig. Negue fecii iram f'uroris ejus1m 2I. Ipgreffa! efb ita lue enulier. ad Domino (:: Jwale. ) Non pacuifti Sazl. ) 'lantifper enim difceflerat, ut Amalecitis irato, nec eos, ut fueras Saul cum Samuele liberius remotis juffus, internecione delevifti. arbitris colloqui poflet. QS. mbul«everunt per totam notlem.) I0. Cras antem tt , E$ frlis tui mecum Videntur pedites iter fecifle , quod fic eriti5.) Hoc non ad. squalitatem fe- facilius , & fuoslatere poítent , ho- licitatis, fed ad parem mortis condi- ftes, fiinaliquos eorum per noctem: tionem referendum eft. ^ : dum iter faciebant, incurrilient. AR d N E KY * :! P s S 297 fü G.APUTXXI X Do- David cuit Pbiliffbeis adver[us Ifrael proficicens , remittitur, il - g«gid inetuebant p rincipes, ne in prelio fieret ipfis adver[arius. ln Ongregata funt ergo Philifthiin univerfa agmina in Tat Aphec : fed & Ifrael caftrametatus eft fuper fontem ; * Ü qui erat in Jezrahel. ^ j. Et fatrapse quidem Philifthiim incedebant in cerituriis, & m tüillibus: David autem , & viri ejus erant ir noviffimo agmine Xel cui Achis. ncipes Philifthiim ad A&hi's : Quid fibi u 3. Dixerüritque Pri RL volunt Hebraei ifti ? Ex ait Achis ad principes Philifthirm: Num ignoratis David, qui fuit fervus Saul regis Ifrael; & eft apud fi iiie multis diebus; vel annis, & nor inven: in eo quidquam ex háné ? die; qua transfugit ad me; usque ad' diem P B B Tf 4. * Irati funt autenr adverfus euni pri ncr ipes Philifihiim, & r.Par lt dixerunt ei: Revertatur vir ifte; & fedeat in loco füo; in quo !^-!9 conftituifti eumi., & nori defcerida: iiobifcuni in praelium j ne » fiat nobis adverfarius; Cuni praeHari coeperimus : quomodo füum nifr ig Capitibus J enim aliter poterit placare dóminuni * 1ioftris ? $. NónnG je bec. ) ch;&13 in vaüe Jezrael- tf';n mtm'e-;äw diertim y äuibü& babitavit É lN p r Incenturiis,€5 mallibzs.) Suas Daid m vegione Philflhin?rumi 4 ua- tucr menffam. ) Itaque vel méntitus eft centurias, & chyliadas luftyabant fa- trape preciput, ulafque obibaüt or- Achis, ut fidem faceret Philifthais dinandi, adhortandi , & vidéndi gra- Davidem. fatis fuperque fibi, notum , tia an omnia recté haberent. . quod probabile putat Abulenf. quzft: d O I5.in Cap. M : qu&ft. 5. in hoc In nsvi/fm agmzne um Acbis ) N 37 ex jonavir, aut timore, fed quia lo- cap. 29« vel,annos retulit ad primaue eus ilfe Achi obtigerat aliqua forte , comihorationem , qua ante anrios ali- quot ante illumr inchoita fuerat: vel vel xations dignitatis, quod ofnniunt fatrapzrum przítantiffimus effet.. Ad- annos intelligit finem prioris, & po- "10 1miodo etiam ex- de in extrema acie fortifimos quof- fteriorís initium, A $ic apud. Ro- plicari.poffuut LXX. qui habent g- que collocaxi folitos. woyé uU pv Yüieag TSTO ÓtVTEpOy manos, qui "riarii vocabantur; ul- &inum tenebant locum. &rg. Mazft apud nos dies , plurimos . uid ffbi voluut MHebrai iféí ? ) fcilicet , 1zc quippe fecundus annus c]h-' Facile illos noffe poterant ex dialecto, 4« Placare Dominum fumm, uiff in & foraffis etíam ex veftitu, & ar- Capitilus noffris.) Quafi dicat , infigni moxuin genere. aliquo facinore in. perniciem noftram Maltis diebus, vel amnis.) Supra perpetrato , redimet, & redíntegrabis cum Saule gratiam. €ap. 27. num.' 7. habents 5 Fz;£ au- 5 jbl. cum Gom. Manocb, Tom. . P. 298 LIPSRIIET RE'GUM $. Nonne ifte eft David, cui cantabant in choris, dicentes : Percuffit Saul in millibus fuis, & David in decem millibus fuis? J 6. Vocavit ergo Achis David, & ait ei: Vivit Domipus, quia ) re&tus es tu, & bonus in confpeéttu meo: & exitus tuus, & in« troitus tuus mecum eft in caftris: & non inveni in te.quid- quam mali ex die, qua venifti ad me, usque in diem hanc: fed fatrapis non places. IQ 7. Revertere ergo, & vade in pace; & non offendas oculos fatraparum Philifthiim. $k | in- 8. Dixitque David ad Achis: Quid enim feci, & quid venifti in me fervo tuo a die, qua fui in confpe&tu tuo usque ff in diem hanc, ut non v : T eqiam , & pugnem contra inimicos do- mini mei regis? 9. Refpondens autem Achis, locutus eft ad David: Scio, if 2 Reg. quia bonus es tu in oculis meis, * ficut Angelus Dei : fed prin- I4l7cipes Philifthinorum dixerunt : Non afcendexc nob-ifcum in las 'praelium. fü 19.27. IO. Igi tur confuürge mane tu, & fervi domini tui, qui vene- fUunt tecum : & cum de , no&te furrexeritis, & coeperit dilu- cefcere , pergite. , II. Surrexit itaque d & Godié David ipfe, & viri ejus, ,ut proficiícerentur mane, & reverterentur ad terram Philifthiim: Philiflhiim autem afcenderurt in Jezrahel. $— MAU CAPUT 6. Exitgs ruMus y. $ intreitus tuus.) Hebrgis in. familiari colloquio ufur- Vel etiatn eum dicen- Confuetudo , & actiones tuz mihi pro- * pari audierat. bantur. di modum Philifthzi a vicinis haufe- ï Satrapis nom . places. ) Pxudenter rant Hebrzis; contermine enim re- L0 Achis, quid in Davide timuerint Phi- 5 iones, ut experientia docet, multas difthei, tacitus tranfmittit, folum- voces, & phrafes communes habent. que generatim ait fatrapis illum: non Davidem Achis miffum facit fic placere. coguntur fepe in bellis reges aptare 09« Quid enim feci, &1z. ) Pulchre fe eorum defideriis, quorüm operain- David fervit fabule, & fpeciem ex- digent. hibet hominis de facta fibiinjuria con- IO. Cwm de nofle furrexeritis ,. &f6. ) querentis. Neceffaria querela, ne, Lücem jubet antevertere, aut fummo fi taceret , fufpicionibus Philifthzorum mane difcedere , ne reliquus exercitus fuffragari videretur. eorum, que gerebapntur,' ignarus , Q. Sicut dngelus Dei.) Meminit Án- mali aliquid füfpicamtur aut animis geli Dei, ficut a Davide, aut aliis deficeret. - a Óv A a dv 299 * 051 * COAOU XXXI I9* rl ' Abfen?e ba*vi d, Amalecite Siceleg incenderant ablata prada , quos Davoid per[equens- occidit recepta prada , quam fingulis fociis ex Wt jd- equo divifit , etiam iis , qui ad Jarcinas la[fi remanjerant. Umque* veniffent David , & viri ejus in Siceleg die ter- ;.Par. iQi I.C tia; Amalecitae impetum fecerant ex parte auftrali ii 1220 Siceleg, & percufferant Siceleg , & fuccenderant eam i2ni. Ifl- 2. Et captivas duxerant mulieres ex ea; a minimo usque ad üe lo- magnum : & non interfecerant quemquam , fed (ecum duxe- rant, & pergebant itinere fuo; 4 3. Cum ergo veniffent David, & vi ri ejus ad civitatem , & b inveniffent eam fuccenfam igni , & uxores fuas; & filios fuos, I & filias du&tas effe captivas, li 4. Levaverunt David, & populus, qui erat cum eo voces fuas, & planxerunt, donec deficerent in eis lacrymae. e $. Siquidem & duae uxores David captivie dü&ze fuerant, u- Achinoam Jezrahelites, & Abigail uxor Nabal Carmeli. 6. Et contriftatus eft David valde ; voleba: enim eum po- üt ulus lapidare, quia amara erat anima uniuscu'usque viri fuper I filiis fuis, & filiabus: confortatus eft auïgm'David in Domino * Deo fuo : icerdotem filium Aehimeledu: Ape 7. Et ait ad Abiathar fa plica ad me ephod. Et applicavit Abiathar ephod ad David; 8. Et confuluit David Dominum, dicens : Perfequar latrun- [ culos hos, & comprehendatn eos, an non? Dixitque ei Domi- nus: Perfequere : absque dubio enim comprehendes eos, & Pp25 . 9. Abiit excuties prædïm, "d Malecita impetum fecepant (6.) ve. ) Quod illum tantz cladis au&o; Caufa inciifionis hujus Ama- renr facerent , vel propter irritatos lecitarum videtu: fuiffe, . quod jam a Amalecitas ; vel propterea quod ab- Davide fepius vexatiin omnem occa- ductis omhibus militibus fuis; arbem ( cum il'um i fionem- ultionis. intentl , prafidio nudatam reliquiffet. caftra Philiftheorum fecütum fuiffe Confertatus autem eft David.) Bona cognoviflent, arma ceperunt, « re- fpe imbutus amiífa recuperandi, & ionem Philiftheorum , ac potilimum . ulcifcendi injuriam , D'eo bene juvante.. s á iceleg populati funt. * 7. pplica ad me. Ephod. Non pe- 4- Donec defcerent in eis laéryma.) tis& David indui Ephod ontificali ,. Mel, ut eft in Hebrao, 4ozec 202 ef- fed valt, ut illud fibi applicet- facer- dos, ad obtinendam. Davidi interro- fnt. eis wires ad plorandum. 6. Feleéat epiem eum populus lapida- ganti refponfionem. 4oco LIBRIL REGUM 9. Abit ergo David ipfe, & fexcenti viri, qui erant cum €o, & yenerunt usque ad torrentem Befor: & fubftüiterunt. . laffi quidam Io. Perfecutus eft autem David ipfe, & quadringenti viri: fubftiterant enim ducenti rentem Befor. , qui Jaffi tranfire non -po,ter";.nt tor- * Ir. Et invenerunt virum JÉgyptium in agro, & adduxerunt eum ad David : dederuntc g jue ei panem , ut comederet, & bi- * beret aquam. 12. Sed & fragmen maffze caricarum , & duas ligaturas uvae patfae: Quae cum cemediffet, reverfus :«eft fpiritus ejus, & refocillatus eft: non enim comederat panem, neque biberat aquam , tribus diebus, & tribus no&tibus. 15. Dixit itaque ei David : Cujusestu? vel unde? & quo pergis? Qui ait: Puer /Egyptius ego fum, fervus viri Amale- citae : dereli quit autem me dominus meus,quia cegrotare coepi mudiustertius.- 14. Siquidem inos erupimus ad auftralem plagam Cerethi, & contra Judam, & ad meridiem Caleb , & Siceleg fuccendi- musigni- 15. Dixitque ei David: Potes me ducere ad cuneum iftum? Qui ait: Jura mihi per Dcum,, quod non occidas me,.& non tradas me in manus domini mei, & ego ducam te ad cuneum iftmp. iEt juravit ei David. ;I6. QUI 9- ld torrentem Befor.^) Hictorrens , £ujus indicio gre,qede-ntes Ainale- fub fines tribus Simeonis conftituitur as perfequéretur. ab Adrichoníio , eumque ex imontanis 1 A4 plagam. dufiralem .Cerezbs.) Jude derivatum ad occiduum mare Cererhzos Rabbi David interpretatur deducit, adoppidum, & portum Ma- Philifhzos: alii quamdam,eorum pro-« joma non multum ultra Gazai n /ad vinciam , .ut Vatablus, & Abulenfis , quam ille pertinet. quod fi ita eft, pertinebat'is locus ad I2. iFragmen ma[fe caricarum , &1c.) Satrapiam Gazz , quz omnium maxi- me ad Auftrum vergit. Ferebant fecum nüilites aliquid viatici, prudenter utique,, .cum verfus loca de- .Contra Tudam.") "Verram Juda mon- ferta iter facerent. Mafíe caricarum tanam, in qua pofteri Caleb habitábant. funt maífe aridorum ficuum fimul IS. Nom tradas me dz manus Domini 1 compa&orum. mei) Siforte accidat, .ut aliqua con- Ligaturas wve P«[*.) Wide di&a ventione fit cum Amalecitis pacifcen- fupra cap. 25. num. 19. I3. Dereliguit autem me Dorminus dum, ifque me repofcat, aut aliguis alius hujufinodi cafus inciderit. meus. ) Hujus inhumanitatis peenas luit ; Ducam te ad cumeum iflam.) For- fi enim cum preda currui impofitum taffe enim ex abeuntibus cognoverat, abduxiffet , fortaffe non habuiffet Da- quo eifent profecturi. CAPUT XXX. 401 il 16. Qui cum duxiffet eum, ecce illi difcumbebant fuper fa- im ciem univerfze terrze, comedentes, & bibentes,& quafi feftum celebrantes diem , pro curicta praeda, & fpoliis, quae ceperant ]s de Terra Philifthiim , & de Terra Juda. : [- 17. Et percuffit eos David a vefpere usque a . d vefperam al- terius die1, & non evafit.ex el s quisquam , nifi. quadfingenti hi viri adoleícentes, qui afcenderant camelos , & fugerant. J 18. Eruit ergo David omnia, quae tulerant Amalecitze, & . quas uxores fuas eruit. " 19. Nec.defuit quisquam a parv o usque ad magnum, tam de filiis, quam de filiabus, & de fpoliis, & queecumque rapue- ä rant, omnia reduxit, David. 20. -Et tulit nniverfos greges, : & armenta, & minavit ante 0 faciem fuam: dixeruntque: Haec eft preeda David. 21. Venit autem David ad ducentos viros, qui laffi fubftite- rant, nec fequi potuerant David , & refidere ,eos jufferat in pi torrente Befor, qui egreffi funt obviam David, & populo, qui erat cum.eó. Accedens autem l David ad )po;pgun? , falutavit j &os pacifice. 22. Refpon densque omnis vir peffimus , & iniquus de viris, u qui ierant cum David ,.dixit : Quia non venerunt nobifcum, non dabimus eis quidquam de praeda, quam eruimus : fed fuf- ficiat unicuique uxor fua, & filii: quos cum .,g*ccep.erint, rece- .dant. ll .. 23. Dixit autem David : No n fic facietis, fratres mei, de his, * quae ". — "st 3 16' Quaff fef;;m ce/c;r&nges :dic':m-. ) l9- -Onmi;z r;:du"xit Da-u'ia;.) lis ex- u In Hebr&o eft, zrzpudiantes, in Deo- ceptis, qu& incendium abfumpferat , xum fcilicet fuorum honorem , quibus vel in cibum , & potum cefferant. QO. Hac eff prada David.) Moces colle&z ingentis pred« beneficium fe hz funt militum fuo ( debere pxofitebantur. : Duci gratulan- q7. Lt peremfft eos| David , . ) tium. Pugnatum non eít; :totus labor fuit QI. Salutavit eos pactfice. ) Innuit vino madidos, ,cibo diftentos, tripu- benevola: hec falutatio nulla hos in dio fatio 5 atos conficere, & fugam arri- e culpa fuiffe, quod Davidem non ef- J pientes affequi. fent fecuti ; nifi .velimus hoc eximiz "Avefpere ufque ad vefperam alterius «Davidis manfuetudini tribuere. 4diei.) Mirum tanto temporis fpatio 22. Ormnis vir peffimns , &$ iniquns.) iv] ec ive ut eft in Hebrzo , vir Beíial, plures non evafiffe , entos. D 1 uam quadrin- tum loci fuitfe Credibile eft apud LXX. vir peffilens , &5 malignuse b avidi cognitum , eosque quafi cavea . 23. De bis, que tradidit nobrs. Do- inclufos evadendi facultatem facilei ha- oiius. ) Quafi dicat; cum. Dominus tam liberalis in nos fuerit, non eft bere non potuiffe. 302 LIBRIT.REGUM quze tradidit nobis Dominus, & cuftodivit nos, & dedit latrun- Culos, qui eruperant adver(um nos, in manus noftras : l & 24- Nec audiet vos quisquam fuper fermone hoc: sdequa enim h? j pars erit defcendentis ad prael ium, & remanentis ad farcinas, & fimiliter divident. 25. Et fattum eft hoc ex die illa, & deinceps conftitutum, & praefinitum , & quafi lex in Ifrael usque in diem hanc. ^26. Venit ergo David in Siceleg, & mifit dona de praeda : fenioribus Juda proximis fuis, dicens: Accipite benedi&tionem inm de praeda hoftium Domini. À. 27. His, qui erant in Bethel, & qui in Ramgth ad' Merjdiem? cut & qui in Jether, 3 28. Et qui in Aroer, & qui in Sephamoth, & qui in Efthamo, fun 29. Et qui in Rachal & qui in urbibus Jerameel, & qui in tam urbibus Ceni, & qui in-lacu Afan, & quf in Athach, 4 3o. Et qui in Arama, 41. Et qui in Hebron , & reliquis, qui erant in his locis, in tuu; terf quiþus commgrafus fuerat David , ipfe, & viri ejus. CAPUT enir fí du xquum ädverfus .fratfe's Vn'ounr*(); 1108 Efhamo.) Quz Éfthemo dicitur in — efle tenaces, & nthil mali commeritos libro Jofue cap. 21. 14. &jiin Leviti- H noftra a nobis illiberalitate diftrahere. cis urbibus tribus juda cum. Jether 24. JEqua enim pars erit . €c. ) Utri- recenfetur, - Cyli 29. Rach4.) Hujus oppidi hoctan- x5 que enmm ad nutum Imperatoris funt parati, nec inutiliter , qui remanfe- tum loco mentio fit in Scriptura, & rant, operam fuam cuftodiendis far- prstermiffum eft ab Adrichomio. Abu- tür cinis pofugrunt, lenfisait'fuitfe in tribu fuda, licet ngn 10n Tux 95. Fadtem ef boc .. 7u4/l fex.) memoretur in catalogo Jofue 15. Ita etiam fieri jufferat Deus in. bello 2 gerameel, €& Cozi.) Fuerunt parvu- ii Madianitico, Num. 31. 27. le provincie in tribu Juda. p I6 26. Et wufíe dona, f*e.) Ingentem 20- Mrama.) ln tribu Nephthali. praedant collegiife oportet Davidem, Jofue cap. 19. 36. tür cum ejus partes in taftn multas civita- Lacu 4fam.) Lacus Afan nomen mi eft oppidi, nec conftat, ad quam tri- Qui tes, quot hic numerantut, diftribuerit. 27. Berbel. ) Que erat in tribu bum pertinuerit. Tür Benjamin. Atbach.) . A S. Hier. de locis He- I Ramoeth. ) braicis, in tribu J:da ponitur, necali- danem. In tribu, las Jor- bi ulla ejus in Scriptura menrio eft. m 7Jther. )I An tribu Juda, civitas erat 81. Heiroz. ) Clariffima civitas in r Levitica. iontanis Juda , cujus frequens men- Tià tio eft in facris Literis. 99. droer. ) In tribu Ruben. Sepbamoth ) GQuam Abulenfis .in la Bis docis, :2 quibus| commeratus ? tribu Juda conftituit , etfi in catalogo fuerat. ) Moluit enim hifce muneribus TQ urbium]uda non réperiatur. nec alibi, deftinatis grati animi. figniPcatiocnem p quam hog loco a*Sþcrii)tura nominetur, dare propter accepta ab illis beneficia. d . * x æ*æ l 393 FUtt QUN POU "SNXXL nim Saulis cum filiis in pugna cafi corpus truncato capite, in mure fs Betbfan fufbenditur, armaque ejus in templo z4fTarotb ; voiri autem J'alts , ablatis Saul ac filiortmn ejus corporibus , juxta L Jfabes ea fepelierunt. : 1. D Hilifthiim autem pugnabant adverfum Ifrael : & fugerunt yiri Ifrael ante faciem Philifthiim ler ,&'ceciderunt iqterfe&i in monte Gelboe. j.Par. 2. Irrueruntque Phili(thiifii in Saul, & in filios ejus, & per- cufferunt Jonatham , & Abinadab, & Melchifua , filios Saul, | io. 3- 3. Totumque pondus przelii verfum eft in Saul : & confecuti 10 " l unt eum virr fa gittarii, & vulneratus eft veh:eme'ntier a fagit- fariis. " d 4. * Dixitque Saul ad armigerum fuum : Evagina;gladium I.Par. tuum, & percute me: ne forte veniant incircumcifi ifti, & in- IO. 4 ) IR terficiant me, illudentes mihi. Etnoluit armiger ejus: fuerat T enim nimio terrore perterritus. Arripuit itaque Saul gla- dium, & irruit fuper eum. - $.Quod If !t Hibfh;üm autem pugnabaut ad- cum, quefpuris coftis ad latera utrin- E ]) '"Theodotion ait hat verfum Iírael. ) Pllgnaffe di- que fubjiciuntur. cuntur Philifthzi, quia ipfi ultro prio- vulneratum in parte, quz eft prope AL res Ifraelitarum copias invaferunt. jecar. [2) - Et im fílios ej55.) Mlrum vide- « d. armigerumfuum.) Quem He- hi tur Saulem non egiffe, vt flii prelio brsi tefte D. Hier. multique hujus lo- pl non intereffent , quod adverfum futu- ci interpretes Doeg ldumsum fuiffe rum fciebat. Fortaffe fentiebat. divi- exiftimant. " num decretum efle immutabile, nec Evagina gladium.) Quem ut in fu- poífe eos eripi exitio quare nec quo ga vagina condiderat; vel certe quia ii res effent loco admonuit, ne proma- res fagittis agebatur. turo mortis nuntió eis dolorem , & ani- Faerat enim nimio ferrore perterri- mi conflernationem crearet. Perti- Hs. ) -()b Re I nuit autem ad Saulis penam , utfilio- Homerus gis fcilice-z: reverentiam. rum ante fe cadentium trifte fpe&acu- 3 Oemydy 38 eyfvog Baciioy égi [c Ium cerneret. , T55 - l EL Totumque pondus pralzs vér[um eft ——'Duerum autem eft genus vegale eccidert zm Sanl.) Quodeo fuperftitenonpu- [l tabant Philifthei perfectam fibi victo- Irrnit fuper etm.) Ex quo vulnere riam c,ontigiffe. mortuus eft ; nam narratio juvenis Vulneratus eff veberþenter 4]2131'!:*4- Amalecite , quxs habeturl. 2. cap. r. u »ii5.) LXX. habentéreavuariata &ic num. Io. mendax cenfetur a plerifque I5 T& $moxó»Dein , Vilmeratus efh Pa hy- facre Scripture Interpretibus. An pochoudriis.)N ocanthypochondria me- Saul eternam mortem fubierit brevi- n l dici partes müfculofas fupra umbili- ter dixi , fupra cap. 29. Ig. 394 LIBRI . REGUM CAPUT XXXL. 5 uod cum vidiffet armiger ejus, videlicet, quod mortuus . effet Saul, irrui t etiam ipfe fuper gladium fuum , & mortuus eft . cum eo. » 6. Mortuus eft ergo Saul, & tres fi lii ejus, & armiger illius, & univerfi viri ejus 1n die illa pariter. . Videntes autem (1) viri Ifrael , qui erant trans vallem ,& . trans Jordanem, quod fugiffent viti Ifraelitae, & quod mortuus effet Saul, & filii ejus reliquerunt civitates fuas ; & fugerunt : veneruntque Philifthiim ; & habitaverunt ibi. 9. Fa&a autem die altera, venerent Philifthiim; ut fpoliarent interfe&tos ; & inverierunt Saul , & tres filios ejus jacentes in monté Gelboe. D g. Et preeci derunt caput Saul, & fpolíaverunt eum armis, & miferunt in terram Philiíthinorum per circuitum ; ut annuntia- retur in templo idolorum ; & in populis. 1o. Et pofuerunt arma ejus iri templo Affarotli, corpus vero ejus fufpenderunt in muro Bethfan. *Reg. 11.*Quod cum audiffent habitatores Jabes Galaad , quaecum- 2. - que fecerant Philifthiim Saul, 12. Surrexerunt omnes viri forti(fimi , & ambulaverunt tota no&e,& tulerunt cadaver Saul, & cadavera filiorum ejus de mu- ro Bethfan: veneruntque]Jabes Galaad, & combufferunt ea ibi. (2) 13. Et tulerunt offa eorum ; & fepelierunt in nemore Jabes$, IBER & jejunaverunt feptem diebus. p Iírael. (2)X In edif. Sixf. additur ?'ïgm'. i (lw)NVm Ifrael. Im ediz. Sixz. leg£tur : if 6. Usiverfr viri ejus. ) Clartus hoc charite , qui campeftria vallis habi- dicitur r;. ParaK 1o. 6. ubi habemus: tabant, viciniori loco prelii primi fu- &f ownis damus illnus paviter concidit , € rünt, & huc, illucque difperfi funt. hoc eft, precipui quique ; nam fuper- b einde qui erant prope Jordanem, & ftes fuit Abner Saulis patraelis , Isbo- quafi in tranfitu ejus , fagerunt & ipfi. feth etiam filius Saulis , & Mi Bhibo-— Q. Uf antutizretur i2 templo Idofa- fech filius Jorathe. rum , 6 ie populis.) Yn templis, ubi 2. Trans vallem. ). Jezrael , que a frequentia populi major , & ut gratias Tmeridie montes habebat Gelboe, a eis referrent pro victoria. 10. lg muroBetbfa5.) Quam medio Septentrioné. montes, Hermon , & utrifque fubjecta erat. milliario prope Jordanem ponit A.dri- Trans Tordanem-.) :In Hebrxo ad ver- chomius in tribuManaffe cis]ordanem. bum eft: Ez widerunt wir? If?aels qui 13. Jeijumaverunt [eptem — diebus. )- erant i tranfieu vallis, 69 qui.in tranff- Noe legis alicujus prefcripto ; aut [^ confaetudine, fed fponte fua in mo- tu. Tordani:. lnnoftro ergo textu 1*an$ , fignificat, m rranfitu. Porro roris, & benevolentim erga Princi- "hi fuerunt Ifacharite, quorum in for- pem argumentum. -David etiam pro te erat tota ea vallis, qus porrigeba- Saule diem unum cum fociis jejunavit 2. Reg. I. 12. tur ufque ad ]ordanem.. Itaque Itfa- '-2'08( o 889 305 Il j LIBER SECUNDUS 5 SAMUELIS, Quem mos ]s SECUNDUM REGUM DICIMUS Y APUT PRIMUM David occifo, nuntio , qui fe Saulem occidifJe dicebat, fciffis voeflibus Y le deflet eum cum ceteris occifts , jejunans , ac preecipiens,, ut filios Sfuda docerent arcum A€tum eft autem, poftquam mortuus eft Saul, ut David Bu reverteretur a cæde Amalec, & maneret 1n Siceleg duos dies. 2. In die autem tertia apparuit homo veniens de caftris Saul, vefte confcifia, & pulvere confperfus caput, & ut venit ad Da- . vid, cecidit fuper faciem fuam, & adoravit. 5. Dixitque ad eum David ; Unde venis ? Qm ait ad eum: De caftris Hrael fugi. 4. Et dixit ad eum David: Quod eft verbum, quod fattum eft? indica mihi. —— "Mp w Qui ait: Fugit populus ex præho & multi corruentes e populo mortui funt: fed & Saul &Jonathas filius e;us interierunt. $. Dixitque David ad adolefcentem, qui nuntiabat ei: Unde Ícis, quia mortuus eft Saul, & Tonathas filius ejus? 6. Et ait adolefcens, qui nummbat ei; Cafu veni in montem Gelboe, 1. «peret im Giceleg daos dies. ) Nonenim urbs adeo deflagra- Cevzcl;f/u;er faciem fuam, €/c.) Re- giam in Davide dignitatem Saule inor- verat,, ut in ea comimmorari norm hce- tuo agnoicens. ret: fatius etiam: duxit David fuo fe Szz,"! € Jonathas frlius ejes im- oppidó continere,. quam ad.alia Phi- P ) Alios filios non nommat, lHftheorum loca migrare, ne eorum ut minus celebres, vel potius quxd augeret fufpiciones, minus ad Davidem pertinebat, cujus 2 Veffe* coufciffa , &c ) In fiecnum faturo' regno Saul', & Jonathas foli doloris de more illius &vi. obftare Vldebantm 4 Venit ad Davi4d.) Cui fe gratunr nuncium allaturum fneravlt 6. I2 montem Ge/ce, ) In trocum, NV ubi Saul jacebat moribundus. Bibl. cum Conm. Mew:/n Tonz. I, g - LIBRI ILREGUM 506 Gelboe, & Saul incumbebat fuper haftam fuams porro c:uïrrxus7 & equites appropinquabant ei, 1. Et converfus poft tergum fuum , vidensque me vocavit. d Cui cum refpondiflem: Adfum: 8. Dixit mihi : qusnam estu ? Et ajo ad eum: Amalecites ego fum. . 9. Et locutüs eft mihti: Sta fuper me, & interfice me; quo- &iam tenent me anguftiade, & adhuc tota anima mea in me efft. Io. Stansque fuper eum, occidi illum: fciebam enim, quod vivere non poterat poft ruinam: & tuli diadema, quod erat in capite ejus, & armillam de brachio illius, & attuli ad te domi- num meum huc. - 1r. Apprehendens autem David veftimenta fua fcidit, omnes- que viri, qui erant cüm eo, 12. Et planxerunt, & fleverunt, & jejunaverunt usque ad vefperam fuper Saul, & fuper Jonatham filium ejus, & fuper populum Domini, & fuper domum Iírael, eo quod corruiffent gladio. 153. Dixat- - Hacumbeker füger baflam fuam.) ln fa&tum . excufet, fi forte David illud proprium pectus infixam Libro fu- minus probet, num. dicitur periore cap. al 4 Diadema , wod erat in capite-ejus. ) oladio incubuifle, fed gladius phrafi Abulenfis, & Salianus putant Sauleim Scripturæ omne telorum genus fïgni- in ipfo prelio diademate ufum non ficat , ut paflim cum minatur Domi- fuiffe, ne illo infigni confpicuus in fe nus per prophetas populum pefte , ola- Philifthzos converteret ; fed Doeg dio , fame periturum. armiecerum Saulis hnic. Amalecitz fi- 9. Quisuam es z4 ? ) Noluit Saul lio fuo. diadema, quod in fua babe- amica, manu occumbere, non Phili- bat poteftate , dedifle, ut illud defe-. fthei: inonuimus tamen füpeaiore lib. rens ad David , in illius fe gratiam in- Ccap. 3I. num. 4. Amalecite hujus finuaret, lra illi. Cui tamen. expli- narrationem . mendacem a plerifque cationi textus verba repuenare viden- cenferi, cum a fe occifum Saulem af- tur, & infignibus regiis ufum illud 5 Brmet. etiam fuadet, quod cap. 31. num. 5. 9. óra fuper me, Cfc.) Non invitus dicitur : Pézdses prali ver[uzs efl im moritur manu Amalecite ,. in cujus S4ul, quem fcilicet diadema confpi- 5 € »entem indulgentior fuerat. cuum, & oculis hoftium. notabilem faciebat. -"dhuc toia anima mea im me eff. Ex vulgari hominum fenfu hxc dicun- Armillam.) Hoc ornatu etiam viri tur, quafi per partes exeat anima cum nfi funt. illo xvo apud illas gentes, paulatim membra extrema emoriun- tur. Vide num. 51. 5o. Ar illa indivifibilis tota fimul II. Scidit vefhimenta [ua , €c.) Ad egreditur. fienifcandum dolorem ob mortemSaul, IO. FKivere non goterat poff vuinam.) & Jonathez, & cladem Ifraelis. Qua fcilicet irruerat fuper gladinm I2. Supér populum Domini, 6 fuper fuum. la loquitur Aumalecites, ut domum . frael.) Vide:ut effe ejusdem. CAPUTL 397 s 13. XDixïtqüe David ad juvenem , qui nuntiaverat ei: Unde es tu ? Qui refpondit , Filius hominis advenae Amalecitae ego fum. i r4. Ét ait ad eum Dav id: *"Quare non timuifti mittere ma- *Pfal & 104.;5 05 pum tuam, ut occideres chriftum Domini? 1;. Vocansque David unum de pueris fuis , ait : Acc?dens (j« irrue in eum. Qui percuffit illum, & mortuus eft. 16. Etait ad eum David : Sanguistuus fuper caput tuum, i d os enim tuum locutum eft adverfum te, dicens : Ego interfeci n chriftum Domini. l - 17. Planxit autem David plan&um hujufcemodi fuper Saul;. & fuper Jonatham filium ejus, 18. ( Ft przecepit ut docerent filios Juda arcum , ficut fcri- j ptum eft in libro juftorum ) Et ait : Confidera Iírael pro his; ui mortui funt fuper excelfa tua vulnerati. li 19. Inclyti Ifrael fuper montes tuos interfe&ti funt : quo- modo ceciderunt fortes ? t 2o. Nolite annuntiare in Geth, neque annuntietis in com- pitis Afcal onis: ne forte leetentur filie Philifthiim, ne exultent i filiae incircumciforum. Qq2 'or. Mon- rei ufitata Scripturis repetitio. Abu- potiffimum in arte fagittandi, cukjus ü lenf. tamen zopzlcm Donuni , Sacerdo- eo Cempore magnus ufus in bello. n e tes, & Levitas Domino .confecmtos Chald. habet, jacere arez. interpretatür. In dibvo gafforum.) Quis effet liber ; I Juftorum,explicavimus]of. 10. cap.1.3. converfi. g. 4dvena. ) LProfelytiv ad fidem OPro his, quj mortui fant. ) Quales 16: Sanguistuus.) Peccatum tuum fuerint Saul, & Jonathas, qui extin- effufi fanguinis. &i funt. ^ Super excelfa tt:4. ) In-collibus ex- Super caput tuum. ) Scilicet xeverti- tuf , quafi dicat, dabis poznas pro eo. celfis; in monte Gelboe. Os enim iuum lecutum eff "Adver um IQ. Quomodo cecidermnt |fortes'? ) ze.) Ea locutum eft, propter que Quafi miretur tantam . virtutem belli- interficiendus es. cam tam brevi tempore , tamque hor- VXide- Dicens, ego Inzerfeci Chriflum Domini.) ribili ftrage confici potuiffe. À quo privatus abftinere debuifti; ut tur effe verfus intercalaris; nam num. 25. & 27. iterum reperitur. Sic fere Abifai dixerat olim. David 1. Reg. 26. Quis exvezdez maumm [uam £m Hebrzi fuos. plan&us exordiri folent. €bifizm. Domini, & innocens .erit?)) Vide Lament. Jerem. cap. 1. 1. cap. Hoc eft, immunis a pecna. 2. F. Cap- 4 I. lfa. 14. 12. 9. U* deceremt fébos Tuda . arcum.)) [ Q9o. Nolite avmuntiare 1m Getb.)) Ne Mariana putat 4reaz elie titulum fe- fcilicet noftris malis lxtentur , nofque quentis cantilen. Alii plerique omnes irrideant. "Fale votum ejusdem Da- exiftimant fenfum effe, voluifle David vid Pfalm. 24. 5 Neque irrideant me filios Juda in re bellica infttui, & inimici mei. 308 LIBRI I R EGUM 21. Montes Gelboe , nec ros, nec pluvia veniant fupe:r vos, neque fint agri primitiarum : quia ibi abjetus eft clypeus for- tium, clypeus Saul, quafi non effet un&tus oleo : 22. A fanguine interfettorum, ab adipe fortium , fagitta Jo- nathee numquam rediit re trorfum, & verfus inanis. gladius Saul non eft re- .233. Saul, & Jonathas amabiles, & decori in vit—ä fua, in morte quoque non funt divifi : aquilis velociores, leonibus fortiores. 24. Filiae Ifrael fuper Saul flete, qui veftiebat vos coccino in deliciis, qui praebebat ornamenta aurea cultui veftro. 25. Quomodo ceciderunt fortes in prze lio ?. Jonathas in ex- celfis tuis occifus eft? 26. Doleo fuper te, frater mi Jonatha decore nimis, & ama- bilis fuper amorem mulierum. Sicut mater unicum,amat fi- lium fuum, ita ego te diligebam. 27. Quo modo ceciderunt robufti; & perierunt arma bellica? - CAPET .Ne feorze læten-tnr þ;liæ. ?;5'1' 'z:/?!ariim. ) Noz. ef rever as z"'z;z.ni.-', ) Non fuit Harum potiffimum meminit, quia puel- irrita, & caffa. peritio, fed vulnus, -s . Iz cantu, & choro vi&torias celebrare aut mortem a Iicerens, confueverant. Sic Davidi proftraco 23. Monabiles y. 69 decori. ) Putat San- Goliath cantavernnt, Perceffit Sauí mil- chez hec verba folemnia fuile, & Je €fe. legitima, pàaffim in fune: M 1u ) L is a Pi*ïffc-'- QI. Montes Gelbce , E$c. ) Gravitas doloris etiam rebus inanimatis male- cis ufurpari folita, nt illud', V frater; 9] & va forer , v« 4261ye , (5 w Domine. dicere confuevit, $ic Job cap. 3* 3. Jerem. 22. 18. dicebat: Pe;ezz dies , d2 QUA. at us "Aquilis velociores , €fc. ) I—fypärbole. fum ; &c. 24. Veffiebat.vos covcimo m deliciss,) Clypeus fortium.) Axrma Saulis, & Cum ex vicinis regionibus, quas po- Jonathz, vel potius ipfimet Principes, pulatus fuerat , purpuram , aliafque qui Reip. pxo clypeo erant. mulierum delicias reportabat ; qusz fi- Oaf mon ef?!'zmr(hu eleo. ) Cïypä, liabus lHfrael cederent. & reliqua arma ferrea, ne rubipinem 26. Frattr mi fonatha. ) Hoc etiam contrahant, oleo folentinunei. Saul referri poteft ad ufitatam illam for- etiam Reipub. clypeus un&us erát, & Chrittus Domini, ut non femel illum mulam.ve frarér , &fc. de quan. 25. Super amorem mulzernus, ) Vel quo appellat David. . 4Dolet ergo San&us mulieres filios amant, aut maritos; vates clypeum hunc unctione prophe- vel quo ipfe viciffim diligyuntur. tica confignatum, abje&um jacuiffe 97. Perzerumt. arma £ellica. ) Vel proftratum telis hoftium. 22. 4 fanguine smterfetlorum, ,. &gc.)) Saulem ipfum , & Jonatham intelligit, quos clypeos appellavit, vel etiam do- Quuaft dicat : fagitta Jonathe validis let arma Ifraelitarum bellica in Phi- lacertis vibrata fcuta perfodiebas, thoraces perrumpebat , adipem, fan- liftheorum fpolia detrahentium pote- ftatem veniffe, quod ad devictorum guinem, intima vifcera fcrutabatur. dedecus p/e;tinet. 399 x x *-*fk S - i WCAPUSTSUL | David in äebnon , Jf iper 5Yuda in regem uncius , viros fïaþes Ga- (« laad ob Saulis fepulturam commendat. — Isbofetb. vero in regem e- Juper i[rael un&lio gravem peperit fedi ?i072€/n, ia ac pugnam. j Gitur poft hzec confuluit David Domihum , dicens: Num lu I.ï Et ait Dominus afcendam in unaim de civitatibus Juda ? ad eum: Afcende. Dixitque David: Quo afcendam ? Et re- X fpondit ei: in Hebron. 2. Afcendit ergo David ; & dusae uxores ejus; Achinoam Jezrahelites, & Abigail uxor Nabal Carmeli: l- 3. Sed & viros,qui erant cum eo, duxit David fingulos cum domo fua : & maníerunt in oppidis Hebron. ? 4. * Veneruntque viri Juda, & unxerunt ibi David, ut re- 1Mac gnaret fuper domum Juda. Et nuntiatum eft David, quod viri 2.57- abes Galaad fepeliffent Saul. lit s. Mifit ergo David nuntios ad viros Tabes Galaad , dixitque L ad eos: Benedi&ti vos a Domino ,. qui feciftis mifericordiam hanc cum domino veftro Saul, & fepeliftis eum. g X 6. Et nünc retribuet vobis quidem Dominus mifericordiam, & veritatem: fed & ego reddam gratiam, eo quod feciftis ver- ! bum iftud. t 7. Confortentur manus veftrze ,& äfcote filii fortitudinis: licet enim mortuus fit dominus vefter Saul, tamen me unxit domus Juda in regem fibi. Qq 3 8. Abner 1- /fit Demimus ad eum.) Nimirum fivemanu Gad, aut cujufpiam alte- per Abiathar facerdotem , ut rius prophetz. vult Abulenfis, etfi Jofephus per pro- Duod viri Jabts Galaad fepeluiffent etam malit. 1 S S,z;;'/..) Vide z.. Re 5 [ ; CAp. l] 3 I. 12. I ph Bezedill; vos a Damim.) Qmni bo- In Hebrom.) Hiwc civitas potius eli- i»] pitur, quam alia, quia in ea Patriar- . norum genere cumulet vos Dominus. che vivi habitaverant, « mortui fe- 6. Mifericordiam ; ( weritatega, ) IMifericordiam veram , vel fenfus eft, pulti fuerant. Deinde quia eo tem- pore erat Hebror 1 metropolis preci- juxta fidem, quam dedit, fe remune- &- bellicofiffime tribus juda; raturum benefacientes ; veritas enim pusg. faltem interdum . fidem , * promiffionemve fi- nam Jerufalem adhuc Jebufzi, V(]U oad arcem , obtinebant. delem fignificat. 3. de oppidis . Hebvor. ) Qus ex ea 7. Fa fertirudimis. ) Wiri fortes eftote, neque animos abjicite quafi tanquam metropoli dependeb:mc. P i Usxerunt ia David.) Sive mini- prefidio quod a legitimo rincipe fterio Pontificis , cujus id erat munus ; fperatur, deftituti. * 3to LIBRI II REGUM 8. Abner autem filius Ner, princeps exercitus Saul, tulit Isbofeth filium Saul, & circumduxit eum per caftra, 9. Regemque conftituit füuper Galaad, & fuper Geffuri, & fuper Jezrael, & fu . per Ephraim, & fuper Benjamin, & fuper Tírael univerfum. 10. Quadraginta annorum erat Isbofeth filius Saul, cum re- gnare coepiffet fuper Ifrael, & duobus annis regnavit : fola au- tem domus-Juda fequebatur David. Y 1r. Et fuit numerus dierum , quos commoratus eft David , imperans in Hebron fuper domum Juda , feptem annorum, & íex menfítum. 12. Egreffusque eft Abner filius Ner, 4 & pueri Isbofeth fïli"i Saul., de caftris in Gabaon. 13. Porro Joab filius Sarvice, & pueri David egrelfi funt, & occurierunt eis Juxta pifcinam Gabaon. Et cum in unum conveniffent, e regione federunt : hi eg una parte pifcinee z & illl ex altera. I4. Dixit- g. p n mX ) Abnerisbofethum Super Jezraet,) Id eft, tribum, Ifa- Saulis. filium regno admovet , vel quia: char,in quorum forte latiffima erat fide conftans in Saulem extinétum ,. vallis. Jezracl. vel quia in. Davidem iniquo erat ani- XO. Daobus annis regzaoit.) Non io, propter male cuftoditi regis re- fimpliciter , quia dintius regnum.tenuiþ, prehenfionem I.. Reg. 26.16. vel quia. quamdiu feilicet David. regnavit in. ab eo: tempore, quo David prepofi- Mebron, annis fcilicet feptem, & tus. fuerat. rei bellice j. Reg. Ig. s. menfibus fex , ut dicitur fequenti ver- ei invidebat ; vel quia fe non pari ficulo, fed. duobus annis regnavit , apud: Davidem poteftatefore putabat. antequam bella inter utramque domum. ut apud. Isbofeth. exorirentur, ut explicat Abulenfis, & Salinus; Circtimduxit enn. per caffra.) Qus metu Philiftheorum non uno loco po- I2. Ef puer; Isboferb.)) Müices-, qui fita erant, fed variis quafi difperfa, in Isbofeth , vel Abneris erant fatelli- & diffipata. tio , ducemque Abner fequebantur. | 9. Saper Galzad.) Éas nimirum tri- De caffris.) Isbofetho in urbe Mz- bus, qu& erant,trans Jordanem. saim Íe coptinente, qu& vox eafra Super. GefTori. ) Hebr. A4fzrz , quam fignificat ; fic enim hanc vocem LXX. vocem S. Hier. intradit. Hebr. putat accipiunt, qui vocem. Manaim inva- eile tribum Afer, cui confentit Chal- riatam retinent. deus: Vel Geffuri eft pars aliqua re- Iz Gabaon.) Urbem tribus Benja- gni illirs, cujns mentio eft fequenti min tribui jude conterminam: cap. num.. 3. licet enim' illa potiretur I3. jo46 fübius Sarvia. Davidici "Dholmai, fieri tamen poteft, ut ali- exercitus dux, & ipfius avidis ne- qua illius regionis portio ad Ifraelitas pos ex forore Sarvia. t pertineret. Putri David., ) Milites David. .CAPUTEL 511 r4. Dixitque Abner ad Joab : Surgant pueri , & ludant. co- 4 fam nobis: Et refpondit Joab: Surgant. I$. Surrexerunt e rgo, & tranfierunt numero duödecim de. Benjamin, ex par! Isbofeth filii Saul, & duodecim de pueris Dä:.Vi d. Fe " T 6. Apprehenfoque unusquisque capite compari s fui, defixit 2ladium in latus contrarii, & ceciderunt fimul; vocatumque eft nomen loci illius; Ager robuftorum, in Gabaon. 17. Et ortum eft bellum durum fatis in die illa; fugatusque eft Abner, & viri Ifrael, a pueris David. 18. Erant autem ibi tres filii Sarvise, Joab, & Abifai, & Adaeli porro Afael curfor velociffimus fuit, quafi unus de capreis, quae mor antur in filvis. Afael Abner: & non declinavit ad 19. Perfequebatur autem dexteram , neque ad finiftram omittens perfequi Abner. 20. Refpexit itaque-Abner poft tergum fuum , & ait: Tune r es Aíael ? Qui refpondit: Ego fum . 21. Dixitque et Abner: Vade ad dexteram, five ad fïnifcram;,, & apprehende unum de adolefcentibus,& tolle tibi fpolia ejus. Noluit autem Afael omittere, quin urgeret eum. 23. Rurfumque locutus eft Abner ad Afael : Recede, noli me fequi, ne compellar confodere te in terram , & levare non potero faciem meam ad Joab fratrem tuum. 25. Qui Egreffi funt.)) De civitate Hebron. 15. De Benjamtau. ) 'Iribu bellico- five cafu Tuftrantes tribum Juda, five fa, ut apparet Judic. cap. 20. &e induflria, cum accepiffent Abner De pseris David.) Quos probabile tranfmififíe Jordanem. eft fuiffe de tribu Juda, que& fola Da- videm fequebatur. guxtapifcinam Gabaon.) Lacum non magnum nutriendis pifcibus idoneum. 16. Ceciderent fmmul.) Ommia duo- Feurem vocant LXX. decim paria mutuis vulneribus cogïfof- e f d i Ceciderunt. I4q. Surgant ;märi, & Iudant coram 17. Ortem eff bellum. ) Inter Duces mobii.) Lxído gladiatorio verifque utriufque Regis ; Abner fcilicet & Joab. f ghdiil; more monomachorum. Abne- Fagatufaue eft. Abner. ) Hebr. ce [ns e2, aut pereuffus . Chaldeus fradws, ris propofitio ex fiducia fortitudinis fuorum profe&a videtur , illiufque quod Italice phrafi refpondet ; dici- oftentatione, itaque péccavit provo- mus enim vi&tos effere Fat rotti. cans , ut etiam Joab provocationi con- 29. Levart mon potero faciem meam, fentiens, licet ille gravius quam hic. &c.) Quafi diceret: tibi parco., ne Peccarunt etiam ipfi qmilites. pugnan- Joab fratrem tuum irritem ; fi enimte tes, nifi eos ignoratio juris excufet, interfecero cum illo amplius de fcde- aut nifi aliquam legitimam caufun il- re, aut paceagere non audebo, erit lius pugne duces habuiffe crediderint. enim mihi ob hanc cedem inieníus, 312 LEIBREI3SEL REGUM À 25. Qui audire contempfit, & noluit declinare: percuffit ergo eum Abner averfa hafta 1n inguine, & tranafodlþ., & mortuus fut i erani eft in.eodem loco: omnesque, qui tranfïbanf per.locum illum, in quo ceciderat Afael, & mortuus erat, fubfiftebant. 24. Perfequentibus autem ]oab, & Abifai fugientem Abner, fol occubuit : & venerunt usque ad collem aquaedu&us ,. qui A eft ex adverío vallis itineris deferti in Gabaon. k a5. Convreganque funt filii Benjamin ad Abner: & conglo- batiin unum cuneum , fteterunt in fummitate tumuli unius. 26. Et exclamavit Abner & Joab, & ait : Num usque ad in- ternecionem tuus mucro defzviet? an ignoras, quod pericu- lofa fit defperatio? usquequo non dicis populo, ut omittat per- 1 fequi fratres fuos ? tob 27. Etait Joab: V1v1tDommus, fi locutus fuiffes, mane re- x cefliffet populus perfequens fratrem fuum. ejus 28. Infonuit ergo Joab buccina, & ftetit omnis exercxtuh nec perfecuti funt ultra Ifrael, neque iniere certamen. tota p 29. Abner autem , & viri ejus abierunt per campeima no€te 1ll : & tranfierunt Jordanem, & luftrata omni Beth-ho- ron Venerunt ad eaftta.- D 30. Porro Joab reverfus, omiffo Abner : corigregavit omnem Diu Q populum : & defuerunt de pueris David decem, & novem viris Adi excepto Afaele. E 31' Servi autem David percufferunt de Benjamin, & de viris, Velo qui erant cum Abner, trecentos fexaginta, qui & mortui funt. 32.Tu- L Sic u Avn:/)z knfü ) In Hebr. eft 7z 29. Beth-boroz. ) Duplex eft. Beth- foli pofferioribus lances , id eft C*Ifþlde & horon , & utraque' cis ]ordanem, tat t altera, . que fuperior dicta in tribu tim ferro pofteriorl; gemino eninm ferro lanceas przfi igunt.. Ephmxm altera, quzinferiorin Ben- Du In inguiné ) Aliquiex Hebrzo ver- jamin , aut certe Nlamffe, ut fignifi- info) catur in libro Jofue cap. 16. 5. Lu- Ya tunt , zZ quintam coffam. LX X. habent E TÀ» .Lu/v , 47 regione lnmborum. ftravit ergo Abner Peth-horon , poft- al ea dednem tranflit , licet inverfo li 06. Pericz! 0/2: f& defperatio. ) Qui ordine prius tranfitus Jordanis men-- enim jam de vita defl,er& t acrius pu- gnant, ne fcilicet inulti cadant. tio fiat in textu. LXX. habent. zaea- fv TO/) 80 QY XC)(M&D regionem Prvtcnþm H ni, Q7. & locutus fuiffes,) Si te vitum five , c:rcumyzcente/n faítus effes. Venernnut ad cafira. ) Qux ultra Jor- tefl 28. Nec perfecuti fumt mltra Ifrael, danem erant, ubi fcilicet! Isbofeth &.) Finis pugne fuit , imo &beln, Rex eft. proclamatus, & ubi haferat.. iny ceilatumque plane ab armis eft. Vide dicta fupra num. 12. C A PUT'IE &JIr 313 Too 42. Tuleruntque Afael, & fepelierunt eum in fepulchro patris üus fut in Bethlehem, & ambulaverunt tota no&te Joab, & viri qui im, er;gt cum eo? & in ipfo crepuículo pervenerunt in Hebron. It CAPU T II qui "buer iraius regi lsbofetb feedus init cum David., & redula lo Micbok, dum congregaret lfraelitas. ad Davvid , occiditur a g'oab , cui David iratus amare deflet It "hbner. Cl] Q AGa eft ergo longa concertatio inter domum Saul, & in- r ter domum David : David proficifcens, & femper fe ipfo Ic- robuftior, dorhus autem Saul decrefcens quotidie. 2.* Natique funt filii Dàvid in Hebron,fuitque primogenitus r.Par. g. ]s ejus Amnon de Achinoam Tezraelitide. 3. Et poft eum Cheleab de Abigail uxore Nabal Carmeli: Uri egis Geffur. porro tertius Abfalop, filius Maacha filize Tholmai r 4. Quartus 10 2 Et amlulaverunt tota notle,65c.) die fe ipfo robuftiorem fa&tum, ideo hac occafione dl Diurnolabori no&urnum copulantes, ejus filios. numerat, & quidem non exignum ; eft enim ex 1ia numerofa proles' domos. firmnat , [) Adrichomio illud iter Gabaone . ufque & robuftas facit. Quamobrem Ab- ad Bethlehem horarum quatuor, inde rahamo dictum Genef. 19. 19..— Fzezaz vero ufque in Helbron horarum fex. fs £e m gentem magnam , 6 robufliffemam. J Huc etiam pertinet illud Annz 1. Reg. Ü« 1. Fy4a. efl.ergo longa cnnïcerfdf;;h) 2. 5. Qnma?mmltos babebat felios rnfir- Non armis, fed ftudiis, ut mata eft. Sanchez interpretatur, utroque Rege Primogenitus eius Amfzän.) Is, qui d folicito de regni fui incremento. -Pu- vitium obtulit."'hamari forori Abía- m tat tamen Salianus armis etiam certa- lonis 2. Reg. 15. proptereaque ab eo iE tum inter Ábner, & Joab Regum Occifus eft 9. Reg. I ac: Duces, Isbofetho rerum bellicarum . Chelezb.) Quui tamen alio nomi- infolentia; Davide autem , ne manus ne dictus eft Daniel. r. Paral. 3. r. j IMraelitico fanguine pollueret, a bello Filsa Tholynas vesis Geffzr.) De Gef- abftinentibus , cui fententiz favet textus furi vide di&ta cap. 2.nim. 9. auo 1o- hic, & num. 6. co ait Scriptura Isbofethum fuper Gef- ffo David proffes[cens.^) Quia & divino furi conftitutum fuiffe RegemabAbner. favore provectus, & majoribus ani- Voluit ergo David fibi Regem illum h mi, corporifque dotibus confpicuus , affinitate adjungere, ut fi quid ex ea & Samuelis, a quo fuerat inunctus , parte moveret, aut tentaret Isbofeth ; teftimonio ad regnum vocatus. jt bus commodaret. amicus, & cognatus Rex Davidis re- j O. Naque Íunt fli; David im He- Credendum vero L £roz.) Quia dixerat Davidem quoti- eft Maacham ad ]u(lgorumï religio- Bibl. cuu Cam.-Memc/a. Zvome. JI. r [2] 3 14 LIBRI I. REGUM uartus autem Adonias, filius Haggith; & quintus Sapha: thg,g lius Abital. i 5. Sextus quoque Jethraam de Egla uxore David : hi nati funt David in Hebron. l 6. Cum ergo effet praelium inter domum Saul, & domum David, Abner filius Ner regebat domum Saul. J 7. Fuerat autem Sauli concubina nomine Respha, filia Aja. Dixitque Isbofeth ad Abner : T .8. Quare ingreffus es ad concubinam patris mei? Q üi itatus nimis propter verba Isbofeth ait: Numquid caput canis ego fum adverfum Judam hodie, qui fecerim mifericordiam fuper domum Saul pàtris tui, & fuper fratres, & proximos ejus, & i non tradidi te in manus David, & tu requififtiin me, quod argueres pro muliere hodie. 9. Hzec faciat Deus Abner, & hsec addat ei, nifi quomodo n juravit Dominus David; fic faciam cum eo. [ .1o. Ut nem tranfiiffe, & hac conditione ini- nias Abifag Sunamitidem : five ea'ut tum a Davide matrimonium. Neque pellice abuti ; hoc enim ad Isbofeth univerfm cum Ethnicis prohibitum dedecus, ut illud ad regní amittendi erat conjugium , fed tantum cum fe- periculum pertinebat. ptem nationibus. terram promiffam ha- Numquid caput canis , €c.) Canem bitantibus, in quibus Gemxr non com- pro re vili & 'abjecta ufurpat, quo- prehenditur. modo locutus etiam fuerat David r. 4« Adoniasfilius Hageitb. ) Is, querh Reg. 24. 15. Saulemalloquens. Vo- regnum ambientem |Salomon julfit . lebat noxam fine reprehenfione diffi- occidi 3. Rep. 2. 24. mulari tanquam viro de Isbofeth ,. & Sapharbia fílius. Abital. ) Obfcura mater, nec notior filius. regno optime merito. "Adver[un. Judam. ) Quafi dicat: S. Jetrabam de Egla, ) De hoc Da- adeone vilis, & regno tuoin hoc cer- vidis filio, ficut & de Saphathia ni- tamine adverfus Judam , quod hodie hil preter nomen habetur in Scriptu— ta, Eglam aliqui eamdem putant cum quoque durat, inutilis fum? j Michol, fed diverfam exiftimat me- Fecertm mi ik ericordiam. ) Regnum tuum labans fulciendo, & te in Da- lior fententia , quam fequuntur Co- vidis manus non tradendo. meftor, Abulenfis, Pineda, Vatablus, Eman. $2,Serarius, & Mariana apud Et tu requifefli in me, 6c.,) Et tu Salianum anno mundi 2981. num. g. ne hanc quidem gratiam mihi reddi- difti, ut levem culpam mihi tacitus 9- Quare ingrel[ns e$ 24 concubinam patris mei ? ) Merito fa&um Abneris condonares. AÁrrogans, & invere- inodefte tulit Isbofeth, five Refpham, cünda expoftulátio hominis.pro be- regiam concubinam ,. hoc eft fecunda- nefactorum premio peccandi impuni- tatem exigentis. riam uxorem habere ipfe voluit in matrimonio, ut hac ratione fibi ad Hac faciat Deus. Abner , 6 bac ad« regnum viam muniret, ut poftea Ado- dat.) lta execrans, 10q1.1gbatur Abner C.A.pUUCE DIL: 315 d 10. Uttransferatur regnum de domo Saul, & elevetur thro- nus David fuper Ifrael, & fuper Judam, a Dan usque Berfabee. d II. Etnon potui; ?efpondere.ei quidquam, quia metuebat illum. 12. Mifit ergo Abner nuntios ad David pro fe dicentes: Cu- jus eft terra? Et utloquerentur: Fac mecum amicitias, & erit d manus mea tecum, & reducam ad te univerfum Ifrael. 13. Qui'ait: Optime: ego faciam tecum amicitias : fed unam J rem peto a te, dicens: Non videbis faciem meam , antequam adduxeris Michol filiam Saul: & fic venies, & videbis me. 0 14. Mifit autem David nuntios ad Isbofeth filium Saul di- cens:*Redde uxorem meam Michol, quam defpondi mihi cen- 1Reg. tum praepu:iis Philifthiim. 18-27. 15. Mifit ergo Isbofeth, & tulit eam a viro fuo Phaltiel, filio Lais. Rr2a 16. Seque- mala enumerans, que fibi evenirent , Eac mecum amicitias. Y Poftulat re- fi fecus faceret , ac jurabat. cipi inter precipuos Repris amicos, guravit Dominus David.) Non appa- fibique, quod eft confequens, przci- It ret, ubi juraverit , fed ut divinz pro- puas dignitates a Rege dari. miffionis firmitatem fienificet ,. Abner . 19. Optrme: ego faciam. tecum. ami- T juraffe ait. €ifias. ) ec propterea David pecca- O. ls rfransftratur vegnum.) Sifci- vit, qui jure fuo, & Abneris peccato vit Abner ,' cum Isbofethum admovit in bonum, & commodum füum ufus ad regnums hoc divina voluntate Da- eft. vid deberi, peccavit, Isbofethum re- dntequam. adduxeris: Michol, ( gem faciendo; nec illud Isbofeth ejus- Caufa repetendz uxoris! amor fuit 9 dem. Davidici juris confcius , falvo quo Michol profequebatur; & at illam officio admittere potuit, aut retincre ; in ádulterio. cum fuo dedecore am- fi nefcivit, jam bona fide regnum plius herere non pateretur ; & for- adeptum , illudque tenentem fua pof- taffe etiam quia quoddam ad regnum feifione privatus principem dejicere fuffragium videbatur, fi Saulis, qui non potuit. Vide Abulenf. 2. Reg. regnaverat, filiam haberet in matri- inonío. c &1)'. 3 . 4 Danm uj ;Zjne Ber(zbee. ) Qui funt 14. Redde wxorem meam ^ Michel, ) extremi fines ditionis Iraelitarum. Repetit étiam ab Isbofetho uxorem , ut regi, & uxoris fue fratri id hono E lI. Nom potuit ei refponderé quid- quam. ) Intempeftiva fuit objurgatio, ris deferret; neeo inconfulto, & non qu& odium tantum peperit. Nec mi- confentiente Michol revagaret ; utque rum Isbofeth Abner timuiffe, quando fibi eum conciliaret, nec occafionem etiam David Joab peccantem punire , novis jurgiis preberet inter ipfum Is- aut reprehendere aufüs non eft, in- bofeth,, & Abner. 'Tandem ne fa:- fra: hoc cap. num. ultimo. dus fa&tum cum Abner patefceret. I2. Csjus eff zerra? ) Quafi dicat: 1s. Mift ergo Isbofetb, &:.) Non nonne ad te, ut Regem pertiret? repugnavit Isbofeth fentiens Davidir- Vel, infinuat Ábner fe totam terram, ritandum non efie eo tempore, quo & rempublicam in poteftate habere. Abner alienato erat animo. 315 LIBRIJM. REGUM 16. Sequebaturque eam vir fuus, plorans usque Bahurim: & dixit ad eum Abner: Vade, & revertere. Qui reverfus eft. v 17. Sermonem quoque intulit Abner ad feoiores Ifrael , di- cens: Tam heri, quam nudiustertius queerebaiis David, ut [ regnaret fuper vos. 18. Nunc ergo facite: quoniam Dbminus locutus eft ad Da- vid, dicens : In manu fervi mei David falvabo populum meum Ifrael de manu Philifthiim , & omnium inimicorum ejus. e I9. Locu:us eft autem Abner etiam ad Benjamin. . Et abiit utloqueretur ad David in Hebron omnia, quae placuerunt [d Ifraeli, & univerfo Benjamin: 20. Venitque ad David in Hebron cum viginti viris : & fe- cit David Abner, & viris ejus,qui venerunt cum eo,convivium. 21. Et dixit Abner ad David : Surgam , ut congregem ad te j domipum meum regem omnem Ifrael, & ineam tecum fcedus, & imperes omnibus, ficut defiderat anima tua. Cum ergo de- j P duxifiet David Abner, & ille iffet in pace, . . 22. Statim pueri David, & Joab venerunt, caefis latronibus, cum praeda magna nimis * Abner autem non erat cum David in Hebron, quia jam dimiferat eum, & profe&tus fuera: in pace. 23. Et Joab, & omnis exerci:us, qui erat cum eo, poftea venerunt : nundatum eft itaque Toab a narrantibus: Venit Ab- ner filius Ner ad regem, & dimifit eum , & abiit in pace, ',24- Et OEU ID o rP B RTT 16. Ufque Babzurim.) Quod eft op- Benjamitam, e jufque domum bene erae pidum tribus Benjaminex Adrichomio affecta, in Benjamin num. 25. 20. Fecif David Aän?r d CONUÍÉ- I7. Sermonem quoque intulit .4iner vium.). Voluit David honorareAbner, «d fensores , 6c. ) Videtur Abner pa- làm de regni translatione egiffe, cum cui fe obftri&um fentiebat, &propter nihili faceret Isbofeth precario regnan- reducam Michol, & propter conci- liatam tribuum voluntatem , ut Rex tem , utque eum , cui erat iratus, effet Ifraelis univerfi ; idcirco etiam magis contemneret. abeuntem honorifice deduxitnum. 21. Ig. £m zanu fervi mei David ferva- &o populum mewp.) Ne videatur pro- *fequente. ditor, vindictam in Isbofeth exercet 2I. Ípcam tecum fedus.) Ut publi- Cca ceremonia , & populo prxfente, fpecie exequendi divinam revelationem. Ig. Ur /equere?ur ad David.) Et & fpe&ante fanciretur , quod per Ab- quomodo líraelitarum animi przpa- ner actum erat cum fenioribus. xati eflent, exponeret. - 22. Caffs Lrvonibus. ) Abulenfis p3- Et unrverfo Beniamiz. ) Qus tribus tat fuiffe Philifthzos, qui Davidis re- peculiariter nominmm » quia in Saul gnum excurfionibus inteftarent. CAPUT IlL 31 & uid fecifti? Ecce 24. E ingreffus eft Joab ad regem, & ait: venit Abner ad te : quare dimififti eum, & abiit, & receffit? (i 5s. Ignoras Abner filium Ner, quoniam ad hoc venit ad te, Ut ut deciperet te, & fciret exitum tuum, & introitum tuum, & noffet omnia, quae agis ? )* 26. Egreffus itaque Joab a David, mifit nunti(;s poft Abner, J & reduxit euni a cifterna Sira, ignorante David. - 27. Cumque rediiffet * Abner in Hebron, feorfum adduxit 3Reg. iit eum Toab ad medium port&e, ut loqueretur ei in dolo: & per- ? 5 Il cuffit illum ibi in inguine, & mortuus eft in ultionem fangui- nis Afael fratris ejus. Q 28. Quod cum audi ffet David rem jam geftam, ait : Mundus ego fum, & regnum meum apud Dominum , usque in fempi- te ternum, a fanguine Abner filin Ner, xs, 29. Et veniat fuper caput Joab, & fuper omnem domum pa- £. tris ejus : nec deficiat de domo Joab fluxum feminis fuftinens, & leprofus, & tenens fufum, & cadens gladio, & indigens pane. 5 r 23 30. ;gitut d 6 24.'210:4 feci/li? ) Timens flbl In ultiorgem fanguinis Afael-) Ut ip- joab, ne Abner fe' gratiofior , aut fe Joab dicebat, & credi volebat. 7) potentior fieret apud Regem, illum Potior tamen caufa ea fuit , quam dixi " ininvidiam vocare conatur, & odium nun. Q.Al.. Regis. Hec precipua Joabo caufa Og. Mundus ego [um. ) Sufpic':ione's fuit eorum, uze in Abner molitus eft. E Accellit etiam odium ob czdem Afae- hujus cedis a fe David amolitur. lis,e de qua fupra cap. 2. num. 25. E£ regnum meum.) Deus enim pro- pter principum peccata fubditos non- M Qnare dimififfli eum ? ) Immerito Davidem increpat , qui datam fidem numquam immiü'ïs,plagis pledit. Abnero, utfecure ad fe veniret; fal- [ lere non potuit. Q9. Super omnem domum parris ejus. ) Quatenus fcilicet ad ipfsm aliqua ra- h 25. Ignoras Abner flium Ner ?)Ignoras tione pertinent, aut ad ejus fratrem T Abneris fubdolum, & fallax ingenium ? Abifai fceleris participem , ut patet ex latroiturs, 69 exitum inum. ) Quo ftatu res tuz fint. num. 30, Tenens fufum.) Egenus , qui vili, -96. Redxxit ewm. ) ,Reyocavit no- ac muliebri opificio vitam fuftentet. S mine David. 14 ciflerna Sira. ) Sive, ut alii. ver- Alii pro fufo ex Hebrzolegunt /c;p/o- tunt, /m puteo [pinarum , quem Jofe- mem , quo. fcilicet ob corporis im- phus ait viginti ftadiis Hebrone diffi- becillitatem nitantur, aut quo e tum , hoc eft. duobusmilliaribus Itali- ut pertentet viam, quia ceccus, L EX X cis cum dimidio. eumdem fenfum exhibent, qui habent 27. Ur loqueretur e$ ia dolo. ) Finxit G'xord Nq» nparáy virgam , aut, redem fe vellei pfum remotis arbitris alloqui manuu tenens. R epis. 901nine [z] Cadens gladio. ) Occifus fcilicet. -LIIQBR.I l. REGUM 318 3o. Igitur Joab, & Abifai frater ejus interfecerunt Abner, €o quod occidiffet Afael fratrem eorum in Gabaon, in praelio. À 31. Dixit autem David ad Joab , & ad omnem populum , qui erat cum eo : Scindite veftimenta veftra, & accingimini faccis, & plangite ante exequias Abner: porro rex David fequebatur ; feretrum : L 32. Cumque fepeliffent Abner in Hebron, levavit rex David vocem fuam, & flevit fuper tumulum Abner, flevit autem & omnis populus. pC 33. Plangensque rex,'& lugens Abner, ait: Nequaquam ut mori folent ignavi, mortuus. eit Abner. 34. Manus tuc& ligatae non funt, & pedes tui non funt com- ü pedibus aggravati : fed ficut folent cadere coram filiis iniqui- ta:is, fic corruifti. Congeminansque omnis populus flevit fu- per eurm. j s. Cumque veniffet univerfa multitudo cibum capere cum David, clara adhuc die juravit David, dicens: Hzec faciat mihi Deus, & haec addat, fi ante occafum folis guftavero panem, vel aliud quidquam. ?e; 36. Omnisque popu lus audivit, & placuefunt eis cun&ta, quze fecit rex in confpe&tu totius populi. 37. Et cognovit omne vulgus, & univerfus Iírael in die illa, quoniam non aCtum fuiffet a rege, ut occideretur Abner filius s Ner. 38. Dixit quoque rex ad fervos fuos ; Num ignoratis, quo- niam princeps, & maximus cécidit hodie in Ifrael? 39. Ego autem adhuc delicatus, & un&tus rex ; porro viri ifti filiiSarvize duri funt mihi; retribuat Dominus facienti malum CAPUT ä jüxta malitiam fuam. 50. darerfecerunt. ) Joab manü, s. Guflavcro panem, 85..) Hwc enim, Abifai confenfu, & auxilio. & alia exhibita amoris fiznain Abner AT. Dixit autem David ad Joab,8c. ) Davidem a fufpïci(me imperatz cadis Voluit David Joabum exequiis Abner vindicabant. intereffe, vel ut illum ex populilu&u Q.Num ignoratis, quontam Princeps , in,cognitionem , & deteftationem pa- &/c.) Quafi dicat, bene ergo collo- trate cedis adduceret; vel, ne fi de- cata eft exequiarim hec pompa, & fideraretur Joab cum füis, infrequens celebritas 1n tantum virum. effet exequiarum celebritas. 30. Ego autem adhuc delicatus. ) De- licatum fe vocat, id' eft viribus infiz- ? 34. Sreur. olent cadere coram frliis 1ne- uitaris..). Utii cadunt, qui proditoxie, mum, & ea potentia nondum predi- & x infidiis circeumventi occiduntur. tum, quz neceífaria fuiffet. vindican- Congemindzz;que.) Davidis verba xe- do fceleri. petens, & luctum integrans. Unilus Rex. ) Receps fa&us rex. N 31 w ag **ä t CAPUT IV. lio Q Jaana ,V &? Rechab caput lsbofotb, qüem dormientem occiderant, 15 r ad David attulerunt , quos pro mercede ju[fit interimi. nd Ts Udivilt autem Isbofeth filius Saul, quod cecidiffet Abner in Hebron ; & diffolntae funt manus ejus; omnisque Iírael erturbatus eft. * ut 4. Duo autem viri p rincipes latronum erant filio Saul, no- men uni Baana, & nomen alteri Rechab , filii Remmon Bero- thitze de filiis Benjamin ;*fiquidem & Beroth reputata'eít in ] Benjamin. 4. Et fugerunt Berothitae in Gethaim, fueruntque ibi adye- na usque ad tempus illud D lio Saul filius debilis pedibus; quin- 4. Erat autem Jonathae fi ill quennis enim fuit, quando venit H nuntius de Saul, & Jonatha ex Tezrael. 'Tollens itaque eum nutrix fua, fugit: cumque n laudus effe&tus eft : habuit- fefünaret, ut fugeret, cecidit, & c 4 que vocabulum D'Iiphibofetha $. Ve- b thi latera cingere folebat. Latinimi- J Filii Sarvis.) Joab, & Abifai Da- vidis ex forore Sarvia nepotes. Vide lites 'prafertim pratorianos /etromes p Paral. 2. 16 » H non raro vocant, quafi laterones, quod Duri; funt m b. ) Hebr. Chald. & Principis latera cingant, & tueantur. LXX:habent, Daieres me, (id eft Beroth reputata eff ip Benjamim.) fortiores) feu Pra ze, id eft, quam Ut patet ex libro Jofae cap. 18. 25- & cap. 9. 17. ut ferre poffim, INon tamen condo- nata pona , fed in. aliud tempus dilata. Fugeruut Berotbite in Gezbazm. ) : Hzc , ut etiam que fequenti verficu- I. Uod cecidiffet Aän-er i2 Hebron. lo habentur, per parenthefim dicun- Videtur doluiffe Isbofeth, quod tur, fententia eft: erothitas occafio- ne cladis, qu$ Ifraeli accidit, cum j ad Davidem tranfiffet Abner, nec-jam mortuus eft Saul, in Geth apud Phili- hoc extincto fpes ulla fupereifet eum fibi reconciliandi. Eo vero deftitu- ftheos fe recepiffe , ibique manfiffe tus inops erat confilii & pr«fidii. ufque ad tempus ,. quo facer hiftori- Diffeluta funz manus ejus. ) Concidit cus hgc Litteris confignabat. Hunc animo. fenfum exhibet textus Hebreus , Chal- Omnifque Ifrael perturbatus eff.?) Ut deus, & LXX. qui habent feg TZG fieri folet in. hujufmodi cafibus, ani- Qufeag ruvTuG, U[que ad diem banc. mis omnium expe&atione fufpenfis , 4. Erat autem jonatss , £$c. ) Etiam hec obiter, & per parenthefim nar- quo res evafura fit. rantar occafione fuee Berothitarum, 2. Primepes latromum.) Principes, ac duces regi& cohortis, que Isbofe- de qua num. pr«cedenti, N 836 LIBRII. REGUM $. Venientes igitur filii Remmon Berothitze, Rhecab, & Baa- na, isgreffi funt fervente die domum Isbofeth : qui dormiébat fuper ftratum fuum meridie. Et oítiaria domus purgans triti- D cum , obdormivit. V 6.. Ingreffi funt autem domum latenter affumentes fpicas tri- tici, & percufferunt eum in inguine Rechab, & Baana frater ejus, & fugerunt. E 77. Cum autem 1 ngreffi fuiffent domum ,Qille dormiebat fuper lettum fuum in conclavi, & percutientes interfecerunt eum: fublatoque capite ejus, abierunt per viam deferti tota rio&te, 9. Et attulerunt caput Isbofeth ad David in Hebron: dixe- ) runtque ad regem : Ecce caput Isbofeth filii Saul inimici tui, Hl qui qurebat animam tuam & dedit Dominus domino meo p( regi ultioncm hodie de Saul , & de femine ejus. 9. Refpondens autem David Rechab, & Baana fratri ejus, filiis Remmon Berothitz, dixitad eos: Vivit Dominus, qui » eruit animam tneam de omni anguftia, p $ $ $up. 10. * Quoníam eum, qui annuntiaverat mi hi, & diierat: Mor- f 144. tuus eft Saul : qui putaba: fe profpera nuntiare , tenui , & oc- cidi eum in Siceleg, cui oportebat mercedem dare pro nuntio: 1I. Quanto magis nunc, cum homines impii interfecerunt f virum innoxium, in domo fua, fuper le&um fuum, non qua- ram fanguirem ejus de manu veftra, & auferam vos de terra? 12. Praecepit itaque David pueris fuis, & interfecerunt eos: rzecidentesque manus,& pedes eorum fufpendé:unt eos fuper pi/cinam in Hebron ; caput autem Isbofeth tulerunt, & fepelie- CAPUT | runt in fepulchro Abncr in Hebron. - S. Pargan: triticum.) Secernens ma- I5bofeth , ufque in Hebron ex Adri- u triticum ab aceribus , lapillis , gle- chomio eft fpatium triginta horarum.. bulis , & alterius generis granis, ut ex 9. Eilis Saul inimici tui.) Artificio- €o purcatillimo panes, & alia edulia füsfermo ; conatur enim ei odium, i arte piftoxia,vel coquinaria fieri poffent conflare a perfona patris. 6. Affumentes fpicas tritici.) Specie ui quarebat animamtuam.) Odium 1 mercatorum volentmim emerefrumen- Saulis in David memorat, | quia nihil tum ; fic enim explicat . Chaldzus, habebant, quo ipfius Isbofethi perfo- 5am Davidi redderent odiofam. T ; qui vertit , s emptores £riricis vel C tanquam Regt oblaturi primitias ho- IO. Mercedem dare pro muntic. noris caüfa. Hebr. habet accip/emzes Faufto, & Ieto , .ut ipfi putabant frumenta , eu accspientium. frumenta, LXX. habent 38yai évasyeyé)un , id eft ideft, mercatorum fpecie, aut habitu. mercedem pro bono nuncio. 7. Tota notle.); Ec precedentis diei I2. Precsdeute[que manus , 65 pe- reliqua parte. De Manahim civitate/ des ,. ($c.) Vivis pedes, & manus am- trans Jordanem , in qua occifus eft putate fünt ipfi deinde fic mutilati ip ;; * * [ T x* 32X : x* à Ü Ü * d CQAPUT X t Itl« David unfus fuper totum lfrael, pulfis. Sfebulceis, arcem Sion fi- cepit : ubi exflrutia domo babitavit, alias [uper inducens uxores, i filiosque procreans, & Philiffbaos proflernens.. Al?is. et y. T^ T venerunt uuiverfce tribus Ifrael ad David in Hebron, - : dicentes:: * Ecce nos, os tuum, & caro tua fumus. I.Par. 4. Sed & heri. & nudiustertius, cum effet Saul rex fuper!tL- xe' nos.tu eras educens, & reducens Iírael5 dixit. autem Domi- h 2 nus ad te: Tu paíces populum meum Ifragl, & tu eris dux fu- per Ifrael. ue & feniores Fífrael ad re.g'em in He- 4. Venerunt quoq . J bron , & percutfit cum el s rex David foedus in Hebron coram ul * Sup. Domino ; * unxerun:que David in regem fuper Ifrael. I- 4- 4. Filius trl ( $* $ 'inta annorum erat David , cum re u gnare coepif- 3 3Reg. fet, *& quadrag nta annis regnavit. 2-.II. (« am feptem annis, & fex . )i s. In Hebron regnavit fupra Jud menfibus; in Jerualem autem regnavit triginta tribus annis i 0s fuper omnem 1frael, & Judam. 6. Et l, crücem a&i, ut explicat. T heodore- T« pafes , E. ) Adde tibi fatam n n TA Etism in- hoftes ad- fuiffe tegni promilfionem a eo : ita- tus quasit. L^ T miíía , (5 atrocitatem | facinoris ha- que ad illad. divino nutu, &volunt-xte: j2 l int, cum laude paniuntur ; ut Befft venies. f s ab Alexandro, & Falifcorum a. lenerunt queque & Senires, &c.) * ludimagifter 4 Romanis De fingulis fcilicet. tribubus aliquot le Super p/]?'i;a'.tm. ) T XX Merod, elei , vel^ Senatores magni Syne- drii. fépra fontem , d eft , in media platea civitatis juxta fontem. Et pereufft Rex David enm eim . fe- ; 1uhm) , 0$ cavo tua. [nmus. ) dus coram Domino. ) Allumpto vide- I. 05 Quafi dicant : INNullum- obftat licee Deo in teftem populus fpopon- dit David fidem ,. & obedientiam : impedimentum , qr.um*:imzs te elig:nnus l in R'E?'em nam in primis juxta Deu- David: vero eodem au&ore, & tefte teronomirlevgem frater nofter es, & ;ollicitus eft fe populum fideliter ex e domo Jacob. Vide Deut. 17.n. 15. Dei lepibus, & xecta ratione guber- 9. Tu tras edacez:, €/c.). Non mo- natnrum, & contra Ifraelis hof*ces pu- do abfunt impedimenta, fed etiam gnaturum, &c.' Ugxeruntque David im Regem.) Un- mnulta in te funt rei bene g'erendæpræ- ctio adhibita eft ad reprefentandam , fidia, ac preci pue rei militaris peri- t tia , ac experientia; nam fub Saulre- approbandam , ac.confrmandam Sa- oiis copiis pretuifit. muelis un&tionem , I. Reg- 16. 13- $ Bibl. cuta Com. Menocb. Tom. Il 422 LIBRIH. REGUM k 6. Et abiit rex; & omnes viri, qui erant cum eo, in Jerufa- M: lem, ad Tebu (zeum habitatorem terrze; di P L te ctumque eft David ab eis; Non ingredieris huc, nifi abítule ris coecos, & claudos dicentes ; Non ingredietur David huc. i 7. Cepit autem David arcem .Sion, hzec eft civitas David. 8 P( ropofuerat enim David in die illa preemium , qui per- cuffiffet Jebufzeum, & tetigiffet domatum fiftulas, & abftuliffet Ti €cecos , & claudos odientes animam David. Idcirco dicitur à in proverbio : Coe I.Par. ; Cus, & claudus non intrabuht in templum. 9. Habitavit * autem David in arce, & vocavit eam, Civita- 1179 tem David.. Ft gedificavit per gyrum a Mello, & intrinfecus. 1o. Et ingrediebatur proficiens, atque fuccrefcens , & Do- mi — nus Deus exercituum erat cum eo. I1."Mifit b5 Etaliur Rex, 6c.). Dicitur omnis proverbium. transferebatur. Favet Ifrael veniffe in Jerufalem , quia illac huic expofitioni, quod Hebraice ha- tranfi bant.recedentes de Hebron, & betur tantum,' zez intrabit domum. fuos lares repetentes; erat enim Jeru- Davidis fcilicee, de qua in Sione «di- falem in via venientibus de Hebr [6] n' ficata mox apgitur. LXX. habent /z do- ad tribus fuas redeuntibus. mum Domini, pro quo S. Hier. vertit - Tebufzum babitatorem zerza.) Qui zemplam., quod de palatio ; non de Ícilicet arcemSion habebatin poteftate. templo Domini accipi poteft. Con- Non imgredieris huc, mifi abftulerss ftat enim €ecos, & claudos templum cgcos, Ó clandos, €$c. ) Jebufzi loci Domino ingredi folitos, ibique a Chri- firmitate, & munitione, 'confifi irri- fto etiam - curatos : Matth. 2r. 14. dentes David eccos & claüdos pro Sanchez putat Jebufzos nomine ce- murorum pizmis temquam propugna— corum, & claudórum intelligi , quod tores ftatuerunt dicentes , eos fatis effe vocabulum illis poft factum hoc. ca- ad Davidis conatus. eludendos $ N obfidionem fuftinendam. pite narratum adheferit, & in prover- bio cum irrifione ufurpatum fuerit. ä 7« Hac efl cévitas 65c.) Quax eft civitas. 9. Edificarit per gyrum. ) Murum 9- Tetigiffet domatum. frfiulas. ) Ca- nales teftorum. hunc Sion ait Villalpandus fuiffe tri- ginta quinqueftadiorum per circuitum : Abf buliffet cecos, &fc.) "Yranfcenfis Arcis vero ipfius eyrum ftadiorum muris, propugnatoribufque deturbatis. novem cum dimidio. Octo ftadia, Odsentes animam David.) Davidiin- ut alibi dixi, unum ftalicum milliare feftos, & contrarios, quique dicebant conficiunt. Non zmgredteris buc , ut habemus n. 6. 4 Mells.) Krat Mello vorago quz- Cecus, &v claudus mom intrabent im dam, & vallis profunda, & lata, femplem.) WNatablus, quem fequitur quz montem Sion a civitate inferiori Salianus , exiftimat Davidem in ultio- diftinguebat. Itaque David a .Viello nemtemerarie jactationis Jebufzorum, &dificationem.exorfus totum montem & ad perpetuam etiam rei memoriam Sion per gyrum muro circumdedit. ftatuifle , uf nunquam- liceret Cceco , Vide, quz notaviinfra 3. Re 0. 24. vel claudo intrare in., arcem Sion, lO. lmgredzebatur profctens. ä. Profi- quod preceptum inter Judxos vulga- ciebat. ltalice diceremus , ^ 4edava tum ad alia quoque. deinde tanquam erefcende. Nide Jong cap. 1. 13. Y CA P APE V 323 rr. * Mifit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, & ligna j.Par, P cedrina, & artifices lignorum , artifices que 'lapxidum ad parie- 14-1. db tes: & sedificaverunt domum David. [0: 12. Et cognovit David, quoniam confirmaffet eum Domi- nus regem fuper Iífrael, & quoniam exaltaffet regnum ejus fu- per populum fuum Ifrael. T 13. * Accepit ergo David adhuc concübinas & uxores de Je- r.Par. et rufaiem, poftquam venerat. de Hebron ; natique funt üf D avid & $ 13: alii filii, & fiitee 5 n 14. Et haec nomina eorum , qui nati funt ei in Jerufalem, : Samua, & Sobab, & Na. han , & Salomon, " 1$. Ec Jebahar, & Elifua, & Nepheg, )e 15. Et laphia, & Elifama, & Elioda, & Fliphaleth. t 17. Audierunt ergo Philifthiim, quod unxiffent David in y regem fuper Ifrael ; & x afcenderun: univerfi, ut quxrerent l David : quod cum aud iffet David , defcendit 1in praefidium. 5 19.* Philifthiim autem venientcs diffufi funt in valle Rachaim; 1.Par. | I9. Et con(uluit David Dominum, dicens: Si afcendam ad 1-9- Philifthiim? & fi dabis ecs in m:nu mea? Et dixit Dominus ad [ le David: Afcende, quia tradens iabo Philifthiim in manu tua. 20. * Venit ergo David in,Baal Pharafim ; & percuffit eos ibi, *Ifais i Ss23 2 &28:21. [« E II. rifces Lgnorsm, 5 artifices aliquem locum , quem LXX. meeioxz» lapidum.) Artifices peritiflimos , qua- appellant, ambitum fcilicet feptum , les decebat Regem mittere ad Regem, prefidium undique cinctum, in loco eorum opera adhibita in ftructura do- tamen aliquo inferiori fitum ; nam eo David defcendifle dicitur. M mus David ; nam in arcismunis potius querebatur foliditas , quam fpecies. 1. Jv valle Raphaim.) Fuitea vallis 12. Ef coczovi? Dzvid , é'c.) Cum intribu Benjamin fere extrema verfus ninirum animadverreret omnia fibi occidentem , & Philiftheorum regio- profpere fluere. [o] nem , qui occiduam Mediterranei. ma- h* -ccepit ergo David adbuc concnu- ris oram incolebant.. Dic&ta eft Fz/4s &iuas, 65 nmxores de Jere[alem.) Eo Raphabhm, (ive gigantum , quod ibi olim confilio,ut multos haberet filios qui funt igantes habitarent, ficut in Hebron, firmamenta domorum , utque fibi pre- in Geth , unde ortus eft Goliath. cipuas Ífraelitarum familias vinculo at- l0. Cosfmluit Dawid — Dompunm. ) finitatis adjungeret. NNec multas haf- Nón in Cariathiarim , ubi adhüc erat ce uxores ducens peccaíle videtur, arca Domini , fed in prafidio, de quo cum eas Dominus ipfe. illi in donum dictum eft num. 17. per Abiathar fa- ceidotem. * quodammodo : dedifle videatur , nec ufquam ea de caufa reprehenfus fit. T-adens dabo.) Merba hec gemina- 17. Ut quererent. David.) Cim eo ta infignem pollicentur victoriam. pugn aturi. 20. lz Baal-Pharafem.) ld eft, ;s Dejeendis gn. prafrdsmem, ) Munitum Valle drviffengm , qui locus, cur ita / LEBREI.I. RE-GUM 324 r.Par. & dixit: * Divifit Dominus inimicos meos coram me , ficut di- 14-II-viduntur aquaé. Propterea vocatum eft nomen loci illius, Baal Pharafim. I.Par. 21: * Et reliquerunt ibi j vfculptilia füa; quz tulit pavid,. & 14-12- viri ejus. 22. Et addiderunt adhuc Philifthiim , ut a(cenderent, & diffufi funt in valle Ra»haim. 43. Confuluit autem David Dominum; Si afícendam contr a Philifthzeos, & tradas eos in manus meas? Qui refpondit; Non aícendas contra eos, fed gyra poít tergum eorum, & venies ad eos ex adverfo pyrorum. 24. Et cum audieris foiitum gra dientis in cacumine pyro- rum, tunc inibis praelium ; quia tunc egredietur Dominus ante faciem tuam , ut percutiat caftra Philifthiim. 25. Fecit itaque David ficut praeceperat ei Dominus, & percuffit Philifthiim, de Gabaa, usque dum veniasGezer. CA- [ di&us fit, hoc eodem verficulo ex- fiftere folent, cum ad fuos poft veli- plicatur. tationes aut pr&lium revercuntur. Divifit Dominns.)Diffipavit,difperfit. Pyrorem. ) IXecentiores vertunt zze- Sicut dividuntur aqua. )Qu per decli- rorion, ut Pagninus, & 'Tygurina. vem aliquem locum labuntur, &.in LXX. plorationem , aut flezum. varios rivulos dividuntur. 24. Somitum gradicuiis im cacumime QL. Reliquerunt m feulptilia fmi.) pyown.) Alüaliter hujus foni, feu Philifthzi fcilicet. ftrepitus inodum explicant. Proba- Qaua tulit David. ) Additur r. Pa- bilius videtur fonos quafi, curruum , ral. I4. I2. juífa fuiffe a. David com- & advenientis exercitus iremitum exci- buri juxta preceptum Domini- Deut. tatum , fic 4. Reg. 7. 6. legimus: 7. 5. qux fcilicet lignea erant; metal- Dominnus fonitum audiri fecerat. 4m ca- lica vero conflari. F?*l.: S]rix CHITHHUL, I2f 07;) orum , 65 exers 22. Diffuft funt in Valle Raphaim. ) citus plurimi &c. Favent LXX. qui Vallem Raphaim invaferunt. habent $e»4» r8 cvexNuepnS vecem; 23. Non Afcendes contra eos, fed £- vel, fozitum comclufonis: talem nimi- Ya pofó tergum eorum , ($ venies ad eos rum fonum , qui fpeciem exhibeat ad- ex adverfo pyrorum. ) In primo vero venientis hoftilis exercitus , a quo con- Paral..cap. 14. num. I4. ubi hc ea- cludendi fint, ne fugiant, & caeden- dem hiftoria narratur , ita legimus: di. Aliileguntevccctie u Sconcuffionits Non a[cendas poff eos , recede ab eis, & hoc eft, fonum quaíi exercitus per venies comtra dlos ex adverfopyrorum. fylvam ambulantis, illamque concu- H«c dua loca in fpeciem contraria vi- tientis ; ex quo etiam explicari poteft, dentur , fed conciliari poterunt, fi di- quid fit ilud gradienzis /m cacumine py- camus Non ajfcendes poff eos , idem ef- rorum; cum enim exercitus per nemus fe, ac comrra eos ; poft Philiftheos graditur. concuffis arboribus impetu enim ire bene. dicitur is, qui recta equorum, &curruum , etiam arborum tendens ad Philiftheorum caftra, per cacumina nutant, & fonum edunt. eam viam graditur, eui eciam illi in- 25. D:'Gzhw.) luxta quam com- u QR LR 325 li CAPUIP:VE d l Reducente Davoid arcam a domo ZAbinadab , Oza. a Domino occifus et, quod illam attigilJet : quare eam in domo Obededom reliquit : pofimodum vero in Jferu[alem reducens , & ante eam ludens , & à Micbol uxore ridetur : in cujus penam numquam - illa deinceps peperit. f i I. Ongregävit autem rurfum David omnes ele&tos ex Ifrael eS / triginta millia. 3. * Surrexitque David, & abiit, & univerfus populüs, qui 1.Par 07 erat cum eo de viris Juda, ut adducerent arcam Dei, fuper $:5 15 uam invocatum eft nomen Domini exercituum , fedentis in cherubim fuper eam. 4. Et impofuerunt arcam Dei fuper plauftrum novum : tu- , leruntque eam de domo Abinadab, qui erat in Gabaa: Oza. autem , & Ahio filii Abinadab minabant plauftrum novum. l üi erat in rReg. . *Cumque tuliffent eam de domo Abinadab , q . Gabaa , cuftodi-ns arcam Dei Ahio praecedebat arcam. 7.[. di s. Davi d autem , & omnis Iírael ludebant coram Domino, & tympanis, n in omnibus lignis fabrefa&tis, & citharis, & lyrqis, u & ü&risv, & cymbalis. SS5 6. Poft- E l« mifum eít prelium , ufque Gezer, ce translationi interfuiffe non legatu£, fed duo tantum ejus filii. que eft in tribu Ephraim. Iu Gabaa. ) Gabaa hic non eft no- j. Uper quam.) ld eft , ad quam, p feu apud am , vel quafi dicat : men urbis, fed commune vocábulum i 1()1 omini majeftas, quz fignificans excelfzm , five collez ; qua- fuper quam eft re LXX. habént zv r2 fjsy& iz. colfe. ibi invocatur. Hic autem collis erat in urbe Caria- ,ï * Sedentis. Cherubim fuper eam. ) Super alas Cherubim , que propitiatorium thiarim , quod. expreffe habetur r. Pa- inumbrabant. ral. 13. ubi hec eadem narratur hifto- ria; fic enim lecimus num. 6. 24 col- ; 4. Super plauffrum nsvum. ) lmpo- 4 nunt plauftro, quia Levitas laboris lem | Cariathiarim ,-qm'eji iz Juda. pigebat, qui eam ferre humeris debuif- Cuffodiens . arcam. ) In domo . enim Abinadab fervabatur a filiis ejus. fent ex prefcripto legis Num. 4. I5. "Abio pracedebat arcam.) Ahio arcam, Aufi autem fant eam. plauftro impo- V; nere , quod idem a Philifthzis fattum bovefque antecedebat, Oza vero fe- effet impune , cum arca redderetur quebatur. Itraelitis. ^ ftrumentis. 5. Lignis fabrefattis. ) Muficis in- 4. De Dome Abinadab.) Serarius, & Salianus putant Abinadab hoctem- Siffris. ) Quid fint expfiCaü I Reg- T959: pore defun&umfuiïïe , cum huic ar- LIBRI.I. REGUM 3 26 6. Poftquam autem venerunt ad Aream Nachor, extendit -Oza manum ad Arcam Dei, & tenuit eam : quoniam calcitra- bant boves, & declinaverunt eam. 7. Iratusque eft indignatione Dominus contra Ozam, & per- culfit eum fuper temeritate, qui mortuus eft ibi juxta arcam Dei. pR U 1 AR -t . P. 8. * Contriftatus eft autem David, eo quod pe:cuffiffet Do- 13-11- minus Ozam, & vocatum eft nomen loci illius; Percuffio Ozae, usque in diem hanc. 9. Et extimuit Davi d Dominum in die illa, dicens:: Quo- modo ingredietur ad me arca Domini ? Io. Et noluit divertere ad fe arcam Domini in civitatem David : fed divertit eam in domum Obededom Gethaei. : 1r. Et habitavit arca Domini in domo Obededom Gethaei tribus menfibus, & benedixit Do minus Obededom: & olmnem domum ejus. 7 T.Par. mi- 15.25. N 12. * Nun:iatumque eft regi David, quod be*nedixifï'eït Do nus 6.. 44vtam Nachon.) Pro Nachon 1. sternas poonas propterea non incuriiffe. Paral. r3. 9. eft Chidon, . ex quoap- 8. Comtriflarus efh autem. David. ) paret locum hunc du plici noming ap- N Oza commiferatione , qui tam repen- pellatum fuifie. m tina imorte extin&tus erat in negotio 4 l]ratwfque eff indignatione Domi- ipfius voluntate fufceptos populi con- turbatione ad fubitum .Oze cafum nus, 6c.) Caufa cedis fuit ea, quam attulimus num. 3. diftulit autem. Do- territi ; violatione, & néglz&ta facra- minus peccatum plectere, donec pec- rum ceremoniarum: timcre, ne Ozz cati effectus palam fieret. culpa ad fe aliquo modo pertineret. ,PercufFt eum. ) Quo genere mortis Uque in diem hanc. ) Cum fcilicet occubuerit ; Scriptura non memorat. haec facer fcribebat hiftoricus. lpfe vero potitlimum p«nas luit, quia 0. Extümuit David , &$c. ) Timuï: fortaffe concilii de arca plauftro 1m- David arcam. in domum füam indu- .ponenda auctor fuit, wt ait L.yranus. cere; veritus , ne aliquo fuo vitio ma- Abulenfis exiftimat etiam alterum fra- lum fibi accerferet. trem, & alios, qui ejus confilii fue- IO. I» domum Ol£ededom ) Le,vitæ; fe participes ,. fecreta morte. punitos & inter Sanctuarii janitores , can- effe ; primum .autem panitum Ozam, tores annumerati , ut conftat ex [. quod ejus culpa.populo palam inno- Paral. cap. Is. I9. 2I. 24. & cap. tuiffe, & hanc pr& illis animadver- 16. 5. 38- & cap. 26..15.* fionem fuiffe narratam. Gerbai. ) Quod in Geth Philiftheo- Super temeritatem. ) Id eft $460 quod rum natus effet, parente e temeritate fua veniflet in. neceffitatem jus zlxliquo cafu ibi peregrinante. tapgendi arcam. Multi, & graves IIL. Bemedzxit Dominus Oäe?ledam ; auctores putant Ozz peccatum vel &c.) Ita. Dominus illi favit, ut bonis veniale taitom fuifle, ntpote non ex omnibus circumflueret , & quz ad il- m:litid profe/tum , 'vel fi fuit mortale, lum pertinerent , omnia. profpere , fe- exiftimant illum penituiie , ideoque licitérque fuccederenc.. t CAPUT VL a " nus Obededom, & omnia ejus, propter arcam Dei (1). Abiit ergo David, & adduxit arcam De1 de domo Obededom in civi- [« tatem David cum gaudio, & erant cum David feptem chori , & & : l viétima vituli. : s 13.* Cumque tranfcendiffent , qui portabant arcam Domini I.Par., ? fex paffus, immolabat bovem, & ovem, & arietem. 15.26. 14. Et David (2) faltabat totis viribus ante Dominum. Porro 1 l David erat accin&tus ephod lineo. 1;. Et David, & omnis domus Ifrael-ducebant arcam tefta- menti Domini, in jubilo, & in clangore buccinase. 16. Cumque intraffet àrca Domini in civitatem David, Mi- chol filia Saul profpiciens per feneftram vidit regem David fubfilientem, atque faltantem coram Domino, & defpexit eum in corde fuo. E 17; Et introduxerunt arcam Dominï; & impofuerunt eam in loco fuo, in medio tabernaculi , quod tetenderat ei David, & obtulit David holocaufta, & pacifica coram Domino, 18. Cumque compleffet offerens holocaufta, & pacifica, be- nedixit populo in nomine Domini exercituum. ael, tam .,v,i TO, 19. Et partitus eft univería multitudini Ifr quam mulieri, fingulis collyridam panis unam, & affaturam bubulz carnis ünam , & fimilam frixam oleo: & abiit omnis populus , unusquisque in domum fuam. 2o. Re- ([) Arcam Dei. 4» ediz. Sixt. adduztzr bac verba: Dixitque David : Ibo, & re- dacam arcam cum benedictione in domum meam. (2) Et David. I» ediz. Sixr. bzc ver[us ffc legitur & ; Et David lxercugäebelt in Or- ganis armigatis , & faltabat Cc. I2. Erant cum David feptem chori.) fe aggregant. Vide1.Reg. cap.2. n.18. Pa:rtim Levitatum, partim Sacerdo- 16. Michel.) De paterno ingenio nonnihil trahens , & natalibus fuperba. tum ante , poft, & circa ipfam arcam aliquo ordine difpofitorum. I7. Taberaaculi.) 'lentorii. Et viftima viruli.) kmmolandi; nam Quod tetenderat exs David.) Quofci- fexto quoque paífu, ut dicitur num. licet obvolvebatur quaü Mofaico ve- feq. bos, & aries immolabatur. lo, ne qua ex parte pateret humanis 14. Saltabat roris viribus date Domi- afpectibus. Locus hic fuit extra re- num.) Aptans videlicet vocem , mo- 2iam domum; naàm po ftquam in eo tumque corporis muficis inftrumentis, facrificatum fuit, dicitur D avidem re- vel quz alii , vel quz ipfemet pulfabat. verfum fuiffe in. domum fuam, erat -dccintlus ephod /j2e0. ) Ephodetiam ergó extra illam. homines non facri induere poterant in I8. Benedixiz populo.) Populum fa- religiofa tamen funcione. Sic apud lutavit, & illi faufta a Domino pre- nos etiam Mufici facris non initiati,, catus eft. nec clerici, fuperpelliceum affamunt,& I9. Gellyridam panis unam. ) Sive ia pompa cantantiumn chorgg aliquando ut habetur I. Paral. 16. 3. rorram pa- 328 LIBRI I. REGUM a2o. Reverfusque eft David, ut benediceret domui fuce: & Yà egre(fa Michol filia Saul in occurfum David, ait: Quam glo- riofus fuit hodie rex Ifrael, difcoeperiens fe ante ancillas fer- N vorum füorum, & nudatus eft, quafi fi nudetur unus de fcurris. 21. Dixique David (1)ad Michol: Ante Dominum, qui elegit D me potius quam patrem tuum., & quam omnem domum ejus: & praccepit mihi,ut effem dux fuper populum Domini in Ifrael, lk 22. Et ludam, & vilior fiam plus quam fa&tus fum, & ero hi humilis in oculis meis, & cum ancillis, de quibus locuta es, - gloriofior apparebo. ni 23. Igitur Michol filize 'Saul- non éft natus filius usqueg; in pi .diem mortis fuxe. N / CAPUT VII 1 Da*viä' proponens edificare domum Domino , a Natban propbeta Ü grimum collaudatur, poftmodum jubeute Domino probibetur, jed filius ei promittitur iliam edificaturus , unde K Domino gratias agit. P 1. L'AGQum eft autem, cum fediffet rex in domo fua, & Domi- j nus dediff:t ei requiem undique ab univerfis inimicis fuis, y.Par. te 2. Dixit ad Nathan prophetam. * Videsne, quod ego habitem 17-1- in domo cedrina, & arca Dei pofita fit in medio pellium ? m 5. Dixit- d b (1) Ad Michol. 4e edzz. Szxz. addttzr : VXivit Dominüs ; qüia ludam. z;.. Pagninus utroibi:'iue habet g/zcez- commota dolore, & fuperbia regii hl ium panis. fanguinis tumens , ut notavit S. Greg. e /:f[f;z::r;'tzw bubuls cztrn[:.) Partem lib..27. Mo al. cap. 27. qui eam hoc ! carnis bubule aiix. nomine infanam vocat. Simiam jrixam aleo.) Edulium ex 22. Iz oculis mers. ) In eftimatione fimila oleo macerata , condita, & fiixa. mea. Multum eft in regia o po:eüa.te - 20. Ut bezediceret domui. [u«. ) Mel retinere animi demiflionem. l ei bene precaréetur, ficut bene preca- Cumn ancilis.) Mpud ancillas. G'oriofior.) Qiuafi dicat, quod tu tus fuerat populo num. I8. velut par- tem epularum ex facrificiis diftribue- vilitatem putas, ego gloriam duco. ret, & cum don:efticis epularetur. 25. No» eff marus fltus ufque £a diem Quam g'or.o[us , &c.) Ixonica locu- mortis fue. ) Stexilitate perpetua divi- tió. nitus eft punita. Non levis pona in Abulenfis non fatis probat hanc re ;t;: Davi dis faltationem, quam Regi pa- 5 gia conjuge. xum decor:m putat. Alii eam. defen- I. Uzz fedsffer Rex s2 domo fua.) Cum dunt; nam decori inter faleandum Da- nulla effet neceffitas prodeundi videm rationem habuitie dubitandum ad bellum , fed domi quietus ageret. o non eft, & Micho] düm maritum ac- Ed Dixit ad Narhbam prophetam.) Virum fancum tempore David, qui eu/at , nimium ?exn exaggerat , quippe CAPUT VIL. 3 [*) ( 9 r 4. Dixitque Nathan ad regem: Omne,quod eft in corde tuo, vade,fac: quia Dominus tecum eft. lo- vf« 4. Fa&um eft autem in illa noGte: & ecce fermo Domini ad ts Nathan , dicens : s. Vade, & loquere ad fervum meum David ; Hzec dicit n J Dominus : Numquid tu &edificabis mihi domum ad habitandum? 6. Neque enim habitavi in domo, ex die illa, qua eduxi fi- d T0 lios Hfrael de terra JEgypti, usque in diem hanc: fed ambula- bam in tabernaculo, & in tentorio. B vb, ". Per cun&a loca, quae tranfivi cum omnibus fili is Ifrael, Il numquid loquens locutus fum ad unam de tribubus Iírael, cui pr&cepi, ut pafceret populum meum Ifrael dicens: Quare non adificaftüs mihi domum cedrinam ? g. Et nunc hzec dices fervo meo David : Hec dicit Domi- i nus exercituum : * Ego tuli te de paícuis fequentem greges, 1 Reg. B 6:LIe ut effes dux fuper populum meum lIírael : 9. Et fui tecum in omnibus , ubicumque ambulafti, & in- Pfalm 77-50. terfeci univerfos inimicos tuos a facie tua: fecique tibi nomen grande, juxta nomen magnorum, qui funt in terra. IOo. Et ll ceffarium , qui tamdiu in tabernaculo I5 etiam in catalogo San&orum a fapien- Vi- te recenfetar Ecclef. 47. peregrinantium more habitavit. lz medio pellium.) Hebr. & Chald. de 3.-Reg. 5. 3- & 1. Paral. 22. g. j2 medio cortina Yive anula. Alibi di- Ambnlabam um rfabermaculo , Uc.) la Ambulabam cum Ifraelitis per defer- &um eft arcam velis, ac pellibus ta- bernaculi opertam fuiffe. tum, contentus tabernaculo. Dominus tecum efl. ) Qui tibi 7. Numquid lognens locutus fs. ad t uzam de tribulus Iffael. ). Oftendit u hanc mentem infpiravit. In hoc de- Deus fibi moleftum non £uiffe templo ceptus eft propheta , ex quo patet non ^ femper eos loqni fpiritu. prophetico. carere, quod nunquam cum populo, Locutus eft Nathan ut homo prudens, aut tribu aliqua conqueftus fit de po- te non ut propheta. puli oblivione, autinertia, quod tem- te . Seimo Domini ad Natban.) No- plum non excitarent. ]uit Deus Davidem per alium monere, Q. Ego tuli te de pafcuis , 6c.) Hec beneficiorum Dei in Davidem colla- quam per ipfum Nathan, ut ipfe idem , propheta erudiretur in pofteruim , nec torum comimemoratio eo pertinet, ut facile inconfulto Domino quafi ex Dei intelli 5 gat David non propterea, nolle Deum fibi ab eo templum zdificari , oxaculo refponderet, quod fecerat, cum dixit: Ormmia, qua im corde tuo funty Ua quafi minus illum amet, cum ex tam i de, fn'c', ff!.'. multis beneficiis fatis de amore Do- mini-in eum conftare poffit. 6. Neque enim hahtsvi im demo, n &c. ) Rationem reddit , curin prxfens 9. Maenmorüm qui fmunt jm ferta. ) l nolit templum zdificari, quod fcilicet Qui celehrantur in terra , ut dicitur I. differri poffit, nec fit illi templum ne- Dibl, cum Com. Menochb, Toa. I1, Paral, Ic-';'. g. ií 330 LIBRI l. REGUM 10. Et ponam locum populo meo Iírael, & plantabo eum, & habitabit füb eo, & non turbabitur amplius: nec addent filii n iniquitatis , ut affiigant eum ficut prius, & ir. Ex die, qua conftiiui judices fuper populum mevm Qu Ifrael, & requiem dabo tibi ab omnibus inimicis tuis, praedi- citque tibi Dominus , quod.domum faciot tibi Dominus. eo D o 12." Cumque coinpleü fuerint dies tni, & dormieris cam $ l i patribus tuis, fufcitabo femen tuum poft te; quod egredietur z5 ( de utero tuo, & firmabo regnum ejus. . It ga I5. * Ipfe aedificabit d omum nomini meo, & ftabiliam thro- n num regni ejus usque in fempiternum. "O & 0f Y m AU2 ] [o] 14.* Ego ero ei in patrem, & ipfe erit mihi in filium : qui e v fiin ] D Ua ique aliquid getferit, arguam eum' in virga virorum, & in plagis filiorum hominum, fal 15.* Mifericordiam autem meam non auferam ab eo, ficut [7! abftuli a Saul, quem amovi a facie mea. i Q3 QO * -x[)C)-UA 16. Et fidelis erit domus tua, & regnum tuum usque in s&ter- 3 *H gb num ante faciem tuam , & *thronus tuus erit firmus jugiter. ]ic 1. Secun- & Io. Zf balitabit " c().) LXX.ha- 15. Stabiisam thbrouum regns ejus u/— l bent ««S éavré», apedfezp[um , quod que 1m [empiteinum. ) in-hac Nathan ? italice diceremus , £» ezfz fza. prophetia que«iam de Salomc ne quas- ï Nom terbabitur amplius, . ) Hec dam de Ch.iíto intelliguntur ad lte- omnia promiifa ea conditione effecta rain. Nam nt monui in Prolegome- LUA cenfenda funt, (i lepem meam ferva- nis hoc fréquenter accidit in prophe- hi f verint, idola non coluerint, officium tiis , ut repente a figura tranfiliat pro- fecerint. pheta ad fÉguratum. Qmnia etiam de Salomone explicari polie contendit Fjsi iniquitatis.) Hoftes Ifraelis illi infefti. Abulenfis, cum femper tacita condi- g II. Ex die ,! qua tonþirui Jdices. ) tio intelligenda fit ,^ de qua dixi hoc Ut accidit ab eo tempore quo per Ju- num. 10.— ? dices populum gubernavi. P L4. Jpfe erir muibi im flium.) Eaip- Quod demum jaciat tibi Dominns.) fum 1 igentia complectar, qua fi- s folent. Quid fit facere; aut xdificare alicui lios pa domum, dixi fuprza Exod. I egham eum du wirga virorum. ) num. 2I. & in. Oeconomicis l. 1. c Clementi fcilic-t, & humana, ut fo- n j. num, T. Promittit ergo i ominus lent hoi filios ' caftigare. He- f brzie Hier. in traditionibus He- fe daturum Davidi flios, qui regnum poft illum teneant in perpetuum braicis rgam virorum hoftium gla- IQ. Cumqse completi. fuerint, dies d ioS: 1 $5 p »lag : vero filiorum hominum, morbos , e , & alias calamita- : £, 60.) Salomon, quem fufcipies filium, ipfe, cum tu in vivis effe de- tes, quibn $ fieris , mihi templum «dificibit tur , intr £ E.: A1 ies a Deo plectun- erit 9ufcizato, &c. ) Suícitare hic eft in I6. F:4 ;lamus fua. ) Fidelis (ä folio. collocare. idem eft, ac ftabilis, & firma, hoc CAPUS VIE 33 .-n1 17. Secundum omnia verba hzc, & juxta univerfam vifio- S ll nem iftai 3 il* s ä?g; locutus eft Nathan ad David. us eft autem rex David, & fedit coram Domino, 18. 'E.rgj" & d ^ ego fum, Domine Deus, & quas domus mea, (s ui d iX me hucusque ? q S: 19 Sed o : hoc parum vifum eft in confpe&tu tuo, Domine im De us : n ; l ^" fi loquereris etiam de domo fervi tui in longinquum: r: 1 üt ifta e i 'enim i€ ex Adam , Domine Deus. 20. Quid ergo addere poterit adhuc David , ut loquatur ad G ( te? tu enim ícis fervum tuum, Domine Deus. 21. Propter verbum tuum, & fecandum cor tuum fecifti i omnia magnalia haec, ita ut notum faceres fervo tuo. W 32. ldcirco magnificatus es, Domine Deus, quia non eft 4Ato fimilis t I. Paral. 17. I0. £ praffares mb tAlza. enün vox, £Zes, non inirequenter fignificat in Scriptura , ut 5. ixeg. II. Ig. Ls longingquum.) 1n futurumtem- [939) 231 Vel ut infra habetur T^ 99* & lfa. a À ^* AXétor. 3. 34- pus longum. In eteraum aute j Actem. fUam..) Sci- num. 25.' in femptiernum. licet te vidente ; nam vivunt animz, Ifb enim efl lex Adam.) Yd eft, lex fl- itd [ i hominum , quibus non fatis eft, fi & vident etiam poft mortem. u- Ein. o € à. Sanchez putat idem eíie ante ipfis .l'ol-.uh £ aveatur, fifi idem favor Sic an faciezo tuam , quod zm poflerzm. igatur ad pofteros. Agis mecum $- Ttali de praterito tempore dicunt Per ut amicüus cum amico. Velfenfus eft, [2 2 /| addietro, de'iuturo vero B ficüt cuim' Adamo pro ipfo, & tota t* 1z4nz1. $0S vO 21y ejus pofterita i te pactum inivifti , ma- Apud He (« :'170:47'2 , eterz 7 y facmium , nontemn 1per gnis beneficiis ornafti, Principem in- 20 »To! feriorum creaturarum conf(tituifti ; ita fignificat m Nuram temi ris, cujus ( nullus fit finis ; itaquein pofiteffionibus mecum, & cum domo mea pacifceris: ]it privæ&tis :.'Z(i annos -ki-.xixmu;-:gint E ;;Oiii- fi fervaverimus legem tuam, ut re- in re ais lor l Duravit giur, gius. roo gnum nobis maneat, & in iaximo u auiem in p()ïïuit'(" Davidis reg tium hoc populo imperium teneamus, &c. entos fucceifo- pe: annos plus quin Qo. Qwid ergo addere poterzz, fjc) j« Quafi dicat: neceile non eft, ut ver- zum feiie ultra vigijnci , quod fc?tis - raàrum. bis apud te, qui omnia nofti', pate- faciam ,. quanto me tibi beneficio ob- 18. Sedit coram Dominue. ) Quafi diutius, & familiaribus c:m Domino, ligatum putem. INemi- " eo permittente collocuturus. D Scs fervun tuum. ) Cor meum tibi Q. ni licebat fedenti orare Deum, prater- P et ataDit h Q. quam Aegi, ait V I8$, quod 5a 21. Proprer verbum tumn.) Quia ti- bi placuit ita promittere; non improbat, fed explicat etiam - »'/;t H ficut £2 non iemper erectam Et fecundum cor tuum. ) Quia nimi- f rum infigniter bonus es. " corpo.is pofitionem fignificit, fed 5 lt ut notum faceres fervo tuo. ) Mi- i quietem , & manftonem. — P/zs asumo ( inquit Cajet.) gaam corpore fedir quic- hi tuum confilium aperiendo , ut ami- fus co: arva Doumtmo, meditando , &5 orazdo. cus facit cum amico. H "Adduxifhi me hucufaue.) N el uc eft in v 22. Exire fe. ) Prater ce.l 332 LIBRI Il REGUM fimilis tui, neque eft Deus extrate, in omnibus, quee audivi- s mus auribus nollris. 23. Quae eft autem, ut populus tuus Ifrael, gens in terra, propter quam ivit Deus, ut redimeret eam fibi in populum, & ! ä poneret fibi nomen, faceretque eis magnalia, & horribilia fu- per terram, a facie populi tui;, quem redemifti tibi ex /Egypto; gentem, & deum ejus. 24. Firmafti enim tibi populum tuum lírael in populum fempiternum , & tu,.Domine Deus, fa€tus.es eis in Deum. I 25. Nunc ergo, Domine Deus, verbum, quod locutus es fuper fervum tuum, & fuper domum ejus, fufcita in fempi- ? ternum 5 & fac ficut locutus es. . 26. Ut magnificetur nomen tuum usque in fempiternum, [ atque dicatur, Dominus exercituum, Deus fuper l1frael. Et d domus fervi tui David erit ftabilita coram Domino. f 27. Quia tu, Domine exercituum Deus Iírael revelafti au- rem fervi tui, dicens : Dominum adificabo tibi: propterea invenit fervus tuus cor fuum, ut oraret te oratione hac. n 28. Nunc ergo, Domine Deus, tu es Deus, & verba tua H erunt vera: locutus es enim ad fervum tuum bona hzec. 29. Incipe ergo, & benedic domui fervi tui , ut fit in fem- k piternum coram te : quia tu, Domine Deus, locutus es, & be- l nediétione tua benedicetur domus fervi tui in fempiternum. f n g CAPUT Q 23. Ivit Deus ut redimeret eam.) curam Ifrael fufcepit ; Vel, qui Deus Ex /Egypti fervitute. eft Ifrael, ille Deus eft exercituum. l Poneret ffü4 nomem.) Se celebrem fa- 27. Revelafi; aurem. ) Revelareau- ceret. rem idem eft quod alicui aliquod prz- V 44 facie.) Coram vel caufa populi tui. dicere, przcipere, aut loqui. Vide l Gentem , 6 Deum ejus. ) Scilicet per- dicta T. Reg. 9. 15. cutiens. Hebr. & Chald. Gezzibus , && Domunm ædifmäo £ib;.) Vide dicta Dis ejus. LXX. gentes,Ef tabernacula. hoc cap. num. II. ä 25. Ferbzum - fnfesta im fempiter- Invenit fervus tuus cor fuum.) Fi- 2u.) ldem eft, quod preftare pro- duciam nactus eft. Q9. Tu es Deus, €5 verba £ua erunt miffa ; nam quamdiu fufpenfa eft, ne- üe dum executioni mandata promif- vera, 6c.) Quafi dicat : Domine 10 , dormire quodammodo videtur. tu verax es , & hec mihi bona fpon- 26. Domtizus exercitumm Derns fuper te promififti itaque jam nunc oro , lfrael.) Vel fenfus eft , Deus exerci- ut oculos benevolos in domum meam jä tuum potens nimirum, « invictus, convertas , &c. *** ** ** VI CAPUS vt Ifa, Vitlorie «arie Davidis , qui multos fecit tributarios , quibus fo- & fü lebant. fraelitge pendere tributa : congratulatio T'bou regis Ematb jto, de rege AAdarezer deviclo, a quo multa |polia David abf[iulii : officiarii, quos babebat David, m recenfentur. A&um eft autem poft hzec, percuffit David Philifthiim, | 65 & humiliavit eos: & tulitDavid frenum tributi de manu Philifthiim. pi- 2. Et perculfi t Mdab, & menfus eft eos funiculo, coaequans unum ad occiden- ", terr» : meníus eft autem duos funiculos, D e eft Moab David dum, é& unum ad vivificandum : fattusqu E ferviens fub tributo. TT 3. Et AU im ferram 'diw]of frifarvtam , € duas 'ea I. "Remum tributi. ) In Mebr. eft "2 "UEro UI- "- MDNnD inDmeregbaama, qua- quidem partes occidit , a rum vocum interpretatio eft, Frezum vem refirvavit. Hsc ille. Alii funi- (üH culos accipiunt metaphorice, ut fen- eributi, welfremum aquadutius , vel ut fus fit. Proftravit Moabitas ingenti Chald. habet, Comemeditas riv;, fen- If tentia ergo eft, vel David civitatem Hrage , interfecit plurimos , pepercit, quibus voluit , & qua voluit, eos X Philifthzis eripuiffe, que Frezzm 7ri- menfura dimenfus eit. Sic fere Co- l. &uti diceretur , vel liberaffe Judzos tri- buto, quod iisdem folvebant Phili- meftor, Vatablus, 9a, Pineda l. 3. Sal cap. 2. num. 5. Abulens. 1. pa- fthzis, hofque viciffim feciffe tributa- ralipomenon cap. I8- q- 9- & alii. rios , vel aliquos aquzductus ripandis agris utiles, aut ad alios hujusmodi Coequams terra.) Vel eos humi fter- ufus comparatos, líraelitici juris fe- nens, ut explicavimus ex "Theodore- to, vel clade affligens. - Aliquitamen ciffe. Vocantur vero aquedu&us fre- äe Moabitarum ar- 2 num; quia in illis cataractz fieri. fo- malunt explicare Ita lent ad fuftinendum fluxum aquarum ; cibus dirutis, & folo zquatis. Lvranus , Carthufianus,* Cajetanus, L *vel quia per canales, in quam partem volumus aquas, ut freno equos flecti- nec improbat Abulenfis 2. Reg.8. q. 5 l mus. LXX. habent &Q)Ogrxffys,vy]u , jä.. Ad wiviffcandum. ) Quibus fcilicet parceret, vivofque dimitteret. Hec paratam ,. five fépofftam , intellige vel ( uéeidu partem , tit putat Serarius, vel autem major pars,fuit , ut colligitur sohuy civitatem , Geth fcilicet , ut cap. ex Hebrzo, in quo parsilla, cui par- T 19. 1. Paral. indicatur num. I. citumeft, Fuzicnlus plenitndinis appel- latur, ad 2. Percuffit Moab, E$ menfus efl eos Menfus eff duos. funtculos " fwmiculo , &c. ) "Theodoretus q. 23. occidendum , Íubaudi, wmum, & wmum Id hunc locum ita explicat : Tzz/4, in- plenitudinis funiculum ad vrvifcandum. Sententia .etiam effe poteft: tres de- ig quit, era; vis & vileria , É tamta 4 erat multitudo eorum , qui cApti fignavit terre Moabitice partes ; in j erant vFUI, Uf e0s numerave nom per- quarum una tantum indigenas reliquit fuperftites , occifis ceteris. mitteret. — Quare jufft, cos pronos dejici 334 LIBRII.REGUM 3. Et pereuffit David Adarezer filium Rohob regem Soba, 91 1.Par.quando profe&tus eít;ut dominaretur fuper flumen* Euphratem. 19.3. 4. Et captis David ex parte ejus mille feptingentis equitibus, | & viginti millibus peditum, fubnervavit omnes jugales: cur- à ruum: dereliquit autem ex eis centum currus. ; u g V ij 'enit quoque Syria Damaíci, u: praefidium ferret Ada- rezer regi Soba: & percuífit David de Syria viginti duo millia L virorum. 6. Et pofuit David prsefidium in Syria Damafci: fa&taque U «V av f eft Syria D id ferviens fub tributo : fervavitque Dominus David in omnibus , ad quaecumque profeé&tus eft. 7. Et tuli: David armaaurea, quae habebant fervi Adarezer, À & detulit ea in Jerufalem. ulit f:ex g. Et de Bete, & de Beroth, civitatibus Adarezer t * 9. Aud;vit Eavid cs multum nimwiä.ngl) J f (1) JEs multum nimis. L - z. -S'!:,f;f. additur: de quo tecit Salomon omnia vafa &rea in templo : & ma ;; eneum, & columnas, & altare. H Syria Damafti.) V ide dita hoc c. n.1. nam etiam hi equites, & de.equispu- Nec novum eft 5. Quando profettus eff ut. dopinare- gnare dici poflunt. tur [iper flemen Euphratem. ) lncertum, €o0s , qui quadrigis vehuntur, equites Davidne; an Adarezer dominatum appellari, ut patet ex Ifaia 21. 7. V;- hunc affectarit, cum hgc ambiguitas di currum duorum equitum, & num. 9. nec ex Hebrzo, nec ex Grsco, aut Vir &iga equitum , " « &c. cap. 22. 6. ü Chaldxo textu tolli poffit. Probabi- Carrum bominis cqztf fs. lius videtur de Adarezer inteHigeh- Subnervav;t. ) Succilis poplitibus , C dum , qui Moabitis auxilium tulerit , aut fufiraginibus , ut nulhi u£ui eife h & fafpecta habens Davidis incrementa potfent. Porro David equos fubnez- regionem ad Euphratem fibi vindicare vavit, quia Deut. 17. 16. Regi in- [ voluerit. Certe David plures . habe- terdicitur equorum mril;itnio. bat hoftes , quos debellaret , idu- mult.plicabir , inquit , fét. equos. maos Datmafcenos , Ammonitas , Dereliquit. awiem ex eis cemrum cur- ï zss.)«Habuerat enim . Adarezer mille hili£heos , eofque adeo vicinos, ut hoc tempore externa , & longinqua currus,ut difcimus ex I.Paral.cap. 19.4. ( beila quzrere non debuerit. Íta fentit 5. Regi Soba4.) Regem Syrie; ab Salianuscum Vatablo, & Abulenfi. urbe enim regia Soba, five Sobal Sy- 4. Mille feptinzengis equitzbus. ) t ria Soóba di&a. eft, ficut a Damafco TodAYAL UT 2 ] . habemus feptem miliia tc Syria Damafci : eratque utraque con- eau E i pote t. C um Abulenfi, termina dimidie tribui Manatfe, que & :tfm. avi ha ahi, hoc libro Regum ultra fordanem habitabat : Syria qui- pruna rios tantum equites, !f( qui erant dem Soba, que & Czlefyria, & Ca- ex io fatellitio , numerari; in Pa- vafyria appellata eft, ex orientali par- rali i )menon vero pïzme Omnmnes. Sa- te ; Syria vero Damafci verfus fepten- lianus ,& Sanchez addaunt forte in trionem. P EL REU AE U.. . - AE UE Pa:alipomenis numerari inter equites 7- Mdrmia aurea. ) E.x Paral.18.7. difci- eos , qui equis currulibis infidebant, mus h&c arma fuifle aureas pharetras. . CA PU Vr [9»] 3 A bt 9. Audivit autem Thou rex Emath, quod percuffiffet David em, omne robur Adarezer, JS, 10. Et mifit Thou Joram filium fuum ad regem DPavid, ut ür falutaret eum congratulans, & pratias ageret : eo quod expu- hou gnaffet Adarezer, & percutfiffet eum. Hoftis qu'ppe erat T di Adarezer, &in n janu ejus erant vafa aurea , &vvafa» arg.ntea, llia & vafa aerea: Ir. Quse & ipfa fan&tificavit rex David Domino cum :rgen- Jie to, & auro, quae fanctificaverat de univerfis gentibus, quas 105 fubegerat, 1. De Syria, & Moab, & filiis Ammon, & Philifthiim, & 3 Amalec, & de manubiis Adarezer filii Rohob regis Soba. 15. Fecit qu^que fibi David nomen, cum reverteretur, capta [j Syria, in valle Salinarum , caefis decem, & o&to millibus: (1) vl A 14. Et pofüit in Idumzea cuftodes, ftatuitque preefidium, & fa&a eit univería Idumsaea ferviens David, & fervavit Domi- H nus David in omnibus, ad quaecumque profe&tus eft. l)l 15. Et regnavit David fuper omnem Ifrael: faciebat quo- d que David judicium, & juftitiam omni populo fuo. 16. Joab (55 Ec o&o millibus. Lz edit. Sixr. additu» ; &in Gebelem ad viginti tria millia. j 9. Rox Emsth. ) EÉmathalio nomine te non alium.fenfum habet illud ca- dicitur Epiphaniz;vel Antiochia Syriz. pids pro?(ime fuperioris num. o. Fe- oram f[cili- IO. ££ 42 majW ejus. ) cique tili nemen grande,-uxtz nmomem 81 cet filii Phou Regis Emath ; nam ver- magnorum ,qui [umt in terra, & illud lie primi Mach. 5. num. 57. Faciammus bi,que immediate preceiierunt: Ho- féis quippe erat. Thou. Aarezer , parenc &X spfé nobis momen. Ifl- the(i includenda funt. L/XX.' milfam In valle Salinarum.) Vallis Salina- ajunt hanc legationem, ut pacem a rum exträ Syriam eft non longe a ma- Davide ;eteret , quod ekiam diferte ri, quod mortuum appellatur; vel fal- I habetur . Paralipom. r$. 1o. 3** fiffimum, & pertinet ad Idumxorum fines. 12 1I. SasHiffavit.) Dedicavit, & deftinavit ad templi minifteria, ad cu- Cafis. decemm &$. oto millibus.) Partim )b jus fabricam j;lnj antea animum adje- Symrum, partim. Jdumsorum , qui Horum fex millia cerat. eis fuerant focii. ( ogue fibi David nomen. ) occidit Abifai, deinde Joab duodecim p3. Feeit 95 D mallias p Paral. 19. 19. Vide titu- l Hebrei, quos ionyfius, Abulenfis , ( & Salianus non improbant, de trium- lum Pfalm. 59. IS. Super omuem Ifr ael. ) Quod di- l phali fornice interpretantur: quod fi verum eft, putandum David in infcri- citur non folum , ut oftendatur regnaf- fe fuper omnes duodecim tribus , cum ptionibus,'fï, que fuerunt, totam ade- l ptarum victoriarum gloriam in Deum prius una tantum tribus Juda illi pa- illarum auctorem retnliffe. Credide- reret; fed etiam quia quicumque alie- nigenz intra fines Ifraeli attributos ad- rim potius illa phrafi fignificari ingen- tem fibi famam David peperifle. Cer- huc loca quedam obtinebant , David 336 LIBRI IL REGUM 16. Toab autäm filius Sarviae erat fuper exercitum ; porro Jofaph at filius Ahilud erat a commentariis. 0 17. Et Sadoc filius Achitob, & Achimelech filius Abiathar, erant facerdotes : & Sarajas, fcriba: ( 19. Banajas autem filius Jojadse, fuper Cere hi, & Phelethi, i filii autem David facerdotes erant. CAPUT I aliqua ratione fubjiciebantur , faltem Achémelech. felizs. Abiathar.) Mide- tributum pendentes. tur potius dicendum Abiathar filius Faciebat LA aque David judictum 6X Achimelech. Refpondes Salmeron. Cï'l R d juféstiam. ) ecte , jufte, fapienterque to. g. tr. I4. . Eman. $a4., & Sanch. judicabat. in hunc locum tam Achimelech , quam 16. Elius Sarvie.) Sororis David. Abiathar binomios fuiffe, & utrum- fa M commentariis. ) ln Hebreo eft que tam Achimelech, quam Abiathar n »5mazcehir que vox a verbo $57 dictum , quare promifcue dici potuiffe ) zachar deducitur, quod recordari fi- Abiathar 8lium Achimelech , & Achi- melech filium Abiathar. rnificat, vel reminifci. Erat ergo Dionyfius, el jofaphat vel commonefactor , id eft, & Salianus probabile putant nomina- ri hoc loco duos primarios facerdo- qui necotia tractanda in memoriam revocabat , & fupplices porrigebat li- tes quafi archipresbyteros duobus lo- bellos , quos vulgo Memorzalza appel- cis, in quibus Dei' cultus exerceba- tur, prepofitos, Gabaone fcilicet , & El lamus, quo munere ut plurimum fun- guntur, qui Principibus funt a fecre- Sione, quibus tamen praerat Abia- Y tis, vel certe res geüas in commen- thar fummus facerdos. & taria referebat, ne memoria illorum Seriba.) Legis peritus, illiufque in f intercideret, qui libri ver&a 4ierz di- rebus dubiis interpres. LXX. appel- cebantur, quod in modum ephemeri- lant edufjsNo», id eft, conffliarium. dum, que accidebant notatu digna, 1 per fua tempora, & dies digefta nota- I8. Cererbi, &* Phelerbi.) Hi erant bantur, ut eifet hiftoriz parata materia. pretoriani milites, & regii corporis cuftodes: quare illos Jofephus appel- 17. Sadoc filius -Achitob ,. & Acbime- Jech félius Mhiathar eramt [acerdotes.) lat e«eguaroQ?^axagc. Fortaffe fic Ambo fuümmi Pontifices ( fi Abulen- dicti funt, inquit Em. Sa, quod ef- 1 fent Cerethzi, & Philifthei, ut nunc fi, & Jofepho credimus) fed müunus illad per vices tantum, & alternatim folent Svizeri, feu Helvetii. D. Hier. miniftrantes ;; & favet quod habemus putat fic di&os, quafl ;szerfettores Salianus ta- id enim fignificat vox Hebrga tz» 8935 I. Para]. 24. num. 3. Cheretbim. Phelethi autem dicuntur ä inen ai£ Sadoc non fuiffe Pontificem quafi »rabiles; fcilicet viribus , ut ante initium regni Salomonis, quan- do abdicatus eit Abiathar. 3. Reg. 2 aliqui ,interprecantur, ducentes a ra- 16. 35. Sed fuiffe tantum hoc tem- dice N55 pz/a. Chald. vertit Sag;/zza- 7105 , & fundibulartos. pore, quafi archipresbyterum , facris in Gabaone , ubi erat tabernaculum , Sacerdotes.) Id eft, principes. Chald. adminiftrandis. Vide [. Paral. cap. magnates. uXX. prineipes. Nide. dicta 16. num. 39. & 4o. Exod. cap. 2. num. 16. xx73 Pa EU N "N u 537 1to CAPUT IX äatbæ if uantum- pietatis. exbibuerit David Mipbibofetb. filio 3fo claudo, datis omnibus agris 'Saul, quos colebat Siba. cum filiis, Ll ac fervois Juis , Mipbibofetb ad Menfam 2Dafvz'd recepto. L T dixit David, Putasne eft aliquis, qui remanferit de Yi "R Domo Saul, ut faciam cum eo mifericordiam propter ide Jonathan 2 lius 2. Erat autem de domo Saul, fervus nomine Siba ; quem '0ft cum vocaffet rex ad fe, dixit e1: Tu n ne es Sibar? & ille refpon- à - ei dit: Ego fum fervus tuus. jam Ils 3. Et ait rex : Numquid fupereft aliquis de domo Saul, ut faciam cum eo mifericordiam Dei ? Dixitque Siba regi: Su- hat lii pereft filius Jona:hze, debiiis pcdibus. H * Cil 4. Ubi,inquit, eft ? Et Siba ad regem : Ecce, ait, in domo iit) eít Machir filii Ammiel, in Lodabar. ii do s. Mifit ergo rex David, & tulit eum d e domo Machir filii 10 Ammiel, de Lodabar. )A 6. Cum autem veniífet Mi phibofeth filius Tonathze filii Saul ad David, corruit in faciem fuam, & adoravit. Dixitque Da- )d vid: Miphibofeth ? Qui refpondit : Adfum fervus tnus: 7. Et ait ei David : Ne timeas, quia faciens faciam in te mi- If )rl fericordiam propter Jonatham patrem tuum, & reftituam tibi omnes agros Saul patris tui, & tu comedes panem in menfa t mea femper. 1 8.qui ]s T dixit Davi4.) ld eft , & fubiit anilia Machir filii Manaffe Patriarche, d I.E Davidi cogitare, & quzrere. quem JMiphibofeth quafi patronum , i & tutorem quzfivifle videtur, Davi- Q. Servus nomine Siba. ) Munc Jo- 2 fephus Saulis libertum appellat, fi- 4dem timens. nc mulque fignificat eum non fuiffe ge- De Lodabar.)) Fwit civitas in monte nere Judsum, fed profelytum ex ali- Galaad , in tribu Gad trans Jordanem. 3) qua circumjectarum nationum oriun- 7- Reffitnam t1bi ommes agros Saul ? dum , idque confirmat Abulenfis. pateis (; ) Qui erant fifco addi&i; Ut 3. Mijericardiam D-$. ) Mifericor- nam qui regno Tsbofethi confenferant üt diam ma H nter quos procul dubio cenfendus eft 5 cnam , vel Deo gratam. N Chald. Coraz Deomimo. Tiphibofeth ) rei erant imminute ma- De dlispeditus.) Quo cafu id accide- jeftatis, &.bonis fpoliari poterant. rit,dicitur fupra cap. 4. n.4. hujus libri. h Hsc bona, cui voluifiet , reddere po- Y terat Dayid. &. De dom» Machir.) Viri primarii, d & potentis, ex illuflri, & antiquafa- Patris £ui.) Avi tui, Bill, cue Com.Menoches Toza 1H. Uu LI]äRI II. REGUM 338 8. Qui adorans eum, dixit: Quis ego fum fervus tuus, qüo— niam refpexifti fuper canem mortuum fimilem mei? - g. Vocavit itaque rex Sibam puerum Saul, & dixit ei: Omnia usecumque fuerunt Saul, & univerfam domum ejus, dedi filio : omini tui. 10. Operare igitur ei terram tu , & filii tui, & fervi tui: & f inferes filio domini tui cibos, ut alatur : Miphibofeth autem aw f filius domini tui comedet femper panem * uper meníam meam. Erant au:em Sibze quindecim filii, & viginti fervi. 1r. Dixitque Siba ad regem: Sicut juffifti, domine mi rex, t fervo tuo, fic faciet fervus tuus; & Miphibofeth comedet (1) fu- per menfam meam;, uafi unus de filiis regis. I2. Habebat autem Miphibofeth filium parvulum nomine Micha: omnis vero cognatio domus Sibze ferviebat Miphibofeth. 13. Porro Miphibofeth habitabat in Jerufalem : quia de menfa regis jugiter vefcebatur : & erat claudus utroque pede. CAPUIT:X JHanon rex Zfmmonitarum , poft dllatam fervis David injuriam, quos ad confolandum de patris morte milerat, contra&is quinque regum Syrie copiis, prof'igatur [emel ac ierum. ; AGum eft autem poft hzec, ut moreretur rex filiorum I.F Ammon, & regnavit Hanon filius ejus pro eo. ä 2. Dixit' (»I) Super menfam meam. Ia -Edif. Sixt. legitur .-—fuper menfam tuam. Q. Super canem mortuem [emt'em mei.) Ut alatur.) lpfe nimirum, &famu- Super me, qui cani mortuo fimilis litium, & uxor, cum illam duxerit, fum . Frequens eft hec phrafis in &c. ex proventu agrorum Saulis. Scripturis, ut fcilicet cum cane mor- II. Et Miphibofeth comedet feiper tuo conierant, qui demiife de fe fen- mezfam meam quafr unus de friliis Re- tiunt, & loquuntur. Vide fupra r. £i5.) Quafi dicat , nonfolum Micham Reg. 24. 15. & 2. Reg. 3. 9. alam , fed fi jubes apud me etiam Mi- phibofeth. fplendide tractabo, & ut Q. Fili» demimi tWi. ) Mliphibofeth filium Regis. 1ta Sanchez. Saulis nepoti ; Phrafi enim Seripture nepotes, aliique pofteri filii dicuntur. I3. De men[a Regis juviter velcebae m?.!) Non folum de menfa Regis ci- IO. Fiodoemni tu:. ) Hocloco non bos regios, fed etiam in ipfa menfa : Miphibofeth inte]ligitur, fed Muichas uare Hebrei codices, & Grsci, & Miphibofethi filius , ut explicant Ly- haldza paraphrafis habent , /z;er ran. Dionyf. Cajetan. & Salianus. menjam Regis. CAPUDST- X 339 Q0. 2. Dixitque David: Faciam mifericordiam cum Hanon filio ;.Par. Mifit ergo 19.2. ia Naas, ficut f 'ecit pater ejus mecum mifericordiam. David confolans eum per fervos fuos fuper patris interitu. ilio Cum autem veniffent fervi David in terram filiorum Ammon; 4. Di xerunt principes filiorum Ammon ad Hanon dominum fuum : Pu r i5 as, quod propter honorem patris tui miferit David i ad te confolatores, & non ideo ut inveftigaret, & exploraret * m fit David fervos fuos ad te ? civitatem , & everteret eam , m1 4. Tulit itaque Hanon fervos David, rafitque dimidiam par- 2 tem barbaze eorum, & preefcidit veftes eorum medias usque a ly- nates, & dimifit eos. ;. Quod cum nuntiatum effet David, mifit in occurfum eo- ine fum : erant enim viri confufi turpiter valde, & mandavit eis th. nfa David: Manete in Jericho, donec crefcat barbg veftra, & tune revertimini. - 6. Viden- Uu'z A 4t fecit pater ejus, mecum mi[e- exiftimant , cum funt maxime fufpi- 2.- Sl ricerdiam.) Mox Hebrea 35n ciofi ; quare frequenter in non abfi- milia diferimina -Principes fuos tra- ^ ehefed omne benignitatis genus figni- ficat ; quenam fuerit hec mifericor- hunt, quam hi confiliarii Hanonem dia, incertum eft. D. Hieronymus in Regem fuum adduxerint. traditionibus in hunc locum : qewzdo Rafiique dimidiam partem barba.) füugit , inquit, David a facie A bzs Re- In libro. Paral. i. cap. I9. 4. habe- mus: Paeros David decalcavit , &f vra- qis Getb, venit ad Naas Regem m- iij zom, quifect cum eo anifivicordiam , ft- Videntur potillimum. hoc. gene- enulta tmpertions ez bona. De Naas ita- re contumeliz voluilfe Ammonitz He- que ventt m [petuncam Odollam , &c. breos afhcere, quia Ámmonite in Ju- t Mif ergo Dervid confolaus eum, €$e. ) &u folebant barbam ,. & caput rade- Quamvis non deberent Hebrzi pr«- re, à quo ritu abhorrebant Hebrzi, aut Cum venire bene£ciis Ammonitas , quia vetabatur illis Deut. I4. I. Moabitas, nec eorum ambire amici- ergo tunc defuncum Naas lucerent, l'!l!- 1 tiam, eo quod Deut. 23. 6. fcriptum voluerunt per contemptum ]Jegatos co- eíiet, zom facies cum» ej$ pacem , mec gere, ut eiiam ipfi, ut in funere, ca- pita, & barbam rafam geftarent. r quaras ei5 boua cuntlis diebus vire fuá ne im fempiernum ; praeventi tamen ab Veffes eorum medias. uque ad nates.) eis beneficiis ex lege naturz ad grati- Ut turpitudo, & nuditas eorum in ZHIU tudinem tenebantur. confpettu omnium aulicorum, & ci- f Itàque p reven- aV W tus David benefciiss nón pe v vium appareret, & circumcifio deri- fi paria reponere ftuduit, &in r»em deretur. uit 7 Ammonitarum fe officiofim ex $. Manere im Jericho. ) Exat is lo- C 2 " Ut exploraret ; 6 igvefligaret ci- cus olim in oppidum, tunc vero ra- hac. hiftoria ro habitatore cultüm in itinere Am- 1 viatem. ) Mabes in fa- fpecimen ingenii . eorum , qui monitico, Hierofolymis diftans I50. ientes funt fecundum carnem ; -qui ftadiis , utait Jofephus , a jordaneau- r fe oculatiflimos , & moNurseráTSg tem fexaginta. " L 2 40 LIBRf'II. REGUM ä Videntes autem filii Ammon, quod injuriam feciífent David, miferunt, & conduxerant mercede Syrum Rohob, & f Syrum Soba, viginti millia peditum , & a rege Maacha mille viros, & ab Iftob duodecim miilia virorum. f 7. Quod cum audiffet David , mifit Joab, & omnem exerci- z tum bellatorum. $. Egreffi funt ergo filii Ammon, & direxerunt aciem ante C ipfum introitum porta : Syrus autem Soba, & Rohob, & Iftob, & Maacha, feorfum erant in campo. Y 9. Vidensigitur Joab , quod prseparatum effet adverfum fe pralium, & ex adverfo, & poft tergum, elegit ex omnibus : electis Ifrael, & ioftruxit aciem contra Syrum. 1o. Reliquam autem partem populi tradidit Abifai fratri fuo, qui direxit aciem adveríus filios Ammon. 1r. Et ait Joab : Si praevaluerint adverfum me Syri, eris mihi in adjutorium : f! autem filii Ammon praevaluerint adver- fum te , auxiliabor tibi. 12. Efto vir fortis, & pugnemus pro populo noftro, & civi- tate Dei noflri fpe&tu fuo. : Dominus gutem faciet, quod bonum eft in con- I3. Iniit 6. Syrzm Robob.) Ex ea parte Sy- proprium R&gis. Hebrzi feparant 1s- rie, cujus metropolis erat Rohob: 'ob, quafi dicas virum, aut Prin- funt qui putent Rohob- effe nomen cipem 'T'ob. proprium Principis ejus provinciz, 9. Pptroitum porta.) Urbs Maacha, patris Adarezer; nam ut vidimus cap. ut pàtet ex T. Paral. 19. 6. 8- num.- 5 I2. Adarezer filius Seorfum erant 12 canpo. ) Eo con- Rohob dicitur, fed huic expofitioni fiho,. ut medium Joab ineluderent; adverfatur, quod ibi Adarezer filius ut patet ex fequenti verficulo. Rohob dicitur Rex Soba; hic autem I2. Pugemxms pro poputh moffro.) Syrus Soba, & Syrus Rohob diftin- Qui cum Rege fuo injuria affectus eft »uuntuür. Inlib. r. Par. 19. 6. dicitur ab Ammoniris. Íanon conduxiffe militem de Mefo- Er civitate Dei noffrt.) .]erufalem potamia , quetamen Regio ea non eft, fcilicet nova regni Judzorum metro- que jacet inter Euphratem, & Ti- poli: r. Par. 19. 13. dicitur in plu- rim, fed alia, .qua aliis rig flu- rali ezvitazióus ; fine dubio , fi vicif- minibus clauditur, ut not ZICSZJ alianus. fent Ammonitz , clades ad plures &yrum Soba.) Vide dicta cap. g. n. 3. Hebrzorum civitates pertinuiftet. 4 Rege Maacha. ) Id eft, Syros fub- Domintus antem jactet , quod bonum je&os Kepi Maacha. eff , &fc. ) Quafi dicat ; nos.pugne- 7ob. )' ld eft, Syros incolas térre mus ftrenue; reliqua Domino , qui eft Iftob, in qua ut fentit Saliin. Vatabl. Deus- exercituum, cujus funt bella, & Sà peregrinatus eft Jephte Jud. 11. atque victorie , cure erunt.: in ejus 3. Jofephus putat lítob efle nomen nos providentia acquiefcamus. CAPüT x. 341 ent I4. Iniit itaque Toab, & populus, qui erat cum eo, certa- r men contra Syros : qui ftatim tugerurt a facie ejus. li le . r4. Filii autem Ammon videntes, quia fugiff-nt Syri » f.t.lge' runt & ipfi a facie Abifai', & ingreffi funt civitatem : reverfus- ici- que eft Joab a filiis Ammon , & veni: Jerufalem. 15. Videntes(1) igi-ur Syri quoniam corruiffent coram Iírael, Dte congregati funt pariter. 0D, 16. Mifitque Adarezer, & eduxit Syros, qui erant trans flu- vium , & adduxit eorum exercicum : Sobach autem ; magifter fe " militiee Adarezer, erat princeps eorum. JUS 17. Quod .cum nuntiatum elfet David , contraxit omnem Ifraelem, & tranfivit Jordonem, venitjue in Helam: & direxe- ) runt aciem Syri ex adverfo David, & pugnaverunt contra eum. 18. Fugeruntque Syri a facie Iírael , & occidit David de Sy- Ts ris Uu3 J 24€ (1) Videntes igitur Syri, quoniam corruiflenr coram Ifrael. 4n edit. bixt. i verfs fíc legitur : Nidentes igitur filii Ammon, quoniam Syrus expavit, & V i- quoniam cerruiffec coram [Ifrael. n putant effelocum, ubi congregati erant I5: Qui iatimjkger:mt.) Syri mef- cenarii primi in fugam fe dant ; non Ifraelite , qui trans Jordanem habita- lt enim par eft animus condnétitio militi, bant, quos ut vicinos Ammonitis , femper in armislparatos effeJoportebat. & ei cujus proprium eft pericglum. ]s Mercenartus j ugtt , quia "ercenarius ef. I9. Seprimgentos curruss G. quadra- If ginta millia equitum. ) Midetur hiclo- Joan- ro. 15- I4. Videates , quia fugiffnt Syri.) cuspugnare cum iis, que habemus d. In quorum virtute , ac multitudine 1. Paral. 19. 18- Interfecit, (2qu14, de Id fepe Syris. feptem millia currzmum , & auadra- fpem fuam collocaverant. Ut hzcduo 1o- t faciunt ii, qui, mercede fola. mii- ginta millia peditug. tant. Prudenter Joab, antequam con- ca concilientur,. dici, poteft' currus tt; tantum fuiíle febtingentós , in- quorum jun&di eflent hoftium exercitus, ex- ternos ," & pretio conductos prius im- fingulis decem milites pagnarent, qui los cenfuit. feptem millium. fummam efficiunc, [l pugnam Ing»e[ft fsent orvitatem.) V . dits n.g. hos autem eos effe, quos facer textus m (qp8. Congregati [unt pariter.) llli ip- in Paralipomenis expreifit, cum ait, féptem millia curruum , i eft , militum 0 fi, qui antea fugerant, ignavie no- tam abítergere volentes fortiter pu- ex curribus pugnantium. Vide dicta nando. Meetuentesetiam, ne , ut be- cap. g. num. 4. Cum vero dicitur in j ] ri folet, ab auxiliatore hoftium. fuo- Paralipomenis occifa quzdraginta mtl- rum poenas David depofceret, quod ha peditum, hoc vero loco. qsadra- & factum eft. Vide intra num. 19. ginta millia equitum , dicendum utrum- 2 16. Eduxit Syros. ) Éos evocavit que vérum eíle, ac ceforum fammam non imperio qhaf:u. fubditos , fed pre- fuifle octoginta millium preter eos, f Íta ; v- y tio, ut ait Jofephus , quafi mercenarios. qui pugnabant de cur.ibus. " I7. Venitque in Helam. ) Quam ur- ranus AbLulenfis, Vatablus , 94, Sa- lianus, & Sanchez. bem Syrorum putat Abulenfis. — Alii Pt LIBRI Il REGUM 342 ris feptingentos currus, & quadraginta millia equitum: & So- tü bach principem militize percuffit,?qui ftaiim mortuus eft. Hei I9. Videntes autem univerfi reges, qui erant in praefidio Adarezer, fe vi&tos effe ab Ifrael, expaverunt, & fugerunt — efie quinquaginta, & oCto millia coram 1frael. Et fecerunt pacem i cum [frae] : & fervierunt eis, timueruntque Syri auxilium praebere qltra filiis Ammon. qUE CAPUT XL Tie - Obfeja Rabba civitate, emmonitarum , David adulterio Beïbüzbäe adjunxit, ad id celandum, bomicidium viri illius Urie, acceptaque Y illa in uxorem , C? nato ex ea filio, Dominum commovit ad iram. w eit I.Par.- T. AGum eft autem, * vertente anno, eo tempore, quo folent 29. T. F reges ad bella procedere: mifit David Toab, & fervos fuos cum e€o, & univerfum lírael, & vaftaverunt filios Ammon, & obfederunt Rabba. tür David au:em remanfit in Terufalem. Gtt 2. Dum hzc agerentur, accidit; ut furgeret David de ftrato lot fuo poft meridiem, & deambularet in folario domus regise : hip viditque mulierem fe lavantem , ex adverío fuper folarium [77 fuum : erat autem mulier pïll;hra- valde. $: Mif*lt exu fny Sobach primcipem mulitie peremffst. ) Tempore , quo folent Reges 44 Lella Non conftat ex texta, an ipfius Da- procedere. ) ivienfe VVlartio, cum imni- p vidis manu percuffusfuerit ; nam etiam tefcit ceclum , & folum equitatui, re- ab| multa illa millia equitum David occi- liquifque jumentis pabulum fuppedi- f, diffe dicitur, quod tamen de illius ex- tat, alieque commodirates ad edücen- Ya ercita intelligendum eft. dum ex hybernis militem invitant. br: IQ. Qui erant- in prefidio Adarezer.) Vaffeveruzt felios Aumnauom. ) Agris yd Ammonitarum vaftitatem intulerunt. Id eít, qui fub ejus aufpiciis contra Iírael pugnabant. Raba.) Metropolim Ammonitaram. ten Quinquaginta E6 olo milia.) Ex Remanfét in fevu[alem.) Neque enim f quo apparet totuim exercitum fuiffe di'.l extra regntüm manere potesat in centum qnadr;zginta qunque millium diuturna civitatis Hlius obfidione. dit militam; nam octogiita feptem millia 9. Dum hac agerentur.) ln ca(tris cxía fuerant. H Paral. 19. additur, apud Anmonitas. hT u quod hic erst pretermifium , ferfos Sarg.ret David de flrato f0 poff me- Tet Adarezer ad Davidem transtugile. ridiem.) Ubi fe a prandio quieti de- 1) Erteute argo. ) Mebrgo rever- derat. "J d tente, ut etian LXX. zqige? la folarso domus S-egi.e. 2 Supra pa- d dpe»rom «8 £5uvrS, cum fcilicet cum Jatii tetum , quod de more recionis D vere novo fol longiores dies iaciens ad planum erat , & peribolo cin?tum, nos revertitur. ut in eo deambularet. E CAP.USE- XL 343 , . Mifit ergo rex, & requifivit, quze effet mulier;. . Nuntia- tumq ue eft ei, quod ipfa etiet Bethfabge filia Eliam,uxor Uriae fidio Hethaei. Tünt 4. Miffis itaque David nuntiis, tulit eam ; quae cum ingref/a cem effet ad illum , dormivit cum ea : *ftatimque fantificata eft ab " Lev. iüm immunditia fua, 15.18. $. Et revería eft in domum fuam concre pto foetu. Mit;ens- * ue nunciavit David, & ait: Concepi: 6. Mifit autem David ad Joab , dicens: Mitte a d 'me Uriam Hetheum. .Mifitque Toab Uriam ad David. ülit 7; Et venit Urias ad avid. Qusefivitque David , quam re&te ( ageret Joab, & populus, & quomodo adminiftratetur bellum. 8. Et dixit David ad Uriam : Vade ia domum tuam, & lava pedes tuos. Et egreffus eft Urias de domo regis , fecu:usque l eft eum cibus regius. lent as 9. Dor- ft10s Mulierem [e lavanzem.) Mel ad na- Hethaus vir Betbfabee 4 loco , qui vvo- " turalem corporis, vellégalem immun- catur Hezb , Hethbaegus wocatus eff... Pox- ditiam abftergendam ,. vel ut fe a ca- ro Heth Adrichomius in tribu. Juda rato. num. I28. Hebronem collocat juxta Id « lore, cum tempus effet eftivum , re- frigeraret. fepulchrum Abrahz. tu Vidirque . ex «duerfo [; er fo- Sratimque. [antliffcata. eff ab DRZNMB- lïg avid ditia fu4.) d eft, ftatim. menftrua hiltt darium |uum.) Sententia eft: exi&ens luper folarium fuum, vidit illi luere defierunt, ut mulieribus ac- lella mulierem fe livantem , vidit autem cidit poft conceptum. fetüm; ideoque i l* per feneftram dómus mulieris , fi fe fublata immunditialegalis, qua men- I ablüebat in cubiculo- vel ad fontem, ftruate laborabant in lege veteri, Le- j2 li fi, ut Sufanna, fe ad falientem la- vit. I5. I9. LXX. habent, & e« erat vabat. Honc fenfum. faciunt. He- (er fentlifcata ab . immunditia [ma , quafi brza, in quibus eft , vZit efuper tecto, dicerent, a menftruo purgata, ideo- vel de faiaio , ut etiam LXX. habent. que apta ad conceptum. LgnS 6. Mirte ad me Uriam Methaum.) n Bezbiabee frlia Eliam. (. Hunc au- m tem, Eliam fuitfe filiam.Achitophel di- Excogitatum, remedium | occultando fcimus infra ex cap. aA 5 hujus libri n. criminr; nam fi reverfus Urias uxo- natum infantem j; lil 24. idemque affirmat "D. Hier. in tra- rem: cognoviflet , ditionibus, & alibi r. lib. Paral. cap. fuum credidifiet. Lal num. 5. Bethfabee dicitur filia 9. Lava pedes tuos.) Solebant enim ul 3 Ammiel, fed dicendum. eft ejus pa- lavari pedes iis , qui ex itinere venie- rentem binomium fuiile , vel hzc duo bant. pne Secutu[que e't' eson cibzus regius.) Spe- de nomina poni pro eodem ,. cum ezm- dem habeant ügnifïc.ttionem; nam cie quidem in fignum benevolentiz , Ammielfignificat, pepulus Dews meus ; re autem ipfa, ut hilarius, &.lautius 1)1 Eliam vero De»s mezs popuízs. cibo potuque regio exceptus, ad vo- fs H Hethai.) D. Mier.in traditionibus luptatem alliceretur, ut Abule þf. & Il Gloifa notarunt. &i 2. Paral, cap. II. Ll;-ias,, inquit , 344 LIBRI II REGUM:. 9. Dormivit autem Urias ante portam domus r^gice-cum aliis fervis domini fui, & non defcendit ad domum fuam. f 10. Nuntiatumque eft David a dicentibus : Non ivit Urias in domum fuam. Et ait David ad Uriam: Numquid non de pI via venifti? quare non defcendifti in domum tuam? f ir. Et ait Urias ad David: Arca Dei, & Ifrael, & Juda habi- tant in papilionibus, & dominus meus Joa», & fervi domini li mei fuperfaciemterrae manent: & egoingrediar domum meam, l ut comedam, & bibam, & dormiam cum uxore mea? per falu- tem tuam, & per falutem animae tuze, non faciam rem hanc. 12. Ait ergo David ad Uriam: Mane hic etiam hodie, & cras dimittam te. . Manfit Urias in Jerufalem in die illa, & altera. 13. Et vocavit eum David, ut comederet coram f« & bibe- ret, & inebriavit eum: qui,egreffus vefpere, dormivit in ftrato fuo cum fervis domini fui, & in domum fuam non defcendit. 14. Factum eft ergo mane, & fcripfit David epittolam ad Joab: mifitque per manum Urize, t 15. Scribens in epiftola : Poni:e Uriam ex adverfo belli, ubi fortiffimum eft preelium : & derelinquite eum, ut percuffus in- f tereat. 16. Igitur cum Joab obfideret urbem, pofuit Uriam in loco, ubi fciebat viros éffe fortiffimos. 17. Egreffique viri de civitate, bellabant adverfum Joab , & ceciderunt de populo fervorum Da 4 vid, & morguus eft etiam Urias Hethzeus. rba pfælii: 18.XIN'IMifit itaque Joab,& nuntiavit David omnia ve / 19. PræCe- Io. Nwesciatemque eff David. a dicen- Per [falutem fuam , €* per falutem zibu-.) id eft, refpondentibus ; id anima t&e.) Non eft duplex juramen- enim fine dubio qu&fierat David. tum , fed repetitio ejufdem rei; idem !Numquid mon de via venifii ? ) Qua- enim eft per falutem animz tuz, fi dicat: par eft, ut tibi aliquid in- quod per falutem tuam. dulgeas, & corpus cures, cum lon- I3. 4mebriavit eum.) lum ut non um iter confeceris. Adrichomius ait recordaretur jurisjurandi fui, tum ut k abbam, ex qua venerat Urias, a Jeru- vino ad hilaritatem folutior , domumy, fÍlem'itinere tririnta horarum diftare. atque uxorem fuam adiret. II. 4rca De; ) Éx hoc perfpicuum I6. Pofuir Uriam im loco , ubi feielat eft arcam Dei de Sion in caftia fuitfe wireselfe fortzffrmos , €/c.) Paruit Joab del:tam , ut in aliis quoque bellis fa- exiftimans Uriam fcelus aliquod con- äl Giratum fuifle vidimus fupra. ideo- tra Regem admififfe, ideoque mor- que & ibi adfuerit Abiathar Pontifex, tem efie commeritum , velle tamen aut certe f1icerdotes , qui illi adeffent, Regem in eum ita animádvertere , ut eamque,pro olficio cuftodirent. fimul ejus honori parceret. CAPUT XI. 345 lii 9. Precepitque nuntio, dicens: Cum compleveris univer- fos fermones belli ad regem, las 20. Si eum videris indignari, & dixerit: Qüare acceffiftis de àd murum, ut praeliaremini ? an ignorabatis, quod tnulta de- a fuper ex muro tela mittantur ? bi lL i 21. Quis percuffit Abimelec h filium Terobaal ? * nonne mu- ' Jud. lier mifit fuper eum fragmen molee de muro, & interfecit eum 9:53: " in Thebes? quare juxta murum accefífiftis? dices : Etiam fer- li« vus tuus Urias Hethaeus occubuit. 22. Abiit ergo nuntius, & venit, & narravit David omnia, 'aS quae ei preeceperat Joab. " h 23. Et dixit nuntius ad David: Prævaluer&nt adverfum nos . viri, & egreífi funt ad nos in agrum: nos autem facto impetu t0 it perfecuti eos fümus usque ad portam civitatis. 24. Et direxerunt jacula fagittarii ad fervos tuos ex muro d defuper : moituique funt de fervis regis, quin etiam fervus * tuus Urias Hethaeus mortuus eft. bl 25. Et dixit David ad nuntium : Hzec dices Toab : Non te [ frangat ifta res: varius enim even:us eft belli: & nunc hunc, & nunc illum confumit gladius: conforta bellatores tuos ad- U veríus urbem , ut deftruas eam, & exhortare eos. 26. Audivit autem uxor Uriz, quod mortuu; effet Urias vir fuus, & planxit eum. mifit David, & introduxit eam 21 'Prgnsa&oque lu&u, in M QO. Quare acceffiffis ad genrum , Ut nobilium matronarum. Abulenfis in "d praliaremini?) Exhocapparet Uriam hoc caput quzít. 2I. feptem dies, juxta murüm Rabba occubuiile. aut paulo plus luxiffe exiftimat, quod QY. Qu;s peren/t Abiaselech, & ) Vi- videtur probabilis, quia hoc facie- bat ad occultandum adulterium fuum. In de jud. 9.50. & ibi dicta. Etiam [tvvns tuus Urzas Hethass oceu- Adde par unius bebdomade fpatium £xit.) Jubet Joab narrare Regi irafcenti * Hebrxos folitos fuifle lugere mortuos; mortem Urie , ut commemoratione rei nam, uüut habemus in-Ecclefiaftico c. n !d optate ejus indignationem leniret. 22. 13. Juitus mertui féptemm des, La- à5. Nen te frangat ifla res, &c.) crymg |Bethfabex fimiles. lacrymis , h Eminet in his verbis animi male vo- quibus Cefar occifum Pompejum lu- xiife fcribunt. Sic periifie Germani- if ti compotis Iztitia , facile cladem fuo- rum ferentis , cum etiam Uriam ce- cum nulli jactantius morebant , quam cidiffe cognofcit. qui maxime letabantur , ut apnd l'a- citum lib.z. Ánnal áàit Domitius Celer. 96. Plazxit eum.) Quanto tempo- 07 re , facer textus non exprimit : Cajet. -* Diitlhestt verbum bLoc , quod fe- putat fuiffe diuturnum lu&um more etrat David coram Domino. ) Nonquod X Bibl, cum Com. Menachb. Tom. L. 346 LIBR'I IL. REGUM in domum fuam, & fa&a eft ei uxor, peperitque ei filium: & itu difplicuit verbum hoc, quod fecerat David ; coram Domino. C APU XIL Do David EIJ parabola a Natban propofita, in fei[um tulit fem*em*iam.; r unde INatban multa illi minatur incommoda ; quibus compuntto culha fin n condonatur, manente pena : C? mortuo puero , nafütur Salomon; i 4 civitas Rabbath cum magna ultione diruitur, accepto lur diademate pretiofifimo regis 5 ibftus. [* d I. A /TIfit ergo Dominus Nathan ad David, qui cum veniffet ad eum ; dixit ei: Duo viri erant in civitate una, unus dives, & alter pauper: If U 2. Dives habebat oves, & boves plurimos valde. 3. Pauper autem nihil habebat omnino , pizeter ovem unam Ti parvulam, quam emerat, & nu:rierat, & quze creverat apud * eum cum filiis ejus fimul, de pane illius comedens, & de calice N ejus bibens, & in finu illius dormiens: eratqae illi ficut filia. 4. Cum autem peregrinus quidam venit fet ad divitem , par- ens ille fumere de ovibus, & de bobus fuis,ut exhiberet con- vivium peregrino illi, qui venerat ad fe, tulit ovem viri pau- h U peris, & praeparavit cibos homini, qui venerat ad fe. ? $. Iratus autem indignatione David adverfüs hominem illum nimis, dixit ad Nathan: Vivit Dominus nu , quoniam filius mortis »n eft vir, qui fecit hoc. Qu B 6.* Ovem 1nj uxorem Bethfabeam duxiffet, aut in quim Urie fecit ejus tollendo uxo-. domum fuam induxiffet; nulla enim (e ui rem unicam , quam habebat , cumil- e multas haberet. lege hoc facere vetabatur, & alio Particulas fingu- h hac ratione famg illius , quz lapi da- 1 las parabole , Davidis facto accommo- tionis rea erat, confulebat: fed. dif- dare veile , inucile eft ; multa enim in li plicait Deo adulterium ,. & Urig ce- parabolis adduntur, q«x decori, & des inde profecta: ni(i fortaffe dica- probabilitati narrationis tantum »fer- : mus difplicuiife Deo venereum Da- viunt. vidis affeum in Bethfabeam, quo potius du&us eft, cum 'eam fibi ad- S. Friu: marti;v.) Mlortis reus, eft Hebraifmus. Hoc tiumen. Davidis di- junxit uxorem , quam amore prolis. &um hyperbolem continet, ut docet eocye Ls d Uo viri erant,' 65c.) Quatuor Abulenf. & Cajet. neque enim divina I.D hifce primis verficulis parabo- lex ÉExod. 22. 1. furem morte affcit, ]a narratur , cujus fcopus eo dirigitur, fed furem ovis multatpeena qua 'h'ï!ph, R - C*X ut Davidi ponatur ob oculos injuria, f - ut fcilicet pro una quatuor reddat. CAPUT XIL.- 347 em 6.*Ovem reddet in quadruplum, eo quod fecerlt verbum Exod. u VM iftud, & non pepercerit. 22.I. $. Dixit autem Nathan ad David: Tu es ille vir. H:ec dicit Dommus Deus Ifrael : Ego unxi te in regem fuper Iírael, & !H ego erui te de manu Saul, 9. Et dedi tibi domsurh domini tui, & uxores domini tui in hg finu tuo, dedique tibi domum Iírael, & Juda, & fi parva funt I; ifta, adjiciam tibi multo majora. 9. Quare ergo contempfifti verbum Domml, ut faceres ma- lum in confpeétu meo? Uriam Hethaeum percuffifti eladio, & uxorem llhus accepifti in uxorem tibi, & interfecifti eum gla- Tet dio filiorum Ammon. I$ 10. Quam ob rem non recedet gladius de domo tua usque in fempiternum, eo quod defpexeris me, & tuleris uxorem w Urice Hethzei, ut effet uxor tua. 11. Itaque hzec dicit Dominus : Ecce ego fufc1tabo fuper te lul malum de domo tu2, & tolláàm uxores tuas in oculis tuis, & id * dabo proximo tuo, & dormiet cum uxoribus tuis in oculis" Infr. ( Solis hujus. 1 16.21. " Xx23 I2.Tu Te ? 6. QOvem veddet 1m 9*:&4&/1&,/;:»2 ) i. parva funt ifla , adiiciam tibi mul- Hoc patlus eft David, cui pTO unius to mAjiora. ) In Hebreóo textu Pagni- Urise morte quatuor fïln mortui funt. nus habet, .44jieam rfibi ffmilia, O* Piimus fuit filius adultefinus hoc cap. Jfenilia. num. IS. I$ Alter Àmnon, quem Ab- 9. Contempffffs verbum Domini. ) Di- falom interfecit. Fermïs Abfalom, vinam lecem violafti qui a Job occifus eft. Quartus AÀdo- Percuffft?. ) Gladio fcilicet filiorum nis, quem frater ejus Salomon juflit Aimmon , ut paulo poft dicitur. i -interfici. Adde pro corrupta una IO. Nen recedet gladius de. domo uf. Bet ibea permififie ; Dominum. , ut de- we n [empirernum. ) De cede aliquot cem ejus concubinz a filio ipfius ne- fBliozum Davidis vide dicta num. 5. farie, pubhceq'ze polluerentur. Ex pofteris etiam Davidis multi, ut ;JI 7- Tu ei il vir. ) Contra quemfci- deinceps patebit ex facra hiftoria, gla- n licet fententiam pr'*tulr&l dio perxerunt --- Mmzrato sominze de te Er tnleris uxoregs Urie Hetbm, eo. Fabula marraiur--— Vide dicts fuperiori cap. num. 27. Ut ait Horatius XI. Sufiitabo. ) Sufcitari , & ex:Re- 9. Uxeres demini fui £m ffmn tmo.) rc germlttam-. Sententia eft, dediffe Dominumin po- JDe demo tua ) Durum eft a quo- teftatem mels omnia , que fuerunt cunque acerba pati : durum &'etiam Saulis, etiam uxores, nt illas etiamfi fupra modum acerbam a fuis, fic idem- ;E vellet, ducere pofíet nemine repu- met David in Pf. 54« 13: Iamentaba- nante; quarum tamen nullam , quod tur: QOzuonmi;em fü innmicus mens mait- É c iamus , duxit. David. disifft mihi , faffinuiffem utique , &c. / 2 48 LIBRI II REGUM 1. 'Tu enim fecifti abfcondite : ego autem faciam verbum le iftud in confpettu omnis 1frael, & in confre&ta Solis: Dixitque N 15. Et dixit David ad Nathan : Peccavi Domino. Eccli. Nathan ad David : "Dominus quoque tranítulit peccstum tuum: 4718* non morieris. C 14. Verumtamen quoniam blasphermare fccifti inimicos Do- 12 mini, propter verbum hoc, filius, qui natus eft tibi, morte fic morietur. 14. Et reverfus eít Nathan in domum fuam. Percuffit quo- bi que Dominus parvulum; quem pepererat uxor Uriz D;Vid, & defperatus eft. 16. Deprecatusque e ft David Dominum pro parvulo, & je- : junavit David jejunio, & ingreffus feorfum, jacuit fuper terram. 17. Venerunt autem feniores domus ejus ,.cogentes eum , ut furgeret de-terra: qui noluit, nec comedit cum eis cibum. pl 18. Accidit autem die feptima j ut moreretur infans: timue- Vi runtque fervi David nuntiare ei; quod mortvus e(fet parvulus: dixerunt enim : Ecce cum parvulus adhuc viveret , loqueba- mur ad eum, & non audiebat vocem noftram : quanto magis, fi dixerimus : Mortuus eft puer, íe affliget ? 19. Cum —tu vere Lomo unanimis, dux meus , C 14. Blafphemare fecif;. ) Deum fci- notus mens , qui fimul mecum dulces ca- licet , qui tam improbum regem dede- pietas eitos , Oc. rit Gravis etiam ad peccatum ac- In oculis tis.) Non clam ; fed pa- ceflio occafionem | dare impiis genti- ? lam, & nullo tui refpectu. bus male fentiendi de lege divina, Proxi;o t1.)) Ninculo confanguini- quam fperni a primis Hebrzorum vi- tatis , & eximii cujusdam amoris. Ab- deant. falonem enim filium mirum, quantum IS. Percu[ft quoque Dominus par- dilexit David. valmm. ) Febri, aut. alio hnguog lt; I2. Iz confpecu f2lis.) Publicam in- corporis. flizam pcenam fceleris, quod occul- 16. Deprecstu[gue eff. David Domi- tum efle voluifti. zum , €c.) Orat , jejunat, humi cu- I3. Pecczvi Dcmino.) ldem , quod bat ,. &c. ut mortem a filio avertat , Saul , locutus eft David ,' fed diverfo fi foxte prophetica denuntiatio condi- animo , dolenti nimirum ob Deum of- tionem habeat, & precum, & afllictio- fenfum , cum Saul non ob cülpam do- nis corporis interventu revocabilis fit. leret, fed ob poenam. Ig. Die feptima. ) Àb sgritudine; Tranfinlit peccatum. tuum. ) Sutulit, feptimus enim dies a medicis ciicicus dimifit, condonavit quoad culpam. appellatur, & graviter xerotantibus In Hebrao eft, Traz/fre fec£z a te. periculofuseft. Ttaque cum feptimus hic Non morieris. ) Mit& fecurus reddi- dies non fit a. nativitate numerandus; tur; poterat enim merito timere com- fed 4b initio morbi , dicendum eft in- minationem illam , sez receder gladius fantulum ánte mortem circumcifione de domo t4a, &c. fuiffe confignatum. (OAIPULAE Es 3;9 hu 10. Cum ergo David (1) vidiffet fervos fuos muffitantes, intel- lexit, quod mortuus effet infantulus: dixitque ad fervos fuos: que Num mortuus eft puer ? Qui refponderunt ei : Mortuus eft. m 20. Surrexit ergo David de terra, & lotus, unctusque eft: cumque mutaffet veftem,ingreffus eft-domum Domini : & ado- )o ravit, & venit in domum fuam, petivitque, ut ponerent ei pa- rte nem , & comedit. . 41. Dixerunt autem ei fervi fui : Quis þft fermo , quem fe- cifti? propter infantem, cum adhuc viveret, jejunafüi, & fle- 1 d, bas: mortuo autem puero, furrexifti, & comedifti panem. 22. Qui ait: Propter infantem, dum adhuc viveret, jejunavi, e & flevi: dicebam enim: Quis fcit, fi fortg donet eum mihi If Dominus, & vivat infans? üt 23. Nunc autem quia mortuus'eft, quare jejuno? Numquid potero revocare eum amplius? ego vadam magis ad eum: ille - vero non revertetur ad me. $. 24^Et confolatus efít David Beth (abee uxörem fuam, in- d. genuit filium, & greflusque ad eam, dormivit cum ea : quae 5 vocavit nomen ejus Salomon, & Dominus dilexit eum. 25. Mifitque in manu Nathan prophetae, & vocavit nomen i ejus, Amabilis Domino, eo quod diligeret eum Dominus. [2 26.* Igitur pugnabat Joab contra Rabbath filiorum Ammon, r.Par. & expugnabat urbem regiam. Xx5 2/1. Mifit- 20-1- d (1): Vidiffet. Jm edir. Sixt. legitar : audiffet. !y 2o. legre[fus eff domum Dorini.) Po- quiefceret, fed etiam , ut putant Pi- tuit David adire Domini tabernacu- l« neda lib. j. de Salomone cap. 6. ]um; neque enim exlu&tu eratimmun- Sali:nus, promiffione regni in eum dus: contrahebatur enim immuünditia lium, quiex illa nafceretur, trans- ( mittendi. non propter lacrymas, fed exeundo adexequias, aut defun&i cubiculum Sal;mon.) Yd eft, Pacifeum, xatio ingrediendo. nominis habetur 1. Paral. cap. 22. g. or. Sern;o.) Res. 5 Faciam eniz, inquit, ewm requie[cere 03. Nanquid potero revocare eum aus- «b omnuibus tnimicis füis, per circuitum , plus? ) Nec de animorum immorta- &X ob hauc caufam Pacifcus vocabitur , litate, nec de corporum refurredtione & pacem , & otium dabo in Ifrael omni- dubitat David, fed pro certo habet $us diebus ejus, Deum vite non reftituturum eum , 25. Mifitque im masuw ANatbam pro- pro quo ne moreretur, tam ferventer phetha.) Dominus fcilicet , ut nomen oraverat. Adde, quod nullum ad- infanti imponeret, J4mabiis Domize, huc extabat exemplum mortui ad vi- Hebr. m m jedidjab. luaque S3lo- mon binomius fuit, licet fecundum taim viventium precibus revocati. o4. Coxrfo/atus eff David Betbf'abee hoc nomen hoc tantum loco refe- sxorera [usm.) Non folum faadens, ratur. ut in placito diving voluntatis ac-« 26. Expugmabat.) Oppügnabat. 339 LiBRI H REGUM 27. Mifitque foab nuntios ad David; dicens: dimicavi ad- verfum Rabbath , & capienda eft Urbs aquarum. 28. Nunc igitur con grega reliquam partem populi,&ob-fide eivitatem, & cape eam : ne, cum a me vg&ata fuerit urbs, no- mini meo adícribatur viétoria. 29: Congre gavit itaque David omnem populum, & profe£&tus eft adverfum tabbath: cumque dimicaffet, cepit eam, I 3o. Et tulit diadema regis eorum de capite ejus, pondo auri talentum, habens gemmas pretiofiffimas, & im pofitum eft füper fi caput David. Sed & praedam civ H itatis afportavit multam valde. us adducens f 31. Popalum quoque e J erravit, & circumegit It fuper cos ferrata carpenta : divifitque. cultris, & traduxit in in typo laterum : fic fecit univerfis civitatibus filiorum Ammon. Et reverfus eft David , & ontnis exercitus in Jerufalem. CAPUT 27. Ur&s aquarem.) Rabba, qux a[fumes ex ezs tibi quidauams ne offem- di&a eft. urbs aquarum ,. vel quod das, &r. Aliqui Davidem excufant a p plurimis aquis, locifque paluftribus peccato contra legem hanc, quod eà cincta effet, ideo je ut munitiifima de idolis tantum Chananzorum acci- Joabi conatus fru 1 h raretur, ut tradit pienda etfet : alii quod de ipfis indo- Lyranus, & alii: vel quod torrens lis, non de eorum ornamentis , coro- ä Jaboc eam circumilueret, ut. vult Se- nis, torquibus, &e. rarius, & Adrichomius in tribu Gad. 31* Serravir.) Serris fecuit. Non p num. 23..57 incognitum illis in regionibus fuppli- 29. Comgrega veliquam partem popa- cium, quo & Ifaiam affectum a .Ma- 4i.) Ut fcilicet tibi cum novis. copiis naífe ajunt Hebr. & innuit. D. Paulus Íupervenienti cedat decus urbis ca- ad Hebr. 11. 57.. Se&i funt, fkf/- f pee , quafi minori exercitu rege ab- 40« Midentur, qu& hic narrantur fente capi non potuerit. Curtius rem fapere crudelitatem, fed fcdiflime vio- fimilem de. Cratero narrat In,Artacac- ne obfidione latum ab . AÀmmonitis jus gentium, I'je omnióus praparatis & concitati alii Reges adverfus Ifrae- vegis expetlabat adven "m capta mrbis lem , & creata moleftia diuturni bel- tiulo ( fcut par erar ) cedens. li gravem penam exigebant, fi vero 30. Dradema Regis eorum de eapite Ali quid crudelius defignatumeft, ]oab ejss,) Regem eotum appellat Idolum auctori cum Saliano. adícribi £ortaffe Á Moloch , five Melchom , quz vox in- poteft. terpretam Regem eoruzs lonat. Ita Circeumegit fuper eos, G5.) Senfas hunc locum interpretantur $. Hier. eft, aliquos fuitleferra dilfeftos, alios & Pineda, ac Villalpandus ex recen- fuppofitos ferratis carpentis contritos, tioribus, & alii apnd Salianum , licet non defint , qui non de 1dolo, fed- de alios gladiis.trucidatos, alios tradu- &os per fornacem lateritiam , ut igni rege intelligant. comburerentur , hocenim eft 447 depoffesesm eff ff uper '(:*ztp./æt David. ) eut. 5. 25. lex ell. fuipiha eorum 12 typo Larersm , id eft, per eum loeum, in quo lateres formantur, & igni du- . igHe combures zon conetpifces argeutum, rantur. Locum hunc £ 1 t 1ifius explicavi O aurums de quitus fala Jutt 4 neque in Hieropoliticis 1. 2. cap. 3. num.1. a^ x 35! d- CAPEET. XHL ide "difalom propter incefTum cum [orore "Tbamar fratrem p 1o - 0ccidit : iratoque patre , profugus ad regem Ge[ur, tribus: lus annis ibi permanfit. A&uü eft autem poft haec, ut Abíalom filii David foäo— iWl E t rem fp eciofitfimam, vocábulo 'Thamar, adamaáret Amnon filius David, v 2. Et deperiret eam valde,ita ut propter amorem ejus segro- git In taret : quia cum eftet virgo, dxiHcile.ei1 vidgbatul', ut quippiam inhoneíte ageret cum ea. . Jin 3. Erat autem Amnon amicus, nomi ne Jonadab, filius gein. maa fratris David, vir prudens valde. H 4. Qui dixit ad eum : Quare fic attenuari S ma;cie, fili regis, per fingulos dies? cur non indicas mihi? Dixitque ei Amnon: ta ! a 'Thamar fororem fratris mei Abfalom amo. |] $. Cui refpondit Jonàdab : Cuba fuper le&tum tuum, & lan- guorem fimula: cumque venerit pater tuus ut vifitet te, dic ei: (. Veniat, oro, 'Thamar foror mea, ut det mihi cibum, & faciat n pulmentum, ut comedam de manu ejus. l- 6. Accubuit itaque Amnon, & quafi s&egrotare coepit: cum- que veniífet rex ad vifitandum eam,ait Amnon ad regem: Ve- g niat, obfecro,'Thamar foror mea, ut faciat in oculis meis duas forbitiunculas, & cibum capiam de manu ejus. H e .. 7. Mifit ergo David ad 'Thamar domum, dicens: Veni in * domum Amnon fratris tui, & fac ei pulmentum. le autem 8. Venitqufe Tbamar in domum Amnon fratris fui: il jacebat: I. Bfalon filii David forerem.) So- 4.. Fili . Regis. ) Emphafim habet, ror dicitur Abfalonis, quia quafi inertiz cujusdam fit filium Re- eadem cum illo matre genita. gis, qui voti enjufcunque compos effe 2. Cum effet virgo. ) Quue propter- poffit, tabefcere rei alicujus defiderio, ea diligenter cuftodiebatur. nec conari illam confequi. 3- Filius Semaa , 6c. ) Patruelis ip- 5. Languorem fimula.) Moritudinem fius Ámnonis. paulo graviorem , que lecto atfigat ; Prudezs walde.) Prudentia carnis, nam prius etiam, fed leviter egrotabat. quz. aftutia eft. Jonadab unus. erat Thamar foror mea. ) Mocare jubet ex eorum numero , quibus omnia prin- fororem ad amoliendam fufl)icionem meditati facinoris. cipum honefta, atque inhonefta lau- dare mos e ts iE , ut Tacitus loquitur ter- 6. Serbirinuculas.) LXX. placentas, tio Annalium. alii Zegaza. LIBRIIL REGUM ap jacebat * qus&e tollens farinam commifcuit, & liquefaciens, in 3Q regis Vil oculis ejus coxit forbitiunculas. , 9. Tollensque quod coxerat, e ffudit, & pofuit coram eo, & illius for 19 Q noluit comedere : dixitque Amnon : Ejicite univerfos a me. » Cumque ejecitfent omnes, imposd 1 cjamans. 1o. Dixit Amnon ad Thamar: Infer cibum in conclave, ut vefcar de manutua. "Tulit ergo Thamar forbitiunculas ; quas $. D fecerat, & intulit ad Amnon fratrem fuum in conclave. frater t 11. Cumque obtuliffet ei cibum , apprehendit eam, & ait : eft: ne Veni, cuba mecum , foror mea. fat COf at ( 12. Quse refpondit ei : Noli, frater mi , noli opprimere me, neque enim hoc fas eft in Ifrael: noli facere ftultitiam hanc. eftvald 15. Ego enim ferre non potero opprobrium meum, & tu eris niam d quafi unus de infipienzibus in Ifrael : quin potius loquere ad ? | regem, & non negabit me tibi. nec bo 14. Noluit autem acquiefcere precibus ejus, fed praevalens Tham: viribus opprelfit eam , & cubavit cum ea. a 1;. Et exofam eam habuit Amnon odio dnagno nimis:ita ut Qves A majus eífet odium, quo oderat eam , amore, quo ante dilexe- Abf L i rat. Dixitque ei Amnon : Surge, & vade. 16. Quae refpondit ei: Majus eft hoc malum, quod nunc n D agis adverfum me, quam quod ante feciíti, expellens me. . Et vettit i noluit audire eam : Gendf. 17. Sed vocato puero, qui mini ftrabat ei, dixit: Ejice hanc a me foras, & claude oftium poft eam. N fu. 18. Quae gnum I2.. Neque enim hoc fas eft ia lfraci.) noni objiciendam putavit , t fi feri Càp.0 lii Quia in Levitico cap. I8- 6. dicitur : poffet, defifteret ab injuria. T ; Omnis bomo ad proximam janguisis fus IS. Exofum tam babuit 4muon.) zn «ccedet, uf veveliet 1uipriucinem Que odii caufa ? an ex confcientie * Ing; ejis. Ego Doming:, & num. 9. ad ftimulo, & fynterefi , & pudore in- jun n vien rem noftram propi's Turpitudinem famiz fecuture ? juxta ea, qux do- Jfororis tu4 ex patre, fivo ex matre, cet Ariftoteles in problematis fe&. 4. t()mlj que domi, vel foris gem orobl. qI. an potius id egit Damon , 20 velabi:. .iuz fjf, 202 f€- WA ut expulfa viroine, & propalato cri- I3. Opprobriummcum. ) Dedecusob mine turbe domi, odim , c&defque ne £ violationem. nafcerentur : quod etiam confecutus eft. fl t - Quaft unos de infidentitrs.) Scele- 16. Majes eff boc malum. ) Id eft tam vatis, divinz legis violatoiibus. perpetratum malum majus fit expul- Quin Noz uegab;t me rtbt.) Id £orcaffe li- fione , quia infamiam affert expulfio , 1 e&m citum putavit "Fhamar ignoratione & fpem excludit patrati criminis te- Árat ?egis vel qlualemcumque Ípem Am- gendi, & aliquod remedium adhibendi. pot l CAPUT XII. 353 iens, n f iB,IQuæ induta erat talari tunica : 'hujuf&emod'i enim filize regis Virgines veftibus utebantur. Ejecit itaque eam minifter 160 illius fora$ : claüfitque fores poft eam. ER I9. Quse afpergens cinerem capiti fuo , fciffa talari tunica, 76 ut impofitisque manibus fuper caput fuum, ibat ingrediens, & clamans. h; QUi .40. Dixit autem ei Abfalom frater fuus : Nuniquid Ammon frater tuus concubuit tecum ? fed nunc foror tace, frater tuus &ak: Manfit ita eft : neque aflligas cor tuum pro hac re. qtle "^rFha- M mar contabefcens in domo Abfalom fratris fui. fe füo, 241. Cum autem audiffet rex David verba hzec , contriftatus lafiC. tü. erit eft valde; & noluit contriftare fpiritum Amnon filii fui , quo- niam diligebat eum, quia primogenitus erat ei. te ad 22. Porro non eftlocutus Abfalom ad Amnon nec ína lü'mï nec bonum: oderat enim Abfalom Amnon, eo quod violaffet vilens 'Thamar fororem fuam. - " 23. FaCtum eft autem poft tempus biennii, ut tonderentur dat ilexe- oves Abfalom in Baalcha(or) quse eft juxta Ephraim, & vocavit Abfalom omnes filios regis. 24. V enit- nünc Ig. Talari.) 9ic LXX. ad Hebr. Contale]cens-) Hebr. & Chald. Dejo- z toybb paffim , id eft, ut alibi nofter Iata, Ícilicet mofta : LXX. agimo deff- ciens. vertit interpres , polymita. . Vide. dicta QI. Nofu contriffare ,fpi'r'imm - haac Genef. 57- 3- X9. Lmpofiti[que manibes [mper caput mon, Cc. ) Nimis remiffionis Davt- dem accufat Abulenfis, quod peccan- fu. ) Manuum impofitio capiti fi- tem adeo graviter filium, ne afperius QH? gnum exrat dolentis animi. Sic Jer. U cap. 2. extremo dicitur: 4 /fla egre- iidem appellaverit. Alii plures exi- [ fen dieris, C manus tue erunt [uper caput [ imant tempore opportuno non fuiife neglectam a Davide correptionem , li- 1 zunm i quoniam obtrioi? Dominus, Oc. f ) dmgredims, 69 clamams. ) iNe fi xe cét id facer textus non exprefferit. jentit Ita fentit Lyranus, Dian. Salian,& alii; e il« jam manifefta leviter injuriam. ferre 29.' Nenm efflocutus .. . nec malums videretur, non vim paíla , fed volens nec bonrm.) De hoc fcilicet violate ; o corrupta crederetur. * fororis facinore ; fi enim plane ab & £ 10n, QO. Fratqr fuss cff.) Non fignificat omni ejus-colloquio abflinuiflet , fu- | C id Abfaloni fratri licuiffe, aut impu- fpe&tum eum habuifíes Amnon, & ab ne effe debere, fed premendam rem eo fibi:caviffet. $ dit jd filentio, ne major fiat. infamia, que 23: In . B« dehafór , u eþï. jeste u J tam in eos redundet, qui intulerunt, Ephraim.) Non tribum phraim , fed quamin eos, quipaffifunt. Vel etiam civitatem hujus nominis in tribu Tuda, q)lh li, eam confolatur, quod cum Amnon qu& etiam dicitur Ephraim & Ephrem T2 frater illius effet, nemo jure fifpicari com diphthongo , cujus mentio eft )d offet eam in ftuprmm confenfifle, jJoan. 11. 54. Dibl. cum Com. Menochb. Toga l, jj 354 LIBRI f REGUM 4j 24. Venitque ad regem, & ait ad eum : Ecce tondentur oves fervi tui * veniat, oro, rex Cum fervis fuis ad fervum (uum. U tuni 25. Dixitque rex ad Abfalom : Noli, fili mi ; noli-rogave ; nt venjamus omnes, & gravemus te.. Cum autem cogeret eum, dix & noluiffet ire, benedixit ei. ? 26. Et ait Abfalom : Si non vis v Itj enire, veniat, obfecro, Àb nobifcum falrem Amnon frater meus." Dixitque ad eum rex: J us Non eft neceffe, ut vadat tecum. 27. Coegit itaque Abfalom eum, & dimifit cum eo Amnon, ven & univerfos filios regis. Feceratque Abfalom convivium quafi convivium regis. n 28. Preeceperat autem A i)falom pueris fuis, dicens : Obfer- vate, cum temulentus fuerit Amnon vino, & dixero vobis: 108 de Percutite eum, & interficite : nolite timere : ego enim fum, qui praecipio vobis : roboramini, & efto:e viri fortes. X 29. Fecerunt ergo pueri Abfalom adverfum Amnon, ficüt ]u preeceperat eis Abfalom. Surgentesq ue omnes filii regis aícen- derunt finguli mulas fuas ; & fugerunt. Inti Qmm 3o. Cumque adhuc pergerent in itinere, fama pervenit ad David, dicens : Percuffit A " bfalom omnes üïioä regis, & non Ti remanfit ex eis faltemg unus. 31. Surrexit die, 24. ob toudeutur. oeves. ) Quod Quaff comvrvium: Regis, ) "uipþe ibi tempus célebre ,. & lxtum erat illo qui Regem , .. & regios.filios omnes €vo, judeis rei pecuarie intentis : convivio excipere volebat. / : quare etiam convivía tunc agitabant,, 98. Ego euim fum , qui precipio vo- fo) ut vidimus fupra.in Habal Carmeli &i ) Quafi dicat: ego periculum X J. Reg. I5. vef Iu rum in me recipio, ego damnum 95. Feniat,oro, Rex eum fervis fuis.) omne przftabo. Cum Re- Cum tota: familia regia. 29.-Pzer: Ac':f(zlan. ) Ef£t proba!ri!e, gem ipfum invitat Abfalon , hocagit, ut Lyranus, Abulenfis, & Dionyfius ut ftlflæici011eln meditati.crimin?s amo- volunt , fuiffe iftos alienigenas ex re- Jiatur. gno 'Pholmai Regis Geffur avi fui t 26. G«avemnus te. ) Apparet Abfa- materni oriuntlos, ut patrata cede lonem fua fibi bona habuiffe fepa- cum Abfalone aufügerent, nec filios, Tal ratà,. & conjugio fuiffe devinctum , aut familias. fuas incerto vitz , àc ln praferim cum capite fequenti. tres Ye fortunarum. difcrimine relin querent, d ejys filii ,& una filia memorentur. 3o. Fama pervenit ad .Davsd. ) Fa- Benedixiz. ) Bene precatus eft , fci- ma, ut fepe folet , mendax; que ta- li licet valedicens. men divino confilio , atque judicio ad i tà 27.. Coegss staque Ab[alon eum.?) Pre- "Tam morofus Da- majus Davidis fupplicium pertineret, cibus importunis. dum mortis omnium filiorum falfa vid in danda venia videtur mali ali- T guid timuiffe, opinione cru.ciat:urc- Jj i CAPU T XIHT. 355 Oves a1. Surrexit itaque rex, & fcidit veftimenta fua & cecidit !m, -*unt vettimenta fua. fuper terram , & omnes fervi illius, qui affiftebant ei, fcidg— Pa€, eun, 32. Refpondens autem Jonadab filius Semmaa fratris David, dixit: Ne seftimet dominus meus rex , quod omnes pueri filii regis occifi fint: Amnon folus mortuus eft, quoniam in ore , Iex: Abfalom erat pofitus, ex die, qua oppreffit Thà ejus. H mar Qfororem Iton, 33. Nunc ergo ne ponat dominus meus rex fuper cor fuum quafi verbum iftud ,.dicens: Omnes filii regis o » ccifi funt 5 quouiam Amnon folus mortuus eft. bfer. 34. Eugit autem Abfalom, & elevavit puer fpeculator ocu- obis: los fuos, & afpexit, & ecce populus multus veniebat per iter iun, devium ex latere montis. 35. Dixit au:em Jonadab ad regem : Ecce filii regis adfunt: ficat juxta verbum fervi tui fic fa&tum eft. & filii regis, & El* . 36. Cumque ceffaffet loqui, apparuerunt intrantes levaverunt vocem fuam , & fleverunt: fed & rex, & ital omnes fervi ejus. fleverunt ploratu magno nimis. OU 37. Porro Abfalom fugiens, .abiit ad Tholomai filium Am- miud regem Geffur. quit ergo David filium fuum cunétis x ext diebus. :48. Abfalom autem cum fugiffet , & veniffet in Geü"ur, fuit mppe 1bi tribus annis. Tmne s 39. Ceffavitque rex David perfec 1 ui Abfalom, €o quod con- | Ub f folatus efiet fuper Amnon interitu. xluf f l l]e, Yya CAPUT yfius t It i n 52. In o/rex..) In decreto , & volun- urbes refugii non texiífent deliberato tate Abfalonis pofitus exat , .& defti- parricidam. cgde natus àd cedem , quia decreverat, & Per iter devwium ex latere mómtis. ) ]ioS, [14 fortalfe etiam jurejurando confirma- Putat Abulenfis filios Regis metu Ab- verat, fe illum interfe&turum, | Cl aL falonis compendia viarum fuiffe fe- ht daeus vertit, zz corde. Ie ere pxo Qates, non via regia prog:ellos. fa ; t hic accipi non poteft, quia confilium |39- Bo , - quod co;;/ö!.»z!*m effez. fuper oal fuun | Ábfalon miraà f diflimulatione ninon: interiu. ) Quod fcilicet. ira texerat, deferbuiffet , ia exarferat in Abfa- 2Un lonem propter À mnonis mortem. Cum alfa jl 34- Fugiz antem Abfalon. ) Ad Y hol- mai regem Aflur àvum funum mater- prefertim expenderet eum juftas fua Dum, ut haþecur hum. 37. fequenti, necis Cftufas dediiIe. V 2 336 LIBRII.REGUM ha CAPU TO ell "Abjalem wulieris Tbecuitee foleriia revocari curat S'aab a Ge[fur in Jerulalem ; de pulcbritudine , €&? filiis ZAbfalom; qui biennio & Dof? reditum f'aciem patris non vidit, donec me[Jem y r5 Sfoab incendi juffit. n ï-þ Ntelligens autem Joab filius Sarvize, quod cor regis ver- fuüm effet ad Abíalom ; 2. Mifit Thecuam , & tulit inde mulierem fapientem : dixit- que.ad eam: Lugere te fimula, & induere vefte lugubri,& non i ungaris oleo, ut fis quafi mulier jam plurimo tempore lugens in amortuum: I 3. Et ingredieris ad regem, & loqueris ad eum fermones hujufícemodi. Pofuit autem Joab verba in ore ejus. Ti 4. ltaque cum ingreffa fuiffet mulier Thecuitis ad rezem, cecidit coram eo fuper terram, & adoravit, & dixit : Serva t me, rex. $. Et üit ad cam rex : Quid caufae habés ? Quae refpondit? Heu, mulier vidua ego fum : mortuus eft enim vir meus. 6. Et ancillze tuze erant duo filii : qui rixati funt adverfum i fe in agro, nullusque erat, qui eos prohibere poffet, & percuffit fe alter alterum , & interfecit eum. 7. Et ecce confurgens univerfa cognatio adverfum ancillam li [ tuam, dicit: Trade eum, qui percuffit fratrem faum, ut occi- Q eamus damus eum pro anima fratris fui, quem interfecit, & del hsere- 1 i Or regis werfum effet ad 4Lfa- .9- Pofuit. awrem - Joab verba im ore l on.) Quodfcilicet illi placa- ejus. ) Quafi mulieris ore ipfe loque- f tior effet factus. retur, & parabolam, qua uteretur, 9. Mift TLhetuam.) Ea fuit olim docens , & illius apodofim-& ufum. urbs tribus Juda a Bethlehem diftans 5. Quid cau[e babes?) À quonam li duobus milliaribus. Voluit Joab hoc periculo , aut malo eripi cupis ? beneficio fibi Abfalonem devincire; 6. Interfecit eum.) Non tatetur cri- quem patri in regno fuccelffurum fpe- men vidua, cum id teftibus convin- xabat. Plurtmo tempore /ug;ns quortutm. ) ci non polfet , neque id reus fateretur, fed accufatorum orationem refercbat, Non funeris exequias celebrans, qu& ut placet Abulenfi. paucis diebus finiebantur,, fed mosrens 7« Trade eum, qui pereufft , 65c.) pro fua in defun&um benevolentia Erant hi cognati ex parte patris, qui & damno accepto.. Hzcomnia ador- occifo filio fuperftite heredes futuri nantur ad ciendam in Davide mife- E: ricordiam. erant, itaque non zelo juftitie, fed ha- - redigacis amorein deuam infurgebant. CAPUT XIV. 357 hz redem, & quserunt extinguere fcintillam meam, quze reli&ia eft; ut non fuperfit viro meo nomen, & reliquiae fuper terram. d 9. Et ait rex ad mulierem: Vade in domum tuam, & ego ju- 4 ib bebo pro te. 9. Dixitque mulier Thecuitis ad regem : In me, domine mi rex, fit iniquitas, & in domurg patris mei: rex autem 5 & thI'Oi nus ejus fit innocens. Ver 1O. Ft ait rex: Qui contradixerit tibi) adduc eum ad me, & ultra non addét, ut tangat te. It 1r. Quae ait : recordetur rex Domini Dei fui, ut non mul- T0n tiplicentur proximi fanguinis ad ulcifcendum, & nequaquam 'ets interficiat filium meum. Quiait: Vivit Dominus, quia non i cadet de capillis filii tui fuper terram. P J 12. Dixit ergo mulier: Loquatur ancilla tua ad dominum meum regem verbum: Etait: Loquere. , 13. Dixi*que mulier: Quare cogitafti hujufcemodi rem con- Va tra populum Dei,'& locutus eft rex verbum iftud, ut peccet, & non reducat ejet&tum fuum ? iit? Yy3 14. Omnes Deleamnus baredem.) Notat illorum pro arbitrio nocentes impunitos di- füm intentionem: non enim hoc verbis di- mittere non poflint , poterat tamen t cebánt, fed factis. David in cafu propofito; nam nec Extinguere fcimtillam meamy, qua ve- reus crimen-fatebatur, nec aderant am lia eff.) ln qua extin&tus jam pri- teftes, quibus revinceretur. ÉKtaque dem pater revivifcat ; & ego prope cum delidum non probaretur, nec «Cl^ diem moritura. deinceps vivam. pena poterat infligi. fus Non fuper[it "viro ieo nomen, ) Niri YO. Mdduc eum ad me, €c.) Ego j Íui nomen memorat , tacet fuum , quia quippe ei nominatim interdicam , ne filii patribus fuccedebant , non matri- tibi , aut filio tuno moleftiam exhi- [2 bus, que nifi hzredes effent, quod beat. , fratribus carerent , nihil . habebant. II. Non multiplcenter proximi [an- qUE- tf Fili etiam a patre denominabantur , guinis, 6c.) WMulier dixerat univer- m ut cum dicitur Saul filius Cis, Salo- 5 fam cognationem adverfus ipfam cof- i mon fiBus David. furrexiffe ; petit a Rege, ut nontan- tum, qui proximus eft, ac habet pri- 9. Jubebo pro te. ) Quod opportu- d num fuerit, ac neceffarium fieri ju- marium jus ad accufandum, ab accu- vï!l- bebo , ne premaris injufte. fatione repellatur, fed alii quoque, qui . Ia me Domime mi Rex4 U:.) illo recedente illius juri fuccedunt , ne t Quafi dicat : fi tu Rex tibi a Deo p multiplicentur ultores fufi fanguinis , times, quafi occifi fratris reum im- fed plane ab omni moleftiz liberetur. punitum dimittere peccatum fit, in 12.. Coztra opslem D.i D m peccer. ) Quaafi . dicat, nifi revoce- qüï caput meum pena iniquitatis . hujus "i deferatur ; tu vero fis innoxius, nec tur hic exul, peccaturus eft, & fu- ha tibi róégno tno incommodum . ullum turus cultor idolorum in danmnum, -& dedecus populi Dei. iib igde proveniat, Quamvis Principes L 58 LIBRI-'-I REGUM 14. Omnes morimür , & quafi aquae dilabimur in terram; i Ezechqua non revertuntur: *pec vult Deus perire animam, fed .18.32. retra&tat cogltans, ne pehitus pereat, qui abje&us eft. bi 33 II. 15. Nunc igitur veni, ut loquar ad dominum meum regem J verbum hoc., praefente ponuïo L Et dixit ancilla tua : Loquar ad regem , fi quomodo faciat rex verbum ancillae fuse. 16. Et audivit rex j ut liberaret ancillam fuam de manu pt Üt omnium , qui volebant de haereditate Dei delere me, & hhum meum fimul. 17. Dicat ergo ancilla tua, ut fiat verbum Domini mei Tegls Y ficut facrificium. Sicut enim (1) Angelus Dei, fic eft dominus meus rex , ut nec benedittione, nec maledx&lone inoveatur : unde & Dommus Deus tuus eft tecum. (]x 18. Et refpondens rex, dixit ad mulierem : Ne abfcondas a f me verbum, quod te mterrogo Dlxxcque ei mulier: Loque- re, domine mi rex : lo 19 Etait rex: Numquid manus Joab tecum etti in ommbus iftis ? - (1) Angelus Dei.. Ip Six£. edir. baterar. Amrehb Domini. f fit fenfus : 14 0mnes THOTÍDRMY , &$c. ) Aïtera Parabolam propofui tibi ratio eft, quafi dicat, quod factum Rex in gxatx am populi, quem vidi eft, infecfum effe non poteft, qui moftum ob exilium Abfalonis 5 & li an[tqu C&, exilio vivi non revoca- quem hoc tuo beneficio exhilarabis. tür aü vitam. Cur érpgo malum ma- I7. Dicat ergo ascilla tma.) Obtineat lo cuinulemus, & non potius venia , ab humanitate, & benlfrmmte tua. & induk gentia illud reparare ftudca- | Fiat verbum Dommz mei Regis j?c:tt mus ? fac,quum ) Sententia , quam pronun- g Nec vzlt- Dezs þcrtre anuuam , . ) ciafti, rata 1'1 & nnmutabnn ideoque [u Altera ratio. petita. ex Dei exemplo, Deo grata ut fa..uf'cmm l qül renprcenn peccm ri noxam con- özcw ezim Aage/m Dei , €&7.) Qua- fi dicat : hoc etiam decet conftantiam | donat, etiamfi abje&us fit, quod fci- licet divina cecideiit gratia. tuam, qui inftar es Angeli, ut f»1- Rezratlat.) qelltentnam mutat. monibus hominum non movearis , fi- 15. Nume igitur veni.) Ego fCihcw, ve bene, five male de te fentiant, & MHebraice eft, & suzc ve/zt, id eft; loqudncul modofacias , quod juftum caufa 1 l'(;pc.ef quam veni. eft, & donfzutinduh iv legi. Prafeute pepali.) Ex Hebrso verti Eft tecum.) 'Tibi favet, rebufque ums pote ID5 7714 ferruit m pquzm' O- 19. Awmqu:dmamu 704b tecum g? j tpftque locus hic explicari, vel de Id eft, vel de Hbo viduz. De nonne opera ejus, & confi- Abfalone , lio ufa es.in hoc tóto negotio tuo? ;; hoc quidem, ut fit fenfus: volui hzc Nec adfinifiramy, mec ad dexreram dicere prefente populo, ut omnes ef , &c.) Rem ipfam attiegifti, plane noverint fententiam Regis filium meum dixi, quz ille fuggeffit. Non diffi- abfolventis ÍIta T heodoretus , & mulat mulier autorem parabole, five Abuleníis. De Abfalone vero, ut quia Joab illi id permiferat, five quia CAPUT XN. 358 iftis? Refpondit mulier, & ait: Per falutem animze tuse, do- fed mine mi rex , nec ad finiftram , nec ad dexteram eft, ex omni- bus his, qua&e locutus eft dominu$ meus rex: fervus enim tuus m Jat Joab;ipfe przecepit mihi, & ipfe pofuit in os ancillae tuze omnia verba hsec. 20. Ut verterem figuram fermonis hujus, fervus tuus Joab nu praecepit iftud : tu autem domine mi rex , fapiens es; ficut ha- m bet fapientiam Angelus Dei, ut intelligas ómnia fuper terram. 21. Et ait rex ad Toab : Ecce placatus feci verbum tuum : 0s vade ergo, & revoca puerum Abfalom. . US 22. Cadensque Joab fuper faciem fuam i n terram, adoravit, n & benedixit regi, & dixit Joab : Hodie intellexit fervus tuus, quia inveni gratiam in oculis tuis, domine mi rex: fecifti enim d fermonem fervi tui. o 23. Surrexit ergo Joab, & äbiit in Geffur, & adduxit Abfa- lom in Jerufalem. US 24. Dixit autem rex : Revertatur in domum fuam, & faciem meam non videat. Reverfus eft itaque Abfalom in domum fuam, & faciem regis non vidit. bi 25. Porro ficut Abfalom, vir non erat pulcher in omni IHrael, (l & decorus nimis: a veítigio pedis usque ad verticem non erat in eo ulla macula. lt 26. Et quando tondebat capillum (femel autem in anno ton- debatur, quia.gravabat eum caefaries ) ponderabat capillos ca- 71 23. Nati j pi.is füi ducentis ficlis, pondere publico. cum, cor Reois verfum effet ad Abfa- juvenili. Mel etiam formula eft blan- je lom , ut fapra dictim eft, gratüum erat Ó de, indulgenter , & amanuter filium iB Ov um ofhcium, qui de eo revocan- chariflimum appellantis. do agebant. $ 02. Cadensque J^ab [uper f ciemfuam.) n Pronus fe inclinavit in terram in fi- [e oo. Ferterem ffeuram ferimonis /ug.m.) " Parabolam applicarem. gnum reverentiz. Sapiens es. ) Quuafi dicat, fas mihi Benzedixit.) Merbis officiofis, que non ef£ diffimulàre dintius , aut fpe- fequuntur ; gratias egit. Faciemo o meam zom rare te falli poffe,: cum fis fapiens , 24- v:deat.) ficut Angelus , tantoque intervallo re- Quod factum eft a Davide, ut ferox Abfalonis ingenium contineret in of- liquos. mortales poít te relinquas, quanto Angeli Dei omnes homines ficio ; utque ex pena diuturniore ad- fapientia antecedunt. mifli criminis gravitatem aenofceret. oIt. Verüum tzum.) Quod propo- Q5. Noz erat im eo uda m4:ula.) fita viduz perfona a me poftulafti Nullum plane vitium, nihil quod re- Puerum .Ab[alom.) M ox puerum ta- prehendi poffet ; aut. improbari. citam habet crunimis excufationem ex 95. Pende;abar.) Scilicet qui vende- hr - A. MM a imprudentia, fervore, & temeritate re volebat; foxcaíle aïd. fcminarum $50 LIBR H REGUM AA hf5 47. Nati funt a ucem A Uia lom fili tres, & filia una bomine "'Thamar, elegantis formae. 28. Manfitque Abfalom in Jerufalem duobus annis, & faciem L regis non vidit. 29. Mifit itaque ad Joab, ut mitteret eum ad rezem : qui no- luit venire ad eum. Cumque -fecundo mififfet; & iile noluitfet venire ad eum, L L 3o. Dixit fervi s fuis: Scitis agrum Joab jukfa agrum meum, habentem meffem hordei: ite igitur, & fuccendite eum igni. ] Succenderunt ergo fervi Abfíalom fegetem igni. Et venientes « fervi Joab, ícitfis veftibus fuis, dixerunt : Succenderunt fervi Abfalom par:em agri igni. ql 51. Surrexitque Joab, & venit ad Abfalom in domum ejus, E & dixit: Quare fuccenderunt fervi tui fegetcm meam igni ? t 32. Et refpondit Abíalom ad Joab: Mifi ad te obfecrans, ut venires ad me, & mitterem te ad regem, & diceres ei: Quare veni de Gefiur? melius mihi erat ibi effe: obfecro ergo , ut videam faciem regis : terficiat me. quod fi memor eft iniquitatis lmeæ,-in- 33. Ingretius itaque Toab ad regem , nuntiavit ei omnia: vo- catusque eft Abfalom ,'& intravit ad regem , & adoravit fuper faciem terrae coram €o : ofculatusque eft rex Abfalom. — & CAPUT ornatum. -Mec enim probabile vide- 29. Ut mitteret eum ad regem.) Ut tur filium regis queftum inde quzfi- illo uteretur tanquam ]legato apud viffe, fed aliquibus e fuis donabat, patrem. Probabile eft Abfalonem non g qui poftea pr«tio accepto diftrahebant. habitaffe Hierofolymis, fed in agro i Pondus autem qvidam referunt ad fuo aliquo, hancque procraftinationis capillorum gravitatem , ahü ad pre- joab caufam fuitfe. J tium , quo vendebantur. 32- Miff ad te.) Et(i non habeatur Ducentis: fécits.) Sxpius dictum eft, in facro textu , dubitandum tamen i ICIUB'I unun argentemn quatuor re- non eft, quin Joab illatum damnum galibus Hifpantcis equivalere. fereparaturum promiferit, blande com- Pozdere pullico.) Hebr.Chald. & LXX. pellarit, rogaveritque , ut quod apud habent , Kegze, id eft, jufti ponderis. regem Optabat, expedirct. 27- Nomime Tbamar. ) W«l pater id 33. Ofenlatufgue eff Rex Ab[alon.) nomen filie dedit in memoriam, . aut 'üm morem frequentem fuiffe apud defiderium fororis fue , ut ait Abu- Hebraos, pr&fertim in reconciliatione lenfis, aut ipía potius amita, que filiorum ex parabola filii prodigi in cum Abfalone morabatur, nepti no- parentis gratiam recepti, Luc. 15. 20. ien fuum attribuit, confentiente patre. ?ntelligi poteft. - 361 Ilne CAPUT XV. äb]hlt;m, concil iato fibi populi favore , adverfus patrem conjurat ett i Hebron, quem pater fugit, paucis cum Zfrca remiffis, E? inter ittitur, diffipaturus confiium f0* dliqs Cbu[ai remi Acbitopbel. (fet Gitur poft hzec fecit fibi Abíalom currus, & equites, & I.I Im, quinquaginta viros, qui praecederent eum. . 4. Et mane confurgens Abfalom ftabat (1) juxta introitum nl , qui habebat negotium, ut veniret ltes portze , & omnem virum U ad regis judicium, vocabat Abfalom ad fe: & dicebat: De qua civita:e es tu? Qui refpondens ajebat: Ex una triou IHrael ego fum fervus tuus. i)us, 'ei Abfalom : Videntur mihi fermones . Refpondebatque tui bori, & jufti. Sed non eft, qui te audiat conftitutus a rege. t ate Dicebatque Abfalotn z t 4 uis me conftituat judicem fuper terram ; ut ad me ve- . habent negotium, & jufte judicem ? It niant omnes, qut s. Sed & cum accederet ad eu m homo, ut falutaret illum, extendebat manum fuam, & apprehendens, ofculabatur eum. V0« 6. Faciebatque hoc omni Tírael venienti ad judicium, ut au- X diretur à 1'?ge, & folicitabat corda virorum Iírael — 7.Poft .additur : in via. (1) fuxta introitum portz. I» edit. Sixt E & regnavit David füper omnuem Ifrael, I-xF cit fébà Abf slon eurrus , & equi- £es , €c. ) Non jam equo ani- facielat quoque Darvid judicium, 6 jufts- mo ferens vitam privatam, fed re- tiam omni populo [uo , & ipfe per fe au- U diens, & idoneos judices conftituens. nd giam dignitatem , & illius infignia 4. Omnes , qui . babenr megarmum. ) ^ j0n ante tempus affectans. Omnes indifcriminatim , & fine de- Q. Juxta introitum porta-) Ubi juxta lectu vocabat ad fe, ut oftenderet fe 0pO. illus evi morem pr&torium erat, 6 Yi judicia exer cebantur. non refpicere perfonàm hominumy Ex uza trz . bu Ifrael, ) Ex tali tribu, fed tantum de bono communi effé at folicitutn. illius edens nomen. Cum Aaccederez ad eum bomo, «* nett , Videntur mibi, &fe. ) Plebem fibi gj conatur adjungere", illi que blanditur f'alstaret illam. ) In Hebraeo eft, cuz Ie ambitiofe. Sic apud r erent um in appropinquabat quilpiam , €$ incurvaeo )u t Demea: bat fe ei. Adelphis diceba Extendelat manum [zam , 6$c^) Hlum Paulatim p them primuum facio ») HIEAPIS humaniffime erigebat, complecteba- ul Non efl, zi te audiat conff ;ntux 4 tur, ofculabatur. r 6. Solicitabat corda. j In Hebr. eft, Rege.) Falfum hoc; nam de Davide n dictum eft cap. g. hujus libri num. I5. Eurabatur eorda , etiam ltalice de eo, A 0. Bi&/, cum Com: Menoch, Tom. II, * 362 LIBRI II; RVEGUM " Poft (1) quadraginta autem annos,dixitAbfalom ad regem David: Vadam, & reddam votà mea, qus&e novi Domino in Hebron. f 8. Vovens enim vovit fervus tuus, cum effet in Geffur Sy- Pl ride, dicens: Si reduxerit rae Dominus in cabo Domino. Jerufalem , facritif p 9. Dixitque ei rex David : Vade in pace. Et furrexit, & abiit in Hebron. fi 1O. Mifit autem Abfaslom exploratores in univerfas tribus Ifrael, dicens: Statim ut audieritis clangorem buccinze, dici- te: Regnabit Abfalom in Hebron. [ 1L. Porro cum Abfalom ierunt ducenti viri de Jerufalem vocati, euntes fimplici corde, & caufam penitus ignorantes. I2. Accerfivit quoque Abfalom Achitophel Gilonitem con- C filiarium David, de civitate fua Gilo. Cumque immolaret vi- b €rimas, fa&ta eft conjuratio valida, populusque concurrens au- gebatur eum Abfalom. K I3. Venit igitur nuntius ad David, dicens: Toto corde uni- verfus Ifrael fequitur Abíalom. 14..' Et (i) Poft quadraginta. In edit. Sixt. babetuy : quatuor. f f qui cum egregiis animi , corporifque per Abfalonem exercere Davidem pa- p dotibus fit ornatus ; benignus eft, & rabat. Vel tandem,quod ad locum at- humanus, dicimus, Rx£z ;l ezore dcl- tinet, eam fortaífe rationem fux pro- le perfoze. fe&ioni in Hebron pretexuit Abfalon, k 7. Poffl quadraginta autem. annos, ) uod ibi, ut notavit D. Hier.in tra- Quos Vatablus ab eo tempore nu- 4 it. Hebr. corpora requiefcerent Pa- Yi merat , quo Ifraelitz Regem petierunt triarcharum Abraham , Ífaac, & Jacob. a Samuele. Salianus vero a prima hi Davidis un&tione in Re em. homines ad res turbandas idoneos. IO. Exploratores.) Concitores vulgi, uü Aliqui !ll putant mendum elife, & legendum, Regnavit Adifalom im. Hebron. ) Cum Dof quatuer aumo; ; tot enim intercef- regalibus infignibus etiam ceremonia fitfe dicit Jofephus , & 'T'heodoretus. u&ctionis in Regem adhibita. eft, ut D Reddam vota mea f im Hebrom.) aperte colligitur cap. 19. fequenti n. Parum probabilis pretextus ; nam jam IO. cum ait populus : 244/aloz azutem , 1 dudum reverfus erat ab exilio , & vo- quem muximus f[uper nos , mortuus-eff in u ta, f1 quz conceperat, jam dudum bello. Lyranus probabiliter putat etiam debuiflet perfolviffe : deinde locusfa- fidelitatis juramentum a populo exhi- k crificiorum eo tempore non erat He- bitum. bron, fed aut Gabaon, ubi erat ex- 12. 4chitophel.) Bethfabezs avum, celfum max' mum , & facerdos Sadoc, ut fupra diximus, quem Salianus Da- g aut Sion, ubi erat arca D'omini,fortaffis & vidi putat infenfum tuiffe propter adul- ü Davidfenfit fraudem, fed voluit potius terium cum nepte, & Uriz occifionem. videriparum prudens, quam nimium Giloniresm. ) De Gilo civitate, qus [ fufpicax. — Veletiam id egit Deus , qui erat in t;ibu Juda. B CAPUT XV. 365 i 14. Et ait David fervis fuis, qui erant cum eo in Jerufalem: 0 I Surgite, fugiamus, neque enim erit nobis effugium a facie Ab- falom : feftinate egredi, ne forte veniens occupet nos, & im- $- pellat fuper nos ruinam , & percutiat civitatem in ore gladii. lli- —r$. Dixeruntque fervi regis ad eum : Omnia, quaecumque raeceperit Dominus nofter rex, libenter exequemur fervi tui. ,& 16. Egreffus eft ergo rex, & univerfa domus ejus, pedibus fuis, & dereliquit rex decem mulieres concubinras ad cuito- u$ diendam domum. ici 17. Egreffusque rex , & omnis Ifrael pedibus fuis, ftetit pro- » cul a domo. tl 18. Et univerfi fervi ejus ambulabant juxta eum, & qug.i-ones B. Cerethi, & Phelethi, & omnes Ge:haei , pugnatores validi, fex- O centi viri qui fecuti eum fuerant de Geth pedites, pracede- V bant regem. a 19. Dixit autem rex ad Ethai Gethaeum : Cur venis nobifícum? revertere, & habita cum rege : quia peregrinus es, & egreffus Z 23 '20. Héri il* es de loco tuo. d4. Neque emim erit mobis effugiuma I9 Legzoues Cerethi , 6 Phelerh;. ) ät facie Afalom.) Aenofcebat pius Rex De quibus fupra diximus cap. g. fe, Deo pro Abfalone ftante, non num. I9. PJ poffe refiftere ; itaque ultro cedendum Sexcenri viri.) Antiqui illi Davidis ( Deo. milites , & exilii comites, qui illum 10 Inellar fuper mos ruinam.) Caden- fecuti fuerant in fpeluncam Odollam, ofty in Zipheorum defertis locis, inSi- tes urgeat , & precipites det. i 16. Pedibus fuis.) NMel feftinatione, celeg Getheorum , unde & illis nomen n vel patiendi defiderio, velut humil adhzfit. Hi adhuc erant , fexcenti ; ob hac ratione agendi qn-afi cum reveren- nam cum aliquis ex hac leg:one defi- [un derabatur, alium Davidin ejus lo- tia Domini flagella exciperet, illum- €eüm fufficiebat. 4ue placaret. ii D'erel;'q-nit Rex decem mulicres conez- i9- 44 Erba; Gethaum, ) Guemgra- fià &inas. ) Secundarias fcilicet. uxores ves auctores exiftimant fllium fuiffe u fuas: reliquis fecum abdu&is- tione vistutis Davidis ad illum tran(ie- Achis Gethzorum Regis, qui admira- Ad cuftodiendam domum. ) Non qui- P dlem contra vim hoftium, quibus po- xat, Judaicam religionem profetffus, in tlus milites fuitfent gpponendi ; fed ut Habita cumrege. ) Abfalone fcilicet, ni domum eo modo, quo mulieres fo- quem non vocat tyrannum, ut reves- 1 lent , gubernarent. ra erat, qnia fíc locutus, quod vole- P7. Sretit procul a domo.) INon in- bat , non perfuafitet. ia peregrimus es , E5c. ). Sententia l greffi funt domos, ut late circumfpi- L cerent, fi qui ad eos de amicisfe re- eft: Hierofolymis maneas cum novo j eiperent, uti poftmodum fa&um eft. rege; nequeenim gquum eft, te pe- T el ita f bftititin aperto , ut fuos regrinum noftris turbis, qu« ad te non pertinent , jatari , idque tui ] Ord'naret, qui confufe ob feftinatio- nem eg;eiïie fuerant, apud nos incolatus initio. N EM 364 LIBRII. REGUM 20. Heri venifti, & hodie compelleris nobifcum egredi? ego autem vadam , quo iturus fum: revertere, & reduc tecum fra- qu tres tuos, & Dominvs faciet tecum mifericordiam , & verita- tem , quia oftendifti gratiam , & fidem. * In dicens: À 41. Et refpondit Ethai regi, Vivit Dominus, & vivit dominus meus rex, quoniam in quocumque loco fueris, domi- f ne mi rex , five in morte, five in vita, ibi erit fervus tuus. 22. Et ait David Ethai : Veni, & tranfi. Et tranfivit Ethai Gethaeus, & omnes viri, qui cum eo erant, & reliqua multitudo. ]Je 23. Omnesque flebant voce magna , & univerfus populus fe tranfibat : rex quoque transgrediebatur torrentem Cedron, & py cunétus populus incedebat contra viam Oliv&e, quze refpicit : ad defertum. fï Levitze cum in 24. Venit autem & Sadoc facerdos, & univer eo portantes arcam foederis Dei, & depofuerunt arcam Dei, & D afcendit Abiathar, donec expletus effet omnis populus, qui egreffus fuerat de civitate. adi fc 25. Et dixit rex ad Sadoc. Reporta arcam Dei in urbem: fi invenero gratiam in oculis Domini, reducet me, & oftendet mihi eam , & tabernaculum fuum.. 26. Si iü Q 20. Ego antem vadams, quo iturus pro Davide Dominum , cum res fer- $« fren. ) Àd locum nefcio quem ; neque ret , confulere poífent. f enim adhuc mihi conftitutum eft, quo Depo[uerunt. ) lÓn tumulo aliquo ini me recipiam. idoneo, 'donec omnes adeffent, & Redac recum fratres :u0:.) Cives congregarentur, qui Davidem fequi 10 tuos, ac focios Gethxos, qui te du- volebant; utque eam honorare pof- fent, & Dominum in ea adorare. Q cem fequuntur. 22. Femi, & rrawf.) In talem fci- Afcendis Abjatbar.) Fortaffe ad oran- h licet ordinem, vel potius, ut ex con- dum prope arcam; vel quafi dicat : Comitatus. eft eos. V fequentibus intelligitar, tranfi torren- tem Cedron. ^ 25. A4d Sadoc, ) Qui forte honoris p 3* Contra viam , qua vefpicit. ad de- caufa arcam Domini fuis ipfe humeris de fertam.) Hzc dicuntur per anticipa- tulerat. Abiathar Pontifice infulato, &. W tionem ; nam facerdotes cum arca Do- cum Ephod Pontificio fubfequente. di mini ad Davidem pervenerunt: ante- Reporta arcam e; £2 urbem. ) Quia p uam ille torrentém Cedron pertran- confülente. Dominum Abjathar Pon- Q D ret. Ceterum hoc defertum, cujus tifice , refponfum non tulit David, tu fitam erat Orientem hic mentio fit, ideo intelligens nondum fibi divinum yl verfus inter Jerufalem, & ]Jericho; numen efie placatum , ( filentium enim la ibi commoratus dicitur S. Joan. Ba- illud fignum quoddafn erat offenfio- Ql nis illius ) arcam juffit reportari. prifta, & Chriftus Dominus, cum je- Cel junavit dies quadraginta. $i imuenero gratiam imoculis Dimini.) dm Quuam fcilicet nondum inveni, [ 24- Po:'(anr:: enam federis. ) Us | CAPUT XV. 365 26. Si autem dixerit mihi : Non places : praefto fum, faciat, !go T2 uod bonvm eft coram fe. ln 27. Et dixit rex ad Sadoc facerdotem : O Videns,revertere in civitatem in pace, & Achimaas filius tuus , & Jonathas filius vit Abiathar, duo filii veftri, fint vobifcum. 1l 28. Ecce ego abfcondar in campeftribus deferti , donec ve- niat fermo a vobis indicans mihi. hai 29. Reportaverunt ergo Sadoc, & Abiathar-arcam Dei in do, & manferünt ibi. Jerufalem, lus 30. Porro David aícendebat Clivum olivarum , fcandens, & flens, nudis pedibus incedens, & operto capite, fed, & omnis u C populus, qui erat cum eo, operto capite aícendebat plorans. uod & Achitophel effet 31. Nuntiatum eft autem David , üm in conjuratione cum Abfalom, dixitque David : Infatua, quaefoy Domine, confilium Achitophel. ,U avi qui 32. Cumque afcenderet D id fummitatem montis, in quo adoraturus erat Dominum , ecce occurrit ei Chufai Arachites, ite. fciffa vefte, & terra pleno cap Zu3 335 .Et 'dei Et tabertaculum [utm.) Sive quod Abiathar Pontificem fuiffe , idem effet in Sione ipfe tetenderat, five Mofai- Videzs ac confulens Dominum per cum, uod adhuc in Gabaone fub Ephod. Vide dicta fupra cap. 9. n.17. Sadochi cura extenfum fuiíffe diximus hr 99. Iu campeffribus deferts. ) -De quo fupra cap. $. num. 17. num. 23. eft dictum. 26. Nom places.) Nolo te habere ledicaus mihi.) Quid geratur, & iqu() in confpectu meo, nolo teregem elle; quid faciendum videatur. & nolo te vivere. «qui in montem Oliveti afcenditur. . go- Clivium Olivarum. ) Per quem pof- Faciat , quod bonum eft coram fe.) Quaü dicat, Paratmez cor meum Dezs, Flems zudis pedibus zzcedens , Efc) parattm cor meum. Pfal. 109. 9 Non ex animi dejectione , fed ex pec- xv;m- catorum fuorum dolore. a Q7. O widems. ) Sadoc vocatur Videns foitaffe propter donum pro- Operto capite. ) Caput velatum ha- loris phetiz. In Hebrxo eít, Nosze v;- bitus eft eorum , qui funt in luctu. dems f« ? quod Vatablus explicat , I- dpfaina confflium — Acbite- 1eris Vidensne ? Valensne confilio ? quain phel. ) Optat vel ineptum ab eo dari ) dicat ; fi vales confilio , revertere; confilium , vel tanquam ineptum , & plus enim mihi profueris redeundo , inutile contemni. ïnia quam manendo. Verius mihi vide- 32. Summitatem montis. ) Oliveti. (u tur , quod ait Dionyfius, vocari pro- "Adoraturus erat Dominum. ) Conver- Vldn tendo fe verfus :iontem qunm , phetam , & ia in divino obfequio pfal- des/erat arce. Sion , ubi.fe- pm lentibus, prophetarum oracula re- citantibuspraerat. Sic Chonszias prin- Chufai JArachites. ) A civitate Arach, fio- ceps Levitarum prophetix prxtuiife cujus mentio. eft Genef. 1o. ro. & po- dicitur . Paral. I5. 22. juxta eorum nitur in terra Sennaar, quam aliqui 7 fententiam, qui putant Sadoc una cum Calcfyriam interpretantur. 9. Her. T LIBRI l. REGUM 366 te *' 43. Et dixit ei David : Si veneris mecum, eris mihi oneri e*? 24 füu 44. Si autem in civitatem revertaris, & dixeris Abfalom (1) Servus tuus fum , rex : ficut fui fervus.patris tui, fic ero fet fervus tuus : diffipabis confilium Achitophel. .3s. Habes autem tecum Sadoc, & Abiathar facerdotes, & ii omne verbum, quodcumque audiéris de domo regis, indica- bis Sadoc, & Abiathar Sacerdotibus. bat 6. Sunt enim cum eis duo filii eorum, Achimaas filius Sa- 6 doc, & Jonathas filius Abiathar;& mittetis per eos ad me omne verbum , quod audieritis. v0. Y : 3d 37. Veniente ergo C iufai amico David in civitatem, Alom quoque ingreffus eft Jerufalem. E de CAPUT XVI Sibe cibaría adferenti, ac detra&tori confert bona. Mipbibofetb. Semei maledicentem occidi oetat.. ZAbfalom SFeruJalem ingre[jus, Qu in - confilio zAcbitopbel ad concubinas patris [ui. publice Ti ingreditur. Umque David tranfiffet paululum montis verticem, appa- C "C ruit Siba puer Miphibofeth in occurfum ejus cum duobus pu afinis, qui onerati erant ducentis panibus, & centum alligaturis uvàe paffae, & centum maffis pa'atharum , (2) & utre vini. her 2. Et dixit rex Sibse : Quid fibi volunt haec? Refponditque ts Siba : (3) Afini, domefticis regis, ut fedeant: panes, & palathae, Dx ad vefcendum pueris tuis: vinum autem ut bibat , fi quis de- fecerit in deferto. &. "Infr.. 3. Et ait rex : Ubi eft filius domini tui? *Refponditque Siba pur d 19.27- r bo (1) 5ervus us fum rex. L» edsz. Sixt. 4aldz't1;r ; pateré me vivere, ott (2) Et utre vini. /g edir. Sixz. /egizur : & duobus utribus vini. (3) Afini, domefticis regis. I Sixr. baberur : Afini pro domefticis regis. P&M in tradit. in cap. Io. Genef. ait Àrach I occerfum. ).Ex aliqua proxima d notioii vocabulo z4effzm.,dici. Vi- villa Miphibofethi , cujus erat cura- lu tor bonorum, ut ex cap. 9. patet. th tus Hebrzus. detur Chufai fuiffe ex gentili profely- Ceutum aligateris ss paffs.) Mide €0) 4. Eri muhi oneri.) Quuia fortaf- dicta 1. Rep. 25. 18. a fis melior confilio, quatm oladio, for- Palatharsm. ) Vicorum exficcata- bo taffe propter &tatem. , Mgni confilii rum, quas tmaífas caricarum non fe- tüi virum fuiffe ex eo patet, quia illum 1nel appellat facra Scriptura. de David Achitopheli oppofitum cupit, & 2. Domefticis Regis. ) Mulieribus. T ex eventtü etíam patet , de quo infra. ULi eff flius Domini tzi? ) Mi- Cv I.S j [2 La puer Miphibofezb.) De quo vi- h ibofech fcilicec Jonathe filius; Ita Tti de fupta cap. 9. b David interrogat, quia Siba nullam CAPUT XVI. 367 n regi: Remaniït i rufalem , dicens: Hodie reftitüet mihi do- on: mus Ifrael regnu & atris mei. du 4. Et ait rex Sibae : Tua fint omnia , qua fuerunt Miphibo- feth. Dixitque Siba: Oro, ut inveniam gratiam coram te, do- N mine mi rex. (à s. Venit ergo rex David usque Bahurim, & ecce egr edie- 3Reg. batur inde vir de cogpatione domus Saul, nomine Semei,filius? $ : Gera, procedebatque egrediens,* & maledicebat, ümng 6. Mittebatque lapides contra David, & contra univerfos fer- vos regis David : omnis autem populus, & univerfi bellatores, WP a dextero, & a finiftro latere regis incedebant. 7. Ita autem loquebatur Semei, cum malediceret regi: Egre- dere, egredere, vir fanguinum , & vir Belial. fiib. 9. Reddidit tibi Dominus univerfum fanguinem domus Saul: [ quoniam invafifti regnum pro eo, & dedit Dominus regnum in manu Abfalom filii tui, & ecce premunt te mala tua, quo- niam vir fanguinum es. 9. Dixit autem A bifai filius Sarvise regi : Quare maledicit a canis hic mortuus domino meo regi ? vadam ; & amputabo ca- )Dus put ejus. Urds ro.Et heri fuüi mentionem faciebat, necfa- dicat: non hec dixi, aut huc vehi que tis intellizere poterat, fuone illa, an accufandi caufa, aut ut me in Mi- hg, Domini fui nomine daret. de- phibofethi bona immaitteres , fed ut Hodie refftuet mihi Dominus Ifrael, animum meum tibi patefacerem, £. ) lmprobabilis calumnia , cum ap- gratiam tuam promereri poffem, qu& j bi pareret totum Ifraelem in Abfalonis mihi inftar erit bonorum omniutn. defiderium effe converfum , & Miphi- ng in monte fitum unius fere horz itine- &. Baburim.) Oppidum, & caftrum d bofeth menbris captus, & in domeftico otio nutritus regno non effet idoneus. re ultra Bethaniam Jordanem verfus. - Tus fint omnia, que fueruat Mi- Vide Adrichomium in tribu Benjamin phito[ethi. ) Nimia fane Davidis cru- num. 28. delitas. qma Sed non putavit mentiri Si- 7. Bgredere. ) Ex i ex finibus regni ia bam in re tam gravi, & cujus veri- Ifraelis. tas .facile deprehendi poffet. Adde Vos fanguinum.) Quui ut ficarius , eos, qui calamitate aliqua preffis opem & homicida multum fanguinis fudifti. J' de ferunt, ut nunc Davidi Siba, viros Vir Beíjzl.) Mir profane, fcelefte , atà bonos videri, & dolore aliquo per- & divinz legis contemptor. if turbatos minus aptos effe ad pervi- 9. Unrverfum fangmimem. ) Panas dendum, quid verum fit; qua tamen pro fanguine. non ita excufant David, ut non pec- j 9. disfai fflius Saroia,) Davidis ex Mi caverit inauditum Miphibofethum da- forore nepos, & Joabi frater. ln gsmnando. - Canis bic mortuts.) Vidþ dicta cap.5. Oroy t imveniam gratiam, 6c.) Quaafi num. $. Jam LIBRI I. REGUM 368 p 1o. Et ait rex: Quid mihi, & vobis eft ffillii Sarvize ? dimit- ingrt .tite eum , ut maledicat. Dominus enim preecepit ei, ut male- diceret David, & quis eft, qui audeat dicere, quare fic fecerit? 1j Ecce filius quaü ir. Etait rex Abifai, & uhiverfis fervis fuis. meus, qui egreífus:eft de utero meo, quarit animam m eam: toph quanto magis hic filius Temini? dimittiie eum, ut maledicat juxta praeceptum Domini : & reddat 12. Si forte refpiciat Dominus afflitionem meam, Chu/ mihi Dominus bonum pro malediCtione hac hodierna. tf 13. Ambulabat itaque David, & focii ejus per viam cum eo. il Semei autem per jugum montis ex latere, contra ilium gradie- & a Vr»ad rrame batur, maledicens, & mittens lapides adverfum eum , te que fpargens. L .& univerfus populus cum eo laffus,& 14. Venit itaque rex, refocillati funt ibi. ingreffi funt Te- filUu 1«. Abfalom autem , & omnis populus ejus rufalem , fed & Achitophel cum eo. Cua 16. Cum autem veniffet Chufai Arac hites amicus David ad ? Abfalom, locutus eft ad eum: Salve rex, falve rex. Teve m: Hec elt, inquit, gratia tua ad ami- e l 17. Ad quem Abfalo cum tuum ? quare non i vifti cum amico tuo ? fai ad Abfalom : Nequaquam : quia il- lira: 18. Refponditque Chu lius ero, quem elegit Dominus, & omnis hic populus, & uni- verfus Ifrael , & cum eo manebo. fus urus füum? nonne 19. Sed ut & h oc inferam , cui ego fervit filio regis? ficut parui patri tuo; ita parebo & tibi. El'gf) 40. Dixit autem Abfalom ad Ac þitophel: inite confilium; àde) quid agere debeamus. t U el ad Abfalom: Ingredere ad concubi- Jun; or. Etait Achitoph fu pe nas patris tui, $ quas dimifit ad cuftodienda m domum : ut cum roboren- 22 audierit omnis 1frael, quod foedaveris patrem tuum, 25.* Te- *) 0^ tur tecum manus eorum. Àdh tiam UUo. Quid mibi , 6 wolis eff fílii Sar- -p17. Hac efü, imquit, gratia tua. ad vis? ) Quuafi dicat; omitte me. amicunm tumum? ) avid fcilicet , qua- attrl Dominus enim pracepir. ) Divins ju- fi dicat, qualem ego te mecum fu- dim ftitiz me.punientis inftrumentum eft. turum fperem , cum videam te eum d ; li. 6 g. deferuiffe, qui de te bene meritus eft? f o anto magis zunc frlius femini-.) QI. Imgredere ad concubinas pat rís Vir nempe neque domo , neque fa- dl PU milia, neque tribu meus. Imo de fui, /c. ) Aliqui ex. primoribus, & Vina tribu Benjamin , & cognatione Saulis, populo timido fequebantur Abfalonem, n qu cujus in me invidiam imitatur. timentes, ne fortaífe inter fe filius', hr ac pater reconciliarentur , & qui pro l 14. Refociliati [unt ibi. ) Inoppido Abfalone ftetiffent penas luerent: fit Bahuriüin. CAPUT XVI. & XVHI. E d- 25. *'Tetenderunt ergo Abfalom tabernaculum in folario,&* Sup. Tnale ingreffusque cft ad concubinas patris fui coram univerfo Iírael. 12 11« ;cent? 23. Confilium autem Achitophel, quod dabat in diebus illis, flus quafi fi quis confuleret Deum : fic erat omne confilium Achi- neam; tophel, & cum effet cum David, & cum effet cum Abfalom. ediat CAPUT XVI. redit Chu[ai diffipat confilium ztcbiropbel, idque per nuncios indicat DaL «id , qui con[ilio Cbu[ai tran[it Yordanem, quare fe fufpendit Acbi- TU tadié- topbel , tres amici David munera adferunt , ne ejus populus - T0 nece[Jariis egens. deficeret. 1. Mxit ergo Achitophel ad Abfalom: Eligam mihi.duodecim us ' millia virorum, & confurgens perfequar David hac no€te. :4. Et irrucrs (üper eum (quippe qui laffus eft, & folutis ma- nt le nibus) percu ;iam eum : cumque fugerit omnis populus, qui cum eo eft, percutiam regem défolatum. id ad 3. Et reducam univerfum populum, quomodo unus homo rever folet: unum enim virum tu ] a »quæris, & omnis päopulus €riü in pace. 4. Placuitque fe ul rmo ejus Aþfaloriq,& cunétis majori'bus na:tu Ifrael. [ uni- $. Ait autem Abíalom : Vocate Chufai Arachitem, & audia- onne mus, quid eFianï ipfe dicat. 6. Cumqgf lum j ergo Achitophel auctor Ab.faloni , ub quantum licet magnis parva compo- adeo gravem patri irroget injuriam , nere, terrena ceeleftibus, humana divi- ut plane omnes fibi perfuadeant nul- nis. Italice diceremus, Pzgiavano s fuo$ ob v Jam inter ipfos reconciliationis fpem conftols come fï*acn/i. m fuperei:e. 22. lz /olario.) Nide dicta c.11. n. 9. 2- QO'stir manibus. ) Remiffis, feu oren- 23- Qwu«f! [É quis confireret. Denm.) debilibus. Achicopheli facer textus non. pruden- Percutiam eum.) Hebrza, & LXX. 111 AJ tiam veram , fed , qua carnis dicitur, rezcbo ezz. Chald. taréía!o cum. 'qlll attribuit. Sive etiam aaturalem quam- Defolatzm.) Solum 1elitum. dam circumfpeftionem , Y x LipE'(l Tme- m - D ve bonunm , 3- Quomodo enus bmo. evertz [o/ef., te a um dia àd fnem aliquem , &c.) Sententia n. f vulgate eíle vi- "ls CB five malum excogitat , opportvne detur: totus Ífiael te fequetur unani- applicat. Contfertur autem cum di- mi confenfu n«:!Ho excepto ; nam unius Püi!»'f vina propter certitudinem eventorum, m tantum caput quziimus, quo fubla- Joneify in quo tamen eft hyperbole , quafi dica- to, nemo fupererit , qui poyulum ia fillllï ! tur: erat przditus divina prudentia, vailas partcs. diftrahat. j 4AXaa j ) : .Bfäl; 6uns Com. Mesnoch, Tonz. Il, y z 3 4 o LIBRI . REGUM /6. Cumque veniffet Chufai ad Abfalom,ait Abfalora ad eum: Q vt n Hujufcemodi fermonem locutus eft Achitophel : mus,2an non? quod das confilium ? i*age;e debe- 4 n finun ;^7. Et dixit Chufat ad Abfalom : Non eft bonum conüïium;, 9t Wil quod dedit Achitophel hac vice. 8. Et rurfum intulit Chufai : Tu nofti patrem tüil'm,& viros, Dx)lu qui cum eo fant, effe fortiffimos, & amaro animo, veluti fi 4) hoci urfa. raptis catulis in faltu faeviat: fed & pater tuus vir bella- Yitse tor eft, nec morabitur cum populo. 16 9. Forfitan nunc latitat in foveis, aut in uno ; quo Voluäïiþ, mort loco: & cum ceciderit unus quilibet in principig, audiet qui- ne d cumque audierit, & dicet : Fatta eft p ? lag o a in populo, qui fe- Qui ! quebatur Abíalom. . Io. Et fortiffimus qui sque, cujus cor eft quafi léonis, pavofe t abii folvetur: fcit enim omnis populus Iífrael fortem effe tuum , & robuftos omnes, qui cum eo funt. patrem adt tron ir. Sed hcc mihi videtur rectum effe confilium : Congrege- tur ad te univerfus Ifrael , a Dan usque Berfabee, quafi arena maris innumerabilis : & tu eris in medio eorum. Ve hün i2. Et irruemus fuper eum in quocumque loco iriventuþ [ li fuerit : & operiemus eum, ficut cadere folet ros fuper terram, j & non relinquemus de viris, qui cum eo fünt, ne unum quidem. mdabit qui .13. Quod fi urbem aliquam fuerit ingreühsï, circur omnis Qu 9. Ef 4;'mlzro anim. ) Quafi dicat , fonjrmn ,.« aliis , intelligitur de quo- dent periculofum eít, cum defperatis ho- vis fortiffimo, qui,y fi femel noctu licit minibus pugnare, non inulti cadent. tuerit offenfum , expavefcet. pe Nec morabitur cum populo,) Ponebat l1. Hoc mibi retlum "videtur efft can- para Achitophel Dàvidem in medio po- fu. ) -Bonum ,. utileque confilium, 81* in Davidis fcilicet commodum , quod 40f puli fuiffe, ibique a fuis perturbaris deftitutum ixi, Chufat contra oppe- fi Chufai in mente habuit, non eft lit nit Davidis confuetudinem no&e. fe- mentitus, [/47, cedentig a turba., ne a fuifmet con- Tu eris im medio eorum. ) Dux fcili- &h juratione . aliqua comprehenfüs hofti- cet, quem pluris, fa&uri fint milites , bus dedi poffet ; ficque foreut, quam- quam Achitophelem , qui fibi ducatum tth vis Davidis copix deleantur , .ille ta- hunc depopofcerat num. 1. , t men evadat. I29. Szcut- cadere [olet vos fuper ter- p Q« "ndier , Efc, ) Id eft, quicunque 7AU2. ) Cujus guttul inmïmerabil—es audierit , dicet. funt. x ,4111 Io. Forriffüfgw.A: quifque.) ln Hebr. I3- Gereumdabit «« . « slli fumes, Gu.) l)I] eft , & zpfe etiom filius fortirudinis , id Videtur effe: proverbiale & hyperbo- & j eft, ipfe Achitophel, qui dat hoc licum dicendi genus , quo gloriofi mi- für confilium , Rtrepidabic. At cum Hie- lites tunc utunþur ; cum fuas vires ja- ] * ^ » C A P UT XVIL 37X Qu: orrinïs -Ifrael civitàti illifünes, & trahemus eám in torrent emy debe. ut non reperiatur ne calculus quidem ex ea. r4. Dixitque Abfalom, & omnes viri Ifrael : Melius eft con- lium, filium Chufai Arachitee confilio Achitophel : Domini autem nutu diffipatum eft confilium Achitophel utile, ut induceret xfiroä, Dominus fuper Abfalom malum. lu2 f : 1$. Et ait Chufai Sadoc, & Abiathar facerdotibus : Hoc, & bella- hoc modo confilium dedit Achitophel Abfalom, & fenioribus Ifrael; & egotale, & tale dedi confilium: 16. Nunc ergo mittite cito, & nunciate David, dicentes: Ne üenit, t qui- moreris no&te hac in campettribus deferti, fed absque dilatio- uife ne transgredere : ne forte ab . forbeatur rex , & oxgnis popglus, qui cum eo eft. iVore 17. Jonathas sutem, € & Achimaas ftabant juxta fontem Rogel abiit ancilla, & nunciavit eis: & illi profe&ti funt, ut referrent iC ad regem David nuntiu i E m : non enim poterant videri , aut in- troire civitatem.^ tege- 11 ena 18. Vidit autem eos quidam puer, & indicavit Abfalom: illi eyo conci:o gradu ingreffi (unt domum cujusdam viri in Ba- hutim, qui habebat puteum in veftibulo fuo, & defcederunt in entu& eum. x Taffy dem. 19. Tulit autem mulier; & expandit velamen fuper os pütei7 z dabit quafi ficcans ptifanas, & fic loeuit res. Aaa^4 0. Cum- mais —À &dht. - Sinüli dicendi formula uf vi- Ab ipfo David deftinati , ut munere eqüO- dentur Reges S9amarie, & Syrie, fiuntiorum funqerenturu licet paulo obfcurius Ifa. 7. 6. cum in- Juxta j'amcrr; Rogel. ) Id eft, Fontems nofhl enti-exercitu adverfus Judam com- fellonss. F'uit hic fons.in fuburbanis fran- parato ajunt: .4[cezdamus ad Judam, Hierofolymórum verfus orientem. Jiurm, & fujcitemus eum, &5 avellamus enm ad . Ab aclla.) Specié lavandi in 240f« fonts pannos, ut ait Hieronymus in ql]^i Ut 2on reperiatur ne calculus quidem traditionibus , & ex eo alii. m di ex e2. ) Hxc étiam proverbialis eff , Peteranr.) ld eft, tutum érat. [oil- & hyperbolica dicendi formula. 18. Gmdam puer.) Ejufdem ancil- 14 Confelrzug Achitophel utile, ) Po- le füius, ex iidem traditionibus. Jite$ atum tuit enim David opprimi, fi celerita- Concito gradu4 €c. ) Ut fe pericu- te ufi fuiffent, nec tempus illi ad co- lo eriperent; fenferant. enim — aliquo piàs contrahendas reliquiifent. indicio fe a. militibus Abfalonis queri. | t^ 316. Ne moreris motlé hac im campe- ipile 19. Expandit vehmmþtþer 0s gureg.) ficitbus , €6. ) INe forte itetum Abfa- Ita ut ne puteus quidem ipfe appare- lon in' Achitophelis confilium inclinet, ret , cum careret peribolo. 4 Buaft ffccans ptifanas. ); Gxana fru- orow & fupervenientibus ejus copiis ceda- (ml- für, aut in filii poteftatem veniat. menti, five hordei madefacta , & 17. fonathas autém y U Aebimaas. ) contufa. jj* n* LIBRITI REGUM Rabl 20. Cumqüe veniffent fervi Abfalom in domum, ad mulie- rem dixerunt: Ubi eft Achimaas, & Jonathas? Et refpondit eis bü, mulier: Tranfierunt fettinanter: guftata paululum aqua. At hi, qui quaerebant,cum non reperiffentreverfi funt in Jerufalem. fen ]ent 21. Cumque abiiffent, afcenderunt illi de puteo, & pergen- tes nunciaverunt regi David, & dixerunt: Surgite, & tranfite yit j uc cito fruvium : quoniam hujufcemodi dedit confilium. contr& vos Achitophel. . Q 22. Surrexit ergo Davi d. 4 omnis—populus', qui cum eo erat, & tranfierunt Jordanem , donec dilucefceret: & ne z quidem refiduus fuit , qui non tranfiffet uvium , -unus 23. Porro Achitophel videns, quod non fuiffet fa&um con- filium fuum , ftravit afinum fuum , furrexitque & abiit in do- mum fuam, & in civitatem fuam: & difpofita dófno fua, fufpen- dio interiit, & fepultus eft in fepulchro patris fui : 24. David autem venit in caftra, & Abfalo s m tranfivit Tor- ] danem , ipfe,. & omnes viri Ifrael cum eo. » " 2$5. Amafam vero conftituit Abíalom pro Joab fuper exer- p citum. ' Amafa autem erat filius viri, qui vocabatur Jetra ,de pa Jefraeli, qui ingreffus eft ad Abigail filiam Naas, fororem Sar- H r L vis , quae fuit mater Joab. 26. Et caftrametatus eft Ifrael cum Abíalom in Terra Galaad. 10 Naas de 27. Cumque vc?nifï'et David in F)aüra, Sobi filius ('.Q'C Ra:bba-:h ml pra 22. Ne uuus quidem re[iduus fuit, 6c.) ILegre[fos eft ad -dbigailfeliam Naas.) Cum albefceret cclum omnes Davi- odus hic loquendi,, ut notavit San- dis comites partim naviculis, partim chez , aliquid indicat non omnino le- Ste vado Jordanem tranfierufit. gitimum ; quare aliqui putant Amafam tui 23. Difpofita domo [ua.) Datis fa- ex furtivo concubitu fuiffe fufceptum : milie mandátis, quid fe mortuo fieri ex Scriptura nihil certi haberi poteft. vellet. Sufpendio interiit. ) Jam animo pra- Q7. Sobi filius Naas de Raää.»ti/z.) doni fapiens victorem futurum Davidem, Frater Hanonis Ammonitz , qui con- tumeliofe acceptis David legatis, dein & extrema queque fibi timens: im- üo£ pulfus etiam. indignatione, quod con- male multatus, a Davide in gratiam filium füum Chufai confilio poft ha- Naas parentis de ipfo Davide bene bitum fuiffet. meriti in regnum fuerat reftitutus. zel ; 24. Venit in caftrra.) Qug urbs He- Machir.) llle idem eft, ui. Mi-. vi(i braice |Mahanaim dicitur , 'eratque ul- phibofeth Jonathe filium nutriebat, in | tra Jordanem. Vide Gen. 32.2. antequam' ad Davidis convi&tum ad- qu 25. De Jezvaelj. ) Civitate Juda, mitteretür. Vide cap. 9. num. 4. din ficut & Achinoam uxor Davidis ,. & mater Àmnon. erit fermo. Berzellai.) De quo cap- I9. fequenti äü)'l [ CAPUT XVIL & XVIIL 373 tie. da- Rabbath filiorum Ammon , & Machir filius Ammihel de Lo t ds bar, & Berzellai Galaadites de Rogelim. hi 28. Obtulerunt ei ftratoria, & tapetia, & vafa fi&ilia, fru- lem. mentum, & hordeum, & farinam, & Ten lentem , & frixum cicer, polentam, & fabam , & nfite 29. Et mel, & butyrum, oves, & pingues vitulos, dederunf- n tti que David, & populo, qui cum eo erat, ad vefcendum : fufpi- cati enim funt, populum fame, & fiti fatigari in deferto. | €0 s CAPUJ/JT XVHI COf "Ab[alom «victus pralio , quercuque pendens ab jfoaly transfoditur ; do quod audiens Davvid, amare eum flevit.. j 1. TGitur confiderato David populo -fuo confítituit fuper eos Jt tribunos, & centuriones, 2. Et dedit populi tertiam partem fab manu Joab, & tertiam Xe- partem fub manu Abifíai filii Sarvise fratris Joab , & tertiam n partem fub manu-Ethai, qui erat de Geth : dixitque rex ad Sat- populum : Egrediar & ego vobifcum, 3. Et refpondit populus: Non exibis : five enim fugerimus, ad non magnop:ere ad eos de nobis pertinebit : five media pars de ceciderit e nobis, non fatis curabunt: quia tu unus pro decem x millibus computaris : melius H eft ingitur, ut fis nobis in urbe praefidio. 445 Dan 4. Ad quos rex ait: Quod vobis videtur re&um, hoc faciam: ole Stetit ergo rex juxta portam : n ni. egrediebatprque populus per turmas fuas, centeni, & mille uin Aaa $3 $. Et et Q8. Srratoria.) Lectos. Chald. siz- 2. QUb manz Etbai.) Moluit enim Da- ih.) dones. vid fidelitatem, & amicitium Con. Tapetia.) Fortaffe ftragula, & le- Gethai hujus principis, qui conftan- dan tiffime illi adhzferat , honorare. Gorum operimenta. tiarm Polentam. ) Frumenti, aut farris g. $r5 mobis in urbe prafídio. ) LXX. ent grana tofta, & contufa. Fuit Ber- habent , lz aexilimm noffrum, utni- zellái pro fua copia liberalis in. Da- mirum fi.quid militum , aut commea- Mi videm , & ejus milites. Müulta etiim tus ad exercitum ex oppido mitten- in beneficii nomen veniunt ob tempus, duin. fit, tuo juífu promptius effectum bit , al quo dantur; Q«a»ti effrmas ia falitu- detur. Chald. habet A4dorazdwm pro dine hofpitium , m bmbre ttllumy, infri- azobis. gore balzeum , amt ignem?. inquit Se- jext4 portam. ) Civitatis, de g qua fuperiori cap. num. 24. ceca ]. 6. de benef. c. 15. - t 874 LIBRI It REGUM s. Et preecepit rex Joab, & Abifai; & Ethai dicens : Servate mihi puerüm Abfalom.. Et omnis populus audiebat preecipien- €0t tem regem cun&tis principibus pro Abfalom. fic T us eft populus 6. Itaque egref in campum contra Ifrael, & fattum eft preelium in faltu Ephraim. P »7. Et cefus eft ibi populus Hfrael ab exercitu David, fa&ta- àu que eít plaga : $ j4 1970 ^ Dd - 21 V ^ illa ','i«ï'är.f*; ixvl millium. "*O[.il" 4 GC 8. Fuit autem ibi praelium difpe i fum fuper faciem omnis terree, & multo plures erant, quos faltus confumpferat de po- qu pulo, quam hi, quos voraverat gladius in.die illa 9. Accidit àutem. ut occurreret Abfalom fervis David, fe- t& dens mulo : cumque ingreffus fuiffet mulus fubter condenfam Àb quercum & magnam, adhsefit caput ejus quercui : & illo fu- Ípenío intér coelum, & terram, mulus, cui infederat, pertran- o fivit. 1oc. Vidit autem hoc quifpiam , & nunciavit Joab, dicens : pa Vidi Abíalom pendere- de quercu. II. Et Íny z. Servare mubi pusrwm Abfalon.) Xl tandem faltus Ephraim locus ille du Videtur fabaudienda conditio , fi vi- -eft, in quo c«fi olim fuerant Ephrai- ceritis." Putat tamen Abulenfis cer- mite, ut habemus Judic. c. 7. IUI tum fuifle Davidem de vi&toriz, five 8. Pralium difper[um. fuger f actem o- quia.nulfam Scriptura conditionem meis terma. ) Clades late fufa. & u) addit ;-five quia cum illi Deo faven- * Quos. faltus confump[erar.) Quia per t fucceffiffet ; votum: db evertendo f d dtum invium conciti-ferebantur , & Achitophelis confilio, fentiebat fibi in terre voragines, imminente'a tergo numen effe placatum. Putat 8. Aug. hófte, abjiciebant fe, ne gladiis con- 3. de 'doctrina Chiiftiana.c. 23. pro- foderentur. , Has autem terrg voragi- t pterea juffiffe Davidem, ut Abfalom nes Abfalonis fepulrzura confirmat ; di- Mà parceretur, ut eZomuto fervaretur pe- citur enim proje&us in faltu in foveam Ad zifendllocus, ut ileait, & ste erandem, in quam comportatus fit in- evaderet exitium. ur num gens acervus lapidum, infra num. ?7. len 6. Ip faltm Epbraim.) Non erathic 9. Adhafiz caput. ejus gquereus. ). Ra- faltus in tribu Ephraim ; nam & Da- mis implicita cxfarie, quam puto fuif-- vid, & Abfalon Jordanerm tranfmi- fe in. aliquot-capillorum difcrimina , gll ferant. Abulenfis, '"Forniellas , & floccos. aut tricas collectam. Italice Sahanus exiftimant Ephraimitas prio- dicimus Ze -zreecze. 'Tales erant fe- D ribus temporibus memozrabile aliquod tem illi Samfonis capilli, de quibus a facinus ibi edidiffe, unde logo nomen j udic. 16. I3. ut ibi explicavimus. Àl adhzferit, & omiino fufpicor, in- lo. N4ztiavit Jo4b.) Vel non au- quit Salianus, Oreb , & "Zeb ibi ab fus ipfe in filium Regis manus injice- [ Ephraimitis tempore Gedeonis inter- re, vel opima hzc fpolia militiz prin- Dur fectos. Eman. Sà faltum Ephraim in- cipi refervare volens, vel juffui Davi- terpretatur , ubi Ephraim Jordane dis parere de fervando Abfalon, quod n tranfmilfo folebat pecora pafcere. verius eft, ut patet ex fequentibus. E P CAP U C«* XVIIL 375 "Valé "yt. Et ait Joab vito, qui nunciaverat el:5i vidiftijquare non IQ confodifti eum cum terra, & ego dediffem tibi decem argend ficlos, & ünum balteum ? & 12. Qui dixit ad Joab: Si appenderes in manibus mis mille argenteos,nequaquam mitterem manum meam in filium regis: - àudientibus enim nobis praecepit rex tibi, & Abifai, & Ethai, dicens: Cuftodite mihi puerum Abfalom. Ynis 13. Sed & fi feciffem contra animam meam auda£ter, nequa- p [ ARPSEN CU t ifet, & tu ftares ex adverío. quam hoc regem latere po 14. Et ait Joab: Non ficut tu vis, fed aggrediar eum coram . fe- te. Tulit ergo tres lanceas ii manu fua, & infixit eas in corde fam fü- Abfalem: cumque adhuc palpitaret h&erens in quercu, 1$. Cucurrerunt decem juvenes armigeri Joab, & percu- lat* tientes interfecerunt eüm. inuit populum, ne 15; 16. Cecinit autem Joab. buccina: & re: perfequerecur fugientem Ifrael, volens parcere multitudini. r7. Et tülerunt Abfalom, & projecerunt eum in faltu, in t foveam grandem, & comportaverunt fuper eum acervum lapi- ; ille dum magnum nimis: omnis autem Hfrael fugit in tabernaeula fua. hrai- I8. Porro Abfalom erexerat fibi, cum adhuc viveret , titu- no lum , qui eft in Valle regis; dixerat enim : Non habeo filium, & hoc erit monimentum .nominis mel Vocavitque titulum. l þeï bfalom,usque ad hanc diem. ,& nomine fuo?& ggpellätur Manus À 19. Achi- 2 COlle ^XI. Qzare nom' comfodifeg eum esm I4. Ta/izergo tres lanceas.) Si-»;e agl terra?) De quercu dejetum, & ha- tria fpicæ'da', ut eft in Hebrzo. ; di- fta ita transfixum , ut mortuus terre In corde dhfzion.) Perfoffo pe&ore. eam adhxrefceret. *35.. leterfecerumz eum. ) Miotus, ac LIn- Decem argentt fica'b:. ) Qui æquiva- fenfus expertem penitus- reddiderunt. lent quadráginta regahbus Hifpanicis; IT7. Comportaverunt f'ptr. eum . acer- Unum baltbéue;. ) Militare cingulum vass lapidum magnum mimi.) Sicque Jocum habuit in- Abfalonis pena lex ii mercedem ,*ac monimentum egre- 13 , gii facinóris. Deut.2t. 21. que filium protervum , ilice 12. .Mille argeurtos. Sikclosæfcilicet. & contumacem lapidibus. obrui ab lo füliws; Regis. ) Mlajorem habet univerfo populo jubet, quod in tra- jb emphafim oratio,' quam fi dixiffet , ditionibus Mebraicis, & a Lyranono- dJ:Abfalonem. tatum eft. Noluit vero [oab cada- ver ad. Davidem deferr ,' ne oculi rl "323L 57 feeiffem contra . animam meam ieO audadier.) 9i reuGand confeientie augerent parentisdolorem , quem fcie- rin« mez vim: intuliffem. bat 21061");2?11!11111! fore. I9. AMb[zlom erexerat ffbi .. Z W Ergedhaees ex 4dver/ä? ) Fierefne jo patrohnsmeus? num eriperes me de £higz.) Hujus monimenti, quod fibi 4 paraverat Abfalon, hoc loco Scri- Xnanu irati: regis? » 376 LIBRI II. REGUM 19. Achimaas autem filius Sadoc, ait: Curram , & nunciabo * i regi, quia judicium fecerit ei Dominus de manu inimicorum bonus dente ejus. 20. Ad quem Joab dixit : Non eris nu.ntius in hac die; fed 56. nuntiabis in alia 5 hodie nolo te nuntiare, fil : : ferans mortuus. ius enim regis eij: Dixit 41. Et ait Toab Chufi : Vade, & nuntia regi, quze vidifti. pI curfur Adoravit Chufi Joab, & cucurrit. 22. Rurfus autem Achimaas filius Sadoc dixit ad Joab: Quid nuntit impedi:, fi etiam ego curram poft Chufi ? Dixitque ei Joab: 4 Etado Quid vis currere, (1) fili mi? non eris boni runtii bajulus, .23. Qui refpondit? Quid enim fi cucurrero? Et ai; ei: Currec Donii illànus Currens ergzo Achimaas per viam compendii, tranfivit Chufi. 24. David autem fedebat inter duas portas: fpeculator vero; 5 qui erat in faftizio portee fuper murum , elevans oculos, vidit Tnaas ; hominem currentem folum. 25.Et As Ej 0 T6X, (f) Pofe £5 mi? Ig edir, Six.j; «dditar: veni huc. ii ptuza mentionem facit, al oftenden- lib. 8. epigr:m. 51. ait de paiala affabre . M dam hominis vanititenr, qui cum ad facta : memoriam Ífibi titulum tium, perpetuam Meztoris bac manus eff ,. «en Poly- de [upi ilum erexilfet, ad perpetuam infa- clete tua ? miun ingenti lapidum acervo obru- imanms exoo 46f alon, eft opus Abfalonis, T. tus efl. I9. Judicium fecertt eà Dominus. ) cui' TEG Thslaum.) Miqui columellam fuiffe Ultionem, vel quafi dicat, jus dixit. Tiel f put:nt, aut pyramidem, alii ftatuam, De manu.) Scilicet liberans. alii triumphalem arcum, omnes pro- 20.. Iz bac die; ) Hac vice. L babiliter ; nam ceiti nihil habemus. FE/lins enim regis eff mortuus.) Qua- Is valle Regis.) Malle Cedron, fi- fi dicat, alia occafione latiori eris lo faí £ urljis ve Jofaphit, quz inter Jerafalem , & nuntius n0n hac, quz magnum pa- inter montem Oliveti jacbat, & a renti mcrorem afferet. N5 Rege Melchifedech dictam indicant 21. Chufr.) Plebejo cuidam , quiita Nam Yl 168 ver Biblia LXX. interpretum. R:giz, & appellibatur , vel qui gente Jthyops; Complutenfis editionis , in quibus Ge- hoc enim Chufi fignificat. Puto ta- ds, & nef. 14. I7. ubiin vulgi:ta hibemus men hoc nomen illi proprium fuille, Verator Vitlorian Falis Keg15 , legimus vó msdiv aci- 23. Quid enim ff cucurrero? Hebr, 2 Q Atog eNX19 505X compu: Kegt: Melcbi- & Chald. habent, quidquid fft, eurram. fedech, in quo fcilicet Melchifedech Per viam compendii.) ln Mebr. eft perdidis Abrahamo occunrit. 20. B pe o wiam plasitie, LXX. Hebrsam Non hateo filium.") , x quo apparet vocem 555 retinuerunt, innuentes Nf/;;p eos jam mor:uos fuilie, quos. Scri- id effe propriüm loci nomen. Tiàm qq Ptura memorat fnpra C€. I4. n. 27. ht & 24. Lzter duas portas.) Unrbis fcili 31 Mants Ala/on.) Guia manus ope- cet , & fepti , quod ante portas ex tra- rum pene omnium artifex eft, fit ut bibus, aut alia materia fieri folet ad &um ul 1 t(lmen l pro ijfo fumatur opere, Sic Martialis inunimentum tempore belli. lij, " CAPU T. XVIIL 377 ibo 25. xEt exclamans indicavit regi : dixitque rex : Si folus eft y 'Onu bonus eft nuntius in ore ejus : Properante autem illo, & acce- dente propius, e. fed 26. Vidit fpecu lator hominem alterum currentem:: & voci- ferans in culmine, ait: Apparet mihi alter homo currens folus. gis ei,ï Dixitque r.x : Et ifte bonus eft nuntius. Xdüft 27. Speculator autem, Contemplor, ait, curfum prioris, quaft curfum Achimaas filii Sadoc. Etait rex: Vir bonus eft, & Qui nuntium portans bonum venit. Joà: 28. Clamans autem Achimaas , dixit ad regem : Salve, rex: ülus Et adorans regem corant eo pronus in terram, ait; Benedictus At Dominus Deus tuus, qui conclufit homines, qui levaverunt Uhllül manus fuas contra dominum meum regem. 29. Etait rex : Eftne pax puero Abfalom ? Dixitque Achi- ,Vi maas: Vidi tumultum magnum, cum mi:teret Joab fervus tuus,, o rex, me fcrvum tuum : nefcio aliud. s 30. Ad quem rex: Tranfi;ait, & fta hic.. Cumque ille tran- fiflct, & ftaret, Laf 41. Apparuit Chufi : & veniens ait: Bonum apporto nun- tium, domine mi rex : judicavit enim pro te Dominus hodie 711 ? de manu ompium, qui furrexerunt contra te. 32. Dixitau.em rex ad Chufr: Eftne pax puero Abfalom ? ffionis nin) cui refpondens Chufi, Fiant, inquit, ficut puer inimici domini mei regis, & univerft, qui confurgunt adverfus eum in malum. älS diïit. ] 33. Con- )Qu In faftigio porte.) "Vurri, qu por- que nuntio plenus cognofceret pugnz: yri B tz urbis, ut affolet, incumbebat. eventum. um p* QS. $; folus eft , bomus. efl nuntiu:..) 31.-74dicavit.) Mide dicta n. 1g.. Nam victi turmatim fugiunt. . Victo- De mant.) - Vide ibidem. , qniiii res vero occupantur fpoliis detrahen- 32. Fiaut, inquit, [fcut puer Pmimu- ayu dis, & perfequendis hoftibus ,. & [m- ci , &c.) Id erat ei mortem Abfalonis: u d* perator unum aliquem deflinat, qui fateri, alioqui bene precaretur inimi- n füilïey victoriam nuntiet. cis domini fui: Regis. j Hebïi 28. Conclufir.) Punivit fcilicet, ac Ip ma/um.) Malo fine, ut ei noceant.. um perdidit.. 33; "Afcendit cenaculum porta. ): Su- [eor. e 29. EfÉ nt pax , &c. ) Salvufne eft? perius. fcilicet tabulatum ,. quod. immi- Neftio- altzd.) Caute ketam. vi&to- (s nebat portz ; neque enim decebat Re- mufntes riam nuntiat, triftem. mortem diffimu- gem coram populo laerymari ;. fed po- Jat, & Chufi nuntiandam relinquic. tius regium , excelfumanimumpra ; fo 30« Tranfi , at 4 65 Pa btc- ) abire rem.. fe ferre ,. & omnibus cafibus fuperio- Quid in Abfalone David luxe- ; p eum vult poft fe, autadlatus, nec fom u tamen longius difcedere, ut ex utro- Bsbl, chm Go Menech. Tono, 1, Is (li:ï;imus fapra hoc c.. n. 5. LIBRIILREGUM 33. Contriflatus itaque rex, afcendit coenaculum portae, & ei * Infr.flevit : Et fic loquebatur vadens: *Fili mi Abfalom ; Abíalom & 19. 4-fili mi: quis mihi tribuat, ut ego moriar pro te, Abfalom fili od mi,fili mi Abfalom ? u CAPU T. XIX- [un tib David Sfoab «erbis commotus, fuos con[Diratores fibi 1'6601162'12'41; Q a viris S'uda in T'erufalem reducitur, ac Semei veniam precanti [ ignofcit, & Mipbibofetb recipit, jubens, ut agros cum Siba dividat : lat «aledicit ipfi Berzellai retinens fecum Cbamaam, l/rael autem itü T cum J'uda pro David contendit. I. dic * lium fuum : Untiatum eft autem Joab, quod rex fleret, & lugeret fi- if 2. Et verfa eft vitoria in lu&um in die illa omni .populo: teri audivit enim populus in die illa dici:Dolet rex fuper filio fuo. 5. Et declinavit populus in die illa ingredi civitatem , quo- inl modo declinare folet populus verfus, & fugiens de przelio. 4. Porro rex operuit caput fuum, & clamabat voce ma gna: i Fili mi Abfalom , Abfalom fili mi. $. Ingreffus ergo Joab ad regem in domum, dixit : Confudifti Ü hodie vultus omnium fervorum tuorum, qui falvam fecerunt et animam tuam, & animam filiorum tuorum, & filiarum tuarum, fed & animam uxorum tuarum, & animam concubinarum tuarum. P 25 6. Dilig-i-s 4 Erfz eff vi&?ria im lutum.) Ét gata editio fignificat non ingreffos ci- quia lugente principe par non vitatem, quod fortaffe explicari po- [üquc erat triümphare populum gaudio; & teft non ingreffos per portam illam, 3llo quia victorie in bello civili luctuofz f« ona- in qua Rex erat, quia illos pudebac D effe folent, aliis fratres, aliis co darefe in confpeQum illius, ingref- te fe tos, aliis amicos & neceffarios de äde- fos tamen per alias portas clam, & tig rantibus. furtim. 3. Declinautt populus 1m die illa in- N gredi civitatem. ) Chaldeus habet: & 4. Operuit caput. fuum.) De more 111- h: N gentium. fuln fevani [funz fefe populus , id eft, clam, 5. Confudifti.) Pudefecifti. Ie & furtim egrefli funt, 7 die ;lla , at t0s intrarent i urbem , five ingrediendo Salvam ftcerunt animam tuam.) Vi- in urbem , ut eft in Heb. /rcut fefe fu- tam tuam , in quam conjuraverat Àb- ratur populus, qui pudefati fumr im falon cum fuis. Quo $u comverftone faa, quafi fibi confcii, & Et animam filiorum. tuorum. ) Quos Wibis rei mortis Abfalon, in cujus mortem ille interfe&turus erat , ut fibi regnum confenferant, &fuperquemextinctum ftabiliret , ut olim Abimelech fecit Jud. le')ar lapides miferant. Noftra tamen Vul- 95 Vng CAPUT: XIX. 379 & 6. Diligis odientes te, & odio habes diligentes te: & often- difti hodie, quia non curas de ducibus tuis, & de fervis tuis: i & vere cognovi modo, quia fi Abfalom viveret, & omnes nos occubuiffemus , tunc placeret tibi. 7. Nunc igitur furge, & procede, & alloquens fatisfac fervis tuis: juro enim tibi per Dominum, quod fi non exieris, ne unus quidem remanfurus fit tecum no&te hac: & pejus erit hoc iff, tibi, quam omnia mala, quae venerunt fuper te, ab adolefcen- (uii tja tua usque in preefens. lii: 8. Surrexit ergo rex, & fedit in porta: & omni ppþulo nun- tiatum eft, quod rex federet in porta, venitque univerfa mul- titudo coram rege : Iífrael autem fugit in tabernacula fua. 9. Omnis quoque populus certabat in cunétis tribubus Ifrael, Lf dicens : Rex liberavit nos de manu inimicorum noftrorum, ipfe falvavit nos de manu Philifthinoru m: & nunc fugit de lo terra propter Abfalom. füo, Io. Abfalom autem , quem unximus fuper nos, mortuus eft m in bello : usquequo filetis (1) & non reducitis regem ? 1I. Rex vero David mifit ad Sadoc, & Abiather facerdotes, T : dicens: Loquimini ad majores natu Juda, dicentes : Cur ve- Bbb25 nitis dift (1) Et non &c. Jz edzt. Sixr. addizur : & confilium totius lfrae] venit ad regem. 6. Tuuc placeret. 1:5.). Hoc falfum u Ifrael autem fugit im tabermacula [ma.) erat; fuos enim cupiebat incolumes, Ili nimirum , qui Abfalonem fecuti u fed Abfalonem quoque. fuerant. Iffl 7- 6urge.) À lü&u , in quo jaces. 9- Certabat. ) — Certatim contende- Procede.) In publicum. - ijis bat pro Davide reftituendo , ejus in * Mlloquens fatisfac fervis tuis. ) Mebr. populum merita tum privatim in cir- $ lequere ad cor fervorum tuorum , ideft, culis, tum publice in civicis conven- 1 po- alloquere eos non tetrice, ut iratus: tibus conmemorando. um , fed placide, ac benevole. ]ebat Fugit de terra.) De tribu fua Juda. $r non exieris.) Àd populum, prz IO. Qzem unximhs [mper nos.) Mide ao te ferens grata tibi effe, que ab ipfo dicta c. 15. n. I0. ,« tua caufa facta funt. . Ufneg&0 ffletis , €/e. ) Quare non Ne uuus quidem reman[urus fie , &c.) iniis hac de re confilium , & uod icle Sed omnes te deferto rebus fuis con- in Regem peccatum eft illum ejiciendo, fulturos. Ut qui vifuri fint fe labo- quamprimum emendetis revocando ? re , & periculo fuo nihil aliud lucra- lI. Cwr venris noviffeni , 6c.) Hoc tos, quam fui Regis otfenfam. dicitur a David, quia relique tribus ) Vi 8. Surrexit ergo. Rex.) Eoloco, in Ifraclitice legatione miffa , tribum Ju- Mb quo fedebat lugens. da anteverteiant, officiofe Regem re- SuL; in porra.) 1n aula quapiam ad Quos vocantes, ut patet ex fequentibus. wrbis portam , ubi judicia exercerifo- Sermo «utem omnis Ifzaci. ) Legatio, um lebant, ibique ad fe adeuntibus bene- quam D. Hier. agnofcit in traditioni- ] Ud vole füi copiam fecit. bus Hebr. in hoc caput. ET 390 LIBRI À. REGUM f nitis noviffimi ad reducendum regem in domum füam? (Sermo eb)i autem omnis Iífrael pervenerat ad regem (1) in domo ejus.) I2. Fratres mei vos, os meum , & caro mea vos, quare no- k lx viffimi reducitis regem? e 13. Et Àmafze dicite: Nonne os meum, & caro mea es? Haec faciat mihi Deus, & haec addat; fi non. magitter militize fueris pr coratn me omni tempore pro Joab. 14. Etinclinavit cor omnium virorum J * uda, quafi viri unius: x miferuntque ad regem, dicentes: Revertere tu, & omnes fer- vi tui. et 15. Et reverfus eft rex: & venit usque ad Jordanem, & omnis In Juda venit usque in Galgalam, ut occurreret regi, & traduce- ret eum Jordanem. * el f 3 eg. 16. *Feftinavit autem Semei filius Gera filii Gemini de Ba- V« ?- 9- burim, & defcendit cum viris Juda in occuríum regis David 17. Cum mille viris de Benjamin, & Siba puer de domo Saul: n & quindecim filii ejus, ac viginti fervi erant cum eo : & ir- rumpentes Jordanem, ante regem . : f( 18. 'Tranfierunt vada, ut traducerent do mum regis, & fa- cerent juxta juffionem ejus: Semei autem filius Gera proftra- tus coram rege, cum jam tranfiffet Jordanem, al f 19. Dixit ad eum : Ne reputes mihi, Domine mi, iniquita- tem, (1) In domo ejus. Ip Szxz. eddit. quia dixerat rex : hec dicetis ad popum Juda. 16, Dej[cendit cum viris 74da.) Qui I2. Fra£res mei vos,os meumsé1c,) C.uia K David e tribu Juda erat, & in ea con- progredientes e fua tribu in Galgala fanguineos, & affines multos habebat, per tribum Benjamin , & Bahurim Hl tranfibant. I3. Neune osmenm , Gc.) Erat AÀma- K fa Davidi nepos ex forore Abigail. I7. Cwm mille wiris de Benmjamim.) Magtffer mih:is fmeris, G. ) Ab- Ut officiofus videretur in Regemtam dicato Joab, ut jure facere poterat. multis quafi clienribus ad Davidispar- Vel fortaíffe tribunus I. propter. Abfalonem occifum contra tes adjunctis. Regis imperium. If. propter cedem fuit inter fuos , ideog milites adduxit. ue fibi fubje&p; Abner per infidias, & proditionem patratam. ÍIL quia Regi gravis , in ]ryumpentes Jordanem.) Mi fcili- illum inverecundus, & imperiofus erat. cet Juda, qui venerant , nt Regemre- I&. Reverfsus efW Rex, ) Cum is, duzerent. Hi ergo vada explorantes, qui aderant ex tribu fua frequentes, fortaffe fedentes in equis , ne quod pe- cum nondum convenilfent, qui ex aliis riculum Rex, aut ejus familia adiret uibubus expectabantur, quz res jur- in Jordane tranfmittendo. io caufam dedit, de quo infra n. 41. IQ, Cum jam tranff[et Jordanem. ) Ufoue :2 Ga/galam, ) Galgala a Jor- Scilicet Semei. dane diftat itinere horz unius cum di- IQ. Neque memineris..) Md ponaum tnüdia. exigendam. Jofephus ait diftare ftadiis N ecz jcc 4 quinquaginta. CAPUT XIX. 3?: ho tem, neque memineris injuriarum fervi tui in die, qua egreffus ) es, domíne mi rex, de Jerufalem, neque ponas rex in corde tuo. o 20. Agnofco enim fervus tuus peccatum meum : & idcirco hodie primus veni.de omni domo Jofeph, defcendique in oc- qc curfum domini mei regis. . s 2t. Refpondens vero Abi fai filius Sarvize, dixit: Namquid pro his verbis non occidetur Semei, quia maledixit Chrifto US: Domini ? 8l« 22. Et ait David : Quid mihi, & vobis, filii Sarvice? cur efficimini mihi hodie in fatan? ergo ne hodie interficietur vir tis in Ifrael? an ignoro hodie me fa£tum regem fuper Ifrael? (e- 24. Et ait rex Semei : Non morieris. Juravitque ei. 24. Miphibofeth quoque filius Saul deícendit in occurfum m regis , illotis pedibus, & intonfa barba: veftesque fuas non la- verat a die, qua egreffus fuerat rex , usque ad diem reverfio- j nis ejus in pace. If* 25. Cumque Jerufalem occurriffet regi, dixit ei rex: anre non venifti mecum , Miphibofeth ? 26. Et refpondens ait: Domine mi rex, fervus meus con- 2 * tempfit me: dixique ei ego famulus tuus, ut fterneret mihi afinum, & afcendens abirem cum rege: claudus enim fum iä' íeryus tuus.- n Bbb5 27.* In- là Nequme ponas Rex £m corde 1uo. ) Sed Ergo me Lodte, 5 SigniEcac in dl contemne , quafi rem nihifi. die tantz letitie non efle fumendium j QO. De ommi demo Jejeph. ) Nomi- de quoquam fupplicium. u ne Jofeph intelligit omnes tribus prz- 23. Nem murieris. ) Scilicet hodie, ter Judam , quia in Judam, & Jofeph vel mea manu, vel quamdiu vixero. divifa funt jura primogeniturz, quibus 24. llezis pedibus, 6f imtom[a bar- n privatus eft Ruben. Vide T. Paral.5.r. ba, 66c.) 'Totum enim Davidici exi- OI. Pro Ls verbis.) Quamvis de- lii tempus in luctu pofuit, quem in corporis, & veftiam negleu prz fe i5 mile apat, crimen agnofcat, & ve- cnovit David 9 niam petat. tulit, ex quo aperte a 5 Chriftlo Domint. ) Davidi, pfophetæ vera effe, quz dicebantur a Miphi- " uncionein Regem inun&to. bofezh; fatis enim apparebat illura in diuturno luctu füiife. 9Q. Quid mibi,€f vobis flià Sarvie ?) » Quid veftra intereft , fi ego mifericors 96. Serums meus contempf[it me.) Per effe voluero ? contemptum fcilicet neglexit manda- fum meum. In. Hebrzo, & apud jj Ig Satan. ) Adverfirium erat enim re ipfa hujufimodi confilium, inimici LXX. eft Decepzz ;me.. Chaldeus habet, mors quippe. Semei omnes tribus a Delofé egit' contra me, quia nimirum Davide alienas. reddidiffet , dum' de jumenta , & viaticum non paravit venia defperarent, & par fupplicium domino fuo, meque eum fruftra expe- fibi formidarent. &antem reliquit, contemptum fimul , 382 LNPIBRI'II. REGUM * Sup. 27. *Infüper & accufavit me fervum tuum ad te dominum 16. 3 * Sup. meum regem : tu autem , domine mi rex, * ficut angelus Dei (a 14-17. es, fac quod placitum eft tibi. 20. 28. Neque enim fuit domus patris mei, nifi morti obnoxia [ omino meo regi : tu autem pofuifti me fervum tuum inter convivas menfae tuze : quid ergo habeo j uftae querele ? aut quid poffum ultra vociferari ad regem ? ad YU 29. Ait ergo ei rex : Quid ultra loqueris? fixum eft , quod locutus füm : tu, & Siba dividite potleffiones. (l nl 3o. Refponditque Miphibofeth regi : Etiam cun&ta accipiat, poftquam reverfus eft dominus meus r fuam. ? ex pacifice in domum 31. Berzellai quoque Galaadites traduxit re , defcendens de Rogelim, gem Jolrdanem hat qui eum. , paratus etiam uvltra fluvium profe- zi 3R«g. 32. "Erat autem Berzellai Galaadites fenex va ] 1 de, id eft, KE uit alimen:a re ? 7- ofiogenarius, & ipfe praeb gi, cum moraretur f in Caüris : fuit quippe vir dives nimis, 35. Dixit Ti & illufüm , munera etiam fortaffe Mi- Dividite poffefffones, ) Sententiam D phibofeth erant, quz fervus nequam hanc,&factum Davidis injuftum fuiffe, In nomine fuo obtulit. omnes fere tradunt ; nam inauditum 27. i n ficcuj:z"uit me. ) Vide fupra c. 3 damnavit Miphibofethum calumniz [ fidem accommodans , & innocentem Siceut u geles De;. 2 E:Hmïa fapien- compertum media bonorum fuorum tia, & quafi fupra hominem, parte multavit, & calumniatorem Si- 28. Deomus patris me; , zif mortiob- bam adeo non punivit, ut etiam cum moxía.) Senfus eft, fi placet me reum domino fuo bcna dividere juflerit, ceredere, & non folum potfeffionibus, Abulenfis, & Sanchez putantaliabo- fed etiam vita privare, id facile po- na Miphibofetho dediffe Davidem in ) te$ ; prefertim cum tota Saulis fami- in compenfationem eorum, quz illi ab- D. lia, ob injurias ab eo in te illatas , ftulerat , -nec voluiffe Sibam privare morte atfici a te potuerit. 2 conceffis , ut beneficii accepti memo- p Vocif. ?/ eraii ad régem? ) Quuafi mihi fiat injuria rem fe oftenderet , & gratum. Ad- We de Sibam non puniviffe , quia omni- E 20. Quid ultra looueris ? ) Quid bus, propter diei iliius Ietitiam par- pluribus verbis opus eft? qui loquen- cebat: Vide fupra hoc c. n. 22. llq di modus indic at Jongiorem intercef- ttf fiffe fermonem 30. Deminus meus Rex.) Qui mihi lt prefente fortaffe Siba, bonorum omnium inftar eft. & fe , ut potera t, verbis, mendaciis, 31. De Roegelim. ) Civitate fna trans & calu mniis defendente. & Jordanem, in qua habitabat. ul Frixum eff, quod locurus fepm.) No- 32. In caffris.) In Mahanaim. Vi- lo omnino retra&ctare, & irritum red: de fupra c, z. :94, dere , quod ftatui, hi XIX. lUft CAPUT 393 Doi 55. Dixit itaque rex ad Berzellai: Veni mecum , ut 1'gquie,* fcas fecurus mecüm in Jeru(alem. Xl 34. Et ait Berzellai ad regem : Quot funt dies anriorum vitae Xer meae, ut afcendam cum rege in Jerufalem ? &U 35. * O&ogenarius fum hodie : numquid vigent fenfus mei * Sup. ad difcernendum fuave , aut amarum? aut deletare poteft fer- 1727- vum tuum cibus, & potus? vel audire poffum ultra vocem Qd cantorum , atque cantatricum ? quare íervus tuus fit oneri do- Àil mino mei regi? [Uii 36. Paululum procedam famulus tuus ab Jordane tecum, non indigeo hac viciffitudine, 41- Sed obfecro, ut revertar fervus tuus, & moriar in civi- IQ Yfe- tate mea,& fepeliar juxta fepulchrum patris mei, & matris meae. Eft autem fervus tuus Chamaam, ipfe vadat tecum, domine mi :&, rex , & fac ei, quidquid tibi bonum videtur. 38. Dixit itaque ei rex : Mecum tranfeat Chamaam , & ego tUr faciam ei, quidquid tibi placuerit, & omne, quod petieris a Xli me , impetrabis. 39. Cumque tranfiffet univerfus populus, & rex Jordanem, Laf ofcülatus eft rex Berzellai, & benedixit ei: & ille reverfus eit z fl in locum fuüum. uill il 40. "Tranfivit ergo rex in Galgalam, & Chamaam cum eo, omnis autem populus Juda traduxerat regem, & media tantum an um pars adfuerat de populo Iírael. Si- AT. Itaque i rii Ut requiefcas jE—curus. mecuua iu vicem mihi reddas acceptorum a me o goufalem. ) LXX. verterunt, & va- alimentorum, In zriam fenelletem tuam ; cupiebat enim 37. Chamaam.) Filius Berzellai. b- David illi gratam. vicem. rependere 38. Tranftar.) Jordanem fcilicet. Ie pro acceptis ab eo alimentis. 309. Benedixit e;. ) Bene precatus U eft, officiofis verbis in digrelfu pro- , 34 Quet fent dies amnmorum vita d- mes , 6c. ) Quafi dicat , quid eft opus penfam in illum oftendens voluntatem. lle àd tantulum tempus vitz, quod mihi 40. Media tantum pars, &c.) Ut fupereft, fedem mutare; cum przfer- fux tribus viris David fatisfaceretnon tim idoneus non fim ad fruendum au- expeCtatis reliquis ex aliis tribubus , hi 1e deliciis. qui illam deducere parabant, qui me- 3» ware fit oxeri, fc.) dia pars erant, ut habet hic facer Sclicet fenio confe&us nulla in re textus, fe dederat in iter. Hinc na- lj ufui effe poffum. tum feqnens jurgium contra virostri- 36. Paulelum procedam.) 'Te comi- bus Juda, quafi ambitiofe alios a de- tando. d:icendo Rege fua feftinatione exclu- fitfent. Nem indigeo bac viciffitudine.) Ut LVIIBRI l. REGUM 384 41 A41. ltaque omnes viri Ifrael concurrentes ad regem dixe- filiui runt ei: Quare te furati funt fratres nofltri viri Juda, & tra- duxerunt regem , & domum ejus Jordanem , omnesque viros usque David cum eo? 4 ( 42. Et refpondit omnis vir Juda ad viros Ifrael : Quia mihi decer dam d propior eft rex : cur irafceris fuper hac re ? numquid come- dimus aliquid ex rege, aut munera nobis data funt ? bens: diem 43. Et refpondit vir Ifrael ad viros Juda, & ait: Decem 4 ] partibus major ego fum apud regem, maggsqpe ad me pertinet jn die David, quam ad te : cur fecifti mihi injuriam, & non jmihi nuntiatum eft priori, ut reducerem regem meum ? Dutrius e f autem refponderunt viri Juda viris EHírael. 6 CAPUT.XX 2055 Trini Sfoab cum fratre Abifai perfequens Sebam filium Bocbri moventem nitas, contra David feditionem 1n Ifrael, zhmajam in *via occidit , tan- 71 . demque ab obfidione ZAbela , mi]o Seba per murum capite, difcedit. N du Ccidit quoque, ut tibi effet vir Belial, nomine Seba, filius Tüth ej "A Bochri, vir Jemineus: & cecinit buccina, & ait: Non Cum a eft nobis pars in David, neque haereditas in filio Ifai : rever- Yulice tere in tabernacula tua Ifrael. ]are a 5. Et Pens ef ii 4I. Quare te. furats funt. fratres peramus , & ideo maxima illius regni Àlia & mofiri? ) Cur furtim, nos non expe- pars fumus. tiüs ho &ans, & hae gloria privans, in re- Durius autem vefponderunt viri Ju- r enum. reducere voluit fola tribus da.) Sed quibus verbis ufi fint, ex tili cu ïu da? Scriptura non habemus. tà$, Q Etidm : 42. Mihi propsor (f Rex. ) Quuippe in I. Ir Belial,) Rec&te Seba vir Belizl ui ex eadem tribu juda eft, appellatur, jugum fcilicet ex- cedent noftra tribu, ex quo Rex eft , femper cutiens , improbus, & feditiofus. ts : habitavit. Vir Jeminaus.) De.tribu Benjamin ,. Ngn ] Numquid. comedimus aliquid ex . Re- vir primarius, & fortaffe ut Semei , &tint. £e? ) Non hoc facimus utilitatis ali- Saulis propinquus, ideoque David ent L €ujus caufa, quafi nos Rex alat , aut infenfus. 'III'U enim e det munera ; fed quia propius nos at- Cecinit buccina. ) lfraelitas convo- gingic. cans, ut relicto. Judzis rege ipfi fece-- Vayid m D ecem partibus major ego um , derent, quandoquidem, ut extremo 4 & c.aj Si David. fpectetur ut privatus , fuperiori capite vidimus, ita: defpicie- ]am E bantur, Eman. magis ad vos pertinet , quia ex. veftra $à putat ceciniffe Cäilfaq tribu; fi vero ut Rex magis ad. nos, tuba , ut fedaret tumultum, & atten« m [2 qui decem partibus vos numero fu- tis loquexetur, Q ! Bilj * CA P4U "- XX 385 | d- 2. tt feparatus et omnis Ifrael a David, fecutusque eft S eba & t filium Bochri : viri autem Judà adhae ' Virog ferunt regi fuo a ]o?daæ usque Jerufalem. * 4. Cumque veni ffet rex in domum füam in ]erufalefn, tulit i hr decem mulieres concubinas, quas dereliquerat ad cuftodien- CoIte- dam domum, & tradidit eas in cuftodiam, alimenta eis pree- bens: & non elt ingreífus ad eas, fed erant claufae usque in ecen diem mortis fuze in viduita:e viven.es. üngt - 4. Dixit autem rex Amafze : Convoca mihi omnes viros Juda Y Juhi in diem tertium, & tu adefto praefens. Jurt $: Abiit ergo Amafa, ut convocaret ]udam, & moratus ett extra placitum , quod ei conftituerat rcx. H 6. Ait auem David àd Ab;/fai: Nunc m2 äi s affli&turus eft nos Seba filius Bochri, quam Abfalom : tolle igitur fervos do- Qu mini tui, & perfequere eum, ne forte inveniat civitates fnu- nitas , & effugiat nos. n uoque, & - Egrefïï funt ergo ?um eo viri Joab, Cerethi q Phelethi: Non eff uobis pars in David, meque pollicitus fuerat fuperiori c. n. 15. ut- baveizas im flio lfai.) M«c Hebreo- que glifcentem Seba feditionem oppri- fs rum erat formula, qua negabant fibi meret. : Ni com aliquo futuruim commercium. 5. Moratus eff extra placitum , &c.) Xealice diceremus. Nom abbiamo che re Dum urget , quod Rex juflgrat, & fare con David, Sic A& c. g. 21. "* varia, ut fit, interveniunt impedi- Petrus ait ad Simonem magum. Nonz Tnenta. * 6. Ait astem David ad Abifui.) -LEt eff tibi pars, neque fors im fermone sfto. T Alia exempla vide apud Sanchez la- Mittit Abifai , quia Joabi opera uti tius hoc explicantem. nolebat; netiméret Amafa novus Dux 2. Tradidit eas m vuf*:afiam.) Libe- exercitus Joabum anilitari prefecturz, jj* It ü rali cuftodia; fupponebaàt enim invi- quam hactonus exercuerat, reftituen- tas, cum Abfalone cübuifie. Dedit dunt, etiam alimenta, five mercedem pre- Magis afflitlurus eff nos Stba.) Hwc ; Md per Auxeftm dicuntur, & cum aliqua cedentis famulatus, five quia aliis nu-. Nam Abfalonem o- ice! Dd pt re non erant, a quibus alerentur. amplificatione. 5 Non eff ingreffus ad eas.) Quuia factz mnis tribus etiam Juda ad regnum ad- 1jamin D movere conata fuerat. &at y erant, quafi nürus ipüus,vetims autem erat Levit. 19. 14. acceffus ad nuxuni. Tsile igtzur, fervos demini fu. ) Id Dv il * Ip viduitate. ) ln codibitu, neque eft David , quisde fe in tertia perfo- enim erant proprie vidug fuperftite na loquitur. Alii putant dominum vo- corno Davide, cut nupfexant. cori Joab, quia atate major erat, & f f Comvoca bt ommues vitos nda. ) dignitate. xtlen() am eniin fe" in domos fuas réce,erant. Imveniat. ) Invadat, occupet. K Caufa convocandi fuit, ut novium do- l-T í Ceretbs quogue , & Phelethi. ) VMi- ncmllre 3 cem exeicitui imponeret Amafam, ut qtene Bibl.cum Com. Menoch. Tom. IIL, dä-difï;cc. 8. n. 18 - 396 ,LIBRI K RURGUM : .Phelethi: & omnes robufli exieru $ nt de Jerufa!em ad perfe- qüendum Seba filium Bochri. . 8. Cumque illi effent juxta lapidem grandem, qui eft in Ga- baon, Amafa veniens occurrit eis Porro Joab veftitus erat l tunica ftri&ta- ad menfuram habitus fui, & defuper aecin&tus gladio dependente usque ad ilia, in vagina, qui fabricatus levi [ * motu egredi poterat, & percutere. x teQ T äReg .9. Dixit itaque Joab ad Amafam : Salve, mi frater. nuit manu destera mentum Amafze , quafi ofculans eumi. »" 10. Porro Amafa non obfervavit gladium, quem habebat Joab, qui percuffit eum in latere, & effudit inteftina ejus in terram: Y bl nec fecundum vuluus appofuit, & mortuus eft. Joab autem, & Abifai frater ejus, perfecuti füunt Seba filium Bochri. i1, Interea quidam viri,cum ftetriffent juxta cádaver Amafae, l de fociis Joab, dixerunt : Ecce, qui etíe voluit.pro Joab. comes David. .. M 12. Amafa autem confperfus fanguine , jacebat in media via. p Vidit hoc quidam vir, quod fubfifteret'omnis populus ad vi- dendum eum, & amovit Amafam,de via in agrum , operuitque eum veftimento, ne fubfifteret tranfeuntes propter eum.. , 13. Amoto er»o 1llo de via, tranfibat omms vir fequens Toab ä ad.perfequendum Seba filium Bochri. 14. Porro ille tranfierat per omnes tribus Ifrael usque in Abelams& Bethmaacha:omnesque viri ele£ti congregati fuerant lia ad eum. 19.Vene- fi t 9. Justa. lapidem :gr;zndem, qui eff indzgj?ria gladium fféi e vagina eiabi pa[- im Gabaon.).Diftat, locus hic. Hiero- fQus eft ,. eoque mox e rerra fublato , &$ folymis ftadiis quadraginta ex Jofepho altera manu barba Mmafa deo/ii;'anali hr Ri lib. '7. C. O. Cifca hunc eumdem.1lo- c(w[.?z preheu[z , improvifo 1&u ventrem N cum Joab cmm .Abnere pügnaverat e£ perjfod;t , bominemque confecit. initio du&to a gladiatorio certamine, 9. Teuwt manudextiera mentum Amae À f&.) Hic ehim erat mos ofculantium. EM fapra c. 2. hujus libri. If. G. ad menfuram . bahitus fu. ) Sic "L hetis apud Homerum Iliad. r. Hebr. veffimenti fui , quo Ícilicet ve- Jovi fupplicatura illius genua, & bar- ftiri folebat. bam apprehendit. "Intiquis : Gracts , L! Q Qui fabricatus levg mortu egredi po- inquit Plin..lib. II. c. 45. 7» fupphs- ferat.) Laxiori vacing inditus,ut facil- cando mentum attimgere mos erat. tat lime poífet educi, aut, inclinatg cor- II. Ecce, qui effe voluiz pro Toab co- In Hebr 4l pore. vagina fponte cadere. mes David. ).In Hebr. eft ,*2u4/sef, fu eft, aur egreffus ef , & cecidit mo- qui veluit effe prosJoab , &5 qualis ef , dum occifionis clare Jofephus expref- qui volwit e[fe Davidi poft Joab , id eft, £^ Joabi fucceffor in militum prefectura. Tuj fit his verbis loco citato. 44 JosPhs ha thorace sonmilus., accintiu[gue- gladio, I4. Traw[ierat per ommes tribus.) Pervenerat enim ad tribum Nephtha- al accedenre ad comfle&efzdum mafa, de * CAPUT XX. 387 fe. rg. Venerunt itaque, & oppugnabant eum in Abela, & in -Bethmaacha, & circumdederunt munitionibus civitatem , & E obíeffa eft urbs :.omnis autem turba, quae erat cum Joab, mo- rat liebatur deftruere muros. lus 16. Et exclamavit mulier fapiens de civitate : Audite; audi- 2 te, dicite Joab : Appropinqua huc, & loquar tecum. 17. Qui.cum àccetfiffet ad eam, ait illi: 'Tu es Joab ? Et ille fe refpondit: Ego. - Ad quem fic locuta eft : Audi fermones an- cillae tuse. Qui refpondit Audio. . db 18. Rurfumque illa: Sernio, inqui t, dicebatur in vetgi?ï pro- wm' verbio: Q bant. R ui interrogant, in*.errogent in Abela: & fic perficie- [l 19. Nonne ego fum, qua r efpondeo veritatem in Ifrael, & f tu quzris fübvertere civitatem , & evertere matrem in Ifrael? 16S Quare precipitas heereditatem Domini ?. 40. Refpondensque Joab, ait : Abfit, abfit hoc a me: non vi'fi. pr&cipito , neque demolior. ] V - 31« Non fic fe H iabet res, fe d homo de monte Ephräit*n Seba, d filhus Bochri cognomine, levavit mapum fuam contra regem - David : tradite illum folum, & recedemus a civitate. Et ait 02b mulier ad TcaU":' Ecce caput ejus mittetur ad te per murum. em populum, & locuta eft eis 22. Ingir"eiïa eft ergo ad omn n i Cceo fapien- 'ant lim,que "ultima eft Scpcenmione:m ver- fic loquitar, quod ibi eflet publica ne« fus ; a tribu enim Juda digreitus. alias literarum Academia. tribus perambulav erat. Et ffc perfictebagt. ) Capto confïlio ] Pll/ In dbelam , €$. Betbmaacha.) In He- illud fequebantur, & negotia fua fe- 1 breo additur Sebam tràánfiiife per o- liciter conficiebant. lm mnia loca Bérim , quo nomine provin- frem Ig. Noseme ego [um , qua vefbondeo ciam aliqui intelligunt ,- in qua efíet veritatem du lfrael? ) Hac dicuþtur Abela , & Bethmaacha , que pertinent At* .ad Galileam fuperiorem , que ab in perfona civitatis. jurm Evertere mamrem. ) xMecr()pölïm Q& dT Ifa. c.'9. 1. dicitur Ga//lez geztium. primariam civitatem, & de publico I5. Crcumdederent , munitionióus. ) bene meritam. * Date EXX. iÉeyra» moooxeua meog TÜ» ", 1'1) Hareditatem , Domini. ) Civitatem mOÀn , effqderunc aggerem erga civi- hanc, que pertinet- ad. regnum Ifrael, d tatem. qucd eft hzreditas Domini. '19. Qui znterrogant, interrogent im j tl ALela, ) Commendat mulier patriam Q1. De monte Ephraig. ) Erat äeba u 1 de tribu, Benjamin, ut patet ex hoc i!g/]) fuam ab antiquitate, & opinione, quo i gives haberet fapientes, ad quvos ni- €. n. f. fed dicitur demcnte Ephraim, l füq mirum fe conferrent, qui diffcileim q'ria, fortafle in eo babitavit. la 22. Lecgte eff..65 [ap;enier. ) Sua- haberent quzítionem , ut fapientem ia ) aliquem ex Abela interrogarent. Vel dens, ut caput Seba Josbo mitteient. jde L 385 - LIBRITI. REGUM fapienter:qui abíciffum caput Sebae filii Bochri "'projecerunt.ad oab, & ille cecinit tuba,& recefferunt ab urbe, unusquisque in quo tabernacula fua : Joab autem reverfus eft Jerufalem ad regem. &a *Sup. 23. * Fuit ergo Joab fuper omnem exercitum Ifrael: Banajas 8. 15- autem filius Jojada fuper Cerethaeos, & Phelethzeos. qu at 24. Aduram vero fuper tributa : porro Jofaphat filius Ahilud .à commentariis. 2$. Siva autem, fcriba: Sadoc vero, & Abiatha its fac;rdotes. ini 26. Ira autem airites erat facerdos David; de ( CAPUT XXI * * £05 TOX Immiffa propter Saulis in Gabaonitas peccatum f'ame trz'ennaü ,ad illorum petitionem David Saulis reliquias , preter . Mipbibofeth pn tradit , ut crucifigerentur, quarum o[Ja una cum Saulis, & 9ro- tet jubet fepulture tradi : narrantur & quatuor natba offibus bella David adverfus PhilifI;aos. n& [ fii A&a eft quoque fames in diebus David tribus annis jugi- B ter:'& confuluit David oraculum Domini. Mo Dixitque i? Dominus : Propter Sau ^ 1,*&'domum ejus fanguinum , quia oc- Vndï : cidit Gabaonitas. J : 24. Vocatis ergo Gabaonitis rex, dixit ad eos:'(Porro Ga- Qu baonitae non erant de filiis lírael, fed reliquize Amorrhaeo- fet $ utif *Jof. rum : *filii quippe Ifrael juraverant eis; & voluit Saul percu- 9. 25. tere eos zelo , quafi pro filiis Ifrael, & Juda.) Cute am " 3/. Dixit Qm Reverfus efb Jerufalem . ad regem.()' 1. Raculum .Domirzi. » | Per Abiathar &t Quem mororem animi ex Amafz cze- facerdotem Ephod applicantem. de diffimulantem narritione civilis lice Sangsinum.) Homicidam, fangui- belli feliciter oppreffi recreavit, nariutn. T0 Q3. Puit joab ergo fuper ommem ex- Occidit Gaäaanit&:.) Contra datam ercitim. ) Quia alius fine magnismo- a Jofue Fidem. Vide. numero fe- eXpl tibus fabftitui non poterat. uenti. Til 24. Super tributa, ) Quzftor regni. Q. Reliquia Amorrhaorum. );Chana- 44 commentariis, ) Explicatum eft nzorum, qui aliquando Amorrhzidi- vit hoc fupra c. g. n. 16. cuntur, fic Gen. 15. 16. dicitur, zoz- 25. Sceriba.) M ide eodem c.9. n.17. dum enim tmplete [unt iniquitates Amorr- Sadoc vero & Abiatbar facerdotes, ) beorum, ideft, Chananzorum ; . erant T d Etiam hoc ibidem explicatum -eü n. enim Amorrhzi inter Chananeos po- fcilicet 17. H tentiffimi, ex quo f«Cctum, ut illorum m 06. Sacerdos Davt WY TO« Jbiden: nomen toti Chananeorum regioni ad- ht] dicta-n. 18. hzferit. B- W CAPUT XW. a 399 Tuntad $. b'ïxït/ ergo David ad Gabaonitas : Quid faciam vobis? & Sque in quod erit veftri piaculum, ut benedicatis haereditati Domini? Tegerm, 4. Dixeruntque ei Gabaonitee : Non eft nobis fuper argento, Banzjas & auro quzeftio, fed contra Saulj & contra domum ejus, ne- que volumus, ut interficiatur homo de Iírael. Ad quos rex AhllUd ait: Quid ergo vultis, ut faciam vobis ? s. Qui dixerunt regi: Virum, qui attrivit nos, & oppreffit tdotos, inique, ita delere debemus, ut ne unus quidem refiduus fit de ftirpe ejus in cun&tis finibus lírael. 6. Dentur nobis feptem viri de filiis ejus, ut crucifigamus eos Domino in Gabaa Saul, quondam ele&ti Domini. Et ait rex: Ego dabo. ul , d P T. *Pepercitque rex Miphi * bofeth filio Jonathsee filii Saul, ii hat usjurandum Domini, quod fuerat inter David, I9- 3* propter j & in- 3 J ter Jonathan filium Saul. el u duos filios Refpha filize Aja, quds pepe- 8. Tulit itaque rex. it Sauli, Armoni, & Miphibofeth * & quinque filios Michol filie Saul, quos genuerat Hadrieli filio Berzellai, qui fuit de * it uf Molathi, Crog 9. Et ixitque F quippe 'Ifm'el juraverant e:-i:.') $. Virums, qui attrivit: nes.3 Sau- t oc- Vide Jofae 9. 15. ]em fcilicet. 6. Dentur mebis feptem wiri, 6fc.) Voluit Saul percssteve eos zelo, &c.) to G Quafi Gabaonitisparcendum non ef- Prius omnes extinguere volebant , po- Thao- fet, nec permitti poffet falvo officio, ftea feptem tantum poftulant. For- ut inter lfraelitas aperent. * Voluit per- taffe David, dum hi inifcebantur fer- perc mones, fignificaverat fe iViiphibofe- cutere, & percuíht: quofdam , ut jam - j am fequitur , & narr&àt Jofephus. thum non daturum ; itaque feptem Disit Quaft pro filiis Ifrael , t$ Juda.) tantum petunt , ut David Miphibo- — Quafi fupplens ipfe id, quod Ifraelitz, feth, & fi cui alteri voluerit, parcere A bratfat & tribus Juda facere debuiffet , utfci- poflit. jcantem. licet exterminarentur Gabaonite, Crucifrgamus.eos Domino.) d pla- fingi- 8. Quod erit veflri piaculum ? ) Quo- candum Dominum. LXX. habent modo vobis vultis fatisfieri ,' ficque e£gNio epty a)r8g , id eft, fub'die | duram expiari Saulis peccatum in vos com- palam eos de ligno fufpendamus. gt fe miítum ? In Gabaa Sauls.) Cüuod calumita- Ur benedicatis bareditatà Dommi. ) temr auget milerorum , fi, in qua . - Quafi diceret: ne efficiatis, ut di- be Saul regiam füam conftituerat , 'in Chant- vina maledi&io exitio nobis fit. gt ea ipfi agantur in crucem. ]f Dd q. Supev argento , Ef auro.) Nolu- Quondam eletti Domini.) A. Domi- * qus nobis compenfari injuriam , aut no ele&i, ut Rex effet. d damnum argento, vel auro. 7. Jusju randum Domini. ) Per quem 5 eratt Qs p* Neque wolumus, ut interfictatur ho- jurayerat Jonathe. Vide r. Reg. 18. 154 illogiim m de lfrael.) Nullos alios ex lfrac- 3 C: QO2:49. litis ad necem quarimus ; nifi domum 3 Quiaque . filios : .: Michol. ) AdoptL ioni a« ""Saulis. v0s; nam genuerat eos Merob foror 3 i&y, oo LIBRIILREGUM ten 9. Et dedit eos in manus Gabaonitarum : qui crucifixerunt eos in monte coram Domino: & ceciderunt hi feptem, fimul fünt occifi in diebus meffis primis, incipiente meffione hordei : ter.r [ I5 1o. Tollens antem Refplia filia Aja cilicium , fubttravit fibi fupra petram , ab initio meffis, donec ílillaret aqua fuper eos yen de coelo :. & non dimifit aves lacerare eos per diem, Ug * neque beftias per noCtem: ; II. Et nüntiata funt David , qua fecerat R efpha, f.ilia Aja; hafto concubina Saul: i iU 12. Et abiit David, & tulit offa Saul, & offa Tonathae filii Ü iReg.ejus, a viris Jabes Galaad : * qui furati fuerant ea de platea ph ; 81-12-Bethfan, in qua fufpenderant eos Philifthiim , cum interfécif- " &6 fent Saul in Gelboe: cem T H , 13. Et afp i j ortavit inde oífa Saul * & offa ]ona.thæ' filii ej.us.: E & colligentes offa eorum, qui affixi fuerant; fha us in 14. Sepelietunt ea cam offibus Saul, & Jona:hee filii ej tetra pha. E Micholis, que Hadrieli nupferat, ut 16. Glcium /it&/!/'.d'l/ff.) Rude ftra- Inq Hic autem O "ulum , in quo fübinde quiefceret. rl patet ex I. iXeg, I9- I0. 5 filu dicantur. Hadielis. jta fere au- Donec ffillaret: aqua [sper eo«.) Quuia TU &ores explicant.hanc locum: Inge- Saülis peccatum prohibebat pluviam, "& fterilitatem faciebat , probabile eft rit tamen difficultatem ,. quod filios il- los genuiiïe dicitur" Michol in. noftro non multo poft horum crucifixionem trà ( textg; iTnater vero adgpu:.ms non po- imbrem decidiffe. Aliqui putant . uf- *teft dici cenutife. Emanuel $à cen- breo que ad ineuntem Septembrem non lm & fet |Mlerob etiam Michol appellatam pluiffe. Raro enim illis in xegioni- H j fuiífe. Alii ; quos refert Salianus , nec bus pluit eflat&, appetente vero au- Tiom omnino improbat, putantin textum tumno ea pluvia cadere folet , qüam tablu Hehraicum mendum irrepfitfe, & pro Sciiptura temporaneam appellat. .. Vi- Merob fcriptum . fuiffe Micbol. ) Da- de dicta. Jofue c. ^" 23* n. I5. quod fi ahq ] joni vid Saulis nepotes neci tradidit inftin- tamdiu non pluit, peraliquot menfes 0n &u Dei, qurvitg, & mortis Domi- Refpha filiorum cadavera fingulari pie- nu$ eft, & punit peccata patrum in tatis exemplo cuftodivit. Quamvis fani ho tertiam , & quartam generationem autem juberet lex, utcrucifixorum ca- tàte Exod. 20. . [prefertim. cum filii pa- davera eodem die de crucibus depo- nerentur Deut. 2I. 23. tamen Rex de Ib rentibus fcelere, & nequitia fimiles ) fant, ut de his verifimillimum effe pu- cruce hos pendere voluit ufque ad fu- £]ng tant Cajetan. & Abulenfis. pervenientem pluviam, quia illa erat fignum diving clementig exoratz, ad Joni 9- 17 vzozte.) In«Gabaa ,. cujus fi- 1 tus excelfus erat, & montanus. quam propitiandam fufpenfi-erant, &. Yb Cosam Domino.) Adplacandum Do- fuo ilam modo implorabant. $ " I2. Qui furatt ea futrant de platea p minum , vel publice. 6 n licipiente meffrane- horder. ) Qu'æ fit Bethían. ) . Vide hiftoriam I. Reg. in fude4 circa equinociium vernum , 31. 0. Tient i hs & feftum azymorum. 4 dn /atcrt.:) M'oxntis alicujus ex- f H CAPUTQXXI. 39X 'erunt chro Cis patris ejus.: fece- terra Benjamin, in latere in fepul ii runtq ue omnia, quae preeceperat re j ft haec. & X & propitia.us eft Deus .' ' terrae po ] t:übi Is. Fattum eft autem rur fum. praelium Philifthinorum ad- . [ C05 verfum Ifrael, & defcendit David, & fervi ej us cum eo, & lique pegnabant contra Philifthiim. Deficiente autem David, 16. Jesbibenob, qui fuit de genere Arapha, * cujus ferrum IReg-. L Ajt, haftze trecentas uncias appendebat, & accin&tus erat enfe novo,!7 7 » nifus eft percutere David. » fili 17. Praefidioque ei, fuit Abifai filius Sarvize, & percuffum pltea Philifthaeum interfecit. Tunc juraverunt viri David, dicen- fecif- tes: Jam non egredieris nobifcum in bellum, ne extinguas lu- cernam Ifírael. * ejus; 18. *Secundum quoque bellum fuit in Gob contra Phili- r.Par * fthacos: tunc percuífit Sobochai de Hufathi Saph de ftirpe Ara- 20. 4- Jïus n pha de genere gigantum. teira I9. Tertium quoque fuit bellum in Gob contra Philifthzeos, in quo percuffit Adeodatus filius Saltus polytuitarius Bethlehe- lk fn- mites Goliath Gethaeum , cujus haftile haftee erat quafi liciato- rium texentium. e;(»luia ^ üviatt, Izo. Quar- bile e ionem tra o»pidum Gabaa, de 1110r$ He- I9. 4» .Gob. ) Y. Paralipom. 20. 4- t u- bræoru'm,'qhi extra urbem. fepulchra dicitur hoc . bellüm geftum in Gazer. n nn habebant alii putang 70 z /azere , quod Fortaiíe locus ille utroque nomine ap- pellabatur. Porro Gàzer erat in tii- ;ggioni- in Hebreo, qui eft y5 zfe/ah , effe. [ü du« nomenproprium. "lca Pagninus, Wa bu Éphraim, & dicebatur etiam Ga- quïln tablus , Sà , Salianus, & alii. ionos t Vi- Zara. zeràá, & Gezer, & a Jofepho xGa— aliquis eft. condi in monumentis ma; uOd ü jorum potius quam alibi. Sabochai.) Mic Sabochai r. Para-, melti 8 Omnia, que præcgft*mt Rexe ) Ad lipom. II. 29. numeratur inter, fortes iniple funus fpe&antia, David. jamvis Repr aaitiatss eff Deus term.)*Fertili- De flirpe Arapha.) Nide dicta n.15. um el- tate refi]cuta. I9. 4deodarus. ) Hebraice Elicana, d- E I5. , eficiente. ) Miribus 'deftituto. cujus nominis latina interpretatio eft ia de A deodatus. Hic numeratur interfor- 16. De gemere Wraphba. ) .Arapha tiffimos David r. Paral. 11.26. . ad fu' ejxfs pater.non erat, fed unus de ma- Id joribus ,. puta avus, aut proavus. Filius Salzus. ) Mebraice, filius Ja- Trecentas tncias.) Viiginti quirque bare, qu& vox /alrum fignificat. i, ? fl & libras. Vide dicta 1. R:;gfï7. n.5. 17. Quafl liciatorimm texentiuim. ) Ju- I Ne extingsas luceruam Ifrael. ) gum, -circa quod textores telam cir- Ne gloria , & fplendor lfraelis te mo- cumvolvunt , quod intellige quoad P!,;!M Chaldzus habet, haftilis craffitiem. Abulenfis putat M: riente extinguatur. &$ nqnm exiingüat, vel pereat Iecum : re- hunc Goliath ejus fratrem fuiffe, qui gnun Ifraet. a Davide occifus eft. 1. Reg. 17. jec E 392 ' LIBRI IL REGU M- 20. Quärtum bellum fuit in Geth : in quo vir fuit exceï.fus, a qui fenos in manibus , pedibusque habebat digitos , id eft, vie Per pef inti quatuor , & erat de origine Arapha. T. 21. Et blasphemavit Ifrael : percuífit autem eum ]onatlïan aqURS filius Samaa fratris David. . 11 22. Hi quatuor nati funt de Arapha in Geth, & cec idevrunt* ipris. in manu David, & fervorufx] ejus. Ij T 1] CAPUT XXIL : 66 ] damen: Canticum gratiarum atlionis David pro [ua ab omnibus inimicis liberatione. tus furt 11 I.[ Ocutus eft autem David Domino verba. carminis huïu"s,v mulis, in die qua liberavit eum Dominus de manu omnium 16 I inimicorum fuorum , & de manu Saul, oderani *Pfal. 2. Et ait: * Dominus petra mea, & robur meum, & falvator 19 | 17- 3- meus. füinus 3. Deus fortis meus, fperabo ih eum: fcutum meum .5& 20. ] cornu falutis meze, elevator meus, & refugium meum: falva- placui. tor mcus, de iniquitate liberabis me. j ] *Pfal. 4. * Laudabilem invocabo Dominum: & ab inimicis meis fecnd 17- 4- falvus ero. 3.( ! $. Quia circumdederunt me contritiones mortis :* torrentes Belial terruerunt me. 25 ( jts nr 6. Funes inferni circumdederunt me : præw;enerunt me la- 34 ] quei mor.is. Ia. 7. In tribulatione mea invocabo Dominum, & ad Deum meum clamabo : & exaudiet de templo fan&o fuo vocem meam, 9. & fecu &-clamor meus veniet ad aures ejus.* lonm $. Commota eft, & contremuit terra : fundamenta montium 26 | concufía funt, & conquaffata, quoniam iratus eft eis. 9. Afcendit fumus de naribus ejus, & ignis de ore ejus vo- y. rabit : carbones fuccenfi funt ab eo. P Celfos | s e'us, * 1o. Inclinavit coelos, & defcendit: & caligo fub pedibu ; . Dd Ir. Et T Tib t 20. Sezos /Oc caput nihil aliud continet, . . drgiros.) Vide Plin. 36 lib. 11. c. 43. qui hujusmodi homines quam Pfalmum decimum fejti- f:digitos appellari docet, & íedigito- mum , q»i commodius fuo loco cum mdïm zum exempTa affert. aliis Pfalmis explicabitur. Jl. 2I. B. inat rae]. a[phemavit, ) Vxobris afïebis ij 6 KPFUT:' XX 393 xceffus?. '31. Et afcendit fuper cherubim, & volavit, & lapfus eft fu- dv per pennas vent. : L] : I12. Fofuit tene bras in circuitu ; fuo latibulum : cribrans * yathan aquas de nubibus coelorum. S 13. Pre vulgorefin co n fpe &ur ejus, füccenfi fünt carbones Iderunt ! ignis. * 14. Tonabit de coelo Dominus : & excel kfus dabit vocem fuam. 1s. Mifit fagittas, & diffipavit eos: fulgur, & confumpfit eos. 16. Et apparuerunt effüfiones maris , &, revelata funt fun- LUA damenta orbis, ab increpatione Domini, & infpiraltione fpiri- : tus furoris ejus : r 17. Mifit de excelfo, & afïumpüt me: & extraxit me de aqüis' mul:is, huius; , . mnut - 18. Liberavi t me ab inimico meo potentifïïuio,& ab his,qui oderant me : quoniam robuítiores me erant. alvatot 19. Praevenit me in die affli£tionis mese , & fa&tus eft Do- minus firmamentum meum. um, & 20. Et eduxit me in latitudinem : liberavit me, quia com- : fülve placui ei.- . 24I. Retri buet mihi Dominus fecundum juüitiäm meam: & ; mes fecundum munditiam manuum mearum reddet mihi. 22. Quia cuftodivi vias Domini,& non egi impie a Deo meo. frens 253. Omnia enim judicia ejus in confpe&tu meo: & preecepta ejus non amovi a me. ;mela» 24. Et ero perfettus cum eo: & cuftodiam me ab iniclui;ate mea. Deut os. Et reftituet mihi Dominus fecundum.juftitiam meam, & fecundum munditiam. manuum mearum , in confpectu ocu- Tedt lorum fuorum. ontiuti | 26. Cum fan&o fan&us eris : & cum robufto perfe&tus. 27. Cum eie&to ele&us eris: & cum perverfo perverteris. i 28. Et populum pauperem falvum facics, oculisque tuis ex- celfos humiliabis. 2 Iumï; j eus ! 9. Quia tu lucerna mea, Domine : & tu, Domine, il j É nabis tenebras mcas. — ontin murum. ;30. In .te enim curram accinéctus : in Deo meo tranfiligma . n k j P 31. Deus, immaculata via ejus, eloquium Domini igne exa- minatum : fcutum eft omnium f; eranium in fe. Bjbl, cuma Com-. Menoch, Tom. If : -Ddd 32. Quis P 225 .DIBRI b REGUM 32. Quis eft Deus praeter Dominum: & quis fortis proeter Deum noftrum ? 33. Deus, qui accinxit me fortitudine : & com . eCtam viam meam. 2 planavit pet;- ] 34. Cosequans pedes meos ce tuens me. - rvis, & fdber excel'fa.me'a fta- Juc *Pfal. /.55. * Docens manus meas ad 145.I. arcüm aereum brachia mea. preelium, & conponens (—luaü lint -36. Dedifti mihi cl ypeum falutis tuäe': & manfuetudo tua multiplicavit me. Tat met, 37. Dilatabis greffus meos fubtus me : & non dgficient tgli tila 38. Perfequar inimicos fneos, & conteram: & non conver- tar, donec confumam eos. Ti 39. Confumam eos, & confringam : ut non confurgant : ca- i dent fub pedibus meis. - & 40. Accinxifti me fortitudine ad preelium : incurvafli re- fiitentes mihi fübtus me. 41. Inimicos meos dedifti mihi dorfum : odie d ntes me, & i difperdam eos. et 42. Clamabunt, & non erit, qui falvet. - . ad Dominum, & coí non exaudiet eos. [/ - 43. Delebo eos, ut pulverem terrae: quafi lutum platearum fu; comminuam eos , atque confringam. vi $a 44. Salvabis me a contradi&tionibus populi mei : cuftodies f('.ilil me in caput gentium : populus, quem ignoro, ferviet mihi. REX Yor 45. Filii alieni refiftent mihi, auditu auris obedient mihi. 46. Filii alieni defluxerunt, & contrahentur in anguftiis fuis. | tut 47. Vivit Dominus ; & benedi&tus Deus meus: & exaltabitur Ti Deus fortis falutis meze. - - 48. Deus, qui das vindiétas mihi, & dejicis populos füb me. bu:? *Pfaf, el 49. Qui educis me ab inimicis meis, & a refiftentibus mihi Iigi( 0s evas me : *a viro iniquo liberabis me. *BRon 1749 * 5o- * Propterea confitebor tibi, Domine, in'gentibus & no- ni tuo cantabo. ls j5 o, fl o 51. Magnificans fal n utes regis fui, & faciens mifericordiam pu Jn, Chri/üofuo David , & femini ejus in fempiternum. [/77 po tim CAPUT ! * E '?L Ü x^ x* 395 x CAPUT XXII. & q Vefba t'oviffima David , €? catalogus virorum ipfius illuftrium. m JEc autem funt verba David noviffima. Dixit David fi- 1 a- I.I lius Ifai: Dixit vir, cui conftitutum eft de Chrifto Dei 4 Jacob , egregius pfaltes Ifrael ; 2. Spiritus Domini locutus eft per me, & fermo ejus per quafl linguam meam. ) Ua 4. Dixit Deus Ifrael mihi, locutus eft fortis Ifrael , Domi- nator hominum , juftum dominator in timore Del. tfali 4. Sicut lux auror&e, oriente fole, mane absque nubibus ru- tilatj & ficut pluviis germinat herba de terra. Vet- s. Nec tanta eft domus mea apud Deum, ut pa&um eeter- num iniret mecum,firnrum in omnibus, atque munitum. Cun- Q &a enim falus mea, & omnis voluntas, nec eft quidquam ex |fe ea, quod non Serminet. " Ddda 6. Pra2- IUf daDavid noviffma.) Gusfci- Pfal. 71. 5. dicitur Permanebit cum x)& licet fpiritu prophetico locutus Sole, && ante Lunam in generatione , & eft. Vel quz pfalterio fuo ultimo lo- generarionem ,. defcendet. ffcut pluvia im ,& co fubtexuit. velles , €f ffcut fellieidia flillautia [uper Vir , cut confiitutum eft de Chriffo Dei lerram. - Ex ff- ut pleous germinat berba deterra.) ii 3acoi.) LXX. habent, qcem fufcita- vit Dominus i Chrifigm .Dei facob. Vel] Chriftus imbri comparatur, de Senfus noftre Vulegatz idem eít ; vir, quo Ífa. c. 45. g. Rorate cals defuper, Ícilicet, cui a Deo conceitum eft, ut & nubes pluant jufium ; hoc. enim im- ,dies ll Rex conftitueretur, aut in cujus fa- bre fccuntata tellus juftos plurimos, vorem de regno illi tribuendo confti- nova fanditatis germina, proculit. ll tutum eft; & decretum. VXl imaber eft favor divinus in Davi- fuis Egregins pfaítes.) Sacrarum cantio- dem, quo eo provectus eft , ut de ter- jtur num feriptor, & modulator. ra illius ,. poftexis fcilicet fuis, pluvia g. Jp tmore Dei.) Merba, in qui- cclefti in Virginem defcendente, Chi- bus eft timor Dei , pia fcilicet, ac re- fti domini eximium germen exifteret. me. ligiofa, & ad mores fan&te inftituen- 5. Nec fanta eff domus mea, &c.) nihi dos accommodata. Indigna, cui tanta preftaret Deus. . Sicut lnx: anrora , 65c. ) Intelligi Padum aternum.) De quo Pfal. 13F. II. 10 hz fimilitudines poffunt defacris Píal- Jeravit Dominus DaviÁd veritz- morum canticis, ut de omnibus Scri- temy C€ non fruflabitur eam ,. de fru- pturis, quibusillud: convenit elogium: Gs veniris tui pouam [uper fedem tuam. FE Praceptum Domini lucidum L lazninans Cunila enipi f alus mea-)Vpfe fcilicet eft. ecelos. Pfal. Ig. 9. fecundo . intelligi E; omuss voluntas.) Quod Deum poífunt de David, aut ejus £«milia,, timeó , & amo. quod virtuti adhxre- re ftadeo , &c. beneficium Dci, qui & prole ex eo nafcitura , ac prefer- tim de Chzfto Dowino , de quo edain eft, qui mihi bpnam mentem tribuit, UT 496 LIBRII. REGUM 6. Praevaricatores autem quafi fpinee evellentur uhive;*fx; p quae non tolluntur manibus. 7. Et fi quis tangere voluerit eas, armabitur ferro, & ligno g lanceato, igneque fuccenfze comburentur usque ad nihilum. lus LPa — g.*Haec nomina fortium David. Sedens in cathedra fapien- fun 1.-10- tiffimus princeps inter tres,ipfe eft quafi tenerrimus ligni ver- miculus , qui o&ingentos interfecit impetu uno. Cu 9. Poft hunc Eleazar filius patrui ejus Ahohites inter ttes l fortes, qui erant cum David, quando exprobraverunt Phili- fthiim, & congregati funt illuc ip pralium. IO. Cumque inté lun Nec efl quidquam ex ea, quod non Ipfe ef quaff tenerrimus ligni vermi- Val germiner.) Familia mea bonis omni- culas.) ln Hébrxo habemus: Ipfé Ha- bus abundat, quz magna Copia domi dino Hefnita [uper oftzagentos occifos 12 mee quafi gerinina nafcuntur; nam UVice MHH4. Itaque. cum dicitur,. Te- tün benedixit mihi Deus de rore coliy & nevrimus ligni vemiculus , ponitur no- de piuguedine terrz. minis interpretatio, loco nominis pro- tüt 6. Que non tolleptur manibus ) Nam pri, quod fuit HzZize, LXX. ipfum cangere volentium manus cruentant. - proprinm- nomen retinuerint ; habent & 9- SÉ quis tangere volzerit.) Ut eas enim A'3»o, [ &cay«ioc;, Adinon Afo- m evellat, aut ab aliquo-loco removeat. nais. Sententia noftre Vu!g.:tæ edi- di ; Lignoó lamceato.) Oblongo, ut lan- tionis eft Jesbaham fortem admodum cez Ífunt, ne propius accedere necef- fuille, & contérendum cum. Adino fïh'u.f 4l fe hábeat. Hefnita antiquo fcilicet heroe, cujus tüius U/gne ad,mibilum.) Donec' plane in fortitudo celebris erat apud Hebraos. foi cineres redigantur. "Nec obftat, quod in H-brao dicitur Ex 8« Sedens ia cashedra. ) Hebraice eft lpfe Hadino fcilicet e7 , quafi idem fit lh i DAUD you^ r/ceb Lbafcebet, fedems em Jesbaham , & Hadino; nam Jesbaha- [U catbedra. ) Eft autem periphrafis , aliis mus fiiilitudinarie tantum , ut ficlo- dom verbis vim nominis proprii exprimens , quar, fuit Hadino, quod Vulgatus loci qood ex z. Par. r1. 11. difcimus fuif- nofter indicavit cum dixit, 924/7. Ita Adri fe royoun Jasbabam, quod Latine I:ali de fortiffmo quopiam: dicunt: ) redditum /édenrem i populo fignificat ; Egh Ó um Orlande, 0 u Achille. 'Si- militudo etiam inter hos duos. heroas Adl fic enim nomen hoc S. Hier. ïntex*gre- Di tatur in traditionibus Hebraicis. Jesbaham . fcilicet; & Hadino in eo tf Inrer tres. ) David geuinam tria- apparet, quod Jesbaham Jevaviz| ba- Ti€ f dem eximiorum virorum a reliqua for- Jféam fuam fuper trecemtos vulueratos tium multitudine fepofuit. Abifai T. znaU;xe, ut T. Paral. c. 13..20. di- Ofcl Paral rr. 20. & ojr. dicitur inter dll ( citur; Hadino vero , o&zgentos inter- Tita tres nominatiffimus , & inter fecundos fecit zmperzz szo, id eft,- in üna tan- Il inclytus; & princeps eorum , qui ta- tum pugna. p n ad tres primos non pervenerit , 9. Poff bunc Éleazar.) Secundus in I quod ipfám de Banaja dicitur hoc priore triade. h c. infra n. 23. Jesbaham ergo' pri- Filius patrui ejus.) Hic.etiam pofi- liavi mus erat primz triadis, & trium for- ta eft- interpretatio vocabuli pro ipfo tiffimorum fortiffimus, Hüm vocabulo propr-io. Dod.enim apud ibri * CAPUT XXII 397 verft « ro. Cumque afcendxü"ent viri Ifrael, ipfe ftetit, & percuffit - Philifthaeos, donec deficeret manus ejus, & obrlgefceret cum lieno gladio: fecitque Dorninus falutem magnam in die illa; & popu- lum. lus, qui fugerat, reverfus eft ad caeforum fpolia detrahenda. dpien- ir. Et poft hunc, Semma filius Age de Árari, & congregati l ver funt Philifthiim in ftatione ; erat quippe ibi ager lente plenus. Cumque fugiffet populus a facie Philifthiim, f [res 12. Stetit ille in medio agri: & tuitus eft eum, percuäï'xtque Phil- Philifthaeos ; & fecit Dominus falutem magnam. - 13. Nec non & ante defcenderant tres, qui erant principes mque inter triginta, & venerant tempore metfis ad David in fpe- veni- luncam Odollam : caftra autem Phthchmorum erant pofita ia Va!ïe gigantum. Iyfc Hi- [II)M . Et David erat in praefidio; porro ftatio Phahfchmorum tunc erat in Bethlehem. ul , T. itürno- 15. Defideravit ergo David, & ait: O fi quis mihi daret po- llb 111'0 tum aquas, de cifterna, quae eft in Bethlehem juxta portam ' z ,1 um « Ddd s I6. Irru- hmt 0n AD^. Hebrzos patruum (wmf'mt , & Do- Jres , qui erunt p;mnþes s 56'5) 2«l di petruns c],;s blc:lzdr ergo erat 'Tres. numerati. Jesbaham , Eleazar ; modum. filius Dodi. & Semma. Adrico- Ad 10 Ahobites. ) Nepos Xhohi. I/z/j»elnnmm Odellam. ) 1. Par. 11 cujus mius tamen- putaé Ahohi, civitatem I5. ita habemus : Defcenderunr antem ebrgos fuiffe in tribu Juda tres de trigimtAa principibus ad petram, dicitut Exprobraverunt Philifbhrnm ) Phili- im qua erat Darvid 4d fpeluncam. Odol- n fit fthai Hebrzis timiditatem ()*)chwm es. laz. Ín hac erzo petra prope fpelun- espantd Congrega:i [uat iiluc.)Sci 'icet in Phes- cam bhabebac David arcem oportu- ficlo- domin;ut eftin r.Par. 1. I3.eftque idem nam bello , quam facer textus verfu lll quiy locus cum Dommin tribu juda ut vüult fequenti Pre/fdizgim vocat. Adricomius- Cafüra autem Philefihinorum , E5c, ) zf [a Dmm«r uenda funt caftra Philifthino- d iuat : IO: Cu/nqnc afcendiffent viri .Quze/ ) M Ad propria fagiendo. rum nb eorumdem ftatioue. 9tatio 1045 Donec d:fce; et manus ejus , & obri- in Bethlehem.fixa erat, & in ea pra- fidiarii milites degebant: caftrá .vero o 1n & gefceret cum gladio. ) Mel contractio- ul D7 ne nervorum pre labore, vel ut vult erant in valle eig mtum & prout fe- rebat ufus; hac, & illuc trume;eban- Jueratts Jofephus , qui ex. copia fcmgumm gla- tur. 2'3 dii capulus manui ita adhzfit , ut fi- nita pugna difficileavelleretur, In Valle gigantum.) Qu eadem eft j Itl Il po,? bunc Semma, ) Yertiusin hac cum valle Raphaim de qua fupra c c fid tatt rmre:. puma triade. n. Ig. Raphaim Hebraice ei; 5 In Statione.) Hebraus habet, z éllas ä nificant. Vide ibi notata. 1 hg l IN O ff quis mibt daret , j[* 3) Nc'(, 13. 4f ) Cumfcilicet David pug- T navit contra Philifthzos in Baal-Pha- juffit David fuos aquam afferre . nec rafim , ut narratur c. $. 20. hujus eo animo eft locutus, ut ipfi Regi j u)fü libri. j apu gratificantes fe in illud difcrimei da- 395 LIBRI IL REGUM 16. Irruperunt ergo tres fortes caftra Philifthinorum, & hau- ferunt aquam de cifterna Bethlehem , quze erat juxta portam, f & attulerunt ad David ; at ille noluit bibere, fed libavit éam Domino,. 4 fet Int 17. Dicen s: Propitius fit mihi Dominus, us faciam hoc; num fanguinem hominum iftorum, qui profe&ti füunt, & animarum periculum bibam ? Noluit ergo bibere: Hsec fecerunt tres z robuftiffimi. t g 18. Abifai quoque frater Joab filius Sarvice, princeps erat Tat de tribus ; ipfe eft; qui levavit haftam fuam contra trecentos, eju.s quos interfecit , nominatus in tribus, 19. Et inter tres nobilior, eratque eorum princeps, fed us- N que ad tres primos non pervenerat. 2c. Bt Banajas filius Jojadae viri fortiffimi, magnorum ope- rum , de Cabfecl; ipfe percuffit duos leones Moab, & ipfe de- d m "d- iiad a. fcendit, & percuffit leonem in media ciftrerna in diebus nivis. 21. Ipfe x L *—— natham filium Semmaa fratris David . rent. . Áccidit tamen,' quod in hujuf- * odi cafu fieri amat , vt fcilicet defi- quod alii aliquot au&tores fecuti funt. deria Principum fubditis fint pro juf- Princeps erat de tribus?) Primus in fionibus. altera triade. V ua eff i Berblebe ?7 jeuxta partane.?) Levavit baffam [uam contra trecen- Nota erit Davidi cifterna. illa, quia t0s.) Quos aut occidit, aut vulnera- fuerat a puero educatus in Bethlehem. vit; nam hic dicitur occidiffe; I. au- [ I6. Irruperunt.., caffra Philzftbi- tem Paral.ir. 20. vulnexratte. Id ve- zortz.^ Per qu& neceilario eundum ro credibile eft accidifífe, cum Davi- tent. erat, G redeundum, .nt aquam affer- dem deficieutem periculo eripuit, fu- Q3 *»3 XQO "C2 13 QO O23 t)95.C€ 5 pra cap. 2I. num. ]17. 1701 2 "- Noluit bibere. ) l. ne videretur cu- 19. Ef imter 1res nolilior.) Primus, piviffe, ut tanto. cum periculo aqua il ac fortiffimus inter tres fecunde claffis. c» — h pararetur l. s£ 4z /iczzis cupiditatem add rres praaos 10n per'venerat.) Eor- co2 vefranaret , cut aliquando i Wlicitis fra- titudine non zquabat primos illos s4 laxaffer, ut ait S. Greg. III. quia tres Jesbaham fcilicet , Eleazar, & Semma; aquam tam pretiofam , . emtam fci- licét himano fanguine, dignam effe 20. Magnorum operum. ) Patrator. judicavit, que Domino libaretur per Leones.) Fortilfimos viros velut leo- extraordinarium facrificium. IV. ut nes. Chaldeus habet zegmares , ita milites temperantiam in fiti doceret. multi explicant; alii tamen putantve- 17. dnimarem perieulum.) Mitg pe- ros Leones fuiífe. 2] xiculum. 4n imnedia ciflerna.) Cifternam pleri- yer I8. A.'ïz'fai»qzmq;w. ) Hic incipi; fe- que inzerpretantur fovemn üVe ]acum l cunda trias fortium. David , ex qua quales fæpe numero a venatoribus tali- Lüm tamen duo tantum hic | recenfentur, bus feris parantur. Cajetanus. notat 0^ 79 Abifai fcilicet ,. & Banajas. D. Hier. fortitudinis fuiffe cum leone congredi dinis im tradit. ebr. tertium. numerat [o- in tam ar&o loco. U j 399 haj CAPUT XXIII, tam, 2T. Tpfe quqsque interfecit virum JEgyptium, virum cïïgnum eam fpe&taculo, habentem in manu haftam ; itaque cum:deícendif- fet ad eum in virga, vi extorfit haftam de manu Egy*ptii, & num interfecit eum hafta fua. irom 22. Haec fecit Banajas filius Jojadae. - (f65 23. Et ipfe nominatus inter tres ro buftos, qui erant iþnter triginta nobiliores ; verumtamen usque ad tres non pervene- ent rat, fecitque eum fibi David auricularium , a fecreto. 24. Afíaelfrater Joab inter triginta, Elehanan filius patrui 1105 ejus de Bethlehem, ] us 45. Semma de Harodi, Elica de Harodi, 26. Heles de Phalti, Hira filius Acces de Thecua. ope- 27. Abiezer de Anatoth, Mobonnai de Hufati. 238. Selmon Ahohites, Maharai Netophathites, e de- Vs 29. Heled filius Baana, & ipfe Netophathithes , Ribai de Gabaath filiorum Benjamin, Ithai filius i 30 . Banaja Phárathonites, Heddai de torrente Gaas, 2,1æ'id, 3t . Abialbon Arbathites, Azmaveth de Beromi, lunt ws i 32 . Eliaba de Salaboni, Filii Jatfen, Jonathan , E 3 Semma de Orori, Aj am filius Sarar Arorites, qecen- n« . Elipheleth filius Aasbai filii Machati, Eliam filius Achi- ]nerae tophel Gelonites, E J at |d ve- 35. Hefrai de Carmelo, Pharai de Arbi, 36. Igaal filius Nathan de Soba, Bonni de Gadi, Dari- b h- 37. Selec de Ammoni, Naharai Berothites armiger Joab filii Sarviae, rimus, Jalls. 38. Ira Jethrites, Gareb & ipfe Tethrites. 39. Urias Hethzeus, Omnes triginea feptem. ) for- illos 1, V atof» utleoe CAPUT j , I ntve 2I. Virum dignum [petlaculo.). Pro- rat Daàvid trieinta e fuis fortiffimos , 39. Omnes triginta feptem. ) Selege- pter proceritatem corporis. | pïeri- 4n Virga.) lnermis , virgam tan- quibus poftea alii etiam fupra numne- Jacum tum manu tenens. rum aggregati funt, manente tamen N Hli' 23. Jnter £res robuffos. denominatione triginta fortium. Sic ]ont [2( Secundi or- dinis, u£ fupra di&um eft. Apoftoli dicuntur duodecim , licet fu- ng[fdi Ufque ad tres. ) Primm triadis, pra duodenarium numeruin Paulus , 4 feereto, ) À fecretis. & B?rnabas additi fint. x* ERMMIDTPEMM LIBRI IL REGUM 460 CAPUT XXIV. te David ob mimeratum populum a Gad propbeta coz?ieptus ex tribus j ffagellis oblatis pefTem triduanam elegit : qua in populum Jaxoiente, & | ac 70000. interremptis, orat David Dominum : & a Gad pro- n otfus, in area zíreuna , dato preiio, : ?bez*a ad altare erigit , cefjatque pe[tis. 3 Par. 1 *T'* addidit furor Domini irafci contra Ifrael, commovit- jn 21. I* ed que David in eis dicentem : Vadg , numera lírael, & . fudam. 2. Dixitque rex ad Joab 'principem exercitus fui : Pergm- bula omnes tribus Ifrael a Dan usque Beriabee, & numerate populum, ut fciam numerum ejus. Ef tor 4. Dixitque Joab regi : Adaugeat Dominus Deus tuus ad d populum tuum, quantus nunc eít; iterumque centuplicet in qll confpe&u domini mei regis: fed quid fibi dominus meus 1ex, dit A vult in re hujufcemodi ? 4. Obtinuit autem fermo regis verba Joab, & principum 10 t exercitus : egreffusque eft Joab, & principes militum, a facie br: regis, ut numerarent populum Ifrae! : . Cumque pertranfiflent Jordanem tes , venerunt ig Aroer ad dexteram urbis, quae eft in valle Gad : 1 de 6. Et Lt Uror ^ Dazizi. )PI. pare. orm.r. Ifraeli impenderet. Itaque 1. Paral. d hocidem ita dicitur: eez[/zrrexze 2I. 3. ait, uod m peccatum reputerum auiem Salanm contra Ifrael. . Satan. vo- Ifraeli,id e [ t, in pcnam peccati, ut Tel docuit eventus. Peccatum €ft a Da- f0 catur furor Domini, quia Deus iratus p contra peccatores, ejus mala volun- videin hoc cenfu ambitione , & quod [ tate, & viribus utitur ad eos cafti- citrà Dei juffum , & neceflitatem il- gandos. WVel fenfus eft Satanam Da- lum inftituerit. Mide fY Paral 9r. h 86 videm concitaffe , & deinde iratum . B 4. Obtinuit.) Id eft prevaluit, feu [// Dominum. vicit; Joab vero Regi citra noxam Ip ei5.) Scilicet diebus. paruit , quia,res defe erat indifterens, f ( 9. 4 Daz ejaue Bfrjlzäce..) Dan eft & bono fine fieri poterat, itaque fub- enandum non fuit. L terr& fancte terminus borealis; Ber- dito diutius repu [e] V abee vero auftralis. 5. Venerunt im Arocr. ) Qus erat in U/ fciam.) Midetur itaque cenfus ex finibus tribuum Gad, & Ruben, un- f(! X fola curiofitate juffus a Davide. ^ de videntur tribum Ruben primum li 2 Quid fibi . walr , 6c.) De- percenfuife ; hoc enim erat initium terrere conatur Joab Davidem, quod poffeflionis Ifraelitarum D) nelmn. tráns Jorxda- g[ fcilicet malum aliguod ex hoc cenfu j 'CAþUFr XXIV. 40 6. Et per Jazer tranfierunt in Galaad, & in terram inferio- rem Hadfi, & venerunt in Dan filveftria. — Circumeuntesque 1 : juxta Sidonem, Ilf 7. Tranfierunt prope moenia T'yri, & omnem terra nï Hevaei, L & Chananzei, veneruntque ad meridiem Juda in Berfabee : 8. Et luftrata univerfa terra , affuerunt poft novem menfes, & viginti dies in Jerufalem: 9. Dedit ergo Joab numerum defcriptionis populi regi'g & vt inventa funt de lírael oCtingenta millia virorum fortium, qui T educérent gladium : & de Juda quingenta millia pugnatorum. tus ifll 10. Percuffit autem cor David eum ; po(tFIUam numera eft — at 6. Per Zazer tranfferunt in Galaad.) 9- De Ifrael otiizmgenta millia vire- Eft enim Jazer, ficut & Aroer ad rum fortium . . €$ de 7442 7ztingen- u torrentem Arnonin via ad perluftran- t4 millia pugnatorum. ) AMiter fe habet ddm totam ré a gionem Galaaditidem , hic num. I. Paral. 21. 5. ubilegimus: que montibus ü jalaad ab oriente clau- Inveztus eff omnis numerus. Ifrael mille & ditur, & pertinet ad tribum Gad. millia, €f centum millia, id eft, un- Terram inferierem Hodfr. ) '"Verram decies centena millia: De 744« autezz ff novz habitationis , id eft recens , cul- quadrimgenta feptuagimta millia: bella- torum. Hzc textuum diífonantia tol- ac tx , ac populisfrequentate , utex He- breo exponit Lyranus. litur, fi dicamus numerum majorem , Dan [jlveftria.) Dan eft urbs ad fon- qui habetur in Paralipomenis efle eo- ul tes Jordanis prope Libanum montem. rum ; qui recenfiti funt , minorem ve- Juxta Sidonem. ) Qu eft ad occi- ro, quem habemus hoc capite, eo- dentale latus terre fancte. rum , qui relati funt in faftos. regios ; E 7. Menia Tyri.) Urbis antiquiffi- prius enim recenfebantur; poftea ve- mz in eodem occidentali latere. ro fummz capitum per partes in fa- a. 9. Lufiata univer[aterra.) '"Votum ftos referebantar. Hoc fignificare vi- 24 [ regnum lfraelitarum pe:currit Joab , detur locus I. Par.- Cap. 2'7. num. 24.- non omnes tamen numeravit; nam, I. quem attuli przcedenti verficulo. lta [ Par. 21. 6. dicitur: Lewi, €$ Bezjamin explicant Serar. & Salidnus , fecuti uOd Abulenfem. non numtravit , €o quod foab 2nitus Quod . ad tribum Juda 2 exequeretur. Regts dgnperium. Et c-27. attinet , cum bhoc cdp. 24. dicitur ejusdem lib. num. 44. 7oz5 , inquit , fuiffe quingenta millia ; in Paralipom. fe "J ceperat numerare, nec complevit ; fmi4 vero tantum quadiingenta feptuaginta (att fuper hoeira irruevat im Ifraely E& imar- milli3, dicendum in numero majori n5 co pWneru: eorumy, qui f»erant vecenfr- fortaffe comprehendi profelytos, qui v'b H. non cff relatus in fafos Regis Da- fe Davidi dediderant, vel tribam ]u- ] vid. * Quod dicitur zrrzzffe irz iz la. da juxta antiquos fuos terminos sxíti- n mari, intra quos partes- tribuum i uft fignificat multos , qui tributum negle- aut divinitus 1n- xerant, aut morte , meon , & Danrecepte funt Jofue 19.0. um flictis plagis percuffos fuiffe, q»am IO. Peresffz. ) Reprehendi Davi- n ob caufam territus Joab in cenfu pro- dem conícientia, Deo ad culps fua reffus non eft. ( agnitionem illum excitante. Bibl. cum Qom. Menoch. —'I'am. II. Eee 402 LIBRIH.REGUM H eft populus, & dixit David ad Dominum : Peccavi vald» in hoc fa&to: fed precor, Domine, ut transferas iniquitatem fe f . " affi tgi, quia ftulte cgi nimis. & fermo Dom'ni factus eft con 1r. Surrexit itaque David mane, Á ad Gad prophetam & videntém David , dicens : 12. Vade, & loquere ad David: Hzec dicit Dominus : Trium tibi datur optio,elige unum quod volueris ex his, ut faciam tibi n yt t5. Cumque veniffet Gad ad David, nuntiavit ei, dicens : Aut feptem annis veniet tibi fames in terra tua : aut tribus ts menfibus fugies adverfarios tuos, & illi te perfequentur : aut de. certe tribus diebus erit peitilentia in terra tua. Nunc ergo delibera, & vide,quem refpondeam ei,qui me mifit,fermonem. i.Par. 14. Dixit autem David ad Gad : Coar&tor nimis: * fed melius p 21.13. Dan. eft, ut incidam in manus Domini ( multze enim mifericordiae ejus funt) quam in manus hominum. qu 13.23: 15. Immifitque Dominus petftilentiam in lífrael, de mane Qu usque ad tempus conflitutum , & mortui funt ex populo, a u Dan usque ad Berfabee , feptuaginta millia virorum. Ti 16. Cumque- LEP emeratus eff poptdaus, ) Magna , aut popularem loquendi , aut fentiendi mo- me in&jOIl ex parte: non totus. um , juo dicere folemus mitius no- bifcum Íin Transferas. ) Dimittas ; condones. eum agere, quam homines, II. Serrexit itaque David. ) Con- Deus enim , ut pater ,. caftigat, pa- fcientie ftimulo, & fpiritu ponniten- rentes vero humanius filios puniunt, g tie illum excitante ,. & urgente. quam juftitie miniftri. — Videcur ergo Videntem David.) Quo Deus pecu- David famem , aut peftem -elepifie , liariter utebatur ad fuam Davidi vo- exclufo bello. luntatem enuntiandam. 15. Dpumifftque Domimus peflsleatiam.) t 13. Geprem amnis weniet tibi fames.)) Non ex caufis naturalibus, fed An- [ In Paral lib. I. 21. I2. tres tantum gelo percuffore immiffo. lh anni famis proponuncur. Bel ergo U/que ad tempus c.nfiturum.) Scili- g feptem annos:pro multis propheta cet per triduum. Miulti tamen . pu- [ Hebraica phrafi ufurpavit; vel feptem tant peftem matutino tempore inchoa- tam, ultra tempus facrificii vefperti- a principio propofuit , deinde ad tres Alii bre- tel defcen dit. ni progreffam non. fuiffe, n I4. Cearüor nimis.) Cum hec ma- vius tempus ftatuunt, fcilicet. ufque N 1 la diuturnitate diverfa , re tamen ipfa ad prandium ejusdem diei, Bul paria fint. Sepruagimta millie. "virorum. ) danz Q Melius ef .. . ut incidam 12 manus tam ftragem populi edidit Angclus non d Domini, quam im mameus Lominum.) folum in Davidis penam, fed etiam, Quocumque modo plecteretur David ut puniretur populus, qui primum gilï femper incidebatin manus Domini, nec Abfalonem fecutus , & poftea Seba Tie, homines plusilli nocere poterant, quam filum Bochi contra Regum fuum rebellaverat. Ti Deus permififfet , fed loquitur juxta tt QG,APOUIE XXIV. 493 n 16. Cumque extendiffet manum fuam Angelus Domíini fuper tV » - Terufalem , ut difperderet eam , mifertus "'eft Dominus fuper affii&tione, & ait Angelo percutienti populum : Sufficit, nunc l contüine manum tuam: erat autem Angclus Domini juxta aream Areuna Jébufzei. . fl David ad Dominum, cum vidiffet Angelum 17. Dixitque hi ceedentem populum: Ego fum , qui peccavi, ego inique egi : D$ ifti, qui oves funt, quid fecerunt? vertatur, obfecro, manus QU$ tua contra me, & contra domum patris mei. aüi 18. Venit autem Gad ad David in die illa, & dixit ei: Afcen- de, & conftitue altare Domino in area Areuna Jebufeei, 180 ii I9. Et afcendit David juxta fermonem Gad , quem prcece- & ITUS perat ei Dominus. . dio 20. Confpiciensque Areuna, animadvertit regem, & fervos : ejus tranfire ad fe: an 21. Et egreffus odoravit regem prono vultu in terram, & ait: Quid caufze eft, ut veniat dominus meus rex ad feryum fuum ? 1 Cui David ait: Ut emam a te aream , & aedificem altare Do- mino, & celfet interfe&tio, quae graffatur in populo. que . 22. Etait Areuna ad David: Accipiat, & offerat dominus in0. 10. meus rex, ficut placet ei: habes boves in holocauftum, & plau;« ftrum, & juga boum in ufum lignorum. t65, Iu 23. Omnia dedit Areuna rex regi :. dixitque Areuna ad re- ufit, gem: Dominus Deus tuus fufcipiat votum tuum. 6100 Eee2 25. Cui me 3 16. Swper äerufzz/em, p di/p?rderet I7. Cum vidiffet Angelum. ) EY 4l j eam.) Multis jam ex regia civitate Paral. 2r. 16. colligi videtur Ange- àn cmfis, ut patet ex c. 21. 1. Paralip. lum etiam-a fenioribus vifüum, & n. $ IS. ubi l'egilüus Mifit quoque -4n- 19. & 20. etiam ab aliis, cili gelun'1n Jerujalem , ut percuteret eamy Qves [e2t. ) Quhfi oves, id eft, pü eunque percuteretur , €fc. innocentes.. 1 Cozttue mhanum tuam. ) Ex quo in- I8- -4fcende. ) Exat David in arce em Sionis editiore monte Moria , in quo, tellici poteft nefcivifle Angelum a bre rineipio numerum . interficiendorum. ut dixi, exat area Jebufzi , fed inter- N ifi dicere velimus hgc more huma- jecta erat valis, five voxago dicta Iqit Melle, inter utrumque collem , ideo- no narrari, Angelum véro ab initió .a accepille divinitu&, quantum caden- que prius defcendendum . Davidi fuit, non do progredi deberet. ut rurfum ad ditam aream afcenderet; guxta aream Aréuna Jelufei. ) Ori- 22. Juga Louwm im wjum lignorum.) aily um gine, & genere, non-autem religio- I. Paral. 21. 23. additur, &5 t//5u/as a ne. Porro area - Areuna fita erat in inlgna. Sunt autem tribule inftru- jum monte Mforia, ubi Ifaac immolarepa- menta lignea dentate& ad comminuen- ter voluic. " . das glebas, j 404 LIBRI lL RE GUM 24. Cui refpondens re&, ait: Nequaquám ut vis, fed emam pretio a te, & non"offeram Domino Deo meo holocautta gra- H tuita. Enmit er go David aredm , & boves argenti ficlis quin- * quaginta : T 25. Et &dificavit ibi David alrare Domino, & obtulit holo- j cauíta, & pacifica: & propitiatus eft Dominus terrze, & cohi- bita eft plaga ab Ifrael. h p4 LIBER TERTIUS REGUM, [ * SECUNDUM HEBR/EOS PRIMUS. MALACHIM. C APUT PRIMUM. David fenio confe&tum puella Abifag calefacit , cafla manens ; "Adonia *vero regnum occupante, Betbjabee dire&ta confilio Natban, ]impeimvz't 4 David ungi Salomonem in reg em, guo audito, * fugit zddonias. W VT rex David fenuerat, habebatque zetatis phh*imos dies: cumque operiretur veftibus, non calefiebat. E 2. Dixerunt: ergo ei fervi fui : Quaseramus Domino noftro regi adolefcentulam virginem, & ftet coram rege, & foveat eum, dormiatque in finu fuo, & calefaciat dominum ïg $ noftrum regem. 3. Quaefierunt igitur adolefce ntulam fpeciofäm in omhibus finibus Ifrael, & invenerunt Abifag Sunamiüidem, & adduxe- t runt eam ad regem. 5 ä 4. It2 24. Siclis quinquagimta. ) Atin Pa- bebatque etatis plurimos dies-) ralip. loco citato dicitur dediffe fex- f HA 3 Annum agebat feptuagefi- centos. Communis , & melior expli- J mum ; nam anno trigefi/mo regnare catio eft dediffe quinquaginta pro bo- bus, fexcentos pro area. cepit, & annos quadraginta regnum Q5. Er propitiatus ofl Dominu: ferra.) tenuit, ut diferte dicitur 2. Reg. 5. 4. Hxc propitiatio declaratur 1.Par.21.25. Filius , inquit ,« zrzgimta annorum erat ubi legimus: £ zzvocavzz Dominum,6* exandivit eum in tgne de celo [uper altare David cum regnare cepiffez , & quadra- gihta aunis reghavit, &c. Bolocazufe;in fïgnum videlicet placati ac propitiati Numinis depluit ignis de cc- 9. Dixerunt evgo ei fervi fut. ) Me- lo , quo confumptum eft holocauftum. dici nimirum, ut Jofephus atfirmat. rà CAPUTTI , 405 t . Erat äutem puella pulchra timis, dormiebatque cum re- d- D ge, & miniftrabat ei, rex vero non cognovit ear $. Adonias autem filius Haggith elevabatur, dicens': Ego regnabo , fecitque fibi currus, & equites, & quinquaginta vl- 0- ros, qui currerent ante eum. ll* 6. Nec corripuit eum pater fuus aliqukando, dicens: Quare hoc fecifti? erat autem & ipfe pulcher valde, fecundus natu poft Abíalom. 7. Et fermo ei cum Joab filio Sarvise, & cum Abiathar fa- cerdote, qui adjuvabant partes Adon . 18e. 8. Sadoc vero facerdos, & Banajas filius Jojadee, & Nathan & robur exercitus David non propheta, & Semei, & Rei, (1) erat cum Adonia. Eee3 9. Immo- (I) In edit. Sixt. legitur : & Seméi & Cerethi & Phelethi. 5 . Dermiebatque. cum. vege.) Duxe- u fierent, ignoraffe, quod parum rat enim illam rex in uxorem. eft probabile, aut metu majoris ma- ^ Miniffrabat ei.) Ut dele&abilius co- li diffimulandum cenfuitfe. Adde fe- mederet de manu ejus, ut pridem mnectutem homines rerum incurioibf Amnon de manu "Thamar. facere , & fegnes ad agendum. - Rex vero mom cognovit eam.) -Hoc ". Sermo e; cum joab , &c. ) Joab, & Abiathar Adonis favebant, quia $ exprimitur a Scriptura. l. quia facit ad laudem Davidis a licita . delecta- forte fibi perfuaferant regnum illi ut tione , qu& ctati parum conveniebat, primogenito deberi , quemadmodum 0 abftinentis. Pontificatus ad. primogenitum tranfi- IL. Quia pertinet ad fi- M gnificandum puelle ftatum , qu& rege bat. $ic Jofaphat Joram regnum re- mortuo virgo permaneret. lil. Con- liquit, eo quod primogenitus effet, ff fert ad cavfam .Adonie eam in uxo- ut dicitur 2. Par. 21. 3. vel etiam il- rem poftulantis , quod alioqui non li favebant, ut fibi eum divincirent , J licuiffet illi; ; ut multis difputat Abu- & in muneribus Ducis exercitus, G Qv fummi Pontificis confirmarentur. lenf. queft. 6. in hoc caput, de quo tamen vide infra cap. 2. num. 2I. Q. Sadoc vero Sacerdos. ) . Abiatharis S. Elevabatur.). Ambitiofo fpiritu. zmulus. Fecitque ffbt currus, € egpites , Ec.) Bazaja.) Summe militum przfe- &urz. candidatus. ?ä Abfalonem imitatus, de quo fupralib. m 2. cap. 15. initio ; putabat fibiregnum Natban Prophera.) Quui- Salomoni deberi , quia erat primogenitus. erat educatione, eruditiohe, & bene- ( 6. Nec corripuit eum pater fuus.)) Cu- volentia pater. ju jus indulgentise in filium caufa in fa- Semei.) Quem D. Hier. in. tradi- cro textu fubditur : cum ait: erzz az/em tionibus Hebraicis in. hunc librum , && ipfé pulcher valde , fecundusmaru poft ait fuiffe Nabeth patrem Jeroboam, 2 Ab[alon. |:Nimis remiffionis & negli- qui poftea regnavit fuper decem tri- '!"entie merito accufatur David ab bus. Abulenfi q. 12. & 13. in hoc caput, Rej.) Quem idem Hier. tradicfuiffe & ab aliis. Iram Jairitim, i 2. Reg. 20. 26. di- ^ Sunt tamen, qui putent gl avid. fenem, & lecto frequenter affixum, citur facerdos 406 LIBRTIL REGUM 9. Immolatis ergo Adonias arietibüs, &.vitulis, & univerfis i pinguibus, juxta Lapidem Zoheleth, qui erat vicinus Fonti p Rogel, vocavit univerfos fratres fuos filios regis, & omnes viros Juda fervos regis. T2n '1o. Nathan autem prophetam, & Bana'am & robuftos quos- ue, & Salomonem fratrem fuum non vocayit. ir. Dixit itaque Nathan ad Bethíabee matrem Salomonis : | Num audifti, quod regnaverit Adonias filius Haggith, & do- sninus nofter David hoc ignorat? ä 12. Nunc ergo veni, accipe confilium a me,& falva animam tot iuam, filiique tui Salomonis. tf 13. Vade; & ingredere ad regem David, & dic ei: Nonne tu, domine mi rex, jurafti mihi ancillae tuae, dicens: Salomon bu filius tuus regnabit poft me, & ipfe fedebit in folio meo? quare ergo regnat Adonias? 14. Et adhuc ibi te loquente cum rege, ego veniam poft te, ( & complebo fermones tuos. Il 15. Ingreffa eft itaque Bethfabee ad regem in cubiculum : rex autem fenuerat nimis, & Abifag Sunamitis miniftrabat ei. 16. Inclinavit fe Bethíabee, & adoravit regem. Ad quam rex : Quid tibi: inquit, vis? 17. Quse refpondens, ait: Domine mi, tu jurafti per Domi- pe num bu . bymolatis ergo J4douias arietibus , fuisx confilis adverfos. crederet , ut £. ) Non perfe ipfum , fed facer- amicos Bethfabez. I 1I- David bec iggorat. ) Adeo illius dotum.minifccric. juffu hoc factum non eft, utetiam to- Suxta Japidem. Zobelerb. ) Quierat tius rei gefte fit prorfus ignarus; qua- lapis magnus extra civitatem , inquit fi dicat , non' eo res deducta eft, ut Lyranus, in cujus motione, (X tra- difturbari non poffit; connitendum er- lt &tione viri fortes experiebantur vires fr go ut Adoniz conatus irritos reddamus. Aü fuas. Porro lapis hic , ficut & tons I2. Salva animamtuam, 65 fli zus BRogel, erant ad oxientalem partem Salomonis. ) Mobis enim, fi Adonias urbis, in valle Jofaphat, juxta tor- 3 rentem Cedron. regnet, imminet exitium. N I3. Juraffi vibi. ) Quando jurave- Vocavit univerfos fvatres faos. ) Ad rit, diximus fupra lib. 2, c. 12. n. 24. flg convivitim , quod inftitutum eft, quia Haud dub:e regnum Salomoni divi- tes h femper fequebatur hujusmodi facrifi- no nutu deftinarum. fuit ; idque per cia pacifica, & quia ftatrum & alio- Nathan Davidi indicatum, quod fa- rum benevolentiam fibi conciliare ftu- tetur. Adonias, intra c. [^) E IS. & a- D debat, a quibus admoveri volebat ad pertiffime dicitur r. Paralip. 29. 5. !e; ïegnum. Nathan Prophetam , . Ba- I14.. Complzto fermones tua:.) A te najam , Salomonem non invitavit, dicta confirmans, & aliaaddens, que partim comtemptu, partim quod eos Salomonis. caufam juvare Poüint. r £C PUT.:L 407 erfis 9 nüm Deum tuum. ancille tuae, Salomon filius tuus regnabit Onti poft me; & ipfe fedebit in folio meo. HU 18. Et ecce nunc Adonias regnàt; te; domine mi rex, igno- rante. 105- 19. Ma&tavit boves, & pinguia quæque, & arietes plurimos, & vocavit omnes filios regis, Abiathar quoque Sacerdotem, & )is: do- Joab principem militice: Salomonem autem fetvum tuum non vocavit. 20. Verumtamen, domine mi rex, in te oculi refpiciunt l totius Ifrael, ut indices eis, qui.federe debeat in folio tuo, do- * mine mi rex, poft te. ne 21. Eritque, cum dormierit dominus meus rex cum patri- 00l bus fuis, erimus ego, & filius meus Salomon , peccatores. al€ 22. Adhuc illa loquente cum rege, Nathan propheta venit, 23. Et nuntiaverunt regi dicentes: Adeft Nathan propheta. t& Cumque introiffef in confpe&u regis, & adoraífflet eum pronus in terram , m; 24. Dixit Nathan : Domine mi rex, tu dixifti : Adonias re- & 5 gnet poft me, & ipfe fedeat fuper thronum meum Af 25. Quia defcendit hodie, & immolavit boves, & pinguia, & arietes plurimos, & vocavit univerfos filios regis, & princi- ii pes'exercitus, Abiathar quoque facerdotem : illisque vefcenti- m bus, & bibentibus coram eo & dicentibus: Vivat rex Adonias. u 26. Me fervum tuum, & Sadoc facerdotem , & Banajam fi- vocavit. [i0S lium Jojadae, & Salomonem famulum tuum non 26. Num- to [l'iä' 19. Te, Domine mirex , ignorante.) . q-uis; ut tamquam peccati, aut crimi- i nis alicujus rei morti tradamur , ut Utique non fine contemptutuo, quem D tanti negotii non folum confcium, fed nobis de medio fublatis Adonias re- llIS:' auctorem etiam fieri oportebat. gnet fecurius. Vel, ego ut adulte- tul ra, Salomon ut zzer , id.eft de 19. Salemontm autem . firvum tuum T zom vocavit.) Quod Salomonem & fcorto , & adulterio natus habebimur, & indignis modis tractabimur. 1 Nathan non . vocaffet , confpirationis 94. Dixifüi -4domias regnet, CO. ) 4 fignum erat; eos enim habere prefen- tes-noluit Adonias, qui ejus conati- ]ta enim fe gerit, ac fi a te regnare Vr bus potuiffent adverfari. juflus effet 25. Vivar Rex Adonias. ) Acclama- ) in fl' 20. In te oculi vefpiciunt torins Ifael.) tio erat ufitata in Regum inaugura- Expectatione fufpenfi, quem tibi in N olebat taimen tione, vivar Rex. regno fuccefforem defignes. Adonias ita repnare , ut exturbaret te QI. Dormierit.) Mortuus fuerit. David, fed res fuas ita componere , ut David extincto nemo fe ilh. aude- g Erimus ego , 69 felius smeus Salomon peccarores. ) lnvenietur pratextus ali- ret opponere, quominys Rex eflet. 408 LIBRI IIl. REGUM 27. Numqüid a Domino meo rege exivit. hoc verbum, & mihi non indicafti fervo tuo, quis feffurus effet fuper thronum E domini mei regis poft eum ? 28. Et refpondit rex David, dicens: Vocate ad me Bethíabee, e Qu:e cum fuiffet ingreffa coram rege, & ftetiffet ante eum, Ti 29. Juravit rex, & ait : Vivit Dominus 5.qui eruit animam meam de omni anguftia, " D 30. Quia ficut juravi tibi per Dominu m Deum Ifraeig di- $ cens : Salomon filius tuus regnabit poft me G ; & ipfe fedebit fu- per folium meum pro me: fic faciani hodie. 31. Summiífoque Bethfabee in terram vultu, adoravit regem, & dicens. Vivat dominus meus David in zeternum. po 32. Dixit quoque rex David : Vocate mihi Sadoc facerdo- tem, & Nathan prophetam, & Banajam filium Jojade. Qui ii .cum ingreffi fuiffent coram rege, à( 33. Dixit ad eos: Tollite vobifcum fervos'domini veftri, & imponite Salomonem filium meum fuper mulam meam : & du- 3b cite eum ir Gihon. [ 34. Et ungat eum ibi Sadoc faceräos, & Nathan propheta, in regem fuper Ifrael, & canetis buccina ye rex Salomon. ,atque dicetis': Vivat bo 35. Et afcendetis poft eum, & veniet, & fedebit fuper*fo- lium meum, & ipfe regnabit pro me: illique praecipiam, ut Ti fit dux fuper Ifrael, & fuper Judam. LP dnelltespu A a Vi 36. Et 27 ExPvi haf'veräu;n-,r &/c.) Quafi m 22* Servos Demini veflri.) Cerethi, tar.1 -dicat: num infcio me mutafti fententiam & Phelethi ad propulfandam vim, po a Deo tibi per nie denuntiatam, & a té fi forte Adonias illam tentet inferre. Bethfabes juramento firmatam de con- I.IO uitur vero de fe in tertia perfo- ftituendo poft te Rege Salomone? na b David fcilicet., avid, cum ait, Domisi veffri, 29. Vocate 4d me Betbfabee.) Qu [//4. cubiculo regio exierat Nathan pro- S«per mulam meam. ) Quam folus [! j phetz cedens, ut nunc vice verfa Na- Ver than locum dedit Bethfabes reverten- David folebat infcendere : itaque ifi erat regii honoris indicium. ti, ut patet ex verfu 32. fequenti. Dacite etm in Gihon.) Ad fontem vi- m 3I. Mdoravit Regem. ) Gratias. illi delicet, qui erat ab occafa Hierofoly- fen agens, & fimul inclinatione corporis morum, e regione oppofitus fonti Ro- reverentiam exhibens. 4f , Vivat Dominus meus David im. ater- gel, ad quem inuuctus fuerat Adonias, Yot uc nihil intertubaret , fed res prius $ uum.) Heec eft non-sternz , fed diu- confecta effet, quam id illi fentirent , turnioris vitz precatio : quafi dicat: ut etiam revera contigit. Vis Salomónem poft fe regnare : gra- 35. Feniez.) Huc in arcem. sias apo, & ut poft diuturnum tem- Reguabit pra me.) Non dicit, poff me, pus hoc fiat, opto, te adhucadimul- quia nimirum vivo Davide Rex erat tos annos fuperftite. futurus, Davide fponte regno cedente. CAP'UT. I - 409 ,& 36. Et refpondit Banajas filius Jojadae, i tegi dlcens Amen: n fic loquatur Dominus Deus domini mei regis. 37. Quomodo fuit Dominus cum Domino-meo rege, üc fit Xe, cum Salomone, & fublimius famat fohum ejus a folio dommz mei regis DaVld at 38. Defcendit ergo Sadoc f"cerdos & Nathan propheta, & Banajas filius Tojadze , & Cerethi, & Phelethi: & impofuerunt di- Salomoném füper mulam regis Dayid, & adduxerunt eum in fi- Gihon. 39. Sumpfitque Sadoc facerdos$ cornu 0181 de tabernaculo, 1 & unxit Salomonem : & cecinerunt buccma, & dixit omnis populus : Vivat rex Salomon, o 4o. Et aícendit univería multitudo poft eum, & populus )ul canentium tibiis, & laetantium gaudlo magno, & 1nfonu1t terra aclamore eorum. t - 41. Audivit autem Adonias, & omnes, qui invitati fuerant Ku ab eo,jamque convivium finitum erat: fed & Joab, audita voce tubse , ait : Quid fibi vült clamor civitatis tumultuantis? tà 42. Adhuc illo loquente, Jonathas filius Abiathar facerdotis Va venit : cui dixit Adonias: Ingredere, quia vir fortis es, & * bona nuntians, fo- 43. Refponditque Iona has Adoniz. Nequaquam Domi- U nus enim nofter rex David regem conftituit Salomonem : K 44. Mifitque cum eo Sadoc facerdotem , & Nathan prophe- thi, tam , & Banajam filium Jojadse, & Ceret hx, & Phelethl, & im- im, pofuerunt eum fuper mulam regis. u 45 Unxe- [o- n 26. Sic loquatur Dominus Deus domini 39* Sadoc facerdos.)) Qui nondunr "met. Confirmet . Dominus que-a te erat fuiimus. Pontifex, nec neceffartum: jl us dicta funt. LXX. habent; Coqfrmet erat Regem a Pontifice inungi ; Da- d verós , Chaldeus frc velir. vid. emm & Saul a Samuele, & alii 37- Sublizeius fackat falium;65c-) Non ab 41;1;, quonnEcee non erant, uncti timuit Banajas his vexbis Dayidem of- funt in Reges, & in hac etiam Salo- yt- lr fendere; hoc enim optant patentes, ut monis inauguratione, & unclione Na- ) 2 filiis tehcxuce vincantur. Simile eft than minifterium videtur interveniffe ; $ votum illud apud Claudianum in quar- dixerat enim Rex num, 94. Uegat eum |d$y to confulatu Honorii ibj Sadoc facerdos, & Nathan prophetee 1Us flb Afpice, completum votumy jam matus i2 Regem. 40- Jnfonuit. j)H ebr. fctnd:äa!ur, id eft;, adeauat. videbatur fcindi. Chaldzus lremeäafg Te meriiis , 65 quor/ Thapis eff dffa- d bile , Uineit. - 42 .Fortis.) Chaldgus. rímems pec- rat cata ,. id eft, bonus. Bibl.cum Com.Meucochy Tone, ff i - LIBRI II REGUM:. 410 | 43- Unxierüntque eum Sadoc facerdos, & Nathan propheta regem in Gihon : & afcenderunt inde lzetantes, & infonuit ci- [ vitas: hseec eft vox, quam audiftis. p AUE av ] 46. Sed & Salomon fedet fuper folium regni. 4. Et ingreffi fervi regis benedixerunt domino noftro regi David, dicentes: Amplificet Deus nomen Salomonis fuper no- Et adoravit rex in le&£tulo fuo. men tuum, & magnificet thronum ejus fuper thronum tuum. 48. Et locutus eft: Benedictus Dominus Deus Iírael, qui dedit hodie fedentem in folio meo, videntibus oculis meis. 49. Territi funt ergo, & furrexerunt omnes, qui invitati Vit fuerant ab Adonia, & ivit unusquisque in viam fuam. $0. Adonias autem timens Salomonem, fur Vxexitjx& abiit,(1) ejti tenuitque cornu altaris. Cia $1. Et nuntiaverunt Sa loimoni .,A duicentes ::Ecce Adoniss ti- lig mens regem Salomonem, tenuit cornu altaris dicens: Juret mihi rex Salomon hodie, quod non interficiat fervum fuum ? de gladio, - Ye 52. Dixitque Salomon : Si fuerit vir bonus, non cadet ne ani unus quidem capillus ejus in terram; fin autem malum inven- ? tum fuerit in eo, morietur. Qu $3. Mifit ergo rex Salomon, & eduxit eum ab altari: & in- 'Ne greffus adoravit rcgem Sa'omonem : dixitque ei Salomon : Va- fet de in domum tuam. El*a. p« CAPUT Ü (r (1) Abiit. p edir.-Sivr. legitnr : abiit in "Tabernaculum Domini. & : 46. Salomon fedet " wper folium regni.) cornu altaris, quia immunitatis privi- altari maxime tribuebatur. Adita regni poffeflione. legium [ 47. Bentdixerunt.) Bene precati funt, Sunt tamen , i velint tenuiffe cornu [' altàris quod D avid Hierofolymis ex- Ine Salomone, agentes gratias pro novo Rege dato truxerat, non autem ejus, quod erat lu Moravir rex in leflalo fuo^) Deo ipfe in Gabaon. fie L & gratias a SI. Quod mon smterfrciat fervum fuuns fort ficulo, gens, ut patet fequenti ver- gladio.) Humilis oratio, & idonea ve- i Qae 49- Ip viam fiam.) ln domos fuas, nig impetranda. á ntibi fe abderent, & diffimularent fe 52. 52 autem, Cfc.) Preteritas noxas dl 18 Adonis fávifle. condono , fi vero peccaverit in pofte- Vült &O. bt , 6f tenmit cornu Altaris.) rum;, pcenas dabit. Vitia Abiit in Gabaon ubi erat tabernacu- 53. Va4e "m domum t;;;zm.) Qua vo- [" ium Mofis, & altare holocauftorum, ce non ablegat eum ab aula, fed ei fe- ut habetur 9. Par, L "lenuit autem , curitatem in domo fua pollicetur. à * * * k o* * o* & 4li heia CuA-PUT. lE ta David datis Salotoni varüs preceptis moritur. — AAdonias petens ZAlifag in uxorem , occidi a Salomone jubetur : zfbiatbar [acer- dotio privatur , €? tandem Sfoab in tabernaculo interficitur : tefi 10 Semei quoque , quia contra prajcriptum egre]]us l J ef? Serujalem , occiditur. 1. À Ppropinquaverunt autem dies David, ut moreretur, pra- qui cepitque Salomoni filio fuo, dicens: i;. .2. Ego ingredior viam univerfee terrae : confortare, & efto 1tatl vir. z 4. Et ob ferva c—:u&odias(l) Domini Deitui;ut ambules in viis 10) ejus, ut cuftodias ceeremonias ejus, & praecepta ejus, & judi- cia, & teftimonia, * ficut fcriptum eft in lege Moyfi: ut intel- st ue te verteris : Denet, ligas univerfa, quae facis, & quocumq Uret 4« Ut confirmet Dominus fermones fuos, quos locutus eft !^?7 qud de me, dicens: Si cuftodierint filii tui vias fuas(2), & ambula- - verint coram me in veritate, in omni corde fuo, & in omni . j anima fua, non auferetur tibi vir de folio Ifrael. ver s. Tu quoque noíli, quae fecerit mihi Joab filius Sarvize; use fecerit duobus principibus exercitus lirael, * Abner filio ; ]f 2Reg. "Ner, & * Amafze filio Jether: quos occidit, & effudit fangui- 2. Ve nem belli in pace, & pofuit cruorem praelii in balteo fuo, qui R erat circa lumbos ejus, & in calceamento fuo , quod erat imao.1o. pedibus ejus. ffz 6. Facies (1) Cuftodias. Iz edir. Sixt. legitur : ut cuftodias Mandata Domini Dei tui. UT - m m Tmeas.. (2) Suas 0. [Neredior viam univería terr.c.)'ln* Dflämmi;z.. ) Pada, & leges a Do- terram revertor, de qua forma- mino prefcriptas. pïif'ij tus fum. latelligas univer[ay.qua facis.) Hebr.. yitil« fi dicat: habetur , 27 pradezter 2g25, Chald. we cortil Canfor,'drf, e» e,?o 'öir.)x Qua me fuperftite adolefcentem agere tibi profpere zibi omnia fuccedant.. j & licuit; nunc vero , quando mortuus Quoncumque te verteris,) Quidquid ] at fuero, virum te prxítes neceffe eft, facere aggreffus. fueris.. fortitudine fcilicet, fapientia, & rerum 4 2 cuffodierint,5c.) Habetur hac j[um gerendarum yeritia. 4 z " * : promiflio 2..Reg. 7..16. a Ye 3. OP jeroa cufzocta ! 2 : Domini -j Cufto- R. Qn&é fecerst mibi Yagh, c. ) Ab- falonem fcilicet occidendo, imperiofe q0* A dias vocat ea, qie Dominus cuftodiri vult, & fervari, hoc eft mandata di- agendo, afflictum exacerbando, & fe- pOH*' vina. ditionem minando: 2. Reg.19.7. Ado- Ceremonias.) Prxcepta ceremonialia. nig regnum affectanti favendo, &c;- Abuer^filio Ner.). Quem: per. prodi- n.V.O' gite Pracepta ejus.) Mioxalia. - —gudicie) Px&cepta judicialia. tionem interfecit.- ^ LIBRIIL REGUM - 412 6. Facies ergo juxta fapientiam tuam ; & non déduces cani- tiem ejus pacifice ad inferos. fi 7. Sed & fiiiis Berzellai Galaaditis reddes gratiam, eruntque oR«g. comedentes in menía tua: * occurrerunt enim mihi quando fu- r 19.31. giebam a facie Abfalom fratris tui. Q 2Rec. 8. * Habes quoque apud te Semei filium Gera filii Jemini de 16. 5. Bahurim, qui maledixit mihi maledi&ione peífima, quando K 19.19. ibam ad caftra; fed quia deícendit mihi in occurfum, cum tranfirem Jordanem, & juravi ei per Do 'minum,, dicens: Non pO te interficiam gladio, 9. Tu noli pati eum effe innoxium. Vir autem fapiens es, ' ut fclas, q fs ad inferos. juxe facies ei, deducesque canos ejus cum fanguine— j A&or 10.* Dormivit igitur David cum patrik;as fuis, & fepultus eft ne 2. 29. 11 Civitate Dayid. u i.tar. Ir. Dies autem, quibus regnavit David fuper Ifrael, qua- 29?7 draginta anni funt : in Hebron regnavit feptem annis: in Je- xufalem triginta tribus, H i2. Salomon Vi fi — Amafn f/i—a 7e.tber.j D'.widis nepos dis regmm-) inquietuni fuit, nec potuit Tsic eratex Abicaile forore,quem etiam, in illum animadverti fine periculo ma-. 2 ut fupra vidimus , Joab interfecit. gparum turbarum. Effedit [anguinem belli £2 pace.) Quafi 7- Occirrerunt entm mibi, &fc.) Vide le cum hofte in bello pugnaret, cum illi 2. Reg.19. 31. pacifice & mecum, & cum eo agerent. 8- Semei fiium Gera, c.) Vide 2, Ip baítheo fno . .. ET 22 calcéamento Reg. 16. 5. fwo.) Alludit ad modum perpetratz Malediüione peffisa. ) Cum fcilicet P cedis utriusque Principis, prefertim ingeminabat egredere , .egredere wix (Q Amafz, quem dum occidit Joab, ha- Jenguinum, & vir Belial. 2.Reg.16.7. m buit cíngulum gladii ad lumbos fuos, Quando 2bam ad caffra.) 'Ad urbem ul in vagina fua, qui inde egreffus eft, Manahim ultra Jordanem. Y joabo fe ineurvante ad proditoriam 9- I»noxiss.) dmpunitum. Scias, que faciés ez.) Quuomódo cum falutationem , quem levatum finiftra fua immerfit ia latus ejus, unde fan- illo te perere debeas, & q ua ïati(,)ne Q guis exiliens baltheum, & calceamenta illum. puníre. ài - cede, mortex ejus cruentavit, quippe qui eum com- Cum fangutme.) . Cum [/ Pïexum tenebat. violenta : non fuit perjurus David man- 6..Ganitzem.) Licet Joab Davidis dando Salomorii, ut occiderer Semei, ql effet ex forore nepos, erat tamen illi quia cum illi mortem. commerito pe- Y fuppar «tate fenex, & canus. percic, precife juravit fe illum non oc- cifurum , quod idem erat , ac fi dixif- tione. Pacifíze.) lmpune , feu absqu? püni- B ffit: pollieeor , ac juro tibi me, quóad 9 Inferos.) Yd eft, fepulchrunt. Puni- yixero, te non interfec turum. tio Joab tamdiu dilaca eft, quia Davi- IO. Ín ejuitate David.) ln arce Sion. CAP*UT T. 413 il 12. Salomon autem fedit fuper thronum David pa;*tris fuij& firmatum eft regnum ejus nimis. ! Ü 13. Et ingreffus eft Adonias filius Haggith ad Bethfabee ma- fu- trem Salomonis. Quece dixit ei: Pacificusne eft ingreffus tuus? de Qui refpondit : Pacificus. M I4 AX d diditque: Sermo mihi eftad te. Cui ait : Loquere. do Et 1lle iil 1$. Tu , inquit, nofti, quia meum erat regnum, & mé pr&- [on ofuerat omnis Ifrael fibi in rezem: fed transiatum eft regnum, & fatctum eft fratris mei : a Domino enim conftitutum eft ei. 65 16. Nunc ergo petitionem unam precor a te : né confundas ine faciem meam. |Quae dixit ad eum : Loquere. 17. Et ille ait : Precor, ut dicas Salomon regi (neque enim et negare tibi quidquam pctefx) ut det mihi Abifag Sunàmitidem uxorem. . d- 18. Et ait Bethfabee : Bene, ego loquar pro te regi. l 19. Venit ergo Bethfabee ad regem Salomonem , ut loque- retur ei pro Adonia : & furrexit rex in occurfum ejus, adora- Jorl vitque eam, & fedit fuper thronum fuum : pofitusque eft thro- nus matri regis, quae fedit ad dexteram ejus. ynuit 20. Dixitque ei: Petitionem unam parvulam ego deprecor ma ate: ne confundas faciem meam. . Et dixit ei rex : Pete, ma- ut avertam faciem tuam. Vide ter mea: nequé enim fas eft, Eis 21.Quse t ! IQ. Fivmzatum efl vegnum ejus uimis.) I9. Beze sg? logtar pro 25j Non fo- ]icet Populi tribuum, omniumque ordinum lum fpondet fe petitionem renuntiatu- vt confenfa in comitiis exhibito, & jura- ram regi; fed etiam rem videtgr' fufci- "n mento fidelitatis, & omnium propenfa pere perficiendam. Det in illum voluntate. Acta Comitiorum, I9. Pro .4demia,) Non dicitur 4e víde 1. Par. c. 29; Adonia, fed pro Adozia , cujus fcilicet 13. Pacifreufne eft ingreffus EuUs ?) caufam tanquam patrona fufceperat. "Adoravitque eam.) Conveniente cor- cum - Merito dubitare potuit Bethfabee, pa- j0ne cificufne effec Adonise adventus, quia poris inclinatione utens. ab illa regno prop Sed;t ad dexteram'ejus.)) Salianus pu- emodum occupa'to tat in throno humiliori, ne alioqui fu- iort dejc.&us erat. at i4. Sermo meihi eff ad te. ) Habeo, pra Regem honorari videretur. Abu- A qu tibi dicam, & ín quo ut mihi. fa- lenfis vero pari throno ,«a d dexte- quan ram honoris caufa collocatam, quod. j vere velis, rogem. facit probabile occurfus reverens, & | ov 15. Mesm erat rægnh:m.) 'Titulo pri- ixil mogleniqcuræ, & eleftionis. precedens adoratio. 16. Confuzdas) Pudefacias negan- 20: Neque entm f«« eff, ut avertam jod! füciem tuam.) Pudore , & dolore re- do. Hebr. evwerrere f4cias, fcilicet pre j pudore. LXX. avertas faciem titftm. pulfz, quafi ve infipientis arguam, - 414 LIBRI IKl REGUM 1 211. Quze ait : Detur Abifag Sunamitis Adonisze fratri tuo uxor. 22. Refponditque rex Salomon, & dixit matri fuce : Quare Doi poítulas Abifag Sunamitidem Adonis ? poftula ei & regnum: w ipfe eft enim frater meus major me, & habet Abiathar facer- Ad dctem , & Joab fihum Sarviae. 23. juravit itaque rex Salomon per Dominum, dicens: Hsec unt 4 faciat mihi Deus, & heec addat, quia contra animaui fuam lo- cutus*eft Adonias verbum hoc. : tabt 24. Et nunc vivit Dominus, qui firmavit me, & collocavit Bin me fuper folium David patris mei, & qui fecit mihi domum, ficut locutus eft, quia hodie occidetur Adonias. H 1101 25. Mifitque rex Salomon per manum Banajse filii Jojadae; qui interfecit eum , & mortuus eft. lod 26. Abiathar qüoque facerdoti d ixit rex: Vade in AnathptH ad agrum tuum 5 equidem vir mortis es: fed hodie-te non in- &i terficiam , quia portatti arcam Domini Dei coram David patre Pa meo , & fuftinuilli laborem in o ïnnibus, in quibus laboravit : qui patey meus. 2/7. Ejecit quod ea po&u;l;averig, qu& concedi non niciem fuam.. Aliqui injuftitis, & cru- Xffunt ; aut. quafi parum te diligam, delitatis 'sccufant $alomonem , quod p & X parvi faciam, ideoque , quod petis, ex levi fufpicione fratrem. quafi reum Pri negare non verear, majeftstis occiderit. |.Alii jure feciffe . 9I. Detur zläifag Senamitis Adonie pstant, idque Salianus divine tribuit pon Tàti jfratri tuo. sxor.) Midetur. hujufmodi infpirationi, quz , ut ei patetecit infi- doc matrimonium contra legem. evitic. diss, ita & voluntatem ftatim occiden- ned fuiffe cap..19. 8- ubi vetatur, ne quis. di fugzeffit: fane eo nomine nufquam S4lomon reprehenditur in Scriptura.: fiuir uxorem. patris Gucat. - Nec obftat, &tl quod cognita non fuiffet, quia non 24- Feciemihi demm.) Y'anmiliam dU copula, fed. confenfus matrimonium fcilicet. regiam. facit, & licet impedimentum publicz Sicur locutus eff.) Sicot promifit. &f pu honeftatis, quod. a jure pofitivo eft,. .25. Ipterfecir eun.) Modus, & lo- $ eo tempore non- effet, jus tamen pu- cus tacentur, quia nihil in eis fingula- àpi blice honeftatis, quod nature eft, vio- re contingit.. libatur ; natura enim. tale matritno- 26.Vadéin Anathotb ad agrum mum.)/ itià Erat Anathoth civitas facerdotalis in nium retugit. Adde,quod non confta- hC b.t Abifag a Rege cognitam non fuiffe. tribu Benjamin, ut patet Jofue 21.18. 22 Pofuïa es 6* reg;m;m.) Quafi di- Vir mortises)) Mortis reus propter cat : Habet tam multos qui illi favent, conjurationem cum Adonia. À acclimatus eft rex, eff etiamy me ma- Quia portaffé arcam Domini.) Pro- ) jor, cum etiam fit Regis primogenitus, pter reverentiam facre d ignitatis Pon- Íti hoc'eti«m accedat, quod Abifag re- tificalis, in qua miniftrafti. i al giam paulo.ante uxorem ipfe ducat, Suflinutiffi laborem,8c.)Davidi enim Ts ia amihiliMii dseffe videtur ad regnum. ipfos fex, & quadraginta annos tam in 223» Contra animam. [uam, ) Yn pere profperis, quam.in adverfis adhaferat. " fl CAPUT E 415 Vxot, effet Sacerdos 27. Ejecit ergo Salomon Abiathar, ut non IAe Y Quare num; Domini, *ut impleretur fermo Domini "quem 'locutus eft fu- 2. 3 1. per domum Heli in Silo. E aCer« 28. Venit autem nunti us ad Toab, quod Toab declinaffet poft . Adoniam, & poft Salomonem non declinatfet : fugit ergo Joab Wac in tabernaculum Domini, & apprehendit cornu altaris. ml 29. Nuntiatumque eft regi Salomoni, quod fugiffet Joab in tabernaculum Domini; & eífet juxta al:are: mifitque Salomon cavit Bànajam filium Jojades, dicens : Vade, interfice eum. lUm, :30. Et venit Banajas ad tabernaculum Domini, & dixit ei : Hsec dicit rex : Egredere. Qui ait: Non egrediar, fed hic moriar. i Renuntiavit Banajas regi fermonem, d ;cens : Hæ? locutus eft Joab, & hzec refpondit mihi. " 3 thotH 31. Dixitque ei rex: Fac ficut locutus eft; & interfiöe eum; if« & fepeli, & amovebis fanguinem innocentem , qui effufus eft tre aJoab,a me, & a domo patris mei. ravit 32. Et reddet Dominus fanguinem ejus fuper caput ejus, & occidit jecit d quia interfecit .Hduosdviros juftos , melioresque fe : e€os — CUR quia In tabernaculum Domini , 6c.) Vide 27 Ejeci£ ergo Salomon Abiathar, ut quod mon e[fet Sacerdos.) Non poterat laicus di&a cap.1. n. 5o. Teum Princeps jure communi Pontificem de- gI. Jprerfice tum. ) Quod . jure fieri kcill poterat, dicente leme Exod. 21.14. 5* zbait ponere: itaque divina intervenit ordi- natio, eujus: executor Salomon fuit, ut quis per induflrsam . occidertit proxtinune jofte docent l'heodoretus, Procopius, Pi- Jeim, &8 per infidias, ab altari meo evel- iet neda lib.6. de rebus Salomonis c.I5. les esum, ut moriattur. Rette creditSa- lomon , perinde.effe Joabum ad aram ludm num.7. S4lianus, & alii..— Probabüle urás etiam eít Sadoc fententiam, confen- occidere, vel eum inde extractum alibi Qiam fumque intervenilTe ; a Levitis enim , jugulare ; utrovis enim modo locus & facerdotibus maximam judiciorum violabatur , nifi legis difpenfatio inter- veniffet. Ita Salianus. partem fuiffe craatam ex pluribus U Scriptur& locis. habemus. /ide plura Sepelj, ) Id enim viri dignitati, & :ula apud Salian. anno 3. Salomonis n.15. generi dari par erat. margin. Admovebis [anguinem,67c.) Nifi hoc /W-) Sermo Domini.) Quem habemus I. facerem , & Joab occidi juberem, reus j; il Reg. 2. 31. 3 effem fufi fanguinis ab ipfo Joab. J* Super domum Heli.) Ex qua ezat Abiathar. Et a domo patris mej.) À David, qui )ptef a multis fortaffe accufabatur, quod 29. Venir ergo nuntius ad foab, quod tot, & tam atrocia Joabi crimina ta- . gosb dectinaffet poft Adoniam.) Menit citus transmifiilet. 70[1' ad Joab fama, quod in Regia Salomo- nis diceretur ilium declinaife ad Ado- ^ Q. Samguimem ejui.) Quem fcilicet fudit. nim niam, fecunda fcilicet hac conjuratio- iPäf n il ne,& molitione, cuin Abifa g uxorem Super taput ejus.) Ut capite luat, 1b fibi dari poftulavit. quod peccavit fundendo fanguinem. 416 LIBRI Hï.*-REGüM gReg. €05 gladio, patre meo David »xignefaäte, * Abnet filium Ner 5. 27. principem militiae I de 2Rez- exercitus Juda. ftael ,& *Amafam filium Jether principem » 20.IO. s 35. Et revertetur fanguis illorum in ca put Toab; & in caput us - feminis ejus in fempiternum. David autem, & femini ejus, & e domui, & throno illius fit pax usque in aeternum a Domino.. reí *34.. Afcendit itaque Banajas filius Jojadee , &.a D gsreffus eum interfecit : fepultusque eft in domo fua in deferto. «| 35. Et conílituit rex Banajam filium Jojadz, pro eo fuper exercitum, & Sadoc facerdotem pofuit pro Abiathar. tib 6. Mifit quoque rex, & vocavit Semei, dixitque ei : JEdi- di fica tibi domum in Terufalem, & habita ibi: & non egredieris inde huc ; atque illuc. bil 37. Quacumque autem die egreffus fueris, & tranfieris tor- rentem Cedron , fcito te inte eu þüciendum: fanguis tuus erit fu- per caput tuum. 38. Dixitque Semei.regi: Bonus fermo : ficut locutus eft dominus meus rex, fic faciet fervus tuus. . Habitavit itaque N Semei in Jerufalem diebus multis. 39. Factum elt autem poft annos tres, üt fugerent fervi Se- mei ad Achis filium Maacha regem Ge:h: nuntiatumque eft Semei , quod fervi ejus iffent in Geth. «s Il! 40. Et fürrexit Semei, & ftravit afinum fuum : ivitque ad Achis in Geth ad requirendum fervos fuos , & adduxit eos de Ge:h. 41. Nun: »m $4. Em interfecit.) Amputato ca- rufalem euntibusin Bahurini, ubi ägrös fier pite, ut afferit Jofephus. habebat Semei, tranfeundus erat Ce- J deferre.) Deferti hujus nomen dron. Scriptura non expreffit. Fortaffe fuit la in deferto/F'echug, vel in montanis Ganguis £n1s erit faper caput ruum.) D "Yu tibi eris caufa mortis. f Hebron,veljuxta Bethlehem ; hec enim 38. Bemwes ferme.) Quafi dicat : re- omnia erant.in forte Juda. Porro de &a, atque honefta oratio eft. U terna falute Joab ficut eorum, qui le- 39. ServéSeme:.) Duo fcilicet, ut ]i gitimo judicio fupplicio afficiuntur, habetur in Hebrzo,Greco,& Chaldzo. Q non eft nifi in re clará defperandum. « 4d Achis fflsum Maacha Regem Getb.) ^ 3 .l. Tranfferis forvemiem Cedroz. ) 110 Quem Abulenfis in hoc cap. qu. 44- li Sententia eff: fi vel rantulo fpatio ab eum putat, ad quem- ante.44. circiter [ urbe excefferis quantum eft usque ad annos fugerat David. Porro fervi in j torrentem Cedron ; nam quando ivit Geth fügerunt, quia fortaffe Philifthzi in Geth, torrentem hunc revera non erant, & ex Geth. C tranfivit; torrens enim erat civitati ad tü 4O. Io;t ad .4chis in Gerh.)) Qu—ieta vit orientem , Geth vero ad occidentem. enim erant omnia inter Hebreos, & Neque tamen fine caufa torrentem Ce- Paleftinos, qui illis etiam tributa pen- 3ni drom nominavit Salomon, quia de Je- fitaþanc. Putavit Semei facile fe poffe - * CAPU ET I.«&H. 417 Net ant [ 4r, Nuntiatum eft em Salomoni, quod iffet Semei in Geth » pen de«*]emfalem , & rediiffet. 4a. Et mittens vocavit eum , dixitque illi : Nonne teftifica- p tus fum tibi per Dominum , & praedixi tibi : Quacumque die & egzreffus,.fueris huc, & illuc, fcito te effe moriturum ? Et D0 refpondifti mihi: Bonus fermo, quem audivi. . . eQ 42. Quare ergo nori cuftodifti jus ] urand um Doml ni, & prae- cepium , quod praeceperam tibi? jper 44. Dixitque rex ad Semei: Tu nofti omne malum, cujus tibi confcium eft cor tuum, quod fecifti David patri meo ,:' red- rdi- didit Dominus malitiam tuam in caput tuum. d erit fta- i I$ 45. Et rex Salomon benedictus, & thronus Davi bilis coram Domino usque in fempiternum. fot- 46. Juffit itaque rex Banaja filio fü- Jojadae : qui egretfus, perf cuffit eum, & mortuus elít. et 7CAPUT1n que Salomon, accepta ia uxorem filia Phbaraonis , [apientiam in'/ämm' una cum divitiis, €? gloria accipit , €? primum Se petit , quam in meretricum dirimenda lite oflendit. d ^"*Onfirmatum eft igitar regnum in manu Salomonis, & ead LC affinitate conjunctus eft Pharaoni regi /Egypti : accepit sqde namque vun Jatere Salomonem , qui imultis regni 46.. Egreffus-.)) Ev confpectu Regis ; gros noluit enim illum coram fe occidi: t(e negotiis occupabatur. 49- Teffiffcatus fum.) Webr. juravi, Jufta pena . duplici ex caufa, quia & feu adjurav: , id eft, a te jusjurandum vetus crimeirr condonatum ei non fue- Ht exegi, ut per Dominum j rat, nifi fub conditione, cui non fl«tit, fafturum. urares te jutfa & quia regium preceptum violare ca- j 44- Reddsdit Dominus malitiam tuam pitale erat, non minus quam fi quis 39 caput tz5.) In ponam peccati il- ftatione- difceffiffet; 27 lius, quo Davidem contumelia. affeci- atum of 1011UY. regnum in Id fti, in hoc alterum peccatum, ut miht Salomog:s.) Sublatis ini- 7!'!7 ) non pareres, vindéx fcelerum numen te micis, aut quafl vinculis conftrictis, ne iM labi permifit, ut utrumque nunc una, fe unquám cum publico damno com- rCiter eademque ultione puniretur. movere poffent.. r Ht 45. Er tbronus Salomon erzt fLabilis.Etc.) Pharaon: Regi JEgypt;.) Pertinebat f Cum dicit hoc reo caftigato ftabile fu- hec affinitas ad confirmandum re- turum regnum füum, utique fignifica- gnum, cum /Egypti Rex Pharao, & uied vit illud labefactandum, finitimus effet, & valde potens. Re- animadvertiffet. | nifiin Semer h gis autem nomen non Prodidit Seri- pen - BiH. eum Cr.'vm. Menoch. Tem. II.. Ggg " a 418 LIBRIENLREGUM namque filiam .ejus , & adduxit in civitatem David, donec 11 $. Par. compleret * eedificans domum fuam, & domum Domini, & fer I. I. tüni murum Jerufalem per circuitum. 2. Attamen populus immolabat in excel fis: non enim,äedi- ficatum erat templum nomivi Domini usque in diem illum. pn 5. Dilexit au:em Salomon Dominum, ambulans in praece- Tanl ptis David patris.fui ; €excepto quod in excelfis immolabat, & infi accendebat thymiama. 4. Abiit itaque in Gabaon, ut immolaret ibi : illud qu'ippe erat excelfum maximum: mille hoftias in.hol ocauüum obtulit dic Salomon fuper altare illud in Gabaon. t po f. Apparuit autem Dominus Salomoni per fomnium noéte, I dicens : Poftula, quod vis, ut dem tibi. ftil 6. Et ait Salomon : Tu fecifti cum fervo tuo David patre uo &n meo mifericordiam mágnam, .chtuambulgvit in confpe&u t in Cori i yudi ptura : videtur ex Eupolemo apud Eu- 4- MÉ t iraque ;'n Gabaon.) Gabaon, febium 1. g..de pr&par. Eyvang. cap.ult. inquit D. Hieron. de locis Hebraicis , di&us fuiffe Vaures. fapi Sponfam credi- unde Gabaomite fupplices venerunt. ad bile eft judaica faera profeffam ; quare Jefum, erat ofim metropolis civitas ,.f fuer hanc conjugem ducendo non peccavit regalis Hevaormm , ceciditque in fortem Salomon , qui nusquam in facris lite- tribus Benjamin, ub1 Salomon hoffiss im- lice ris hoc nomine reprehenditur, & col- molatsis druimum qaerutit oraculum. lici etiam poteft ex iis, quz paulo poft Illud quippe erat excelfmm maximum.) Tetr dicuntur hoc ca Alibi enim fuergnt, vel erant ddhuc Dominum. pT n.3. Dilexi£ Salomon u excelfa in Cariathiarim , Ramatha, 6pl In crvitatem David.) In arcem Sion, Bethel , Mafpha , Galgala, Gabaa, in qua habitavit, donec «dificato tem- Erat faci Benjamin, Silo, & Hebron. plo regiam uxori domum xdificavit, autem maxima liujus excelfi in Gabaon quiam illi propriam effe voluit. "Vide religio, quia ibi adhuc ftabat Mofis Utrif, infra cap.7. num.9. tabernáculum, dis i 2. Populus smmolabat 1n excelfís.) Vi- S.Mpparuit qutem Domt;nm Salomom'.) rit in de dictà lib. r. cap. g. num.I2. Qua forma Scriptura non expreffit. jtii 9. Excepto , quod 1n excelffs immola- Poffula, quod vis,ut dem ribi.) Scie- [ &ar, 6c.) Hac in re excufari non poffe bat, quid vellet, fed voluit & interro- deg,) a peccato Salomonem fentit Sanchez gatione attentionem renovari, & af- in hunc locum ; erat enim Domini fectum ad rem prafentem applicari. Q]'luq'i preceptum Levit.17. 4. & Deut.12.13. b ut ficrificia fierent folum ante taber- 6. Et ajt Salomon.) Poftulatum Sa- E -r Jomonis confentaneum fuit votis ejus- Feem naculum, Vide Riberam lib.1. de'Tem- dem virilantis, quibus elegerat fapien- plo cap.2. Videzur Salomon rveprebendi, tiam , & ante quam fe Componeret ad $ ( inquit Sà Md d. vel fenfus eft ::id tamen quietem petiverat, & meritus fuerat. I David, quanquam licitum , nunquam Miltricordiam magnam.) Regem If- tionen fecerat. Vide Pined. de rebus Salom. xaelis conftituendo. lib. 5. c. 5. num. 5. n Sient ambulavit in c-mjþe&u 1uo im Tüen v CAPU T Il 419 nec in veritate, & juflitia, & re&to corde tecum : cuftodifti ei mi- T fericordiam tuam grandem, & dedifti ei fi vlium ffedenterrg fuper thronum ejus, ficut eft'hodie. (« 7. Et nunc, Dominé Deus, tu regnare fecifti fervum tuum l pro David patre meo : ego autem fum puer parvulus, igno- ( rans egreffum , & introitum meum. T 8. Et fervus tuus in medio eft populi, quem élegifti, populi infiniti, qui numerari, & fupputari non poteft prze multitudine. p .* Dabis ergo fervo'tuo cor docile, ut populum tuum ju- I.Par. ulit dicare poífit, & difcernere inter bonum, & malum: quis enim I.Io. poterit judicare populum iftum, populum tuum hunc multum? o IO. Placuit ergo fermo coram Domino, quod Salomon po- ftulaffet hujufcemodi rem. A 11. Et dixit Dominus Salomoni : Quia poftulafti verbum hoc, tuo & non petifti tibi dies multos; nec divitias, sut animas inimi- W corum tuorum, fed poftulaíti tibi fapientiam ad diícernendum judicium : JAtll 12. Ecce feci tibi-fecundum fermones tuos, & dedi tibi cor T !nd fapiens, & intelligens , in tantum , ut nuilus ante te fimilis tu; Dd fuerit, nec poft te fürreéturus fit. riem 13. *Sed & heec , quse non poftulafti, dedi tibl : divitias fci- * Sap. d licet, & gloriam, ut nemo fuerit fimilis tui in regibus cunétis E II. retro diebus. - N Tatt. um.) 14. Si autem ambulaveris in viis meis, & cuftodieris prze- 6.29. dhoc hi, cepta mea, & manda:a mea, ficut ambulavit pater tuus, longos Dis faciam dies tuos. pat Gggæ 15. Izitur Daort. Jot ofts weritate.) Quafi dicat: cui mifericor- mo orbis terrarum magiftro, & per- diz ipfe correfpondit, ut qui ambula- fectionum exemplari, ad quas in hac t« rit in confpedu tuo, in veritite, vita homo evehi poteft. . INec obft.t, tt juftitia, & recto corde coram te. quod de fumma Salomonis. fapientia GCl« Cuftodifli e milericordiam tuam gran- univerfim pronuntiatur ; fepe enim univerfe propofítiones in Scriptara g. dem.) Ut ex ea non decideret, ut Saiil, ul ejusque famili:. cum aliqua exceptione accipiende funt, u 7- $um pntr parunlu:.) Adolefcens. Aliqui comparari tantum patant $.1o- 1nonis fapientiaim cumi fapicsntia.Re- Es e[[z, 65 2ntroirum.) Quomodo ge- [ gere me debeam,& populum guoern«re. gum lfrael: quare non M unmüm tin- 9. Cor docile.) ln tiebr. eft adiuisens, tum , fed alios etíam nonnullos, /Vto- pxen id eft, obediens Deo. fem v. gr. Prophetas, aut Apoftolos 2 il fipientiores exiftimant. nt II. Amimas imimicorum tuorum.) Ul- 1ta Lyranus, n l(' tionem , & mortem inimicocum. Cajet. Vatabl. Ennan. Sà. I9. Ur mulns ante te, c.) Non ta- I4. Longos factiam dics tuo:.) Id nos 77] In men videtgr dicendus fapientior Ada- eüvfc;&um,' quia peccavit, 420 LIBEI. JH REGUM rs. Igitur evigilavit Salomon, & intellexit, quod effet fo- dimi mnium: cumque veniffet Jerufalem, ftetit coram arca foederis jf Domirni, & obtulit holocaufta, & fecit vi&timas pacificas, & grande convivium univerfis famulis fuis. COf (do n 16. 'unc venerunt duzé mulieres meretrices ad regem, fle- teruntque coram eo, Ec »n 17. Quarum una ait : Obfecro, mi domine : ego, & mulier Lon hoec habitabamus in domo una, & peperi apud eam in cubiculo. 18. Tertia sutem die poftquam ego peperi, peperit & hzecz & eramus fimul, nullusque alius nobifcum.in domo , exceptis téx, nobis duabus. adí I9. Mortuus eft autem filius mulieris hujus noGe ; — dor- miens quippe oppreffit eum. 20. Et confurgens intempeftae no€tis filentio, tulit filium sz; meum de latere meo.ancillae tuae dormientis, & collocavit in D finu fuo: fuum autem filium, qui erat mortuus, pofuit in finu ineo. 21. Cumque furrexiffem mane, ut darem lac filio meo, ap- paruit mortuus: quem diligentius intuens clara luce, depre- hendi non effe meum , quem genueram. l 22. Refponditque altera mulier: Non etft ita ut dicis, fed fice filius tuus mortuus eft, aíieus autem vivit. E contrario illa dicebat : Mentiris: filius quippe meus vivit, & filius tuus mor- lud tuus eft. Atque in hunc modum contendebant coram rege. 23. Tunc rex ait : Haec dicit, Filius meus vivit, & filius Ab tuus mortuus eft, Et ifta refpondit, Non la ; fed filius tuus mor- tuus eft, meus autem vivit. 24. Dixit ergo rex : Afferte mihi gladium. Cumque attu- 0 ^0 fünt liffent gladium coram rege; 25. Divi- Cu i ( [7477) 15. datel'exib, quod weffet fovonium.) bus verum fion eft, fed tantxxgn de iis, Divinitus immiffum. que paffim, & multis vulgant corpora. I6. Mererrice:.)- Chaldeus Para- QO. Intempeffa notlzs fllentio.) Media "d phraftes habez , zeelieres tabernarias. »odBe. Ut habet Hebr. Chald. & LXX. "ia Sed verius eft fuiífe meretrices. .Vide INox idonea furtis, & maleficiis. 2. ] di&a Jofue "tip, 2. n. 1. Satis etiam Telit filium mtum.) Ad qaod furtum pnml Tl oe apparet effe meretrices , quia nulla non prolis amore, fed invidia fuerat maritorum mentio, imo profitetur il- excitata , dolens fociam fuam eo bono E^ Jarum altera nullum pr&ter eas in do- frui , quo ipfa fe mifere privarat. Ws fcriby mo ftuiffe, & licet meretrices fere con- 2I. Filjo meo.) Quem meum effe cipere non foleant, tamen hoc de omni- putabam: dm T DC C A«P.U-T .HI-& IV.4 421 t fo- 25. Dividite, ?nqujlt, infantem vivum in duas partes, & date ders dimidiam partem uni, dimidiam partem alteri. L 95 E ad regem 5 26. Dixit autem mulier, cujus filius erat vivu ) Obfecro, (commota funt quippe vifcera ejus fuper filio fu zere eum. yl- domine, date illi infantem vivum, & nolite' inte: E. contrario illa dicebat : Nec mihi, nec tibi fit, fed dividatur. uliet 27. Kefpondit rex, & ait: Date huic infantem vivum , (culo, non occidatur : haec eft enim mater ejus. i* 28. Audivit itaque omnis Iírael judicium, quod judicaffet rex , & timuerunt regem, videntes fapientiam Dei cile in eo vptis ad i'agiend um judicium. : dot- ÉCAPET IV iljum Numerantur. principes, & prafecti Salomonis, apparatus llïibüïümp vit II ijmnerus parabo- fim ipfius pacisque fecuritas eo regnante, & larum , atque carminuim ejus. "E ifrael: epre 1. [ Rat autem rex Salomon regnans fuper omnem 2."Et hi principes, quos habebat : Azarias füiius Sadoc fed facerdotis : o ll 4. Elihoreph; & Ahia filii Sifa fcribze: ] 6faphat filius Ahi- mot- lud a commentariis : g. 4. Banajas filius Jojadae fuper exercitum : Sadoc autem , & filius Abiathar facerdotes. mot GBg s. Azarias attü barum munere contineri fcientiam re- Q9. Timnuerunt vegem.) Admärati funt. Sic timor accipitur Lucz 7. 16. &e legendi, & fcribendi Scripturas, cum dicitur: J4ecepzz ommes timor , & cüm olim literistantum confonantibus fcriberentur , & per notas, & myftica magnifcabant Deum. compendia literarum ; tum etiam eas- | d 17 Egnmans fuger. omnem Ifrael.) X deim Scripturas intelligendi , & inter- I-R rporae principio regni, non ficut Da- pretandi. ^ ^ ) Mdid vid, qui tantum poft annum feptimum. A commentariis.) Nide dicta 2. DX 2. Hi principes, quos babebat.) Niri Reg.8. num. 16. $. « d. Sadoc autem, E6 abiatbar facerdo- primarii, fupremos Mlagiftratus in Cu- furtunm ria gerentes. £es.) Sadoc folus exercebat Pontifica- | fuel'ili Azarias flius Sadoc.) Mic cum reli- lia minifteria ; Abiathar vero ficerdos ; bono quis duobus, qui ftatim. nominantur, dicitur, quia etiamfi ejectas effet 3Pon- t fcriba erat. Quod munus effet fcribe tificatu, nomen tamen, & dignitatem m die diximus. 2. Reg. 8. num.17. Salianus retinebat, ficut folent Epifcopi , qui hunc locum interpretans , docet. fcri- Epifcopatu cetferunt. 422 EIPBRTILIM REGUM 1 s. Azarias filius Nathan, fuper eos, qui affiftebant regi : Zabud filius Nathan facerdos amicus regis : ti:uc 2l 6. Et Ahifar pr&pofitus domus. & Adoniram filius Abda fuper tributa. FE 7. Habebat autem Salomon duodecim preefe&os fuperomnem ent Iir;.el, qui pr&bebant annonam regi, & domui ejus: per fin- 22 gulos enim menfes in anno, fmguh necelfaria mmlih-m"nt i con 8. Et hec nomina eorum : Benhur, in monte Ephraim. 9. Bendecar, in Macces, & in Saleblm & in Betnfdmes, & tum in Elon, & in Bcthanan bubs 10. Benhefed in Aruboth : ipfius erat Socho, & omnis terra fum Epher. T Benabmadab cujus omnis Nephath- dor,Tapheth filiam TEgI Salomonis habebat uxorem. 12. Benafilius Ahilud regebat 'Thanac, & Mageddo, & uni- quis verfam Bethfan; quae eft juxtaSarthana fübter Jezrahel, a Beth- u fan usque Abelmehula e regione Jecmaan. 4 13. Bengaber in Ramoth Gal laad: habebat Avothjair filii fum Manaffe in Galaad, ipíe praeerat in omni regione Argob, quae eft in Baían, fexagmta civitatibus magnis atque muratis, quae habebant feras aereas. 2l r 14. Ahinadab filius Addo prazerat in Manaim. lomor & pro. 15. Achimaas in Nephtali : fed & ipfe habebat Bafemath beh at filiam Salomonis in conjugio. etam 16. Baana filius Hufi, in Afer, & in Baloth. E ) 17. Jofaphat filius Pharue, in Hïachar. quet 2 19. Semei filius Ela, in Benjamin. tniliz | 19. Gaber filius Uri, in Terra Galaad, in Terra Sehon regis Trtä Amorrhaei , & Og regis Bafan, fuper omnm, quae emnt in illa decem terra. o. Juda modii fïï 1 fh &. Super 605 , qui m]:;rcätmt.Rogt) Super tributa )P s fectus tributis exi- tüffci Qui regt aderant , ut confiliarii. Prz- gendis,&in regium grarium inferendis. die d. fes re ll confiin. d lIi-Fizam c:z omomns babebat uxorem. ) tobn S.zæm'as ) Vide dicta 2. Reg.9.r8. Idem ftatim dicitur de Achimaas n. I5. Snttis dnicus Régis. ) Alh*!ll þut int effe qui alteram Salomonis filiam. duxit ; Ve opi To1en munetis alicu Jus. iii fiznit fed hzc anticipata narratione dicun- lls a ficari. folum, exiftua qnt Libud k'xcfrt tur a facro Hiftorico nam hoc tem- 21 charum, & amicum fuiflfe. Itilice di- pore S4lomon nubiles filias habere Quileg €imnus , Fav:rito del Ke. non potuit. Buj, 6. Prxpaftuy damm'.) Is nimirum, Xg. Smper emnia,6c.) Unus procu- eut q 7É XEO*'» nmnmm 'ch'lb nomme ma- rator -xegxs in terra, qu& fuerat dao- M nma.au. LXK' conoinum. YQcante rum Regum, YTR 1 e CAPUT IV 423 Iegi: 40. Juda, & Ifrael innumerabiles: ficut arena maris in mul-- titudine: comedentes, & bibentes, atque lcetantes. Abda 21.* Salomon autem erat in ditione fua, habens omnia regna Eccli. a flumine terrze Philifthiim usque ad terminum JEgypti : offe. 4715 il rentium fibi munera, & fervientium ei cun&tis diebus vitee eius. tfin- 22. Erat autem cibu$ Salomonis per dies fingulos, triginta It Cori fimilae, & fexaginta cori farinae. D. 25. Decem boves pingues, & viginti boves paícuales, & cen- , t tum arietes , excepta venatione cervorum , caprearum , atque bubalorum , & avium altilium. te 'rat trans '24. Ipfe enim obtinebat omnem regionem , quze e fumen a Thaphía usque ad Gazan, & cunétos reges illarum il regionum : & habebat pacem ex omni parte in circuitu. 25. Habitabatque Juda, & Ifrael absque timore ullo , unus- ' Unl- quisque fub vite (ua, & fub ficu fua, a Dan usque Berfabee, Betl- cunétis diebus Salomonis. 26. * Et habebat Salomon quadraginta millia preefepia equo- 2 .Pdr— 9.25- - fili rum currulium , & duodecim millia equeftrium. ) qllæ * , '27. Nu- que "M. 4 flumine , &c Senfus eft: Sa- ficut num. 21. pofiti funt termini lon« d lomon incipiendo a flumine Iuphrate, gitudinis. 1taque '"T'haphfa pofita fuiffe & progrediendo verfus /Egyptum, ha- videtur ultra flumen Jordanis ad orien^ math bebat omnia régna intermedia terrz, tem. etiam Philifthiim , usque ad terminum Cuntlos Reges.) Erant illi Reces in Hgypti. Vide $. Auguftin. in Jofue Salomonis fide , atque tutela, Cx ob id queft. 21. tomo 4. . certi aliquid penfitabant. [^ H 22. , Ciéus, Salomanis.) Dom-us, & fa- 25. $ub vite,6c.) E Htiam ruri liberïc milie Salomonis. agebant nullum timentes hoftem. regïä Trigiata cori fimile, 8c.) Cum corus 4 Dan usque Ber[abee.) Quii, ut fepe n jlla decem ephi, five triginta fata , que & dictum eft , extremi funt termini regni J modii dicuntur, contineat, & ingula Ifraelitici: Dan quidem ad Septentrio- — fat4 fingulis hominibus in diem unum nem, Berfabee autem ad Auftrum. fufficiant , fequitar panem, qui quoti- 26. Quadraginta nilla prafepra equa- tisei die dibatur ad annonam Salomonis , [enflii. vum currulizm.) ld eft, quadraginta M;'WJ.) " duobus hominum millibus , & feptin- (Y, millia equorum ; nam 2.Parál. 9. n.25. gentis fuffecif Ie. Vide Cornelii'a Lapi- exprefle dicitur. Habuit quoque Salo- $845 de opufculum de ponderibus, & men- mon quadraginta millia equorum in ffa- duj * Pulis. . dicun- furis ad finem Pentiteuchi. 23. Pafctales.) Non fazinati, fed Dxuodecim millia.) Scilicet prefepio- c tele quales e pafcuis redeunt. rum equeftrium , quod eodem: modo hdbere Bz!b;z!orum.) De buï-)zllis vide dicta explicandum eft, ut fint equorum duo- Deut. 14. 5. decim millia, ut eodem loco Paralipo- procu- 24..4 Taph[a usque ad Gazan.) Sunt menon habetur, ubi legimus egsszm t dio- ermini latitudinis rezni Salomonis, duodecim millja , totidem ergo equi. ^ 4 L 4 LIBRI lL.REGÜM 47. Nütriebantque eos füpradiéti regis preefe£ti : fed & ne- j" tïam : ceffaria menfae regis Salomonis cum ingenti cura præbe)banï in tempore fuo. fpie 28. Hordeum quoque, & paleas equorum , & jumentorum, deferebant in locum, ub1 erat rex, juxta conftitutum fibi. FWM 29. Dedit quoque Deus fapientiam Salomoni, & prudentiam multam nimis, & latitudinem cordis, quafi arenam , quae eft (ii in litore maris. o. Et praecedebat fapientia Salomonis fapientiam omnium Orientalium , & £gyptiorum, Eccli, 51. * Et erat fapientior cun &is hominibus : fapientior E.than ) 47-16. Ezrahita, & Heman, & Chalcol, & Dorda, filiis Mahol: & erat ejus nominatus in univerfis gentibus per circuitum : - .32. Locutus eft quoque Salomon &ria millia parabolas: & ) Ti g fuerunt carmina ejus quinque, & mille. 33. Et difputavit fuper lignis a ce dro, qu:e eft in Libano; mine usque ad hyffopum , quae egreditur de pariete : & difleruit, de pedul jumentis, & vol:ucribus,& feptil.iþus, ,& piícibus. LU * 44. . t E circu L Hbreos Babbinos frequens docendi 29. Latitaudinem cordis.) Cápacitatem.. mod a Quafí arenam .)Cápiendi pene infinita. us per fimilitudines, & parabolas, Desi.r, 30- Sdpientiüm Orieztaltum £5. quorum fe confuetudini Chriftus Do- Filiv minus accommodavit. Parabola au- Kgyptiorum.) GQuorom. fapientia in aftrorum cognitione, in primis verfa- tem fermonem obfcurum fignificat, & cabitï batur. * Orient:lium nomine peculia- znigmaticum. . Quare IMatth. 13. 10. 6 bino riter defï(,)nar,i videntur Acabes, qui quzrentibus difcipulis. ^ Qsare ; pa- philofophiim pectliari ftudio. colue- rabolis lüyflc?ri! ei6p Refpondit Domi- Vorüt zunt, & Arabis eft ad Orientemn Judez.. nusS,24 4 uia volis datum efh noffe m)/hrid quom 8I. Etban Ezrabita, 8 c-) Cum Ethan. re(gm- calornm, ill:$ autem 207 eji datum. inter cantores numeretur I.Paral. 1. Carmina ejus quiuque E5 enille.) L E fic 19. videntur etiam alii, qui cum.eo hic 1 ber Odarum Salomonis, quem edide- numerantur, cantores, & fnufici fuifte,, rat, inquit Vatablus , complectebatur vald t exiftimar Abulenfis, & Pineda. Ly- mille & quinque Odas. LXX. habent v f ranus etiam.- eos cantores , &. Levitas: fuiffe ait. quinque millia, fed in Hebrzo, & Chal- L Heman . ) Heman inter principes can- dzo efc., ut in vulgata noftra editione. torum a-Scriptura numeratur [..P'dr;i * 33. Difputavit fuper lignis.) De fe ipfo idem Salomon dicit,Sapient.7.20. hat 15.19- Cdp. 25. 4. quo etiam capite n.5. gnata dicitur, Videzs Regis im [ermonibus Dez. lidicifle fe zatzeras antmalium , € iras Cntos Fuit autem etiam hic. Ezrahita, ut: pa- befliarum, vim ventorum , G. cogitatio- nes bominum , differentias virgultorum, fecit, ( tet ex titulo. Pfalmi 97. & 88... Reli- ».iil()m( quorum , qui hic numerantur, nus- fj virtutes radicum $ ff 7uæcuzþ7ue funt abfcon[a, &6 improvila. &y quim/'aibi meminit Scriptura. 49, 2f" Parabolas.) Parabola eft fimili- Uique ad byffapuzz. )De hyiïopo vide Iium,m tudo, & coitiparatio. Erat autem apud dicta Exod.12:21. m CAPUT VIV.&V. 425 - 44. Et veniebant de cun&tis populis ad audiendam fapien- )e-bant tiam Salomonis, & ab univerfis regibus terrae, qui audiebant fapientiam ejus. á JTürt, OJAPULRI M l. ntfam £oucedit Hiram Salomoni ad te npli edificationem cæfäräs lignoruti, i & e quibus Salowon tribuit cibaria z numerus caforum , portantium onera , latomorum , C? pref'e&torum '. - - TOUf €orutn. fit quoque Hiram rex Tyri fervos fuos ad Salomonem: M han I.MI audivit enim, quod ipfum unxiffent regem pro patre Y t ejus : quia amicus fuerat Hiram David omni tempore. 2. Mifit autem Salomon ad Hiram , dicens : s 3. Tu fcis voluntatem David patris mej, & quia nom potue- ri: zedificare domuum nomini Domini Dei fui propter belia im- bano, minentia per circuitum, donec daret Dominus eos fub veftigio uit de pedum ejus. - 4. Nunc autem requi em dedit Dominus Deus meus mihi per 4 E circuitum : & non eft fatan, neque occurfíus malus. lunmr nomini Domini 2Reg. docendi $. * Quamobrem cogito eedificare temp 2* xibolasy Dei mei, ficut locutus eft Dominus David patri meo, diceus : f.Par. us Do- Filius tuus ; quem dabo pro te fuper folium tuum, ipfe cedifr- 22.I0- jola u« cabjt domum nomini meo. fiCL tl& 6. Przcipe igitur, ut praecidant mihi fervi tui cedros de Li- J5 ban o, & fervi mei fint cum fervis tuis : mercedem autem fer- ;,.;)Puf' .Doni- vorum tuorum dabo tibi quamcumque petieris: fcis enim, nf quomodo non eft in:populo meo vir; qui noverit ligna ceede- H a. re ficut Sidonii. .. 3. Cum ergo audiífet Hiram verba Salomonis , Icetatus eft ft,,) L» l e('.idf' valde. & ait : Benedi&us Dominus Deus hodie, qui dedit Da- debatur D. Jubeti vid filium-. fapientiffimum fuper populum hunc plurimu «Chl g. Et ditione 34- 45 u?iv*nf.& Regibusterrg.) Gbui —.. 5. Nosmini Domizi-)ln Domini ho- legationibus miffis quxftiones, & ni- !IO]C?HT.,- p gmata proponebant, id per alios fi- 6 ui novtris ligna cadere fcur $1 m!* ö';,i! ctentes, quod &egina Saba per fe ipfam donii) Non negat Salomon ffmplici- " fecit, qu& ultro venit, & fapientiam. ter fe habexe im populo fuo, qui norint: $ Salomonis luis auribus audivit. ligna cxedere, fcdi ea in re Sidoniis ! lt 74 majorem pericram tribuit. J IL 4 N O». eff fatam, neque occur[us ma- £us.) Nullum habeo adverfa- 7- Beneditius Daminus Deus.) Scilicet rium,nequ« qui mihi hoftiliter occurrat. lMrael, ut habetur :exprelle 2-Pax-2.12» Po Hde Biäl,: cnta €om. Menocb. Toy. LT. Hhh 425 LIBRIM.REGUM fieto, 8. Et mifit Hiram ad Salomonem j dicens: Audivi qusecum- &his. que mandafti mihi : ego faciam omnem voluntatem tuam in If hgnis cedrinis, & abiegnis. pretio 9. Servi mei deponent ea de Libano ad '/mare : & ego com- i ponam ea in ratibus in mari, usque ad locum, quem fignif:ca- Hiram veris mihi, & applicabo ea ibi, & tu tolles ea: praebcbisqu ficand neceffaria mihi,.ut detur cibus domui meze. 1O. Itaque Hiram dabat Salomoni ligna cedrina, & ligna abiegna, Juxta omnem voluntatem ejus. Iu 11. Salomon autem przebebat Hiram coros tritici viginti mil- lia, in cibum domut ejus, & viginti coros puriffimi olei: haec E tribuebat Salomon Hiram per fingulos annos. T f * Sup. 12. * Dedit quoque Dominus fapientiam Salomoni, ficut lo- to,me 3:12- cutus eft ei, & erat pax inter Hiram, & Salomonem, & per- Tírael. cufferunt ambo foedus. 1] I3. Elegitque rex Salomon, operarios de omni Ifrael, & erat indiétio triginta millia virorum. hal;.e b latitud I4. Mittebatque eos in Libanum , decem millia per menfes fingulos viciffim : ita ut duobus menfibus effent in domibus $E tudini fuis, & Adoniram erat fuper hujuícemodi indiétione. 15. Fueruntque Salomoni feptuaginta millia eorum, qui one- Cubito 12 portabant, & o€toginta millia latomorum in monte: 4 E $, nu- 16. Absque præpoiitis,- qui praeerant fingulis operibu at a TE mero aitfiear 10 : Tat Laudat Deum Ifrael Rex idololatra ex gioti millia metretas, olei quoque fata Paralipo errore Gentilium ; qui plures Deos vigente millza. De coro, fato vide praerant ftatuebant. dicta capite fuperiori num. 22. a Pa 9. Componam ea in vatibus.) Axbo- I3- Ef erat indidiio frigintd milia D rum truncis inter fe colligatis, ut re- virorum.) IAndictio, id eft, ii, quibus de Ton mulco trahi poflint, aur etiam a nau- juffum, & indi&um, ut operarii effent. 3. tis remis agi, Hec autem triginta millia erant ex g Ifraelitis, alia vero erant ex profelytis. liique ad locum , quem fignificaveris imibi.) Locus deftinatus fuit portus ]Mla triginta millia tantum. in Libano i AN, Joppe 2. Paralip. 2. 16. inde autem ad laborabant, reliqua etiam alibi, illa hibet Jerufalem aliqui novem, alii duode- quater in anno erant in opere, iíta $ MUIF T cim (in quibus eft Adrichomius) ho- toto anno ; illa liena tantum cedebant, & Wonis f rarum iter conftituunt. ifta portabant, lipides c«debant.. mepfis f Domui mes.) Quo alantur ii , qui tibi Vide n.17. Paral.2. n. 2. & 1. infervient, quod clarius havetur, 2 I5. Qzui onera parta' ant.) In his au- zun, ( WIS at Paral. Io. ubi leeimus : Preterez ope- rigas, & nautas intellige, & alios hu- Mchogp, rariis, qui cefuri funt lzgna fervis zuis jus generis.' dabo j eibaria trilici coros viginti mil- 16. Numero trium millium,€f trecen- 2« Hg) E ÉKia , & hordei coros zotidem,€$ vini vi- forum.) Ín 2. vexo Parak cap.2. n.9. D Wne, [ * CAPUT,Vi;& VL 42? fnero.trïum millium , & trecentorum , preecipientium populo, CUT * & his , qui faciebant opus. im d 17. Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiofos , in fundamentum templi, & quadrarent eos: COf 18. Quos dolaverunt ceementarii Salomonis , & caementarii ufey Hiram: porro Giblii praeparaverunt ligna, & lapides ad cedi- )iSquä ficandam domum. CAPUT VL lignà Figura, ? Fabrica templi quoad precipuas ejus p&rtes z'nierzfore;s, t mll« €» exteriores. : hæg 1, ['A&um eft ergo * quadringentefimo , & o&togefimo anno 2.Par. at lo« & egreffionis filiorum Ifrael de terra JEgypti, in anno quar- 31 to,menfe Zio (ipfe eft menfis fecundus) regni Salomonis fuper E per- Iírael , eedificari ccepit domus Domino. K erat 2. Domus autem, quam gedificabat rex Salomon Domino; habebat fexaginta cubitos in longitudine, & viginti cubitos in latitudine, & triginta cubitos in altitudine. enfes mibus 3. Et porticus erat ante templum viginti cubitorum longi- tudinis, juxta menfuram látitudinis templi, & haábebat decem h. jone- cubitos latitudinis ante faciem temp : ftras obliquas. 4. Fecitque in templo' fene — Hhh 5 $, n* 5. E(s; mero ait facer textus fuilfe £rZa millia fexcen- .pli fpatio, feclufis parietibus ; nam fi — zos : ratio diverfi numeri eft , quia in geminum undique murum compre- Paralipomenis adduntur, qui przfectis d fm hendamus, longitudinem habuit cen- io vide yreerant, ut ex Hebrzis ajunt Vatabl. tum cubitorum, latitudinem vero fere * $4 in Paral. Cajet. & Dionyf. in 3.Reg. fexagínta. T 17- Pretiofós.) Optimos, qui proin- Triginta. ) Quodþeodem modo de gense uibus de non exigui eflent pretii. interiori tfempli conceptu intelli 5 i iab IS. Gibig.) Ex Giblo urbe Phoni- dum eft; nam fi craífitiem murorum cig. conmiprehendas, erat quinquaginta, ut junt e& 7 Ofelytis. Y AM e quarto.j Regni Salomonis. Vilïalpändo placet tom. 2. lib.5. e. 14. ^ Libino Mezfz £i0.) Mpxili. Chaldxus o Porticus, 6c.) Par$ hsc templi pi, a habet Splendoris fl vum. etiam veftibulum dicitur. Symmachus Menfés [ecundus.) Non xegni Salo- etíam vocat propyleum , quafi dicat ; rg,ill debitty monis , fed anni cujusque.. E£ft autem quod ante portas Sanci, & Santti gt menfis fecandus habita ratione fefto- fanctorum pofitum eft. $. Hierony- ) rum, five anni facri, non autem fecun- mus hanc porticum itx defcribi potfe ].11'3 av inchoabatur. dus anaí profani, qui Septembri feïe putat Exzech. g. Te&wm atrium , quod lios * anter templum , &t altare evat. Q. Habebat fexaptuta cuäi;;as n longr- 4. Fecitque ia templo fezeffras. ablz- ] "-(f('ï' endine, &c.) Sexmo cft de vacuo tem- 4U45.) Pars interior templi, qu ora- p HVZ' 428 "HLEBRI*HE REGUM | . Ft &dificavit fuper parietem templi tabulata per gyrum, V Md Rn R FU h in p arietibus domus per circuitum templi, & 7; Uidcui:5 & fecit es vvl Jatera in circuitu. j terti 6. 'Tabulatum, quod fübter erat, quinque cubitos habebat latitudinis , & medium tabulatum fex cubitorum latitudinis, & que tertium tabulatum feptem habens cubitos latitudinis. 'Trabes Io autem pofuit in domo per circuitum cubi forinfecus, ut non hære'-» u H xent muris templi. 7. Domus autem cum zedificaretur, de lapidibus dolatis, u atque perfe&tis aedificata eft: & malleus, & fecuris, & omne pts mà ferramentum non funt audita in domo , cum zedificaretur. 8. Oftium locu " culum dicitur, five San&a fanctorum, ut etiam a LXX.) quas antas, five an- quan feneftris omnino caruit, nec lumen teridas vocant Architecti , munivit, aliunde, quam ex porta recipere pote- Hac latera, five cofte late erant qua- H tuor cubitos, & uno cubito extra mu- rat. Vide Villalpand. in c. 41. Ezech. ! lib. 4. cap. 34. Pined. de reb. Salomon. rum eminebant. ]ta aliqui. Verius fis, lib. $. cap.5. n.142. Salian. anno 5. tamen videtur hzc latera fuiffe parva Uqu Salomon. num, 42. In reli uo vero c€ubicula inter muros intercepta, de pavi templo feneftre crant, quasScriptura quibus num. przced. Vide dicta Ezech. sbliquas vocat, quia exterius anguftio- cap.4I. num.6. I( tes erant, interius vero latiores. 6. Tabulatumy, quod erat fubter, &c.) S. &difrcavit fuper partetem templi "Tres erant iftarum cellarum ordines, fabulata per gyrum.) INomine tabula- & fuperior ordo femper inferiore latior tis ii torum cubiculordm ordines tabulatis uno cubito, idque, quia templi muri C'.Hpt diftin&os intelligit; nam templum ge- poft decem cubitos femper reducun- mino pariete cingebatur, & inter pa- tur, & in reductionibus iftis, (qux t e'H rietes fpatium erat latitudinis quinque eminentie dicuntur Ezech. 41I. 6. ab Qrant 4 cubitorum, in quo fpatio. cubicula aliis contractiones, five imminutiones joit: erant intra utrumque parietem inclu- murorum ) celle fuperedificate funt, : lye T f. d j i Horum cubiculorum ufus erat, ut ut vult Arias , & Theodoretus, & alii. tede in illis reponeretur templi fuppellex, Trabes autem,66c.) "Vrabes, que a quæ | vel thefauri, in eaque fe reciperent fa- muro ad murum pertinebant, quibus Pota cerdotes. Ab inferioribus cubiculis la er fuperponebantur tabulz, que cubicu- h ad fuperiora per cochleam in craffitie lorum pavimentum faciebant. inurorum £fabricatam afcendebatur, de Forin[ecus.) Pofuit forinfecus, id eft, ditm qua vide infra n. $. im In parietibus dozms.) Dicitur zz ga- fuper reductiones murorum. Ut non bererezt muris tem/z/i.) Sci- zietibss, quia ad utrumque parietem * ittra tabulatum pertinebat , illisque hinc & licet per foramina , ut fit , fed niteren- ao inde innitebatur. tür ipfa prominentia parietis. &bra; 7s Malleus, & fecuris, &c.) In monte Feckt latera 12 esrcnita.) Utrumque It templi parietem , de quo diximus, ad enim, ex quo excidebantur, ita con- T« mnajorem fabrice firmnitatem , per certa cinnabantur, & poliebantur lapides ad en intervalla, lateribus, five coftis (fic normam fibi ab Architectis datam, h&u enim in dextu llebraico appellantur, nihil ut poftea opus fuerit inftrumen- hf Z GAPUT NT * 429 Fün, 9- Oftium lateris medii in parte erat domus dexterze: & per cochl ogm Li7tiaa Ve- fe fecit endebant in medium coenaculum , & a medio in tertium. jebat 9. Kt cedificavit domum, & confummavit eam : texit quo- i s & que domum laquearibus cedrinis. tabes 10. Et sedificavit tabulatum fuüper omnem domum quinque w.æref cubitis altitudinis, & operuit domum lignis cedrinis. 11. Et fa&tus eft fermo Donini ad Salomonem, dicens: litisy 12. Domus hzec, quam zedificas, fi ambulaveris in praece- Jmne ptis meis, & judicia mea feceris, & cuftodieris omnia mandata T. méa , gradiens per ea : firmabo fermonem meu 5 . m tibi, *quem : 6. flum locutus fum ad David patrem tuum. —— 13. * Et habitabo in medio filiorum Ifrael, & non derelin- 1 Par. ye f s 22.9. quam populum meum Ifrael. anivit, t quie 14. Igitur zedificavit Salomon domum, & confummavit eam. 4 mue -15. Et dedificavi: parietes domus intrinfecus tabulatis cedri- Verius fis, a pavimento domus usque ad fummitatem parietum , & p'dl'Vl usque ad laquearia, operuit lignis cedrinis intrinfecus, & texit , dt pavimentum domus tabulis abiegnis. Jasche 1,6"- Kdificavitque viginti cubitorum ad pofteriorem partem Hhh 35 templi ^ 6[) dines , : latiot tis in templo ad .eoä relique fabrice rl,ut fiebat in rte&fs profanorum zdi- j muri coaptandos. ficiorum : ita hunc locam explicat Vil- 9. Offizm lateris "mnedii, €c.) Senten- Ldpandus in €ap. 4r. Ezech. cap.23. |ucor- & Sanchez in hunc locum. SAlianus (que tia eft templum prater portas tres, que & db erantin veftibulo, habuiffe etiam aliam tamen anno Salomonis quinto n.fI. ' 5 ortam fecretiorem in latere medio, vult hoc tabulatum fuifle peribclum, Ifiones lve in anteride media, quz erat in par- qui circa fummum tectum erat ad pro- ; funt, & lii te dextra templi, hoc eft, in ea parte, hibendam cafuin, & prebendum com- quz meridiem fpe&tabat. Chald&us, modum apricandi , ambülandi , aut qug L Porta; inquit, appendiczs znferiosts aper- orandi locum. Hic. peribolus etiam ta erat i» latere domus dextro, 657. dicebatur pinnaculim templi , Mtth. quibus 1ubiCll' In medium cenaculum,€rc.) Ad me- 4 Cum Saliano fentiunt Eucherius, dium tabulatum , & a medio ad ter- Angelomus, Lyranus, Richardus ab W eü'v ipfo citati , & alii. tium, quod fummmum erat. 9. Laquearibus cedrinis.) Nam, ut Operuir $/c.) Scilicet fuprema te&i G- infra dicitur num. 18. Omx»:iz cedrtnis fuperficies, feu planities cedrina erat. fabulis vefliebantur , mec omunino lapis I2. Firzaie fermonem meum, &c.) itereti" apparere poterat ia pariete. Effe&um dabo, implebo. morte Io. TaLulatum fuper omnem domum.) I5. Aäiegni.'.ï Eix abiete. "Te&um faftigiatàm ; non planum, ut 16. JEdifrcavi,queviginti cubitorum.) j o fieri folebant in Palzftina. Ita vero Spatium vigiasti cubicorum &dificwvit, ls a attmy factum ad majorem loci religionem, & ornavit? tabulis cedrinis, ut effet ne liceret in tecto ambulare , & verfa- oraculum , five Sazcta Sanctorum. ymer - 4359 ISIBRI Hf BEGUM tempfi tabulata cedrina,:a pavimento usque ad fuperiora, & ^ fecit interiorem domum oraculi in San&tum fanCtorum. " toru 17. Porro quadraginta cubitorum erat ipfum templum pro foribus oraculi. fum D 19. Et cedro omnis domus intrinfecus veftiebatur, habens Tnen tornaturas, & juntturas fuas fabrefactas, & caelaturas eminen- tes : omnia cedrinis tabulis veftiebantur : nec o ol rpnino lapis Tüm apparere poterat in pariete. 19. Oraculum autem in medio domus, in interiori parte fef cerat, ut poneret ibi arcam foederis Domini. deb: & al . 20. Porro oraculum habebat viginti cubitos longitudinis & viginti cubitos latitudinis, & viginti cubitos altitudinis, & ope- altet rui: illud , atque veftivit auro puriffimo, fed & altare veftivit N cedro. Y 21. Domum quoque ante oraculum Operuitr auro puriffimo, la & aflixit laminas clavis aureis. pa 22. Nihilque erat in templo, quod non auro te geretur, fed & totum altare oraculi texit auro. ' ttiní 23. Etfecit in oraculo duos cherubim de lignis olivarum, jl pol decem cubitorum altitudinis. 24. Quinque Dofleriorem partem templi.) Nam non intra ipfum oraculum, fed ante. Sancta fanctorum erat interior, & ex- 23. Et fecit im ovaculo ! duos Cherg- L de du trema pars templi occidentem verfus. Liz , €c.) Non fe mutuo afpiciebant qua ( 17- lpfum tegaplum-) Ea pars templi, Cherubim , fed facies habebant verfas plici ug inter veftibulum , & Sancta fan- ad domuin exteriorem, five ad Orien- 25 orum intercipicbatur , eratque ante tem , terga ad Occidentem, & alas ha- dem 1 oftium S«sn&ti Sanctorum. bebant quin ue cubitorum fingulas 3 I8. Ef£ cedro ommis domus, 8c.) Hic extenfác ,ver i tll t us Meridiem , & Septen- locus apud Vatablum ita vertitur : trionem, ita ut ala exterior unius tan- Ml me Porro afferes 1ffi cedrini, qui erant intus geret parietem meridianum , altera al- hm im ede ex£rudebaut modos promitnulos , terius parietem feptentrionalem, inte- af foresque aperzos, 0UA ex cedro erant, rlores vero ale amborum fefe attinge-. U «t lapis nullas appareret, . rent, tegentes arcam cum propitiato- POHH I9. lm medio domus.) Intra domum, rio, tegentes etiam duos Cherubim au- padg ut ftatim explic.tur. reos , quos fecerat Moyfes, & ibi fimi- Yetm 20. -ltare.) lhymiamatis,. quod liter pofiti erant, ut ait Abulenfis qu. ports erat ante Sanécta Sanctorum. I8. in 25. cap. Exod. Hzc ex Ribera Tum j 2.1. Operuir auro purifimo.) Ne quis de "'emplo lib. 2. cap. 6. tamen putaret inauraífe tantum , addit abied Decem cubitorum aitifudini:.) Quz Y uj Jaminas aureas clavis aureis ad cedri- plane gigartea magnitudo .eft, quz pita. mas tabulas fuiffe confixas. tamen ad magnificentiam pertinebat, 22. 4ltare 0raculi.) Altarethymiama- ellet & ad ijfius Dei magnitudinem zfti- lo 1 tis, quod dicitur altare oraculi,quia erat mandam erigebat, quisq * Qat j CAPUU VL u 431 24. Quinque cubitorum ala cherub una, & quinque cubi- torum ala cherub altera : id eit,'decem cubitos habentes, a 1pro fummitate alae unius usque ad alz alterius fummitatem : Ibens 2:, Decem quoque cubitorum erat cherub íecundus: in Inen- menfura pari, & opus unum erat in duobus cherubim, lapis 26. ld eft, altitudinem habebat unus cherub decem cubito- rum; & fimiliter cherub fecundus. efe- 27. Pofuitque cherubim in medio templi interioris: exten- debant autem alas fuas cherubim, & tangebat ala una parietem ; ,& & ala cherub fecundi tangebat parietem alterum : alae.au;em Ope-.' alterze in media parte templi fe invicem contingebant. lvit 28. Texit quoque cherubim auro. ' 49. Et omnes parietes templi per circuitum fículpfit variis 10 caelatufis, & torno: & fecit 1in eis cherubim ; & palmas, & picturas varias, quafi prominentes de pariete, & egredientes. » fed 30. Sed & pavimentum domus texit auro intrinfecus, & ex- trinfecus. n 31. Et in ingreffu oraculi fecit oftiola de lignis olivarum, x poítesque angulorum quinque. 32. Et que ml ante, 94. M fummitate al uniusErc.) Quod feu figuris animalium infignitus, facies ltl de duabus interioribus alis intellige, hominis videbatur in vultu , brachiis, qu& fe fammitatibus tangebant, ut ex- manibus, cruribus, & corporis erecti ant rerts plicatum eft num.23. . habitu ; facies leonis apparebat in cer- iiete 25. Opus unum.) idem opus, & eo- vicibus, armis, & pectore jubaris ; fa- dem modo fa&tum. cies aquilx in alis ; facies vituli in bi- s lu- gul&s 29. Varus celaturts, 6 zorno.) Hu- fidis pedum ungulis. . Apparebat ergo mili toreumate , quod Italice dicimus, Cherub. juvenis alatus, leonino exuvio i)ïell' Mi mezzo, 9 di baffo rilievo ; hoc eft quafi thorace veftitus, & ungulis vi- at tuli calceatus. Quaternis porro alis a d enim , quod hoc verficulo fubditur, w guafi prominentes, ornabantur, duabus volabant, & dua- Cherulim , E$ palmas.) Alternatim bus tecebant inferiora corporis fui. [e] * ng pofitas. Etfigies Cherubim ex Villal- * Piüuras.)) Calatura:. l0" j aü" ando, & Saliano erat hujusmodi : e£- g0- Intrinfécus, E exetrin[ecus.) Tam (mi« 5 5 Q iem habeb;.gnc humanam totius coór- in templo interiori, quam exteriori. : poris compofitione ere&g, non bruto- 3I. Poflesque angulorum quinque.) qll- Poftis eft latus oftii, five arrectarium bjea rum in morem in terram prona, & abjecta. Erant autem facies, five for- porte, unde oftium pesdet, quafi poft mza unicuiq::e quatuor, non autem cà- oftium ftans.. Fortaffe dicuntur Po&es dug pita, ut plerique putaverunt ; id enim hoc loco «zgelorum quiuque, quia fu- qüæ bats effec monftrum 1dolo. horribilius , & perliminare, five, ut Vitruvius vocat, loco fanéto indigniffimum , fed unus- hyperthyrum. non erat planum, & ja- ylri- quisque unico tintum capite, & vultu cens, fed acuminatum , & figuram exat 5 fed erat tamen quaternis formis, Delta majufculi referens. — Favet huic LI LIBRI IILREGUM 432 : :32. Et duo oftia de lignis olivarum, & fculpfit in eis pi&tu- vUs) ram cherubim, & palmarum fpecies, & anaglypha valde pro- utenf minentia: & texit ea auro, & operuit, tam cherubim , quam palmas, & csetera auro : 33. Fecitque in introitu templi poftes de lighis, olivarum quadrangulatos. Di 44. Et duo o ftia de lignis abiegnis altrinfecus, & utrun'ïque.* oftium duplex erat, & fe invicem tenens aperiebatur. * 3 $. Et fculpfit cherubim, & palmas, & caelaturas valde emi- nentes: operuitque omnia laminis aureis opere quadro ad re- I.Dl ulam. 2 .36. Et &dificavit atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, & uno ordine lignorum cedii : tüm | 37. Anno quarto fundata eft domus Domini in menfe Zio. trigin X a 38. Et lumn: T CSE foribus, cum fcilicet tota panderetur ginta interpretationi , quod ex Hebrgo- vVerti potelt, [(uperUminare, 69 pofes quinque porta, ut vult Sanchez: vel, quod bebat Laverur, ut.eft in bibliis Pagnini ; nam. malim , fores majores fe' invicem te- x «s quod. eft in textu Hebraico nuiffe, & claufas manfiffe, cum ape- 4( rirentur oftiola. De foribus iftis latius fuperliminare fipnificat , ut etiam ex aliis. docet Ribera de templo l..2. c... difputat Ribera de T'emplo l.1. c.1o. Ritusess. quamvis tam ipfe , quam alii interpre- 35- Opere quadra ad regulam.) [Equa- 9. 4 tes, quos vidi, poftes angulorum quin- liter undique quadrz , ut. fine ullo hia- äis, $& que velint fuifíe in modum columnze tu: copularentur. ablolata quinquangulz.. 36- Atrimim interius.). Atrium facer- Menfe 32- Anaglypba - Sunt ceTaturz afpe- dotum , five Leviticum, in quo etat decidon 1z, & eminentes e plano; quales. funt altare holocauftorum ; nam duo: alia Qant J flores, & plantarum , & animalium ex- erant atria; quorum alterum I£fraelitis No eml preilz figurg. tantum pervium,emt ; alterum vero omnibus comrmune. Horum atriorum. g'fegdt;u 33- Poffes R qm:d'mmgu/a.ta:. j s p Fuerunt exgo in portis majoribus val- fchema habes apud Villalpanduns to-. ve geming , quarum limina , poftes , mo- 3. in E:zech. & apud Salian. toim. E Inuda uadrangularem fi- & füperliminare q a 3. Aunal. Salomonis anno 4. f f.';eci('l f5 guram refexebant. Vidz di At n. 3I. Tribus ordinibus. Lapidum politortmy Qicitu: ; 34- Dwo offia.) Magna, quix totam &fc-) " Eribus tabulatis, five contigni- poirte latitudinem. clauderent. tionibus, quibus totidem addite erant: deambulationcs: füffulte 'coluninis. A[trinjärus;);- Hinc, & inde. Utrumque offiwn. duplex erat.)) Quia Duo primt ordines ex lapide polito; tm j De: wtreque duz fores oftiola parva habe- tertius ex cedro, ea fortaffis de caufa;, h Qu bant, ut vaftis illis foribus claufts, cum hii tl ut lewius ei'et pondus, ut -conjicit us Lip, exigeret: ufus ,. facerdotibus egredi, & Sanchez.V ide Villalpandum tom. 9. in ingredi liceret: in. templum. Ezech.1.I. cap. 9. tufe de hoc difpu- fevigy, D ? Imoicenm tanterm.. Tüonti, € Utrumque offium - 21 Do;, AC P22 qa:rifää;z-lur;.)ï "Vel fenfüs eft: 37. Muno quarto. ). Vide dicta hoc: eftiola parva f& tenuifie cum magnis cap. num. I. lil "h (f CAPU T. VI & Vi 433 3'8. Et in anno undecimo , menfe Bul ( ipfe eft menfis.oCa- pit- vus) pe:rfe&a eft domus in omni opere fuo, & in univerfis : pro- quam utenfilibus íuis : dedificavitque eam annis feptem. CAPRILIU,T. VH VaTUUt Pala?ium Salomonis , domui faltus Libani , atque uxoris ejus, E3 mque varia , & fumptuofi]ima templi Jupellex. " e emi- ad te- 1. TYOmum autem fuam zedificavit Salomon tredecim annis, & ad perfe&um usque perduxit. * [nfr. a. *.dificavit quoque domum faltus Libani centum cubito- pidum 9-IQ. rum longitudinis, & quinquaginta cubitorum latitudinis, & A triginta cubitorum altitudinis, & quatuor deambulacra inter co- lumnas cedrinas : ligna quippe cedrina exciderat in columnas. 3. Et tabulatis cedrinis veftivit totam cameram, quae quadra- dereut ginta quinque columnis fuítentabatur. Unus autem ordo ha- , qui bebat columnas quindecim cen tee 4. Contra fe invicem pofitas, m a $. Et tis hus . l0. 38- 4nze undecino.) Regnï Salomo- Iata eft, vel quod ad eam S$ionis par- ) BEqu- illo hia nis. Septem ergo annis templi fabrica tem vergeéret, que neiorofa effet ad abfoluta eft. inftar Libani, ut vule Abulenfis ; vel n ficr Menfe Bul.) Quafi dicat, menfe, quo quod, ut Libanus cedris, ita ipfa ce-^ u9 erat decidunt tolia, vel quo pluvte redun- drinis columnis frequentibus quodam- dno al dant , refpondetque OGobri noftro, & modo confita cffet, ut putat T heodo- [fiaelits Novenmbri. Chaldzus menfem con- retus q. 24. — Vel quod ex ea Libanus m ven rzius. gregat:lmm frug*um vocat. 1ta Sera- )9u- profpici poffet, aftatisque tempore au- itriorm. Pagninus in thefauro dici ras, & fricora e monte illo exciperet, (dunt (« tit. 53375 ebsl, id eft, diluvio, ft i ve u*.Arias exiftimat. Omnes hz ratio- i. f0« inundatione pluviarum; qu& illo men- nesvere effe poffunt, & fimul conjungi. fe decidont... Alio nomine menfis hic Centusa cubiterum, Gc.) Fatetar Sa- ;likcru/fly dicitur Marchefiam. fianus:Salomonis anno 19. n. 6. fe in harumn domorum ftrué(tura , delinea- Un[ign n um autem [uasrs^) Unicam erat K eant I.DO tione, & menfuris non invenite, quod yunnise i p4lhitium, cujus partes erant fatisfaciat, ideoque eam pratermittit, ! yolit!y tam que i Rege, quum que a Regina quod facit etiim Sanchez in hoc caput habit;batur, & infuper tertia pars f«I- e:dem excufatione premitfa.. Idem fa- [ culi i tus Libani, que utriusque recre:stioni. ciemus & nos. Videri tamen poffunt jm.? m feiviebat. Exrt autem. Regia h&c ia Vilalpan. tom. 2. part. 2. lib. 5. cap. g. znontis Sion orientali colle. & fequentibus; & Pineda de rebus C difpu- 2. Donum faltus Libani) Yta apï;cl- Salomoais Iib. 5. cap- 7- ( loc BIb cum Com. Menoch. Tom. If. lii 434 LIBRITIL REGUM 5. Et þe regione fe refpicientes, cequali fpatio inter cofumnas, n E & fuper columnas quadrangulata ligna in cun&tis eequalia. | tum alt 6. Et porticum columnarum fecit quinquaginta cubitorum ambieb: longitudinis, & triginta cubitorum latitudinis : & alteram por- 16 D ticum in facie majoris por T ticus, & ?olumlaas & epiftylia fuper pita col Ccolumnas. nis capi lum ajte 7. Porticum quoque folii,*in qua tribunal eft, fecit : & texit lignis cedrinis a pavimento usque ad fummitatem. m 8. Et domuncula, in qua fedebatur ad judicandum , erat in Tito 0p media porticu, fimili opere. Domum quoque fecit filize Pha- fufile € * Sup. 3. 1. raonis ( *quam uxore 1 m duxerat Salomon ) tali opere, quali & feptena hanc porticum. sss 9. Omnia lapidibus pretiofis, qui ad normam quamdam , at- que menfuram tam intrinfecus quam extrinfecus ferrati erantz^ I5 D& ilni!.) Àt a fundamento usque ad fummitatem parie;;um) & intrinfecus fores tem usque ad atrium majus. z qui trpir 16. Fundamenta aut:em de lapidibus pretiofis, lapidibus ma- altitudinis gnis decem five o&to cubi:orum. d fopi dum elfe, 11. Et defuper lapides pretiofi s&equalis menfurze fe&i erant, & Salan fimiliterque de cedro. £ batt fua f 12. Et atrium majus rotundum, trium ordinum de lapidibus um dimi feCtis, & unius ordinis de dolata cedro : nec non & in atrio folvit deci domus Domini interiori, & in porticu domus. Autem yl 13. Mifit quoque rex Salomon, & tulit Hiram de Tyro. M Yunt, qu Va Cava 14. Filium mulieris viduse de tribu Neph:ali, patre Tyrio, $n f artificem aerarium, & plenum fapientia, & intelligentia, & inniti pro do&trina ad faciendum omne opus ex &ere. Qui cum veniffet Que liber ] ad regem Salomonem , fecit omne opus ejus. umne a Que cubit 15. Et X Cipite OC Verg g. Dvmunqu;,:, &c.) Fuit hec domun- megiftrum habuit "Tyrium ;»vr/eyera im cubi plinzho, cula forma quadrata longa, & lata tri- autem patrem ejus fuiffe-Hebreum de prehenfa, ginta cubitos, ut ait Jofephus 1. g. c.2. tribu Nephthali. 9. Lapidibus. pretiofrs.). Raris , & I4. De trib» Nephthali , &fc.) Vidl lineg magni pretii , peregrinis, & ex longin- tur hoc pugnare cum eo, quod legi- [ Uæ'W.mm tus CuiUS( quo advectis , porphyretricis v.g. pa- mus 2. Paral. cap. 2. n.14. ubi Hiram Weter v rüs, & aliis hujusmodi, ex hifce ver- dicitur fflius mulieris de fiisabus Dam. fiein H bis eorum opinio refellitur, qui totam Sed dicendum eft Dz» non accipi pro hanc domum ligneam fuif/e exiftimant. tribu, fed pro civitate hujus nominis , MOSERT I3. Hiram de Tyro, &'c)) Eft Hebreo- i. Qi quz erat in tribu Nephthali, apud fon- C Hien rum traditio apud $. Hieronym. Hira- tem Jrdanis. Vide Adrichomium in Yil ; $i patrem dici lyrium, quia Hiram tribu Nephthali num. 37. 305 CAPUT Vi 435 Ya 1l 15. Et finxit duas columnas aereas, decem , & octo cubito- rum altitudinis columnam unam * & linea duodecim cubitorum *]Jer. bitour : ambiebat columnam utramque. 52.21- àm pore 16. Duo quoque capitella fe cit, quäe ponerentur fuper ca- ia füper pita columnarum , fufilia ex zere: quinque cubitorum altitudi- nis capitellum unum,& quinque cubitorum altitudinis capitel- lum alterum. & texit 17. Et quafi in modum retis , & catenarum fibi invicem , entin lie Pl« miro opere contextarum. Utrumque capitellum columnarum fufile erat: feptena verfuum retiacula in capitello uno, & qui& tero. vxfeptena retiacula in capitello al I2 * 38. Et dam, d ; t erat iE Dece»;, &4 otlo cubstorum altitu- £ r iclens, Fueiculus dubdecim cubitorum dinis.) At 2. Par. 3. 15. legimus ante circuibat eam.- Eux quo conftare vide- tiníeCus tur uniuscujusque . columnz feorfim fores templi duas columnas pofitas, ambitum fuiffe duodecim cubitorum. que triginta quinque cubitos haberent (ibus ii« altitudinis. Refpondendum eft id non Sed dicendum eft 70 e«z referri a Hie- de fingulis , fed de utraque intelligen- remia ad vocetn *j fcezz, uge hoc 1 em mo- dum effe. Nam ut placet Villalpando, capite feptimo habetur, & eo qi enty & Saliano, una queque columna cum do , quo *3y) /cez; , licere interpretari, bafi fua fuit feptemdecim cubitorum ut fcilicet utramque fignificet. cum dimidio feclufa plintho, qux ab- lgpidts Secludendi 16. Quisque cubttorum.) $i accipias : jn drio folvit decimum oftavum. non folum capitellum,, fed tocam tra- autem plinthum hanc rationem affe- beationem. ift autem. trabeatio illud "vt0. runt, quod reliqua columna cuin baft ommne oOornamentum, quod colutnis fua cava effet, quam propterea con- imponitur. Italice dicinus Arcbzrzave, eTyro cruum fuit fuper folidam plinthum entit, inniti, proptereaque feorfim fundi. Éta- fregio, 6 cornice, Cum vero dicit alibi Scriptura capitellum fuiffe trium cubi- | venilet que liber Paralipomenon utriusque co- torum, fejungit coronidem. ltalice dumne altitudinem dixit triginta quin- dicimus /z corzice ; cum vero dicit que cubitorum feclufa utraque plintho, fuiffe quatuor cubitorum , omittít epi- j E & capitellis, qua feorfim fufa exant ; ftolium, id eft, trabem capitellis fu- / hoc vero libro Regum daritur octode- cim cubiti fingulis columris, folida illa fr«ve. perimpofitam. Italice d,ickimus, rchis TRODU plintho, que eft ima pars bafis, com- [eprum Q* ; prehenfu. 17. Quafí in modum retis, &f catena- Limea duodecim culitorum nmbichat rum.,6c.) Retiacula hac ponit Villal- ) Vil calgmnam utranique.) Ut fcilicet ambi- pandus tom.2. lib. s. cap.5. in coro- : uOd ]?;l' tus cujusque effet fex cubitorum , dia- nicis parte inferiori, & latiori,. quz i H ineter vero duorum. Nota Tr6.uftram- terram verfus'pendet. j 771 t que in Hebreo efle *yprm Lafcenz, que Septena ver[num vetkacula.) ld eft, vox verti poteft f/eeszdum, ambo, uti um- ünum quodque retiaculum feptem , & | JCCiP':P.[O B gont s que. Quo pofito explicari poteft lo- Y feptem habebat quafi lineas, aut vizoas, m udfon' cus Hieremig, qui textui huic nof tro aut fafcias inter fe cancellazas, & 1nter ] p in videtür adverfari ; ait enim. propheta cancellaturas erant malogranata. Vide :homi ap. 52. n. 21. de iftis columnis verba figuram apud Villalpand. loco citato. 46 4 3 LIBRI H. REGUM 18. Et perfecit columnas, & duos ordines per circuitum re- pl - tiaculorum fingulorum, ut tegerent capitella, quae erant fuper fummitatem malograna:orum : eod z em quo fecit & capitcilo flïi fecundo. 19. Capitella autem, bu qua erant 'fuper capïta columnarum, quafi opere lilii fabricata erant in porticu quatuor cubitorum. dic 20. Et rurfum alia capitella in fummitate columnarum defu- : per jux:a menfüram columnz contra retiacula : malogranato- rum autem ducenti ordines erant in circuitu capitelli fecundi. qu; lia 21. Et ftatuit duas columnas-in porticu templi: cumque fta- tuiffet columnam dexteram , vocavit eam nomine Jachin: fimi- Ü liter erexit columnam fecundam , & vocavit.nomen ejus Booz. 22. Et fuper capita columnarum op : us in modmg lilii poiüit: d perfe£tumque eft opus columnarum : t.Par. renf 4. 2- 25. * Fecit quoque mare fufile decem cubitorum a labio us- duo que ad labium, rotundum in circuitu: quinque cubitorum al- p titudo ejus, & refticula triginta cubitorum cingebat illud per circuitum. A 24. Et aä Tnai 18. Dnmoesordines r;-fi;zculorum.) Ita- Contra retiacula.)loX X.habent, tn.(;': tüc que in quolibec ex quatuor lateribus retiactlum , N atablus , slera vetictlum. li. coronicis erant duo ordines retiaculo- Malogran.tirum autem ducents ordi- qui xüm. Ítaquein quolibet capitello erant £65,€7c.) Sententia effe viletar: iVÍa- duo Octo ordines. Vide eandem figuram logranata omnia variis ordinibus di- Sin apud Villalpandum.: fpofita erant, ducenta in cipitello fe- bit Vo- Ur £egerent capitella, qua erant fuper cundo nniuscujusque columng. lus fummirattm malogranatorum.) Fortaíte cat autem hoc loco capitellum fecun- [ fenfus eft, ut tegerent eam partem ca- dum ipfüm coronamentuin. 1ta Villal- Qu pandus tom, 2. lib. s. c. 22. Corona- pitelli, ex qua malogranata pendebant, $ vel, ut ex parte tegerent malogranata mentum Architedi appellant totam C cancellaturis inferta; coronicem. 19- Quafi opere L;Lii.) Lilii folüs ad- 2I. dp pordcnu templi-) In veftibulo luzn PLR hibitis, & in modum operis corinthii templi, de quo fupra c.p. 6. num. 5. nr conformatis, & compofitis. Schema Villilpandus in primo veftigio porti- ts habes apud Villalpand. 1. 5. c. 5. to.2. cus;, feu yeftibuli ponit ab utroqne la- bet da port.cm quaruor cubitorum.) id tere porte aule fancte. Utraque co- Fe:n eit , fimilia capitellis paraft«durn vefti- lumna nomen habuit a fortitudine 5 Va buli , que capitella alta erant quatuor nam Zacbiz , dicitur, quod firmiter fundata effet, nam veibum Hebraicum pat: cubitis. íÍra explicat Villalpand. to. 2. diy lib. 5. cap. I3. Paraftades. ab It.Jis vo- 133 ezmz, eft firmiter ftabiliüe ; Beez bui cantur /ZLefri. autem fignificat, in ipfo fortitudo. Q3. Fcesf q*taorfue.).Hira;n fcilicet 2o. Ef rar[um Alia capitella, ffc) Vi Hxc eft coronix , qu&e dicitur iuiie Axchitz&us erarius, de quo füpra. Ien juxta menfur.in coliians ; eim fcili- D«ceem cubitorum a labio usque ad la- cet inenfarun, quam cclumnw pro- bing.) kisc eft diameter, feu linea per g]q : transverfum dinietiens. portio exigit. ti) : CAPUT VII. N 437 - 24. Et fculptura fübter labitm circuibat illud decem cubitis lpet ambiens mare: duo ordines ículpturarum ftriatarum erant fu- i.llo files. 25. Et ftabat Xfuper duodecim boves, e quibus tres refpicie- lUfb bant ad Aquilonem, & tres ad Occidentem, & tres ad Meri- 'UtT). diem, & tres ad Orientem, & mare fuper eos defuper erat : jeft- quorum pofteriora univería intrinfecus latitabant. , 1at0- 26. Groffitudo autem luteris, trium unciarum erat: labium- undi, que ejus, quafi labium calicis, & folium repandi lilii : duo mil- : fi- o Et ]ia batos capiebat,(1) lii 4 fimi- (1) Et tria millia metretas. Jp Ed;r. Sis£. additnr. 1001 -Reflicula^) Funiculus. 26. T,ium unciarum erat.) 'rre-S une Yuit: Triginta cubitorum.) Intelligendum ciz quatuor digitos faciunt; nam un- eft fere, quia diameter ad circumfe- ciaeft duodecitna pedis pars ; pes au- rentiam fe habet ut feptem ad vipinti tem habet fexdecim digitos, &-'tres 0.Us- duo , non ad viginti unum , fed Scri- unciz funt quarta pedis pars, id eft, m ptura minutias negligit. quatuor digiti, que menfura Grece dicitur z«Acigc , Latine Pz/zzus, inde ] pet 24. .Decem ceubitis ambtens. mdre.) Quomodo decem cubitis ambiebat 2. Paral. 4. 5. dicitur craffitudo . vafis mare, quiod triginta cubitos in circui- fuiffe palmi unius. h ffum tu.colligebat ? &Expofïtionem függerit Qzaft labium . calicis.) Intellige. re- aliit. lib. 2. Par..c. 4. n. 3. Decezz cubiis, in- pandum, & modice flexum in exterio- rem partem. j rl quit, quedam extrinfecus calatura, at M. duobus verfibus aluum maris circuibant. Duo millia batos captebar.) 9. Paral s di- Significat, ex quo loco iítius vafis am- 4- 5. dicitur cap;ebaz ria millia metre- £Aj. dllo t« bitus, quod femper anguftius erat ver- In textu Hebrzo utrobique eft Yo- fus fundum,ad decem cubitos redactum eadem vox m3 zr. . Ribera lib. 2. de "Templo cap. 16. 'cenfet mare zneum fecun* erat, ex eodem cælatura; ornamenti Villd^ caufa adhibitas. trium millium batorum, five metreta- Qrotiáe Striatasusm.) Strie Architettis funt rum capax fuiffe, fed tintum duo mil- totatt canaliculi illi, five fulci, quos in co- lia infundi folita, atque ita facile con- lumnis aliquibus videmus, quas pro- ciliantur textus,ut hoc capite deaqua- ptere: ftriatas. vocant, Ut autem in rum modo, qui adhiberi folebat, 'eimo 3mb11k7 ym j ftriatis columnis tertia pars altitudi- fit; in Paralipomenis vero de aquis; nis, que proxima eft bafi; flrias ha- quas explere ad fummum US'qHE VO- ! PUm' bet, fed non excavatas , reliquum au- lenti, capere mare illud potuifiet. Cui )qx]e l- tem longitudinis veras habet flrias, explicationi favet Paralipomenon tex- jue e ità hec ima pars maris, unde tertia tus ubi ex, Hebrzo, ad verbum habe- udine s tur, Forftifcare facrenty capiebat batos Hl-mitcf pars ambitus ejus incipiebat bipartito yacunt divifa, quafi duos ordines ftriarum ha- £res mille : quali. dicatur, fi quis im- buit , quales Villalpandus expreffit pleat vas, quantum quantum eit, D7 uIO QS. Seper duodecim Baves.) Boves hi usque. ad fammum. H&c explicatio i &nei folidi fuiffe videntur, ut tanto fe- eft etimm Serarii. Salianus anno .6. rendo: ponderi, mari fcilicét &enei, & Salomonis. num. 69. Villdpandum , jpna cil lt aqoarum infufarum pares effe poffent. & alios, quos citat, fecutus, ait duo Pofleriora.) Boum fcilicet, qui fron- fuifle genera batorum;, alterum majus, ol PCX . tibus ad mare azcedentes refpiciebant. quorum duo millia caperet mare, al- * ^5 4 3 8 LIBRIIL REGUM 27.1 Et fecit decem bafes s&eneas, quatuor cubitorum lonäi— tudinis bafes, fingulas, & quatuor cubitorum latitudinis, & Wt trium cubitorum altitudinis. Y dir 28. Et ipfum o pus -bafium, interrafile erat: & fculpturse inter jun&turas.- 29. Et inter coronulas, & ple&tas, leones, & boves, & che- rubim : & in jun&uris fimiliter defuper, & fubter leones, & j boves, quafi lora ex aere dependentia. 3o. Et quatuor rot& per bafes fingulas, & axes serei, & per Bul quatuor partes quafi humeruli fübter luterem fufiles, contra bet fe invicem refpectantes. 31.. Os quoque luteris intrinfecus erat in capitis fummitate, MIE & quod forinfecus apparebat, unius cubiti erat totum rotun- Tet dum, pariterque hàbebat unum cubitum, & dimidium : in an- vid gulis autem columnarum varia ceelaturze erant : & media[t in- tercolumnia quadrata non rotunda. for /32. Qua- p terum minus , quod, cum proprio ca- Ple&las.) Ribera loco citato putat reret nomine , Graco metretam dixit ple&as effe jun&uras tabularum. $i qu interpres, aitque fuiffe inter utrumque coronule funt opus interrafile, dici prqporcionem fefqui alteram, ut duo poteft »lectas fignificare ipfas coronu- anajores, tres minores equarent. [ta- las floribus, aut ramufculis implicitas; ue hoc loco de majoribus batis, in hoc enim zAexróy eft apud Gr&cos. () ; a ^ Quaff lora.) Sub bafi inter xotas pan fermonem. ralipomenis vero de minoribus effe (]110( erant quafi lora ex &re dependentia, li Q7. Fecit decem bafes aueas.) Quibus id eft, capita leonis, tauri, hominis, teb imponerentur luteres , five conchz, aquile , in fingulis lateribus finoula, de quibus infra. quales funt imetope in Zophoris do- pl en Illud fi.icitur' inter- 298. Interrafrle.) ricis, quibus capitibus utrimque quafi l lter zafile, quod per intervalla raditur, & mutuli additi erant, ut a medio capite dimi exfculpitur. . Opus interrafile vocatur ad extremüm mutulum, five modiolum elau[zm, quod n eo fcul fertum cum fru&tibus, foliisque quod- Vitat pturis im;er- bitu anedia fpatia claudantur. dam lorum dependeret.. Ita Salianus L Sculptura.) Eft iden! opus, q üod anno Salomonis 6. num. "b appellavit interrafile. 30. Per quatuor partes quafi humeruli.) EU lorer jezieras) Jun&urg funt ex- In plano tabulato bafis fuüb concha, Ín Qul tremitates , quibus tabule &enez, ex five lutere erant fculpti leones, boves, lim quibus bafis conftabat , jungebantur & cherubim, id eft, capita fingulorum inter fe. cum alis, quz quafi humeris concham ilé part 29. Corozular.) Villalpandus nomi- ipfam fuftinerent. — Vide apud Villal- thf-y ne coronulg peribolum intellexit, & pandum figuram loco citato. in fuo fchemate depinxit tom. 2. lib.s. 31. Os queque luteris.) Os luteris cap.39. Ribera vero de 'l'emplo lib.2. vocatur id, quod in fuprema tabula Pdrx funs COllh cap-18- cotonulas, fculpturas, & opus bafis factum erat, ut exciperet i;ltexrafile idem efle putat. luterem imponendum. Apud v lial fx)()n CAPUT vrg.' 439 ïngi- :34. Quatuoi* quo que rotzee, quse per quatuor angulos bafis ) erant , Cohaerebant fibi fübter ba(im : una rota habebat altitu- dinis cubitum & femis. Ug 33. Tales autem rotce erant, quales folent in curru fieri : & axes earum , & radii, & canthi, & modioli, omnia fufilia. che- 34. Nam & humeruli illi quatuor per fingulos angulos bafis $& unius, ex ipía bafi fufiles, & con;unti erant. 35. In fummitate autem bafis erat qucedam rotunditas (1) di- per midii cubiti, ita fabrefatta, ut luter defuper poffet imponi, ha- nià bens caelaturas fuas : variasque fculpturas ex femetipfa. 36. Sculpfit quoque in tabulatis illis, quae erant ex aere, & at in angulis, cherubim, & leones, & palmas, quafi in fimilitudi- tune nem hominis ftantis, ut non caelata | at* ; fed appofita per circuitum viderentur. um 37. In hunc modum fecit decem bafes, fufura una , & men« fura, fculpturaque confimili. zn—a- .38. Fecit quoque decem luteres &eneos, quadraginta batos capiebat luter unus, eratque quatuor cubitorum: fingulos PHE&E , i quoque luteres per fingulas, id eft, decem bafes pofuit. , ia partem 39. Et 'conüituit decem bafes, quinque ad dexteram r0nu- templil cita5; (1) I» Edzt. Sixz. legizgr : Unius & dimidii. 08 T0La5 pandum tamen non video, quomodo, 2 CUM ) UP modieti: : Modiohui quod hic dicitur, expreffum fit. eft pars illa rote, ex qua exiftunt ra- nl n capttés fnmmttate.) ln altiori par- dii. Canthus eft modioli extrema pars, ninlS, te bafis. Quz hic breviter dicuntur, ex qua axis eminet. gula, plenius explicantur num. 35. fequenti. 35. Ex fl)meiiffd.) Id ef£, non ad- i j do- sod fori fecus apparebat, 6c.) Cum dititias, fed fimul cum ipfa fufas. qülü Yuter altitudinis haberet cubitum, & 36. Nom calata, fed appofíta.) Adeo c,r?ite dimidium , dimidius cubitus in ea ca- lum vitate includebatur, & latebat, & cu- eminentes erant, & extantes figurg. 37. Fufüra sma.) Wodem artificio, iU. bitus unus emineb:t a finu, & extabat. eadem figura, menfura , &c. hinus Pariterque.) Yd eft, totum fimul, & 38- Decem luteres 42605, É5c. ) De- quód videbatur,&quod non videbatur. cem labra fufilia, five'decem conchas. Facta funt hec vafa ad minifterium nl I angulis astem rolumnarnm.) An- xl gulis bafium , qui dicuntur anguli co- Sacerdotum , & ablutionem victima- IOVES, lumnarum, quia fub angulis ante erant, rum, unde etiam nomen h bent ; nam orüum id eft, quadrate. columnz aliqua fui Ase Grecis, eft /avo, aLluo , & Luter vas ad lotionem inftitutum. : cm parte extantes, ut in fepius memorato b filie fchemate Villalpindus exprimit. Eratque quatuor cubitorum.) Scilicet Media tntercolumnia quadrata , &c.) per diametrum. nfïfig Pars bafis, "& intercipiebatur intér 39- d dexzerans partem templi-) Non abula columnas dittas ; quadrata erat. 5 - Cobsrebant erant luteres in templo, fed in atrio pfurm ficerdotali ; ad dexteram tamen atque ii fpondebant. y2775 Siþi ápte re- ünæraxn partem templi dicuntur con- LIBRI III. REGUM 449 templi, & quinque ad finiftram : mare autem pofuit ad dexte- 4 aureu ram partem templi contra Orientem ad Meridiem. 40. Fecit ergo Hiram lebetes, & fcutras, & hamulas,&per- Ti5, dl fecit omnes opus regis Salomoms in Lemplo Domini. 4d fimi 41. Columngs duas, & funiculos capitellorum fuper capi- tella columnarum duos: & retiacula duo, ut operirent duos 165 & funiculos, qui erant fuper capita columr*arum $0. thurio 4. Et malogranata quadringenta in duobus retiaculis : duos ! verí füs malogranatorum in retiaculis fingulis, ad operiendos terior! funiculos capxtellorum, qui erant fuper cápita columnarüm. . erant j 43 E, bafes decem, & luteres decem fuper bafes.. I 44- t mare unum , & boves duodecim fubter mare. Domi 45$- L,t lebe:es, & fcutras, & hamulas : omnia vaía, quae fecit gentur Doni Hiram regi Salomoni in domo Domini, de aurichalco erant. 46. In campeftri regione Tordanis fudit ea rex in argillofa terra, inter Sochoth, & Sariham. Tunp 47. Et pofuit Salomon omnia vafa: propter multitudinem autem nimiam non erat pondus zeris. 48. Fecit- ]l ftituti , quia " dextera illius vcï fïm[ïm 44 operiendas funiculos, €&c.) Ut in- latera refpiciunt. fererentur cancellaturis funiculorum , Contra Orieniem ad meridiem. ) ln five retiaculorum ; cum enim aliquan- ea parte atrii, que orientem fpectat, ad Auftrale tabernaculi latus. tulum malogmmtt prominerent, ré- tiaculi fafcias qnadantenus operiebant. L Tl 40. Eebe:es.) Vafa, quibus victima- 45- De aur. £chbalco. )Genllb qw)(xldm eris eft aurichalcum colore aurum re- L fum c: xfues coq"ebanmx, ut ollz, chy- trop od ; NC. ferens. Itilice dbpeïl imus Ortoze.* g. UE Scatrm' ) Genus vafis profundi, & Paral. 4.16. dicitur de ere mmudi/fzmo, uf d circalaris, unde fcutella diminutivum ut eft etiam hic in Hebrzo. Videtur Altari Zomern derivatur. fuifle fpecies wris nobilioris, quale dicitu - Hamulas. ) Hamula , five amula, vas poftes fuit &s Corinthium. Tünig e eft ad ferecndam, & fundendam aquam, 46. Dz argi dlofa terra-) Argcilla enim, at ex üirceus, aut urceolus. que m: axime, & . pree metallis omnibus 4I* Pun; 0s caprtclloram-) Funicu- igni refiftit, fufionis aptiflima elt. LUE bþm u Tos api pellat: fafeias illis, de quibus fu- Innr Socbo: /a, € Szrtaz.) Hec duo 31 . n pra diximus, n. 17.. Chakdeus verti t, lIoca fita erantin tribu Gad trans Jorda- ml r Vafz rotenda co'tanarum. - Dixit vaja nem, ut videre eft apud' Adrichomium d «o ratione m alo 30ra, ranatorum , qux m defcrutlone tribus Gad. n. 45. & 44 m vf «caon nebant. Vi. X/ma p.to Q. Ls CL OT. Sarthan 2 a PAÉ: 4« T7. Sa?'e![/zf.ä dicitur. Lï vt ^ CX Malige 7:4?. 2rkac rm"wztn z ,?/ Ef [;o Ísesz s 1[urzmz Omnia 7)4!4,(5: » Oüqf foc ^eft, in xetiacu- Suis fcilicet locis in atrio , vel in tefn- llOtmn [ duobas retiaculis.) du Tnd lis duormu capitellorum. pzn In Hebrzo hic vahcul us ita fe verí nalarsmaforum : Té- habet, ut vertit Pagf)m'ls U 7AZOOrIfs ülu [427; e- delbrt * Qz fi dic:t t. Din? ut ponderaren:ur Salomon . omnia vafa AMofaic $1 Q!"q ilis "n Oonamentis ide propter maítitu: linem mnümiam nóm tflz BLM, H Cutdela pandmm loco citato cap. 22« exp:o( ab DORÁAHS &i H il CGAPUT VIItr.«.;villl 441 dexe. 48. Fecitque Salomon omnia vafa in domo Domini : altare "aureum, & menfam, fuper quam ponerentur panes propofitioe &ptt- Anis, auream : , 49. Et candelabra aurea, quinque ad dexteram, & quinque t Gpi- Ad finiftram contra oraculum , ex auro puro: & quafi lilii flo- It duos res, & lucernas defuper aureas, & forcipes aureos. o. Et hydrias, & fufcinulas, & phialas, & mortariola, & : duos ;ihüribula, de auro puriffimo , & cardines oftiorum domus in- " terioris San&ti fanCtorum, & oftiorum domus templi, ex auro rigndos fuim erant. uod faciebat Salomon in domo 2.Par s1.*Et pärfecït omne opus, ' Domini, & intulit, quae fan&ti i caverat David pater fuus, ar- * F feat gentum, & aurum, & vafa, repofuitque in thefauris domus ratt. : Dom«ini. CAPUT VIHI gl iem ) Tenplum, introducta in ipfum arca, dedicatur , nebula illud im- plenie. Salemon pofl longam orationem. populo benedicit : — ed* numerus boum , & ovium immolatarunt bac - J Lt, il* nm, celebri f'eflivoitate. aliqu ';.r'.!l,' Unc*congregzati funt omnes ma J 1 ores natu Iírael cum 2.Par. er It bafit principibus tribuum & duces familiarum filiqrum Ifra el, 5. 2- I j I.T ad um 1e« D P 48. Que erant in domo Domini,) d ubi legimus : zeczz autez & candelabra mdi:'fïmq ufum domus Domini. aurea decem feeundum fpeciem,qua j«[[a Alrare agreim.) Altare thyiniamatis eraut feri , nempe Moyfi. Videtur * qr.m'e dicitur fuiffe aureum , quia aureis la- So. Fercipes , &yd*rim, fufcinulas , minis erat obdu&um ; interius enim phiatas , 65 mortartola.) Quid h vo- erat ex cedro. ccs Lating fignificent , apertum eft, Tla enim, quia tamen non ita conftat de Hebrai- omaius 40- CandtlabrA: aurea , 6. ) In ta- H ER. bernaculo Mofis wnum tantum fuit carum vocum fignificatione, ideo in- candelabrum, at Salomon ad ejus fi- terpretes alii alio abeunt. TO I*zzfrinu- Jec duo [ militudinem decem efformavit cande- l4s, Pagninus, & Vatablus verterunt 15j il pfalteria , phialas vero dixerunt pelves,. fomiim Jabra. Defigura candelabri fupra di- mortariola autem cochlearia. &um eít, Exodi 25. 4 num. 31- YU &1. drgentum , 5 aurum.) Inte&um, ; di:ïrtz(- Quaff lilis flores , &c.) Licet hic li- quod fupererat, nec fuerat in vafa for- u ] liorim tantum audiatur nomen, exifti- matum. mandunmi tamen eft habuiffe calamos, | j &f y if d jores natu.) Senatores magni g It & fcyphos, & fpharulas, que ex can- M Synedrii. fnh delabri ftipite, five haftili, ut olim in " 4 Mofaico, procederent. 1ta facta fuifle 2. Ip menfe Bethanim.) Qui et anni candelabra patet ex Paralipom. 4. 7. menfis feptimus. jin o Bibl, cum Com. Menoch. Tom. II, & 4& 442 LIBRI"IiI. RÉGUM ,In ad regém Salomonem in Terufzlem, ut deferrent arcam foede- Pj - ris Domini de civiiate Dàvid, id eít, de Sion. quas po 2. Convenitque ad regem Salomonem univerfus Ifrael in Íoedus c meníe Bethanim, in folemni die, ipfe eft menfis feptimus: jo. I 3. Veneruntque cun&i fenes de lírael, & tulerunt arcam 1io, Dl facerdotes, ^ iL E nebulan 4. Et portaverunt arcam Domini , & tab ernaculum foedei'is, n.1 & omnia vafa SanGtuarii, quse erant in tabernaculo: & fere- bula bant ea facerdotes, & Levitze. 1 J 5. Rex autem Salomon, & omnis multitudo IHírael, quze con« venerat ad eum ; gradiebatur cum illo ante arcam, & immola- miffimu bant oves, & boves absque seftimatione, & numero. 14 C 6. Et intulerunt facerdotes arcam fcederis Domini in locum fie líra fuum, in oraculum templi, in San&tum fan&torum, fubter alag — cherubim. fc hábet : 7- Siquidem Cherubim expandebant alas fu & LXY. per locum harcæ, ndat f & protegebant arcam, & veéctes ejus defuper. 8. Cumque eminerent vettes, & apparerent fumitates eo- 0. dna Tdem etià rum foris San&tuarium ante oraculum, non apparebant ulira Ef vero extrinfecus, qui & fuerunt ibi usque in preefentem diem. Palli; q [ u - g. In ait in ax habenten ls folemui.4die.) Non eft intélli- 25 Er veles ejus de[uper.) Cherubim Comel. à gendus dies folemnis Tabernaculorum, debant alas fuper arcam, & expan : fu- Tteryret qui hoc menfe celebrabatur, & cade- per vectes arce. lc dicim bstin decimum quintum diem menfis, Q. Cumque eminerent vetles, &c.) lls fed dies hujus dedicationis, qui ab eo 2. Paral. 5. 9. ( hoc ipfum clarius; di- dicimus( tempore factus eft folemnis. ]ta. Sa- citur :) Petlium autem , inquit, q«/us fiem j lian. an. £1. Salomon n.r0. & Vatabl. portabatur avcA , quia paniulum longio- phyltus & "T'orniellus, quos citat. res €rant ; captta parebant aute oracu- li eyf 4. Tabermaculum fuderis. Hoc ta- lum ; £ vero quis ganlulum fuif.t ex- 301 fj bernaculum Abulenfis, & Villalpandus e trinfeeus , eos videre von peterar. Sene Vrnam « joft hum fecuti, tabernaculum a Mofe tentia ergo eít veCtes eminuiile ex ar- Que in. con d ructum efle putant; Salianus, & ca, & fummitates eorum videri potuiffe E pof $à de tabernaculo a Davide fa&o in- ab iis, qui ad aditum San&i fan&orum Geïitiliu; terpretantur. ftabant, utrinque, ut arbitror , ex li- Cnm jr Ferebatt 6a Sacerdotes, &f Levita.) teribus veli ante oraculum oppanit ; Crett, Arcam ferebant facerdotes, tabernacu- quod fi quis paululum receflitiet , illos I0, N ium, & vafa fanctuarii Levitz. jam videre non poterat. Sunt qui ütity B. bmmolabamt oves, 67 &oves.) Sup- putest ex arca vectes extrattos fuiífe, ibulus peditibant facerdotibus ad immolan- non omnino (neque enim extrahi po- /t'xl!*.! )u duir. * terant ita, ut non eflent cum arca con- f a 7. Expandtlant alas, 65c.) De fitu jun&i) fed paululum verfus oraculh Verfiba Cherubinorum, & alis eorum expanfis Dortam p:odu&os, quibus favet textug Il 1 vide lupra Cap, O. nülii 23* ebraicus , qui ex vezfione Pagnini fic 6.) ^CAPUT Vl 413 n fede. . 9. Inarca autem non erat aliud, * nifi duse tabulae lapideae, p,54, quas pofuerat in ea Moyfes in Horebquando pepigit Dominus 54.27. Hebr. frae| in foedus cum filiis Ifrael) cum egrederentur de terra JEgyptr. QUs ; 10. FaCtum eft autem , cum exiffent facerdotes de SanCtua- 9: 4 z t arcam rio, nebula implevit domum Domini, ir. Et non poterant facerdotes ftare, & miniflrare propter (ederisy nebulam: impleverat enim gloria Domini domum Domini, & fete- I2. Tunc ait Salomon : * Dominus dixit, ut liabitaret in ne- 2.Par. 6- I. bula. 120 COT« 13. JEdificans zedificavi domum in habitaculum tuum., fir- immola« miffimum folium tuum.in fempiternum. 14. Convertitque rex faciem fuam , & benedixit omni eccle- dooum fize [frael, omnis enim ecclefia Iírael ftabat. Xer ala6 Kkk 23 á 15. Et fe habet : & elozgare fecerumt vedles, effe divine przfentiz , & fignum ac- 1 aC2 & LXX., qui habent: &^ emizere fa- ceptantis domum fibi deftinatam, & esebant fantlsffcata. dedicatam. IQ. Dominus dixit, "£ babitarez m 0s 00«« . In arca anitem non erat. alind, 6 c.) Idem etiam repetitur 2.Par. c. 5. n.I0. zebula.) Alludit Salomon ad Levit.16. t uldta Eft vero.difficultas propter verba D. 2. ubi Dominus dixit fe in nube appa- A. Pauli; qui ad Hebrzos cap. 9. num. 4. riturum fuper oraculurma. 9111 ait in arca fuiie etiam urfiam auream u5 4Edifecans edifrcaus, &c.) Vide- — Á habentem' manta; & virgam Aaion. tur Salomon conftituere qu.xmdam an- tithefim inter nebulam tenebrofam, & Jhendbimt Cornel, a Lapide, & Salian. ró 77 arce, ,& ft« interpretantur ed arcaem jsxtae Arcam, domum auro, geminisque radiantem, fic dicimur habere galerum in' capite, nebulam levem , & volatilem , & do- l, 50) ; & calceos in pedibus, quo modo etiam mum pez—pe:uo dumm;am. irit$; t« dicimus Chriftum paf!um fuiffe in Jeru- 14. Convtrtitque Rex f actem fuam s c.) falem ; id eft, juxta Jerufalem. "lheo- Erat Rex in loco eminenti, quem vul- p 7)1!510' in hi phylatus in eum locum D. Pauli, & gatus Interpres 2. Paralip.6. 13. vocat je oricitn ali exiftimant antiquioribus feculis Bafim ancam. Erat ea bafis i2 medio non fuiffe virgam Aaron in arca , nec bafrlict , ut ibidem dicitur, hoc eft, ut WF' [ j 9t urnam mennz, fed poftea fuiffe utra- ubusdam placet in atrio interiori, jr «t que in arca conclufam , ut quantum D ve Levitico ; nam hoc cap. num. 22. fieri potlet fubducerentur periculo, nec dici:ur Salomon fletiffs ante altare j potulte Dom ini. Verius tamen eft bafim il- ydonm Gentlium in templum, & locum fa- )Ivexh- crum irrumpentium iti facile prada Iam , five fuggeftum fuiffe in atrio If- fïerent. raelitarum in area orientalh ; atrium gpp.lfl n liet; IUOB IO. Nebsla implevit dem«m Domini.) enim illud bafilice nomine fignifica- Süüc qm 'Fot:m nempe aulim fandtim, & ve- tur, ut- placet Saliano Salomonis anuo fübulun, & imo & :trium facerdo- II. n. 29. ÉEx hoc autem loco undi- ;; fl qii p* tum,.ut aít Abulenfis queft.6. illic que a »opulo-Rex videri poterat, & yea q enim maximum eorum miüniftrerium ipfe recta ad altare holocauftorum erat : verfibatur circa faerificia. obverfus. Se ergo Rex, ut hic dici- ] ()l':lculi d :extm YI. hcpleverat enbu gleria Daomtui, tur, convertit, quia prius vezfus altare j € &c. ) ld Salomon agnovit indicium afpiciebat, . U 444 LIBR«T IT. REGUM " 15. Et ait Salomon : Benedittis Dominus Deus Tírael, qui locu:us eft ore fuo ad David patrem meum, & in manibus ejus tert N pertecit, dicens : funt 16. À die, qua eduxi populum meum Iírael de JEgypto, non E ^f elegi civitatem de univerfis iribubus Iírael, ut sdificaretur Dor domus, & effet nomen meum ibi: fed elegi David: ut effet YU fuper populum meum Irael. ^f o9Rec 17. * Voluitque David fü pater meus &dificare domum nomini I 5: Domini Dei lírael. dias b 18. Et ait Dominus ad David patrem meum: Quod cogitafli )* in corde tuo zedificare domum nomini mco, benefecifti , hoc. quo ipfum mente tra&tans. aCU 19. Verumtamen tu non zedificabis mihi domum , fed filius 7 tuus, qui egredietur de renibus tuis, ipfe cediticabit domum quo nomini meo. i 20. Confirmavit Dominus fermonem fuum, quem locuius DI eft: ftetique pro David patre meo, & fedi fuper thronum If- Con 12el, ficut locutus eft Dominus, & cedificavi domum nomini l Domini Dei Ifrael. ii 21. Et conftitui ibi locum arcze, in qua foedus Domini . eft, tun quod percuffit cum patribus noftris, quando egreffi funt de tuo terra ZEgypti. 22. Stetit autem Salomon ante al 'are Domini in confpectu &n ecclefize Ifrael, & expandit manus fuas in coelum; pl 253. Etait : Domine Deus Ifrael, non eft fimilis tui , Deus, in coelo defuper, & íuper terram deorfum : qui cuftodis pa- &um , & mifericordiam fervis tuis, q *| toto corde tuo. Jui ambulant coram te ip fn u 24. Qui cuftodifli fervo tuo David patri meo quze locutus H es ei: ore locutus es, & manibus perfecifli, ut haec dies probat. tani 25. Nunc. igitur, Domine Deus Ifrael, conferva famulo tuo [6: p sReg. David patri meo, quee locutus es ei, dicens: * Non auferetur 7. I2. dete vir coram me,qui fedeat füper thronum Ifrael: ita tamen Yori ^6 hi fi cuftodierint filii tu1 viam fuam, ut ambulent coram me,ficut N tu ambulafti in confpe&tu meo. n H 26. Et nünc, Domine Deus Ifrael firmentur verba tua, quae j locus es fervo tuo David patri meo. 27.Ergone LP 4Uej i5. a manibus ejui. ) Potentia fua Hlegs Davi4, €/c.) Intellige de ele- [2 ( divina pertecit. '-Gione, que.ad pofteros propagare- Yaye 16. A die, qua ed. «x4 populum , Gc.) - 4itq; tur, quo»d Szfuli non contigit. * L Vide 2. geg 7.6. & ibi notata. - CAPUT VIIE 446 »qi $". Ergone putandum eft, quod vere Deus, habitet fuper 5 eus terram ? fi enim coelum , & coeli ccelorum te capere non pof- funt, quanto magis domus haec, quam aedificavi ? , non 28. Sed refpice ad orationem fervi tui, & ad preces ejus, mecur Domine Deus meus : audi hymnum , & orationem, quam fer- ; effet vus tuus orat coram te hodie: : 259. Ut fint oculi tui aperti fuper domum hanc notte, ac die: omini 1 TE iii :* Erit nomen meum ibi: ut exau- Dest. faper domum, de qua dix 12.1I. dias orationem , quam orat in loco ifto ad te fervustuus. ritifü 30. Ut exaudias depreca;ionem fervi tui, & populi tui Hfrael, n quodcumque oraverint in loco ifto; & exaudies in loco habi- taculitui in coelo , & cum exaudieris, propitius eris. filin 31. Si peccaverit homo in proximum fuum, & habuerit ali- quod juramentum , quo teneatur aftri£tus; & venerit propter omulm juramentum coram altari tuo in domum tuam, : Cutus 32. 'Tu exaudies in coelo : & facies, & judicabis fervos tuos; . u It- condemnans impium, & reddens viam fuam fuper caput ejus, orini juftificansque juftum,& retribuens ei fecundum juftitiam fuam. 33. Si fugerit populus tuus Ifrael inimicos füos (quia pecca- 1i eü', turus eft tibi) & agentes poenitentiam , & confitentes nomini jnt de tuo venerint, & oraverint & deprecati te fuerint in domo hac. 34. Exaud: in coelo, & dimitte peccatum populi tui Ifrael, [fp(f&u & reduces eos in terram , quam dedifti patribus eorum. 45. Si claufum fuerit coeclum, & non pluerit propter peccata Kkk ?2 Deus, 2 eorum, s p 07. Ergone purandum eff, &c.) A£- modo : $4 peccaverit 7;:[5/:'4»1' in proxi- dein fectus efï/*ä.mm;mtis, non vox dubi- mum fuum , E& jurare contra eum para- tantis de divina przfentia. £us venertt, A,'iuzzzc matedicto comfirimxe- ocutus Halitet fuper terram ? ) Quafi dicat, rip coram altari 4a domo ifla , tu audtes 3 tam anguíto hujus templi loco. de cmlo, €9 fanies J udicium . [ervorum Cmii cmorum.) Suprenium colum. fuarum,lta u( veddas iniquo Usam füap jlo t0 i ocaput propriumy at ulci[caris juffum. feretur 29. Ocali tui.) Providengix , & fa- voris tui. ] J 23. Qmia peccaturzs efl tibi.) Agno- z damén 230. Et cum ex au icris, propitius erís.) fcit Salomon bellicarum cladium cau- Id eft, & exa: is] 3, & parces, ut eft fam effe péccata, & olim Dominus in 6 ficut in Hebrzo: Levitico.cap. 26 17. minatus iuerit : AI. $£ peccaverit bomo i proximum Qz;ad ff mom audieriis mme , &c. ponam ) q 67.) In Hel e€ it Czm pec- faciem meam contra wvos, 65 corruetis ftl;:off*ï s gygone caverit aliquis in pr Unum faum., G coram boflibus weffris Ef fubjiciemins cxegerit Ab eo juramenteam., ut jilz(/zzt je- bis, quj oderumr ; fugietis nemine per- ed dé« rare eum, € vcm*ri!jur.v;;,-zentnm ante fequente , &c. 1n 2. vero u altave tunm 18 domo bac. 234- Redwces eos im terram , &cs)X [ Par. 6. 22. clarius adhuc habetur hoc captivitatibus , quibus eflent abdu&ti. 446 LIBRI lI REGUM corum, & orantes in lcco ifto, poenitentiam egerint nomini TE tuo,& a peccatis fuis converfi fuerint propter afflictionem fuam. €os lUO Conda. 36. Exaudi eos in coelo, & -dimitte peccata fervorum tuo- rum, & populi tui Ifrael: & oftende eis viam bonam, per quam edific ambulent, & da pluviam fuper terram tuam, quam dedifü po- 4f H pulo tuo in poffetfionem. & cie 4'. Fames fi oborta fuerit in terrà , aut pe&i]entia,:aut Cor^ 46 ( vuptus aer, aut aerugo, aut locufta, vel rubizo, & affiixerit eum pecctt; inimicus ejus portas obfidens, omms plaga, univerfa infirmitas, fuerint 38. Cuné&ta devotatio, & imprecatio, quae acciderit omni ( E homini de populo tuo Tírael: fi quis cognoverit plagam cordis & com - fui, & expanderit manus fuas in domo hac, Deceav 39. Tu exaudies in coelo in loco habitationis tuze, & repro- 48 ] piuaberis, & facies, ut des unicuique fecundum omnes vias enitma í fuas, ficut videris cor ejus ( fuerint quia tu nofti folxus cor omnium filiorum hominum.) pitribu 40. Ut timeant te c un&tis diebuä, quibus inunt fuper fa- &dific ciem terrze, quam dedifti patribus noftris. 4f 41. Infuper & alienigena , qui non eft de populo tuo Tírael, tum, d cum venerit de terra longinqua propter nomen tuum (audietur j 1 enim nomen tuum magnum , & manus tua fortis, & brachium busini iuum : bis mif 42. Extentum , ubique) cum venerit €rgo, & oraverit in hoc tifere: loco, :L. 1 43. Tu exaudies in coelo, in firmamento habitaculi tui, & de terr; facies omnia , pro quibus invocaverit te alienigená : ut difcant $1 univerfi populi terrarum nomen tuum 'tirnere, ^ficut populus populi tuus Ifrael, & probent, quia nomen tuum invocatum eft fuper YoQve domum hanc, quam &edificavi. E 44. Si E Populs 36. Ofende eis viam bonam, ch) Plagam cordis [z1.) L.XX. fmflu;n eor- "Temporale beneficium imbrium, alio dis fa; , flagella fcilicet, quibus eos 0 eda inajore beneficio fpirituali cumulans. feiis, ut hoc ta&tu eorum corda rzefi- 27. Corruptus aev, 6c.) Alii vertunt, pifcant. 5 l ariditas, vel , ventus wens, LXX, 1a- i sendsm. 42. Ip bec [oco.) Ín atrio alien?gä. 4Ersgo.) Eft vitium fpicarum. narum converfus huc; erat enim poft H atrium . Hraelitarum populi fcilicet fi- 3C avit Rzbige.) Hebr. & Chuld. Brzchbus. delis, aliud atrium infidelium. 38« Devoetazio, Éf imprecatio.) In 1 E Mebr&o eft, orazio, 66 deprecatic. Sen- 49. Nemen tuum invocatum efl fuper li Jdica fus noftre Vulg.te eft, ut Deus aver- Oltium domum bf ) Quod (fcilicet. domus tat omnes malas imprecationes, & ho- hzc in peculiari tua fit tutela, & ex ftium vota Ifraclitis mala optantium. hoc loco orantes audias. s 31 Qio f L CAPUT VII. 447 Qomini 44. Si egre(fus fuerit populus tuus ad bellum contra inimi- n ftam. cos ífuos, fuper viam, quocumque miferis eos, orabunt te 10l t0- contra viam civitatis, quam elegift T quam sedificavi nomini tuo. " j, & contra domum, quam ifü po- 45. Et exaudies in coelo orationes eorum , & preces eorum, & f3cies judicium eorum. * iut Cofe 46. Quod fi peccaverint t1 bi (*non eft enim homo, qui non 2.Par. ntem ] 6:36 peccet) & iratus tradideris eos inimicis fuis, & captivi du&t - Eccli. rtius, fuerint in terram inimicorum longe, vel prope, . . H t omni 47. Et egerint poenitentiam 1n cor de fuo in loco cap tivitatis, ^'15,7 cordis & converfi deprecati te fuerint in capiivitate fua, dicentes: l. 8'1, Peccavimus, inique egimus, impie geífimus : Tepro- .48. Et reverfi fuerint ad te in univerfo corde fuo, & tota Jes Vlas anima fua, in terra inimicorum fuorum, ad quam cap'ivi du&ti mniut fuerint: & oraverint te contra viam terrze fuze , quam dedifti patribus eorum , & civitatis, quam elegifti, & templi, & quod aedificavi nomini tuo. per f 49. Exaudies in ccelo, in firmamento folii tui, orationes eo- Tfradl fum, & preces eorum, & facies judicium eorum, udietur $o. Et propitiaberis populo tuo, qui peccavit tibi, & omni- achum bus iniquitatibus eorum , quibus przevaricai funt in te: & da- bis mifericordiam coram eis, qui eos captivos habuerint; ut jn hoc imifereantur eis. $1. Populus enim tuus eft, & hzereditas tua, quos eduxifti ti, & de terra /Égypti, de medio formacis ferrese. difcont s2. Ut fint oculi tui aperti ad deprecationem fervi tui & )opul'—'ls populi tui Ifrael , & exaudies eos in univerfis, pro quibus 1n- vocaverint te. [ fapt $3. Tu enim feparalfti eos tibi in hzereditatem de univerfis E populis terrae, ficut locutus:es per Moyfen fervum tuum, quan- dum r do eduxifti patres noftros de /£gypto, Domine Deus. ns Do- us $08 $4. Fa&tum eft autem, cum compleffet Salomon ora yd minum aliemgee 44- Coatraviam c£vil atis-) Converh dem. 'Pagninus vertit, De loca reff- aim p9 'ad civitatem. dentia fua. cilicet V* 45. Facies judicitm eorzm.) Pro il- So. Dabis mi[ericordiam, €c.) Mool- 1] lis Judicabis, fententiam feres , illos ab lies corda eorum, qui eos captivos ha- hoftium violentia viudicabis. buerint. ) M fitt 51. De medio farmzcif ferres.) Sic r domus 40- In ffrniamento (2lii 1. De loco, appellatur dura fervitus /Egypti etiam lsl) 86; in quo firmam, & ftabilem habesï fe- Deut. 4. 20. Vide ibi dicta. 445 LIBRI Il. REGUM minum omnem orstionem, & deprecationem hanc , furrexit de 6 conífpectu altaris Domini: utrumque enim genu in terram dom3 fixerat, & manus expanderat in coelum. , & adi $5. Stetit ergo, & benedixit omni ecclefiae Ifrael voce ma- Coram fur T gna, dicens: ?) $6. Benedi&tus Dominus, qui dedit requiem populo fuo If 6 rael, juxta omnia, quee locutus eft: non cecidit ne unus quidem brem. Tmat fermo, ex omnibus bonis, quae locutus eft per Mo yfenyfiervum fuum. fepten $7. Sit Dominus Deus nofter nobifcum, ficut fuit cum þa— 66, tribus noftris, non derelinquens nos, neque projiciens. profet $8. Sed inclinet corda noftra ad fe ; ut ambulemus in uni- omnil verfis viis ejus, & cuftodiamus mandata ejus, & caeremonias Tl p ejus, & judicia, quaecumque mandavit patribus noftris. sc. Et fint fermones mei ifti quibus deprecatus fum. coram Doni Domino, appropinquantes Domino Deo noftro die, ac noéte, ut faciat judicium cum fervo fuo, & populo fuo Ifrael per fin- Qddia v gulos dies: ]ïfäf | 60. Ut fciant omnes poruli terrze, quia Dominus iþfe eft Deus, & non cft ultra absque eo. 61. Sit quoque cor noftrum perfe£tum cum Domino Deo noftro , ut ambulemus in decretis ejus, & cuftodiamus man- L F 1 data ejus, ficut & hodie. Yetat 62. Igitur rex, & omnis Ifrael cum eo, immolabant victimas [ * coram Domino. fs pac ut qllzll' um 63. Ma&avitque Salomon hoftias pacificas , quas immol Domino, boum viginti duo.millia, & ovium ccntum vfiginti populo ( ?4- &at milla: & dedicaverunt templum Domini rex, & filii Lírael. 'lüte l 64. In Yit,ut il E Keguiem populo [uo.) Pacem ab 63. thf;:c'f.wit?ue Salom.» /äafia:,b'c.) quod n hoftibus, & quietam habitationem in Hs facrificia non eodeim die inchoata Qm, & altaris, terra olim promiffa, & poftea tradita. funt, & perfeta , fed feptem dierum Cecidit.) lrritum fuit. fpatio , quibus duravit hec dsdicatio. tantum Bozis.) Promiffis. Porro victimarum numerum compu- Vicem aj 58. Mandata eju$, 6/c.) Omnes ejus tanti, & in feptem partes pro dierum pmem, leges, morales, czremoniales, judi- numero dividenti conftabit fing'is X portie ciales, diebus ficrificio. boum fuitfe tria mil- tem D 50. dppropinquantes.) Grati, feu lia, centumn , & quadraginta duo, & fs. 4 impetrantes: fex praeterea. Ovium autem feptem- Quadim Faciat judicium.) Yn caufis faveat. decim millia, centum, & quadraginta Aquilone 60. Non efó ultra absque eo.) iNon duo ,*& aliquid amplius. Dtiochi eft alius Deus prater illum. Hoflias pacifícas ) Sacrificigrum que- Al rj 61. Sent Ef bodie.) Utnuncfervamus. dam fuerunt holocaufta, quedam ho- lilj, t CA P-U T VIII;&IX. 449 exlt de 64. In die illa fan&ificavit rex medium atrii, quod erat ante fetram domum Domini : fecit quippe holocauftum ibi, & facrificium; & adipem pacificorum : quoniam altare zereum , quod erat CC f2 coram Domino, minus erat, & capere non poterat holocau- ftum, & (acrificium, & adipem pacificorum. fto 1f 6:. Fecit ergo Salomon in tempore illo feftivitatem cele- m brem, & omnis Iírael cum eo, multitudo magna ab introitu fr&—'um Emath usque ad. Rivum /Egypti, coram Domino Deo noftro feptem diebus, & feptem diebus, id eft, quatuordecim diebus. 66. Et in die o&tava dimifit populos: qui benedicentes regi ! Pm p* profe&ti funt in tabernacula fua laetantes,& alacri corde fuper in ünj« omnibus bonis, qua fecerat Dominus -David fer-yq fuo, & If- pïonias rael- populo fuo. n Cotat QATUT' IX node, Dominus Salomoni focundo apparens , jubet fua fervare pracepta, r fin- addita cemminatione , nifi forvata fuerint. Salomon plures edi- ficat civitates, gentes fibi facit tributarias , & claffe in Ophir ple et milla, plurimum auri recipit. 0 Deo A&um eft autem, cum perfeciffet Salomon zedificium $ fnan- I.F domus Domini, & cedificium regis, & omne, quod opta- E verat, & voluerat facere. 4 2. Appa- as ftig pacifice in gratiarum a&ionem , nocolura, qui terram promiffionis ver- uarum bona pars facerdotibus, & fus meridiem definit. nclmF , populo fervabatur. viginti uetuordecim diebu:.) Septem ob 64. Santlificavit Rex medium atrii4 2 dedicationem, & feptem ob feftum [irsel. 'Pot e:im Salomon facrificia immola- "l'abernaculorum. vit, ut altdris loco ipfum pavimentum; 66. Iz die oflava.) Poft feptem dies 9 quod in atrio facerdotum' er«t, fumen- pofteriores profe&ti funt, die nimirum T dum, & confecrandum fuerit in ufum inchoata fequenti, qu& erat vigefïma tertia men- altaris. Salianus exiftimat mediam fis; nam feftum Tabernaculorum de- | dierum tantum paitem atrii fanctificata.n , ut cima quinta'incipiebat. Vide 2. Par.7. j dicatio vicem altaris impleret, hoc eft, eam IO. compt partem, qua erat media inter altare. Diffcium | Regis.) De quo. c. 7. ) dierum ls & porticum templi. San&Gificavit au- I.ä ftatim initio. Wl tem per Pontificem, non per fe ipfum. Qmne , quod eptaverat , &* voluerat UHILM 65. .4b introiu Emarh.) Emath pars du 0 facere.. ) Circa . utramque. domum;, te quedam eft in monte Libani, que ad Dominifcilicer, &fuam ; dicitur enim- Aquilonem fpeQat, & nunc dicitur 2. Paral. 7. r1. Omnia , qua difofue- dragin Antiochi1 Syriz. rat : corde feo , ut. faceret ia domo Do- ) Qui dicitur Bhi- ym qh? 4d rroum L gypri. Hini.y O. n domo fua. L1I dun 20 : Bibl.cum Com.Menoch., Tom. II. LIBRIINL REGUM 450 M *Sup. 4. Apparuit ei Dominus fecundo, *ficut apparuerat ei in 3- 5. Gabaon. : p eam o9.P ar nus fic t 7. 12. 3. Dixitque Dominus ad eum: Exaudivi orationem tuam, & deprecationem tuam, quam deprecatus es coram me: fan&ti- 9 Et: füym, q| ficavi domum hanc, quam sedificafti, ut ponerem nomen deos alit meum ibi in fempiternum , & erunt oculi mei, & cor meum induxit: ibi cun&tis diebus. 10 * 4.Tu quoque fi ambulaveris coram me, ficut ambulavit pater tuus, in fimplicitate cordis, & in cequitate : & feceris omnia, Salomor r ( quze praecepi tibi, & legitima mea, & judicia mea fervaveris. sReg. abicgoa. I2 $. * Ponam thronum regni tui fuper Ifrael in fempiternum; dit Salor & 16. ficut locutus fum David patri tuo; dicens: Non auferetur vir de genere tuo de folio Ifrael. nE Alederat 6. Si autem averfione averfi fuer itis-vos, & filii veftri; non nE fequentes me, nec cuftodientes mandata mea, & cseremonias méeas, quas propofui vobis, fed abieritis, & colueritis deos Etappe u) alienos, & adoraveritis eos: 7.'Auferam Iírael de fuperficie terrze, quam dedi eis: & gint til IH templum, quod fan&tificavi nomini meo, projiciam a confpectu 4d edif meo, eritque Ifrael in proverbium, & in fabulam cun&is po- & muni ' pulis. g.Et 2. dpparmit es Dominus, €c.) De fi poffe/Tionem accepi, & quidem in asss fempiternum; quod intelligendum eft loquntur moce, &in fomnis apparuit degenti ore verfor Hierofolymis. ? 1 » conditione fervata, qux ftatim fubdi.- 3 Dixitque Domi "us ad czm: 2 Hezc tur. 8 Dam omini oratio ad Salomonem eft Cunüis diebur. ) 9i tamen templum ivitie v Il DC: refpónfio ad poftulationem a Regein hoc pie colatur. templi dedicatione tredecim: annis an- i. Fa femplicitare cordis.) Corde pü- ?'.d'ia 6&', te fa&am, quibus fcilicet. tredécim ro, recto, & fincero. In Hebr. eft, frotm, annis domum . fuam poft abfolutum, Perfefliene ; Chaldeus habef Ferizatt, Vt udet 2 LXX. saeditare. & dedicatum templum edificavit ) D Iignis [ eg. 7. L. Videturtamdiu dilata , ut 4Eauitate. ) Re&itudine, füm vioj, quo recentior erat tam feria , & feve- Legifima.) Leges, ftatuta ,. cere- Tec futise ra monitio , & lu&uofze depravationi 1mmonias. In fery, propinquior, hoc etiam potenrior ef- 6. Sj autem aver[frane , €c.) Hxc tV füpa Íet ad hominem in officio continen- comminatio totidem pene verbis olim & miva dum. Alioqui minime neceffario erat a Moyfe prenuntiata fuerat , Deuter. eri()r Yel 29. I8. & cum iminz fere jam in rem hec refponfio, que manifefto figno ti Genf divine praefentiz & miraculo mifli di- verfe 'effent, iterata fuit a ]eremia : te C vinitus ignis 2. Paralipom. 7. I. fatis propheta capite 22. 8. fitm, f aperte facta eftet. 7. In Proverbium. ) Ut uai"ï pro-v inferig . verbiali formula dicatur, ] udzorun Sanüspficavi, tc.) Mihi cenfecravi W. N templum ante excitatum per vifibilem , mala, Judeorum infortunia. QUoQ i in nube apparitionem , qua illius qua- Fabulam.) Ut omnes de cuis malis Qu feri & . CAPUT IX 43t tatein uuk Et domus hec erit in exemplum: omnis, qui tranfierit Deut. per eam , ftupebit, & fibilabit, & dicet : * Quare fecit Domi- 29.24- [ tuam, nus fic terree huíc, & domui huic? * Jer. :: fandi- 9. Et refpondebunt : Quia dereliquerunt Dominuzm Deum 22« 8« | fiomen " fuum, qui eduxit patres eorum de terra £gypti, & fecuti funt T meum deos alienos, & adoraverunt eos, & coluerunt eos ; idcirco índuxit Dominus fuper eos omne malum hoc. 2.Pas. Vit pater 10. * Expletis autem annis viginti poftquam zedificaverat Salomon duas domos, id eft, domum Domini, & domum regis, BL Yoonm 'Vavetis, 11. ( Hiram rege Tyri praebente Salomoni ligna cedrina, & abiegna, & aurum juxta omne quod opus habuerat ) tunc de- fetnüi retur vit dit Salomon Hiram viginti oppida in terra Galilaese. 12. Et egreffus eft Hiram de T yro, ut videret oppida, quae ] .dederat ei Salomon, & non placuerunt et, firi, not 'ermonias 13. Et ait: Haeccine funt civitates, quas dedifti mihi, frater? | Et appellavit eas terram chabul, usque in diem hanc. itis deos r4. Mifit quoque Hiram ad regem Salomonem centum vi- | ii & ginti talenta auri. 1s. Hzec eft fumma expenfarum, quam obtulit rex Salomon ynígedu s po- ad zedificandam domum Domini, & domum fuam , & Mello, & murum Jerufalem, & Hefer, & M ageddo, & Gazer. s ] a 16.Pharao —^ aidem 1l endun e | loquantur, &tug erumnsin omnium ginofo ( ut quidam interpretantur ter* ore verfentur. xam Chabul) vel arenofo, & infer- iim fübdi- tili, ut alii, aut deniquevili, & con- Q. Demus bae erit i2 exemplum. ) y remplurt Divinz vindicz. temptibili fperatam utilitatem intra an- II. Dedit Salomen Hiram viginti 0)- tios pactos fe colligere poile non cre- deret. Corlepr pidé , &c.) Adaliquot annorum ufum Jàr. h fru&um, ut vult Abulenf. quxft. 8. 13. Tertaw Cbabal. ) Id eft, idio- ut inde tributa colligeret, donec pro inate Pheenicum, ut ait Jofephus , Nez ! feniidà flecens , alii tamen aliter interpretan- lignis cedrinis, & abiegnis , & cen- tur, üt dixi ^ £um viginti talentis auri, &c. illi ef- fec fatisfattum. 14. Mift.) Miferat , multo fcilicet g, d lo terra Gali'2.) Galilex genttuni, atte, Vatabhis, 9$à, & Salianus. Centum viginti talenta auri.) Vide , ) lt five fuperioris, que T yriis, Sidonis, & univerfe Phonicix vicina erat. In- fiotata cap. fequenti num, TO. ais olit ferior vero Galilaa propinqua erat ma- 15. Hac eff fumma. ) Non pecu- paizt. niarum , fed operum , & edificiorum, | Am in fel.n zi Genefareth , quod etiam ab ea tia- ut fenfus fit. te Galilàe dicebatur. Galilea gen- Hsec eft enumeratio , à Jeyeml' tium , five fuperior occidentalior erat ; hic catalogüs operum, in quibus Rex inferior autem orientalior. inultum pécutiiarum. expendit ; mox- df p* Y2. Nom placuerumr ei.) Propterea que receüfentür templum, domus re- | gdoom quod ex oppidis non. opulentis, ne- . ia, &c. Giuod vero dicitur Ob;uLz, ive ut in Mebrao eft, afeendere fe- pj qlis que fextili folo , fed palufti, & vuli- 452 LIBRI HI.. REGUM 16. Pharao rex ZEgypti afcerdit, & coepit Gazer, fuccendit- . 90 & He que eam igni: & Chananaeum, qui habitabat in civitate, inter- fecit, & dedit eam in dotem filize fuze uxori Salomonis. fünt d .. 17. /Edificavit ergo Salomon Gazer, & Bethoron inferiorem, M 18. Et Baalath, & Palmiram in Terrá folitudinis. t0n p T9. Et omnes vicos, qui ad ie pertinebant, & erant absque 1los U muro,munivit, & civitates curruum, & civitates equitum ; & n quodcumque €1 placuit, ut cedificaret in Jerufalem, & in Li- qpem( bago, & in omni terra poteítatis fuse. cpes. 20: Uni- 25. ci? , idem videtur effe , quod atzliz , praspi jamin, ut conftat ex Jofue 13. 13. & vel erogau M Ita hunc locum expli- 14. Bethoron fuperiorin tribuEphraim, popul cat Sanchez. WVatablus vertit: & bac ut patet ex Jofue 16. s. eff raito fributi , propier quam exegit 24 I8. Baaíath. ) KHec urbs ab Adri- domy Rex Salomon ad edificandum domum Do- chomio ponitur in tribu Dan. mini:, &c. Itaque exprimitur caufa, Pabniram. ) Jofephus lib. 8. cap. 2. vitMe ponit eam in deferto, quod eft fuper N. Tomon. cur populo tributum impofuerit a- Syriam , & ait bidui itinere a fupe- fingu | Melle.) Mello vallis erat five. vo- riori Syrià diffare, ab Euphrate ve- &dific rago inter montem Sion , in quo erat ro unius diei. Addit eam urbem ibi perisc arx David, & montem Moria, in extructam , quod mediterranea per de- q119 extru&um eft templum. Ut er- fertum petentibus ibi demum fontes, o commode a regia ad templum tran- ac putel reperirentur. De hac eadem zertru- j Emath ri poffet, magno labore, & expen- Palmira vide Plin. lib. 5. c. 25. fis Salomon hos duos montes ponte 19. Crwiates curruum, 6 crvitates liei vid junxit, quod ut fieret , magne exci- equi£im. ) Qusnam . effent. urbes qua- dictyr. tandz fuerunt fübftructiones, & pile. É oty, Tta. Salian. drigarum, & equitiim ex proprio no- Salomonis anno I9. f mine, autloco non conftat, fed ex n de (77 2. & 4. Alias expofitiones zdificatio- officio; deftinat enim erant nutrien- 22. nis Mello vide apud Pinedam libro dis Salomonis equis ; tam qui curri- Tiler Jofue, & libro s. cap. 11. bus, quam qui equitibus ferviebant , D - Hefer.) Hebraice Cbafor fuit in tri- nam ut dicitur 2. Par. 9. 25. Habuit 14)M bu Nephthali, & illius mentio fit non Salomon quadraginta millia equorum m aq femel in libro Judicum. in ftabulis, & curruum, equitumque pra vid Magedde. ) Urbem fitam in tribu duodecim millia, conftituitque eos in 24. 2 iManafle cis Jordanem, Philifthais urbibus quadrigarum , & ubi erat Rex, Caifim conterminam. in Jerufalem. Noniy f Gazer.) Urbem in tribu Ephraim, dg ferufatem , € i Lileme.) D. Juat $. eademque fuit Levitica , & urbs re- Hier. ex.Hebrsorum traditione Li£4- 5 tf fugii a. Jofue conftituta. zum, templum interpretatur, quodin Cs D I6. Cepit Gazer.) Quam non pof- eo multa effent ligna Libani. Hanc rium, i fidebat Salomon ; fed Chananzi, & explicationem fequitur Glotffa , Hugo, Tehtlbus Philifthei occupabant , ut patet ex & Pineda. Alii ut Vatablus, &Sà " de domo faltus Libani a egis e hoc loc. & ex 1. Par. 2o. 5 gi putant, imum . 17. Berherem inftriorem.) Cui addi- non de monte Libano. Salian. anno tur 2. Par. g. $.. Bethoron fuperior. Salomonis 25. n. 6. cum Abulenfiin- a([ POP[ Bethoron inferior erat in tribu Ben- Werfapy terpretatur de fabrica aliqua in térra ädlfg 4 —CAPUT IX. 455 Ctendit« . $6. Univerfum populum, qui remanferat de Amerrhzis, o, Intete n & Hethais, & Pherezeis, & Hevaeis, &. Jebufaeis, qui non l$, funt de filiis Ifrael : TIOren, 21. Horum filios, qui remanferant in terra, quos fcilicet non potuerant filii Ifrael exterminare: fecit Salomon tributa- . dbsque rios usque in diem hanc. tun, & 23. De filis autem Ifrael non conftituit Salomon fervire Yil quemquam, fed erant viri bellatores, & minittri ejus, & prin- Cipes, & duces, & praefe&ti curruum, & equorum. 20. Uni- ——À 23. Erant autem principes fuper omnia opera Salomonis 15 & praepofiti quingenti quinquaginta, qui habeLint fubje&um yEphraim, populum , & ftatutis operibus imperabant. d . vitate David in 2.Par. 24. * Filia autem Pharaonis aícendit de ci ab A di i' domum fuam, quam zedificaverat ei Salomon : tunc aedifica- 8.11. n. B p2 vit Mello. 2$. Offerebat quoque Salomon tribus vicibus per annos ieft foper re a füpe- fingulos holocaufta, & pacificas viétimas fuper altare, quod phrate vee urben ibi sedificaverat Domino, & adolebat thymiama coram Domino : neaptt de- perfe&pmque eft templum. 26. Claíffem m Iontes LIIS. hac exdem. " Emath ad radices Libani, quod col- D ca Hierofolymis arca, & pars profun- f eroitattt lici videtur ex Ll . Par- c. 8. gr ubi dior vallis monti Sion fubjectz., quz, dicitur. -Lbiit queque 1m Emath Suba , quod frequenti hominum : multitudine ubes que $ o?tinuit eam , & adifrcavit Palmiram incoleretur, dicta fuit Mello, que yoprio 10- Hanc ]fda 32 deferto. vox multitudinem fignificat. 22. S$ervire. quemquam. ) Vilibus aream Salomon, ut uxoris fuz filiz y ntie- minifteriis addici. Pharaonis cómmodo , deliciifque fer- qui ii* & zdificiis: arviebalt y 23. Prapoftis quimgenti quinquagin- viret, publico ereptam;, Habot :4.) Multo plures habuit Salomon, variis conftrutam ,' vicino uxori pa- cum zdificatio templi ferveret , utfu- latio adjecit, qux populo , & impri- ; equorutt uirumque pra vidimus c. 5. num. 16, mis Jeroboamo , murmuris primum, que 601 24. -dMfGendit de civitate David, &c.) dein & rebellionis occafio fuit, in- Caufam , propter quam Salomon Pha- fra c. I1-. 26. Ali aliter explicant. j gt N raonis filie proprias wdes attribuit , Vide fup. 1. 2. c. 5. g. 4nt! )D. putat Salian. anno Salomonis 25. n. 25. Offerebat quoque Salomons Efc. ) 5. tuifle religionem , quia magis de- Videtur fignificari Salomonem facri- jone Lihe cens erat, licet no& omnino neceifa- ficiorum aliquot fundationem , ut ap- th m ji Jfanc rium , üt mulier, que gentilibus. pa- pellant , inilituifie fumptibus fuis, 70, rentibus orta erat , licet profelyta , & quod clarius apparet'ex 2. Paral. g. ;, H 9s Regis effet filia, feorfimageret. Plu- I2. ubi legimus Tanc obtulit Salomomn li y i yutit rimum enim Hebrai alienigenas , qui hbolocatifla Domino [mper altare Dopumts ad populum,fidelem non pertinerent , quod extruxerat ante porticum , id eft, jiyp, 1000 averfabantur. pretium : holocauftorum five victima- Lbnlenl"lin" J&Ediffcavit Mella.) Exat' hec publi- p rum; nam fequitur U; per Eng'ulo& [ïc n 454 LIBRI II REGUM 46. Claffem quoque fecit rex Salomon in Afiongaber, quce 21 eft juxta Ailath in hitore Maris rubri, in Terra Idumzeze. camel 27. Mifitque Hiram in.claffe illa fervos fuos viros nauticos, gemm & gnaros maris cum fervis Salomonis. r unr 28. Qui cum veniffent in Ophir, fumptum inde aurum qua- $I dringentorum viginti talentorum, detul*erunt.ad regem Salo- non f monem. 4 ! TCOATÉT X & don Fenit Regina Saba ad Regem Salomonem : qua ejus smirata fapien- m minit zdiam , magnificentiam , C? gubernationem , datis acceptisque amplis qUe o muneribus , difce[fit : Salomon multum tributum , ae aurum aliunde UE accipit ; vafa , & fcuta, magnificumque tbronum conflrgit, multam, terraq m ? babet fupellectilem 4n vafís , curribus , €? equis 4c Pretibfan dn abundautia argenti ac cedrorum. credel meis, 2.Par. y, Q'Ed* & Regina Saba, audita fama Salomonis ín nomine fajor R'hl;;y ) Domini , venit tentarg eum in aenigmatibus. - 2. Et pe Luce dies offerrFetfur $z eo jwrt.zX pr;c'epmm 9. $ 1I.31. Quadringentor um vi genti talentarmn,) pofuit Moyfts im Sabbatis , && m Calendis , €$ Auri depurati, nam mafía fuerat qua- du jeflis diebus per annum , id eff £m fo- dringentorum quinquaginta, ut habe- ltael ; demmitate — Auymorum " bebdomadarum , taus ex 2. Paralip. g. Ig. (5 Vaberzacucorume Dedit ergo Sa- cium,? 10. Jomon fumptus ordinarios im facrifi- I« JOEgza S'zä'g.'-)* R-egi:næ hujus xe- €ia Pafche, Pentecoftes,, & Sceno- ao pegis , & preterea in fingulos dies ^* gnum. a meridie Hiemfolymis Sabbati, & Calendarum. fuiffe apud omnes conftat ; cum illam Dici for Chriftus Dominus Regézam Auflri ap- WtC fan "dolebat tk)midma,- ) $uis GX-penGS pellarit. ommunior fenteutia ; qua er facerdotes. plurunos habet patronos, in Arabia n frer 26. Claffcm quoque fecit in. Affomga- Qu f hoc regnum ftatuit , quod ita eífe con- Omini £er. ) Portus eft in ora matris Ru- jicitür éx eo , quod Arabia aromati- briin Idumzoruni ditione , quod di- bus abundet, quorum magnam. vinr Taenifi cimus ex hoc loco, & ex 2. Paral. Regina detulitad Salomonem ; & etiam. Ciis, &c $- 17. . Tentq, ex voce ipfa Saba ; qu& cum fcribitur plotare 29. lp Opbir. ) Qus eft pmvïncih,- per i W febm Arabiam fignificat, ut vel potius infula i India Orientali. Pfalm. 7. 10. & 15. niofter vertit inter- propf De Ophir varis funt fententis ; & pres, ut etiam LXX. cum vero fcribitur Tib & Edei 1 quaxfliones , quas vide apud Pinétam er p famech Ethyo piam. Incoleregni de rebus Salomonis lib. 4. c. 3. ufque 5 aba'Sabsi dicti funt. 1. lj ^zd 17 Salianis anno Salomonis 4; In nomine Dommi.) Vatab]us, & D Ubit&ti( 1. 42. cumr iis fentit, quiajunt Ophir - 4. D Sà explicant de fama eorgm, quz fa- Aliqui &i effe infujam T'aprobanam, que etiam ciebat Salomon in Nomine Domini, Summata dicisur, non autemIdolorum ope. Alii aliter. BU aute templmn | 1 — dAPU'T X. 455 ) Y 'quæ 2. Et ingreffa Terufalem multo cum comitatu, & divitiis, camelis portantibus aromata, & aurum infinitum nimis, & jticoS, gemmas pretiofas, venit ad regem Salomonem , & locuta eft ei univería, quae habebat in corde fuo. 1 Qu | Sulo- ..3. Et docuit eam Salomon omnia verba, quee propofuerat : non fuit fermo, qui regem poffet latere, & non refponderet ei. 4. Videns autem regina Saba omnem fapientiam Salomonis, & domum, quam acdificaverat, $. Et cibos meníze ejus, & ha bitacu"l-axfervorüm, & ordines [rjia- miniftrantium , veftesque eorum, & pincernas, & holocaufta, ml quze offerebat in domo Domini: non habebat ultra fpiritum. Tliunde ^.6. Dixitque ad regem: Verus eft fermo, quem audivi in TA terra mea Jir 7. Super fermonibus tuis, & fuper fapientia tua: & non credebam narrantibus mihi, donec ipfa veni, & vidi oculis meis, & probavi quod media pars mihi nuntiata non fuerit: omine major eít fapientia, & opera tua, quam rumor, quem audivi. 8. Beati viri tui, & beati fervi tui, qui ftant coram te femf s. t per, & audiunt fapientiam tuam. mnnd 9. Sit Dominus Deus tuus benedittus, cui complacuifti, & w.*mrll.) pofuit te fuper thronum Ifrael, eo quod dilexerit Dominus gatque u habee Ifrael in fempiternum, & conftituit te regem, ut faceres judi- cium, & juftitiam. E io. Dedit ergo regi centum vi ginfi talenta auri, & aromata multa ujus 1 T ofolymi jm ium Dici foxtaffe pom-i audiffe Reginam $. Nen habehat ultra [piritum.) Su- hanc famam Salomonis, qua apud o- pra modum ftupebat. fri innes gentes incäytus erat PI'OPCBF ea, 9. Sit Deominus Deustuus beneditluss r j qW cx£ complactuffi. ) Eadem fere fenten- 1 Aïlbia que fecerat, & faciebar in nomine diecot Domini celebrando, & colendo, tam tia, quam Dominus inter orandum di- aromate magnifico templo , tam multis facrifïf cebat:. Cezfízeor tb , Pater Dowine ciis , C Celi, £f Terras quia ab[fcondifli hac. & m Vil & enm Jentave eum im anigmatibus.) Ex- fapientibus , &Y pradentibus , & revcla- foribint plorare fapientiam illius. ditficilibus Jf ea parunulis ; dta pater queniam . fft propofitis quxftionibus , partim natu- f pacirum ante te. Math.11. 25. Hcg[, u Eo uod dilexerit Dominus Ijrael. ) g int ralibus, partim ad veram religionem; fcnbitur & fidei myfteria pertinentibus. Quuafi dicat: non enim propter te ip- Q. Univer[a ; qu& babebaz 4n-cor de fuo.) fum factus es Rex , fed in. utilitatem ol tegm Dubitationes omnes,& quaftiones fuas. populi tui, in quo fupremum ma- P blus ; & Domum , quam adificaverat..) giftratum geris. uzi" Aliqui &des regias intelligunt , przci- IO. Talenta auri.) lalentum uni- pue autem domum faltus Libani; alii cum eft apud Hebrzos , continetque ï)gmilli j * jj i crem.plum; ;lii utrumque, tria millia ficlorum , uncias mille quin- 3 - 456 LIBRI IIl REGUM multa nimis, & gemmas pretiofas: non funt-allata ultra aroma- T ta tam multa, quam ea, quze dedit regina Saba regi'Salomoni. Qu 1 I.Par. 1r. (Sed & *clatis Hiram , quae portabat aurum de Opbir, tusL 9I0- attulit ex Ophir ligna thyina multa nimis, & gemmas pretiofas. 1. 12. Fecitque rex de lignis thyinis fulcra domus Domini, & & vel domus re iae, & cytharas,lyrasque cantoribus: non funt allata U hujufcemodi ligna thyina, neque vifa usque in praefentem diem) erat 1 13. Rex autem Salomon dedit reginze Saba omnia, quse vo- nente luit; & petivit ab eo: exceptis his, quae ultro obtulerat ei mu- 20 nere regio. Qua reverífa eft, & abiit in terram fuam cum quei fervis fuis. E p .14. Erat autem pondus auri, qüod afferebatur Salomoni per €rant f annos fingulos fexcentorum fexaginta fex talentorum auri : pu H 1$. Excepto eo, quod afferebant viri, qui fuper vectigalia 1n die erant, & negotiatores, univerfique fcruta vendentes, & omnes 2 iTe5 reges Arabis , ducesque terrae. 16. Fecit quoque rex Salomon ducenta fcuta de auro pu- & de riffimo, fexcentos auri ficlos dedit in. laminas fcuti unius. 9. 17. EX terra entas , duodecim millia drachmarum; IS. Negoriatores.) Negotiatores co- DN aureus autem unus lifpanicus, five piofiores , qui mercium magnam vim diret Francicus eft unius drachmsz. Ita- comparant, aut vendunt. Italice di- que centum viginti talenta auri effi- cimus , mercanti, che comprano , o ven- h. rea,y &unt millionem , utappellant , unum, deno in groffo. " & quadringentà quadraginta millia Sersuta vendentes.) Intellirenon tam, los; aurcorum. qui vilia, & fordida vendunt , ut prz- eninus , & II. Ligza thya.) Pa fractum Rrigilem, aut foleam dimidia- GG [ Vatablus vertunt corz/iz, LXX.ligna tam, quam eos, qui varia, & mul- ue cly qeexqTG delata. lgnotum hoc li- tiplicia genera mercium vendunt po- Oneum cnum D. Hieron. thynum dixit pro- mus z 7izuto. pulo paxticulatim , &-ut italice dici- Quam ] pter fimlitudinem cum lignis ex "Ihya Pagninus, & Vata- hoflis arbore , cujus meminit Plinius lib; 3. DTOCen| c. 16. quo' loco fienificat valde pro- terpretantur. blus negotiationem aroulnacariormn in- Seree ceram arborem efle, contra vitia in- Reges .drabia. ) Salomoni tributa - corriptam, & radice crifpante, ex pendentes. ïniuncia qua maxime pretiofa fierent opera. .d6. Dmcemta femta. ) 9. Paral. 9. lMqie 12.Fz/chra. COtonat ) Graduum, quibus afcen- I5. dicitur, Zweentas bafflas am-eas. In debatur, Hebrzo utrobique eft vox 33y t/fusmab, 151 3. Omnia , qu& voluit , 64 petivit ab quam vocem cum videret Interpres Viotis, &2. ). Sunt dutem mulieres & cüriofz, Tï('t( aliquod armorum genus , - fed incertum 1c]o & ad petendum proclives. fïgnifïcare , modo generali nominear- D .14. Sexcentorum fexaginta fex talen- m2 , modo fcutum , modo haftam ver- Qitus gorum anuri.) Septem milliones, non- Quod e tit; & quoniam vox hec Hebrsaori- genta, & nonaginta duo millia num- ginem etiam refert ad id, quod eft Cap. 3- moirum auxreorum. acuere, perforare , penetrare , factum äiH» ( - s 457 CAP UT T'Omo- 17. Et trecentas peltas ex auro probato: trecentee minae t10111, auri unam peltam veftiebant: pofuitque eas rex in domo fal- 7 )phit, tus Libani. tiofas 18. Fecit etiam rex Salomon thronum de ebore grandem : ll & veftivit eum auro fulvo nimis, allata 19. Qui habebat fex gradus: & fummitas throni rotunda diem erat in parte pofteriori : & duae manus hinc, atque inde, te- & v nentes fedile: & duo leones ftabant juxta manus fingulas. ] Iu« 20. Et duodecim leunculi ftantes fuper fex gradus hinc, at- ] CUT que inde : non eft fa£tum tale opus in univerfis regnis. 21. Sed & omnia vafa: de quibus potabat rex Salomon, ni pet erant aurea ; & univerfía fupellex domus faltus Libani de auro M uriffimo : non erat argentum , nec alicujus pretii putab . Watur tigalia in diebus Salomonis : omnes 22. Quia claffis regis per mare cum c laffe Hiram femel per tres annos ibat in Tharfis, deferens inde aurum, & argentum, & dentes elephántorum, & finiias, & pavos. f0 u- » 23. Magnificatus eft ergo rex Salomon fi uper omnes regäs — rA terrae divitiis, & fapientia. 24. Et univería terra defiderabat vultum Salomonis, ut au- ores CO m Vi diret fapientiam ejus, quam dederat Deus in corde ejus. ylice di 25. Et inguli deferebant ei munera, vafa argentea , & au- » quli- rea, veítes, & arma bellica, aromata quoque & equos, & mu- : los, per annos fingulos.. yon fatity 26.* Con- u pr eft, ut ea voce intelligatur a plerif- I9. Mazus. ) Fulcra , qüibus fe- dimidia- dens brachiis niti folet. & mi. que clypeus haftatus , qui fcilicet prz- uo tan- lt po- longum habet umbonem , : Srabanr.) Manus, feu fulcra fu- ice die quam hafta, velgladio transfigi poffic 4 ftinentes. hoftis, & fimul , qui füb eo latet, 2I. Nec alieujgs pretii putalbatur. ) c at Ef hyperbole. Vile erat argentum ygmite protegi. Sexcentos auri ficlos.) Siclus erat fe- propter magnam copiam, ita etiam in- telligenda funt,que dicuntur infra n.27. eribute miuncia, hoc eft, quatuor drachmz, 22. Im Thaifís.) "F harfis in Scriptu- itaque ficlus aureus continet quatuor ra fepe mare fipnificat. Sic naves a. 9 coronatos noftirates. 27 ) 'Fharfis Ifa."o. 16. Septuaginta ver- Ig. Pelas. ) Aliud feuti genus bre- terunt Nzves marzis. Et yius, qu& ]i :rmiby vioris. Ifa. 23. 1O. dicitur Fa wai;,in nceqyres Trecemta mina.) Ponitur m Ni'na- pro Sic Jonas gcoitam ficlo , quomodo Jofephus dicitur ven- Hebrzo eft Fj Tharfés. 9Q ^ fugit in F harfisid eft, admare: cla- minedl- ditus viginti areenteis Gen.. 37 ffis ergo Salomonisnavigabat in "'har- am v quod exponens jofephus Jib 2. antiq. fis, id eff, in mare Indi yea [ €ap. 3. ait venditum viginti minis. fupra dictum eft. cum , u uOd 6 | Bibl, cum Com. Menoch. Tom. l. iimm | fidom 455 LIBRI II REGXUM t.Par. Ib4. ei 26. * Congregavitq ue Salomon currus, & equites, & fa&i funt ,. mille quadringenti currus, & duodecim millia equitum : & atgei difpofuit eos per civitates mu nitas, & cum rege in Jerufalem. dun: 27. Fecitque, ut tanta effet abundantià argenti in Jerufalem, quanta & lapidu m: & cedrorum pra&buit multitudinem » quafi Íycomoros , quae na fcuntur in campeftribus. &i : 28. Et educebantur e qui Salomoni de /Egypto, & de Coa. Midlus Negotiatores enim re gis emebant de Coa, & fílatuto pretio perducebant. Jifita 29. Egre- pbaam 26. Cerrus.) Falcati in. ufum belli. [ Milfe gHadrim ad hunc ufum, fed in alios, ad equi- qenti.) AtQ2. Par. 9. tandum ; pugnandum, onera portan- 25. dicitur : Habu; qeoque Salomom quadraginta miliia e daà, &c. itaque plares erant, quam &5 currsuum quorum in flabulis, pro -qgadriganun ufu. H la. » equitumque duodecism mil- Refp ondeo , vocem CEYYI-LIT Crvitates munitas, &c.) Vide fu- tutidas non ad pofleriora , pra 9. n. ro. fed ad priora re- 27. Quanta &f lapidum.) Hyperbo- 3,.]) ferendam effe, gemino pun&o poft le. Vide n. 21. Non. vocem curruum addito , hoc fenfu: S;comoros. ) Sycomorus , inquit yelims habuit ' Salomon quadraginta millia Diofcorides, eft àíbor magna, foliis equorum , ( curmmuum in ftabulis ; moro, catera ficui fimilis, nifi quod €05 e equitum vero duodecim millia, & fic atore poma non ramis, fed ipfo caudice ef- habet verfio Vatabli, & Pagnini, fundit: poma hzc dulcia funt, fed H juxta textum Hebraicum ,. cui hac in re oeptuaginta confentiunt, imo edi- infipida, ex quo dicta arbor Sycomo- Cubinae rus, id eft, ficus fatua, aut infipida. tio vu!gata hanc fuggerit ex plicatio- Frequens eràt hec arborin Palzítina, &C tionem 3. J Reg. 4 26. ubi pro equo- mulier rüm, &curruum, 28. Ednucebazmtur eqüi— Salomon; , & habet equorum cur- (uia paulo ante fermo fuerat de cur- &um ruliun, id eft, qui adhiberentur ad ribus, & equitatu Salomonis, ideo currus, & duodecim millia equeftrium, rentur. jam facer textus indicat, unde pete- qui fcilicet equites ferrent, prout ha- hg[ bet etiam Pagnini verfio. |.Sic Poete De JEgypto. ) Fuiffe in AMgypto mul- Il [j Latini diculït, 'cäzz!)äam, fr,znq[r]tze |Q momordir , tos , & generofos equos, indicat il- lp hmc Pazeris déamus, €$ amro, lud Cantic. I. 9. Equitalus meo im E5 nacmlis Znfgnis, E5 albo. Pleniifi- curribus Pharaonis, 6c. Ypto ma icitur vemtas habetur 9. Paral. "- in 5yr . De Cos.) Qusnam fit hzc repio, As « I. I4. ubi legimus Faclz [nnt ei mil- non conftat. Abulenf. q. I3. infu- le, & quadriniemii currut , 87 duode- lam in Grezcia efle putavit,' ex qua eum millta equitaum Quia vero tex- navibus veherentur ad Salomonem. 1 ll; j tus 2 3 qi Ua i us 4. 26..ait habuiffe Salo- Probabile eft regionem füiffe non mül- VldE.m Y . monem euaadragrzta milliaequorum cur- tum db /Egypto, autSyria diffitam. ruzum, refpondemus cam Pineda lib. am Pn, In Hebreo eft Kzeb, qüe vox con- lflïfïs i) 5. €-. 16. & Salian anno-25. . Salo- gregitionem fignificat, & fenfus effe mon n. II. hzc quadraginta meillia Vdlot 10ni equorum, etiamfi apta eifent curri- res poteft, ex emporiis, ad que inftito- Wa füg congrega ntur , adductos fuiffe 2 N?n bus; non tamen omnia adhibita fuiffe equos ad. Salomonem. T. Z OOA POUCDOX. WUXE 459 db fünr 59. Egrediebatur au tem quadriga ex Jgypto fexcentis ficlis un:& argenti, & equus centum quinquaginta. Atque in hunc mo- ifalem. lfilem, dum cunéti reges Hethaeorum, & Syrisee equos venumdabant. » quafi CAPUET XL Salomon plurimis jungitur mulieribus alienigenis , & ab z'pþ inf a- le Ci, pretio Tudtus ad ipjarum idola comvertitur : in. quem iratus. Dominus Jujcitat ei adverjarios Adad , Razon, €? Sferoboam: cwi per pro- - phetam zibiam promittit regnum Ifrael , [erxata una tribu Salomo- —— ,Egre- tiis filio ; moritur Salomon poft quadraginta regni annos , cui al u Juccedit filius Roboam. i pOf tale t q'.mm 1. [DEx autem Salomon * adamavit mulieres alienigenas mul- *Deue Vide fn- tas , filiam quoque Pharaonis, & Moabitidas, & Ammo- 1717 4CCIL nitidas, Idumzeas, & Sidonias, & Hethseas. 47-21I Hyperbo- 2. De gentibus, fuper quibus dixit Dominus filiis Ifrael: Deut *Non ingrediemini ad eas: neque de ill is ingredientur ad - 4 , inquit , hii veftras : certiffime enim avertent corda veftra, ut fequamini *Exo jifi qiod deos earum. His itaque copulatus eft Salomon ardentiffimo 3416 amore: , audiced- unt, le 3. Fueruntque ei uxores quafi reginze feptingentee, & con- Srcomo- cubins trecentae : & averterunt mulieres cor ejus. cinfipidà 4. Cumque jam effet fenex , depravatum eft cor ejus per Paleltina J 0f « ) mulieres, ut fequeretur deos alienos : nec erat cor ejus per- at de cut- fe&tum cum Domino Deo fuo, ficut cor David patris ejus: Mmm 5 jis, id s.Sed ndc pete Q0. Egrediebatur autem quadriga.) 3- Concubine. Uxores fecundaris; & Id eft, quadrige unius pretium erat. legitimz. "l'am multis ductis uxoribus p muþ j lg bunc modum.) Senius eft, ut in ndict Ie peccavit Salomon. non folum contra ") In , JEgypto emebat equos Salomon, ita temperantiam, fed etiam & potiffimum & in Syria, &c. Vel fenfus eft, emiffe contra legem illam Exodi citatam. t 0s Credibile tamen eft faltem fpecie tenus a Syris eodem pretio, q'o ab /Egyptiis. eas initio fuperftitiofum cultum idolo- y, n 7 Lum quoque Pharaonis.) Mide : e qU.X . FI rum abjuraffe, fed poftea ad ingenium lomonem' di&a fupra c.3. n.. Hoc loco rediifle; unde Salomoni c - aufa fqex-xunt pon m* videtur vitio verti Salomoni, quod fi- lapfus i idololutriam. liam Pharaonis duxerit, ex quo Abu- 4. Cumque jam effet fenex.) Juxta - qifhtam lenfis , Pineda, Serar. & Salian. anno C qox cor- hronologiam, quam fequitur Salia- n fus ?lïe Salomonis 29. fufpicantur eam ad pa- nus, annum agebat quinquagefimum t i nlti* triam fuperftitionem rediiífe, - quartum. fuile 2. Non ingrediemini,6c.) lta pra- Ur fequeretur Deos 4lienos.) Non ex- ) eeptum fuit a Domino Exod. 34. 16. teriori tantum cultu, fed- mentis etiam LIBRI Ill REGUM 460 $. Sed colebat Salomon Aftarthen deam Sidoniorum, & Mo- t^5 Ü loch idolum Ammonitarum. [ 6. Fecitque Salomon , quod non placuerat coram Domino, u & non adimplevit, ut fequeretur Dominum, ficut David pater ]dut ejus. j 7. Tunc e dificavit Salomon fanum Chamos idolo Moab, prit in monte, qui eft contra Jerufalem : & Moloch idolo filiorum & [UR Ammon. 16 8. Atque in hunc modum fecit univerfis uxoribus fuis alie- done nigenis, quse adolebant thura, & immolabant diis fuis. U 9. Igitur Iratus eft"Dominus Salomoni, quod avería effet Cüm * Sup. mens ejus a Domino Deo Ifrael, qui* apparuerat ei fecundo. 9. 6; pavi 10. Et praeceperat de verbo hoc, ne fequeretur deos alie- Ij nos, & non cuftodivit, qu&e mandavit ei Dominus. Tünt 1r. Dixit itaque Dominus Salomoni : Quia habuifti hoc apud Phar: te, & non cuftodiíti pattum meum, & praecepta mea, quae 1Litui mandavi tibi, difrumpens fcindam regnum tuum , & dabo il- 15 lud fervo tuo. tüm, * Infr. 12.* Verumtamen in diebus tuis non faciam, propter David Dest 12/15 patrem tuum : de manu filii tui fcindam illud, 20 13.. Nec vit € bitan. errore, quod. indicat Scriptura, cum optatam fapientiam largitus eft 5.Reg. hoc eodem verficulo ait: Depravarsz 5 Altera fuit in medio curfu zdi- 2l, k eff cor ejus ; & n: 9,. Quod avtr[a effer andi templum 3. Reg.6. 12. "T'ertia patri mens ejus a Domino. Plura de hoc vi- erfecto jam opere univerfo 3.Reg.9.5. Plar: de apud Salian. Salomonis anno 34. b icitur autem apparuiffe Salomoni fe- ^5 5.9. & fequentibus, & Pinedam de cundo, ficut fcilicet apparuerat ei in t UT rebus Salomonis 1. 7. c. 9. Gabaon , id eft, per vifionem no&ur- 8. "Mflarthen.) V ide dicta Judic.2.12. nam, qualis non fuit, quz fecunda o Moloch.) Vide dicta Levit. I8- 21. ordine fuit, fed foxtaíffe pev A n c'elum, " aut aliquem. prophetam facta E ÍL, ut 6,. Qued non placuerat.) Quod valde putat Abulen, q. 3. & 4. in c. g. 2. Reg. difpliäebat; Domino, eft Miofis ; mi- V 11 el etiam dici poteft illud, /ecundo, tet ear nus enim dicitur, quam fïgnifïcaatxlr. refpicere preceptionem qus fequitur, 7- Chanos.) Vide dicta Judic.11. 24 quz femel, iterumque facta Salomoni licet l In monte , qti ff conmra Terujalem,) repetitur c, 5. 6. & g, Jita Wt g Nullum idolis fanum Jeroiolymis ex- II. Dixit itaque Dominus.) Per Pro- I*[ citavit. Moontem hunc communis opi- phetam aliquem, & fortaffe per Ahiam SJIO Tiq 9io putat fuiffe raontem Oliveti, qui Silonitem , ut fentit Abulenfis. propterea 4. R.eg. 23 I3- mons vafän.þ'a- I2. Propter David patrem tutma.) Qui a, z5 dictus eft. te regem conftituit, & vivens fuo in Wt put; Hf 4t], Q. Qui apparterat ei fecundo.) Vide- folio collocavit; in ejus enim dedecus üm e tur efle tertia apparitio, nam prima fuit hzc diftractio regni, & divifio videre- Qu tur redundare., in Gabaog , ubi ei apparens in fomnis Idumïn OAPLUT-. 461 &Mo- 13. Nec totum regnum auferam, fed tribum unam dabo filio tuo, propter David fervum meum, & Jerufalem quam elegi. Oftino, 14. Sufcitavit autem Dominus adverfarium Salomoni, Adad d pater Idumzum de femine regio ,'qui erat in Edom. 15. * Cum enim effet David in Idumaea, & aícendi iTet. ïO ab 2Reg. Moib, princeps militiae ad fepeliendum eos, qui fuerant interfe&ti , 8.14. liorum & occidiffet omne mafculinum in Idume2ea : 16. (Sex enim menfibus ibi moratus eft Joab, & omnis Iífrael; jis alie- donec interimeret omne mafculinum in Idumzea.) 17. Fugit Adad ipfe, & viri Idumzei de fervis patris ejus ï'fa effet cum €o, ut ingrederetur ZÉEgyptum : erat autem Adad puer cundo, arvulus. 05 alie- I8. Cum furrexitfent de Madian, venerunt in Pharan, tule- runtque fecum viros de Pharan, & introierunt JEgyptum ad jcapud Pharaonem regem ZEgypti: qui dedit ei domum, & cibos con- d quæ ftituit, & terram delegavit. dabo il- 19. Etinvenit Adad gratiam coram Pharaone valde, in tan- tum,ut daret ei uxorém, fororem uxoris fuze germanam Taph- rDaid nes reginae. . 20. Genuitque 2i foror 'Taphnes Genubath filium, & nutri- vit eum 'Taphnes in domo Pharaonis. Eratque Genubath ha- bitans apud Pharaonem cura filiis ejus. eüg-Reg- o edi- 21. Cumque auditffet Adad in JEgypto dormife David cum patribus fuis, &.mortuum effe Toab principem militiae, dixit , Teti jRp95 Pharaoni: Dimitte me, ut vadam in terram meam. iomoni ie- 22. Dixitque ei Pharao : Qua enim re apud me indiges, ut "EL usras ire ad terram tuam? . At ille refpondit: Nulla: fed ob- - m noudr ecro te, ut dimittas me. g ficnt Mmm 3 25. Su- Angdius j d U Ig.Triäum thAm dabo fílio tu0.) Prz- 15. G entmeffet David in Idumaa.) '[),, n.Reg. ter eam, in qua ipfe natus eft, ut fci- Anno regni fui 15. ut putat Salianus. undhy 44d fepliendaos eos, qus fuerant 1nter- ; fequiti licet Judam regat, & Benjamin. Gilomont gerualem, quam elegiz. ) Yn caput festz.) Àb [dumsis rebellantibus. regni mei. 14. Adverfarium Salomoni.) Fortaffe 17. Puer paruulus.) Quinquennis, ) pa pro- Salomoni adverfatus eft negando tri- aut fexennis ut vult Abulenfis, cui ad- pEI Ahtim hzret Salianus: vel decem , aut duo- ',GS. buta, que Salomon fibi "pendi volebat, decim annorum, ut putat Pineda. AL ut putat Salian. LXX. habent, effixir Jfvael, vel aggravavit Ifrael; in Gveco : I9. I» l'/aämn.) Defertum, lfraelita- js f0 11 enim eft é/4255)95 ii l'e ous^. rum diutina peregrinatione clarum. g deltis Terram. - del [ip videre" Qseéi erat im Edom.) Qui regnabat in ; egavit.) Mebr. ferram Iduma. dedit. 462 LIBRI Hi. REGUM 23. Sufcitavit quoque ei Deus adverfarium Razon filium ha da Y oReg. Eliada,* qui fugerat ad Adarezer regem So |jJa N minum fuum. Tetüt 9. 6. 1.Par. lat 24. Et congregavit contra eum viros, & fa£tus eft princeps in V 6. ronum, cum interficeret eos David: abieruntque Dama ícum, 28. - m in Damafco. » & habitaverunt ibi, & cuftodierunt eum rege Q00p 25. Eratque adverfarius Ifraeli cun&is diebus Salomonis: I & hoc eft malum Adad, & odium contra lírael , regnavitque enitm in Syria; dem 2 Par. 26. Jeroboam quoque filius Nabat * Ephr&;hæüs de Sareda, H 13. 6. fervus Salomonis, cujus mater erat nomine Sarua, mulier vi- Doi dua, levavit manum contra regem. bUs I 27. Et hec eft caufa rebellionis adverfus eum, qüia Salo- mon eedificavit Mello, & cocequavit voraginem civitatis David Sidoi patris fui. : z AÀmn 28. Erat autem Jeroboam vir fortis, & potens: D vidensque €ona Salomon adolefcentem bon:ze indolis, & induftrium, confti- 2 tuerat eum praefe&um fuper tributa univeríze domus Jofeph. pona 29.*Fattum Theur 23. Razom fülium Elinda.) Salianus perante,& prefidium militum Damafci Tnea, anno Salomonis 38. n. 9. putat Razo- conftituente, ut conftat ex 2. Reo. 3. 6. nem hunc , qui adverfatus eft SaJlomo- 25. Eratque adver[arins Ifrrtfli.ï "Tri- j ni, filium fuiffe Razonis illius, qui fu- dece butum negando, & fortaffe etiam pr«- gerat Adarezer. Nam fi patrem fuiffe fidium lfraelitarum ejiciendo. :j dicamus, oporteret illum hoc tempore Er' boc eff malum Adad.) in Hebr. ad Cetn e[ï'e annorum-nonaginta quatuor. verbum eft, & cu malo quad fecit4dad : cvit Qui fugerat ad Adarezer vegem Soba,) quafi dicat : acceffit aàd malum, feu ^ Qui cum effet Dux Adarezer regis Sy- perfecutionem A dad.. 3 rie inclinata jam acie, & vi&oria ad E odium contra Ifracl.). In Hebrgo derat Davidem vergente fügit ex pralio re- li&o domino. eft, & Jereatus eff lfrael, ut. vertit Lt Pagninus, & Vatablus. 2 24. COngïfg/iL'if coAXtrYa eum 'Ui?"a.f.) Im Syria.) Damafci. Viros.fugitivos , reliquias eorum , qui Q7. Quia Salemon edificavit Mello.)) D ex illo przlio. evaferant. S Mi De Melio, & voragine cogquata dixi- Fatlus eff Princeps latronum.) Non mus fupra 5. Reg. 9. 15.. Hujus fabri- 2j. enim jufto exercitu, fed coa&a latro- c& occafione Salomon tributum quod- Ihufter Cinantium manu predas agebat. Eray Cunm interfceret eo$ David.) Cum dam populis impofuit, quod Jeroboans "n Regis juffu in duabus tribubus exige- David viftoriam profequeretur contra bat, Ephiaim fcilicet,& Manaffe, qua- 5 Eque Syros.. re cum ex Ahia propheta, de quo mox Omon "Abieruntque Dagafcum , &c.) Adeo h 20 animis , & viribus aucti funt, ut occu- dicemus, didiciffet fe Regem Ifraelis J futurum » populi tributi penficitionem paverint Damafcum Syriz metropolim, &gre ferentis animos contra Salomo- proph eamque Davidi eripuerint. nem excitavit. n etg, Confiituerunt eum regem im Damaj&a.) j« 29 2g. Vir fort15, 65 potens.) Hebr. potens Permittente David, fed tributum im- roborc. 1talice diceremus, Horze fii valore. i f | hi, * 463 CAPUT . filium " 29. * Fa&um eft igitur in tempore iillo, ut Jeroboam egrede; 2,Par. luum, retur de Jerufalem, & inveniret eum Ahias Silonites propheta Io.15. inceps in via, opertus pallio novo : erant autem duo tantum in agro. zfcum, P 3o. Apprehendensque Ahias pallium fuum novum, quo coopertus erat, fcidit in duodecim partes. LOniS : 31. Et ait ad Jeroboam : Tolle tibi decem fciffuras: haec rllque enim dicit Dominus Deus Ifrael : ecce ego fcindam regnum de manu Salomonis, & dabo. tibi decetn tribus. itedh, 2. Porro una tribus manebit ei, propter fervum meum ler Vi- David, & J bus Ifrael : erufalem civitatem, quam elegi ex omnilïus tribu- . Sulo- 3. Eo quod dereliquerit me, & adoraverit Aftarthen deam Dd Sidoniorum, & Chamos deum Moab, & Moloch deum filiorum Ammon: & non ambulaverit in viis meis, ut faceret juftitiam sque Coram me, & praecepta mea, & judicia, ficut David pater ejus. 'oniti« 34. Nec auferam omne regnum de manu ejus, fed ducem feph. ponam eum cun&tis diebus vitee fuce, propter David fervum um meum, quem elegi, qui cuftodivit mandata mea, & praecepta —— . Jamalci 1Tnea. m p 35. Auferam autem r egnum de manu filii ejus, & dabo tibi ;)Iti decem tribus. m pree 36. Filio autem ejus dabo tribum unam, ut remaneat lu- [r.ad cerna David fervo meo cuné&tis diebus coram me in Jerufalem 14 : civitate, quam elegi, ut effet nomen meum ibi. m, fe 37. 'Te autem aliumam , & regnabis fuper omnia, quae defi- derat anima tua , erisque rex fuper Ifrael. Jebreo 48..5i : vatit s Domnus Jofiph.) Ephraim fcilicet, & valde vicinz , imo intär fe permixte Manatle. i. ) erant, adeo ut ipfa Jerufalem , imo & " (ïiXi- 29. Íz via.) Verfus Ephraim. quo templum ratione diverfarum fui par- j f;lbl'i' muneris fui occafione iter inftituerat. tium ad utrumque tribum pertineret. Erant autem tantum duo im. agro.) 3 3. Mflarthen, &c.) Vide fupra n. 5. i qüOd- gboum LXX. habent, &f removsz eum de. via. S4- Ducem ponam eum.) Regem effe aige Neque enim folus erat Jeroboam Sa- permittam. lomoni charus, & quzftor regius, 36. Ut remaneat lucerna David.) Re- eque * O. dpprebendensque htas pallium j 0X gia pofteritas de femine David , que [[raelis f , 6c.). Rebus prius quam. verbis luceat in populo Dei meritis , clari- ronem prophetare, copit, ut fepe alii pro- tate Davidis. phete. 37- u& defíderat anima tua.) Me- ilomo» qoo E Ed Ua triäm.)rPræier Tudam. Vide braice elt, qwe defiderabit azima tua, potent dicta fupra n.12. Dici etiam poterant idem eft, ac fi diceretur praficieris fu- vdlr Juda , & Benjamin tribus una, quia per omnia defiderabilia. d LIBRI II REGUM 464 38. Siigitur audieris omnia , quae przecepero tibi, & ambu- laveris in viis meis, & feceris, quod rectum eft coram me, cu- ul ftodiens mandata mea, & praecepta mea, ficut fecit David fer- vus meus, ero tecum , & sedificabo tibi domum fidelem, quo- : Sunl modo asedificavi David domum , & tradam tibi Iírael : IT 39. Et affligam femen David fuper hoc, verumtamen non ij cunétis diebus. 40. Voluit ergo Salomon interficere Jeroboam: qui furrexit, & aufugit in /Egyptum ad Sefac regem /Egypti, & iuit in ZEgy- pto usque ad mortem Salomonis. I.V] 41. Reliquum autem verborum Salomonis: & omnia quae fecit, & fapientia ejus: ecce univería fcri 4 ! verborum dierum Salomonis. : pta *funt in libro pto pr 42. Dies autem, quos regnavit Salomon in Jerufalem füper verfüs omnem Ifrael, quadraginta anni funt. $) 43. Dormivitque Salomon cum patribus fuis, & fepultus eft & omn in civitate David patris fui: regnavitque Roboam filius ejus 4 P pro eo. CAPUT Dtnc j 38- 4diffcabo tibi domum fidelem. ) Ugog Firmiter, fideliterque fubfiftentem ; ne- AT. Verboram.) ld eft, de rebus ge- ftis Salomonis, qui liber non extat. m que fallentem expectationem , & defi- Vide 2. Paral. 9. 29. àd me, derium tuum. 43- Dermrvitque Salomon cum patri- Qmmado edificavi domum deid.) 6. It Par enim eít, ut imitando fidem, & &ns fuis. ) IMulti, & graves auctores bant C0 afferunt Salomonem &ternam damna- virtutem Davidis, pari quoque cum tionem incurriffe l. Quod nulla illius Quod Davide premio, & felicitate doneris. péenitentie mentio fiat , nec fublati fu- perfütiofi idolorum cultus. II. Quod ^ 39- affigam femen David [zper bac.) Vieris JEmulatione fcilicet regni novi. non folum idola coluerit, fed in eo etiam dux aliis priverit. IlIl. Quod Verba Veruutamea non cunélis dieäm.) Poft predixerit Deus Salomoni per Davi- annos enim ducentos & quinquaginta fex ceffatura erat omnis lfraelitarum dem , fore ut fi derelinqueret Domi- adverfus Jud&eos contentio, illis ad num, ab eo projiceretur zz AFCYHUUTIS, N $i LXX. habent , /» f/zem 1. Paral. 29.9. Té»ni Afly rios in perpetuam captfvitatem Communior tamen fententia eít eo- gbdu&is. 4 cpj rum., qui falvum putant, & ex aliqui- Wilt Ro D 4O. Veluit ergo Salomän interficere bus Scripture locis co]ligunt eum i his| geroboam.) Vel quia audivit regnum egüle penitentiam , & in his aliqui illi ab Ahia promiffum , vel quia po- putant aut fana idolorum diruiffe ? AUE Teo. Outm j pulos folicitabat ad defectionem. 1 wfle cur non dirueret, caufam habuiffe. 3 Yag "44 Sefac Regem Agypri.) F'uiffe hunc Certe Pr. 24. 52. juxta LXX. virorum Jtud, alium Regem a focero Salomonis fatis interpretationem, poft enarratas omnes conftat ; alioqui non fe illi Jeroboam Toboam credidittet. fuas vanitates , addit: Pofü bec ego egi ?l tot penitentiam. Mide Salianum anno Sa- üs p xl U:que. ad mmortem Salomonis.) ld eft, lomon.39. a num. 3. & deinceps, & €irciter biennio. Pined. toto lib. g. de reb. Salom. Ts tripo B!H. [ x 465 £ l CAPUR P me) Cll- vid fer- Roboam juvenum [ecutus confilium patitur. vegni. divifonem , & Sferoboam rex [uper decem tribus .confhtuitur , exercitum quoque Roboam adver[us. S'eroboam. Dominus per. Semejam propbetam & 100 diffipat. Jeroboam «vero aureos erexit vitulos adorandos con[litutis folemnitate, altari,, ac urtéxit n g Jacer dotibus. 1. 'X7Enit autem Roboam in Sichem : illuc enim congregatus 2.Par, jja que erat omnis Iífrael ad conftituendum eum regem. IO.I. in libro 2. At vero Jeroboam filius Nabat, cum adhuc effet in Egy- pto profugus a facie regis Sa] omonis,, audita morte ejus, re- m füpr verfus eft .de /Egypto, 3. Miferuntque, & vocaverunt eum : venit ergo Jeroboam, ultus ef & omnis multitudo Ifrael, & locuti funt ad Roboam, dicentes: [ius ejus 4. Pater tuus duriffimum jugum impofuit nobis : tu itaque nunc imminue paululum de imperic patris tui duriffimo, & de o jugo graviffimo, quod impofuit nobis, & ferviemus tibi. gebus Q jon exat. 5. Quiait eis: Ite usque ad tertium diem, & revertimini ad me. Cumque abiiffet populus, um f.'lf ii . 6. Iniit confilium rex Roboam cum fenioribus, qui affifte- , audores bant coram Salomone patre ejus, cum adhuc viveret, & ait: ym dumta- sulla ilus Quod datis mihi confilium , ut refpondeam populo huic? : foblati u- 7. Qui dixerunt ei: Si hodie obedieris populo huic, & fer- ] Quod vieris, & petitioni eorum cefferis, locutusque fueris ad eos felin e verba lenia, erunt tibi fervi cun&is diebus. ]. Quod » 8.Qui T g Dom- em.) Medio ferme totius j um 4.7z;gfzm c/m'z]imum.)rlïribäti fcilicet. Paï&l. 28' 9 s ac proinde opportuno loco. loninze pauiulum,65c.) Jufta erat d confiituendum eum Regem.) Suc- populi precatio ; nam vectigal, quod yia ei - «effit Roboam Salomoni jure heredi- per occaflonem zdificationis templi & ex Akq'll— tario ; his vero comitiis non electus eft fuerat impofitum, etiam abfoluto tem- junt & Roboam in Regem, fed immiffus in plo exigebatur, & jam non in res fa- ) higlaliqw regui poffeffionem. cras, fed in profanas expendebatur. joile, 2 3. Venit ergo Jeroboazs, 8 omnismut- 6. Curm feniorilu:, qui affificbant co- "d z££udo.) Data videtur a populo curà ram Salomone.) ld eft, cum Banaja fi- Y viroram J :oboamo, qui diu tributis colligen- lio Jojade , & Jahiel filio Achamoni, zi 0i d5 in tota domo Jofeph prefuerat, to- qui àlio nomine Chilab vocatur, ait u u de tius populi nomine orandi Regem, ut San&t. Hieronymus in trad. Hebr. ad j 0 & onus tiibutorum imminueret. 2. Paral. cap.Io. deincipi Bjb eum Com. Menochb. Tou, II, Nnn Guon 466 C4ÍBRIIL.REGUM $. Qui dereliquit confilium fenum, quod dederant ei, & 1. k adhibuit adole rejpond fcentes, qui nutriti fuerant cum eo,.& aüii*ce; bant illi, Teditas : 9. Dixitque ad : eos: Quod mihi datis confilium, ut refpon- vide do deam populo huic, qui dixerunt mihi: Levius fac jugum, 17. 3 quod impotuit pater tuus fuper nos ? vitatibu IOo. Et dixerunt ei juvenes, qui nutriti fuerant cum eo: Sic 10 M iivcV nfe s: Pater loqueris populo huic, qui locuti funt ad te, dice & lapid: tuus aggravavit jugum noftrum, tu releva nos. Sic loqueris boam ft ad eos: Minimus digitus meus groffior eft dorfo patris mei. I) R 1r. Et nunc pater meus pofuit fuper vos jugum grave, ego diem. autem addam fuper jugum veftrum : pater meus caecidit vos 20. F 5 flagellis, ego autem caedam vos fcorpionibus. velus e 12. Venit ergo Jeroboam, & omnis populus ad Roboam die gato ( ? tertia, ficut locutus fuerat rex, d necieq die tertia jcens: Revertimini ad me folam, 13. Refponditque rex populo dura, dereli&to confilio fenio- aL Y " rum , quod ei dederant, Veriam ( 14. Et locutus eft eis fecundum confilium juvenum dicens: [ Pater meus aggravavit jugum veftrum, ego autem addam jugo veftro: pater meus caecidit vos flagel Sufcta ?is, ego autem caedam modo eni vos fcorpionibus. . tit-illa in r5. Et non acqut evit rex populo: quoniam averfatus füerat mandabat *Sup. eum Dominus, ut fuícitaret verbum faüum, * quod locutus 16. Qu Nabat L IL3L fuerat in manu A'niæ Silonitee ad Jeroboam filium 16.Videns vjd, Chdl TW fug p Vade j Q. -4dolefcentes)) Mel dicuntur ado- pare folerent'de rebus fuis maznifice lefcentes comparatione feniorum; quos loquen'tes. Vide Delrio in adagialibus Quafi dic TOs frng, prius confuluerat ; vel fenfus eft, ad- tom. I. adagiali 202. Chaldzus vertit : hibuiffe in. confilium eos, quibuscum Debilitas mea fortior eff robore patris mer. abat, d ab adolefcentia fuerat educatus, licet II. Cedam vos Scorpionibus.) Ferox, 308 alium ituamus jam non effent adolefcentes, fed viri- & tyrannica comminatio. Scorpiones Vllif a'g] lem ztatem adepti ; erant enim equa- fant virge fpinez., ubique aculeatz, les Roboamo, qui annum quadragefi- quales paffim videmus in fepious. He- Omum t mum agebat. br&ea vox, & fcorpiones fi 2nific at , & 1 ddertoy X v? 1abent 10- Minimus digitus menus groffror eff fpinas. Jofephus, & L Véla jlly dorfo patris mei-) Pineda lib. 7. de re- oxoemníog. Vatablus ffagrzs, vel ralis Jügum i bus Salomonis cap. 24. putat alludi ad aculeatis. Chaldgus, fpinis. illod (j Jüium f &tatem, qua Salomon regnum iniit, IS. .4verfatus fuerat^eum Dowmus, "que erat 20. apnnorum , duplo fcilicet &c. ) Dimittendo eum propriz fuper- Tent » Qu minor, quam Roboam. Sed videntur biz , cui confilia juvenum arridebant, Tunes n nec tantum luminis dando , ut fana potius verba hec adagialem loquendi lts L formam fapere, quam jactabundi ufur- confilia feniorum fequeretur. P[:'-viütey Pirüitg C AR UT XTI. 467 te i Y alhlle- 16. Videns itaque populus, quod noluiffet eos audire rex, refpondit ei dicens: Quae nobis pars in David? vel quae hae- reditas in filio Ifai? Vade in tabernacula tua, Iífrael, nunc tefpon- vide domum tuam David. Et abiit Ifrael in tabernacula fua. Jugm, 17. Super filios autem Ifrael, quicumque habitabant in ci- | eo: Sic vitatibus TJuda , regnavit Roboam. s: Dafer 18. Mitit ergo rex Roboam Aduram, qui erat fuper tributa, & lapidavit eum omnis Ifrael, & mortuus eft. Porro rex Ro- loqueris ris m boam feftinus afcendit currum , & fugit in Jerufalem : 19. R dV6, g0O diem. eceffitque Ifraglþa domo David, usque in praefentem j cidit vos 20. FaCtum eft autem,'cum audiffet omnis Ifrael, quod re- veifus effet Jeroboam, miferunt, & vocaverunt eum .congre- boam d]e gato coetu, & conftituerunt eum regem fuper omnem Ifrael : d ad me nec fecutus eft quisquam domum David prcter tribum Juda Íolam. lio fenjo- 21. Venit autem Roboam J Kerufalem , & congregavit uni- verfam domum ]uda, & tribum Benjamin, centum ot&toginta n dicens: millia ;ANInDn — dam j0go p cadam Sujcitaret verbum fuum.) Quodam- I9. Aduram.) Videtur effe ille idem, modo'enim fopita videbatur prophe- qui fupra cap. 4- n. 6. dicitur Adoniram tia-ila interim , dum . executioni nom filius Abda , prepofitus fuper tributa. us faerat mandabatur. Lapidavit eum ommis Ifr'(ze/.) Erat ] locutus 16. Qzua nobis pars iz David , &c.) 7 enim. populo exofus. propter exactio- LXX. habent, Pafce dommun tuam Da- abat. nem tributorum ; illumque parum pru- , Videns vid. Chald. Nuzc regza fuper viros do- mus-£ua David. denter legavit Roboam ad populum, ERE cujus dolorem exafperare potius pote- Vade im tabernacula tua Ifrael, 6$c.y ; maynifce Quafi dicat: repetat unusquisque do-. rat, quam lenire. 20. Miferunt ,.5 wvocaveruut eum.) adag as mos fuas, Roboam autem res fuas fibi Apparet illum animadverfa feditione, |euS Vertitvt habeat, domui, & tribui fuz imperet, : L nos alium Regem fuper Ifraelem. con- & occifo Adura feceffiffe.. Hlum ifrae- ftituamus. lite regno idoneum exiftimarunt, quod ji )Ferox, vir fortis effet, & induftrius, & populo Gcorpiotes Vide domum tuam.) Cura, guberna g an QU Y domum tuam. Peccatum autem 'eft charus, & Regi etiam /& [2 tate conjunctus. gypti affifïi- gl)i . a defertore populo ;. neque enim. ob Confliteerunt eum Regem. [uper omnem imiflClh : verba illa Roboami excutiendum fuit (YX, habent jugum illius. Nec fi Deus regnum lfrael.) Ipfo non repugnante: quippe ] f,';hl' illüd fcindere parabat, ideo etiam i?lis qui memor erat predictionis Ahie pro- j;, Y pheta. jufium eft, ut a fuo Principe rebella- ,m n qjitily rent, quemadmodum a peccato im- Préter tribum J«da folam.) Intellige jprit fiper" munes non fuerunt Reges, qui Ifrae- etiam Benjamin , ut patet ex verficulo l litas multis modis vexarunt, & in ca- L grildutta fequenti ; lribus enim Juda, & Ben- 01 u ^ ptivitates abduxecunt , licet Deus hec jamin quafi unica tribus cenfebantur, " permitteret in eorum juftam pamnam. ut diximus fupra cap.1I. n. 32. 468 9 LIBRI l. REGUM ^0 millia eleCtortim virorum & bellatorum, ut pugnarent contra ;f domum Iírael, & reducerent regnum R obaaim filio Salomonis. pulu $.Par. 22. * FaCtus eft autem [ T fermo Domini ad Semejam virum I-- ?; Dei, dicens : T pull, 23. Loquere ad Roboam filium Salomonis regem Juda, & ad omnem domum decit Ju-da.;3 & Benjamin, & reiiquos de populo, dicens : braþa Ut m 24. Heec dicit Dominus : Non aícendetis, neque bellabitis Bet Contra fratres veftros filios Iífrael : revertatur vir in domum fuam, a me enim faCtum eft verbum hoc. Audierunt fer- 3j monem Domini, & reverfi funt de itinere, ficut eis preecepe- quin rat Dominus. & f« 25. K£dificavit autem Teroboam Sichem in monte Ephraim, adolt & habitavit ibi, & egref/us inde zedificavit Phanuel. 26. Dixitque Jeroboam in corde fuo : Nunc revertetur re- gnum ad domum David , Mij 27. Siaícenderit populus ifte, ut faciat facrificia in domo ul Domini in Jerufalem : & convertetur cor populi hujus ad do- minum ífuum Roboam re (ut t gem Juda , i»nteriicientque tnes & DA revertentur ad eum. *"Tob 5 28. * Et excogitato confilio fecit duos vitulos aureos,& dixit eis: Nolite ultra afcendere in Jerufalem: *Ecce dii tui , ïfrael—, 32. 8. qui te eduxerunt de terra /Ezypti. l E' . 29. Pofuitque unum in Bethel, & alterum in Dan : [ 3o. Et p eff; A mer 24. 4 me enim fatum efü verbum ra colebatuþr, itaque populo auttor fit, boc.) Salomonis videlicet peccata per ut vitulos aureos adoret. At'r('rl imprudentiam . Roboami caftigante. fepten Ttaque contra me, non contra Jero- Ecce Dii tui Ifrael, qui te eduxerunt Midie de terra fgypti.) Hxc eadem verba boam pugnabitis, utique infelicibus dixerunt Hebrei, cum ab Aarone au- lociti 'aufpiciis, & bello irrito. reus conflatus eft vitulus. Exod. 32. g. 39. ibi Reverf f.n* de irinere.) Eximium Q6 ve] f. e 4 inomenti. ine obedientie exemplum in re tanti 29. Uzsm in Bethel-) Bethel fuit in 36 , tribu Benjamin , ut patet ex Jofue cap. I s 25. Sichem im monte Ephraim.) Sichem Iyj. n. I3. & 22. Locus erat omnium Wifio j fibi tantifper in fedem regni delegit, opinione religiofus, & facer, & jam Y ut quz in tribu E;phraim fita eflet, ex pridem ab ipfo Jacobo patriarcha con- Tontiy qua ipfe oriundus erat , & opportuno fecratus, Gen. 28.19. quoniam ibi Do- DE l: loco, omnibusque tribubus ad conve- & minus in fomnis illi apparuerat. Poft 6 j.ex tiiendum Regem commodo. Jeroboami vero idololatriam mutatum Qui 29. Fecit duos vitulos a«reos.) Paulo eft urbis nómen , & qux hactenus ge- lllfämr ante venerat ex /Eeypto Jeroboam, zhel,i 1 eft, Domnus. Dei, diCta tuerat, &IYire ubi Apis gentis illius Deus vituli figu- Bethaven, id eft , domus idol/4, dici ca- tro p L 'C' APUT KXII. & XIII. 469 Cofitta ä 40. Kt fat&um eft verbum hoc in peccatum : ibat enim po- Qonis, pulus ad adorandum vitulum usque in Dan. vitum de extremis pce 2.Par. 31. Et fecit fana in excel(is , & * facerdotes ILIS puli, qui non erant de filiis Levi. iem folemnem in menfe o&zvo, quinta- j h,& 32. Conítituitque d 'opuloy decima die menfis, in fimilitudinem folemnitatis, quz cele- brabatur in Juda. Et afcendens altare, fimiliter fecitin Bethel, Ylabitis ut immolaret vitulis, quos fabricatus fuerat: confütuitque in jomum Bethel facerdotes excelforum , qu:e fecerat. nt Íete 33. Et aícendit fuper altare, quod extruxerat .in Bethel, ecpe- quintadecima die menfis oCtavi, quem finxerat de corde fuo: & fecit iolemnitatem filiis Ifrael, & afcendit fuper altare, ut adoleret incenfum. jhratmy " CAPUT- XEH. tür 16 Miffus propheta de Sruda ad Sferoboam , de altaris füboer fione , &? ] domo nativitate Sfofie regis propbetat, quo orante , manus S'eroboam, ;àd do- qu& exaruerat, Janitati re[Hituitur, rediens autem propbeta a leone f Dei «erbo inobediens fuiffet , £? Jeroboam occidifur-, quod Juam auget impietatem. r dixit T ecce vir Dei venit de Tuda in fermone Domini in Be- ' 1(1'261? * !.'E thel; Jeroboam ftante fu. per altare, & thu. ;aciente Nnn3 2. Et 4vo, €9c. ) In hoc s pta eft. Bethel in regno Ifraelis erat 32. I» meufe o£t ad meridiem. tempus folemnem five: delubrorum, aior f 4Airerum in Dan.) Qu urbs erat ad five vitulorum dedicationem indixit. feptentrionem , ubi jam a temporibus In ffilitudinem falemnimri:, exex) edierttt Michz intelici exemplo fcu Iptile col- Solemnitatis dedicati templi a Salo- em ve locitum fuerat, at habetur Judic. 18. j mone:conftzucti, quod. feftum Ence- 30. ibique diu idololatria, vel publi- nia dicebatur. Vide Riberam de feftis ao av Hebreorum cap. I8* 0092« ce, vel occulte viguerat. 30. Ferbwm hoc.) Res ifta. [cendeus altare.) 86 enim tanquam yd futin Im peccatum.) Veccati idololatrim Pontificem gerebat ; nam faceraotes ofüe C occafio , & caufa. eligebat, &c. finxerat de corde ji:o.) ; ompium n 31. Faga i» excelfés.). In collibus, & 33 Quem I & m montibus in quibus idola colerentur. Qiiem menfem, & diem ipfe folemnem ychu o fecerat, cum folemnis non cfiet, imo Ti lbi 0 De exeremis popel;.) Vox infima ple- infanftus, & &egis impii fcelere exe- 0 be ; ex fece populi. crabilis. LiXX. habent : z menfe ottvo, pb Qui mom erant de filiis Levi.) No- , mutatum Juerunt enim Levite huic impietati i2 feflivitate, quam finxit e corde f'«o-, fleuis Z* fervire, ut notat Vatablus, & innuis PT. l- Dei.) jofephus illan Ja4dzz, f hierit tur 2. Paral. If J4«- appellat, S Hierony.aus z. Par, j ii* ] JLIBRIIL REGUM fo. / | E 2. Et exclamavit contra altare in fermone Domini, & ait: | Reg-. Altare, altare, heec dicit Dominus: * Ecce filius nafcetur do- quo vel i2 2317:mul David , Jofias nomine, & immolabit fuper te facerdotes quett v excelforum, qui nunc in te thura fuccendunt, & offa homi- fecerat. num fuper te incendet. nl 2. Deditque in illa die fignum, dicens: Hoc erit fignum nf quod locutus eft Dominus : Ecce altare ícin de:tur2 & eHuncje— derunt tur cinis, qui in eo eft. rat t ] 4. Cumque audiffet rex fermonem hominis Dei, quem in- clamaverat contra altare in Bethel, extendit manum fuam de n* villent, altari, dicens : Apprehendite eum, Et exaruit manus ejus, quam extenderat contra eum : nec valuit retrahere eam ad fe. 14f terebnmi s. Altare quoque fciffum eft, & effufus eft cinis de altari, Refpon juxta fignum, quod praedixerat vir Dei fermone Domini. : 6. Et ait rex ad virum Dei : Deprecare faciem Domini Dei t panen. ul, & ora pro me , ut reftituatur manus mea mihi. Oravit- 16 ( que vir Dei faciem Domini, & revería eft manus regis ad Comeda eum , & facta ett ficut prius fuerat. ER 7. Locutus eft autem rex ad virum Dei: Veni mecum do- 1C€ns : mum , ut prandeas, & dabo tibi munera. TCVerte 8. Refponditque vir Dei ad regem: Si dederis mihi mediam ii partem domus tu&& non veniam tecum, nec comedam panem,- locutus neque bibam aquam in loco iítc : Cum n 9. Sic enim mandatum eft mihi in fermone Domini przeci- Fefelit pientis: Non comedes panem, neque bibes aquam , ne rever- teris per viam, qua venifti. 10. Abiit lus 10. 7a4do ;;Epiphan. in lib. de vita bernationis, & przfcientie indicium, profinam Prophetarum 7o4z nominat ; 'T'ertul- QQue propt quod & nomen ejus, qui rem prafi- — lianus lib. de. jejuniis cap. 16. semzaz gnificatam effecturus erat 6 l)rædicitllxï., Catm, vocat ; Hugo Cardinal. 444, qui, in- Vide fimile Ifa. 44.29. Quantam quit , alio. nomine Gad dicitur. eme adi Tamolabit [uper te facerdotes exce/fo-. II. f la fermome Domini.) Merum. oracu- rum.) lis nimirum impietate pares, qui lum afferens. nunc in te thura fuccendunt. Mf-h:ht 2. Exclamavitcontra 4ltdre.) Altare Er offa hominum.) Yam prefentium, Tex 4 Re; xem licet inanimem alloquitur, etfi pro- quam futurorum fuper te-incender. Sitrji phetia ad regem impium, populumque lmpleta eft hec prophetia a Jofia, ut $ Micl pertineret ; quod prodigium 1a ipfo al- fcribitur 4. Reg. 23. 16. Yj g tari mox demonftrandum erat, & quia 6. Deprecare faciem Domius Dei 7up.) fft.) B« mala , que denunciabat, propter pro- INon dicit, 22/2r;, confcius fe ab- illo SCriptyr f,.mum hoc altare eventura erant. defeciffe. paetam Ip ferzone Domini.) E mandato Do- Yero mini.. , 9- Nec reverteris per viam, qua ve- & Qu. 2i/h.) 1ta illi precipitur ad fignifican- 1111 4pi Jfas uemine.) Ángens divinz gu- dum €tiam viam qua itur ad impios, At [, n G APU XIII. — " Io. Abiit ergo per aliam viam 3 ,& non fei'c reverfus per iter, & dt: tür do- quo venerat in Bet:el. ir. Prophetes autem quidara fenex habitabat in Bethel, ad erdotes à homi- quem venerunt filii fui, & narraverunt ei omnia opera, quae fecerat vir Dei illa die in Bethcl: & veiba, quse locutus fue- rat ad regem , narraverunt patri fuo. fipmum I2. Et dixit eis pater eorum : Per quam viam abiit? Often- frunde- derunt ei filii fui viamj per quam abierat vir Dei, qui vene- rat de Juda. jem m qam de I3. Etait filiis fuis : Sternite mihi afinum. Qui cum ftra- , viffent, afcendit, ]s €JUs. I4. Ét abiit poft virum Dei, & invenit eum fedentem fubtus ] ad fe. terebinthum, & ait illi: Tune es vir Dei, qui venitti de Juda? c altariy Refpondit ille: Ego fum. jin, . 15. Dixitque ad eum: Veni mecum domum, ut comedas jüni Del panem. Oravit- 16. Quirait: Non poffum reverti, neque venire tecum, nec 'Vgis al comedam panem, neque bibam aquam'in loco ifto: 17. Quia locutus eit Dominus ad me in fermone Domini, "um do- dicens: Non comedes panem, & non bibes aquam ibi, nec reverteris per viam , qua leris. mediam An ge!us I8. Qui aitilli: Et ego propheta fum fimilis tui: & panetiy locutus eft.mihi in fermone Domini, dicens : educ eum te- cum in domur ti U dl Yo1 üs ut comedat panem, & bibat aquam. | præci- Fefellit eum, : Tevete Io. Et fed qui Abulenfi vir pellimus fuit, profanam effe, & periculofam, ideo- indicium, que propter illecebras, quas habet pec- '"Theodoreto, & Procopio bonus, fed a prae catum, & nature noftre intirmitatem, tamen officiofo mendacio ufus in re- ys dicitu. ducendo propheta; quare ob hoc men- quantum fieri poteft, vitandam, ut fi femel adire fufficiat, non iteretur. dacium quodimmodo pfeudopropheta j extt 76' II. Prophetes uutem,quidam [emex dici poteft, alioqui vere ad eum íermo Domini factus eft n. 20. credidit pro- pues qu babitabat im Berbel.) Hic propheta fe- nex.4. Reg. 23. IS. venille dicitur de phetz pradictioni, & cum eo fepeliri 'æfentillmv Samaria,eumque Chaldzus Paraphra- voluit. Fefelliz eum &c.) Y heodoretus, & Pro- incéndet ftes Michal appellat. : chï—h u I8. ££ ego propheta fum ffmilis Iui, copius falfis ufum verbis putant, non &c.) Senem hunc quem próphetam ut eim, quem invitabat, lederet, fed ut benedictionem ab eo acciperet, id : pai t Scriptura vocat, Jofephus pfeudopro- [eab lo phetam fuiile tradit. "E heodoretus eft, gratiam, & meritum exhibice ho- vero qu. 42. Procop. & Abulenf. q.13. fpitlitatis , que eft etiam Jofephi. fen- tentia. Ali putant hanc ira ndem j 1 [/2d & alii apud Salian. tomo 4. Roboami j iticute anni I. nuim. 26. verum . prophetam , ftruxiffe, ut cum Jeroboamus eu m vi- ] ij LIBRI II. REGUM 472 20, 19. Et reduxit fecum : comedit ergo panem in domo ejus, & bibit aquam. fuper. 40. Cumque federent ad menfam , fa&tus eft fermo Domini ut pla ad prophetam , qui reduxerat eum : g eum: . 241. Et exclamavit ad virum Dei , qui venerat de Juda, di- jb cens: Hzec dicit Dominus : Quia non obediens fuifüi ori Do- mini, & non cuftodifti mandatum , quod prscepit tibi Do- mortu pultus minus Deus tuus: 22. Et reverfus es, & comedifli panem, & bibifti aquam, y.] Domin inloco, in quo prsacepit tibi, ne comederes panem , neque excelf biberes aquam, non inferetur cadaver tuum in fepulchrum patrum tuorum. 3 253. Cumque come pelfim: diffet, & bibiffet, ftravit afinum fuum propheta, quem reduxerat. excelfo fiebat 24- ui cum abiiffet, invenit eum leo in via, & occidit, & erat cadaver ejus projettum in itdnere: afinus autem ftabat 31 P everfa jüxta illum, & leo ftabat juxta cadaver. 25. Et ecce, viri tranfeuntes viderunt cadaver proje&tum in via, & leonem ftantem juxta cadaver. Et venerunt, & divul- gaverunt in civitate, in qua prophetes ille fenex habitabat. 26. Quod cum audiffet propheta ille, qui reduxerat eum de via, ait: Vir Dei eft, qui inobediens fuit ori Domini, & tra- didit eum Dominus leoni, & confregit eum , & occidit juxt—a verbum Domini, quod locutus eft ei. B 27. Dixitque ad filios fuos: Sternite mihi afinum. Qui cum ftraviflent, a8. Et ille abiiffet, invenit cadaver ejus proje&um in via: — & afinum, & leonem ftantes juxta cadaver : non comedit leo de cadavere , nec laefit afinum. ; SO- Tla 29.Tulit il pero] He, | m:ham ; deret a Domino male mulé&atum, ejus nus apud Caffian. collat. 7. cap. 25. üt væ/l'm przdictionibus, & minis abrogaret fi- Deum pro leviffimiz delictis. interdum 7 incl) te, dem, & ab idolorum cultu non aver- morte punire, quod hujus prophete terctur. Ita Cajet. Abulenf. & alii. exemplo, aliisque confirmat. . Vide x jeg Y W volu 20. Faüus eff fermo Domini, ch.) etiam S. Greg. 4. Dialog. cap.24. De lrt 3 Cutm Vero Dei , & prophetie fpiritu afila- eterna ejusdem fülute vide $. Auguft. I AAX * n d £us eit. lib. de cura pro mortuis agenda c. 7. — 24. Imuenit eum leo 1 via,6$ occidit.) '4/7"4/ CJ; Er leo flabar juxta cadaver.) Notant 0& 47 Plerique omnes au&tores prophetam Procopius, & "Fheodoretus, quanta -T pred hunc aà leone occifum a gravi culpa fanctarum corporum cura Deo fit, qui etiam leonem cuftodem hic appofuit. hij fir liberamt. Notat autem Abbas $ere- CA P UUT XHE 473 0 6u : 29. Tulit ergo prophetes cadaver viri Dei, & pofuit illud fuper afinum, & reveríus intulit in civitatem prophetze fenis, Domini ut plangeret eum. 3o. Et pofuit cadaver ejus in fepulchro fuo, & planxerunt ida, di- eum;: Heu, heu, mi frater. [ ori Do- 31. Cumque planxiffent eum , dixit ad filios fuos: Cum ii Do- mortuus fuero, fepelite me in fepulchro in quol vir Dei fe- pultus eft : juxta offa ejus ponite offa mea. 32. Profe&to enim veniet fermo, quem przedixit in fermone aqQm, , ttque Domini contra altare, quod eft in Bethel; & contra omnia fana dchrum excelforum , quae funt in urbibus Samarisze. 33. Poft verba haec non eft reverfus Jeroboam de via fua ? fuur peifima, fed e contrario fecit de noviffimis populi facerdotes excelforum : quicumque volebat, implebat manum fuam, & fiebat facerdos excelforum. - i, & n fabat 34. Et propter hanc caufam peccavit domus Jeroboam , & everfa eft, & deleta de fuperficie terree. um n ; divu- abat. eum de ; & ttà- t a , Qu CAPUT in v yedit ieo 3o. Plauxeruzt eum.) Jufta fuäebrizt 33- De noviffimis populi) Quos fu- illi perfolverunt. periori cap. num.3I. exzremos populi 39.Tülif Hen , beu, mi frater.) Erat hec fa- appcllavit. 7 miliiris apud Hebrezos lugendi forma, Implebat manum fuam. In facer- Ut V frater,É? a fóror, va Domine t ; c]p, 56- dotem confecrandum offerebat, & im- od v« inclyre. Vide Jerem. cap. 22. n.19. ium illud facerdotium confequebatur. 31. Sepelite me £m fepulchro, &fc.) V ide di&a Exod. 28. 41. & Jud.17.5 pIO l)n v a Vil Cur voluerit fenex hic propheta fepe- Ja colebantur. Excelfortim.) Collium, in quibus 1do- p liri cum propheta illo occifo , indicant JAugt LXX. interpretes , qui ita habent. 34- Prepter banc cau[am.) Et pxopter "pud offa ejus ponite me, ut falventur ensh 61 idolofatriam in regno Ifraelis univer- Notint effa mea cum offibus cjus; cum fcilicet, ím indu&tam, multis in locis fanis ex- jntà qua przedixit num. 2. implebuntur. tructis in excelfis, & nemorofis locis. ;g,() fit qui Bibl. cwim? Cops. Menoch, Tom, L. Qoo a jb 474 LIBRI Jl REGUM CUA IEUT NY 6. Au & alt: | Zlhias propbeta ab uxore Sferoboam [uper filio Abia cegrotante la? 6gi interrogatus , predicit. filium. moriturum, €? domum eroboamn nv penitus evertendam , quo mortuo , fuccedit filius Nadab : rex au- Quia ex pulm tem AAgypti diripit domum Domini in S'erufalem , £? mortuo 9. Et Roboam , [uccedit filius zbia. fuift f ? I. TN tempore illo aegrotavit Abia filius Jeroboam. lecutus 2. Dixitque Teroboam uxori füuze : Surge, & commuta in cnf habitum, ne cognofcaris, quod fis uxor Jeroboam: & vade in 0. $« *Sup. Silo, ubi eft Ahias propheta, *qui locutüs eft mihi, quod re- & fecif 2132 enaturus effem fuper populum hunc. provoca 3. Tolle quoque in manu tua decem panes, & cruftulam, & 1o. H vas mellis, & vade ad illum : ipfe enim indicabit tibi, quid & * per eventurum fit puero huic. fum, & 4. Fecit, ut dixerat, uxor Jeroboam /; & confurgens abiit Jerobon in Silo, & venit in domum Ahise: at ille non poterat videre, ) quia caligaverant ocüli ejus prae fenettute. £05 Cant s. Dixit autem Dominus ad Ahiam : Ecce uxor Jeroboam àVes q ingreditur, ut confulat te fuper filio fuo, qui aegrotat. Hsc T. 7 & hzec loqueris ei. Cum ergo illa intraret, & diffimularet fe troitu p effe, quae erat, 13 Et 6. Au- lnferety £0 ferm( It Grotavit Abia filius Teroboam.) &grotum haberet filium ; & vere fe ex L LXKX. cap.12. hujus libri, ubi ipfo cognofcere, quid de ejus falute fperandum effet, aut timendum. E hanc referunt hiftoriam , uxorem Je- 9. M roboam 44ze appellant. l] P 2. Commuta babitumy, ne cognofcaris.) 3 Tolle quoque 12 man 148 derim Of t Verebatur fcilicet ne propheta orata panes, &c.) Ad prophetam enim (ine .IO. Mi munere indice benevolentie , & grati- did y. p potius, quam vera dicturus effet, ut tudinis non adibant, ut patet ex I. &eg. C/daþ,m, Dionyfius Hugo, & Vatablus notarunt. Vel contra timuit, ne propter fcelera 9. 7. Ecce i:bimus, qz»zid feremus ad vi- Cbræo eü russ Dei? 9 Quarm mariti afperius objurgaretur, aut etiam Voluit etiam Cruflulam.) LXX. habent, cellyridas &Cüt(a ve inaudita dimitteretur. flis ejus, O mvas. Collyridas facer profectionem hanc uxoris clam populo 2 Int»l'ph inftitui , ne, fi ille animadverteret Re- textus alibi tortas panis vocat, aut pla- 95 (argeye centas. Refpondent Italorum buccel- 32 36 ([av .gem ad Domini prophetas in neceffi- latis panibus, quos Romani vocant, Tuli (icen tatibus confugere, idolorum vanita- Crambelle. ]o fl QIOTIE tem fatis intelligerct. Nec ut refpon- fum ferret, erat neceífe , ut prophete, 4« AdLüt in Silo.) Locus erat in tribu Jrétiofue f 0 tum (iï quenam effet, aperiret : fatis erat, fi Ephraim inclytus ob diutinam in illo 3 g. latio, diceret fe mulierem quandam effe, que arce goxnnnomtionem. It ab)j JI C ALE UT XIV. "r AF 6. Audivit Ahias fonitum pedum ejus introeuntis per oftium, & ait: Ingredere, uxor Jeroboam, quare aliam te effe fima- H QOf las? ego autem mifius fum ad te durus nuntius. J 7. Vade, & dic Jeroboam: Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: : TOY d- Quia exaltavi te de medio populi, & dedi te ducem fupe; po- ulum meum Ifrael, DT 8. Etfcidi regnum domus David , & dedi illud tibi, & non fuifti ficut fervus meus David , qui cuftodivit mandata mea, & l fecutus eft me in toto corde fuo, faciens quod placitum effet comruta in confpe&tu meo:. t vadein 9. Sed operatus es mala fuper omnes, qui fuerunt ante te, quod re- & fecifti tibi deos alienos, & conflatiles, ut me ad iracundiam provocares, me autem projeciíti poft corpus tuum : ftulam, & 1o. Idcirco ecce ego inducam mala fuper domum Jeroboam, . ibi, qu & * percutiam de Jeroboam mingentem ad parietem, & clau- "inis - fum, & noviffimum in lfrael : & mundabo reliquias domus 15-29- ens abiit Jeroboam, ficut mundari folet fimus usque ad purum. at videre; Ir. Qui mortui fuerint de leroboam in civitate , comedent eos Canes: qui autem mortui fuerint in agro, vorabunt eos eroboarm aves coeli; quia Dominus locutus eft. 12. 'Tu igitur furge, & vade in domum tuam aL Hec ,& in ipío in- mularet 1. troitu pedum tuorum in urbem , morietur puer. I3. Et planget eum omnis Ifrael, & fepeliet: ifte enim folus inferetur de Jeroboam in fepulchrum, quia inventus eft fuper — f. äi eo fermo bonus a Domino Deo Ifracl, in domo Jeroboam. &va t t Ooo ^5 ]ute 14. Con- p d ndum. 9- Me projecrffi þa/l-' corpus tuum.) Clauft quoque defecerunt, r?/z'duique* Con- PO& tergum tuum. fumpri [unt, ita explicat: mom erant opes, "m dectm IO- Mingentem ad parietem.) Vide gm enim Uf qua doms clauduntur, neque pecudes, qua dicta 1. Reg.25. n. 22. 12 agro relingtununtzur. Ti & gl'ln' Claufmmn, 6 noviffimum im Ifyacl) In Reliqgeias domusi.) Vilios, pofteros. L [^ * Hebrazo eft, 3rys "13xy Zatfar veat- Sicurt imnndari foler ffmms u[que ad pu- m 44 77 zub, uarum vocum prima cLefum, 4 rzm.) Ut folet fimus , aut ftercus pe- J feeunda vero derel/&um fignificat. No- nitus eradi e pavimento domus, & enty [ äyj:ldf fter Interpres 4.Reg.14.26. vertit c/au- ejici, ne vifum , aut nares offendat. jilus It J0s carcere , €$ extremos- Deuter. vero I3- Imventus eff [uper eo fermo Lonus o at* Hac. for- 32- 36. claufos, &t veffduos. a Domino-) Non pueri bonitatem fieni- jum Di** mula dicendi fignificatur nihil ex tota ficat, fed in illum mifericordiam Dei, n v? Cant, pofleflione , aut domo, five vile, five cui vifum fuerat permittere, ut puer pretiofum fuerit; ftve claufum, & cu- hic in fepulturam , qua alii carituri gt uiba ftoditum, five dereli&tum, & abjectum, exant, inferretur. * Aliqui tamen ver- a predatione, & direptione tutum fo- tunt ex Hebrzo : Quia ?mventa eff in j um 1 il re. Rabbi Jofeph illud Deuter.sz. 36. eo cogitatio bona. erga Dominum Deum 476 LIBRI IIL. REGUM | I4. Conftituet autem fibi Dominus regem füper Tfrael , qui s *P adragii percutiet domum Jeroboam in hac die, & in hoc tempore : 15. Et percutiet Dominus Deus Ifrael, ficut moveri folet fet : dece arundo in aqua : & evellet Ifrael de terra bona hac, quam de- guam elef tribub:s] dit patribus eorum , & ventilabit eos trans flumen : quia fece- runt fib1 lucos , ut irritarent Dominum. )5 E; 16. Et tradet Dominus IHrael propter peccata Jeroboam, qui eum fupe peccavit, & peccare fecit Ifrael. füis, qui 17. Surrexit itaque uxor Jeroboam, & .abiit & venit in 23 H Thería: cumque illa ingrederetur limea domus, puer mor- füper on tuus eft, frondof 18. Et fepelierunt eum. Et planxit eum omnis Tfrael jüxta 24. 9& fermonem Domini ; quem locucus eft in manu fervi tui Ahize abomn: prophetae. [ filiorua 19. Reliqua autem verborum Jeroboam : quomodo pugna- 5 In: verit, & q uomodo regnave:it, ecce ícripta funt in Libro ver- 1 E Eeypi i borum dierum regum Ifrael. | a. Ft 20. Dies autem, quibus regnavit Jeroboam, viginti duo anni univera funt: & dormivit cum patribus fuis: regnavitqu; Nadab filius M ejus pro eo. L1n manyr D. Ri Porro | oftium d — J/Mez',xquod bonum aliquod pueri fi- fyrios tran&ferantur ; poftquam. diu, gnificat. multumque in patria fua, quafi arundo 21« Naa; patrios en I4- Regem füper If;"zze/.,qni perenttes.) in aqua, inteftinis feditionibus, & bel- Is fuit Baafa, cui favit Dominus , ut lis fuerint agitati: losfilo Rex fieret, eique populum conciliavit, Veztilabst a05.) Elebr. difperger tes. 9. o ut Dei vindi(tam in Roboamum exer- Ceret, Flamen.) Euphmtem. tàn 88, q I16. Tradet Dominus Cun TX In bac die, ($ hoc tempore.) Putat nus Affyriorum. Ifr ael.)) In ma- 2 44 24. Ejt Abulenfis qu. 26. hoc ipfo die, quo 17. Vemieim Ther(a.) LXX: vocant propheta vaticinatus eft contra fero- Saritam. Midetur "Therfa fuiffe Regia vertit Va boain, ceepiííe Baafe conjurationem, civitas ante Samariam conditam. pitudo v que tamen in rem deduci non potuit, 9. Plamxit ilum.) Jufta funebria 5 Il[ l]iü 'PO& 31'.&11100 annos. Cajetanus perfolvit. C4| n exiftimat fententiam'effe ; tam prom- Iu manufervi foi Abia.) Per Ahiám. Vontra te ptam fore divinam ultionem , ut etiam I9. Quenzedo pugnavertt.). Contra Telis, f qui hae ipfa die & hoc tempore in Roboam: nam ut dicitur cap. fequenci Ttn f vivis effent, in eam ipfimet calamita- num.6. Belum fut inter Roboum &f Je- moni, V tem venturi effent. Conf voboam omni tempore vita ejts. Y5. Et percuttet Dominus,8c.) Quo- In Libro werbovum dierum Regum l- eme tiam populus fe Recis impietati faci- 7ael.) In annalibus Reeum Ifrael, qui Ge. lem prebuerat, & obfequentem, pr&- non extanc: vide diGa 1in. Prolegome- ? llüngor nis cap; 3. 25 Af dicit propheta , 'fo-re ut captivi in Af- Q N belt € A PUST XIV 477 friel, qu 5r. *Porro Roboam filius Salomonis regnavit in Juda. 1.Par. pore : Quadraginta & unius anni erat Roboam, cum regnare coepif- 12.13- Veri folet fet : decem & feptem annos regnavit in Jerufalem civitate ; quam de- quam elegit Dominus, ut poneret nomen fuum ibi, ex omnibus quia fece- tribub:s 1frael. Nomen au:em matris ejus Naama Ammanitis. (f 22. Et fe vic Judas malum coram Domino, & irritaverunt boäm,qui eum.fuper omnibus, qus fecerant pstres eorum in peccatis fuisy qui peccaverunt. - Venit in 23. f£dificaverunt enim & ipfi fibi aras, & ftat ms,— & lucos J'ü€t mort- fuper omnem collem excelfum, & íubter omnem arborem frondofam : rael jüxta 24. Sed & effoeminati fuerunt in terra , fecerunt que omnes tui Ahie abominationes gentium, quas attrivit Dominus ante faciem filiorum Iírael. o pugna- 25. In quinto autem anno regni Roboam, aícendit Sefac rex ]bro vet- fE£gypti in Jeru(alem, 25. Et tülitthefauros domus Domini, & thefauros regios, & dito atii univerfa diripuit: fcuta quoque aurea,* quze fecerat Salomon: SLIP» t YOX Io.16. (ab flius 27. Pro quibus feci ed- ES Roboam fcuta serea, & tradidit ea in manum ducum fcutariorum; & eorum, qui excubabant ante oftium domus regis. 1^Torto d Ooo0 3 28.Cum- uam. diu , Scriptura, nec eft facile divinare, cum af arundo Ql. Naama .dmmaniis.) Quz, quill pàátrios errores ncon pl;u-./e exuerat, il-. £ inte: Roboam, & Sefac affinitas inter- D5 & bd- los-filo videtur n ricuiíte. e vuvECU , ederet nam Sefachi pater filiura Sa- D perget . 22. Super omuiius.) |n omnibus imi- lomoni dederat uxorem, quz erat Ro- tantes, que ab illorum patribus judi- boami noverca. Probabile, Sefac re- cum CEINPOIAC i:ïä ant Pt'jfpetï'dt'l. eni amplificandi ftudio arma fumpfit- l) [n m- 93. 4:45, 9 fL'atuas.) Altaria, & idola.- fe, aut etiam Jeroboami fuafu, quocum Q4. Efeminati.) f*c»;n..c' mafcula, ut erat affinitas, ut notat Salian. anno Ro- .Y vocunt vertit Vatablus. impidens tur- boami quinto n. 5. uilfe g D Xitudo varlis tem: is Hebreorum fitam. Remp. £xdavit. Vide 4 Rege 23 2-Ha. 26. Thefauros donmus Domini.) Murum ; fuebri templi, & pretiofam ejus fupellectilem. cap. 2. num.6. & 2. Mach. 4. 12. nec At Scuta quoque aurea.) De quibus fu- contra temperai U i im tantum erat hoc j A. fcelus, fed etidin contra re 1 n igionem ; pra cap. 10. 16. vide ibi dicta.- (ontra nam effxininati ifti certo cuipiaum. dx- 27. Fecit Rex Roboams ftata &re4.) 'P; fiquetti moni, Veneri verbi caufa,aut Priapo Non neglexit Roboam , que ad pom- um d j* confecrati erant. Vide Fabrum lib. 3 pam fuam pertinebant, & fortafle eti m /f ^ f, femeftr. cap. * aliquam curam pofuit in templi f 'Ux :elf ! ';ïggm If Gentium , quas AIIUIT; 56.) Cha- lectili reparanda. ffad, 18 nanzeorum feüicet. Tradidit ea in manu dacum fcutaria- V T rol Abn'ome- Q&. [cendit Se[ac Rex 43 gypH . E56.) rum.) XX. habent, & . prapofeez fumt Quax belli caufa faerit, non expreliit fper ea duces pracurfórum. 478 LVIBRI IHI. REGI;IM 28. Cumqué ingrederetur rex in domum Domini, porta- s Eoq bant ea, q deciinafle ui praeeundi habebant officium : & poftea reporta- bant ad armamentarium fcutariorum. foj, " ex 6. Attà 29. Reliqua autem fermonum Roboam, & omnia, quze fecit, ecce fcripta funt in Libro fermonum dierum regum Juda. femmpore ! 7 Mli 3o. Fuitque bellum inter Roboam, & Jeroboam cun&is die- ; us. nopne ha 31. Dormivitque Roboam cum patribus fuis, & fepultus eft juàt R cum eis in civitate David: nomen autem matris ejus Naama 9. Etd ]n civitat ,Ammaniüs: & regnavit Abias filius e'us pro eo. 9. Ína CAPUT XV. Marex ] 10 Ft Jdmpio Zdbie regi S'udee fuccedit pius filius la, qui adverfus Balan Thnen matr regem l/rael praliatur , impetrato a Benadad rege Sirie auxilio. U. t ^Afa morienti fuccedit filius Sofapbat : at Baefa Nadab filium Sfe- Dard pa D. Et roboam cum unioer[a cognatioue occidit, &? pro eo regnat Juper. Ifrael viginti quatuor annis , impius fordes id bofl impium. 15. Iní 6p5 1f ( 1. [ Gitur in oCtavo decimo anno regni Jeroboam filii Nabat, übvertit regnavit Abias fuper Judam. $.Par. 2. Tribus annis re mum, & gnavit in Jerufalem: *nomen matris ejus Ij Ex 15-2- Maacha filia Abeffalom. fe&um e 3. Ambulavitque in omnibus peccatis patris fui, quae fece- sss rat ante eum: nec erat cor ejus perfe&um cum Domino Deo fuo, ficut cor David patris ejus. x Etcept 4. Sed propter David dedit ei Dominus Deus faus lucer- allis etim poi, 2 nam in Jerufalem , ut fufcitaret filium ejus poft eum , & fta- 1 fondits tueret Jerufalem: : Me8. 03 ;.Eo explicatig Vide patza grudus 29. Cemque ingrederetur Rex im da- lom: non eft autem hic Abfalon Da- jl i& comy mum Demini.) Ex hoc patet Roboamum vidis filius, fed alius, qui etiam dictus 10 etilim, non plane, & palam divinum eultum eit Uriel, & fuit ex Gabaa in tribu def:ruiffe, nec illum in fuo regno pro- Benjamin, ut habemus 2. Paral. 13.2. 2 Qu hibuiife. Mijetius. ubi etiam. Maacha Michaja appellatur. YU peteato 29. In Lihro fermonum dierum Regum 4- Lecergam in Jerufalem.) Mide TR ls ver J«44.) Qui liber non extat. di&ta cap. 1. num. 56. etiam ( I 4dacha filia Abeff[4lon.) Sive Ab- Staruerat Jerulalem.) Stare faceret IT. Dj - F falom. LXX. enim & Jofephus Jerufalem ut vertit Pagninus, ftabili- d ,15/; paffim pro Abfalom dicunt Abeffa- ret regnum Juda. 'XII"ch Í ÜWPUTREV 479 Ai, port- g. Fo quod fecifä"ef David re&um in oculis Domini, & non 1 Tporta declinaffet ab omnibus, quse praeceperat ei cuntis diebus vitee 2 eo fuae , " excepto fermone Uriae Hethael. A 6. Attamen beil A que fecit 1 "uda. tempore vitae e'us. um fuit inter Roboam , & Jeroboam omni !* undis die- 7. Reliqua autem fermonum Abize, & omnia que fecit, nonne hzc*ícripta funt in Libro verborum dierum regum 2-Par. " i pultus eft ]uda? Fuitque praelium inter Abiam, & inter Jeroboam. us Noma 8. Et dormivit Abias cum patribus fuis, & fepelierunt eum 9.Par. in civitate David , * regnavitque Afa filius ejus pro eo. 9. In anno er go vigefimo Jeroboam regis, lífrael regnavit H-ä- Afa rex Tuda, 10. Et quadraginta & uno anno regnavit in Jerufalem. No- Tjus Dalun men matris e;us Maacha, filia Abeffalom. j auxlo. Ir. Et fecit Afa rectum ante con ; (pe&um Domini, ficut flum - David pater ejus: I2. Et abftulit effoeminatos de terra, purgavitque üniverfgs f'gndi fordes idolorum, quse fecerant patres ejus. I3. Infuper & Maacham matrem fuam amovit, ne effet prin- ceps iü facris Priapi, & in luco ejus, quem confecraverat : ]i Nobat, fubvertitque fpecim ejus, & confregit fimulacrum turpiffi- mum , & combulfit in torrente Cedron: xtris e]us 14. Excelfa autem non abftulit. Verumtamen cor Afa per- fe&tum erat cum Domino cunétis diebus fuis : Uæf Ce- 15. Et ;ino Deo &. Excepto feymone Urie Hetbe;.) ln Hgnif?c;ic ea irafis, ut cum David aliis etiam »eccavit Dàvid, ut in cenfu interfici jullit h anaa, & Rechab fica- us lücete M 24. in propofito delen- ri0$, qza770 magi, inquit, azferazs vos populi, 2. Reg di funditas domum Nabal Carmeli ; Ef de terra ? quinam appellentur effcemi- I. Reg- 25. Couvnunis interpretum nati , dictum eft fuperiori cap. n. 24 explicatio eft, alia.peccata , qux a Da- I3. Maacham matrem fuamy, &c.) D -/ vide patrata funt, ejus efie ordinis ac Qua in primis nitebatur fcediffuna fu- E adus , ut cum hoc peccato cedis perftitio ; illam vero amovit, ne pu- Ü ri& comparat4, peccata quodammo- blici pudoris áppetens domefticam pfdos Da- do exiftimari non debeant. Íta Abu- ditffimularet infamiau riam dictus N lenf. qu. 3. Hugo, Lyran. Dionyf. & Simulacrum tuerpumum. J Scilicet , p tr0d Cajetanus. Addit Sanchez Davidem Priapi. il 197 'PD in peccato cum Bethfabee diu hzfif ij I4. Excelfz antem non abffulit.) Abu- aï)[)&h.ifül'v in aliis vero non item ; itaque ratione lenf. q.10. 13. & 14. ait Afam abftu- p.) Vil etiam diuturnitatis ceteris gravius fuit. litfe excelfa omnia, fuccidiffe lucos, &c. II. David pater ejus.) ld eft, abavus. nam 2, Paral. 14. 2. dicitur: $u£verzz£ jc f I2. Abfünlt effeminatos de terra.) altaria peregrins cultus, 69 excelfa, 5 , [uili- Extremo fupplicio affecit ; id enim confregit. flatuas ,. Incosque - [uceidit. N Q LIBRI lL REGUM 15. Et intulit ea, quae fanCtificaverat pater fuus, & voverat, V in domum Domini, argentüm , & aurum, & vafa. pane & p 16. Bellum autem erat inter Aía, & Baaía regem Iírael, cunCtis diebus eosum. Y padla 9.Par. 20. 16.1 17. * Afcendit quoque Baafa rex Ifrael in Judam, & asedifi- tüs fu cavit Rama, ut non poffet quispiam egredi, vel ingredi de z parte Afa regis Juda. D ; Abel 18. Tollens itaque Afa omne argentum , & aurum, quod tertat Al. remanferat in thefauris domus Domini, & in thefauris domus regiae, dedi& illud in manus fervorum fuorum : & imifit ad &re Benadad filium Tabremon filii Hezion, regem Syrize, qui ha- 22 bitabat in Dàmafco, dicens : 19. Foedus Nem eJUs, Cum autem dicitur hoc loco, exce//z Therfia nimirum, quez erat fedes regni Gaba: aon abflslit, lermo eft de fanis, que ejus , ut dicitur hoc eodem cap. n. 53* ad montem Oliveti fabricaverat Saló- 4 dificavir Rama.) Rama ad tribnm l 27, non, que multis poft annis diruit Jo- Benjamin pertinebat, eratque in rezno fortit fias .4. Reg. 23. Juda vicina Anathot, & Bethlehem, &, truxit Cor Afe pevfetum erat cum Domi- ut ait Jofephus, diihb;ïg Hierofolymis gun ] z0,€5c.) Quod ad religionem attinet ; ftadiis quadragi-ta. Non tamen no- nam alioqui [^) — . Paral. 16. Jo. narratur vam urbem condidit, fed. communi- pedes illim prophetam adverfa nuntiantem vit, & muro circumdedit, ut habetur u in vincula conjecitfe, quod a culpa vin- 2. Paral 164 dicaii non poteft. Peccavit etiam fpem Civita * Ur uen poffez 7:!3)0):;4»; egredz , vel ia- j in gentüium auxiliis collocando, & in gredi, &c.) Vidit Baafa opportunita- illis advocandis non profanas tantum; tem loci Rama , ut ea communita, fecuni 26 fed facras etiam divitias erogando. prefidioque in ea impofito, aditum Praterea medicis nimium fidendo, cum ompnem Judzis obftruerct ad Ifraclitas, lzwit.i podagra laboravit , 2. Paral.16.12. & reditum inde ad faos, ex quo etiam lírae] I5. Imtulit.ea, qu& [antlifrcaverat loco crebris excurfionibus regnum Ju- pater fzus, 629c.) Kx lebrgeo vertit da impune fatipaturi erant. y. Vatablas : &f zerulit f[zndlifftcationes pa- 18. Omnme argentum , €* aurum, quod Char,. zi ful.,8$ fantliffcariones fuas im do- reman[erat , 6c. ) Vel Sefac omnes Torum mum Domini : ententia eft, perfolviffe omnino thefauros non abftulerat, vel Afam ea, qu& voverat pater ejus, ni- fidelium pietas fubinde multa fuppedi- Lonsnee mirum in magno illo rerum fuarum taverat, ex quibus thefaurus coaluerat, 1p. 1 difciimine, cum. pugnavit contra Je- iis etiam additis, quz illi victoriz ali- fu. ) ; robo:m, uit ait Abulenfis q.17. in fine. quot contta Baafam , & /Ethiopas pe- p Intulit etiain fanctificationes fuas; nam pererant. Porro culpa non caruit Àfa kemlelr propriam etiam liberalitatem adjecit ; thefauros domus Dei tradens Regi in- m f vovit enim Domino diverfa donaria, fideli, cum neceffitate non prem'ere- Wi at que & cumulate perfolvit. tur, & fi Deo fideret, viftoriam effet Pem:[ 16. Cunüis diebzs earum.) Ex quo IQPOICEIEUIUS- Vum q bellire ceperant inter fe u ue. ad F Heziom Regem Syriae.) Videtur dU ab montem Baafz, nim Afa po d illius hic Hezion fuiffe Razon ille, qui fuit ls a]te interitam adhuc multis annis reenavit. 5 adverfarius Salomoni » ut fupra dium 3r. 1','115 eft 3. Reg. 11. 23. 17 "Afcendit 4no2ue Baa[a,€'c.) De Ti pcri lil] « i CAPUTI: XV. 48r OYerat, a 19. Foedus €ft inter me, & tej & inter pastrem meum, & patrem taum : -ideo mifi tibi muner*a & argentum, & aurum z Yrae] & peto, ut venias, & iiritüm facias foedus, quod habes cum Baafa rege Ifrael, & recedat a me. edift 20. ACquxefcens Benadad regi Afa, mifit principes exerci- edi de tus fui in civitates Ifrael, & percufferunt Ahion, & Dan, & Abeldomum Maacha, & unlvex fam Cenneroth ,omnem fc111cet , quod terram Nephtali. domus 21. Quod cum audiffet Baaía, intermifit aedificare Rama, ifit d & reverfus eft in Therfa. qui h- 22. Rex autem Afa nuntium mifit in omnem Judam, dicens: Foedus Nemo fit excufatus. Et tulerunt lapides de Rama, &-ligna — ejus, quibus sedificaverat Baafa: & extruxit de eis rex Afa. lcs repni Gabaa- Benjamin, & Mafpha, p. 1.2 ] trinm . 23. Reliqua autem omnium fermonum Afa, & umverfæ 1n 1600 fortitudines ejus, & cun&ta, qus fecit, & cwnates, quas ex- hem & truxit, nonne hzec fcripta funt in Libro verborum dierum re- ofolymis rien o gum Juda? Verumtamen in tempore fene&utis fuge doluit pedes. jammuntt habetur 24- Fr.dormivit cum patribus fuis, & fepultus eft cum eis in civitateDavid patris fui: 1egnavrtqueïofaphat filius ejuspro eo. 2,Par- vd i 25. Nad4b vero filius Jeroboam regnavit fuper Ifrael anno 17.1- yrtonita- fecundo Afa regis Tuda: regnawtque fuper Ifrael duobus annis. münlta, aditum 26. Et fecit quod malum eft in confpectu Domini, & ambu- lavit in viis patris fui, & in peccatis ejus, quibus peccare fecit frachtas, 10 eta lfrael. qum Ji- 27. Infidiatus eff autem ei Baafa filtus Ahize de domo 1ffa- Char, & percuífit eum in Gebbethon , qu& eft urbs Philifthi- Ifhy 7;40!! Qmies nmum,üqmdcm Nadab, & omnis Hfrael obfidebant Gebbethon. EO 98 Inter- [ ss [yppet lg. lgter patrem mesm, O patrem 22. Nemo ffr mcufam.r ) Quin operj yaluerats z42:22.) XAbiam videlicet, & TdLrernon manum ádmoveat, jrig al Exrfruxit. 00. Zlcquiefcens Benadad Regs Afa, &c.)) - Gabaz Bf??/rt?lll?z J In- ps p Venalem h.buit Syrus fidem, & pecu- qunvxt, & cgmmumv:t Gabaa Ben- rutt Ài niam fcederi antetulit, ratus 1b1 jus etfe;, jamin, in qua prius habitaverat Saul. Re"f[ I ubi merces plurima. Ma'pha.) Quam olim celebraverat yrentare Samuel. Percuf[erunt. Abion, Gc.) chcque fa- jm du &um eít, nt Ben«(hd geminam prz- dam ab Hebræxs acciperet , a-volenti- 23. Doluiz pedes.) Podagra laboravit;: Videtur bus altetram , alteram ab invitis 9. Obfidebant Gebberbon.) C,tufdm ,j füit hujus belli cum Philifthais facer textus QT. Inte mifét adificareRama.)At nimi- d rum periclitanti regno fuo opem ferreg.. nullibi expreflit. Bibl.cum Gon. Menoch. Tou. II. Ppp EUH . 482 L.IBRI. II REGUM 4 E6 28. Interfecit ergo illum Baafa in anno tertio Afa rägisjuda, D us & regnavit pro eo. 1nus 6j * Infr. Nabat, 21.22. 29. Cumque regnaffet,* percuffit omnem domum Jeroboam: non dimifit ne unam quidem animam de femine ejus, donec 4.*Qui | * Sup. deleret eum , jJuxta verbum Domini, * quod locutus fuerat in eanes: & q volucres Q 14.10- ganu fervi fui Ahize Silonitis, 50. Propter peccata Jeroboam , quae peccaverat, & quibus ; ! Reli peccare fecerat Ifrael: & propter deliétum, quo irritaverat A praliae Dominum Deum Ifrael. TUT) Teguim 6, Dorm 3t. Reliqua autem fermonum Nadab, & omnia, quee ope- ratus eft, nonne hac fcripta funt in Libro verborum dierum in Thería : regum Ifrael ? 7 Cutt ; 32. Fuitque be Humfinter Afa, & Baafa regem Ifrael, cun&is Domini fX diebus eorum. Con:fa oftr 33. Anno tertio Afa regisTuda , regnavit Baafa filius Ahiæ, dum eum i fuper omnem Ifrael, in Therfía viginti quatuor annis. Jeroboam: 44. Et fecit malum coram Domino, ambulavitque in.via ]e- Honani, p roboam, & in peccatis ejus, quibus peccare fecit Ifrael. 0. Anno Biafa fupe CAPUT XVL 9. Et rel Sfebu þroþhez*a Bradicit regis Baafa & domus ipfius fuboer fronem ; parti; equi tüs, 1n dor cui mortuo [uccedit filius Ela, quem impius Zambri occidit , eaque 10 *Trr regnum itoadente, elegit Irael. Amri, quo impio regnum obtinente, Vigefitio f Zambri fe cum domo regia fuccendit : mortuo aufem zAmri fuccedit 1. Cum Jilius impüffanus ZAcbab , qui Sfezabel duxit uxorem , €? ejus Oner do tempore readificatur. SFericbo. par.ietemï 4 1. Dele A&us eft autem fermo Domini ad Jehu filium Hanani I.F contra Baaífa, dicens : :omim'j q 2. Pro eo quod exaltavi te de pulvere, & pofui te ducem m a fuper populum meum Tfrael, tu autem ambulafti in via Jero- millas &f a boam, & peccare fecifti populum meum Ifrael, ut me irritares quendum. n in peccatis eorum : APug] 6 ; 3. Eccds $ Pifois, T us , 99. Ieterfectt ergo illum Baafa.) Cum J Ebe fimm Hanaui.) Ajunt He- | iilorim. & Nadab in obfidione urbis occifus fit, brei non folum Jehu fuiffe pro- | dicendum quoque eft eum infepultum phetam, fed patrem quoque ejus Ha- v Ortdie €ij; proje&um cxli avibus predam fuiffe, naüi, & Abulenf. in hoc cap. quzft. 5. lm VECOP juxta prophetiam Ahix Silonitis 3. probabile putat, hanc Hanani , qui hic Jiravie : memoratur, eumdem illum effe, qui 3 n&; : .Rgg. I4. n. 1I. J Bsf dt CAPUT:XVL 483 Tegis ul /4. Ecce, ego demetam pofteriora Baafa, & pofteriora do- mus ejus: & faciam domum tuam ficut domum letobonm: Nabat. ]eroboam filii - , donec 4.* Qui mortuus fuerit de Baafa in civitate, comedent eum * Sup. s herat in canes : & qui mortuus fuerit ex eo in regione, comedent eum I4.1I. * volucres cceli. & qubus $. *Reliqua autem fermonum Baaía, & qusecumque fecit, o.Par. Ititaverat & praelia ejus, nonne haec fcripta V»fun.t in Libro verborum die- ;6.1, rum regum Tírael? que ope- 6. Dormivit ergo Baafa cum patribus fuis, fepultusque eft m dierum in Thería: & regnavit Ela filius ejus pro eo. . Cum autém in manu Jehu filii Hanani prophetce verbum 1el,cun&is Domini fattum effet contra Baafa, & contra domum ejus, & contra omne malum , quod fecerat coram Domino, ad irritan- it Ah'iæ, dum eum in operibus manuum fuarum, ut fieret ficut domus IS, Jeroboam: ob hanc caufam occidit eum, hoc eft, TJehu filium iv Je- Hanani, prophetam. ml 8. Anno vigefimo fexto Afa regis Juda, regnavit Ela filius Baafía fuper lIírael in Therfa duobus annis. 9. Et rebellavit contra eum fervus fuus Zambri, dux mediae partis equitum : erat autem Ela in Thería bibens, & temulen- qerfinem ; tus, in domo Afa prsefecti Therfa. ilt, aque IO. *Irruens ergo Zambri , percuffit, & occidit eum , anno 4Rerg; ghtitetit, vigefimio feptimo Af regis Juda, & regnavit pro eo. $. 3E. 7107 11. Cumque regnaffet, & iediffet fuper folium ejus, percuffit omnenr domum Baafa, & non dereliquit ex ea mingentem ad & qu parietem , & propinquos , & amicos ejus. 12. Delevitque Zambri omnem domum Baafz, juxta verbum n Hanani fa in manu Jehu prophetze. Domini, quod locutus fuerat ad Baa Pppa 15. Pro- ie ducem cautum , atque imparatum occuparet , Vi ,]ero- miflus eft ad. Afam Regexln Juda ar- ac facile obtruncaret. uendum minoris im Deum fiducix jrriares 2. Paral. 16. 7. ».Dux medie partis e*qui"mm',) Chal- deus ait fuiffe umum de duobus ma- 3. Pofferiora.) Pofteritatem, flios. giftris curruum, — EXX. quoque pri- j Eccó Coztra ompe ma!;;m,) In.pænam cipem medie partis curruum vocant. inalorum ,. & fcelerum. Ajutt W Jofephus. /wa««exoy appellat Psecem, ; falfepro Oceidit eum.) ngüq. Rex Jehu pro- five prafelum equirum. ye du5 P^ phetam. II. Minmgemiem ad parietem.) Vide 9. Relellavit coutra eum , €fc. Con- di&a I. Reg. 25. n. 22. | qllï E ifily qv][ hic juravit ; neque enim aperte fe hoflem Propinquos 66 amicos ejus.) À quibus TT qui' proteffus: eft, üt proditorum. more in- fibi, & tyrannidi fuz timebat. REGUM 494 LIBRI IH 13. Propter univerfa peccata Baa(a, & peccata Ela filii ejus, qui peccaverunt, & peccare fecerunt Ifrael, provocantes Do- minum Deum Iírael in vanitatibus fuis. 14. Reliqua autem fermonum Ela, & omnia qua fecit, nonne haec fcripta funt in Libro verborum dierum re;um lfírael ? 15. Anno vigefimo feptimo Afa regis Tüda, regnavit Zambri fepteni diebus in Thería : porro exercitus obfidebat Gebbe- thon urbem Philifthinorum, 16. Cumque audiffet rebellaffe Zambri , & occidiffe regem, fecit fibi regem omnis Ifrael Amri, qui erat princeps militiae fuper lfrael in die illa in caftris. 17. Afcendit ergo Amri, & omnis I(rael cum eo de Geb- : bethon, & obfidebant Therfa. 18. Videns autem Zambri, quod expugnanda effet civitas, ingreffus ett pa tuus eft " latium,&, fuccendit fe cum domo regia,- & mor- 19. In peccatis fuis, quae peccaverat faciens malum coram Domino, & ambulans in via Jeroboam, & in peccato ejus, quo fecit peccare Ifrael. :20. Reliqua autem fermonum Zambri, & infidiarum ejus, & tyrannidis, nonne heec fcripta funt in Libro verborum die- rum regum Iírael? 2l 'Tunc divifus e ít populus Tfrael in duas partes: media pars populi fequebatur Thebni filium Gineth, ut conftitueret eum regem, & media pars Amri. r 22. Prae- 13- Peccaverunt, 6 peccare fecerunt. dia motum omnem regiam, ejusque Quod vel communiter intelligi pote à opes incendio corrumpere voluiffe, ne eos exemplo, & auc&toritate fua pr&i- Amri, qui ei regnum eripiebat, iis po- viffe populo in colendis idolis ; aut tiri poflet. etiam juffionibus, & di&tis, vel novo- I9. do peccatis fuis.) Propter pec- rum idolorum, aut novarum ararum, cata fua. : lucorum, aut fanorum inductione ido- Faciens malum coram Doutno, 6c2 lolátriam amplificaffe, & roborafle. Non potuit ille feptem dierum fpatio 9- E*.p»t;gnzmdd 6[2*!.) 1161)1*.(213211(1. fpeciem pietatis, aut impietatis , ficut immanis crudelitatis exhibere, fed de & LXX expugnata , feu capta Byï't. Non licuerat Zambri per anguftias anteacta vita videtur Scriptura pro- temporis a parare, qux tolerande ob- ferre fententiam , quandoquidem nulla fidioni neceffaria erant. apparuit emendatio, & finis parrici- Succendit fe cum domo Regia.) Me- dio, & defperatione plenus, przce- tuens, ne fi in hoftium poteftatem ve- dentem vitam , tametfi laude dignam, niret, acerbiffimis cruciatibus vexare- merito condemnaret. tur. Putat etiam Abulenf. q.13. invi- 20« Infidiarum cjus.) In Baafa. CAPUT XVI 495 22. Pravaluit autem populus, qui erat cum Amri, populo qui fequebatur Thebni filium Gineth : mortuusque eft T'hebnis & regnavit Amri. 23. Anno trigefimo primo Afa regis Juda, regnavit Amri fuper Ifrael, duodecim annis: in Therfa regnavit fex annis. 24. Emitque montem Samarise a Semer duobus talentis ar- genti, & sedificavit eum, & voCavit nomen civitatis, quam extruxerat, nomine Semer domini montis , Samariam.. 25. Fecit autem Amri malum in confpe&tu Domini, & ope- o a ratus eft nequiter, fuper omnes qui fuerunt ante eum. 26. Ambiüllavitque in omni via Jeroboam filii Nabat, & in peccatis ejus, quibus peccare (ecerat Ifrael : ut irritaret Do- minum Deum lIfrael in vanitatibus fuis. 24. Reliqua autem fermonum Amri, & preelia ejus; quae geffit, nonne haec fcripta funt in Libro verboruni dierum re« gum Ifrael ? . 28. Dormi vitque Amri cum patribus fuis, & fepuiltus eft in Samaria:; regnavitque Achab filius ejus pro eo. 29. Achab vero filius Amri regnavit fuper Ifrael anno tri- gefimo o&tavo Afa regis Juda. . Et regnavit Achab filius Amri ífuper Ifrael in Samaria viginti, & duobus annis. 30. Et fecit Achab filius Amri malum in confpe&u Domini, fuper omnes , qui fuerunt ante eum. H aret 1 51. Nec fuffecit ei , ut ambul in peccatis eroboam filii Nabat : infuper duxit uxorem Jezabel filiam Ethbaal regis Si- vivit Baal, & adoravit eum. doniorum. Et abi/it', & fer 32. Et T PEBD3 29 Mariumqw eft Thebni.) Apparet Alioqui vile nimis pretium videretuf, non fuiffe mortuum 'Thebni. naturali nec apparet caufa, cur non potius no« morte, fed violenta, & quidem fortaffe men conditoris acciperet. in prelio, quod indicat vox illa 2r«- 26. 1» vauttatibus fuis.) [dolis, que valutt , quge ancegreffum certamen fi- yana funt numina, gnificare videtur. 24. Duobus talemtis argenti.) 'Ya- 3I- Dwxif uxorenm jez;zäe/.) In qua ä lentum unum, ut alibi di&um eft, tria non folum peccavit contra legem ve- Siclus ficlorum millia continebat. tantem ducere uxores alienigenas, que vero unus quatuor Hifpanicis regali- patrig fuperftitioni adhererent ; fed bus equivalebat. quod eam imulierem duxerit , a. qua Nomine Semer , €2c.) Sufpicatur Sa- plurimorum , & immaniffimorum fce- lianus magnam pretii partem a vendi- lerum particeps factus eft. tore remiflam ea conditione, ut no- Servivit Bagl.) Ex Sidoniorum fu- perftitione , ut gratificaretur uxori, men fuum extruend& civ?cati daretur: e 486 LÍBRI II REGUM 32. Et pofuit aram Baal in templo Baal, quod sedificaverat in Samaria , f 55. Et plantavit lucum, & addidit Achab in opere fuo, irri- tans Dominum Deum Ifrael fuper cmnes reges Ifrael, qui fuerunt àante eum. * Jof. 54- * In diebus ejus eedificavit Hiél de Bethel, Jericho - in f 6.26. Abiram primitivo fuo fundavit eam, & in Segub noviffimo fuo pofuit portas ejus : juxta verbum Domini, quod locutus fuerat in manu Jofue filii Nun. T XCAPUT XVIL pw lias ceelum triennio claudit, primumque pafcitur a corvis, deinde Y a muliere Sarepbtana , cujus bydria farine , & lecytbus olei n"on minuuntur ; filius autem ipfius oratione Elie re[ufcitatur. ü Eccli. I. T dixit Elias Thesbites de habitatoribus Galaád ad Achab : 48.1. Vivit Dominus Deus Ifrael, in cujus confpe&tu fto, fi 3cO»- erjt annis his ros, & pluvia, nifi juxta oris mei verba. 5 2. Et fa&tum eft verbum Domini ad eum, dicens: ; 3. Recede hinc, & vade contra Oriéntem, & abfcondere in torrente Carith , qui eft contra Jordanem, 4. Er ibi de torrente bibes : corvisque praecepi, ut pafcant te ibi. : $- Abiit 33. I» epere (uo.) Hebr. & Chald. $i erit amnis bis vos, Efp/uvi;.) NO?] & LXX. » facerer, fcilicet peflime, erit ros, aut pluvia ; nain ut ait S. Ja- í quafíi dicat: auxit fubinde peccata. cobus Apoftolus cap.s. n.17. E//as. " 34- £ diffcavit Hiel, 6c.) Vide expli- eratione oravit ad Dominusm, ut nom [u cationem hujus verficuli Jofue 6. n.36. plueret [uper tevrasza, U5 non pluit annos i i. Lias Thesbytes.) Thesban Adri- 165 , 85 men[es fex.. Cum erzo Elias fe chomiüs collocat in tribu Gad ; exauditum intelligeret,veni-c ad Achab. erat tamen Elias e genere facerdotali, 9. Ip torrente Charirb.) In fpelunca Ti & tribu Levitica. aliqua vicina torrenti Carith, quem Adrichomius collocat cis Jordanem I De babitatoribus Galaad.) 'Terra Ga- f laad érat trans Jordanem ; tota enim excurrentem ex monte Ephraim prope regio illa trans fluvium, quz obtigit urbemPhafelum. At D. Hieronymus tribui Ruben, Gad, & dimidiz tribui eum trans Jordinem conftituit. De- [ fertum efle locum oportuit, & invium ; T Mianafle, dicebatur terra Galaad ; quan- quam ftrictius aliquandó accipiebatur utibi illum latere fufpicari nemo poffet. pro parte tantum illius, que esat mon- 4. Corvifjne pracepi ,ut pafcant. te.) tana, & dicitur etiam mons Galaad. Dedit Dominus inftinéctum illum. eor- Iz €£j vis, ut cibum alicubi inventum bisg fexvio. "s confpettu J?o.) Cui fcilice.t quotidie defezrent ad Eliam. — Angeli ;:IE «» CAPUT XVIH. 497 i $. Abiit ergo, & fecit juxta verbum Domini: cumque abiit- fet , fedit in torrente Carith , qui eft contra Jordanem. 6. Corvi quoque deferebant ei panem, & carnes mane : fi- Jl militer panem , & carnes vefperi, & bibebat de torrente. 7. Poft dies autem ficcatus eft torrens: non enim pluerat n fuper terram. 9. Fa&us eft ergo fermo Domini ad eum , dicens : N 9. Surge, & vade in Sarephta Sidoniorum , & manebis ibi: praecepi enim ibi mulieri vidusze, ut pafcat te. IO. *Surrexit, & abiit in Sarephta. Cumque veniffet ad Luce: portam civitatis, apparuit ei mulier vidua colligens ligna, -& 4 26- l vocavit eam bibam. ,'dixitque ei: Da mihi paululum aquae in vafe, ut 1ii. Cumque illa pergeret-, ut afferret, clamavit poft tergum ejus, dicens: Affer mihi, obfecro, & buccellam panis in manu tua. | * 12. Quse refpondit : Vivit Dominus Deus tuus, quia non j habeo panem, nifi quantum pugillus capere poteft farinae in hydria, & paululum olei in lecytho : en colligo duo ligna, ut ingrediar, & faciam illum mihi, & filio meo, ut comedamus, & moriamur. 13. Ad quam Elias ait: Noli timere, fed vade, & fac ficut i dixifti : verumtamen mihi primum fac de ipía farinula fübci- t nericium panem parvulum , & affer ad me: tibi autem, & filio tuo facies poftea. 14. Haec le fort;-tme alicunde cibos fumebant, & eam veniret propheta, & domi ejus certo aliquo loco exponebant, ex quo viveret , & maneret abfconditus, feque illos corvi unguibus, & roftro defere- provifurum utrique, j bant ad Eliam. Io. 4 im Sarepbta.) Providente 6. PÁnem, & carnes.) Nulla fit vini Domino, ne à quoquam violaretur, & mentio, fivé quia minus neceffarium, fortaffe etiam , ne videretur, prafertim in publica neceffitate morta- Apparnit li mulier vidua.) Simulque lium ; five quia vafa vinaria a corvis divinitus admonitus eft hanc effe vi- fine novo miraculo ferri non poterant. duam , apud quam effet alendus. g. dm Sarephta Sidomierum ) Kxat I2. Ia bydria.) Hydria ponitur pro g:: autem oppidum. Sarephta inter 'T'y- quolibet cenere vafis, alioqui enim eft rum, & Sidonem fitum, vicinum utri- vas ad continendam, aut defereudam que, ut ait Jofephus, & tribui Afer. . aquam deftinatum. Pracepi , £/c.) Precepi poteft figni- Ip lecythbo.) Lecythus eft guttus, five ficare providi, ut paulo ante, cum di- ampulla olearia. cit fe precepiffe corvis, ut pafcerent 13. Noli ?tmere.) Mortem quam tibi )utas imminere., Eliam ; quamquaim dici etiam poteít revelationem factam vidug; fore ut ad Adfer ad ine;) Non in publicum, & Q 2 8 LIBRI TL RECUM 4 14. Haec autem dicit Dominus Deus Ifrael : H'ydri.a! farince non deficiet, nec lecythus olei minuetur, usque ad diem if 3 ]nx qua Dominus daturus eft pluviam fuper faciem terrae. 15. Quee abiit, & fecit juxta verbum Eliee : & comedit ipfe, & illa, & domus ejus : & ex illa die. 16. Hydria farinse non defecit, & lecythus olei non eft immi- nutus, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat in manu Elize. YT. Faéctum eft autem poft haec, segrotavit filius mulieris ] matris familias, & erat lan neret in eo halitus. guor fortiffimus, ità ut non rema- ( 18. Dixit ergo ad Eliam : Quid mihi, & tibi vir Dei? in- [ greffus es ad me, ut rememorarentur ini quitgtgs mez, & in- terficeres filium meum? .19. Etait ad eam Elias: Da mihi filium tuum. Tulitque eum de finu ejus, & portavit in coenaculum, ubi ipfe manebat, & pofuit fuper let&tulum fuum, 20. Et clamavit ad Dominum, & dixit: Domine Deus meus, etiamne viduam, apud quam ego utcumque fuftentor, afllixi- fti, ut interficeres filium ejus? 21. Et expandit fe; atque menfus eft fuper puerum tribus vicibus, & clamavit ad Dominum, & ait: Domine Deus meus, revertatur obfecro anima pueri hujus in vifcéra ejus. 22. Et exaudivit Dominus vocem Elize, & revería eft anima. pueri intra eum, & revixit. 23. Tulit- ad portam civitatis, fed in domefticum lia ut »om remaneret im eo balitus-) aliquod . cubiculum , àut ccenaculum Id eft, defciente refpiratione extin- domus ejusdem viduz. guebatur. I8- Quid mibi, & tlj wir De?) ] T2bs autem, G5 frlio 1n0 f'acies poffea.) Quod ne durum videretur, quid fa&tu- Quid a me peccatam eft adverfum te, xus fit Dominus, ftatim fübjungit. ut Denus irafceretür mihi »'& interfice- xet filium meum ? I4- Usque ad. diem,qua Dominus da- ? zurus eff plviam.) Non eft patandum Ut rememorarentur iniquitates qmea.) precife ea die ftetiffe oleum , fed tunc & Quibus olim offendi Deum, & appare- rent quafi oppofite lumini fan à itatis demum cum pluviam annonz vilitas tuz, & divinis oculis intolerabiles red- ) fubfecuta eft, ut jam in vidua alenda deren:ur. xniraculo- epus non effet. l 2I. Expandit fey 8f. r) Imit:tus.Do- 17. Marris familias)) Ejusdem illius minum, qui a principio infpiravit in vidug, de qua hactenus. LXX. He- faciem. khominis fpiraculum - vitz , ut brgus, & Chaldeus vocant Domzzaz fieret iri animam . viventem, infpiravit demus, ex quo intelligi poteft, plures & ipfe ter in nomine vivificz Trinita- «uoquealios in eadem domo habitafle. tis in faciem pueri. CAPUT XVIL & XVIH. - 499 1 25. Tulitque Elias puerum, & depofuit eum de coenaculo It in inferiorem domum, & tradidit matri fuae, & ait illi : En vivit filius tuus. fe, 24. Dixitque mulier ad Eliam : Nunc in ifto cognovi, quo- J niam vir Dgl es tu, & verbum Domini in ore tuo verum eít. M fs X APUT- - XVUE Ts L ;Tmrejäentefame, Elias Abdice berbam pecoribus querenti occurril e ld cui egre perfuadet, ut nuniiet ZAcbab fe ade[Je ; qui occurrens Elice Itl ab iplo corripitur : Dei zelo Elias quadringentos , £? quinquaginta l g/eudopropbetas occidi jubet , dato de calo igne.ad con[umma- tionem bolocaufli ; & pluviam a Deo: üe impetrat. il 1. 'O& dies multos fa&tum eft verbum Domini ad Eliam, in I5 anno tertio dicens: Vade, & oftende te Achab, ut dem Xl pluviam fuper faciem terrae. 2. Ivit ergo Elias, ut oftendetet 5 fe Achab, erat autem fames US vehemens in Samaria.. . J 3. Vocavitque Achab Abdiam difpenfatorem domus fus: Abdias autem timebat Dominum valde. D 4. Nam cum interficeret Jezabel prophetas Domini, tulit ille centum prophetas , & abícondit eos quinquagenos, & quinqua- t genosin fpeluncis, & pavit eos pane, & aqua. $. Dixit ergo Achab ad Abdiam : Vade in terram ad uni- ^) verfos fontes'aquarum , & in cuné&tas valles, fi forte poffimus i- invenire herbam, & falvare equos, & mulos, & non penitus x ?) quenta intereant. 6. Divi- te, QA. Ef verhm: Domiemiim ore tuo ve- U^ dem pluviam fuj;er faciem terre.) 2 rum cff.) Quod fcilicet nuntias nobis 'Te eam ipfi prowittente, & impetran- Ie de vero Deo Hebraorum, & inanitate te a ine Baalis, & Aftarthes, & reliquorum tis idolorum. Eam cognitionem mulier N Q. Erat antem f'Ames velæ»z;m i $4- il inerito cum fuis am j exa exiftimatur. maetia.) Wrat & alibi, fed ibi maxime p fzvicbat;ubi maxime vigebat impietas. Jo I. N anno rertio.) Elapfo fcilicet, & quarto inchoato ; nám hzc fu $. Er fzlvare equos, É7c.) Videtur M finem ficcitatis facta effe conftat ; ea Achab magis fuiffe folicitus de equis, ut vit autem annos tres, & menfes fex tenuit, & mulis, quam .de hominibus, quqs u * ut diximus cap. füperiori num. . dira fames cruciabat. Q34. Bjb mm,Com. Menocb. dom. L. 460 LIBRI IH R EþG- U"'M 6. Diviferuntque fibi regiones , ut circuirent eas : Achab Y ibat per viam unam, & Abdias per viam alteram feorfum. 7. Cumque effet Abdias in via, Elias occurrit ei: qui cum U cognoviffet eum, cecidit fuper faciem fuam, & ait: Num tu es, domine mi Elias ? u 8: Cui ille refpon á dit: Ego. Vade, & dic domino tuo: Adeft Elias. I 9. Et ille: Quid peccavi, inquit, quoniam tradis me fervum tuum in manu Achàb, ut interficiat me ? q 1o. Vivit Dominus Deus tuus, quia non eft gens, aut re- gnum, quo non miferit dominus meus te requirens, & refpon- p dentibus.cunctis: Non eft hic: adjuravit regna fingula, & gentes , eo quod minime reperireris. 1r. Et nunc tu dicis mihi: Vade, & dic domino tuo: Adeft ql Elias. € 12. Cumque receffero a te, Spiritus Domini afportabit te in locum, quem ego ignoro : & ingreffus nuntiabo Achab, & non inveniens te, interficiet me : fervus aute m tuus timet Do- g minum ab infantia fua. 15. Numquid non indicatum eft tibi domino meo , quid fe- cerim , cum interficeret Jezabel prophetas Domini, quod ab- tt fconderim de prophetis Domini centum viros, quinquagenos, Hl & quinquagenos in fpeluncis, & paverim eos pane, & aqua? 14. Et nunc tu dicis: Vade, & dic domino tuo: Adeft Elias, ut interficiat me ? f Is. Et dixit Elias : Vivit Dominus exercituum, ante cujus 16- JXbiit vultum fto , quia hodie aggaþgbo el. T 6. Jchab ibat per viam unam , Efc) IO. No» eff gens , aut regnum , 66) Ipfemet Achab per fe hunc laborem Hyperbole. fufcepiffe. videtur,- ne ii, quibus hanc "Adjuravit.) .Fecit jurare, vel obte- curam imponeret, non fatis fideliter ftando . poftulavit, ut te indicarent; e(t h hoc negotium obirent, victi precibus, enim proprie adjurare metu violandz It aut muneribus eorum, apud quos her- religionis, aut pietatis, aut incurrendz k ba reperiri polfet. Abdiam vero ha- divinz ultionis, adigere ad aliquid fa- bebat omnium fideliffimum. ciendum. I2. Servnus auteza tuus timet Dominum D 7- Cecidit faper faciem fmam.) Pro- nus illi tamquam prophete Dei fervo 4b infantia fua , €c.) Commemorat reverentiam exhibens. prophet& opera bona, que geflit, ut lu 9- Quid peccavi , &fc.) Quafi dicat , periculum deprecetur, nec adigatur p» non fum adeo de te, & de ceteris pro- Elig adventam Achabo nunciare. phetis male meritus, ut me in grande IS. F?vit Dominus, 67.) Ut Abdiam hoc periculum apud Regem adducere eo metu liberet jurejurando affirmat fe " debeas. regi adfuturum. CAPUT XVIIL. 491 ei: P 16; Abiït ergo Abdias in occürfum Achab, & indicavit D venitque Achab in occurfum Elize. Üf 17. Et cum vidiffet eum, ait: Tune es ille, qui conturbas u Ifrael ? 18. Et illeait: Non ego 'turbavi Ifrael, fed tu, & domus pa- lef tristui,qui dereliquiftis mandata Domini, & fecuti eftis Baalim. 19. Verumtamen nunc mitte, & congrega ad me univerfum n Iífrael in monte Carmeli, & prophetas Baal quadringentos quinquaginta, prophetasq ue lucorum quadringgntos, qui co- fe medunt de menfa Jezabel. * » 20. Mifit Achab ad omnes filios I & 0l« | frael, : cqngregavit pfo- phetas in monte Carmeli. 21. Accedens autem Elias ad omnem populum, ait: Usque- quo claudicatis in duas partes? fi Dominus eft Deus, fequi- lt mini eum: fi autem Baal, fe quimini ilum. Etnon refp*ondit ei populus verbum. & 22. Et ait rurfus Elias ad populum : Ego remanfi propheta Domini folus: pro )0 ginta viri funt. phetae autem Baal qnladl'ingenti, & quinqua- 253. Dentur nobis duo boves, & illi eligant fibi bovem fe. j unum, & in frufta caedentes, ponant fuper ligna, ignem au- tem non fupponant: & ego faciam bovem alterum, & impo- 05 [2 nam fuper ligna, ignem autem non fupponam. 24. ilnvocate nomina deorum veftrorum , & ego invocabo 4$ nomen Domini mei: & Deus qui exaudierit per ignem, ipfe fit Deus. Refpondens omnis populus ait: Optima propofitio. j5 Qqqa2 25. Dixit t lr Ante cujns vulin fla?) Cui fervio. quo illius cultu, & ex parte etiam fer- 16. Venuzique Achab 12 oceurfum .E/iæ..) vientes idolis. te Abulenfis putat Regem Elie occurriíle 23. Faciam Lbovem alterum.) Sacri- di honoris caufa , &eut pluviam impetra- ficabo, fic nomen faciendi ufurpatur yle ret, verba tajen Regis aliud pra fe ferunt. aliquoties in hoc capite, ficut & ver- g bum zoii» apud LXX. & Hebr. w y ) 17. Qui conturbas l/ï*m'l?) Sterili- baf2 . quomodo dixit ille : sate , & iame; n 9. Cozgrega ad me uutver[um Ifrael, Cum faciam vitula, pro frugih:, ipfe venito. yrat ££.j INulia hic mentio fit pluviz, fed [ intelligenduim eft; eam prophetam fpo- 24. Qni exaudierit perï zgnem.) Igne itur ondiífe poft populi conventum, & ma- de colo miffo, quo facrificium incen- nifeftam de Deo vero dijudicationem. datur. jaril QI. Claudicatis im duas partes.) Deo Oprima prapofítio.) Propofitionem " fcilicet ex parte fervientes, retento ali- populus admittit , nec illam audenr re- 492 -cLIBRITL REQUM ^' 25. Dixit ergo Elias prophetis Baal: Eligite:vobis bovem Tu unum, & facite primi quia vos plures eftis,& invocate nomina deorum veftrorum , ignemque non fupponatis. 26. Qui cum tulitient bovem , quem dederat eis, fecerunt, & invocabant nomen Baal de mane usque ad meridiem : di- centes: Baal, exaudi nos. Et non erat vox, nec qui refpon- ái ; deret : tranfiliebantque altare, quod fecerant. 27. Cumque effet jam meridies, illudebat illis Elias, dicens: p Clamate voce majore: Deus enim eft, & forfitan loquitur, aut ho in diverforio eít, aut in itinere, aut certe dormit, ut excit.tur. 28. Clamabant ergo voce magna, & incidebant fe juxta ritum « fuum cultris, & lanceolis,'donec perfunderentur fanguine. i 29. Poftquam autem tranfiit meridies, & illis prophetantibus venerat tempus , quo facrificium offerri folet, nec audieba:ur K vox, nec aliquis refpondebat , nec attendebat orantes : 3o-' Dixit Elias omni populo : Venite ad me. Et accedente & ad fe populo, curavit altare Domini, quod deftruétum fuerat. l 31 E fpuere pfeudoprophete , ne caufz fux -iba miaus (auis Z.tc;r:mfur brachia noceant, & fperabant Demones ignem cultris , facrificiis immiffuros,. Sane Dxmones Cum furit ad P/yr] gios enthea turbe nifi impediantur a Deo, id poffunt, & modos. l Pl temporibits Antichrifti id fa&turos con- 29. Ils prophetantibus.) Chaldzus, ftat, Beftia enim, ait S Joan. Apoc.13. I3. Feci ffgna magna, ut etiam ignem in[amientibu: , ut fupra dicebatur Saul facerez de cmlo defcendere in terram in prophetare in medio domus fuz. Tempus, quo [acrifeium offerri folez.) cozfpetia bominuge.' Significat convenille inter Eliam, & 25. Tranfilisbantque altare, quod fe- pfeudoprophetas, ut tempus matuti- ceran;.) Ex certa quadam ceremonia num eis concederetur ad. devocandum culus Baal, ficut Dagonis cultores cclitus ignein ; Elie vero vefpertinum: t;:anfiliebanc limen [. Reg. 5. 5. unde & LXX. habent : £z fa&urs eff circa tempus meridianum , ut [acrifrcan- 29. Incidebant fe .. . eultris, 6 lan- dem effer. Vulgatz' noftre editionis ceolis.) Amavit femper Diabolus pro textus figpifïcare videtur adveniíle fua füperbia, qua gaudet nobiliflimz tempus vefpertinum , quo juge holo- créaturarum fibi fanguinem in tefli- cauftum. facrificari folebat, juxta le- DI E o 26 22 N- monium divinitatis ofterri, & pro fuo gem Exodi 29. 33. & Num. 2. 5. jin humanum genus odio, humani fan- guinis effufionem. taque vel huma- 3o. Venite ad me.) Adefte oculis, & nas requirebat victimas per facrificia, animis ; propius etiam accedite, ut ob- quz Moloch idolo offerebantur, vel fervetis, num victimz clam i cruentis aliis ceremoniis delectabatur. gner-n fub- jiciam. Vide Deut. 14.1. ubi profanus hic ritus Curavit altare Domins. ) Purgavit, prohibeétur, De eo Maxtialis. refecit, C APUT XVIII. 493 !em 51. Et tulit duodecim lapides juxta numercm tribuum filio- lIa rum Jacob, ad * Gen- erit nomen tuum. quem fa&tus eft fermo Domini, dicens:*lfrael 32.28 - 52. Et aedificavit devla'pidibus altare in nomine Domini : fe- di citque a quaeducttum , quafi per (äuas ar.atiunkculas ,in circuitu 0l* altaris, 33. Et compoífuit lignal; divifitque per membra bovem , & D$; pofuit fuper ligna, quc 34. Et ait : Implete quatuor hydrias aqua, & fundite fuper. uf holocauftum, & fuper ligna. Rurfumque dixit: Etiam fecun- N do hoc facite. — Qui cum feciflent fecundo, ait: Etiam tertio - idipfum facite. Feceruntque tertio, Jus 35. Et currebant aquae circum altare, & foffa aqusedu&tus ür repleta eft. . 36. Cumque j am tempus effet, ut offerretur holocau&um, 1te accedens Eias pLropheta, ait: Domine Deus Abraham, & 1faac, at & Ifrael, oftende hodie, quia tu es Deus Ifrael, & ego fervus M tuus, & juxta praeceptum tuum feci omnia verba haec. 47. Exaudi me Domine , exaudi me , ut difcat populus ifte, lia quia tu es D. minus Deus,& tu convertifti cor eorum iterum. rla 38. Cecidit autem ignis Domini , & voravit holocauftum, & ligna, & lapides, pulverem quoque, & aquam, quae erat in aqueedu&tu lambens. . l5 39. Quod cum vidiffet omnis populus, cecidit in faciem aul fuam, & ait: Dominus ipfe eft Deus, Dominus ipfe eft Deus, 40. Dixitque Elias ad eos* Apprehendite prophetas Baal, & ä ne unus quidem effugiat ex eis. Quos cum apprehendiffent, jtl duxit eos Elias ad torrentem Cifon, & interfecit eos ibi. üitt f Qqqs 41. Et ef gI. Juxta numerum tribuum filio um 34- Imp!et.e quatuor bydrias aqua & c.) Aqua fuperfunditur, ut magis evidens nis jacob. ) Ut fignificaret fe nomine o- fit miraculum inflammata materia hu« jle mnium tribuum facrificaturum, ut ad ]o Domini legitimum cultum reduceren- mente, & minime difpofita. le tur omnes. 36. Juxta praceptum ruum.) 'Ye per lfrael erit. momen tuam.) Vide Gen. infpirationem tuam moe urgente, ut ita 32- 28- facerem. & 32: In momine pamini,) In honorem « De erectum. 37. lterum.) Yd eft retrorfum, ut eft jb Duas araiiuneuias.) Duos fulcos, in Hebrao , ut fcilicet in rectam viam redeant. LXX, zoff ;e. quales aratro ducuntur. Heb:.& Chald. It locum capiéntem duo fata fozninis, UXX. O. A;prebe;l:(ite prophetas Baal, ö':) locum capientem duas metretas femimis. Non aufus eft Achab refll,ï;eyre miraáe 494 LIBRIIL REGUM 41. Et ait Elias ad Achab : Afcende, comede, & bibe : quia fonus multee pluvisze eft. lu 42. Aícendit Achab, ut comederet, & biberet: Elias autem afcendit in verticem Carmeli 4« pronus in terram pofuit fa- ciem fuam inter genua fua, 43. Et dixit ad puerum fuum : Afcende, & profpice contra mare. fil Qui cum afcendiífet, & contemplatus effet, ait: Non eft quidquam. . Et rurfum ait illi: Revertere feptem vicibus. "n 44. In feptima autem vice: Ecce nubecula parva quafi ve- | ftigium hominis afcendebat de mari. Qui ait: Afcende, & dic Achab : Junge currum tuum, & defcende, ne occupet te pluvia. 45. Cumque fe verteret huc, atque illub, ecce cceli conte- nebrati funt, & nubes, & ventus, & fatta eft pluvia grandis. Aícendens itaque Achab abiit in Jäzrahel. 46. Et ( culi ftupore attonitus ; & populum ad contemplandum mare, totide—quue; concitatum in impoftores formidans. illum vicibus rediiffe ad herum nun- Ti Torrentem Cifim.) (QQui ex monte tiando fe nullum pluvie veftigium Thabor effufus pene ad xadices Car- agnofcere. Notandüm.cum Abulenfi, I meli excurrit, ut videre eft in. tabulis Adrichon ii. Dominum , qui ftatim ad. mittendum ignem exoratus fuerat, in danda plu- 4I. Comede , & bile, €&c.) Litus ci- vià ad ejusdem Elliz preces cunctatum bum fume, nec fis amplius folicitus ; effe, quia prior illa oratio fiebat coram brevi enim pluviam vifurus es. populo, cujus fides periclitabatur, fi Sznus multe plmvie eff.) jam immi- tardius ignis defcenditler. At nunc nent fonantes imbres. aberat populus, nec Elias fcandalum 42- -ftendit m verticem, Carmeli.) paflurus erat, & Deus ei fortafíe con- De!cenderat enim ad T orrentem pfeu- fulebat, ne quid humanitus ab inani doprophetas mactaturus. gloriolà pateretur, fi ftitim nunc quo- Po[nit faciem fuam inter genta [ua-) que voti compos eret. : Primo procubuit in genua, deinde de- 44- Quaff velligi um bominis.) Chald. mifit caput fuum usque in terr m , & genua fua in fignum humillimz , & znubes parva ficut. vola manus bominis [ ferventiffime orationis. Jofephus pu- afcendit de occtdente. tat Eliam oraturum fedifle ; fed hic ha- Cumque fe verteret huc, atque. bitus minus decere videtur orantem. illu(:) Chald. & fz;; du fe expedsrer, & defcenderer. 43. Prefpice contra mare.) Mediter- ï raneum; uod eft.ad occidentem terre Ia Jezrahel.) Unam de civitatibus SanGz, & ; e Carmelo videri poteft. regni fui. Eam Hier. in tribu Manaffe . Revertere feptem vvicibus.) Non figni- fuifle dicit in finibus Iffachar: Jofephus ficat didtum puero ut iret, rediretque Azari urbem vocat, eique cognomen fepties, quafi deambulando , fed pro- alterum in tribu Juda conftituit D. Hier. in locis Hebraicis. plietam fepties edixifle famulo, ut iret CAPUT XVIII. & XIX; 495 ll2 46. Et manus Domini fa&a eft fuper Eliam, accin&tisque lumbis currebat ante Achab, donec veniret in Jezrahel. fa CAPUT. XIX. [à Elias fugiens Sezabel in deferte, a fomno excitatus, panem divi- n I nitus mifjum edit , aquamque Libit, & ita ad montem Horeb. per- venit ; ibique in fpelunca querens fa folum Domini propbetam re- e licum, audit feptem millia effe reli&ta, mittiturque ad ungendum te Hazael in regem Syrie, SFebu in regem Ifrael, & Elifeum in propbetam. [ Untiavit autem Achab Tezabel omnia, quae fecerat Elias; Is I.N & quomodo occidiffet univerfos prophetas gladio. 2. Mifitque Jezabel nuntium ad Eliam, dicens: Hzec mihi yi faciant dii, & haec addant, nifi hac hora cras pofuero animam tuam ficut animam unius ex illis. ue 3. Timuit ergo Elias, & furgens abiit, quocumque eum fe- Jj rebat voluntas: venitque in Berfabee Juda, & dimifit ibiy pue- rum fuum, l Il 4. Et perrexit in defertum , viam unius diei. Cumque ve- l niffet, & federet fubter unam juniperum , petivit animae fuze, ju ut moreretur, & ait : Sufficit mihi, Domine , tolle animam meam , neque enim melior fum quam patres mei. ! C 5- PTO- A6. Mazus Domini f^&a ef*' f'iper Dioifft 1bj puerum fumm.) Vilium Eliam.) V ehemens infpiratio, que eum mulieris Sarephtane, quem a mortuis quaü manum-'prehenfum ad iter impu- fufcitaverat, ut putat Abulenf. lit; vires etiám addens ad currendum ; 4- Perrexit in defgrtum.) In quo pe- jam enim erat fenex. Vide c. feq. n. 4. regrinati olim fuerant lfraelitg ab IDonec vweniret. im Jezrabel.) Potius Jgypto egreffi , ut patet ex fequenti- H in Jezrahel , quam in Samariam iter in- bus: mox enim dicitur veniffe in mon- tendit, quia propius diftabat Jezrahel, tem Horeb. & pluvia cogebat, ut quamprimum te- Perivit. antmt füs, ut mogeretur.) &um fübirec; & quia in Samaria erat Poftulavit a Deo, ut anima fua e cor- Jezabel Elie infefta, cujus furor de- poris vinculis folveretur malis fatiga- clingndus erát. tus, & zelo divini honoris xítuans, cupiensque tot fetcrilegia amplius non Uammque esum fereäat 'Uüllll'!fdf.) videre. Sic Mathathias 1. Machab. 3 Alia ex aliis loca, & latebras R 2: 7. dicebat : Ve mibi, ut quid natus ä tnutans. fum videre contritionem fa,mz'i vnei , 65 Venitque in Berfabee 7u44.) Qu erat czuitatis Sanila., urbs in finibus meri Negue enim imelior fumy, quam patres E dianis totius rggni Juda. me;-) Ut diutius vivam , quam illi , qui - L Á s 495 LIBRI H. RECUM $. Projecitque fe, & obdormivit in umbra juniperi, & ecce Angelus Domini tetigit eum, & dixit illi: Surge, & comede. p 6. Refpexit, & ecce ad caput fuum fübcinericius panis, & vas aquae : comedit ergo, & bibit, & rurfüm obdormivit. & 1. Reverfusque eft Angelus Domini fecundo, & tetigit eum, Qw dixitque illi: Surge , con ede: grandis enim tibi reftat via. 8. Qui cum furrexiflet, comedit, & bibit, & ambulavit in hf u fortitudine cibi illius, quadraginta diebus, & qüädraginta noCtibus, usque ad montem Dei Horeb. fo 9. Cumque veniffet illuc, manfit in fpelun ca:& ecce fermo j Domini ad eum, dixitque illi : Quid hic agis, Elia? 1O. At ille refpondit : Zelo zelatus fum pro Domino Deo U exercituum , quia dereliquerunt pa£tum tuum filii Ifrael : al- al taria tua deftruxerunt ; prophetas tuos occiderunt gladio, de- reli&tus fum ego folus, & querunt animam meam : ut aufe- p rant eam, ir. Btaitei: Egredere, & flà in monte coram Domino: & I ecce Dominus tranfit, & fviritus grandis, & fortis fubvertens f« montes, & conterens petras ante Dominum ; non in fpiritu Bul Dominus, h Dominus; & pott fpjriïumcemmocio: non ih commotione IQ. Et in etate, in qua ego nunc fum, mor- cifci, fed pluxibus voluntariis oberra- [ €ui fant. Ex his colligitur prophetam tionibus ufus, eo denique ex vicinitate Ti hoc tempore provecz tuiffe &c.tis. fe contulit. Nec fempér in itinere fuit, [ 8. Obdormtvit in um^ra juniperi.) Ex fed fubftitit, quievit, latuit, cibo tamen al fatigitione itineris, & etiim ex animi interim non egens ex divino miraculo. 1 hi mierore, qui aliquindo p'ft maultas 9- Quid bíc agts Efta ? ) Mlodus in- cogitationes, & curas foinnum indu- terrogationis fatis oftendit non divino cit. Sic Pfal.118.23. dicitur : Derzz- jufiu, fed naturali timore urgente Eliam £avit anima mea pra (4/10. latebras illas quafivitfe. a 6. Rurfum obdorziivi;.) Noctemque 1O. Zelo zelatus fum, &r. -) Occiden- [* fub junipero tranfepit. do prophetas Baal; &c. [ g. Tersgit eum.) Adhuc dormientem. Derelttlus [um ego folus.) Ve eft hy- 9. Qxaadraginta diebus , & quadra- perbole, quam Dominus temperat n. t givta noctibus.) INon rectà via progre- 18. fignificans fe multos habere, qui a diens ; alioqui enim quatur, vel quin- vera religione non detecerint. Velait L: que digbus eo pervenire potuifier; fed fe rcli&uin folum , qui palam , & pu- morem eorum fecutus eft, qui fugiunt blice honorem Dei tueatur. infequentes, qui modo ad dexteram, II. Coram Dorzizo.) Angelo, qui Dei modo ad fiuillram carpunt viam, & vicem gerebat, & illum relerebat. vias invias, & inopinatas fe&antur Spizstus grandis, 6c.) Ventus adeo Ac ne a principio quidem propofitum vehemens, ut montes fubverfurus, & faxa contriturus videretur. Non ta- ' ;:i habuit foxtaiiä ad eum montem profi- 497 i^ CD 12. Ét poft commotionem ignis : non in igne Dominus, & :de poft ignem fibilus aur&e tenuis ,U 13. Quod cum audiffet Elias, operuit vultum fuum pallio, & egreflus ftetit in oftio fpeluncae, & ecce vox ad eum dicens: m Quid hic agis, Elia? Et ille refpondit. 14. Zelo zelatus fum pro Domino Deo exercituum : * quia Rom. Um [I' 36 dereliquerunt pattum tuum filii Ifrael : altaria tua deftruxe- Inia runt, prophetas tuos occiderunt gladio, derelictus fum ego folus, & quarunt animatm meat, ut auferant eam. Ino 15. Et ait Dominus ad eum : Vade, & revertere in viam tuam per defertum in Damafcum: cumque perveneris illuc, )e0 unges Hazacl regem fuper.Syriam, al 16.* Et Jehu filium Namfi unges regem fuper Ifrael: Elifeum 4Reg's 9- 2. de autem filium Saphat, qui eft de Abelmeula , unges prophetam : ife pro te. 17. Et erit,quicumque fugerit gladium Hazael, occidet eum i Jehu; & quicumque fugerit gladium Jehu, interficiet eum Eli- en eus 18.*Et X " men dum flaret venf:us hic , -Dominus' ün&os fuiffe ab Elia, licet hujus un- fe videndum exhibuit Eliz. &ionis hiftoriam non habeamus in Scri- Copminotio.) 'leirg motus. tura. Salian. exiftimat vocem, Uzges, E |13. Operuit vulium fuum Pallia.)' Ita idem effe, quod defignabis , aut. decla- Domino reverentiam exhibens,utquon- rabi:, Reges Hazael, & Jehu, & Kli- Ia fzum iNon tantum curat dam Moyfes abfcondit faciem fuam, Deüs f rophetam. tate non audens afpicere contra Deum. delem populum fuum, fed aliis [Ulfy Exod. 3. & Efaje Cherubini duabus ,etiam gentib:is rarz providentie argu- men alis velabant faciem fuim , cum thro- menta , & teftimonia latgitur, ut hic Qio no Dei affifterent, lfa. 6.2..— Significat Syris. [ Dominus per cozzmotezezz pofle fe cun- 16. Jcba filium Namf.) Nepotem 10 &a, (i velit mifcere; at velle fe nunc Namfi ; filius enim erat Jofaphati, ut um patientia , & lenitate uti, qu& fpiritu patet ex 4. Reg. 9.2. aurg tenuis defignatur, & quam imi- ALeimenla. ) Fuit ea urbs in tribu ]u tari, & induere oporteat. Eliam, & Manaf'e cis jordanem , ut tradit Adri- omnes electos. chomius in tribu Manafle n.3. h I5. Reverrere n viam tuAm.) À me- Propheram pro te.) Defignabis eum ridie Septentrionem verfus. tibi fuccefforem. Ungebantur Reges, j4 Per defertum $n Dama[cum. ) Quod Prophetz , Sacerdotes in fignum do- |ait itér longum futurum erat, & perregio- norum, que Deus in illos effundebat, ges Ammonitarum, & Moabitarum. fi officium facerent. pll Brevius fuiffet per regnum Achab, fed I7. lorerfecict eum Elij;w':.)Non le« Dl noluit Dominus hoc periculum adiri a gimus tamen aliquos ab Elifzo inter- propheta jam metu perculfo. fectos. Nifi quis illos quadraginta i Unges Hazaelregem [upey Syriam, & €x) duos pueros filios idololatrarum intel- 'Torniellus putat Hazael, & fehu vere ligi velit, quos juxta Bethel duo urfi Bjbl. €um Com. Menoch, Tos. l1. rzÉ t 498 LIBRI I REGUM Rom. 18. * Et derelinquam mihi in Tfrae] feptem millia virorum, Ir. 4. quorum genua non funt incurvata ante Baal, & omne os, quod $i non adoravit eum , ofculans manus. n 19. Profe&tus ergo inde Elias, reperit E.lifeum filium Saphat, arantem in duodecim jugis boum : & ipfe in duodecim jugis boum arantibus unus erat: cumque veniffet Elias ad eum, mifit pallium fuum fuper illum, 20. Qui ftatim reli&tis bobus cucurrit poft Eliam, & ait: I O(culer, oro, patrem meum, & matrem meam, & fic fequar te. Dixit tibi. que ei : Vade, & reverteret quod enim meum erat, feci &: 21. Reverfus autem ab eo, tulitpar boum, & ma&tavit illud, & at [ in aratro boum coxit carnes, & dedit populo, & comede- Trunt : fíie bat ej. con.fu.rgensc;ue abiit, & fecutus eft Eliam; &miniitrae füi qu HO fet orm CAPUT n egre-fiïir de fal& Elifæ-i QOiumace lace-. : Mi»ti' Pdll'it;m fuüm füþlrläüm) F (;Jr- rarunt, Aliqnos tamen alios prefer- taífe fignificans Elifzo deinceps & ha- tim de pfeudoprophetis ab Elifzo in- zerfeQtos credit Abulenf. a. 2 bitüm, & vitz ftatum mutandum effe. 20. Oftuler, ero , patrem meun, S'e.) f0$ 18. Derelizquam mibi.) Refervabo ; five refervavi mihi. Rogo, ut liceat Pacri, ac matri vale Tat Seprem millia.)Multa hominum miilia. dicere. din Ofculans mamnus.) Veltacto idolo ma- uod emim meum erat, feci tibg.) fyi Executus fum divinain erga te juffio- k num ofculando, vel certe verfus illud nem, jam tuum eft, ut Dei quampri- bii dexteram porrigendo, & ad ofculum mum obtemperes voluntati. referendo. Érat enim antiquis, ut & tür nunc, ofculum manus fignum venera- 2j. Reverfus attem ab rionis; & ex hujufmodi ritu nata puta- f»o. )A .QOI« vlc! loquio Hliz. fiü tur/vox adorazdi , id eft, manum pro- La aratro Loum' coxit carnes.) Non [ priam ad os referendi. Ita accipien- deerant alia ligna coquendis carnibus, dum illud Job 31.27.. 5i ofcelatus fwn fed myfterio id faftum eft, ut fe priori PARHPR "Ieam s é$c. vitz , ac vivendi rationi plane renun- fo I9. Je duodecim jugi) bogm.) In coitu ciare fignificaret. Q duodecim aratorum, quorum ipfe unus Dedtit' populo.) Infructo epulo co- LY erat, ut patet ex fequentibus - gnatis , & ami?is, - d* Fa 7 g 499 CAPUT XX. juod Syri Samariam obfideutes ceduntur a pueris principum provincia- rum, rur[umque anno altero in campe[lribus ceduntur : rex autem lat ügis 4 Acbab a propheta veprebenditur, quod feedus cum Benadad im, nierit , illunque vivum i "gï Syrie i. dimiferit. ait : te, Orro Benadad rex Syricze congregavit omnem exercitum T feci fuum , & triginta duos reges fecum, & equos, & currus ; & afcendens pugnabat contra Samariam, & obfidebat eam. Udy ait : 2. Mittensque nuntios ad Achab regem Ifrael in civitatem, 2* ( [ 3. Hsec dicit Benadad: Argentum tuum , & aurum tuum ii meum eft, & uxores tuze, & filii tui optimi, mei funt. 4. Refponditque rex lírael: Tuxta verbum tuum , domine mi rex , tuus fum ego, & omnia mea. $. Revertentesque nuntii, dixerunt: Hsc dicit Benadad, qui mifit nos ad te: Argentum tuum, & aurum tuum, & uxo- res tuas , .& filios tuos dabis mihi, 6. Crasigitur hac eadem hora mittam fetvos meos ad te, & fcrutabuntur domum tuam , & domum fervorum tuorum : & omne, quod eis placuerit, ponent in manibus fuis, & auferent. T 7. Vocávit autem rex lírael omnes feniores terrae, & ait: MyeR AISURRNSN Animad- [r o I hi lf I-B Ezadad.) Vilius; aut nepos alte- perniitti, qux fi fponte non dederis , rius Benadad , qui ante 39. ar- invitus dabis. /t; fi0$, ut conipütat Salianuis , pügriaves À« Juxta Verbum tuum, fftr) Ifa lo- alt xat adverfus Baafa regem Ifrael, üt vi- cütus videtur Achab non ferio, fed of- dimus füpra c.15. . 20.. Caufam belli ficiofe, & ut molli refponfo barbari /.) fuiffe füfpicatur idém Saliánus, quod egis animum leniret. lo Achab Benadado recufaret penderé tri- Jtis butum , quod antea peperidiffe colligis * Hee diest. Benadad , 6fc.) Senfit tur e& hoc c. infra n. 34. Benadad refponfum Achab officiofum Triginta duos véges fecum.) Satrapas effe ; itaque, ut intelligeret'rem ferio 9l agi, alios mittit nuntios, qui fignifi- vicinarumi provinciarüm cifca Liba- Carent omnino velle Benadad, u illa [ fum, & Euplhratem, quos more fuo omnia, qux poftulaverat, fibi trade- Scriptura Regés appellat. rentur, : llss "dfcendeni.) Quia Samaria in mionte o $o 1ta. £. Eb &b abbni.) Revera non ab- n $j zdrgentum ruum. B auyüm rünm,ETc.) nuerat, fed petitionem fimulata con- Quafi dicat : hxc ómnia volo mihi d ceffione eluferat, dum clarius appare- £t , quo ceffura effet: poftulatio. &radi, & arbitrio ; volun;af:ique meg LIBRI ll, REGUM $00 Anímadvertite, & videte, quoniam infidietur nobis: mifit enim ad me pro uxoribus meis, & filiis, & & pe non abnui. pro argento, & auro, B £0 8. Dixeruntque omnes majores natu, & univerfus populus ler ad eum : Non audias, neque acquiefcas illi. 9. Refpondit itaque nuntiis Benadad: Dicite domino meo a regi: Omnia, propter quse mififti ad me fervum tuum in ini- tio, faciam : hanc autem rem facere non poffum. p Io. Reverfique nuntii retulerunt ei. Qui remifit, & ait: di Hazec faciant mihi dii, & haec addant, fi fuffecerit pulvis Sama- ria pugillis omnis populi, qui fequitur me. V II. Et refpondens rex Iírael, ait: Dicite ei: Ne glorietur accin&tus zeque ut difcin&us : li I2. Faétum eft autem, cum au diffet Benadad verbum iftud, bibebat ipfe, & reges in umbraculis, & ait fervis fuis: Circum- fu B date civitatem. Et circumdederunt eam. 3. Et ecce propheta unus accedens ad Achab regem Iírael, ait ei: Haec dicit Dominus: Certe vidifti omnem multitudi- ném hanc nimiam? Ecce, ego tradam eam in manu t ua hodie: VV ut fcias, quia ego fum Domiüus. I4. Et ait Achab: Per quem ? Dixitque ei: Hec dicit Do- £ Et ait: minus: Per pediifequos principum provinciarum. di Quis inci)pj,et preliari? Et ille dixit: Tu. 15. .R.eccn.- "9. P;'?;tqo; 2u4 mt/ïjh ad me frvum -;criumphum änpe vi&toriam, Khec eum, fuum £m 12iti0.) Ut traderem aurum, qui fé accingit ad pugnam, gloriari debere, ut eum, qui cum victoria fit argentum , uxores , filios. Faciam.) Officiofe dicitur; non enim potitus , arma difcingit, & exuit. animus illi erat ea' tradere, fi Benadad I2Q. la nmbiraculis.) ln tabernaculis, br perftaret in propofito illa auferendi. & tentoriis. Vel fententia eft, eos pre h Hanc autem rem.) Utfcilicet permit- nimia confidentia fub arborum coman- tam auferri, quz funt fubditorum meo- tium umbraculis,quafi de victoria cer- D I b [l rum , quod facere fe velle fignificave- tos agitaffe convivia. ratBenadad, cum dixit in fecunda le- I3. Prophetz unus.) Abulenfis pu- gatione , i* domum ; feroorum tuorum, tat tuiffe Michzam filium Jemla, quod e num,. 6 etiam fentit Lyranus, & alii l IO. 55 fuffecerit pulvis Samaris, 6 c.) lt [cias, quiz ego [um Domimnus.) Hac Sententia eft : tam multos milites fe potiffima caufa, cur impio Regi victo- n adduc&turum, ut illis terrz pulvis defu- riam dare voluerit, ut etiam Benadadi turus fit, fi vel unum illius pugillum fuperbia, & faftus comprimeretur, t quilibet auferre velit, hoc eft quantum ES E Per pediffequos principum provin- Q pugno uno capere poffit. erarum. j Hebr. & Chaldeus & LXX. habent, pseres , five 44dole[centes , five II. Ne glorrzetur acctnüus aque, ut difeintim.) Monet non effe canendum famsles ;; hoc enim fignificat vox He- j CAPUT XX EE t -xg. Recenfuit ergo pueros principum provinciarum, & re- 0,& perit numerum ducentorum triginta duorum, & recenfuit poft eos populum , omnes filios Ifrael, feptem millia : ülus 16. Et egreíli funt meridie, Benadad autem bibebat temu- lentus in umbraculo fuo, & reges triginta duo cum eo, qui ad 60 auxilium ejus venerant. . Ini 17. Egreffi funt autem pueri principum provinci:zirum. in prima fronte. Mifit itaque Benadad. Qui nuntiaverunt ei, at dicentes: Viri egreífi funt de Samaria. Dd« 18. Et ille ait: Sive pro pace veniunt, apprehendite eos vivos : five, ut praelientur, vivos eos capite. AUE 19. Egreffi funt ergo pueri principum provinciarum, ac re- liquus exercitus fequebatur : . . 20. Et percuffit unusquisque vi rum, qui contra fe venieþbat, 1d, Ill fugeruntque Syri, & perfecutus eft eos Ifrael. Fugit quoque Benadad rex Syria in equo cum equitibus fuis. lgl 21. Nec non egreffus rex Ifrae] p 4 ercuffit equds? & currus, i & percuffit Syriam plaga magna. le: 22. (Accedens autem propheta ad regem ITírael, dixit ei : Vade, & confortare, & ícito, & vide quid facias: fequenti ) enim anno rex Syric& afcendet contra te.) . It: 25. Servi vero regis Syriae dixerunt ei: Dii montium funt n dii eorum , ideo fuperaverunt nos: fed melius eft, ut pugne- mus contra eos in campeftribus, & obtinebimus eos. 24. Tu ergo yerbum hoc fac. Amove reges fingulos ab m Tari exercitq tuo, & pone principes pro eis : lt rf 34 25. Et Jl br .ica wyj nachar & Grca TOA pIOY. tibus, & omnia excelf loca rägni Ifrae- Per turbam imbellem. litici idolis plena erant. -Fortaffe au- l.)ïæ an Et ille dixit : T«.) Hoc eft, tu aggref- dierant legem in monte dat:m. Ee!- for fis, & ex urbe tuorum manus pro- Obrinebimus eos.) Vi&toriam confe- deat adverfus Benadad. quemur, ctüm monticularum Deorum 9. -dpprehendite eos vivos.) Hoc di- vis ad plana loca, & cam peftria non citur ex hoftium contemptu, & virium fe porrigat. d fuarum fiducia. - J 24. Amove Reges, 65c.) Au&ores funt, t .20. Fugergntque Syri.) Deo illis ti- ut mutet Reces in duces inferioris con- [0 1norem incutiente. ditionis, vel quia illi in bello. ftatim adi 2Q. Vide, quid f4cias.) Rebus regni fugerant, nimium timentes vite fus, pretiofas, & regias animas fuas con- confidera. tui profpice, & 'gui,d fa&o opus fit, 1 fervare cupientes ; vel quia Reges mol- X. .93. Dii montium funt Dii eorum. ) liter nutriti, non ut duces inferiores, ïve Potentes fcilicet in regno fuo. Sama- qui duris militiz laboribus affueverant; ]e gia , & Bethel , & Dan erant in mon- Perii:ulis fe objicere audebant. n 502 LIBRI II REGUM 2;. Et inftaura numerum militum , qui ceciderunt de tuis,. & equos fecundum equos priftinos, & currus fecundum cur- doi rus, quos ante habuifti: & pugnabimus contra eos in campe- 20 firibus, & videbis, quod obtinebimus eos. . Credidit confilio UI eorum , & fecit ita. e 26. Igitur poftquam annus tranfierat, recenfuit Benadad In Syros, & aícendit in Aphec, ut pugnaret contra Tfrael. $& F 27. Porro filii Ifrael recenfiti funt, & acceptis cibariis pro« at fe&i ex adverfo, caftraque metati funt contra eos, quafi duo parvi greges caprarum : Syri autem repleverunt tetram. füi 28. ( Et accedens unus vir Dei, dixit ad regem Ifrael: Haec dicit Dominus : Quia dixerunt Syri: Deus montium eft Do- da &f minus, & non eft Deus vallium : dabo omnem multitudinem hanc grandem in manu tua, & fcietis, quia ego fum Dominu:.) t 29. Dirigebantque feptem diebus ex adverfo hi, atque illi acies, feptima autem die commiffum eft bellum: percufferunt- fD fo que filii Ifrael de Syris centum millia peditum in, die una. 50. Fugerunt autem , qui remanferant in Aphec, in civita« tem, & cecidit murus fuper viginti feptem millia hominum; qui remanferant. Porro Benadad fugiens ingreffus eft ;iv.ita- LX tem ip cubiculum , quod erat intra cubiculum, fup ib .81. Dixe- Ali 26. i*ajiqumfznhnw z*ra;zjïerat.) Et m ter Levitas, & Sacerdotes fponte relis [in évoluta hyeme fe veris initium aperuit. gionis caufa ad reenum Jüde tranfies h lz 4pbec:) Qu civitas ab Adricho- rant, 2. Paral.11.16; tam tempore Ro« det inio pohitur in tribu Iffachar, on longe boami, quam Afe patris Jofaphat 9. fai Paralip. 15. 9. . 1taque apparet quans a civitate Jezrael, ubi magna eft plani- Dto ties, quz vocatür Galilaz, & campus tüm ptetas, & verus Dei cultus valeat; den fnagnus Efdrelon , & Mageddo ; qus ad regna roboranda; & quantum vice p funt civitates in eadem planitie. Alii verfa ca dejiciat, & difperdat impietas; oppiduin hoc ii tribu Afer conftituunt, go. Ceésdst inurus [uper vigint féprtm Vi ex ]ofue 19:30. milla bominum.) Rexfugit;& intra cue Q7. Queff duo parvi grepes éapra- riui cuftodire; & hoftes arcere.. Dum biculum fe abdidit, juffitque fuos mu- fu*ä Y Qur .Mirui videtur tàm paucos hi partim in muroj pro pinnis ftant, Yal füiffe, cutri a propheta monitus fuiffet partim ad portas, & circa murum, ecce hr Rex ut rebus fuis rovideret. Verum pfoeumbit murus, & viginti feptem plereque urbes a : ege Juda teneban: hominum millia obterit; tur IHfraelitis ab Afa ereptz 2.Par.17.2. hr Ingreffut ef. civitatem;) Prius ingrefz Bai Alias occupdverat Rex Syrig, quo tem- fus fuerat, fed Scriptura cladem utrama xore ab Afa evocatus fuerat contra que fimul narrare voluit, tam quae ex À aafa 3. Regr. 15. 20. & «hoc capite n. Commiffo przlio , quam qua ex ruina 3* Permulci euiam ex Ifraelitis pra- muri fecuta eft fer 80f CAPUT XX. 5e3 "i f 31. Dixeruntque ei fervi fui : Ecce, audivimus, q:*qöd reges ]pe- domus Ifrael clementes fint: ponamus itaque faccos in lumbis flio noftris, & funiculos in capitibus noftris, & egrediamur ad re- gem Iírael: forfitan falvabit animas noftras. dad 32. Accinxerunt faccis lumbos fuos, & pofuerunt funiculos in capitibus fuis,veneruntque ad regem Ifrael, & dixerunt ei: Y0: Servus tuus Benadad dicit: Vivat, oro te, anima mea. Et ille du aàit: Si adhuc vivit, frater meus eft. 35. Quod aceeperunt viri pro omine, & feftinantes rapue- [pt runt verbum ex ore ejus, atque dixerunt: Frater tuus Bena- Do« dad. Et dixit eis : Ite, & adducite eum ad me. Egreffus eft [j ergo ad eum Benadad, & levavit eum in currum fuum. ) 44- Qui dixit ei: Civitates, quas tulit pater meus a patre j li tuo, reddam , & plateas fac tibi 1n Damafco, ficut fecit pater If meus in Samaria, & e go foederatus recedam a te. Pepigit ergo fo/edug, & dimifit eum, - ätan 5* Tunc Ils i I. Funiculos im capitibus mofiris. ) dicere velimus fermonem effe de civi- LXX. Chald. & Jofephus de funiculis tatibus Ifraeli ademptis a Syris fub Baa- y& fuper capita impofitis ipterpretantur. fa, ut vidimus füpra cap. I5. 20. dica- Alii ligata volunt reftibus colla, qui musque Baafam patrem Achabi voca- habitus fupplicum eft; ltaque Italice ri, quia lii Achab in regno fuccetlit, cie dicimus Schemate adagiali, 442 coz lüïi Àa corda al collo. ut folent filii parentibus. ldem tamen effe vi- Plateas fac. tibi im, Dama[co.) Pla- Ros detur , five dicamus funes in capitibus teas vocat fora rerum venalium , fu- Un fuiffe, five circa.collum; nam hzc duoe per quas vectigal aliquod. conftituat , jAne propter vicinitatem accipiuntur pro eo- & cölligac Achab, queeít commu- bt dem, fic dicimus alicujus abfcindi ca- nis interpretatio Abulenf. & Vatabl. 1 put, cum collum abfcindatur. LXX. habent, & exirzws pones i2 Da- m 32. Vivat, oro tey dniusa mta.) Ni- mafco, ubi, &£odogexstus, videtur po- f vere liceat. ni loco r5 z0o:59ov fcilicet pro reddi- (üs 33 Mecepertmt viri pro omine.) Juxta ?4, Sufpicabar fortaffe plateas facere nue fuperftitiofos Ethnicorum ritus, qui idem effé, quod militare prefidium ytti curiofe ex augurum difciplina obfer- conftituere , ut loquendi modus fimi- if vabant, an quod amicum verbum ela- lis effet phrafi noftre ÉEtalice, qua di: coe beretur , quod ipfi ftatim exciperent, cimus, Far piazza d' arm, Hanc m X ad.quandam venie neceffitatem tra- explicationem fequentes dicemus hanc herent, ideoque dixerunt ; Frater tpus Benadad. munitioneminftitutam, ut prohiberen- tur Damafceni in terras líraelitarum d Ifié 34- Qu ixit e;j.) Benadad fcilicet pofthac irrumpere, Fàver id uod [ Achabo, nolens pro ingenti beneficio legimus 2. Reg. 9. 6. Pof;!it Dzvid fervatz vitz ingratus videri. Wt prafidinm 1n. Syria Dama[ci, faüaque "Pater mtus a parre £40.) Qiuando hoc eff $yrza David ferviens fub tribsteo, 8ceiderit, non imermorat Skcr,iptura, nifi Vide etiam 1. Paral. g. 14. $04 LIBRIILREGUM 35. Tunc vir quidam de filiis prophetarüm dixit ad focium €0 fuüm in fermone Domini: Percute me. At ille noluit percu- tere. 46. Cuiait: Quia noluifti audire vocem Domíni , €cCé re- cedes a me, & percutiet te leo. Cumque paululum receffiffet $ ab eo, invenit euta leo, atque percuffit. [x2889—] 37. Sed & alterum inveniens virum, dixit ad eum : Percute me. Qui percuffit eum, & vulneravit., 38. Abiit ergo propheta, & occurrit regi in via, & mutayit afperfione pulveris os4 & oculos fuos. 6 fitfi 39. Cumque rex tran et, clamavi t àd regem, & ait: Ser- l, vus tuus egreffüs eft ad praeliandum cominus: cumque fugiffet vir unus, adduxit eutn quidam ad me; & ait: Cufítodi virum It : iftum : qui fi lapfus fuerit, erit anima tua pro anima ejus, aut talentum argenti appendes. Ti 40: Dum autem ego turbatus huc, illueque me verterem, fubito non comparuit. Etait rex Ifrael ad eum : Hoc eft ju- pl 8l dicium tuum , quod ipfe decrevifti. 41. At ille ftatin abfterfit pulverem de facie füa, & cogno- Ü vit eum rex Ifrael, quod effee de prophetis. "[nf. |42. Qui ait ad eum : Haec dicit Dominus : *Quia dimifitti d 22.58« erum dignum morte de manu tua, erit anima tua pro anima h A3: Rever- e'us; & populus tuus pro populo ejus.- B. Vir qetdam Jff!iäspropbft.ziwma) 40. Nó» äamparm?.)[*'ugzi fe fubduxir. Quem iMich&am filium Jemla Jofe- Hoc eff judicium tium , quod ipfe de- crevifés, ) 'Tu ipfe contratefententiam phus, aliique Hebrzi fuiife volunt. Ào ferimone Domini.) Ex Dei mandato. proculi&i; vel enim reüs es mortis , Pérchte me.) Inflige mihi vulnus in aut fervitutis , vel calentum reprzfen- capite , aut in facie ,. ut fcilicet vide- tare debes ei, qui hominem cultodiete t retur in przlio, quod commitfum fue- dum crediderat tibi. ) rat, vulnus illud accepitfe. INon eft omni- 49. Quia dinuftfli vvirum dignum mer- h 36. droue pereuffr. te, 6c. ) Ex parabola intelligere po- H 20 certüm af occiderit. Plerique ta- tuit Achab , quanta in culpa effet di. men occifum putant, & hoc in Scrijtu- miffo fponte Benadado , cüm hic eo D ris fere fignificatur nomine percuflioriis. vel per negligentixam àmiffo , quem 289. 4jperffone pulveris.) Ne agnofci fortaffe fe cuftoditurum non promife- Ti pollet, & prius parabolam propone- rat, fuüo ipfius judicio reus eifet. re poffet, quam illam ad fe pertinere Erit Aniha iua , 6c.) Cujus de- Rex intelligeret. nunciatlonis veritatem eventus intra Erif aembmauA TUa pro anima ejus. ) tertium annum fubfecutus declaravit ; nam & ipfe a Syris occifus eft, & Eandein fubibis conditionem fervitu- tis, aut mortis. populus ejus ab eisdem fufus, & fu- dut talentum. argenta appendes, ) gatus, ut patet ex cap. 22. hujus ä "T ia ficlorum argenteorum millia. libri. -CA-P—U T XXI $05 ;ium 43. Reverfus eft igitur rex 1frael in domum fuam, audire jl contemnens, & furibundus venit in Samariam. o f CAPUT XXL [lfet Nabotb-ob negatam vegi ZIcbab voineam a falfis tefHibus ju[fJu Jfe- zabel accufatus lapidatur : quo fa&o, ipfi zicbab ad occupandam Qu koineam properanti Elias plurima comminatur mala, qu& avit tamen zíácbab [e bumiliando evadit., Set- 1, OR verba autem hsaec, tempore illo vinea erat Naboth 1ffet e Tezrah . TUrm elitae, qui erat in Jezra'he,l,. juxta palatium chhab r regis Samariae , 2. Locutus e ft ergo Achab ad Naboth, dicens: Da mihi vi- neam tuam , ut faciam mihi hortum olerum, quia vicina eft, & -em, prope domum meam , daboque tibi pro ea vineam meliorem: 3 aut fi commodius tibi putas,argenti pretium, quanto digna eft. 4. Cui refpondit Naboth : Propitius fit mihi Dominus, ne f dem hsreditatem patrum meorum tibi. 4. Venit erzo Achab in domum fuam indignans, & fren- fit jma de:s fuper verbo, quod locutus fuerat ad eum Naboth Jezra- helites, dicens: Non dabo tibi haereditatem patrum meorum. ie Et projiciens fe in le&ulum fuum : avertit faciem fuam ad lixit parietem & non comedit panem. ( de s. Ingreffa ytaii ytis; Ui erar im fezrahel. ) Ubi fuerit que lex id permittebat , nifi zravi ne- sfene Q vinea, non exprimit facer tex- ceífitate preifis. Vide Deut. 15. 25. (itt &us, ex capitis tamen hujus verficulo Adde, quod naturale eft amare poft- 18. videtur vinea INaboth Samarie fefliones àvitas. : 4. dndignans, & frend.si.) Nolunt I fuiffe. At ex 4. Reg. 9. 21. potius ) p« fuiíie in Jezrahel. jn textu Hebrzo, fibi quidquam Principes negari ne vi- : (l« & Chaldzo , & Greco eft : Que eraz deantur quodammodo accufari impru- s5 Jezrabel. k t dentiz, quod ea poftulaverint, qu& c e0 Ne dem hareditatem patrum meo- merito negari poffint, vel certe com- l!lem temsi ab hominibus inferioris condi- vilee vum tibi.) Religioni ducebat quafi di- tionis. vinitus ad fe per majorum fuorum de manus transmiflam hareditatem in ía- Projiciens : Je dm denulum.) Fortaflis milia fua non confervare ; quam fi animi egritudo redundavit in corpus. intrà dveitit faciem fuam. «d parietem. ) yiti venderet, cum in hortum regium con- vertenda eflet, nunquam eam , ne in Abíftinens a fuorum confuctudine, quod Jubilzo quidem , ut Jfraclitarum jura fignum mearoris erat, ut etiam quod ; lr ferebant , recuperare potuiilet. NNe- comedere noluerit. )j S$se Bibl. cum Copm. Menoch, Tom. lI. LIBRI ll REGUM $06 4 P s. Ingreffa eft autem ad eum Jezabel uxor fua, dixitque l. C0i Quid eft hoc, unde anima:tua contriftata eft? & quare non bp( comedis panem ? QV 6. ui refpondit ei : Locutus fum Naboth ! Tezrahelitæ ., & bo dixi e1: Da mihi vineam tuam, accepta pecunia: aut, fi tibi placet, dabo tibi vineam, meliorem pro ea. dabo tibi vineam meam. Et ille ait ; Non bo 7. Dixit ergo ad eum Jezabel uxor ejus: Grandis au&torita- ne e tis es, & bene regis regnum Ifrael. Surge, & comede panem, & eequo animo efto, ego dabo tibi vineam Naboth Jezrahelitae. fu 8. Scripfit itaque litteras ex nomine Achab, & fignavit eas annulo ejus, & mifit ad majores natu , & optimates, qui erant po in civitate ejus, & habitabant cum Naboth. 9. Litterarum autem haec erat fententia : Praedicate jeju- [u: nium, & federe facite Naboth inter primos populi. 1o, Et fubmittite duos viros filios Belial contra eum, & fal- ef fum teftimonium dicant : Benedixit Deum, & regem: & edu- d cite eum, & lapidate, ficque moriatur, Ir. Fecerunt ergo cives ejus majores natu, & optimates, a qui habitabant cum eo in urbe, ficut przeceperat eis Jezabel, & ficut fcriptum erat in litteris, quas miferat ad eos, N I2. Praedicaverunt jejunium , & federe fecerunt Naboth in- ter primos populi. E & I3. Et addu&is duobus viris filiis diaboli, fecerunt eos fe- xerunt dere contra eum : at illi, fcilicet ut viri diabolici, di contra z Grnnditanfiarir';;ti:ef , &c. ) Qui debebat in-eum intendi, ignoturb ju- N fcilicet rem tantulam pro arbitratu dicibus, atque improvifum videretur ; bà conficere non poffis. & ipfe tanto gravius pudefieret , dum W Bene regis regnum Ifrael.) Cui fub- de judice fe reum criminis graviflimi diti ita audent obfiftere. factum videret. K 9. Predicate jejunium.) Refert Va- IO. Quos virosflios Belizl. .) Vide di- Q tab]us in die jejunii folitos Hebrxos &a Deut. 13. 13. fe inquirere facinora , & flagitia populi, Benedixit Demum. ) Benedicere -hoc u & de ipfis, & perditis hominibus po- loco, ut etiam num. I3. eodem modo nas fumere. Abulenfis que 4. .putat fumitur, quo accipitur Job. r. 5. & folitos fuiffe judices jejunare in fignum 2. 9. fcilicet per antiphrafim , ut idem H commiferationis adverfus reum morte fit, Benedixiz, li afficiendum ; aut ad fignificandum fe blasphbemavit. quod malf.fiixit stAduE ex Dei , & iuftitie z2elo , & non ex Educite eum , & lapsdate. ) Ut ju- [ perturbatione aliqua fententiam ferre. bet Levitici lex cap. 24. 15. Sedere-facite Naboth inter primos po- 13. Eillis: Diaboli. ), ldem eft , quod pui. ) Ut fcilices crimen , quod mox dixit num. 9. //fjos Belial. CAPUT XXL 507 le OR contra eum. teftimonium coram multitudine : Benedixit Na- Tion both Deum, & regem : quam ob rem eduxerunt eum extra civitatem , & lapidibus interfecerunt. " s,& : 14. Miferuntque ad Jezabel , dicentes : Lapkidatus eft Na tibi both, & mortuus eft. . Non Is. FaCtum eít autem, cum audiffet Jezabel lapidatum Na- both, & mortuum, locuta eft ad Achab: Surge, & poffide vi- tit- neam Naboth Jezrahelitze, qui noluit tibi acquiefcere, & dare ltT eam accepta pecunia: non enim vivit Naboth, fed mortuus eft. [ite, 16. Quod cum audiffet Achab, mortuum videlicet Naboth, : 605 furrexit, & defcendebat in vineam Naboth Jezrahelitee, ut Tant poffideret eam. 17. Fattus e ft igitur fermo Domini ad Eliam Thesbiten, di- cens ? ]u 18. Surge, & defcende in occurfum Achab rezgis Ifrael, qui fl eft in Samaria : ecce ad vineam Naboth defcendit, ut poffi- du deat eam : s'aäc dicit Dominus : Oc- 19. Et loqueris ad eum, dicens: H tes, cidifti, infuper & poffedifti. Et poít hzec addes : Hzec dicit * Infr. bel Dominus : *In loco hoc, in quo linxerunt canes fanguinem Naboth , lambent quoque fanguinem tuum. 22.38. if 20. Et ait Achab ad Eliam * Num invenifíti me inimicum tübi? Qui dixit: Inveni, ee quod venumdatus fis; ut faceres malum in confpet&tu Domini. de- Unt Ssks.'z 41.* Ecce ff2 | Éduxerunt eum exira cruitatem. ) In loco. hoe.) Communi tamen non n Ju Nam ut in déferto extra caftra educe- proprio : neque enim precife idemlo- at g bantur, qui lapidibus obruendi erant, cus füit; nam Naboth in Jezrael la- du ut patét Levit. 24. 23. & Jofue 7. 24. pidatus eft , Achab vero fanguinem canes linxerunt in Samaria. flimd ita poftea extra utbes. 13. Po/fide.) "Titulo eonfifcazioni$, 20. Nwm invenifli mesmimieum tibi ?) s de us apud Hebraos videtur vim habuif- Quafi dicat qua in re tibi moleftus í e in delictis adverfus regiatm majefta- fui, quod ine infauftis , & ominofis tem. 9. hegum Q. 7. vaticiniis perfequeris ? hioc . Vensumdatus fs 4 sut faceres malum. ) 1040 17 ^. Esus sgitur efl fermo ad Eltam Thesbirem. ) Re&e el«& s eft Elias fpi- Quafi dicat , totus in hoc pofitus es, iriem ritu fervens; & Regis Achab fuperci- & traditus, aut pretio conductus , ut tl lium non formidare folitus. tnalum facias. | INam fzye in Scriptu- ra idem eft venumdatum eíte ,. quod I9. Occid;féi.) Cum Jezabelis cona- [jv tibus obviam non ivifti. traditum ; quz enim venduüntur, tra- P«ffediffi.) Animo enimi poffeffionem duntur eimptoiibus , fic Pfalm. 43. 1. inierat, quamvis adhuc ellet in via vi- dicitur : Veed;difi; populmm tuum fme ]uod neain vexius. preio. 598 LIBRI Il. REGUMV Reg. 21.*Ecce ego inducam fuper te malum, & demetam pofte- 9. 8- riora tuà, & interficiam de Achab mingentem ad parietem , & claufum, & ultimum in Ifrael. / *Sup. : 22. Et dabo domum tuam ficut* domum Jeroboam filii Na- [/ 15.29.bat, & ficut domum * Baafa filii Ahia: quia egifti, uf me ad * UP-iracundiam provocares, & peccare fecifti Ifrael. P 23.* Sed & de Jezabel locutus eft Dominus, dicens : Canes 4Reg- 9.36. CO medent Jezabel in agro Jezrahel. . 24. Si mortuus fuerit Achab in civitate, comedent eum ca- I nes: fi autem mortuus fuerit in agro, comedent eum volucres Coeli. 25. Igitur non fuit alter talis ficut Achab, qui venumdat.us' P eft, ut faceret malum in confpet&tu Domini : concitavit enim 1 eum Jezabel uxor fua. e 26. Et a bominabilis fa&tus eft, in tantum , ut fequeretur T idola, quae fecerant Amorrhaei , quos confumpfit Dominus a ^ facie filiorum Ifrael. . 27. Itaque cum audiffet Achab fermones iftos, fcidit vefti- menta fua, & operuit cilicio carnem fuam, jejunavi dormivit in facco, & ambulavit demiffo capite. tque, & 48. Et fa&tus eft fermo Domini ad Eliam Thesbiten, dicens: 0 29. Nonne vidifti humiliatum Achab coram me? quia igitur humiliatus eft mei caufa, non inducam malum in diebus ejus, 4Reg. " fed in diebus filii fui inferam mialum domui ejus. x 9.26. CAPUT tà or. iPaferiom fua,) Pofteros tuos, 26. Qu« fercfrant "Amorrbai. ) filios tuos. Jezabel Sidone detulerat. ) Qu Mingentem ad parietem.) Mide dict / 29. Nenne widifli Achab bumili atum I. Reg-25. num. 22. coram me? ) Abulenf. queít. I4. exi- bi Ctanfum, ) Mide fupra c. 14. n. ro. ftimat probabilius Achabum vere, & ü 92. Peceare fecifüi Ifrael. ) Pecca- ex charitate penituiffe, licet ad hóc tum fcandali publici fzpe inculcat Do- precipue incitatus fuerit propter com- [ p minus , quia. graviflimum, & pluri- meritam evaferit. minationem Eliz , nec penam pro- Idem fentit D. Am- Q morum malorum origo. 24. Comedent eum canes, 6fc. ) ld brof. in Pf. 57. & S. Chryfoft; hom. s. [ eft cadaver infepultum remanebit , de ad populum Antiochenum. '"l'heodo- hujus tamen feveritate fententie ali- retus , Procopius , & alii ei tantüm Q p quid remiftt Deus propter Achabi po- timorem tribuunt fervilem, poft quem nitentiam; ideoque cap. feq. num. 37. ftatim ajunt ad Eri&inam impletatem pl dicitur fepultus tuiffe Bex in Samaria. rediiffe. B os. Venumdatus eff.) N ide dicta n.20, Humiliatus: eff mei canfz. ) Sive m e ls eonfpedüa Domumi. ) Palam , & confpe&n meo , nt. habent. LXX. inverecunde. q! "E 505 fe CAPUT XXII. Ti Z&bab, & Sfofapbat reges , pfeudo - propbetarum «voaticinio decepti, N ad pugnam procedunt in Ramotb Galaad, ac vincuntur , occifo d "Achab , qui Micheam vera propbetantem carcere incluferat : impio "cbab Juccedit 1168 filius impius Ocbogias, pio autem jfofagbaz: jJuccedit impius filius omm. ( Ranfierunt igitur. tres anni absque bello inter Syriam, 168 I.T & Iírael. 2.* In ànno autem tertio defcendit Jofaphat rex Juda ad re- 2.Pa:. gem Iírael. I8.I- 8t'US Xl Difi 3. (Di itque rex Ifrael ad fervos fuos: Ignoratis, quod noftra fit Ramoth Galaad, & negligimus tollere eam de manu AUf . regis Syriae ? 1 4. Et ait ad Jofaphat: Veniesne.mecum ad praeliandum in Bamoth Galaad ? Jl ;. Dixitque Jofaphat ad regem Ifrael: Sicut ego fum, ita T & tu : populus meus, & populus tuus, unum fünt: & equites mei , equites tui. . Dixitque Jofaphat ad regem Ifrael : Quare, s; oro te, hodie fermonem Domini. 6. Con- Itüf : Sss 3 us Res anpi.) Non pleni. Vide Fortaffis fuerit una ex illis, quas Syri A T 2. Paral. 18. r. invaferunt, dum Baafa Ramam zdifi- 2. Deftendit fofaphat , &fc. ) Mii- caret adverfus Afam , fupra cap. I5. -[Q' tat onis hujus caufa non alia fuif- num. I7. licet ibi non nominetur, Ex Qut fe videtur, quam mutua inter utrum- hoc loco conftat Regem Svriz non ue amicitia, atque affinitas ex Joram ftetiffe promiffis- factis cap. 20. num- um lii Jofaphat cum Athalia filia Acha- 34. fcilicet de urbibus occupatis red- g« bi, & Jezabélis conjugio, cujusami- dendis, citiz caufa poftea a Jehu propheta re- S. Sicut ego fum , :ta & fu. ) Ea- U & hóc prehenfus eft. Dicitur Jofaphat def- dem eft voluntas , idem animus utriuf- Qn cendiffe, quia Jerufalem editiore lo- que noftrum. co erat; quam Samaria. Unum [42:.) Unum conflabunt ex- pf(]' 4. Ramotb Galaad. ) Erat urbs hec ercitum , eundeni una hoftem petent. l- trans. Jordanem in tribu Gad , eadem- "Qnare,oro te, bodie fermaonem Dozini n Confultatio merito tarda videatur , Á jl que facerdotalis, & una de urbibus Dicitur Ramorh jtum perfugio deftinatis, verum eft, quod Jofephus tradit lib. Galaad , quod eifet in Galaaditide 8. cap. 6. rem eo ufque progreffant, Nem provincia ; nam alia etiam erat Ra- ut utriufque Regis exercitus jam circa itelnt moth in tribu Iffachar, cujus menrio Samariam convenifíent , & extra mc- £m eft - I. Dan 6.75. nia militibus .ftipendia numerarent. De mann Regis Syria? Obfcurum eft Deus enim re integra confulendus quandonam illam Syri oc-cupärint. erat, ea animi difpofitione ; ut quod " Si d ^ LIBRI l. REGUM 6. Congregavit ergo rex lírael prophetas, quadringentos 9 circiter viros, & ait ad eos, Ire debeo in Ramoth Galaad ad elt a bon: bellandum, an quiefcere? Quire fponderunt : Afcgnde ,& dabit eam Domtints in manu regis bon L 7. Dixit autem Jofaphat: Non eft hic n prbphretä 'Doæmini quifpiam, ut interrogemus per eum ? dixe li 8. Et ait rex Iírael ad Jofasphat2 Remanfit vir unus, pef quem poffumus interrogare Dominum: fed ego odi eum , quia bem non prophetat mihi bonum, fed malum, Miehzeas filius Jemla ; tefp Cul Jofaphat ait : Ne loquaris ita, rex. * n 9. Vocavit ergo rex Ifrael eaunuchum quemdam, & dixit éi: 1 Fettina adducere Michaeam filium Temla. C 10. Rex autem Ifrael, & Jofaphat rex Juda, fedebant unus- Iho quisque in folio fuo, veftit! cultu regio, in area juxta oftium portae Samarige ,& univerü þroghetæ prophetabant in con- qui fpe&u eorum. ben 1r. Fecit quoque fibi Sedecias filius Chanaana cornua fer- in [ rea, & ait: H«sec dicit Il nec deleas eam. Dominus : His ventilabís Syriam, do- bi 12. Omnesque prophetze fimiliter prophetabant, dicentes : Afcende in Ramoth Gal tradet Do- 1 iLinus in manus regis. aad, & vade Profpere, & 13. Nuntius £xe ipfe jüberet, efíecum daretur , nön Nos profhetat mihi äamm:; fed ma- ita apendum, ut confiliorum fuorurn l(v [sm.) Midetur bona aliquarido Acha- approbatorem , qu&cunque illa effent, bó prenuntiaffé. Vide dicta c. 20. 13. hy omnino habere velleft. Ne lóquatis. ita. Rex.) Guafi dicat: .. 6. Prephbezas, ) Baal, & idolorum. fana confilia etiamfi non. placeant, fMirum tam muitos extitiífe pfeudo- ádmittenda funt , quia non jucunda, & proplietas poft plurímos illos, qui fu- grata , fed falutaria querere debemus. lng pra cap. I8. I9. recenfentur, occifos IO. Im area juxta cflizm porta. Sa- L ab Elia. Sed ipfi fe pro proplietis; mafi4.) In platea. quapiam ad. quarn €um fon effent, venditabant, & Re- de more populus ad judicia.confluebat. Yej gis, & Jezabelis propenfio in idolo- li. Hs ventilabis Syriam. ) Nonra- ?h latriam , hanc peftem mirum quantum to veri prophete ad verba propheti- ht augebat. ca Dei juffu fadta quoque, & figna Íp manu Regis.) ln manus tuaás, addebant , ut Jeremias, qui colloíuo qui 7. Propheta Domini.) NMerus aliquis catenam ligneam circumpofuit, quara lto ropheta, qui veram Dei religionem Hananias feudopropheta -.contregit pu f equatur. Jer. 27. 2 -284 IO; Hos imitatur g. Remanfit vir unut. ) Solusfortaf- Sedecias. Quod dicitur, Pezzi/abis , D fe Michszas habitabat hoc temporein g vertunt. LXX. weeoridG , corsu peres ; lo Samaria , alioqui alii plures vivebant qu& vero tauri cornibus. petunt , ea ü prophete , Elias, Elifens , & qui- in altum attollunt, & quodgmmo*do Gunque de,eoant in monte Carmelo, ventilant. L CAPU T XXi'ï. 51k ST0g 15. Nuntius veto, qui ierat, ut vocaret Micheeam , locutus da eft ad eum, dicens: Ecce fermones prophetarum ore uno regi 17& bona bona. preedicant; fit ergo fermo tuus fimilis eorum,&]loquere nmini 14. Cui Michaeas ait: Vivit Dominus, quia quodcunquä dixerit mihi Dominus , hoc loquar. k 15. Venit itaque ad regem , & ait illi rex: Michzea, ire de- quia bemus in Ramoth Galaad ad przeliandum;, an ceffare ? Cui ille nl refpondit : Afcende, & vade profpere, & tradet eam Dominus in manus regis. ta: 16. Dixit autem rex ad eum : 'iterum, atque iterum adjuro te, ut non lo quaris mihi', nifi quod verum eft, in nomine Do- QU5 mini. iil 17. Et ille ai ;m Vidi cun&tum Ifrael difperfum in montibus, OTl* quafi oves non habentes Paftorem, * & ait Dominus: Non ha- Num bent ifti dominum : revertatur unusquisque in domum fuam 17.17 1Miatt fet- in pace. * do 18. ( Dixit ergo rex Ifrael ad Jofaphat: Num quid non dixi ? ? tibi, quia non prophetat mihi bonum, fed femper malum?) [5 ; 19. lile vero addens, ait : Propterea audi fermonem Domi- Do- ni: Vidi Dominum fedentem fuper folium fuum, & omnem t1US exercitum ccoeli , affiftentem * ei a dextris, & a finiftris- *Toel 20. Et ait Domin&s : Quis decipiet Achab regem Iírael, ut r. 6. fid H.']u aícendat, & cadat in Ramoth Galaad ? Et dixit unus verba " ? hujufcemodi , & alius aliter. 1CAC 21. Egreffus A. h& 13. Sit ergo fermo tuns [anslis eorum.) tu fufo, Rege privandum populum, Ifiu Inepte; quafi ex verbis , & volunta- quod etiam fignificat illud: ze» Aa- & te :Michez bonus, malusve rerum e- bent 2fla Domsssnm. ]u?rn yentus penderet. Revertatur. unpfquifque , t$c. ) Si- at 14: Quodcunque dixeritt mibi Domi- gnifïcacur Rege Ifraelis mortuo , ad m ^us , koc logmar. ) Ex quo apparet Íua pacifice , re defperata , redituros ( nondum eia Domino revelatum tuiífe, univerfos. ta]d. quid Achabo refponfurus effet. 19. -44dens 2if. ) Michzas fcilicet. J 10 I3. -4fcende , E$ vade profpere , 6fc.) Vsdi Dopumum.) M ilione imaginaria. (2 Íronice loquitur propheta ,. ideoque Ekercitum cadli.) Ancelos. rerit non addidit folemne illud : Z«e 4:ei 20. Quis dectpier stchab Regem Ifrael.) Dominus : & revera intellexit Achab Hzccontultatio revera non eft a Deo T TE eum ex propria mente , fenfuque non inftitutà ; nam 4qsss ejus covfiltarins 2121 loqui Siquare iterum interrogat , addi- fwit ? ut ait Dfaias cap. 40. 13. fed ia [ ta etiam adjuratione. prophetz phantafia, quomodo hujus- Ay. Quaff oves mon . habentes paffo- odo modi res inter homines contingunt, rem. ) Quib/us verbis fignificat exerci- depicta fuit.— Nec res ?ca accipienda : j 812 L'IBRI H REGUM 21. Egreffus eft autem fpiritus, & ftetit coram Domino, & fh ait: Ego decipiam illum. Cui locutus eft Dominus: In quo? 22. Et ille ait : Egrediar, & ero fpiritus mendax in ore g omnivum prophetarum ejus. Et dixit Dominus: Decipies, & m *Vide preevalebis: *egredere, & fac ita. Matt. 25. Nunc igitur ecce dedit Dominus fpiritum mendacii in 9.31& Apoc ore omnium prophetarum tuorüm, qui hic funt, & Dominus Tf j 20.3 e e 'Jocutus eft contra te malum. 24. Acceffit autem Sedecias filius Chanaana, & percuffit Q Michaeam in maxillam, & dixit: Me ne ergo dimifit Spiritus Q Domini, & locutus eft tibi ? 2$. Et ait Michaeas: Vifurus es in die illa, quando ingre- H dieris cubiculum , intra cubiculum ut abícondaris, 26. Et ait rex Ifrael: Tollite Michaeeam, & maneat apud di Amon principem civitatis, & apud Joas filium Amelech, f 27. Ét dicite eis: Hzec dicit rex: Mittite virum iftum in '( carcerem , & fuftentate eum pane tribuiationis, & aqua an- guítide, donec rever:ar in pace. 28. Dixitque Micheeas : Si reverfus fueris in pace , non eft k 1 omnes. locutus in me'Dominus. Etait: Audite, þyopul f0 29. Afcendit ext D eft, quafi Deus auctor fit peccati, & fum ter' multo preftantior. In 2. Par. Ya fyiritum malum jubeat Regem decipe- I8. 23. eodem fenfu dicitur: Perqzam re , fed de permiffione tantum expli- n viam ranffoit [peritus Domini a me, Ti canda eft, qua malum male agere per- ur loqueretur tibi? mittit, & Achabo lumen non dat, 25. In die il/4.) Quam ego pravi- lil quo mendacium a veritate difcernat. deo, & prenuntio tibi. Vide bellarm. l. 2. de airiffione gra- Cubiculum intra cubiculum. ) Interius tig cap. 15. cubiculum , abditiffimum cubiculum. Unus dixit wrba bujutmodi , &c.) Ur abfcondaris.) Et te fübtrahas a Khe* H CM Ut fieri foletin deliberationibus , aliis Regis domefticis querentibus te ad ne- jn alias fententias abeuntibus. cem , ut vanilo l luas. qllen;iæ tuz ponas LÀ €à oi. Egre[fus eff autem iperitus.) Pro- Ti dit fpiritus malus, qui prius in bono- Q7. Pane tribulationis, &f k;zquzz n- k *um cotu non apparebat. Sic inter £uféss. ) 2. Paral. 18. 26. dicitur: Da. Angelos etiam $atan apparet Job r. 6. £e & panis enodicszmm , G aqua panxil- éum. lt Ego dectpiam ilfnm. ) lpfefpiritus of- 3p fert fe ad. decipiendum Regem , nec Donet revertar in prtce.) Cum fciii- K tam imperio , quam permifhone divi- cet convictum mendacii , merito fup- ma opus habet, cum ex fe ad omne plicio atficiam. L malum promptiffimus fit, & nocendi & 28 -dudste popnli ommes. ) qiafi di- K cupidiflimis. cat, diligenter, qux dixi , notate, bi 24. Mene ergo demifr?. fpivetus Domai- & an predicionem meam eventus frufiretur, attendite, yr) G /ocu::ff ef tib; ? ) Qui videlicet 'C APU T XXIL 513 0,€ 29. Afcendit itaque rex Ifrael, & Jofaphat rex Tuda , in Ra- moth Galaad. : quo? . 0t€ . o. Dixit itaque rex Ifrael ad V]ofa'phat: Sume arma, & in- gredere praelium, & induere veftibus tuis: porro rex lírael 5 inutavit habitum fuum , & ingreffus eft bellum. n 31. Rex autem Syriae preeceperat principibus curruum tri- ]nus ginta duobus, dicens : Non pugnabitis contra minorem, & majorem quempiam, nifi contra regem Ifrael folum. 32. Cum ergo vid ffont principes curruum Jofaphat, fufpi- uffit ritus cati funt, quod ipfe effet rex Ifrael, & impetu fa&to pugnabant contra eum : & exclamavit Jofaphat. 33. Intellexeruntque principes curruum, quod non effet m rex Ifrael, & ceffaverunt ab eo. - 34- Vir autem quidam tetendit arcum, in incertum fagitta IH pud dirigens, & cafu percuffit regem Ifrael inter pulmonem, & ftomachum. At ille dixit aurigae füuo: Verte manum tuam, n in at* & ejice me de exercitu , quia graviter vulneratus fum. 35. Com- O. Indwere effibus fmis. ) Quod invocavit, nom Baal, autidola , quod yeft Achab dicit, ut fimul Jofaphat ho- facturas videbatur Achab , illorum noraret ,. uafi eum folum utriufque cultor; vel quia, ut fe periculo exi- ndit exercitus D ucem elfe vellect, & fe tu- meret, fe Achabum non effe profetlus tum- redderet territus fortaffe Vichese Dar. eft; vel tandem quia Achabum nomi- Se- vaticinio, au£ confilium Syrorum odo- ne voeabat, ut auxilium ferret. q/w» ratus, unum fcilicet Regäm 1frael te- cundam . expofitionem confixmant. , T qu& habemus 2. Par. 18. 51. ubi dici- Tis petendi., In. Chaldeo tamen textu, & Greco eftz Sumo arma, & iagredior tur, exclamaffe ad Dominum. 2 belluz, tu astem iuduere veffibus ti5,Bc. 4. Ioter pulmonem , €y ffemachum. ) 2. aral Ig. 33. dicitür , Isfer cervz- (Hus 31. Nos p;zfgaaäiti: confra miaorem . ALf "a orem qæem/ziam.- ) Non pl'ohï— cem , E féapulas , quod fignificare vi- j bet Benadad omnino a. cede lfraelita- detur vulnus ad utramque partem cox- jj d rum abft inere, fed ómnem conatum poxis eodem telo pervadente pertinuif- intendere in. Achab: occifionem , vel jne fe, & per anteriorem. armorum com- ?05 caprivitatem , ut fcilicet. labem fibi miffuram ingreffum , furfum verfus inuftam detergeret, cum ine ab A.cha- eo , quod ex inferiore loco miffum ef- L d fet jaculum , inter fcapulas, & cervi- bo captus eft. Dt- 52 Exclamavit Wofaphat. 31 Hebzrsi cem prorupilfe. yil- in fuo chronico , quod Seder. Olam Ejiee me de exercitu. ) Non. plane voluit exire de exercitu, ut ex fequen- appellant eap. 17. ajunt hunc clamo- f rem fuifle invocantisDominum, quod 2 tibus liquet , cum dicitur eum ftetitfe m ita efle patet ex - Paral. 18-.31- in curru fuo contra Syros, fed voluit $a. lerellexerunt «.«« quod mop. effet folum aliquantulum retrocedere , u& tutius , & extra teli jactum vulnerixe- Ti Rex lfzael.) Mel ex fono: vocis aliqui- lt s bus cognito, .yel quia Deum lfrael medium aliquod adhiberet. n Bibl.cum Gom. Menoch. Zom. p tt 514 LIBRI II. REGUM 3;. Commiffum eft ergo praelium in die illa,'& rex Tfrael ftabat in curru fuo contra Sytos, & mortuus eít vefpere : flue- bat autem fanguis plagee in finum currus, ge 36. Et praeco infonuit in univerfo exercitu, antequam fol (ie occumberet, dicens: Unusquisque revertatur in civitatem, & in terram fuam. die 37. Mortuus eft autem rex, & perlatus eft in Samariam : fepelieruntque regem in Samaria, * O up. 38. Et*laverunt currum ejus 1n pifcina Samaria, & linxe- fen BI.IC. fra runt canes fanguinem ejus, & habenas laverunt, juxta verbum Domini, quod locutus fuerat. 39. Reliqua autem fermonum Achab, & univerfa, quee fe- fer Cit, & domus eburnea, quam sedificavit, cunttarumque ur- bium quas extruxit, nonne hac fcripta funt in Libro fermo- C'llI num dierum regum Ifrael ? $ 40. Dormivit ergo Achab cum patribus fuis, & regnavi—t Ochozias filius ejus pro eo. T« 41. Jofaphat vero filius Afa regnare coeperat fuper Judam anno quarto Achab regis Ifrael. n 42. Triginta quinque annorum erat, cum regnare coepilffet, Lt & viginti quinque annis re gnavit in ]erufalem : nomen matris pe ejus Azuba filia Salai. 43. Et ambulavit in omni via Afa patris fui, & non declina- Ti vit ex ea: fecitque, quod re&tum erat in confpettu Domini. 44- Verumtamen excelfa non abítulit: adhuc enim pf)'pulu5 facrificabat, & adolebat incenfum in excelfis. Que . 45. Pacem- « fá 35- Ccm;zzlm/zm.) Hebr "fcendis , cauponas, quod hz fere imale audiant, Te | id eft, crevit; feu incaluit. a radice $3r zaz«b , quod eft forni- Stabat fm curiu füo contra Syros. ) CA Itaque. Jofephus. àreieifóusvag po [ Prafentia nimirum-fua continens fuos, dixit, id eft, zzererrices , quOd Vul- f nefe in fugam darent. gatus babenas- vertit. $i hoc fequa- €ul S£num rz;rrm.)' Medium currus, iur , fenfus etit , meretrices fefe la- ii 201 "ntequam Soloccumberer.) ln 9. ^A viffe in hac pifcina fanguine polluta,, t Paral, r9. OT dicitur mortnus, ecc/- ut hoc etiam ad. contemptum Achabi ld) dente [ole: elt erpo extinctus Achab , accelíferit. Aliqui in ipfo curru. me- antequam fol omnino occuinberet. retrices pi&tas fuiffe fufpicantur. nd Unsufquifque revertatur , &re, ) iC 39« Domus eäumez.) Multo fcilicet divina predictio , quam fupra vidimus ebore renitens. UP Tnum. 17. finem habuit. d Hbro fermenum , &c. J Qui liber H 38. Halenas Laverunt.) Alii vocem intercidit , ut füpra dictum eft. b l Hebream m3; zozab verterunt arma, 44. Feruntamen excel'a non alflalir.) alii zozas, alii zzeretrzces , lotrices , aut n Hic Ioc?.ls in fpeciem pugnát cunineoy À CAPUT XXIL SI " ael 45. Pacemque habuit Tofaphat cum rege Ifrael. U 46. Reliqua autem verborum Jofaphat, & opera ejus, quae geffit, & praelia, nonne hzc fcripta funt in Libro verborum | fol dierum regum Tuda? L 47. Sed & reliquias effoeminatorum, qui remanferant in diebus Aía patris ejus, abftulit de terra. m -.48. Nec erat tunc rex conftitutus in Edom. - 49. Rex vero Jofaphat fecerat claffes in mari, quae naviga- iM rent in Ophir propter aurum, & ire non potuerunt,; quia con- Qu fra&tee funt in Afiongaber. so. Tunc ait-Ochozias filius Achab ad Tofaphat : Vadant fe fervi mei cum fervistuis in navibus. Et noluit Jofaphat. pule $1. Dormivitque Jofaphat cum patribus fuis, & fepultus eft mo- cum eis in civitate David patris fui : regnavitque Joram filius .ejus pro eo. xäVit s$2. Ochozias autem filius Achab tegnare coeperat fuper If- rael in Samaria, anno feptimodecimo Jofaphat regis Juda , re- dam gnavitque fuper Ifrael duobus annis. $3. Et fecit malum in confpe&tu Domini, & ambulavit in ffet via patris fui, & matris fucej & in via Jeroboam filii Nabat; qui itris peccare fecit lírael. $4. Servivit quoque Baal., & adoravit eum ; & irritavit Do- li minum Deum lírael, juxta omnia, quae fecerat pater ejus. ni. 'YTtt4 LIBER ulus - qued dicitár 2. Pax. : 7 6; de eodem gnum non tenebamt, fed- pendebant 2.-.; ocde fTada ab- tributum Regi . Juda. Vigebat enim em Kegz dicitir, execL a, 85 yidem auter- — Jfuliz.. Dicendum : tempore Jofaphat id , quod. caprum [unt re excelía , aiiuc tibus. , aut erat.fab Davide, de quo dicitur. z. r populan fe: eunp im,im bene Par. 18- I4. & cezflitzit ip Ed pra- VMel ab- fídium, mt jervirer Linmaa Dwvid. TA COL'PEO i;e.gexe non pbotunuie. Vul- ftulir excelía , ib quibus idolorum 49. Ophir.) De Ophir , & Afionga- €ulcus exercebatur ; reliquit ea , in ber dictum eft fup. cap. 9. num. 26. ïql.l.l' nbus verus Deus , fed alieno loco, & 2g. t Ja- [ütd4 & contra divinum prafcriptum , co- Cozfratla funt im Affongaber.) ln ip- lebatur. fo portu, priufquam . folverent , qu& :h.&þi pena fuit peccati fedexis £acti cum Re- qne 47 Reliquias efæmhz forum. ) N de, que de effciuinatis diximus fupra ge lfrael, ut aperte dicitur 2. Paral. licet €ap. I4. num. 2.2., 20:137- Nec erat tunc Rex conflstutus im So. Vadant fervi mei , 65c.) Inftau- ratis navibus , & navigationis confi- Jiber Edom.) lÀ eft, Iiumzi parebant. Re- gibus Juda, qui provinciam illam per lio repetito. Sed malo do&us Jofa- iil ) r -oreges gubernabant , vel certe per phata fcdere abftinuit, quod Dee R coxdi non eile intelligebat. ] ; eges Idumzos , .qui pleno.jure re- 515 LIBRIIV REGUM ftar eatt LIBER QUARTUS REGUM, quEI SECUNDUM HEBR.£OS 18 D MALACHIM SECUNDIS. Qu CAPUT PhRIMUM. 1108 Ocbozias Juper egritudine Jua Beelzebub. con[uülere xvolens ab Elia hb increpatur , ac moriturus pradicitur : duos quinquagenarios prin- fhtt cipes ad Eliam milJos ignis ceeleflis devorat cum ipforum . militibus , l fertio principe [ua modeflia [ervato, cum quo Elias ad Ocboziam Tie dgfcendit: cui tortuo fuccedit frater oraim. 9 Raevaricatus efl autem Mo 3 ab in Ifrael, poftqu—am mor- Ia tuus eft Achab. p 2. Ceciditque Ochozias.per cancellos coenaculi fui, qu n quod habebat in Samaria, & segrotavit ; mifitque nuntios, di- cens ad eos : Ite, eonfulite Beelzebub deum Accaron , utrum vivere queam de infirmitate mea hac. 3. Angelus autem Domini locutus eft ad Eliam Thesbiten, LT £t dicens : Surge, & afcende in occurfum- nuntiorum r egis Sa- marise, fi tan I. BÜRavaricatus autem eft Mozb n ita fuit, non in cenaculum decidiffet, ten Ifrae'.) Id eft , defierunt Moa- fin fed vel in hortum , vel in impluyium. bite velle pendere folitum lfraelitis Bee/zebuh. ) Beelzebub five' Baal- Tri tributum , vide cap. 3 Chaldzus n habet , rebellaverznmt Moabita. Defe- zebub Domisus me[ca, vertitur. Deus T cerunt Moabite ab eo imperio , quod amoliens lethales , & perniciofillimas u muícas, quz incolas agri, Accaronici a Davidis temporibus agnoverant. infeftabant, ut ait; Vatablus, qui ad- Vide 2. Reg. 8. 2 dit alios rationem nominis fumere a n Q. Per cancellos cenaculi fus. ) Pa- Di gninus vertit: cecid;t ex cancellis i2 ce- copia mufcarum, quam hoftiarum co- [ piofiffimus fanguis gignebat. LXX. naculum , per feneftram fcilicet cancel- Baa^gva» , id eft, mufcam Baal ap- D latam ,. per quam cenaculum lumen pellant. De Beelzebub . vide lura p accipiebat. Cancelli dicuntur fuiffe ccnaculi, quia feneftram — ceenaculi apud Jo. Ferdinandum in voce B ee]- k qmuniebant. Vel cancelli fignifi- zebub num. $. b cant coronam , five peribolum, qui Deum .ccarom. ) Quum eít civitas i €irca folarium poni folebat .ex le- Philifhzorum, & una de quinque u gis prafcripto Deut. 22. g. duod fi Præfe&qris illorum. f £ APU FPJL 517 mariz, & dices ad eos : Numquid non eft Deus in Iífrael; ut eatis ad confulendum Beelzebub deum Accaron? l 4. Quam ob rem hs&c dicit Dominus : De le&tulo, fuper quem afcendiíti, non defcendes, fed morte morieris Etabiit — Elias. ! Qui dixit eis z $. Reverfique funt nuntii ad Ochoziam, uare reverfi eftis ? z 6. At illi refponderunt ei: Vir occurrit nobis, & dixit ad nos: Ite, & revertimini ad regem, qui mifit vos, & dicetis ei: ) H n Hzec dicit Dominus: Numquid, quia non erat Deus in Ifrael, mittis, ut confulatur Beelzebub deus Accaron ? Idcirco de ?r:'n- h, le&ulo fuper quem aícendifti, non defcendes , fed morte mo- rieris. L -4. Qui dixit eis: Cujus figurae, & habitus eft vir ille, qui occurrit vobis, & locütus eft verba haec ? 8. Atilli dixerunt : Vir pilofus, & zona pellicea accinétus 10t- renibus. Quiait: Elias Thesbites eft, 9. Mifitque ad eum quinquagenarium principem, & quin- foi, quaginta, qui erant fub eo. . Qui afcendit ad eum : fedentique , di- im vertice montis, ait : Homo Dei, rex preecepit, ut defcendas. Ui d et 35 Io.Refpon- Zona pellicea.) Alii vertunt zonam s. Rewerffque [umt muntii ad Ocho- ien zia4m. ), Cum audiffent Eliam fibi coriaceam , qualis illa Joan. Baptifte, r Sa' enuntiantem , quo irent, qua de cau- quam facer textus 9reuzri»q» appellat, f d Y iirent, etiamfi illum ;non noffent, & Latinus interpres apud Sancum r tamen Dei prophetam effe, & verita- Matthezum , & Marcum pelliceam tem enuntiare crediderunt. Vel etiam vertit. fimul timuerunt, ne, quia Ochozias Q. Quinquagenarium principem. ) mortis reus fa&tus erat, quod mififfet Prafectum fupra quinquaginta milites. " in Accaron, ipfi quoque ejusdem pc- i2] nzxparticipes fierent , fi porro per- Afcendit ad eum. ). Mi Vatablus j(md ere vellent. Eliam in Carmeli verticem Regis me- tu afcendiffe. nict 9. Vir pilofus.) In Hebr. eft.Dozz- | 1d 245 pili, quod nonnulli àd pilos ca- Homo Dii.) Procopius , Vatablus, 20 pitis, & barbz referunt , ut Chal- Serarius, & alii putant per ironiam vocatum a quinquagenario Hominem n co d&us , qui preditum capillis vocat. h $a. capillo oblongo , & horrido, Dei, quam expofitionem. pena mox |ap promiffa nimirum cmfarie ,. barbaque fubfecuta probabilem reddit. i n Eremitarum in morem. Alii de vil- Rex pracepit , ut. defcendas. ) Accer- j 221 lofa vefte interpretantur ; refponde- febat Rex Eliam, aut interficere eum bant enim nuntii Regi quzrenti, quis volens, aut cogere ad impetrandam illius effet habitus. Ali tandem ad fibi a Deo vitam. ld enim credibile yità u utrumque referunt , veftem fcilicet , vifum. fuerit profano Regi. d & corpus. 518 LIBRI IV. REGUM 1c. Refpondensque Elias, dixit quinquagenario : Si homo Dei fum, deícendat ignis de coelo, & devoret te, & quinqua- lii ginta tuos. Defcendit itaque ignis de coclo, & devoravit * eum, (ii & quinquaginta, qui erant cum eo.- 1r. Rurfumque mifit ad eum principem quinquagenarium ! [ alterum, & quinquaginta cum eo. Qui locutus eft illi: Ho- mo Dei, hac dicit rex : Feftina, defcende. * 12. Refpondens Elias ait: Si homo Dei ego fum, defcendat ignis de coelo, & devoret te, & quinquaginta tuos.. Defcendit ergo ignis de coelo; & devoravit illum, & quinquaginta ejus. I3. Iterum mifit principem quinquagenarium tertium, & quinquaginta, qui erant cum eo. Qui cum veniffet, curvavit 'E Is genua contra Eliam, & precatus eft eum, & ait: Homo Dei, noli defpicere animam meam, & animas fervorum tuorum, qui anit mecum funt. ; bei 14. Ecce defcendit ïgm's de coelo , & dävoravit duos prin- El cipes quinquagenarios primos, & quinquagenos, qui cum eis erant: fed nunc obfecro, ut miferearis animcde meze. toi 15. Locutus eft autem Angelus Domini ad Eliam, dicens: Deícende cum eo, ne timeas. Surrexit igitur, & defcendit » cum eo ad regem, texti 16. Et locutus eft ei: Haec dicit Dominus: Quia mififti nun- um tios ad confulendum Beelzebub deum Accaron, quafi non ef- um fet Deus in Itrael, a quo poffes interrogare fermonem, ideo non de le&tulo, fuper quem aícendifti lren morieris. , not 'defcendes, fed morte Inds 17. Mortuus eft ergo juxta fermonem Domini ,quem locu- 121 hi tus eft Elias, & regnavit Joram frater ejus pro eo, anno fecun- lo do Joram filii Jofaphat regis Judae : non enim habebat filium., , 18. Reliqua autem verborum Ochozia , quze operatus eft, lus loq nonne hzc ícripta funt in Libro fermonum dierum regum If- inu, rael ? CAPUT Hli Ti IO. Deftemdat igmi de cele.) Non I3 Principem quisuagenarimm rtr- r IlbU ex cupiditate vindictz, fed peculiari tum.) GQuem, Abdiam Achabi pro- curatorem fuiífe fcribit Joan. Jerofo- in | divino inftin&u ita precatus eft Elias. pin lymitanus cap. 17. quem ex áulico dif- dia IT. Mifft ad eum principem quimqua- cipulum Eliz factum fuifle ait, & pro- fil; genuariom altcrum. ) Cum primus ille phetico fpäritu donatuin. vid nonredirer, & quid illi accidiffet, Curvavit geuuas Coptra Elam.) ]am Dr ignoraretur; Rexque defiderio flagra- enim duplicis miraculi fama percre- zet habendi Eliam in poteftate. buerat , illumque timore perc-./alem:, eni ) * 3 Ü æ;xq Ab m Ü N o g Y sra lhomio COUAPUT IL Inqui Elifwsl individuus Eli & comes, S'ordanem, aqua Elie pallio divija, &lm, cum illo tranfit ; Elia autem in ceelum igneo curru rapto, duplicem um ejus [piritum accipit, ac pallio Elie rurfum Jordanis aquas dividit. : Ho- Elias quefitus non imvcenitur : aque Sfericbo , ac terre flerilitas immiffo per. Elifeum fale fanantur:z puerique Elifeum endat irridentes ab ur[is lacerantur. endit . QUs, 1. [ AGum eft autem , cum levare vellet Dominus Eliam per . turbinem in coelum , ibant Elias, & Elifeus de Galgalis. n, & vavit 2. Dixitque Elias ad Elifeum: Sede hic, quia Dominus mifit | Dei2 me usque in Bethel. Cui ait Elifeus: Vivit Dominus, & vivit anima tua, quia non derelinquam te. Cumque defcendiffent h, qui Bethel, 3. Egreffi funt filii prophetarum, qui erant in Bethel, ad prit- ii els Elifeum, & dixerunt ei: Numquid nofti, quia hodie Dominus i: filete. tollet dorpinum tuum a te? Qui refpondit: Et ego nov censs 4. Dixit endit Fs JUg ievare vellet Dominus Eltam.) ventum vehementem (qui infra -num. In cclum:'afcendiffe clare dicit leretur Hlias 16. fpiritus Domini vocatur) quo tol- fiUf textus hoc J. verficulo, fed per co- ipfi vero Angeli venti lum aerem quidam intelligunt, ut per vim moderabantur , ut in-locum de- "T eum in alia loca tranfierit ; voluntque ftinatum ferret prophetam. ideo Íra nonnulli in paradifum terreftrem. De Galgalis.) De hoc loco vide, orte Irenzus, Juftinus, Ifidorus , D.'T'ho- que diximus Jofue mas. JAlü in fecretam aliquam ter- 2. Sede bic.) Fortatfe volebat Elias Elfezum a fe dimittere humilitatis cau- loct- re repionem , ita D. Gregorius , & Rupertus. Alii in celeftem aliquem fa, nolens gloriofe translationis fuz Cun- locum, prout cclum ab aere diftii- quemquam habere teftem. Dicere etiam guitur, ita D. Hieronymus , Ambro- poffumus,noluiffe quidem Eliam a fe di- nim. &l fias, Dorotheus, Alcimus. Aliiajunt anittere Elifzum, fed ejus defiderium de- locum 'effe incertum , ita. Chryfofto- tinendo magis ac magis accendere , & jl mus, Augzuftinus , « alii. Porro ejus infe benevolentie periculum facere. 1 ; 1 — Elias raptus eft, ut redeat, & det Ig Bethel.) Qui locus erat ab anti- Xgentibus penitentianr extremis tempo- quo religiofus , ibique collegium erat j itt» ribus; hoc enim eft, quod habemus prophetarum, five difcipulorum Eliz, ut mox patebit. l) 10- in Ecclefiaft: cap. 48. 10- — 9« fcri- erOfL)- ptus es mmjudicuis temporum lenire. iracun- Vrvit Déominus, 69 vrvit antma tuvt.-) odil diam Domini , conciliare cór patris ad Senfus. eft. quam vere vivit Dews, dfflium , & veffituere tribus Jacob.: Plura & ita vivas tu. cue vide apud Suarez tom.9. in 3. partem 3. Eu prophetarum. ) Dircipu]i yi- .]im D.'Thom. q. 59. art. 6. difp. 55. delicet , qui ab eis inftituebantur. ^ Per 4Aurbinem £m celum, ) Angelorum Nuaquid noffi, &c.) JCree enim minifterio excitavit: Id illorgm af,li- EX at qminus * quibus fuerat revelatum. - LIIIBRI IV. REGUM n 529 vidt 4. Dixit autem Elias ad Elifeum : Sede hic, quia Dominus non mifit me in Jericho. Etille ait: Vivit Dominus, & vivit anima tua, quia non derelinquam te. Cumque veniffent Tericho, eur $. Accefferunt filii prophetarum , qui erant in Jericho , ad Elifeum, & dixeruntei: Numquid nofti; quia Dominus hodie Elia I tollet dominum tuum a te? Etait: Et ego novi : filete. Q 6. Dixit autem ei Elias : Sede hic, quia Dominus mifit me usque ad Jordanem. Quiait: Vivit Dominus, & vivit anima pre tua, quia non derelinquam te. Ierunt igitur ambo pariter. qu 7. Et quinquaginta viri de filiis prophetarum fecuti funt eos, qui & fteterunt e contra longe: illi autem ambo ftabant fün fuper Jordanem. $. Tulitque Elias pallium fuum, & involvit illud , & per- qu cuffit aquas, quae divifze funt in utramque partem, & tranfie- runt ambo per ficcum. ec Vet .9. Cumque tranfiffent, Elias dixit ad Elifeum : Poftula quod Dixitque Elifeus : vis, ut faciam tibi, antequam tollar a te. Obfecro, ut fiat in me duplex fpiritus tuus. $ Io. Qui refpondit : Rem difficilem poftulafti: attamen fi Fa videris d t fq: Et ego novi , fflere. ) Quuafi. dicat: tiam prophetig , quibus ornatus erat mihi quoque Dominus idem revelavit, Elias, ut maciftro fuo quam fimilli- tl mus evaderet. "l'ertia explicatio com- Tens fed. nos hoc fcire nefciat Elias. ". Qumqudginm viri de filiis pro- munior eft, ut petierit. Elifzus fpiri- Qu hezarzm [écrti [unt 1005 Preter vo- tum duplo majorem fpiritu Eliz. Ve- trai f U rum petitio hujusmodi parum humi- vit intatem Elie, illoque infcio , ducti litati confentanea videtur. Probabi- 1en. defiderio videndi finem , cujus 1ei fi- gnum eft, quod fteterunt a lonoe. lius, ut volueritobtinere, ut tanquam Con primogenitus inter condifcipulos ha- pau uper Jardanem.) Ad Jordanis ripam. dm Q. Pallium [num.) Melotem vocant beretur. Primogeniti autem de hzre- LXX.ex pelle videlicet ovilla factum. ditate duas ferebant partes , cam ce- d Ievotvrt iHlud.) ln formamr oblon- teri ferrent fingulus. Vel duplex pro gam, & rotundam aptam ad percu- magno ponitur. Sic apud. Virgilium tiendum. Georg. lib. 1. verfu 172. derfgm du- H Percmffit 4quas.) Addita ad Deum plex eft magnum, ut etiam 3. ejusdem u Simile Q oratione.- operis libro , Zwglex - (pzza. Q. Fiat z2 sme dhþlex fpiritus tuns. ) admodum huic de Elifzo loco id, tes Paeninus, & Vatablus vertunt : 5f uod legimus apud Pindirum |Ode 6. Cel' ra duarum partium de fpi- U0 eb[ecro mezfn Olymp. ubi Neptunus pater filio Jamo: via 180 [uper me. Ut fenfus fit, ex exract Üqcwepo» Oiluno»' [.e»TOG'UyQC- tun tribus partibus fpiritus tui , duas mi- Dedie thefaurum duplicem drvinationis. Yi hi « Domino impetres. Alii- petiiífe Io. Rem diffieilem poffulafls. ) Me- Tier putant duplicem gratiam fpiritualem , rito dubitavit Elias tantamne gratiam li gradam fcilicet miraculorum , & gra- Dominus concedere vellet Elifzo. * CAPU-.T I 52t AUs videris me, quando tollar a te Titna » erit tibi, quod petifti : fi autent non videris, non erit. io, 11. Cumque pergerent, & incedentes fermocinarentur, ecce Ecclf. ), d currus igneus, & equi ignei div * iferunt utrumque: &* afcendit odie Elias per turbinem in coelum. 48-13- [.Viac 12. Elifeus autem videbat, & clamabat: Pater mi, pater mi, t Ie currus Ifrael, & auriga ejus. 2-58- TUf Et non vidit eum amplius : ap- prehenditque veftimenta fua, & fcidit'illa in duas partes. d 13. Et levavit pallium Eli2& , quod ceciderat ei : reverfus- [nnt que ftetit fuper ripam Jordanis. bant 14. Et pallio Elize, quod ceciderat ei, percuffit aquas, & non funt divifze, & dixit: Ubi eft Deus Elize etiam nunc ? Percuffit- per- que aquas , & divifze funt huc , atque illuc, & tranfiit Elifeus. nfie- 15. Videntes autem filii prophetaruni, qui erant in'Jericho e contra, dixerunt: Requievit fpiritus Elise fuperElifeum. Et juod venientes in occurfum ejus, adoraverunt eum proni in terram. U » 16. Dixe- 3 bdekis qme, quando tollar a 1e5c.) Sezlicet -i/:la s duas partes. ) Quuafi n f F'actus eft ergo voti compos ;; nam vi- lugens jacturam ,. & folitudinem fuam. eris dit Eliam afcendentem , ut patet ex rorislacerare veftes. Solebant enim: olim in fignum me- fequentibus. erat II. Cwurras rgzens , Uc.) Nubes ru- 3« Levavir.) E terra fuftulit. nilli« tila equorum , & currus fpeciem refe- Quod ceciderat €6.) Elie in celumy com- rens, fuper planitiem decurrens, in afcendenti. biri- ua ambulabat, inter utrumque per- I4. Er sem fumt divife. ) Mit Abu- Ve tranfiit, & alterum ab altero fepara- lenfis q. 29. fapienter fa&um divina num vit , raptufque eft Elias ad currum providentia, ut aquz Jordanis prima igneum, quem confcendit , ftatimque babi- palli percuffione non dividerentur , qum confurgens ventus vehemens., e terra ne novus propheta fpiritu prophetico | u- paulatim extulit equos , & currum, recens accepto , vanitati ^^ inanique - donec ab oculis Elifzi fpe&antis, & Ixtitie fuccumberet. clamantis fubduceretur. | O* Ubi eft Deus. Ele ? ) Sententia eft:; [ pro In CGelum.) WMide dicta n. 1. quomodo non adeft nobis Domínus, dium I2. Currus Ifrael , & auriga ejus.) qui Eliz paulo ante in fimili actione - di- Hebreus textus pro «mrige , habet adfuit, fi in me refedit fpiritus Eliz, m equites. LXX. vero eques, quia fcili- quem abeuntem vidi? imile cet Curruum bellicorum aurige equi- Etiam nunc? ) Scilicet cum tanto- 1id, tes erant. Sententia eft: vale pre- pere ejus auxilio opus eft. In He- ceptor, qui plus juvabas Ifraelem ora- je [ breo eft ezizm ipfe, adfit ipfe. m tum multitudo. tione , quam niagha curruum , &jequi- I5. Qui erant i Tericho e coutra, ) wf Alludit ad id uod Videlicet verfüs Jericho , in eo loco', ii« videbat, & metaphorico dicendi ge- in quo paulo ante fubfliterant ,. qui nere oftendit ipfum fuiffe robur popu- Me- videtur tuiífe collis aliquis , '€ quo li- qam ji per preces, & doctrinam. ceret longe profpicere, Sane ex Jexi- I;àl. euz Con. Menoch, Tors. H. uu - E d 22 LIBRIIV REGUM 1i6. Dixeruntque illi : Ecce, cum fervis tuis funt'quinqua- ginta viri fortes, qui poffunt ire; & qucerere dominum tuum, TK ne forte tulerit eum fpiritusDomini, & projecerit enm in unum £X montium, aut in unam vallium. Quiait: Nolite mittere. eí 17. Coegeruntque eum, dónec acquiefceret, & diceret : Mittite. Et miferunt quinquaginta viros : qui cum quaefiffent tribus diebus , non invenerunt. 18. Et reverfi funt ad eum : at ille habitabat in Tericho, & 0i dixit eis: Numquid non dixi vobis: Nolite mittere ? ld 19. Dixerunt quoque viri civitatis ad Elifeum : Ecce habi- E tatio civitatis bujus optima eft, ficut tu ipfe, domine, perfpi- Cis : fed aquse peffimze funt, & terra fterilis. 20. Atille ait: Afferte mih ivas novum, & mittite in illud falh Quod cum attuliffent, j 21. Egreífus ad fontem aquarum, mifit in illum fal, & ait Hsec dicit Dominus : Sanavi aquas has, & non erit ultra in eis P dü mmors, neque fterilitas. 22. Sanatee funt ergo aquae usque in diem hanc, juxta ver- bunt Elifei, quod locutus eft. * .23. Afcendit autem inde in Bethel: cumque afcenderet per. fe viam , pueri parvi egreffi funt.de civitate, & illud(—;bant ei, di- h centes: Af ccn,d:g , calve: afcende , calve. 24. Qui t £ho videre non poterant Elifeum Terra, flerilis.) INon tota, fed pars Aquas dividentem , cum ex Adricho- illa -tantum , que vitium ex aquis pre- * ^2 qi amio urbs hec diftet. a Jordane itinere texfluentibus tra hebat. duarum horarum, 20. Jas movsm.) Nefi aliquo fuif- mir I6. Cum fervis tuis fant quiuquagia- fet prius liquoré imbutum , liquori ii- £a Viri , €c. ) Sahlanus putat de fe ip- li vis aquarum fanatrix tribui poffet. 3üt fis in tertia perfona -locutos fuifíe; Mittize in illud f21)) Non ipfe mittit erant enim quinquaginta. : falin vas, ut omnem a fe fraudis, & ltv . 17. Denec 4cquiefc5ref. ) A ffenifus eft preftigiarum fufpicionem amoliretur. pu eorum voluntati , ne fi perítaret in QI. Sazawi aquas bas.) Divino mi- fententia ,. nonnullum daret illi fufpi- raculo; nam alioqui loca, qu« falfis te] €ioni Jocum, nolle ipfum Eliam redi- alluuntur aquis plane fterilia reddun- tàty tur. ge, ut deinceps, illo exclufo, in pro- Deus, ubi vult, oftendit fe na- Rn phetarum catu ipfe principatum ob- tur& dominum. £ineret. Noz erit ulmra im eis mors. ) Ab eig pu; I8. Habitabat in yericlza. ) Subftitit fi mors in homines , aut animalia, qux in Jericho interim dum Eliam qua- eas potabunt, non infundetur , neque rebant. fterilitas ia terras, qus eis imbuentur. I9. Habrtatzo c;viiatis bujus optuma DaCes.: 23- Pueri parvi. ) Dolï tamen ca- i eft.) Salubris eft aer , fitns commo- dus, CC 7- ZAfeende calve.) Efk calvitium in ho sj ^ d CAPU T I & IfI. 823 que- 24. Qui cum refpexiffet , vidit eos, & maledixit eis in nomi- lün, ne Domini: egreftque funt duo urfi de faltu QIQfR , & laceraverunt: ex eis quadraginta duos pueros. 25. Abiit autem inde in montem Carmeli, & inde reverfus TL * eít in Samariam. - flent C.APU'-T' H ,& Ob prevaricatum a rege Moab fedus, quod: cum vege Ifrael ba- bebat, afcendunt: adver[us: illum. rex lírael, rex Sfuda, & rex: ääbi- Edom, quibus Dominus per Elifeum aquam fine plwoia promittit;, ripi- & vittoriam. de.rege Moab , qui Juum primogenitum : H * immolat.. ]lud i. TOram vero filius Achab regnavit fuper Tfrae] in Samaria: - gt: anno. decimo o€tavo Jofaphat—vregis/]udæ. Regnavitque ] s duodecim. annis.. 3. Et fecit malum coram Domino; fed non ficut þ'ater'fuus:',, ye & mater : tulit enim ftatuas'Baal, quas fecerat pater ejus. 4. Verumtamen in peccatis Jeroboam filii:Nabao, qui , eccare Lper fecit Ifrael, adhzefit, nec receffit ab eis. N , d- 4. Porro Meía rex Moab, nutr:ebat pecora multa, & folves- bat regi Ifrael centum. millia agnorum ,. & centum millia arie- Qui tum, cum velleribus fuis. $. Cumque mortuus fuiffet Acliab, praevaricatus eft fcedus,. l pas p quod habebat cum rege lírael. Uuu 27 6.Egreffus ' ff mine indecorum , ideoque illud . multi efte;.qui Joram afïïnitate-jün&us erac;æ ori l- & qui £orcaíle.negavit fe auxilium il« yfor. aut pileolo , aut aliquo artificio tegunt. mi'.tï': 24. Maledixit eis im nomzne Domins.) li prebiturum ,.nifi .idolsrurs) ,acprge Invocato Dei: nomine. pueris-a. Deo fertim. Baal. cultum ab jiceret. Re- ,K punitionem expetiit. prehenfus enim fuerat.Jofaphat: a. fe- etur. p füi- 25. bnt auteminde izg mentem Car- hu- propheta 2. Paral.. 19. 9. ob da- faftó mel;. ) Suos ,. quiibi. habitabant. vifi- tum. Achabo impio Regi. auxilium. tfaturus,.aut etiam poypuli indignatio- Facilius autem fuit .Baalis ftatuas. tol- dnhlü' nem propter. R*QOI'tüf)S pueros 'ad- tem- lere,. quam .vitulos. a Jeroboam - exe- fe 1;1-1 pus declinaturus. &os, quia.Baalis cultus recens ,- & M d Reverjus efd in Samariam.). Quo eum nuper ab Achabo inve&us erat ;. Vi- fpiritis Domini ducebat , ut ixuninenti tulorum-veró. jam inveteratus , : qHT/ exped tioni conrra .Vloabitas intereilet, longo.ufu ab lfraelitis üfurpatus: neque entf & Hebrzorum regibus opem ferret. 4. Ccm vel'eribusíuis. ) Prius quam Uht: ezims flatuas Baal ,. qtuas fee tonderentur ;.arietum lanatorum. p e 2-T cerat. pater. ejus; ) Sulpicatur 5. Prevaricatus eff fedus.). " Vxibus ho Salianus id ]öfafphaci impulfu factum tum enim pendere recufavit. 524 LISRPIIV TQ CGLUIM 6. Egreffus eft igitur rex Joram in die illa de Samaria, & fecenfuit univerfum Ifrael. inc emi 7. Mifitque ad Jofaphat regem ïuda;dicens : Rex Moab receffit ame, veni mecum contra eum ad praelium. . Qui refpondit : jv Aícendam, qui meus eft, tuus eft: populus meus, populus p tuus ; & equi mei, equi tui. I g. Dixitque: Per quam viam afcendemus? At ille refpon- fs. dit: Per defertum Idumze. 9. Perrexerunt igitur rex Ifrael, & rex Juda, & rex Edom, qu & circuierünt per viam feptem dierum, nec erat aqua exerci- & tui, & jumentis, quae fequebantur eos. io. Dixitque rex Ifrael : Heu, heu, heu, congregavit nos eti Dominus tres reges, ut traderet in manus Moab. i1. Et ait Jofaphat : Eftne hic propheta Domini, ut depre- ürl cemur Dominum per eum ? Et refpondit unus de fervis regis lírael: Eft hic Elifeus filius Sa : CPI phat, qui fundebat aquam fu- gi per manus Elize. 12. Et ait Jofaphat: Eft apud eum fermo Domini. Defcen- & ditque ad eum rex Ifrael, & Jofaphat rex Juda, & rex Edom. 13. Dixit autem Elifeus ad regem Ifrael : Quid mihi, & tibi 1 eft? vade ad prophetas patris tui, & matris tuee. Et ait illi « rex Ifrael: Quare congregavit Dominus tres reges hos, ut tra- deret eos in manus Moab ? 14. Dixit- pius enim vifus fuerat Elifeus in Re- 7. Qui mense[l , tuus eff , 6c. ) Ute- ris peditatu , atque equitatu meo , per- gno Ifrael , quam in regno Juda, cum inde ac tuo. Liberaliterfane , & pru- etiam ex illo'effet oriundus ,. nimirum td denter. Vidit enim rem quoque fuam ex Abelmeula civitate tribus Manatfe, qu 3gi in hac expeditione contra Moa- ni fundebat. aquam. fuper manus y bitam; qui fi defe&ionem impune tu- Elis.) Qui Eliz difcipulus erat, illi- ii liffet, illico Idumzus Judz tributarius que famulabatur. flk ejus fecutus effet exemplum. I2. Ef apud eum /c';-nw Domiaz. ) & 9. Per quam wiam a[cndemus ? ) Erit fine dubio apud eum fermo Do- q Duplex effe poterat via, alterabrevis, "d mini, qui maeni Elie fuerit indivi- li expedita , cranfmiffo fcilicet Jorda- duus comes. Aliqui legunt cum in- li in fines ne ad Galgala, & pertribum Ruben terrogatione ; nomine enim Elifzi au- [ IMoabitarum | irrumpendo: dito, cujus nondum fama increbuerat, Y Altera longior per defertum Idumzz. quzrit, an fit apud eum fermo Domini : Hanc vero eligunt, ut fibi Idumzum hoc eft, an fpiritum habeat prophetig. focium adjungant, & ut ab illa parte 13. Quid wubi, & rbi e$? ) Quid Mroabitam aggrediantur, a qua fibi mihi tecum commune eft, qui prophe- f ile minus timebat. tas Domini confülere non foles, fed l 9, Rex Edom.) Rex , five Prorex Idu- vitalorum facrificulos? mez. Vide dicta fupra 3. Reg. 22. n Patris tut, € matris tua.) Achabi, f lL Unes defervis. Regis Iffael,) E & Jezabelis. ^CAPUT IL 525 at 14. Dixitque ad eum Elifeus : Vivit Dominus exerbituum, in cujus conípe&tu 1to, quod fi non vultum Jofaphat regis Judae ceffit erubefcerem, non attendiffem quidem te, nec refpexiffem. ndit: I$. Nunc autem adducite mihi pfaltem. Cumque caneret N V aM i pulus pfaltes, fa&ta eff fuper eum manus Domini, e c «ll o 16. Haec dicit Dominus: Facite alveum torre nüis hujus fof- [on- fas, & fofías. 17. Heec enim dicit Dominus: Non videbitis ventum , ne- dom, que pluviam : & alveus ifte replebitur aquis, & bibetis vos, ra- & familiae veftrae, & Jumenta veftra: 18. Parumque eft hoc in conípettu Domini : infuper tradet MU etiam Moab in manus veftras. 19. Et percutietis omnem civitatem munitam, & omnem epre- urbem electam, & univerfum liggnum fructiferum fuccidetis, tegis *cun&tosque fontes aquarum obturabitis, & omnem agrum egre- 1 lü- gium operietis lapidibus. 20. Fa&tum eft igitur mane,quando facrificium offerri folet, (cen- & ecce aquze veniebant per viam Edom,& repleta eft terra aquis. dom. 21. Univerfi autem Moabitze, audientes quod afcendiffent t tii feges, ut pugnarent adverfum eos convocaverunt omnes, qui i illi accinéti erant balteo defuper, & fteterunt in terminis. ttra- Uuu 5 23. Pri- Jixit- 14. ln cujus con'petl u fo.) Cui fervio. de thefauris fuis promente, & absque Ernubefcercm. ) Revererer. pluvia per alveum torrentis effundente. ; |; Cum 15- Addueite mibi pfaltem.) quui- Io. Percurietis omnem cevitatem mu- mirüm rebat hunc cantorem genere Levitam, xiam.) Non prgcipit Elifeus, fed a qnaffe, qui aliquid in Dei laudem ex Davidis quid. fac turi fint, prenuntiat. Lignum fruclifevum faccidetis.) Non n pfalmis concineret, ut ait "Theodore- , li tus, & Procopius, tum ut harmoniz peccaverunt arbores fructiferas fücci- fuavitate ad devotionem excitaretur, dendo , quamvis id legi repugnare vi- deatur Deut. 20. 20. quia lex de Cha- np.) & tranquillior fieret agimus, aptior- o De- que ad áccipiendam propheticam il- nanitide intelligcitur , que Moabitas ndiri- luftrationem ; taum- ut. Deus laicum non comprehendit. : fuarum celebratione , cui Elifei pre- Fontes aquarum obturabiris. ) Humo m i* (x] Qu* ces adjungebantur, moveretur ad re- ingeíta in eoram capita , & alveos, yUeraty velandum, quid facto opus effet. Operietis lapidibus.) Id quomodo Fada cfb fuper eum manus. Domini. ) fa&um fit , dicitur num. 95. feq. ynini 20. Quando [aerifrcinm offerrs .foler. ) z Spiritu prophetico afflatus . eft. Qui 16. Foffas , €$ foffas.) Replete multis Sacrificium matutinum , de quo vide fcrobibus , & foffis totum hunc locum, Exod. cap. 29. 59. p 91. Qui aceimili eraur b althbeo. ) EÉn- , ld in quo folet torrens decurrere. I7. Non videlitis ventum. ) Auftrum fe : omnes imilites , aut omnes, qui per fcilicet pluviz conciliatorem. &tatem arma ferre poterarit, & militare. ;habi ! Alvens ifle rep'ebitur 4quie.)Deo aquas In terminis.) In Regni finibus.. 526 EIBRIIV. REGUM 22. Primoque mane furgentes, & orto jam fole ex adverfo aquarum , viderunt Moàbitze e contra a guinem, quas rubras quafi fan- D L . 23. Dixerunt que z S'a'ng-uis g]adïi'eft: pugnaverunt reges N í contra fe, & cxfi funt mutuo : nunc perge ad prsedam Moab, '24. Perrexeruntque in caftra Ifrae! : porro confurgens If- 'rael, percutfit Moab : at illi fugerunt coram eis. Venerunþ igitur, qui vicerant, & percuíferunt Moab, 25. Et civitates deftruxerunt: & omnem agrum optimum, mittentes finguli lapides repleverunt: & univerfos fontes aqua- rum obturaverunt: & omnia ligna fru&tifera fucciderunt, ita et ut muri tantum fi&tiles remanerent : & circumdata eft civitas C a fundibulariis, & magna ex parte percuffa. 26. Quod cum vidiffet rex Moab, przevaluiffe fcilicet hoftes, Qu [ tulit feciim feptingentos viros educentes gladios, ut irrum- perent ad regem Edom : & non potuerunt.. 27. Arripiensque filium fuum primogenitum; qui regnatu- Và 1us erat pro eo, obtulit holocauftum fuper murum : & fa£ta eft indignatio maezna in Iírael fu ; ftatimgqe, recefferunt ab eo, & reverfi funt in terram fuam. pl CAPUT 22.. Aquas. rubras quaff fztriguinem.) fi 27.. Obtulit holocaufo um [mer VHMpUD.) Mtatino enim.tempore aqua folis ra- Chamos. fcilicet. Deo. Moabitarum : diis ita.rutilat,; & fortaffe etiam are- idque. facum vel. ad impetrandum à na.torrentis ei colori ferviebat, acce- Deo auxilium immolàtione rei charitfi- dente etiam nonnulla: turbatione- ex mz; vel ad. fle&endos mifericordia in parte.Dei, qui eos. deftinarat ad. vi- animos Ifraelitarum ; frangit enim in- &imam, ut vult Abulenf..q. 21. f tuentium animos dira. illa neceffitas , 95 Muri tantmwm frililes. ) Civitas qu& parentem invitum cogit, eoque videlicet Regia , quz lateritia habe- adigit , ut filii fui primogeniti fangui- bat menia, ad quam fe Rex Moabi- ne manus cruentet. tarum receperat cum iis, qui:fe eo - Fata eff. imdignatio magna.) l,XX. proripere potuerant. lraque m ff- habent.uerdpehog puecyac Peniten:iia ma- &/eseftnomen proprium urbis., Hebr. £74 , que verfio favet proxime di&tis , Ut K Chareferh. ut fententia fit.: doluerunt. miferum 4 fundibularis.) Qui faxorum gran- Regem ad. hujufmodi neceffitatem de- pï dihe propugnatores a. muris.deturba- Íperatione adactum ,. quafi in ipfos pars E rent,interim dum fui muros quaterent, fe aliqua tanti.criminis redundaret. Vul- tü & per. ruinas in urbem irrummperent. gate vero noftrz:verfionis . fententia M'agng ex.part'c Pe;*cttäxz.) PJO dedu- eft, Ifraelitas vifo tali fpectaculo do- G3, ut parum abt'uerit, quin.caperetut. luiife fuper tam indigno tfacinore, & 26. Ur irrumperezt ad Regem Edom.) agnofcentes illum fatis graves deditíe : Id eft, qua:parte. Rex Idumex. obfi- posnas ,. obfidionem folvifie. D debar. urbem.. [! 827 etfn fan- CA?TUT IV. Elz/äus vidue paupercule oleum impetrat quo faloat creditoribüs ; fs Sunamitidi bofpitee fuc filium, quem poffea mortuum fufcitat ; ab, J J^ring quoque pulmento infufa, ipfius aufert amaritu- ünt «dmgm, & paucis panibus multos Jatiat. B Itf fUlier autem quaedam de uxoribus prophetarüm clama- P h bat ad Elifeum, dicens: Servus tuus vir meus mortuus t eft, & tu nofti, quia fervus tuus fuit timens Dominum : & ecce itàj creditor venit, ut tollat duos filios meos ad ferviendum fibi. 2. Cui dixit Elifeus: Quid vis, ut faciam tibi? Dic mihi, 5 quid habes in domo tua ?. At illa refpondit : Non habeo an- lii* cilla tua quidquam in domo mea, nifi parum olei, quo ungar. 3. Cui ait: Vade, pete mutuo ab omnibus vicinis tuis vaía vacua non pauca: z tU« O 4. Et ingredere, & claude oftium tuum, cum intrinfecus T fueris tu, & filii tui : & mitte in de in oxmnig vafa haec : & cum plena fuerint, tolles. T $. Ivit itaque mulier, & claufit oftium fuper fe, & fuper filios fnos: illi offerebant vaía, & illa infundebat. 73 m , 6. Cumque plena fuiffent vaí2, dixit ad filium fuum : Affer milii adhuc vas. Et ille refpondit: Non habeo. Stetitque oleum. i à illi 7. Venit autem illa, & indicavit homini Dei. Et ille,Vade, rdis inquit, vende oleum, & redde creditori tuo : tu autem, & dn. fili tui vivite de reliquo. ts ;-qv:e 8 FaCta gm- 3- lf 'imens Dominum. ) .A populari corpus ungerent, quod Chrifti Domi- Y fcelere-idololatrie abhorrens, ni tempore factitari folitum docetillud * n ut reliqui prophetz. Matth. cap. 17. Gun jejumas , unge Us4 A ferviezdum fihi.) . Inftar rnanci- cAput fuim, &c. vel ergo vidua haec vil piorum venalium , quatenus liceret modico illo oleo utri volebat ad. necef- de apud Hebreos debitores in fervitu- fariàm fanitati unctionem; vel figni- n tem rapere , & qualis, & quam diu- Vide cat adeo parum eífe olei, ut vix uni- u- turna fervitus illa effe poffet. ce unctioni fatis effe poffit. ntiA Levit 25. num. 39. & fequentibns. 4- Cum plema fuerint , tolles. ) Ut (lo- Q. Parwum olei, 450 werar.) Ufita- quodque plenum £uerit, fepones. tumm erat in terra promilffionis , & vi- 5. Et illa infundebat. ) Oleo fcilicet jlle cinis locis , ut homines valetudinis, femper ex lecytho manante, donec aut etiam deliciarum caufa caput, aut quodque vas implétum eíiet, 528 LIBRI IV. REGUM . $. Fa&a eft autem quadam dies, & tranfibat Elifeus per Sunam: erat autem ibi mulier niagna, quae tenuit eum, ut ftt, comederet panem : cumque frequenter inde tranfiret, diver- I vita tebat ad eam , ut comederet panem. uae dixit ad virum fuum : Animadverto, quod vir Dei Nol Il fan&us eft ifte, qui tranfit per nos frequenter. Io. Faciamus ergoe ei coenaculum parvum, & ponamus ei hot in eo le&tulum, & menfam, & fellam, & candelabrum, ut cum venerit ad nos , maneat ibi. fus 11. Fa&ta eft ergo dies quaedam , & veniens divertit in coe- naculum , & requievit ibi, At 12. Dixitque ad Giezi puerum fuum E Voca Sunamitidem ? j iftam. Qui cum vocaffet eam, & illa ftetiffet coram eo. ii 13. Dixit ad puérum fuum: Loquere ad eam : Ecce, fedule in omnibus miniftrafti nobis, quid vis ut faciam tibi? numquid Tny habes negotium, & vis ut loquar regi, five principi militise ? Quse refpondit: In medio populi mei habito. Vi 14. Etait: Quid ergo vult, ut faciam ei? Dixitque Giezi : De x eft. Ne quæþas : filium enim non habet, & yir ejus fene 15. Pree- Gie g. Per Sezam.) Fuit ea urbs in tri- cubiculo ejus, aut oratorio, absque lat bulffachar, quam adibat homo Dei inutuo confpectu ad quem paulo po lm iter faciens de Carmelo in Jericho, admiffa eft, quod exemplum modeftiz, aut Bethel, aut Galgala , invifens col- ac verecundiz fingulaiis eftin muliere, efti legia prophetarum. & paternz gravitatis in propheta. Maiiev magna.) Pietate fcilicet , & 4 Vis,sur loquar RegtÜ, ffve princtps Cdta opibus. & hald. £rzezs peccata. militis.) Gratia enim valebat Elifzus eub Cozze deret pancim. ) Cibum caperet. apud foram Regem Ifraelis, & prin- po J0. Cezaculum parvum. ) Domun- cipem militiz ejus, utique ex bello eulam feparatam a reliquis edibus ; fic Moabitico collecta. ) Im medio popuii met habito.) ld eft, biz enim explicat Vatablus, quod in He- fes brzo legitur, cezaculum parictis par- mihi placet otium, & nullis exerceri Tnet vl , quatuor fcilicet parietibus con- negotiis, placide vivo, & tranquille; ftans, aut pariete a nofira habitatione nec ullas cum ullo controverfias ex- ts te feclufum, utibia flrepitu. domeftico erceo. Íta "T'heodoretus, & Procopius. t $ liber Deo vacare commodius poffit. Vel,inter confanguineos meos habi- 123. Di/xit ad puerum fuum, logmere to, qui poffunt mihi eífe interpretes D) f $ 4d eaxz. ) Mirum videtur vocatam fuif- apud Reger , fi quid.negotii habuerim, fe inulierem , "atque adeo ftetiffe coratn propter quod *fit conveniendus. lta &i eo, & tamen cum ea quafi idiomatis Comeftor, Lyranus, Vatablus. Vel, C0f add ignara per interpretem fuiffe locutum mulier e media plebe fum, non auli- Elifzum. Fortafle pre reverentia vi- ca, ut ibi mihi fitopus advocatis. Íta ri fan&ti cubiculum ingreffa non erat , Abulenfis. z Pk ülludque ceram ee, idem «ft, ac coram 14. Ne quara: &c. ) Bene conjecit CAPUT IV. 529 per 15. Preecepit itaque ut vocaret eam : quæ'eum vocata.fuif- l, üt lver- fet , & ftetiffet ante oftium, 8 16. Dixit ad eam: In tempore ifto,.& in hac eadem-hora, fi vita comes fuerit, habebis in utero filium. At illa refpondit: Dei Noli quaefo, domine mi, vir Dei, noli mentiri ancillee tuae. I7. Et concepit mulier, & peperit filium, in tempore, & in s el Quiti hora eadem, qua dixerat Elifeus. 18. Crevit autem puer. Et cum effet quaedam dies, & egref- fus iffet ad patrem fuum , ad meffores, « Ig Ait patri fuo: Caput meum doleo, caput meum doleo. At 1lle dixit puero: Tolle, & duc eum ad matrem fuam. dem 20. Qui cum tuliffet, & duxiffet eum ad matrem fuam, pofuit eum illa fuper genua fua usque ad, meridiem, & mortuus eft. ar. Afcendit autem , & collocavit eum fuper le&Ctulum ho- du*!e quid minis Dei , & claufit oftium : & esreffa, j ? 22. Vocavit virum fuum, & ait: Mitte mecum, obfecro, ünum de pueris, & eü: afinam , ut excurram usque ad hominem Dei, & revertar. 23. Qui j de quibus dicitur Lucz 24. 4l- d- bsqut Giezi: quodnam enim aliud fit opu- buc autem illis non credentibus , 69 mi- lente mulieris votum , quam ut pro- Putavic fortatfe 'I)O lem ex conjuge fufcipiat? rantibus pra gaudio. dtity hec non fpiritu prophetico di&ta ab Iiifïe1 15. Gtetiffet amte oflium. ) hoc etiam Elifzo, fed fpiritu humano, ut illam | eft modeftiz arpimentum, quod vo- cata, & domi fuz ultra tamen limen bonp rei optate augurio exhilara- iil ret ifmus cubiculi , in 10 agebat propheta, progrefla non eít. A I9. Dwucenm ad matrem fuam.) Vel, prin- ut alii vertunt, fer eum. Sic enim bello 16. Iz fempore i/ffo, fft'.'.) In He- habent LXX. & Chaldzus; parvulus brxo eft ieüs d ffatutum. tempus. ifiud , enim erat, & eger. ecundum femprms puerpera , id eft, Qp Collocavit eum fuper /eäi;!æm Lo- ycat menfibus geffationis puerpere. evolu- jles tis V« ut haber. Pagninus: vivezte minis Dei , 8c.) Sive fperans aliquod j exe inde auxilium ob corítactum viri Dei ; ze, amplexaberis flium, finificans in- five ut evocatus Elifzus ibi eum re- pius tra annum filium ei nafciturum , quem &. excitaretur ad-orandum habi- permet, ïpfa fuis brachiis ample&eretur, pro eo; five ut eum abfconderet , ut )re.[æ $i vita comes futrit.) 1n. Hebrzo, ait 'l'oftatus q. 29. ne mors patri in- puffly & Greco non ponitur illa particula fa notefceret , craviilimoque enm maro- Và, conditionalis: 5/: Div. vero Hier. illam re conficeret, & matris profectionem, addiditit ex communi formula loquendi. filiique fufcitationem fidei defectu im- aull [ Noli mentiri ancilla tz&. ). llud pa- pediret ; five ne interin , dum ipfa tiebatur , quod tanto poft Apoftoli, " aberat, fepulturs traderetur. Bjbl. cumu GCom. Menochb. Tom. L. AXxx ) jECIf ! 539 LIBRI I REGUM * 23. Qui ait illi: Quam ob caufam vadis ad eum ? hodie non p funt Calendee, neque Sabbatum. Quze refpondit: Vadam. tüi, 24. Stravitque afinam, & praecepit puero : Mina, & propera, ? füi nemihi moram facias in eundo: & hoc age, quod przecipio tibi. elt i 25. ProfeCta eft igitar, & venit ad virum Déi in montem y Carmeli: cumque vidiffet eam vir Dei e contra, ait ad Giezi puerum fuum: Ecce Sunamitis illa. tüus $ 26. Vade ergo in occurfum ejus, & dic ei: Re &ene agitur circa te, & circa virum tuum, & circa filium tuum? Qucee re- &o fpondit: Reéte.- 2 27. Cumque veni(fet ad virum Dei in montem , apprehen- füu fuo: dit pedes ejus: & accetfit Giezi, ut amoveret eam. - Et ait ho- mo Dei: Dimitte illam : anima enim ejus in amaritudine eft, elti & Dominus celavit a me, (1r) & non indicavit mihi. ue 28. Quz dixit ili : Numquid petivi filium a domino meo? numquid non dixi tibi: Ne illudas me ? fept 29. Et ille ait ad Giezi: Accinge lumbos tuos, & tolle bacu- 31 lum meum in manu tua, & vade. Si occurrerit tibi homo, han tou non falutes eum ; & fi falutaverit te quispiam, non refpondeas ili: & pone's—baculum meum füper faciem pueri. 3o. Porro tefi (1) Cdavit a me. Iz Edir. S;x£. legitur celavit. Wt 23. Hodie non funt Calende, meque ret Elifeus, fed per Giezi, illamque nj Sabbatum.) Quierant fefti dies, qui- dimitteret, atque ita non poffet ipfum bus populus iolebat adire Synagogas, prophetam ad fe adducere, quod illa fil in primis cupiebat, & fperabat fe confe- aut prophetas, peritofque legis, ad audiendum verbum Dei, & apparet cuturam, fiper fe ipfam caufam ageret. be: non tunc primum eo adiffe mulerem 07. Dimitre :llam.) ..Neque afflite ejusdem rei caufa. Calende vero, affli&ionem addas , eam repellendo. CItO tàn Sabbatum pro privilegio eorum die- 28. Nwmqui4 petrvi flium a Domizo Íer rum videntur fumi, quia diebus feftis, smeo? €7c. ) Quali dicat: fatius fuiffet & maxime Sabbato tam longum iter non habuiffe filium, quam eo tam acc confici non poterat. Aberat enim brevi tempore privari. fiuim Suna a monte Carmelo itinere octo, Ut fcili- fufe Q9. .ccimge lumilos ruos. aut novem horarum, ut patetex Adri- cet ad iter expeditus fis, veftes ad qii chomio in typo tribus Z abulon. pedes ufque fluentes cingulo collizens. P Vadam.) Hebr. Chald. & Grac. Telle &aculum meum, €$c. ) Utillum Cütn hahent, &* Zíxit: Pax , fcilicet tibi fit, imponas fuper defun&i cadaver , fi vale. Diffimulat mulier profectionis forte Deus velit illo inftrumento uti u caufam, ne maritus dolore angatur. ad miraculum , ficut olim virga Moy- fis, & naper pallio Elix. bit: 24. Mina.) Duc, age afinum. PT 26. Qua relpondit: retle.) Non ufa Non [alutes eum.) Cuià nemine mif- iendacio, fed ironia; ne fi rem pa- ceas fermones, aut moras nectas , fed &efacerer, non per fe ipfum refponde- iV quo te mitto, fcRinqs propera. Ju- - C APU T:IV. 531 C0f g0. Porro mater pueri ait: Vivit Dominus, & vivit anima m tua, non dimittam te. Surrexit ergo, & fecutus eft eam. pera, 31. Giezi autem praecefferat ante eos, & pofuerat baculum 0 tibi, fuper faciem pueri, & non erat vox, neque fenfus: reverfusque Q tem eft in occurfum ejus, & nuntiavitei, dicens: Non furrexit pues, Giezi 32. Ingreffus eft ergo Elifeus domum ,'& ecce puer mor- tuus jacebat in lectulo ejus: ipitut 33. Ingreffusque claufit oftium fuper fe, & fuper puerum : ( 1e- & oravit ad Dominum. 34. Et afcendit, & incubuit fuper puerum : pofuitque os then- fuum füper os ejus, & oculos fuos fuper oculos ejus, & manus it ho- fuas fuper manus ejus: & incurvavit fe fu M eft caro pueri. per eum,ï& calefa€ta eel 35- Atille reverfus, deambulavit in domo, femel huc, at- 100 ? que illuc: & aí(cendit, & incubuit fuper eum : & ofcitavit puer fepties, aperuitque oculos. & dixit ei: Voöa Sunamifidem Dact- 36. At ille vocavit Giezi, omno, hanc. Quae vocata, ingrefía eft ad eum. Qui ait: Tolle filium tuum. ndeas 37. Venit illa, & corruit ad pedes ejus, & adoravit fuper 2orto terram: tulitque filium fuum & egreffa eft,.- — 38. Et Elifeus reverfus eft in Galgala. Erat autem fames in terra, & filii prophetarum habitabant coram eo. Dixitque hmque uni de pueris fuis : Pone ollam grandem ipfum ,& co'que pulmentum od illà confee ïi]iis prophetarum. Xxx2 39. Et r et bet vero famulum properare, quiaqui 35. Deambulavit i2 domo.) Orans aæi&l d. cito dat, bis dat ; & quia prius fufci- Dominum pro vita pueri. tari volebat filiuim, quam pateragno- Ofcitavit.) Sive, fferzutavit , utalü Damit fceret illum mortuüm : tandem quia fe ex Hebrso vertunt. Quidam expli- fu. cant, ffzgaltivir. o tam accomodabat propheta populari homi- num ciptui, quibus videtur facilius 37. Aderavit fuper terram.) Mirum fufcitare recens defun&tum , quam eum fan(tum, & benefa&torem fuum fub- t (cili- qui-a multo jam tempore extinctus fit. miffe honorando. les d Jiyens 30. Non dimiitam fe.) Nifiipfe me- 38. Reverfus eff in Galgala. ) Cito cum veneris. fe inde proripuit, humanas laudes pro- tilm [ aI. Nom erat vox , meque lemfus.) pter pa tratum imiraculum fugiens. 20 iNulla apparebant vite argumenta, Erar amtemfames in terra. J Divini- Q Ut Ut femotis ar- : .Moj 3. Clauftt offium. tus immiffa propter peccata, przfer- bitris orare poffet quiete, & cadave- tim vero idololatriam ; nam de hac ri incubare. eadem fame dicitur inira c. $. n. F. Vo- j mi 34- Inzukbnit fuper puerum. ) Donec cavit enim Dominus f avaem , €$c , [ à vivente c:-aro mortua calefieret. JHabitabant coram co.) N el ut expli- , ]i 552 LIBRI IV. REGUM 39. Et egreffus eft unus in agrum, ut colligeret herbas agre- ftes : invenitque quafi vitem filveftrem, & collegit ex ea co- Söit locynthidas agri, & implevit pallium fuum , & veverfus con- cidit in ollam pulmenti ; nefciebat enim quid effet. t 4o. Infuderunt ergo fociis, ut comederent: cumque guftaf- fent de co£tione, clamaverunt, dicentes: Mors in Aolla, vir Dei. t non potuerunt comedere. 41. At Mle: Afferte, inquit, farinam. Cumque tuliffent , n mifit in ollam , & ait: Infunde turbae , ut comedant. Et non de'a fuit amplius quidquam amaritudinis in olla. 42. Vir autem quidam venit de Baalfalifa deferens viro Dei fec; panes primitiarum, & viginti panes hordeaceos, & frumentum du novum in pera fua : At ille dixit: Da populo, ut comedat. q 43. Refponditque €i minifter ejus : Quantum eft. hoc, ut apponam centum viris?' Rurfum ille ait : Da populo, ut co- E medat ; haec enim dicit Dominus: Comedent, & fupererit. 44. Pofuit itaque coram eis : qui comederunt, & fuperfuit lel juxta verbum Domini. t BH CAPUT W le cat —Vatab]us, ver/;zäar;tur apud eum. 4AI- Nen fuit amplius q/a,;dz;z;am ama- Hebraiee eft, /edebant coram eo, fcili- ritudizi:s.) Divino miraculo , non na- cet difcipuli, quo modo fatetur D. turali farinz illius facultate, quamvis Paulus fe ad pedes Gamalielis erudi- etiam poffit aliquid conferre farina ; [u tüm fuiffe. nam medici inter ea, quibus colocyn- Un; de pueris fuis. ) n Hebrzo, & this emendatur, enumerant lentà, & f Greco eft, Dixitque puero fuo , "nimi- glutinantia, cujufmodi eft farina, & rum Giezi. amylum. Vide Valef. cap. 36. /Pone ollam grdim'em.) Multis enim 42- De Baal [2/z[a. ) Quam urbem L parabatur cibus. ponit Adrichomius i tribu Ephraim .80- Herbas agreffes..) Jam enim hor- tenfes , & domefticz herbz defecerant. tiliffimae. in campeftribus Sarong regionis fer- Colocygtbidas agri.) Cucurbitas apre- Frumentum novum im ptra.) Non ftes, que ob amaritudinem folent fel multum fuit frumentum , quod in pe- j terrz apellari. Vide valef. de facra ra ferri potuit, H Philofophia cap. 36. Da populo, uf comedat.) Erat enim uU 40. Mors in el/a. ) Putaverunt enim eis menfa communis , ut religiofis noxium cibum, & mortem quafi ve- viris. nenum afferentem. Docet V aléfius lo- ] wantum . eft hoc ?. 65c.) Sic po- co citato, colocynthidem adeo perni- ftea ille Chrifti difcipulus Jo. 6. 9. 2«i4 ciofam effe, ut fi fupra quatuor obo- bec inter fantos? los, etiani emendata , fumatur , poffit J«xta verbum. Domini.) Quod 1 & exulcerationes füperpurgationes , predixerat Elifzus Domino revelante. ventris , & mortem afferre. ï x* x x* 533 pre- QAPUT.V. 1 C0- ; Con- Scidit rex lfrael «efTimenta fua , quod julf[Jet rex Syrie ut Naa- man leprofum curaret ; quem Elifeus feptena in. Sfordanem . lotione faaf- spundat a lepra, que Giezi propter munera . fufcepta , Dei ab Elifoo f[preta , perpetuo adbafit. ent, Aaman princeps militie regis S yrize, erat vir magnus I.N apud dominum fuum, & honoratus : Per illum enim T0f dedit Dominus falutem Syriae : erat autem vir fortis, & divesä * Dei fed leprofus. , m 2. Porro de Syria egreffi fuerant latrunculi, & captivam i, duxerant de terra Ifrael puellam parvulam : qu.æ erat in obfe- quio uxoris Naaman, , üt fuam : Utinam fuiffet dominus meus 4. Qu2e ait'ad dominam FCO- ad prophetam, qui eft in Samaria ; profe&to curaffet eum a lf* rfuit lepra; quam habet. 4. Ingreffus eft itaque Naaman ad dominum fuum, & nun- tiavit ei, dicens : Sic, & fic locuta eft puella de terra Ifrael. s. Dixitque ei rex Syri ge: Vade, & mittam litteras ad regem UT Ifrael. .Qui cum profe&us effet, & tuliffet fecum decem ta- lenta argenti Atfidn , & fex millia aureos, & decemlmutatþoria vefti- n I'lï!' mentorum, 6. Detulit litteras ad regem Ifrael, in hzec verba: Cum ac- TIDHR ceperis epiftolam hanc, fcito, quod miferim ad te Naaman ?C'VH" j, 0 fervum meum , ut cures eum a lepra fua. XX53 9 Cum-þ & ybenm Egis Syria.) Azaelisï; nam cum Sex millia 4ureos. ) Siclos, hoc eft, hram I-R duo talenta auri, qu& efficiunt. vigin- ; Iet- hac gefta funt,' defun&us erat Unicum. Benadad, ut tradit Salianus. ti quatuor millia aureorum. Per ;llum enim dedit Dominus falutem enim talentum 'continet unclas imille / Non quingentas au yt, drachmas duodecim 2 pe $yri«.) Regnante Benadad, fed quo mille; una vero auri drachma unum in prelio , quo rerum difcrimine, con- aureum nummum noftratem efficit. tra quos, non habemus in Scriptura. efim Decem "mutatoria "veflimentorum.) Lgivüg 9. Latrumcul.) Milites. Vide fu- Veftes elegantiores ait Vatablus , qui- pra 2. Reg. 4- 2- bus utimur in publico , & diebus fo- ic po* 5- Decem talenta argenti. ) "Talen- lemnibus, & quas.cum quotidianis ) ?ül 7 tum unum , ut fepius dictum eft , tria mutamus. millia ficlorum argenti continebat. 6. Cum ucctperis epiffolam hanc , 6c.)) Quod Siclus unus quatuor Hifpanicis rega- Sapit hzc epiftola fuperbos, & fero- Jante libus æquivalebat. ces fpiritus Regum Syris. 3 4 LIBRI IV. RE-GUM 7. Cumque legiffet rex Ifrael litteras, fcidit veftimenta fua, & ait: Numquid Deus ego fum , ut occidere poffim, & vivifi- fjo P care , quia ifte mifit ad me ; ut curem hominem a lepra fua ? animadvertite, & videte, quod occafiones quserat adverfum me., itiq 8. Quod cum audiffet Elifeus vir Dei, (cidiffe videlicet re- gem Iírael veftimenta fua, mifit ad eum, dicens : Quare fcidifti 101 veftimenta tua? veniat ad me, & fciat effe prophetam in lfrael, 9. Venit ergo Naaman cum equis, & curribus, & ftetit ad fer oftium domus Elifei : eni 1o. Mifitque ad eum Elifeus nuntium, dicens: 'Vade, & la- ali vare fepties in Jordane, & recipiet fanitatem caro tua , atque mundaberis. fet 1r. Iratus Naaman recedebat, dicens : Putabäm, quod egre- Ti deretur ad me, & ftans invocaret nomen Domini Dei fui, & 12 tangeret manu fua locum lepra, & curaret me. ip 12. Numquid non meliores funt Abana, & Pharphar, fluvii Damaíci, omnibus aquis Ifrael, ut laver in eis, & munder ? tel Cum ergo vertiffet fe, & abiret indignans, I3. Accefferunt ad eum fervi fui, & locuti funt ei : Pater, & N fi rem grandem dixitfet tibi propheta, certe facere debueras: D! quanto magis quia nunc (1) dixit tibi : Lavare, & mundaberis? Luce .14. * Deícendit, & lavit in Jordane fepties juxta fermonem 4. 27. viri Dei, & reftituta eft caro ejus, ficut caro pueri parvuli, & mundatus eft. 15. Iiever- be 25 (&gia nunc. z Ed:'t.'Sixt. legitur : quia tantum. Rgi g. Scidit veflimenta faa.) Quod fa- «gqua per tu£os 172 omnes "(magnatum do- ciebant Hebrai, cum blafphemiam au- 7)05, atque etiam tb forum , 65 . plateas diebant , aut cum triftis nuntius ad deducnztur. vit Pharphar urbem dpfam eorum aures deferebatur. praterfluir , 9. Scat. effe propheram r Yfrael.) Umnes irrigat.* &* Lortos , p.z:-a:lifäfyue 2- Qui divino fretus auxilio hzc poflit, i I3. Pater.) Herum fuum appellat m & his majora. Q. Szet;t. ad offigm . domus . Elifas. ) patrem, fic olim Romani eum , qui Quz domus erat in Samaria , ubi Rex toti preerat familiz , vocabant patrem lírael habitabat. - familias. q 1 Io. Mifeétque ad eum El/fzms nuntium, morbo liberareris. Facere debutras.^ Ut a tàm fedo t &c.) Nec tamen id Elifeus ex con- . temptu, fed ex divina juffione, & fua Quanro magis , 6c.) Quafi dicant: [ li humilitate faciebat, qui fibi miracu- ne quzfo tantum bonum tantulz ditfi- [ ium tribui nolebat. cultati pofthabeas; facimperata a pro- I2. «baxa , E Pþ)dkþbdr;) "De. Ms pheta; nec enim eít segroti medico fluviis ita fcribit. Benjamin in fuo iti- prefcribere, qualis adhibenda fit cu- n ratio. U nerario. 4dbuna Damafcum infiurt, czfjjzs CAKPUT/ V. 535 ht | 13. Reverfusque eft ad virum Dei cum univerfo comitatu vifi- fuo, venit, & ítetit coram eo, & ait: Vere ício, quod-non fit fü2? alius Deus in univería terra, nifi tantum in Ifrael. Obfecro 1fflg, [T0- itaque , ut accipias benedittionem a fervo tuo. 16. At ille refpondit: Vivit Dominus, ante quem fto, quia difli nonaccipiam. Cumque vim faceret, penitus non acquievit. rael 17. Dixitque Naaman: Si vis: fed, obfecro, concede mihi tal fervo tuo, ut tollam onus duorum burdonum de terra: non Lh- enim faciet ultra fervus tuus holocauftum , aut vittimam diis alienis, nifi Domino. que 18. Hoc autem folum efl, de quo depreceris Dominum pro fervo tuo, quando ingredietur dominus meus templum Rem- ?te- mon, ut adoret: & illo innitente fuper manum meam , fi ado- ,& ravero in templo Remmon, adorante eo in eodem loco, ut ignofcat mihi Dominus fervo tuo pro hac re. üvil 19. Qui dixit ei: Vade in pace. Abiit ergo ab eo electo er? terree tempore. 20. Dixitque Giezi puer viri Dei: Pepercit dominus meus & Naaman Syro ifti, ut non acciperet ab eo, quae attulit : vivit 45* quid. rjs? Dominus, quia curram poft .eutira', & accipiam ab eo ali 21. Et em il "q8. Ste£it coram eo.) Ut de accepto eam fcilicet lapidibus in formam alta- [Jt beneficio Deo, & prophets gratias ris excitatis includendo , vel imponen- do. ag eret. Burdones muli funt ex equo , Beneditlionem.) Müunera. afina. [ 16. Vivit Dominss.) Per Domini Niff Domino. ) Factus eft enim Naa- vitam. . man veri Dei cultór, non tamen cir- 771 fam Aate quem [po. ) Cui fervio. cumcifus eft, nec factus profclytus. t d. Penitus nom 4cq.4;ievif.) Vel ad ca- I8. Templum Remmon.) Quod Da- mafcenorum idolum erat. ^ ftigandam Giezi avaritiam qui ad Naa- max domi inhiabat; vel üat NNaaman I9. Fade im pace.) Concedit pro- lat doceret Dei dona pecunia emi, aut pheta ut cum Rege idolo. fubiittente, qui & ipfe fe incurvare poffit: quià non 'em compenfari non poíffe; vel ut relin- ueret exemplum mintftris Domini, hoc fiebat ab ipfo in cultum idoli , ut abftinerent ab omni fpecie cupidi- fed ut fuum exerceret munus ordina- ydo tatis, dicerentque: Nez wveffra guari- rium Regem fuftentandi , & brachium 2, Cor. 12. 14. Alioqui pra&bendi, cui inniteretur , quod ob- mus , fed "vos. nt nihi] vetabat, quo minus munera hzc fequium de fe malum non erat. j eleemofyne nomine accipere poflet. Eledto terra tempore.) Mebr. & Chald. ^. Ut rollam onmus duoum iurda- habent, gsaff uzum milliarc. Eamdem [o ( pum.) Vult fibi dari de humo Ifracli- vocem , qua hic eft in textu Hebrao, " tica, quantum par mulorum ferre pof- nofter Interpres Genef. 35. 16. vertit, vernvo ICWPW'C- Vide ibi notata. fit, ut Domino altare de texra facíat ; 536 LIBÉI IV. REGUM 1. Ff fecutus eft Giezi poft tergum Naaman : quem cum vidiffet ille currentem ad fe, defilut de curru in occurfum p ejus, & ait : Re&ene funt omnia? D 22. Et ille ait: Re&e. Dominus meus mifit me ad te, di- J cens: Modo venerunt ad me duo adolefcentes de monte E- phraim, ex filiis prophetarum : da eis talentum argenti, & veftes mutatorias duplices. üo talenta. 23. Dixitque Naaman : Melius eft ut accipias d Et coegit eum , ligavitque duo talenta argenti in duobus fac- cis, & duplicia veftimenta, & impofuit duobus pueris fuis, qui & portaverunt coram eo. 2, 24. Cumque veniffet jàm vefperi , tulit de manu eorum, & repofuit in domo, dimifitque viros, & abierunt.- terij Qui .25. Ipfe autem ingreffus, ftetit coram domino fuo. Et dixit Elifeus: Unde venis, Giezi? Qui refpondit: Non ivit fervus fs tuus quoquam. 26. Atille ait: Nonne cot meum in praefenti erat, quando deb reverfus eft homo de curru fuo in occurfum tui ? Nunc igi- tur accepifti argentum, & accepifti veftes, ut emas oliveta, & - T& vineas, & oves, & boves, & fervos, & anciilas. 27. Sed & lepra Naaman adhzeebit tibi, & femini tuo, usque ' het infempiternug, Et egre(ïus*e& ab eo leprofus quafi nix. el fer ini fid -CAPUT p w 929.. Modo veng;-zut ad mé du8. adole- Giezi nolle fe nifi talentum unum, ne la, .: feentés, &c. ) Callide caufam novam àb Elifzi prafcripto difcederet. qu| excogitavit, qug àb ipfius Syri di- 26. Cor mesumin prefenti aderat.) Spi grefiu contigiü'et, üt mutatio, volün- ritu prophetico aderam ; & Deus o- tatis prophete probabilis áppáreret , Du inihi exhibuit. inia qu& a te gefta funt , prxfentia pto & caufam etiam fingit, quiipfum pro- phetam attingeret, qui prophetarum Q7. Lepiofus quaft nix.) Lepra quafi " horum omnium rectorem ágebat, & niveafperfus, &albicans. Pona du- ,mtremz plicis peccati , àcceptorum fcilicet mu- heruim, & mendacii ple 23. Cegit ewn. ) Simulabát enim n x E * X ü ^ X 3 x X X WY - Cütt CAPUT VI irfüm KElifeus ferrum focuris natare facitz regis Syrie mililés ducuntur eéxcecati in Samariam ab Elifeo, quem ob vegis fui fécreta vegi , di te E l/rael patefa&ia capere nitebantur : ac pofhmodum Syris obfiden- i libus Samariam, matres ob inediam filios fuos. comedunt ,. propter quod Elifeus a rege jubetur D lentd, occidi. . ; fac- füis, ïxeriïnt autem filii prophetarum ad Elifeum: Ecce locus;, ID in quo habitamus coram te, anguftus eft nobis. 2, Eamus usque ad Jordanem, & tollant finguli de filva ma- n& terias fingulas, ut eediticemus nobis ibi locum ad habitandum- Qui dixit: Tte. dixit TVUS /3. Et ait unus ex illis: Veni ergo & tu cum fervis tuis. Re- fpondit: Ego veniam. indo 4 Et abiit cum eis..' Cumque veniffent ad Jordanem, ca- debant ligna. g $. Accidit autem , ut cum unus materiam fuccidiffet , cade- ) ret ferrum fecuris in aquam z exclamavitque ille, & ait : Heus. heu, heu , domine mi, & hoc ipfum mutuo acceperam. J 6. Dixitautem homo Dei: Ubi cecidit? Atille monftravit eilocum. Praecidit er go lirgnumi, & mifit illuc :: natavitque: ferrum , (*. Et ait: Tolle. Qui extendit manum, & tulit illud: 8. Rex autem Syrize pugnabat contra TIírael, confiliumque iniit cum fervis fuis ,. dicens:: In loco.illo, & illo ponamus in- fidias,. $; Mlüf UT F. Kgdüs propheturum. ) 3os putat Sa- riiformam 'apcav'ic',- & in aq * : am 'PI'OG' ] lianus in Galgalis habizaffe.- jecit: Manubrium vero recta in' £o- 9 Singu/i de fylva marerias. ffngu- ramen-fecuris: infertum eft ,. & ipfam 9ne 4as.) In Hebrao ,. & Graco eft, sssf fecurim prater rerum naturam ad aqus quifque Hgnum nnum. fuperficiem fuftulit ,. & ut ait F'ertull; at p S. Cum: unus: ?pateriarz - fuccidiffet. ) l;.3- cotitra- Marc.- V ;; 0. Dum fuccideret;-eft enim: prateritum fitlà Demerfam ffeoio relevavit virga fe- pro prafenti,. CF Im.- Mnutuo acceperam.) Qiaafi dicat;& non lvïfi habeo, unde domino ejus fatisfacian.- -- Betoco illo, E? illo. Y ali ac taliloco. [ 6. Pracidit: ergo . lignums. ) lpfe pro- Non eft autem. dubium certa quedam mu pheta lignum. precidit,. & in.manub- a $yro loca fuifle.nominata. Bibl, cum Com. Menoch, Tons, L. UE L 538 LIBRI IV. REGUM 9. Mifit itaque— vir Dei ad regem Ifrael, dicens : Cave, ne I tranfeas in locum illum , quia ibi Syri in infidiis funt. ifta ro. Mifit itaque rex Ifrael ad locum, quem dixerat ei vir que y, Dei, & praeoccupavit eum, & obfervavit fe ibi non «fg:xne15 : neque bis Dot 11. Conturbatumque eft cor regis Syrice pro hac re : & con- Dor vocatis fervis fuis, ait: Quare non indicatis mihi, quis pro- 5 ditor mei fit apud regem lírael ? quic 12. Dixitque unus fervorum ejus: Nequaquam , domine mi Y rex, fed Elifeus propheta, qui eft in Ifrael, indicat regi lfrael dio, omnia verba, quaecumque locutus fueris in conclavi tuo. ram 13. Dixitque eis: Ite, & videte ubi fit, ut mittam, & capiam €um. Annuntiaveruntque ei dicentes: Ecce in Dothan. Tüet 14. Mifit ergo illuc equos, & currus, & robur exercitus: fuu qui cum veniflent noCte, circumdederunt civitatem. 153. Confurgens autem diluculo minifter viri Dei, egreffus Syi portam vidit exercitum in circuitu civitatis, & equos, & cur- San rus , nuntiavitque ei, dicens: Heu, heu, heu, domine mi, quid faciemus ? elt. 16. At ille refpondit : Noli timere : plures enim nobifcum funt, quam cum illis. ia qu 17. Cumque oraffet Elifeus, ait : Domine, aperi oculos hu- jus, ut videat, T Er aperuit Dominus oculos pueri, & vidit: & ecce mons plenus equorum , & curruum igneorum , in cir- tan cuitu Elifei ;. ha 18. Hoftes vero defcenderunt ad eum: porro Elifeug oravit Cere ad Dominum, dicens: Percute, obfecro, gentem hanc cacitate. [ qu m Elifei. pat) Plercum.tque eos Dominus, ne viderent, juxta verbu &or 19. Dixit REJ g.k Quia ibj Syri im in[idiis fumt.) bat, tranfiret. , antequam ad egm'Naami lepra UT Nóndum illic erant, fed ire parabant. fti In Hebrxo eft, /z euzs locum Syrz de[- I9. -4peruit Dominus ocules pueri.) cendunt , id eft, proxime defcenfuri funt. Hxc apertio oculorum nihil aliud fuit, IO. Nep [emel, neque 5i5.) Sspius. quam exhibitio objecti vifibilis, cur- Q I [ Ecce i2 Dotbaz. ) Dothan , five ruum fcilicet, & equorum ex nubibus Dothaim Adrichomius collocat in tri- Angelorum minifterio efformatorum. t bu Zabulon, alii in tribu Manaffe, qu« I8. Defcenderunt ad eum. ) Elifeum t erat contermina tribu Ephraim , in qua fcilicet, qui urbe egrediebatur iturus T in Samariam. eratSamaria. Nifi fortaffe fuit gemi- num ejusdem nominis oppidum. C«citate.) LXX. vocant. dopac (ui, I I5. Miniffer virz Det, ) Putat Salian. quz fcilicet efficit, ut quedam videan- À & hunc fuiffe Giezi; hzc enimfacta pro- tur, quedam nonm. B CX PUWVr WEb 539 6 te rg. Dixit autem ad eos Elifeus: Non eft hzec via,; neque ifta eft civitas: fequimini me, & oftendam vobis virum, quem 6l vit quaeritiss Duxit ergo eos in Samariam. eniel, 20. Cumque ingreffi fuiffent in Samariam, dixit Elifeus: Domine, aperi, oculos iftorum, ut videant. Aperuitque ; COT Dominus oculos eorum, & viderunt fe effe in medio Samarize. j pro- 21. Dixitque rex Ifrael ad Elifeum, cum vidiffet eos : Num- quid petcutiam eos, pater mi? ?e mi 22. Atille ait: Non percuties: neque enim cepiíli eos gla- [frae] dio, & arcu tuo, ut percutias: fed pone panem, & aquam co- ) ram eis,ut comedant, & bibant, & vadant ad dominum fuum. piam 23. Appofitaque eft eis ciborum magna preeparatio, & co- mederunt, & biberunt, & dimifit eos, abieruntque ad dominum 'citus : fuum, & ultra non venerunt latrones Syrize in terram Tírael. 24. Fattum eft autem poft haec, congregavit Benadad rex reffüs ; Cüf- Syriz univerfum exercitum fuum , & afcendit, & obfidebat - d Samariam. ) quid 25. Fa&aque eft fames magna in Samaria; & tamdiu obfeffa eft, donec venumdaretur caput afini o€toginta argenteis, & (cum quarta pars cabi ftercoris columbarum quinque argenteis :: 26. C'un- shtü- XNyy. jdit: I Nom eff bac via, Ec.) Petie- ut vult Lyranus, fedcaput duntaxat, rant ab ipfo Elifzo non agnito , 4n ut communis: eft interpretatio , & ver- 1 dit- ba: textus fonant. hec eifet civitas, in qua.erat. Elifzus, & fi non eflet que. via ad illam. du- Argenteit.) Sicli$, qui, ut fzpe yvit ceret. Non- eft mentitus.Hlifeus, fed di&um , equivalent quatuor: regalibus FHifpanicis. In. Cafilino ab Annibale jtate. zquivocatione aliqua. eorum interro- obfeffo. murem. ducentis denariis ve- lifel gationes elufit, neque tenebatur ad eorum mentem. refpondere; cum: ho- niffe ,. teftantur Plinius l- 7j cap- 57. ftes effent.. Mal..Max. 1. 8. eap..6. » Offendam -volbis virum quem quari- Buarvta parsca!.) Cabus menfüz ge- i epra Hs ) Quod.etiam przftitit, fed in ho- nus eft, & frumenti verbi gratia; zut fa- ftili civitate Samarig. rinz tantum continet, quantum diur- guri. ) no hominis unius- cibo: fatis eft, & d foit, 22. Nequeemim cepiffieos gladio, &ec-) Quua(ü dicat, non vult Dominus eos chenici Grecorum refpondet. ; qur- a te interfici, fed amice dimitti; in Stercoris columbarum. : Jofephus'has ubibus fordes emptas ait. 4vr? 4Àe». loco: falis , ymm. quo nulla tibi fit injuria, neque irri- tus. redditus:labor tuuss'cim tua ope- vel obfon; ; ut vertit Gelenius,. idem- |fzom ra , aut tuis armis huc adduéti non fint. .qde habet "T'héodorzetus....Fame coin- jtors pulfos homines:ad. ejectamenta colum- "99 A;)Pa/i!fzque efh eis alerum: ma- gna praparatio. ) Pxevenerunt. illud barüm-mihus mirandum eft, quod & uf lh Apoftoli : S; e[wrierit imimicus tuus, hümana. alvei.ejectamenta: tali. necelfi- ydeite eiba i/lum , &c. Rom. 12..20, tate ufurpata hiftorie alie nos docent. 25. Capur. afini.) Non:totus afínus, Quare cibi caufa, mnon condimenti : 549 , LDIBYS NGARBGBVM . 26. Cumque rex Ifrael tranfiret per murum , mulier quz- dam exclamavit ad enm , dicens : .Salva me, domine mi tex. 27. Qui ait: Non te falva ad e t Dominus, unde te poffum falva- pios re? de area, vel de torcul ari? Dixitque ad eam rex ; Quid tibi vis? Quse refpondit : :l 5Q. ]V u 4 t ulier ifta dixit mihi : Da fili um tuum, ut comedamus l Ju eum hodie, & filium meum comede: mus cras. 20 j . Coximus ergo filium meum, & comedimus. Dixique ( ei die altera ; D fi abícondit filium fuum. Da flium tuum, ut comed.gmus eum, Qu 30. Quod cum audiffet rex , fcidit veftimenta fua, & tranfi- bat per murum. Viditque omnis populus cilicium , quo vefti- tus erat ad carnem intrinfecus. 31. Et ait rex: Heec mihi faciat Deus , & h 1 sec addat. fi fte- X ter terit caput Elifei filii Sa phat fuper ipfum hodie. 32. Elifeus autem fedebat in domo fua, & fenes fedeban cum eo. Praemifit itaque virum : & antequam veniret nuntius inc ille dixit ad fenes : Numquid fcitis, quod miferit filius homi- tqra cidze hic, ut preeci at datür caput meum ? videte ergo ; cum ve- nerit nuntius, claudite oftium, & non.finatis eum introire : &ece enim fonitus pedum domini ejus poft eum ett. qi 33. Adhuc TIal (cujus modica, aut nulla in fame cu- j Gl;riumg quo veffitus erat,) Adpla- ra) ftercora quzfita probabilius effe Toa £rediderim, * candum Deum per a&us , poenitentiz, 31. $? ffererit! caput .Ehfas, .65c.) ii 27. Nom te [nlvat Domimus , &fc.?) In Elifzum fevire parat, illi iratus qUI Quafi dic&t, cum te Dominus, qdi vel quod pacem cum Syris diffuafif- au&or eft falutis , non falvat, qui fet, vel quod cum pollet precibus poffum ribj falutem aiferre ? tanta mala avertere, non faceret. Sed De area , vel de torculari.) Signifi- nimirum Elifeus Regi dicere potuiffet, li £at nec frumentum fibi , neque vinum quod Elias Achabo-: Nes ego turlbavi fuppetere, unde poflit ejus inopie auxi- lffael, [ed 1u, ÉT domus patiis £ui, gui 163 lium ferre. E dereliquifius maudata Domini , 68 fecu- &di 30- Sediz veffimenta: fa. ) I&us H effis Baalim 5. Reg. I8. 1g. atrocitate, & novitate facinoris ; hor- 32. le domo [ua.) |ntra urbem Sa- ruitque videns impletum illud Deu- marix.. Abulenfis putat domum pro- teron. 28. 52. Obffdeberis zmira por- n fa$ tuas m oWus ferva fuA priam non fuiffe, cum non. effet Sa- no| & co- marita, & omnia fua dimififfet, cum o anedes fentlum veutristui, f cayuei 127 Eliam fecutus eft. vem tuonuma 3 früarum tuarum ,656. Senes. ) Optimates Urbis. Tramfihat per. murum. ) Impunitum Pragifet zFaauecirum.) Sicarum mi- e relinquens facinus, fortaffe ne aflliGtis fit Rex Ifrael. afflictionem adderet, & peccatis fuis Filss bLomicida. qu ) Filius Achab ,. qui tantam. calamitatem imputans. INaboth occidit, d "CATPUT VI & VII. 34l que 33.— Adhuc illo loquente eis, apparuit nuntius, qui veniebat X r ad'eum. Etait: Ecce tantum malum a Domino cft: quid am- flv plius expectabo a Domino? * Quid DCXPUE V. lamus Eli/äz?s in Samaria pradicit frumenti abundantiam : quam leprofi (iqpe quatuor in Samaria annuntiant , territis a Deo Syris, ac omnibus Quie relictis obfidionem Joloentibus : dux autem Elifei «oerbo incre- — Julus, a turba conculcatur ia poría atfi l- Samarig. refli T. Ixit autem Elifeus : Audite verbum Domini : Hzec dicit 1fle Dominus: in tempore hoc cras modius fimilae uno fta- tere erit, & duo modii hordei ftatere uno in porta Samarise. 2. Refpondens unus de ducibus, fuper cujus manum rex bant DL1US incumbebat, homini Dei, ait: Si Dominus fecerit etiam ca- omt- tara&as in coelo, numquid poterit effe, quod loqueris? Qui z | v6 ait : videbis oculis tuis, & inde rnion comedes. s 4. Quatuor ergo viri erant leprofi juxta introitum portze : qui dixerunt ad inyicem : Quid hic efle volumus, donec mo- ]huc riamur ? 4. Sive ingredi voluerimus civitatem, fame moriemur, five dple manferimus hic, moriendum nobis eft: venite ergo, & trans- ontid &c) fugiamus ad caftra Syrie, fi pepercerint nobis, vivemus : fi |ratus autem occidere voluerint, nihilominus moriemur. yufil- Y Y3:3 $. Sur- CiDus . od Soni'zspedum domini ejus poff eum eff.) eft Siclæ;, Porro modius, ut docet Id eft, eum proxime fequitur ipfe Rex. Cornel. a L'apide. in opufculo de men- ulet, rü'*;:ï'i 3 33.--Mdpparuit nuntins.) Sicarius il- furis, eft fexta pars amphore , &aquz le a Rege miflus, fed ftatim etiam Rex Iibras viginti fex continet. f, 7,'!.' adfuit. 2.-Si Domiauus fecerit etiam . catara- fett* as im ccj/w. E£. ait.) Rex fcilicet. Cataractas Pagninus, 1 OR Quid: amplius expetkabo a. Domino.) WMatablus & alüi feneftras vertunt in Quafi dicat, eo devenimus, ut mala hanc fententiam: $i Dominus faceret noftra jam incrementum capere non feneftras in cclo, & per eas triticum d poffe videantur. deplueret, num poffet effe tanta vilitas ? l. Udite verbum Dosini.) Prophe- Inde onu comedes.) ln pocenam incre- dulitatis tug. L ta Regem Ifracl, & eos, qui ] mi- cum eo domum füerant ingrefli , allo- q. Nihliemimus moriemur: ) Perinde uitur. erit, quia etiam alioqui eramus mori- Unzo flatere erit. ) Siclo uno venun- turi; & fapienter faciemus , fi cer- qui tum exitium commutemus incarto. dabitur. ;!1 Hebr. Chald. & LXX. 542 LIBRIIV. REGUM Vl s. Surrexerunt ergo vefperi, ut venirent ad caftra Syrise. Cumque veniffent ad principium caftrorum Syrize, nullum ibidem repererunt. (11 6. Si quidem Dominus fonitum audiri fecerat in caftris Sy- Ui ricee curruum, & equorum, & exercitus plurimi: dixeruntque te ad invicem : Ecce mercede conduxi;t adverfum nos rex Iírael reges Hethaeorum, & /Egyptiorum , & venerunt fuper nos. X 7. Surrexerunt ergo, & fugerunt in tenebris, & derelique- runt tentoria fua, & equos, & afinos, in caítris, fugeruntque, 0j animas tantum fuas falvare cuüpientes. Iu $. Igitur cum veniffent leprofi illi ad principium caftrorum, ^ ingre(fi funt unum tabernaculum, & comederunt, & biberunt: tuleruntque inde argentum , & aurum , & veftes, & abierunt, Y & abfconderunt, & rurfüm reverfi funt ad aliud tabernacu- lum, & inde fimiliter auferentes abíconderunt. n 9. Dixeruntque ad invicem : Non reéte facimus: haec enim ft dies boni nuntit eft. Si tacuerimus , & noluerimus nuntiare d usque mane, fceleris arguemur : venite, eamus, & -nundt.i'emus in aula regis.- H ro. Cumque ven! flent ad portarü civitatis, narraverunt eis, dicentes : Ivimus ad caftra Syrise, & nullum ibidem reperimus pl hominem , nifi equos, & afinos alligatos, & fixa tentoria. 1. lerunt ergo portarii, [e] : ,& nuntiaverunt in palatif) re ?is intrinfecus.. 12. Qui furrexit no&te, & ait ad fervos fuos : Dico vobis quid fecerint nobis Syri: Sciunt quia fame laboramus , & id- ntes : €irco egreffi fupt,d'e caftris, & latitant in agris , dice & Cum 6, Reges Herbsorum.) lextus He- 9. Nón redle facimus, 6c. ) Quia breus & Chaldeus vocat Chithzos, fcilicet equum non eft, nos foloshac Grezus Chethgos. Nonintelligit He- frui Ixtitia , quze toti uxbi commu- th&os, qui fuerant una ex feptem gen- nis effe debet, nec par eft, ut com- tibus Chananzz; horum enim vix ul- modum: noftrum. communi bono in lg fupererant reliquie, fed eos, qui tantis omnium anguftiis preferamus , cum interim alic (l regiones Cethim incolebant, de qui- ]ut pre fnmä perire bus legimus. Hierem. 2. 1o. Tranfrte poffint.. Ad defulas: Cerbin , 6 videte , quo- no- Nantiemus in/ aula Regis. ) Ut abeo mine Cyprum nobilem inj mediterra- ftatuatur quid' fieri. placeat. Effcia- neo infulam , Judzis vicinam , & alias mus, utin aulàm tanterei notitia per- t ej adjacentes incellicit:. veniat. Leprofis urbem, & multo 4n B. ALerunt ,. & 46]7072420102!.) Ut min'gs» aulam intrare non. licebat. mox pex otium tollerent. CAPUG VIL 545 Cum egreffi fuerint de civitate, cap1emus eos vivos, & tunc T hum c1vnarem mgredl poLeumus. 13. Refpondit autem unus fervorum ejus : Tollamus quin- N que equosj qui remanferunt in urbe (qq' ipfi taptum funt in (ue univería multitudine Ifrael: alii enim confumpti funt) & mit- iil tentes explorare poterimus. 14. Adduxerunt ergo duos equos, mifitqué rex in caftra Sy- rorum, dicens: Ite, & videte. que 1j. Om abierunt. poft eos usque ad ïordanem ecce autem j oinnis via plena erat veftibus, & vafis, quae projecerant Syri, cum turbarentur: reverfique nuntii indicaverunt regi. üm, 16. Et egreffus populus diripuit caftra Syrize: fa&tusque eft ünt modius fimilz ftatere uno, & duo modii hordei ftatere uno, ini juxta verbum Domini. CU 17. Porro rex ducem illum , in-cujus manu incumbebat, Qifll conftituit ad portam : quem conculcavit turba in introitu por- tàe, & mortuus eft, juxta quod locutus fuerat vir Dei, quando lare defcenderat rex ad eum. MUA 18. FaCctumque eft fecundum fermonem viri Dei, quem dixerat regi, quando ait: Duo modii hordei ftatere uno erunt, eis, & modius fimilae ftatere uno, hoc eodem tempore cras in T$ porta Samariae : I9. Quando refponderat dux ille viro Dei, & dixerat : I$ Etiamfi D Dominus fecerit catara&tas in coelo, numquid poterit fieri, quod loqueris? Et dixit ei: Videbis oculis tuis, & inde ObIS non comedes. ld (2 20. Evenit ergo ei ficut praedi&tum fuerat, & conculcavit eum populus in porta, & mortuus eft pinn - - (duia ehac f APUT coti o M I3. 4'H emim con[umpti funt.) ln Projecerant Syvi.) Ut expeditius fa- mis. cibum converfi. - gel ent. Dzcem r I7. . confhituit ad por- 14. Duos eqmos. ) LXX. habent; £am.) Sive ut in omnem eventum ho- h0 duos aften[ores eqmartm , equrtes fcili- ftium alicubi . latitantium repentinam Dd cet expeditos. —Prius. cogitaverunt arceret 1rruptxonem five ut cohiberet ; pex mittere quinque, poftea vero pldcmt proruenm multitudinis impetum, ne xulio mittere folum duos, fe invicem conculcando obtererent ut I5. Va/5.) Bellicis fcilicet armis. aic Jofephus, 544 LIERI IiV. REGUM CAPUT VIH. q fü Pof? fopteunem famem ab .Elifeo pradictam , Sunamitis , que ipfiu s te confilio peregrinata erat , reverja [uos agros cum fru&ibus vecu- perat ; Elifeus Benadad egrotantem ve[pondet moriturum , & im- æw pium FHagael regnaturum : foram rex.. "fuda percu[fit Idumaos, [ quod & fe vece[fif]ent 5 cui impio: [uccedit Ocbozias . ( fülius smpius. $ * Sup- T. Lifeus autem locutus eft ad mulierem;* cujüs ViVer&-fe- f 4235 E cerat filium , dicens: Surge, vade tu, & domus tua, & Ü peregrinare, ubicumque repereris: vocavit enim Dominus famem , & veniet fuper terram feptem annis. lx 2. Quze furrexit, & fecit juxta verbum hominis Dei: & va- déns cum domo fua, peregrinata eft in terra Philifthiim die- oí bus multis. 5. Cumque finiti. effent anni feptem reverfa eft mulier de Ti terra Philiithiim : & egreffa eft, ut interpellaret regem pro domo fua, & pro agris fuis. 4. Rex autem loquebatur cum Giezi puero viri bei,— dicens: / J Narra mihi omnia magnalia, quze fecit Elifeus. Q 5. Cumque ille narraret rezi, quo modo mortuum fufcitaf- fet, apparuit mulier, cujus vivificaverat filium, clamans ad re- L gem pro domo fua, & pro agris fuis. Dixitque Giezi: Do- Ài mine mi rex, heec eft mulier, & hic eft filius ejus, quem fu- t Ícitavit Elifeus. ut Tet 6. Et interrogavit rex nuglierem-: quze narravit ei. Dedi;- Ht que )J/ f gerem.) Sunamitidem , de [2) uj K-M( 3 Pro. domo fz4 ,. 61 pro agrés. futis.)) vil qua cap. 4. . Quz hic de fa- Ciim. enim: Sunam effet reverfa, inve- g i* xe narrantur, acciderunt ante obfi- nit bona fua ab aliis occupata occa- dionem Samarie, de qua fuperiori fione abfentiz illius. T €ap. dictum eft. — Vide rationemtem- : 4« Loquebatur cum TO )' Quia non- ino poris apud Salianum tom 4. annaliunr li anno mundivgï.;?s: num. 3 dum lepra.erat percuíius; licet enim Ubicunque, repereris.) abicumque po- fupra pofita fit INaaman hiftoria , id J gueris pevegrimari ,. factum eft a facro Scriptore, utfimul moduráa- fuerit.. ubi: fcilicet. com- omnia: ab. Elifeo- mirabiliter gefta re- Ior cenferet. Q. Peregrinataeff imterra Philiffbitg:.) Vel eminus loquebatur , ut Ia Potuit. àbsque- peccato: apud. Philift- cum Aleprofo.. Tit hzos. diverfari ,, ubi.non. multo majo- 6. Que marravit ei. ) Miraculum rem. idololatrie. occafionem habitura D prophetg, & que ab agrorum occu- ite &rat, quam.in urbibus KMraelis. patcoribus patiebatur. 7] ?CAPUT VIIi. 545 ue ei rex eunuchum unum, dicens: Reftitue ei omria, quae fua funt, & univerfos reditus agrorum a die, qua reliquit ijfus l- terram , usqüe ad preefens. . 7. Venit quoque Elifeus Damafcum, & Benadad rex Syriae ? ill &egrotabat: nuntiaveruntque ei, dicentes : Venit*vir Dei huc. (f $. Et ait rex ad Hazael : Tolle tecum munera, & vade in occurfum viri Dei, & confule Dominum per eum, dicens: S1 evadere potero de infirmitate mea hac ? 9. Ivit igitur Hazael in. occurfum ejus, habens fecum mu- 'e fe- nera, & omnia bona Damafci, onera quadraginta camelorum. — i& nius Cumque ftetiffet coram eo, ait : Filius tuus Benadad rex Syride mifit me ad te, hac? Vdicens*: Sifanari potero de infirmitate mea Y Vi 10. Dixitque ei Elifeus: Vade, dic ei, Sanaberis : porrö die . oftendit mihi Dominus , quia morte morietur. II. Stetitque cum eo ,. & conturbatus eft usque ad fuffufio- rde nem vultus: flevitque vir Dei. " I2. Cui .pro Reffitue.) Iterum illam in bonorum fane non videntur a Pröpheta repu. Cens* fuorum polieflionem mitte. diata: alioqui tam pretiofa dona. re. E& univerfos rtditus.) Non folum pudiata Scriptura fine commendatio. ne non preterüiflet, INam qui olim 1. dj agros, aut fortem , fed Tru&tus etiam, dre qui interim , dum abfuit, collectifunt. T Reg. o. 7. Samuelem cumSaule adiit / Venit quoque Elifzus Damafcum. ) confulturus Videntem, fatis fignificat po- Adventus caufam Scriptura fubticuit ; non folum prophetis aliquid offerri fo- creditur tamen Dei monitu veniffe, litum, fed etiam ab eis recipi ; fi enim p fü- ut Hazaelem in Regem Syrige inunge- conftaret nihil recipi, non fuilfet Saul ret, quod rius Elias habuerat in de oblatione folicitus. Accipiendum edit- mandatis. 5. R eg. 19. 15. & per dif- eft, ut ait Ul ianus l. folent. j'ï de of- jïe cipulum fuum Elifeum videtur exple- ficio Proconfulis, Ért TTX , STE TIÁ- vilfe hoc tempore, quo divinitus co- TOTt, ÓTE Whpd myTOy. Nec omuta s 173 novit Benadat effe moriturum. utc omni tempore, nec ab omnibus. Minus inve ergo mirum, fi munera re £ ip uit aliquan- Qcoe JEgrotabat. ) Animi wgritudo, & moror ob nuper acceptam cladem do Elifeus ut ab Naamo oblata, ali- morbum conciliarant. Vide]ofephum quando, ut hic , admittere non recufat. 3 o« IO. Dixit ei: Samaberis.) Quuafi di- lib. 9. antiq. cap. 2. cat, etiamfi tu ei dicas. - enim 9. Vade s2 oecur| um viri De;.) Qui Vel, .potes H id ingreffus erat agrum Damnafcenum , quidem dicere quantum ad v im morbi -fimul nondum tamen urberm. attinet; non enim eft lcthalis. i r Q.: Habens fecum munera.) Noncon- Zen vultus. 1I. Costurbatus eff uí(que ad fuffufro- y, V ftat ex Scriptura, an munera recepe- Ufquead lacrymas. Ser- xit Hlud certe conftat, fi recepit, mo eft de h lifso. Chald. habet;, & inero benevolentig nomine, non in verzit faciem fuam , fcilicec, ut mofti- qulum Qu ,mercedem. PI'Ol)thiæ rece;ï-ii?e. Bt tiam celaret, v«l fletum. Bibl, gum Gom. MMenoch, Tengs 1[.-1 IZZ $45 LIBRIIV REGUM ] ;1s. Cüi Hazael ait : Quare dominus meus flet? At ille di- na:eA ÉÜafk: . Xit : Quia ício, q Ucc iav Ui irn pX Aa fie &l £2 iis Hfrae] mala. Civitates hat eorum munitas igne fuccendes, & juvenes eorüm interficies 1 gladio, & parvulos eorum elides, & praegnantes divides. Git 13. Dixitque Hazael : Quid enim fum fervus tuus canis, ut ]ud faciam rem iftam magnam ? Etait Elifeus: Oftendit mihi Do- minus te regem Syricde fore. ün 14. Qui cum receffiffet ab Elifeo, venit ad dominum fuum. €0, Qui ait ei: Quid dixit tibi Elifeus? . At ille refpondit : Dixit mihi: Recipies fanitatem, vit"* r5. Cumque veniffet dies altera, tulit ftragulum, & infu- e dit aquam, & expandit fuper faciem ejus : quo mortuo, regna- vit Hazael pro eo. eu 16. Anno quinto Joram filii Achab regis Ifrael, & Jofaphat regis Tuda, y&gnavii Joram filius Jofaphat rex Juda: lt Ti u( £.Par. — p7. * Triginta duorum annorum erat cum regnare coopiffet, ?I5« & o&to annis regnavit in Jerufalem. * * 18. Ambulavitque in viis regum Ifrael, ficut ambulav -erat domus Achab: filia enim Achab erat uxor ejus:; & fecit, quod eum malum eft in confpe&tu Domini. Tum eReg. 19. * Noluit autem Dominus difperdere Tudam , p roptef mxo ?.16. David fervum fuum , ficut promiferat ei uit ; ut daret ill lucer- p nam, & filiis ejus cunttis diebus. ram 2.Par. 20. *In diebus ejus receffit Edom, ne effet fub Juda, & [(4 n *.8- conflituit fibi regem. üt ft U 21. Venitque Joram Seira, & omnes currus cum eo: & fur- rexit no&te, percuffitque Idums&eos, qui eum circumdederant, T0j rnacula fua. qMï] & prlnciupes' curruum , populus autem fugit in tabe ptop 25. Recetfit &a 15* Servi.t: IMAusS CAZIS. ) Quafi dice- quam Hazaelis pbrrigentis mortem Rt ret; quomodo id ego poffum, qui in- contigiffe. int ftar canis abje&tiffimus fum? Undemi- lf!cis IS.. Fa enim Achab.) Achalia. lis , hi vires, ut hec faciam? I9. U* Zarer ilb Ipcernam.) WMide 15. Tulieffragulum, G imfudit aquau, fupra Reg. 1 1. 36. & cap. 15. 4- fint &c.) Stragulum . interpretatur Chald. 20. Receffit Edom.) Vide dicta 3 ^ H p U. ul h operimentum villofum. Pagn. pannum Rez. 22. num. 48. t f e villis caprarum. Chimhi ait Ha- Confltuit ffbi Regem. ) Qui effet de- zaelem pannum madefactum Regi por- fe&ionis caput, cxfo Rege fuo , utait ]hn rexiffe , quafi febricitantem refrigera- Jofephus 1. 9. cap. 2. ad finem. Y turum ; revera autem fuffocare vo- OI. Fezmmt. [2 tem Idumzorum. : Seir. ) In Seir mon- Pdl* luiffe, itaque feciffe. — Alii malunt per ? jmprudentam tam - Regis petentis, Percuitque . Idumaei þ, €e) Joram ?t (( CAPU T. VII. 547 le di- 22. Receffit ergo Edom , ne effet fub Juda, usque ad diem l(ates hanc. 'Tunc receffit & Lobna in temporé illo. üicies 25. Reliqua autem fermonum Joram, & univerfa quae fe- ] cit, nonne hac fcripta funt in Libro .verbqrum dierum regum Is, üt uda? : |Do- 24. Et dormivit Joram cum patribus fuis, fepultusque eft cum eis in civitate David, & regnavit Ochozias filius ejus pro uum, €o. Dixit " 25.* Anno duodecime Joram filii Achab regis Ifrael, regna- 2.Par. DC vit Ochozias filius Joram regis' Judae. ift- D 26. Viginti duorum annnorum erat Ochozias, cum regnare t €oepiffet, & uno anno regnavit in Jerufalém : nomen matris ejus Athalia filia Amri regis Iírael. iphat 27. Et ambulavit in viis domus Ac hab: & fe&it, quod ma- lum eft coram Domino, ficut domus Achab: gener enim do- * ilfet mus Achab fuit. Z25 ag. Abiit verac - Varias quod eum fuis undique ein&us fuerat,. Ve- qui maltorum torfit inpenia. rum Joram de no&e furrexit , Idu- explicationes affert Salianus tom. 4. anno mundi 31. 50. a num. 5. ufque )pteï mzos agereílus eft, & in fugam com- )cet- pulit. ad ir. ubi tandem in fententiam eo« 22: Receffit ergo Edom. ) Licet IO- rüm defcendit, qui in locum Parali- ram proxime memoratam victoriam de pomenon mendum irrepfiffe putant , Idumz's i ra le & portaverit, non tamen eos, & gendumque ftion qzadragita duorzm ; ut fibi iterum parerent , cogere'potuit, fed ut eo loco notatur in Scholis Ufyut ad dieim hanc.) Ufque ad pofte- LXX. virorum, vigeen ducrum. Ita füt etiam fentit Cajetanusin 2. Paral. 'T'or- Atlb rio;a temporá everfl regni Judeorum, quando hujus libri fcriptor Jeremias niellus anno 127. quinte statis, "T'ur- fa. propheta vixit ut ait "T'oftatus q. 35. fellinus in fuo compendio hiftoriarum, celfit & alii. & alii; quos citat idem Salianus. Alix Receffie t Lobpa. ) Fuit hxc urbs explicationes, qu« afférmntür, magnis ortem in tribu juda, ut ait D. Hieron. in urgentur difficultatibus. Nec. ditfici- Jocis terrz fanéte, civitas facerdota- le fuit mendum irrepereintextu Hebr. l. in notis arithmeticis , ut obfervavit lis, quam primis illis temporibus te- Vide nuit Jofue, ut patet ex ejusl. cap. a1. Mariana, €um fint admodum fíiniles, I3. An vero hic civitas more Rei- nam 35 vi o einti duo fi &5 gnifïcat ; 35 jn publiée feipfam rexerit , an vicino ali- quadraginta duo. cui Regi adheferit, ex Scriptura col- Filia Amri.) Nepotis ; erat enim j de lizi non poteft. Achabi filia, fed Scriptura etiam ne- potes , & pofteros filios appellat. Sic | ut at 96. Vigii? duorum annorum. efAf omnes Hebr. filii Ifrael dicebantur. Ocbozias , cum regnare capiffet.) Àt 2. mor Par. 22. 9. dicitur , quadraginta duc- Q7. Gener entm domnus- Achab erat.) rum annerum erat Ochozxias cum regna- Scilicet uxorem duxyrat de familia Jomm re cepiffez. -Nodus eft difficillimus , A-chaþ. l] * 535 LIBRI IV, REGUM 28. Abiit quoque eum Joram filio Achab ad preeliandüm contra Hazael regem Syrise in Ramoth Galaad, & vulnerave- runt Syri Joram : n deb Md 29. Qui reverfus eft, ut curaretur , ín Jezrahel : quïa vul- neraverant eum Syri in Ramoth, praliantem contra Hazael füp regem Syriz. Porro Ochozias filius Joram rex juda, defcen- dit invifere Joram filium Achab in Jezrahel , quia segrotabat tet ibi. z E CAPUT IX gui fen J'ebu in regem lfrael untto mandat Dominus u deeat domu?n 4Acbab : occidit ergo 9 oram una cum Ocbozia rege 3tida , & Àc Tír corpus SKegabel a feneftra ipfius ju[Ju pracipitate , canes j comederunt juxtà Elie voaticinium. NI Lifeus autem prophetes vocavit unum de filiis propheta- rum , & ait illi : Accinge lumbos tuos, & tolle lenticu- e lam olei hanc in manu tua, & vade in Ramoth Galaad. 5Reg. 2. * Cumque veneris illuc, videbis Jehu filium Jofaphat filii TUl 1916. Namfi : & ingreffus fuícitabis eum de medio fratrum fuorum, Q & introduces in interius cubiculum, 3. Tenensque lenticulam olei, fundes fuper caput ejus, & bis dices : Hzec dicit Dominus: Unxi te regem fuper.lírael, Ape- d« fubfiftes. E riesque oftium, & fugiesk, & non ibi L 4. Abiit 98. Ip Ramoth Galaad.) WMide dicta "ccinge Iumbos tuos.) Mide dicta fu- l. 3. Reg. c. 22. 5. quo etiam loco appa- pra cap. 4. num. 29. übi ret certamen fuiffe inter. Reges Ifrael, 2« Sufeitabis eum, Uc ) Sevocabis RH Syriz p;ro hz-u; civitate, eum de medio reliquorum- principum Tun exercitus lfraelitici, quafi fecreti ali. 1. Ücavit unum de filis. propheta- quid meo nomine cum eo commupi- N rum. Ipfe Elifzus non ivit, caturus. vt putant "heodoretus, & Abulen- 9. Fugies, 64 non sbi fabffles.) Vide K ft fis, quod fe crederet non fatis tuto, infra num. Io. feftinare difcipulum ju- Cïl neque latenter eo imunere fungi pofte, bet Elifzus ; voluit enim loci, tem- cum propheta effet celeberrimus, & porifque occafionem occupari : dum eju$ omnia facta notarentur. Contra collectus erat exercitus , qui peenas Mi tamen eft, quod ivit in Damafcum, fümprurus .erat de familia, Achab,. & Jl ut Hazael inungeret, & facile facto congregati Reges morti deftinati. Nam fuo aliam. caufam potuit pretendere, fi dlter Jerofolymam , alter Samariam do & Ramoth plurimum diftabat a Jez- rediiffet, difficillimum fuiffet fine diu- rahel, ubi mgrotabat Joram. Mlifit turna obfidione, & multa populi cz- d ergo difcipulum , quia ita illi a Do- de Reges, & eorum familias, & op« mino fuit imperatum. rimates in poteftate habere. N CAPUCB E 549 du 4. Abiit ergo adolefcens puer prophetze in Ramoth Galaad, ve- s. Et ingreffus eft illuc: ecce autem principes exercitus fe- debant,& ait. Verbum mihi ad te, o princeps: Dixitque Jehu: Xul- Ad quem ex omnibus nobis? At ille dixit: Ad te,0 princeps. 22ael 6. Et furrexit, & ingreffus eft cubieulum, at ille fudit oleum [cet.- fuper caput ejus, & ait: Hzec dicit Dominus Deus Ifrael: Unxi tabat te regem fuper populum Domini Ifrael : cifcar fan- 7. Kt percuties domum Achab domini tui, & ul guinem fervorum meorum prophetarum, & fanguinem omnium Aff fervorum Domini , de manu Jezabel. g-*Perdamque omnem domum Achab: & interficiam de 3Reg. , Achab mingentem ad parietem , & claufum, & noviífimum in 2'? ? Tfrael. 9. Et dabo domum Achab, ficut * domum Jeroboam filii 5Reg. 15.29 el- Nabat, & ficut domum * Baafa filii Ahia. 10. fezabel quoque comedent canes in a tict- gro Jezrahel, nec ïäïg erit qui fepeliat eam : Aperuitque oftium, & fugit. 11. Jehu autem egreffus eft ad fervos domini fui: qui dixe- li runt e1: Re&ene fünt omnia? quid venit infanus ifte ad te ? Ufhy ui ait eis: Noftis hominem, & quid locutus fit. 12. At illi refponderunt: Falfum eft, fed magis narra no- $ bis. - Qui ait eis: Hcec, & hsec locutus eft mihi ; & ait : Haec Qpe dicit Dominus: Unxi te regem fuper Ifrael, Zuz3 15. Fefti- Lt hi 4 dir) Ex Suma;ia , UE videtur, IO. A]þeruitiqm offium , & fugit. ) Ne ubi erat domus Hlifzi, unde ufque in forte evulgata re, aliquis eorutn, qui cabis Ramoth Galaad duorum triumve die- . ad domum- Achabi fanguine , affinita- te , vel familiaritate pertinebant, eum um rum iter interjectum erat. | all Ingreffus eff Hlac. ) Scilicet in tanquam defe&ionis - auctorem. com- mj« Ramoth; nam Joram oppugnaverat prehenderent , 4& occiderent. II. Redeme fumt omuia ? ) An ali- Ramoth per fe ipfum, & fuos ; po- quid boni, aut infaufti nuncii habes Vide ftea vulneratus, -& abfens per fuos n j captam cuftodiebatfibi, a propheta ? fetfte Inan*ts iffe. ) Infanum vocant , quiä |.8. 0 Princeps.) lca appellat Jehu , qui prophetz, pro furiofis fzpe habiti funt, dm inter reliquos Principes pracellebat. as 7. De maru Tezalel.) Mindictam de eo quod infiliente. in eos fpiritu Do- 1 mini, fzpe fui compotes non vide- illius cradelitate , & impietate fumen- rentur. Nan do. Noflis hominem , & quid. locutus, ft't. ?i r Q. Mingentem ad parietem. ) Vide Re&e conjecturam facitis; nam infa- ( dicta 1. Reg.25. 22. ni verba locutus eft. T2 Claufum, €& noviffmum.) Nide fu- 12. Falfum eff.) Nefcimus, nec di- Qp ra 3. R eg. 14 10 & 21 21 vinare poffumus, LIBRI IV, REGUM 550 13. Feftinaverunt itaque; & unusquisque tollens pallium fuum pofuerunt füb pedibus ejus in fimilitudinem tribunalis, ei fing & cecinerunt tuba, atque dixerunt : Regnavit Jehu. 14. Conjuravit ergo Jehu filius Jofaphat filin Namfi contrà 'mv,t *Sup. Toram :* porro Joram obfederat Ramoth Galaad, ipfe & omnis n ?9' Yfrael, contra Hazael regem Syrice : ille tux 15. Et reverfus fuérat,ut curaretur in Jezrahel propter vul- nera, quia percufferant eum Syri, praeliantem contra Hazael rezem Syriz. Dixitque Jehu.: Si placet vobis, nemo egre- 0c diatur profugus de civitate, ne vadat, & nuntiet in Jezrahel. 16. Et afcendit, & profe&tus eft in Jezrahel. oram enim tet eegrotabat ibi, & Ochozias rex Juda defcenderat ad vifirandum Tüi orani. n 17. Igitur fpeculatot, qui ftabat fuper turrim Jezrahel,vidit globum TJehu venientis, & ait: Video ego globum. . Dixitque fu. oram : Tolle currum, & mitte in occurfum eorum, & dicat Do vadens: Re&Gene funt omnia? Tüt 18. Abiit ergo, qui afcenderat cutrum , in occurfuüm e'us, & ait: Hzec dicit rex : Pacata ne funt omnia? Dixitque Jehu: J u Quid tibi, & paci? tranfi, & fequete me. Nuntiavit quoque jv fpeculator, dicens: Venit nuntius ad eos, & non revercuur. 19. Mifit etiam currum equorum fecundum : venitque ad eos, & ait: Haec dicit rex: Numquid pax eft ? Et ait Jehu: u tifa Quid tibi, & paci ? tranfi, & fequere me. 20. Nuntiavit autem fpeculator, dicens: Venit usque ad qu eos, & non revertitur ; eft autem inceffus quafi inceffus Jehu Vo filii Namfi, praeceps enim graditur. : p AI. Et tni ho d3. Fe;ft'/inavtrw-z!v itnq:-æ' 3 6c. ) Di- fa&um eft; ut facilius nihil tale ti- vinitus, ut hoc facérent, excitati. menteim Joram opp;imamüs. du lo fomilitudintm tribunalts. ) Conge- 17. Vidi globum. ) |jXX. habent, at ftis palliis quoddam folium , aüt tri- Pulverem gloéi. Vet bunil conformarunt, in quo Jehu fe- Tolle currum. ) Equitem curforem, lo dens Rex falutaretür. ut eft in Hebrzo , & Greco. p 14. Cosjura'wt ergo Tehu. ) Simul I8. Quid tili, E pacr, &c ) Quid M cüth ; 1*incipibus,q1-1xi illum Regem crea- tua intereft ; paxne fit an bellum? Ne tel verant, pa&um iniit. tamen ifle regrediens Regem populi Objederar Ramothb, €5c.)) Häec répe- admoneret , non eft perzniffus re« fv tuntur ex cdp. 8. num. 28. 20. verti u 15. Ntzz egrediatur ;rqct;'gft: de ci- QO. Praceps emim *graditur.) In He- wjrare,) Provideamus, ne quis e ci- breo Fwriofe; ficnificat Jehu folitum P vitate egreflus nuntietin fezrael, quod m valde iacitate, & properanter agitare - CAPUSE UX 55: littm ai. Et ait Joram : Junge currum, Iunx;erui itAg M NXgue currum RUE ülis, eius, & egrelfus eft Joram rex Ifrael, & Ochozias rex Juda, finguli in curribus fuis , egreffique funt in occurfum Jehu, & mträ invenerunt eum in agro Naboth Jezrahelitze. nni$ 22. Cumque vidiffet Joram Jehu, dixit: Pax eft Jehu ? At ille refpondit: Quae pax ? adhuc fornicationes Jezabel matris tul. tu& , & veneficia ejus multa vigent. ael 23. Convertit autem Joram manum fuam, & fugiens ait ad " Ochoziam : Infidize, Ochozia. Ihel, 24. Porro Jehu tedendit arcum manu, & percuffit Joram in- t ter Ícapulas : & egreffa eft fagitta per cor ejus, ftatimque cor- Jurm ruit in curru íuo, 25. Dixitque Jehu ad Badacer ducem : Tolle, projice eum ndit in agro Naboth Tezrahelitze : memini enim , quando ego, & que tu fedentes in curru fequebamur Achab patrem hujus, quod ncat Dominus onus hoc levaverit fuper eum dicens : Reg. 26. *Si non pro fanguine Naboth, (1) & pro fanguine filio- 3 I.22. 'Us, rum ejus, quem vidi heri, aíit Dominus, reddam tibi in agro ? hu: ifto,dicit Dominus. Nunc ergo tolle, & projice eum in agrum, juxta verbum Domini. 27. Ocho- que il d (1) m Edir. Sixz. legitur : quem vidi heri , ait Dominus, üïpguinem filiorum ejus reddam. hu: currum. Montanus habet , J reze- Q6. Gbmon pro fangmine.) ldem eft, riatem ducit. LXX. & wa;aa)x?x:.uyï,, ac fi diceretur, pro /azgaime &c. il- d quaü dicat:i» aberraticmem mentis. ludque f£. zo2 , eft modus, & forma 2I. Egreffr fant im occur[um Jehs.) quedam juramenti, fic Pfalm gg. 36. Ehu Voluit foram honorare- Jehu ptinci- dicitur : Seme/ juravi im fandio meo , ff David mentiar. pem exercitus fui, quem equites re- F tinuiffe putavit, quod ipfemet faufta Pro f'augnuine filiorum ejus.) Supral. Regi fuo nunciare vellet. 3. Reg. cap. 21. ubi Nabothi narra- 22. Adbuc farnicntiane.r., ö'c) Non- tur hiftoria, nulla facta eft mentio fi- o dum expiata funt, & fuppliciis vindi- liorum Naboth; ex hoc autem loco ent4 cata fcelera, &idolomania impie , & apparet fuiffe occifos, ne fuccederent venefice matristue. Fornicatio enim patri : nec ullus fupereffet , qui abla- hoc loco, ut alibi fepe in Scriptura., tam vineam repeteret, aut injuriam em, V&l fen- pro idololatria accipitur , quamvis patri irrogatam ulcifceretur. yid Jofephu: de corporea fornicatione in- , fus eft, in ponam ob filios Naboth tellexerit, injufte ad paupertatem redactos; nam Ne 23. Convertit autem. Joram. manum cmnis pona fanguis dicitur ab He- p;l]j ffam.) Juffit aurigam habenas equo- breis. Vide Levit 17.4. rum infle&texe ad fucam, Projice eum n agrum.) Nullusfermo 25. Onxs hec levavrit fuper eum.) de fepultura, cum tamen de Ochozia H Predixerit hoc. grave malum quod ei num. 28. feq. dicatur fepultum fuiffe. i [ D] impendebat. Aüde, quod tam Elias, quam pro- 55 Q s LIBRIIV. REGUM 27. Ochozias autem rex Juda videns hoc, fugit per viam el domus horti : perfecutusque eft eum Jehu, & ait: Etiam hunc percutite in curru fuo: & percufferunt eum in afcenfu Gaver, t qui eft juxta Jeblaam : qui fugit in Mageddo, & mortuus eft ibi. [ 28. Étimpofuerunt eum fervi ejus fuper currum fuum , & tulerunt in Jerufalem : fepelieruntque eum in fepulchro cum 2l patribus fuis in civitate David. It 29. Anno undecimo Joram filii Achab, regnavit Ochozias fuper Judam. E 50. Venitque Jehu in Jezrahel. Porro Jezabel, introitu €j us audito; depinxit oculos fuos ftibio, & ornavit caput fuum, & refpexit per feneftram. d 3Reg. 41. Ingredientem Jéhu per portam, & ait: * Numquid pax 16.1o- poteft eii"'? Zambri ; qui interfecit dominum fuum ? If * 2. Levi- pheta, qui inunxit in Regem Jehu, repno autem Samaris latuit , nimirum predixerunt domum Achab futuram in Mageddo, ubi deprehenfus a mili- tibus Jehu , ad ipfum adductus , & oc- ficut domum Jeroboam, & domum ue autem detuns cifus eft. Baafa, contra utramq ciatüm eft ab Ahia Silonite, & fehu filio Anani fore , &t abjicerentur infe- 39. Depinxit arn/o:'];w: þziäia, &c. ) n volucribus c&li, & $e ornat Jezabel non , ut placeat je- pulti in pradar - hu, quem convitio liceffivis, fed ut beftüs terra. Exiftimant tamen A« bul. & Salian. Joramtm ignobili, & dignitatem regiam ufque ad mortem retineret Reddebat eriam. illam au- obfcure tradituim fepulturz, dacem ; quod fe ut mulierem confide- 27 Per Wiam domds hóril. ) LXX. ret a vitio militari non. interficiendam. t &etinuerünt Hebream vocem Betha- Stibium illud.eft ,, quod vulgo Anti- aíi , fignificantes id effe nomen pro- monium appellamus , & a mulieribus | prium illius viez, que nomen accepe- [ xit, quod ad egregium quemdam hor- expetitur, ut cilia nigrore tuigant. A v| nonnullis , ut tradit ioscorides l. 5. tum, & dómum ejus duceret, eum cap. 99. dicitur mA«ruop3aAuo», cu- k nimirum , ubi antea fuerat vinea INa- jus nominis caufam Plin. exponit ]. ) both. 242 ls aftenfu Garvér , 6f64)) Hzc omnia 3. €ap. 6. Itidein de ftimoni,. five f ibio, vis ejus adítringere, & refri- ! loca vieina funt urbi Jezrael , omnia b in tribu Manaife cis Jordanem. Por- gerare , principalis autem circa ocu- ro qu& hic narrantur de cxde Ocho- jos; namque ideo etiam plerique zAa- rvoQSaNucy id appellavere, quoniam zie videntur repugnate iis, qua-de in calliblepharis mulierum dilatet 9- eoderri habentur 2. Paral. 22. 9. legt- culos, ) inds: [ofum 4oque perqmiren: Ochoziaum 81. Numquid pax. potefe effe zmbri?) aemprebendit ^ latitagtém in" Gamatia , Per convicium vocat ehu Zambzri, addutlumque 4d fe occidit, & fepelierunt m Go fer*l dicendüm "T0 Zztitasiem proditorem fcilicet , & occiforem Do- in $dmariz, non de civitate Samariz, minifui ; occiderat enim Ziambri Elain fed zegno líraelis accipi debere: " In filium Baafa 3. Reg. 16. 1o. E CAPUT IX 553 (Titt 2. Lovavitque Jehu faciem fuam ad feneftram , & ait: Quae Unc eft ifta? & inclinaverunt fe ad eum duo, vel tres eunuchi. WED, :33. At ille dixit eis: Praecipitate eam deoríum, & przecipi- Libi taverunt eam, afperfusque eft fanguine paries, & equorum "u ungula conculcaverunt eam. T Cum 34. Cumque introgref ius e ffet , ut com*.äderet, biberetque, ait: Ite, & videte maledictam ill;tm, & fepelite eam: quia fi- Y lia regis eft. . 35. Cumque 1 ffent, ut fepellrirent eam , non invenerunt nifi 0l u calvariam , & pedes, & fummas manus. IU -46. Reverfique nuntiaverunt ei. Etait ehu : * Sermo Do- 3Reg; mini eft, quem locutus eft per fervum' fuum Eliam Thesbiten, 21-23- pax dicens: In agro Jezrahel comedent canes carnes Jezabel, . 47. Et erunt carnes Jezabel ficut ftercus fuper faciem terrse Q2 in agro Jezrahel, ita ut preetereuntes dicant: Hæ?cine eít illa Jezabel 2 1.Erprn X0 ; CAPUT - ll'tIEïü alios eam conculcaffe, & equorum 32.-&4'& efd ifa?) Hebr. .;nu'.r me- eum, quis? quafi dicat, eft ne quif- ungulis protriviffe. uam ifthic, qui faciat üod volo? 3 sia fíüa Regis ef.) Nempe Y idetar vo- Ethbaalis Regis Sidoniorum 1. ä. Reg. i hald.qauzs eff bie; quis? À candi modus illi fiinilis, quo paffim 16..31. quafi diceret : detur hic honor viri nobiles famulos fuos vocare fo- regix familig , ex qua orta eft. Nec l$ lent; ut cum herus dicat ltalice 0/4, filia tantum Regis fuit, fed uxor, & o Qu ) l? LXX. habent, quis es t4? nurus, & mater , & focrus, & avia. jl fivt Defcende ad me , quafidicat: Heus tu, 35. Nen invenerunt nifi ca'variam , quicunque es, adefto: fcilicet quzre- &c.) Poftquam equitatus pertranfit , dl J bat , quiillam e feneftra precipitarent. credibile eft illam. famulos pedites Qcu* ornamentis fpoliaffe, deinde nudam, fA Inclinavernnt fe, 60.) Exnuchi re- m ii;, qui poft Jezabelem ad feneftram & cruentatam. proprio fanguine canes j abant , inclinaverunt fe ad, vocan Jacerarunt. d tem Jehu. LXX. habent , Refpexereur, 36. Sermo Demini eff ) Vide 3. Rege 9I. 23. quod idem eft. jj 33. Conculca'vtrunt cam. ) In Hebreo 37. Haccine eff illa Texabel ?) Quua- h[h eft, conculavit eam, quod indicare fi dicerent , quomodo tanta gloria in o« tantam calamitatem :converfa eft? lun videtur Jehu primum , & deinceps Bibl. cum. Com. Menoch. Tom. IÍ. A»aaa 554 LIBRI IV. REGUM CA PUT Y Ca Sfebu 70.. ]'ïlibs Zhcha . b, & 42. fratres Ocbozie necari jubet, V0$ fotamque ZAcbab progeniem delet , &? omnes facerdotes Baal callide . corrcocatos occidit , exu[?a illius [Tatua , ?. templo in cloacam ver- Y Jo ; attamen propter peccata Sfebu , vebementer cefus ef? Ifrael &l ab Hasael : mortuo autem Tebu , Juccedit filius Do ejus Soacbas.. Ad Rant autem Achab feptuaginta filit in Samaria: feripfit Hi : , ergo Tehu litteras, & mifit in Samariam ad optimates ci- vitatis, & ad majores natu, & ad nutritios Achab, dicens: . Ad 2. Statim ut acceperitis litteras has, qui habetis filios domini fic veftri, & currus, & equos, & civitates firmas, & arma, 3. Eligite meliorem , & eum, qui vobis placuerit de filiis Cu omini veftri; & eum ponite fuper folium patris fui, & pu- gnate pro domo domini veftri. Qu 4. Timuerunt illi vehementer, & dixer unt : Ecce du.o reges Tou non potuerunt ftare coram eo, & quomodo nos valebimus re- fiftere ? $. Miferunt ergo praepofiti domus, & praefe&ti civitatis, & majores natu, & hutritiad Jehu, dicentes: Servi tui fumus, Hà lo quaecumque jufferis, faciemus, nec conftituemus( nobis regem, s quaecumque tibi placent, fac. por temi 6. Reícribfit autem eis litteras fecundo, dicens: Si mei eftis, ub & obeditis mihi, tollite capita filiorumedomini veftri, & venite tagn duo ad me hac eadem hora crasin Jezrahel. Porro filii regis, fe- ptuaginta viri, apud optimates civitatis nutriebantur. fcii 7. Cumque venitfent litteree ad eos, tulerunt filios regis, Vita & occiderunt feptuaginta viros, & pofuerunt capita eorum in cophinis, & miferunt ad eum in' Jezrahel. $i - 8.V€nit aut aA eu djos Dominmi vgäri.) doramy « - 0. F;;liis Regis. ) 'Tam Jorami, quam k 2-f Ach:bi ; nam filii Joram regiz Jofaphat. L»] " Miferunt. ad eumin 7cvzr42:/. ) Eo Sum fuccefliohii propiores erant, quam reli- datq qui fratres 'Joram Achabi filii, quo- enim Jehu mitti jufferat ad-exploran- e rum plurimi vivebant., dam eorum fidem , ac promifforum ve- 9. Pugnate pro domo Domini wefíri.) ritatem , cum ipfe nondum auderet li qu Scilicet contra me, qui vos illico in- Samariam fe conferre, donec hoc fa- ACct H fefto exercitu petam. cinore agnofceret nihil Samaritas per T 4 Timuerumt, E5c. ) Hac þelli de- fraudemx, ac diffimulationem agere. Àd nuntiatione territi funt. ün ^ CATPUTIE $55 8. Venit autem nuntius , & indicavit ei, dicens: Attulerunt capita filiorum regis.. Qui refpondit : Ponite ea ad duos acer- TA vos juxta introitum portcee usque mane. lide 9. Cumque diluxiffet, egreffus eft & ftans dixit ad omnem Qu populum: Jufti eftis: i ego conjuravi contra dominum meum, ( & interféci eum , quis percu(fit omnes hos? 1.* Videte ergo nunc, quoniam non cecidit de fermonibus 3Reg Domini in terram : quos locutus eft Dominus fuper domum 2129* Achab , & Do S minus fecit, quod locutus eft in manu fervi fui L p Eliz. $ 11. Percuffit igitur Jehu omnes, qui reliqui erant de domo Achab in Jezrahel, & univerfos optimates ejus, & notos, & Tif facerdotes; donec non remanerent ex eo reliquise. I2. Et furrexit, & vehit in Samariam : cumque veniffet ad iliis Cameram paftorum in' via, pu 13. Invenit fratres Ochozic regis Juda, dixitqüe ad eos: :Quinam efüs vos? Qui refponderunt: Fratres Ochozicze fu- egds ndos filios regis, & filios regince. 3 mus,ä& defcendimUS ad faluta Aaaa*z,' 14.Qui ) iM Q. Penite ea ad duos acervoss $fe.) N;*faf. Chald. habet , ropizquos , H.ebr. in duobus acervis 5 hinc, &in- Vatablus familiares, & neceffariosa jüs, Sacerdotes. ) — Ex propinquis enim T de ex utroque ví« latere. . Claufz erant porte urbis, cum nox effet , mec eo Achab, & Joram aliqui erant Badlis, tempore tutum judicavit Samaricas in & vitulorum facerdotes.* X2. d cameram pafforsm. ) LXX. th, urbemi admittere : itaque jubet ad por- ii tam capita czforum relinquere , pro camera pafforum , five cafa pafto- duos.ex illis acervos conítituere. rali, habent Bazbacazb , retenta vOce ft Hebrza. Erat autem locus, in quo Q.. Dixi£ Ad om»muen ;nþk/tzm.-j Qui fcilicet maáeno numero tante xei no- congregabantur paftores ad tonden- hg] $ vitate excitus confluxerat. das oves, que quia tunc ligaxi fo- lent, ad verbum Hebràice habetur, 11f gufi «fis.) ldeoque re&e judicate. Si ego conjuravi , &c.) Quafi dicat : domum ligationis , que uno verbo eft aut omnes jufti. fumus quicunque has ovium tonftxina, f X3. Fratres Qehozia fumu:.) Faff €xdes patravimus, aut ommnes injufti. yam Ar abiurdum e!/t credere Optimates funt , quod diffimulare non potuerunt, Samarig viros juftos, graves ; CQL'- tiles enim a multis paffim "agnofcun- tur: vereri potuerunt, neinmen- fo datos fcelus admifitle; wquum ergo n eft, ut. exiftimemus tam me, quam re- dacio deprehenfi ditficilius elabi pof- ie liquos omnes vacare eulpa, cum qua fent. lNon erant germani, anmt uteri- ni fratres ex Áthalia, nam hos omnes gt acciderunt , Dei voluntate gefta fint. It II- Umiverfos oprimares ejus. ) O- jugularant Arabes 2. Par. 22. 1. fed mnes viros Principes , qui domui vel ex aliis uxoribus, vel certe phra- PCI' fi Hebrza dicuntur fratres , quia co- Achib aFquo propinquitatis genere » jundi erant, gnati - 56 LIBRI IV. REGUM equ: 14. Qui ait : Comprehendite eos vivos. Quos cum com- prehendiffent vivos, jugulaverunt eos in cifterna juxta Came- fon ram,quadraginta duos viros, & non reliquit ex eis quemquam. qæ 15. Cumque abiiffet inde, invenit Jonadab filium Rechab in t d occuríum fibi, & benedixit ei. Et ait ad eum : Numquid eft cor tuum reétum, ficut cor meum cum corde tuo ? Et ait Jo- nadab: Eft. Si eft, inquit, da manum tuam. .Qui dedit ei fen manum fuam. Atille levavit eum ad fe in currum : Et 16. Dixitque ad eum: Veni mecum: & vide zelum meum fün pro Domino. Et impofitum ih curru fuo fhe .17. Duxit in Samariam. Et percuífit omnes, qui reliqui fuerant de Achab in Samaria usque ad ununi, juxta verbum Da Domini, quod locutus eft per Eliam. 18. Congregavit ergo Jehu omnem populum, & dixit ad eos: V0 gReg * Achab coluit Baal parum, ego autem colam eum amplius. ervos 16.31.. ro, Nunc igitur omnes prophetas ïBgal, & univerfos f T ejus, [ Ejlios Regis, €J Falios Regin;z.) ]o- Joannes Jerofolymitanus de inftit. Mo- n ram fcilicet. & uxoris ejus, aut e- nach: cap. 25. ait hunc Jonadabum tiam Jezabelis. fuiffe Elifei difcipulum , ejusque o- pr 14. Comprekendire-eos vivos.) Jubet inne inftitutum , excepta continentia , CU Erant autem Re- vitos comprehendi , ne armis refi- amplexatum fuiffe. & ftant, fperantes fe vitam a Jehu im- chabite. oriundi ex . Cinzis Moyfis Petraturos. cognatis, de k ]. 16. quibus vide di&a Judic. jugulaverudt cos. ) INam etiam hi aliquo modo pertinebant: ad. domum Benedixit.) Bene precätus eft, fa. Achab, cum qua affinitate junge- dutavit. Chald. eptawiz ; pacen. In -bastur. u Ketium. ): Scilicet erga. me ,. quàfi 15. fenadab filium. Rechab. ) Mabi- diceret, amasne me ? tabat hic peculiari vitz inftituto extra I7. Duxit im Samariam.) Naluit urbem, ideoque facile fuit occurrere hic focius ad conciliandum . favorem u Jehu. L Quuale vero fuerit genus vitz, Jehu, quoniam is magna- erat in opi- H uod ducebat Jonadab, ex vita, quam nione virtutis, & fanétitatis. ejus filii duxerunt, cognofci poteft. Percuffit omnes , t$c. ) Si qui cogna- Ui Sic autem illi loquuntur apud Jere- ti, fi qui affines Achabi, aut Joram, m miam cap. 35. 6. Nonm Libemus vinum, fiÜ-qui eorum fami Pa ;iæ addicti fupere- [ni quia Jonadab filius Rechab pater nofter rant. [ pracepit. nobis dicezs: monbiberisvinum I8. Ego aurem colam éum m.npliu.f. ) vos, 6 flü wehri ufque tn femptzer- Hoc dicitur non mentiendo , . fed per N »um, 6 domum mem «difcabitis , & ironiam , licet.'Pheodoretus, & Pro- 0 fementem non:feretis, 69 wineas mom copius mendacium fateri videantur, l plantabitis ,. mec babebitis ,. fed im ta- Ig. Servo eius.) Omnes DBaalis cul- dernaculis babitabitis cuntlis diebus ve- tores, quorum numerus , licet magnus féris , nt. wivatis diebus multis [uper fa- fuerit fub Achab, & Jezabel, fub Jo- eiem térra , g qua vor. perigeinanuns, ram tamen multum erat imminutus. CA.PTUT L 557 COf« ejus, & cun&os facerdotes ipfius.vocate ad me, nullus fit, qui atte non veniat, facrificium enim grande eít mihi Baal :: quicum- (Uatfl, que defuerit, non vivet. Porro Jehu faciebat hoc infidiofe; ib in ut difperderet cultores Baal. d eft 20. Et dixi t : Sanctificate diem folemnem Baal. Vocavitque, i Jo- o1. Et mifit in univerfos terminos Ifrael, & venerunt cun&ti lit el fervi Baal, non fuit refiduus ne unus quidem, qui non veniret. Et ingreffi funt templum Baal, & repleta eft domu; Baal, a ial fummo usque ad fummum. . erant fuper veftes: Proferte vefti- 22. Dixitque his, qui Jiqui nienta univerfis fervis Baal. 'Et protulerunt eis veftes. rburi 25. Ingreffusque Jehu, & Jonadab filius Rechab, templum Baal , ait cultoribus Baal : Perquirite, & videte, ne quis forte | eo5; vobifcum fit de fervis Domini, fed ut fint fervi Baal foli. $ 24. Ingreffi funt igitur, ut facerent victimas, & holocaufta: ervos Tehu autem praeparaverat fibi foris o&toginta viros, & dixerat fugerit de hominibus his, quos ego adduxero ejUs, eis: Quicumque in manus veftras , anima ejus erit pro anima illius. ; Mo- dabum 25. FaCtum eft autem, cum completum effet holocauftum , ;]HE [ praecepit Jehu militibus, & ducibus fuis: ingredimini, & per- entia, cutite eos, nullus evadat. Percufferuntque eos in ore gladii, m Ae & projecerunt milites, & duces, & ierunt i n civitatem templi loyfs Aaaa3 26. Et. Baal, jidc. 00. Sanülifrcate diem folemneim Baal.) vis Domint. ) lta loquitur quafi facris , fe- eorum nolit alienos, & profanos fe Indicite magnam facrificii celebrita- temn , ad quam omnes conveniant. ingerere , reveraà autem ut ipfi foli Wäuzifl Vocavitque. ) Ipfemet Rex. imactarentuür. 94. Ur facerent. ) Ut facrificarent. Valoit 9I. Upiver[os termino: Ifrael.) Ul- yorem tra, & citra Jordanem. Oüoginta viros.) Qui fugientes ex- Noz fuit refeduns, ne unu: quidem, &c.) ciperent. 1 p De prophetis fcilicet , ac facrificulis : 25. Militibus, €€ ducibus [nis.) Fue- runt hi alii ab illis o&toginta, qui 'Ogm' urgebat quippe Regis imperium , Ó Qràm, iortis metus, & cupido inftaurandi tantum juffi fuerant cavere, ne quis, intermiffum caltum Baalis: Deus quo- dum in templo cxdes patraretur , fe fu- upexe a fubduceret. que illos trahebat ad victimam. Projecerznt. ) Cadavera eorum. 179 A. fiummo w[que ad fummum. ) Hehr. & LXX. ab ore ad os, vel .ab ora ad Miltes.) Hebr. & LXX. cwrforer, d p oram. Chald. ew azgwío im angulum , milites fcilicet levis armaturz. J« ita ut nullus angulus vacuus eftet. lg civitatem zempli. Baal. ) In quam- ii gal .92. Proferte veflimenta. t$c.) Ne- cunque urbem, que& haberet templum ftes Jineas , laneas, fericas, &c. de- Baalis. Vel fenfus eft: ingreffi funt 4pns ftinatas cultui Baal. templum Baal , quod erat ampliffimum, bJev ita ut civitatis nomine cenferi pollet. m Nequis forte vvolifcum f defer- 558 LIBRI IV REGUM 26. Et protulerunt ftatuam de fano Baal, & combufferunt; 27. Et comminuerunt eam. De&ruxerunt quoque aedem Baal ,"& fecerunt pro ea latrinas usque in diem hanc. 28 Delevit itaque Jehu Baal de Ifrael: 29. Verumtamen a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui pec- care fecit Ifrael, non receffit, nec dereliquit vitulos.aureos, qui erant in Bethel & in Dan. 3o. Dixitaütem Dommus ad Jehu : Quia ftudiofe egifti, quod re&um erat, & placebat in oculis meis, & omnia, qua *I[nfr. erant in corde meo fecifti contra domum Achab * filii tui us- 1512 que ad quartam generationem fedebunt fuper thronum Ifrael. 31. Porro Jehu non cuftodivit, ut ambularet in lege Domini Dei Ifrael in toto corde fuo : non enim receffit a peccatis Je- roboam , qui peccare fecerat fírael. - 32. In diebus illis coepit Dominus teedere fuper Ifrael per- cuffitque eos Hazael in univerfis finibus Iírael, A Tordane contra orientalem plagam, omnem terram Gal aad & Gad, & Ruben, & Manaffe, ab Aroer, quze eft fu- per torrentem Arnon & Galaad, & Baían. 34. Reliqua autem verborum ]ehu & univerfa quae. fecn, & Ífortitudo ejus; nonne hac fcripta funt in Libro verborum. dlerum regum Ifrael ? 35. Et dormivit ïehu cum patribus fuis, fepeheruntque eum in Samaria, & regnavit Joachaz filius ejus pro eo. 6. Dies autem, quos regnavit Jehu fuper Iírael, viginti & o€to anni funt in Samaria. - APUT [ d 2 Lwæmm ) Scilices publicas, 43- 4 Jordane camrz.,f orzeztalem pla- 30. Ulaue ad quartam generationem.) 4m, 6c.) Longe maxima fuit hzc Mtaque . Jehu fuccefferunt quatuor. filii clades; abftulir enim regno Ifraslis e]ls Joachaz, Joas, Jeroboam,.& uidquid omnino trans fordanem pof- "Lacharias. ( debat tribum fcilicet. Ruben , Gad, & 32- Cej1£ Dominus tadere fuper lfrael.) mediíam partem tribus Ma- Chaldzus indig PE4r, LXX. ferze, n Mre. feu exeiZere. Videtur formula loquendi 4b Aroer;) Mide dicta Jofue cap Vulgate editionis. refpondere ltalice i num. 25 phrali , Comineie a perdere la pAREHIRAS [ , x* u Ü v Ed nE 556 lh CATPTT XE Zátbalia, omni [emine regio, preter Sfoas, per z'p/äzni extz'näïo, regnutm (- fibi ufürpat ; fed praecipiente Sfojada. Jacerdote , occiditur, C? $, joas rex Juda conflituitur , defruclis aris, & imaginibus Baal. l; I.:.À Thalia vero mater Ochoziz, videns, mortuum filium o.Par. * À fuum, furrexit, & interfecit omne femen regium. 22.19- Is 2. 'Tollens autem Jofaba filia regis Joram, foror Ochozize, jl n joas filium Ochozize furata eft eum de medio filiorum regis, Dl qui interficiebantur, & nutricem ejus de triclinio : & abfcon- Q^ dit eum a facie Athaliae, ut non interficeretur. , [] 3. Eratque cum ea fex annis clam in domo Domini b ;porro f* Athalia regnavit fuper terram. B 4. * Anno autem feptimo mifit Jojada, & affumens centurib-z-Pan fes? & milites ; introduxit ad fe in templum Domini, pepigit-23T- u- que cum eis foedus, & adjurans eos in domo Domini, oftendit eis filium regis: - b | sF Et preece debetis. pit illis) dicens: Ifte eft fermo, quem facere 6-Tertia . I.- [Nrerfecit ?mnä j?mm ;egium.) betur 9. Par. 22. 1I. ubi legilhüs; Ut ipfa non alieno nepotis ali- Aþfconditqu& eum cum nutygce fua mou- b:;culo letiulorum ; idem enim eft tri- i cujus nomine, fedfuo rggnaret. Prae- ter ambitionem acceífit etiam timor, elinium , quod cubiculum le&ulorum. quod cum Achabi filia effet, fciebat Ad conciliandam repugnantiam loco- fe a Jehu morti deftinatam. Voluit rüm dici fortaffe poffit, & fublatum ergo ipfa regnum Juda habere in po- de uno triclinio , in quo fcilicet nu- tellate, ut fe redderet magis fecu- tricis , & infantis, & aliorum, le&tu- ram. ANam rationem affert. "I heo- li eifent , &in cubiculo lectulorum doretus. Ut impiz, inquit, &* ryra- abfconditum in templo. Salianus pu- n'irä veluit genus omne Davidi$ , fam- tat- abfconditum in Pontificis cubicu- quam p;'ur);z radicitzs extinggere , wut ar- lo, quod 'Villalpandus in fecundo templi veftigio ad meridiem collocat, repto Lnperio populum [nmm doceret m- pictatem. Eadem habet Procopiüus. e regione Schole "Iheologie, pofite 9. JofzaéÀ.)| Filia Joram regis, ad feptentrionem. fed ex. alia matte qua t ex Athalia, 4. -4nnmo antem feptima. ) NMide ]oafb .foror Ochozis, uxor fojade Ponti- l Jojada. ( Pontifex. ficis, que etiam ]ofabeth' dicitur 2. Centuriones. ) Quinque extribu Le- . EM r t EE Paral. 22. 11 vi, qui mox nominantur. De Triclisic. ) In Hebrso habetur : Pepigitque cum eis fedus.) De fer- non fuüblatum de. triclinio, fed ab- vando fecreto jurando. , àadhibito 'eciam jure- fcondic-um, in triclinio4 ut etiam hï" * LIBERIIV.BREGUM 560 €. 'Tertia pars veftrum introeat fabbato, & obfervet excu- bias domus regis. 'Tertia autem pars fit ad portam Sur: & qui: tertia pars fit ad portam, quze eft poft habitaculum ícutario- tisq rum : & cuftodietis excubias domus Meffa. eis 7. Duse vero partes e vobis, omnes egredientes fabbato, cuítodiant excubias domus Domini circa regem. gre g. Et Vr 6. Tertia pars veffrum introeat Sab- qui egrediebantar [ablato , venerunt Ad J5j 4dam , «c. do bazo. ) Ut qu& hoc verficulo , & duo- bus fequentibus dicuntur , intelligan- * Obfervet exeubias domu: Re gis. ) tur, notandum eft Jojadam Levitas, Hzc tertia pars deftinaturin ipfo tem- ten quorum opera uti volebat, in duas plo ad obfervandam regiam, in qua eu Claffes diftribuiffe, Altera erat eo- erat Athalia , ut. fi qua. inde vis affer- rum, qui ingrediebantur fabbato in retur, ftatim repelli poffet. & templüm minifteria fua obituri. Al- 4 portam Sur. ) Quam fere omnes tera eorum , qui minifterii fui tempo- interpretantur fuilfe portam atrii tem- de pli orientalem ,. quam Chaldaus 4p- re abfoluto , vel jam egrediebantur , vel egreffi prius fuerant; & hi du- pellat porzzz Barozum five Prizeipum. plo plures erant, quam qui ingredie- Vide plura apud Pinedam de reb, g bantur; videntur enim omnes in tres Salomon, 5. cap. 5. num. I26. claffes fuifle diftributi , ita ut una Habitaculum — fcntariorum. ) Erant miniftraret , .duzx vero vocarent a mi- fcutarii Levite fcuta, & gladios fe- die nifterio. Rurfus eos, qui ingredie- rentes ad cuftodiam templi, quorum un bantur, de quibus agitur hoc verfi- habitatio erat ad partem meridianam €t culo fexto , in tres partes diftribuit, templi. Nam &tregia, &Sion erant Wt & unicuique tertix parti fuum mu- a meridie templi. tüt nus imponjt. Sicut etiam iis , qui e- Meffa.) Aliqui putaverunt 'effe vi- ri nomen proprium. Radix Hebrai- t grediebantur, qui ut dictum eft, du- plo plures erant iis , qui ingredieban- Ccà. np3 zajacb- verrere ; everrere , tur, quid facere debeant praícribit fcopis mundarefignificat. ltaquepu- r num. 7. Em. $à, in hoc cap. num. 7. tat- Villalpand. tom. 2. p. 2. cap. 32. putat tot ingredi folitos ad miniftran- loca illi indicaii, per quz egereban- t dum, quot egrediebantur minifterio tur fordes, vel &( jmum , five locum ln abfoluto, fed num.7. dici, D«« par- fcoparum fignificare , vel locum, ex uo cineres. zes e vobjs , quia qui minifterium ab- egerebantur templi Y folverant, & qui illud erant inchea- Chaldzus videtur exiflimatfe nullum certum locum ea voceindicari ; nam turi fimul fumpti, duas.tertias partes j Levitarum efficiebant, & favet, quod pro deme Meffa, wertit folicire , quod 2. Par. 23. 8. dicitur: Peniebanr per etiam fentiunt alü , qui z deft;zzoge üri erdinem fabbatis, eum bis, qui smple- interpretati funt, ut Vatablus, quafi Qu verant [abbatum , &5 egreffari eranr. dixiflet Jojada : cavebitis , ne quis [l iquidem Jojada Pontifex mon dimiferat propriam deferat ftationem. n - -abire turmas , qua frbi per féngulas beb- 4 Qvznes egrediemtes fabbato. ) Jdm doz'nadqs futecedere con/iae*ücrant. Fa- perfundi rmhinifterio hebdomadz ve- hT vent etiam, quz habentur, hoc cap. firz. nsm. 9. dffumemtes frngmli viros [mos, Cuflodiaut excubias domnus Domini cie- 6 qui. sngredicbantür. [abbatoy eum bis ca Regem.) Excubabunt, & cufto- CAPUT-'-XL S6X X D2 8. Et vallabitis eum, habentes arma in manibus veftris : fi quis autem ingreffus fuerit feptum templi, interficiatur : eri- ao tisque cum rege introeunte, & egrediente. 9. Et fecerunt centuriones juxta omnia, quae preeceperat »bato, eis Tojada facerdos : & affumentes finguli viros fuos, qui in- 4 n grediebantur fabbatum ; cum his qui egrediebantur fabbato —— venerunt ad Jojadam facerdotem. Wi d IO. Qui dedit eis haftas, & arma regis David , quse erant in domo Domini. sit. ) 1r. Et fteterunt finguli habentes arma in manu fua a parte 0 tenr n qu templi dextera, usque ad partem finiftram altaris & zedis, cir- l- cum regem. 12. Produxitque.filium regis, & pofuit fuper eum diadema ymnes & teftimonium: feceruntque eum regem, & unxerunt, & plau- itele dentes manu, dixerunt: Vivat rex. jn-dp. 13. Audivit autem Athalia vocem populi currentis, & in- rpun, 18), gretía ad turbasin templum Do.minij 14 Vidit Prant fe- dient Regem in domo Domini , eum fuiffe in atrio Levitarum -infra- alta- Oruim undecumque cingäntes, ut nemo ad re holocauftorum, ne eo Regis con- anam eum quoquo. modo penerrare- poffit , fpecus impediretur, excitato fugee- erant ftu, qui infra num. I4. appellatur interim dum inungitur, & conflitui- tribunal. ? tur Rex. eY 8. Ingreffas fuerzr.) Ut nobis refi- I2. Tefiimonium.) Deuteronomium brai at. legis, juxta.id, quod in.eodem Deu- Iere , Septum templi.) Atrium , quod eft teronornio preferibitur cap. I7. 39. K pll- €irca templum. & hanc loci hujus fententiam effe » " ^ loterfetiatu:.) Quod intellige ex- patet.ex 2. Par. 25. 1 1. ubi cum hec , tra. atrium , ut faftum eft in Atha- eadem biftoria narratur, dicitur £f at jcum lia num.. I5. eduxerunt fflium. Regés, €$. 1mpofzerunr y a Q. Qu mgre:licäantm/?;ääatum, 6c.) ei diadema 6 teflimontum, quod. ex- Vide di&a num. 6. plicans fubdit, 4ederumrque im manze eres. um IOo. «rzma Regis David. ) Qux ille ejus teneadam legem , qui ultima ver- patm jam pridem confecraverat in :domo ba explicationis gratia addidit . S. Domini. Non venerunt in templum Hieronymus ex libro Deut. loco ci- quod tato ,. cum nec in Hebrzo fint, nec fj0mt armati facerdotes, & Levitze , neali- quam fufpicionem conjurationis ex- in Grxco. jllhifi citarent ," fed ibi a Pontifce armis Fecer:m!q'ue € 14272 kægem-. ) Czremo- qniS inftructi: funt. iiam omnem circa illum exercentes, Jao IT. .4 parte fempli dextera. ) Me- qua& adhiberi folet in Regum inaugu- ye ridiana, qux réfpiciebat regiam. ratione. Uíque 44 partem ffnifram alriris, 3. -4d rerbas. ) ÀÁd popilum, ut ((f« £. ) Significat Regem conflitutum dicitur ín Paralipomenis, flo- Bibl. cum Com. Minocb. Tom. If Bþbb LIBRI IV. REGUM 562 14. Vidit regem ftantem fuper tribunal juxta morem , & cantores, & tubas prope eum , omnemque populum terrae 12e- vit tantem, & canentem tubis, & fcidit veftimenta fua, clamavit- que : Conjuratio, conjuratio. . I$. Praecepit autem Tojada centuri onibus, qui erant fuper exercitum, & ait eis: Educite eam extra fepta templi, & qui- cumque eam fecutus fuerit, feriatur gladio. Dixerat enim jt facerdos : Non occidatur in templo Domini., 16. Impofueruntque eimanus, & impegerunt eam per viam introitus equorum, juxta palatium , & interfe&ta-ett ibi. 17. Pepigit ergo Jojada foedus inter Dominum , & inter re- gem, & inter populum , ut effet populus Domini, & inter re- L gem, & populum. (1) 18. Ingreffusque eft omnis populus terraee templum Baal .,& B deftruxerunt aras ejus, & imagines contriverunt valide : Ma- than quoque facerdotem Baal occiderunt coram altari. Et qi pofuit facerdos cuftodias in domo Domini. 19. Tulitque centuriones, & Cerethi, & Phelethi legiones, Wi & omnem populum terree, deduxeruntque regem de domo Domini, & venerunt per viam portae fcutariorum in palatium, 20. Laeta- Tl & fedit fuper thronum regum. q (1) Im Edit. Sixt. legitur : intex Dominum & populum, ut effet: Pöp-u-lil; Do- n mini, & inter regem & populum. I4. Super. tribunal.) ln fuggefto il- miffionem unins Dei colendi, omni T lo, de quo infra cap. 3: 3 |.2. fuperftitione exterminata. T I9. Templum Baal,) Ubi fuerithoc Paralip. 6. 15. I5. Qwuicumque eam fecutus f;erit.) templum Baal, non fatis conftat : certe Scilicet ut eam defendat. vel Hierofolymis , vel in vicino monte bi oftenfionis, de quo infra cap. 23. 15. C Noz occidatur $m templ» Domini.) id eft, in monte Oliveti , ubi pridem Ne templum tam impio, & impuro iftiufmodi fana zdificaverat Salomon. fanguine polluatur. Coram 4ltari)) Quo confugerat, ut 16. Impegerunt eam. ) QQuue verba fe loci religione tueretur; velut Dei hoftilem, & violentam deductionem fei imploraret auxilium. Nifi etiam h fignificant. forte eo tra&us eft, ut ibi mactare- Qr Per wiem inrroitus equorum. ) Per tur, ubi folebat i pfi idolo | vi&imas portam palatii, qua equi , & currus immolare. Í admittebantur. In Paral. 2. cap. 23. Cuffodias in domo Domini.) ExLe- I5. dicitur cumque intra[et pertam vitis janitores pofuit, obfervatores, equorum domus Regrs. ne quis immundus intraret. Ita hic 17- Pepigit ergo. Jojada faedus imter Jofephus ex 2. Paralip. 23. 19. 1 Dominum, 69 inter Regém. ) Fuit Jo- IQ. Cerezbi , 69 Phelerbi. ) Mide di- jada mediator, & fequefter inter Deum, &a 2. Reg. 9. t8. & Regem cum populo, exigens pro- Perta. [cutariorum.) Vide dicta n. 6. g CAPUT XI & XII. 565 n 20. Läetatusque eft omnis popülus terrae, & civitas conqui Q- : [ avit vit ; Athalia autem occifa eft gladio in domo regis. a1. Septemque annorum erat Joas, cum regnare coopiffet. Uper C APU T. XIE QUi« :*)foas gatopbilacii pecur uam ad Jartate&la templi inftauranda ex- nim pendit, Hazaeli autem regi Syrie bellum contra Seru[alem paranti Vlam miltit omues templi, €? palatii tbefauros , tandem que a krv(s Juis-occiditur , cui fuccedit filius ejus L IÓ zinafias. P 1. A Nno feptimo Jehu, regnavit Joas: & quadraginta annis regnavit in Jerufalem, nomen matris ejus Sebia de l& Berfabee. Ma- 2. Fecitque Joas re£tum coram Domino cunt&tis -diebus, IH quibus docuit eum Jojada facerdos. . Verumtamen éxcelía non abftulit : adhuc enim populus n6$, ofo immolabat, & adolebat in exceifis incenfum. 4. Dixitque Joas ad facerdotes : Omnem pecuniam fan&to- lUf rum, quae illata fuerit in templum Domini a praetereuntibus, g u- quae offertur pro pretio animz, & quam fponte & arbitrio - k ! D;- cordis fui inferunt in templum Domini. $. Accipiant illam facerdotes juxta ordinem fuum, & inftau- o rent fartate£ta domus, fiquidem neceflarium viderint inftau- ratione. . 6.lgitur Bb-bb 2 ithoc 2O0. Crvit«s ca;*zqyirvir.) Quam fu- in fingula capita dimidium ficli ,. ut certe nonte bita, & infperata rerum. commutatio in lege Domini Exod. 30. 12. 13. pra- concuflerat, & turbaverat. fcriptum — fuerat. Alü. prztereuntes I5 lebts , quiéus, docttit eum. — oja- inte;pretantur pios alien:genas ,. qui idem Q-D adorandi caufa ad templum fe conie- Tf da [acerdos. ) Quém inagna xe- rebant: horum mentio a ^ p T verentia quafi patrem profequebatur. 2 j Regc 8 ESC . Excelfa non a 7 ffulis. ) Quomodo ! Pro pretio amimns. ) . £C pecunia Dcl dicitur offerri pro pretio anima ; quia zim hoc intelligendum fit, diximus 5. Reg. dixerat Dominus folvendam, ne fieret la 22. 44 jimas d. Omnem pecuniam [antloum.) Qu plaga in populo, fi numeraretur eo pre- fcilicet confecratur Domino , five pe- tio non perfoluto. V. dicta Exod.30.12. 5. guxta erdinem fz.m:) Quo per de- cuniam fanctam, que offertur Domi- )r6, no ln ufum fanctuarii. vices miniftrabant in templo. A pretereuntióu:. ) Yranfe u ntihus,; Izflaurarezt [aitareGa domaus. ) Si- j li in cenfum populi, id eft, qui attige- cubi templum aliqua ex parte fit far- ciendum , aut. inftaurandum, fi qua « d rant vigefimum annum; ab eo enim tempore, & deinceps numerari fole- in templo reftituenda, expurganda, bant a Levitis cenforibus , & pendere ornangæ. n5 564 LIBRIJV.REGUM 6. Ygitur usque ad vigefimum tertium annum regis Joas non [00U inftauraverunt facerdotes fartateCta templi. nüi 7- Vocavitque rex Joas Tojadam pontificem & facerdotes V'J dicens eis: Quare fartateéta non inftauratis templi ? nolite fià ergo amplius accipere pecuniam jüxta d ordinem ve?m:um', fe 3 ad inftaurationem templi reddite eam. im; qui 8. Prohibitique funt facerdotes ultra accipere pecunïam a populo, & inítaurare fartate£tà domus. ut 9: Et tulit Jojada pontifex gazophylacium unum, aperuit- que foramen defuper, & pofuit illud juxta altare ad dexteram tul ingredientium domum Domini, mittebantque in eo facerdotes, OY qui cuftodiebant-oftia, omnem pecuniam, quae deferebatur ad templum Domini. io.Cum- pi 8U 6. Ujque ad "vigeffmum tertium an- Juxta altare. ) In 2. Paral. 24. 9. pi Zumy Cc. ) Fuerunt fortaffe facerdo- dicitur : & fecerunt arcam , pofBerunt- tes, & Levitw in agendo negligen- que eam juxta portam domus Domini tes , quia pecuniam non fibi , fedtem- forin[ecus, tej Dicendum videtur prius plo.collipebant, & przter laborem arcam juxta altare pofitam fuiffe, ut aliud lucrabantur nihil; vel quia vi- habetur hoc capite. Verum, quia eo derunt populum in folvendo diffici- Q penetrare laicis.non licebat, & pecu- £a lem , ut Jofephus fignificat 1. 9. c. g. nie per manus facerdotum , & Levi- VMerum cum poftea, ut patet ex n. tarum eo deferendæ erant;'.ut patet ex eodem verficulo cum dicitur, Mit- 10. adeo fe liberalem populus exhi- fiC buerit, cum in arcam vel gazophyla- tebantque im co facerdores, .qui. cufto- cium conjecta eft pecunia, fubit àni- diebaut eflia, ommem pecumiam , 244 mum fufpicio, populüm non admodum defesebatur . ad templum Domizi, ut Levitis, ac facerdotibus fidere voluiffe. populo fatisfieret , nec offerentium &i mare fartatetla mon 1nftauratis pietas retardaretur , aliam. arcam jux- en di templ;, &c.) Lib. 9. Paral. 24. 6. ta portam domus forinfecus pofitam argui videtur negligentia "Levitarum fuiffe, ut perfe quisque quod voluif- in colligenda pecunia; hic autem eo- iet , absque alterius minifterio offerre Dl rum fides . defiderari, quod accepta poldfet.. fofephus hanc explicationem Q pecunia inftaurare templum . neglexe- adjuvat, qui l. 7. de bello Judaico d rint, ideoque eam reddere jubentur. cap. II. plurium gazophylaciorum meminit. Utrumque verum fuit ; nam egreffi I non funt per civitates Juda ad colii- Ad dexteram ing)*edimtium. )jn par- gendam pecuniam, & quam populus te feptentrionali templi ; nam dexte- fponte obtulit , acceperant, & non ra templi dicitur, ^que refpicit meri- al ea, qua debuerunt fide, expenderunt diem, finiftra, qus aquilonem ; an- in fartatecta templi. terior eft orientalis , occidentalis po- $ 9- Gazxopbyla:ium.) Arcam ad gazas, fterior.- Vice- verfa. dextera ingre- [ id eft, divitias, & pecunias oblatas dentium templum eft- aquilonaris , fi- colligendas, & ad tempzs affervandas. niftra meridiana, ficut anterior eft Foramen defaper. ) d immittendas occidentalis , pofterior orieptalis. t pecunias, ut apud 'nos fit in. arculis Mirtebantque £m eo jkcero]otcr.) iNo- eleemofynarum. men facerdotis laxius accipitur, ut CAPUT XK B 86 3 : of ro. Cumque viderent nimiam pecuniam effe in gaszhi la- cio, afcendebat fcriba regis, & pontifex, effundebantque & tss numerabant pecuniam, quae inveniebatur in domo Domini. uoljte 1r. Et dabant eam. juxta numerum, atque menfuram in ; fed manu eorum, qui praeerant caementariis domus Domini : qui impendebant eam in fabris lignorum, & in ceementariis iis, M. d qui operabantur in domo Domini. I2. Et fartateCta faciebant : & in iis, qui ceede bant faxa, & Tüii- ut emerent ligna, & lapides, qui excidebantur, ita ut implere- dl I tur inftauratio domus Domini, in univerfis, quae indigebant es ot ) expenía ad muniendam domum. atür 13. Verumtamen non fiebant ex eadem pecunia hydrise tem- AUL pliDomini, & fufcinulae, & thuribula & tubse, & omne vas 4 Q aureum , & ar genteum, de pecunia, qua inferebatur in tem- unt plum Domini. [2 14. lis enim , qui faciebant opus, dabatur, ut inftauraretur templum Domini. e, f iprins E 15. Et non fiebat ratio iis homini bus, qüi accipiebant. pe- yia 0 pe- cuniam, ut diftribuerent eam artificibus, fed in fide tra&tabant Levi- eam. PA[E; 6. Pecuniam vero pro deli&to, & pecuniam. pro peccatis ] TU d M. non inferebant in témplum Domini, quia facerdotum erat. [F.j?ï' 17.Tunc ! 71'(.4 P -Bbb-b z j w ytiurm etiam Levitas comprehendat , ..erat Paral. c. 24. iI. dicitur , /s/fzi/a ) in : enim officium Levitarum oftia cufto- hujusmodi. vafa impenfa eft. l JUX- li Hydris.) Mii vertunt feypbos argem- fitam dire, & janitores agere. E dul IO. Seriba Regi:.) Quem Pontifex :e0;. Chald. habet ca£ces argemteos. infpe&orem fibi adeffe voluerat , ne LXX. gortas argenteas. . Sic. & fe- quentia aliter vertunt , quam- nofter ; " qua &.ipfe poft tot minorum facer- eft eniin. valde incerta "uorundam dnico dotum culpas fufpicione afpergeretur. orum u Praterea Rexipfe aderat, ut. diíci- Hebreorum vocabulorum fignificatio, mus ex 2. Par. 24. 11. & ex Jofepho. 15. Nonjfelar vatio , €&c. ) Eorum enim bonz fidei committebatur adimi- plr II. Jexta munerunr, G men[nram. ) exte Dabatur prefectis cementariorum , & niftratio tànquam viris optimis , omni- artificum pecunia numerata. bus probatis, & ad id munus a Re- e IH Noz frebapt . EU .k—)wlri.t, &'vc.) 5 [oy e, ac Pontifice delectis. al 3: Scripture mens eft non fuiffe a prin- 16. Pecuniam vero pro delitlo.) Pro j cipio iftis operarum prefectis com- emenda victima pro delicto, quae pe- |ere müffam curam, ut curarent confici cunia dabatur interdum facerdotibus, M reü wafa templi ufibus neceffaria , fed ut emerent, & quod fupererat, facer- tantum te&a, & parietes, & eorum. dotura erat. , Ita quidam tnterpretantur. rnamenta,. quibus perfe&tis reliqua Fortaffe intelligitur qua&vis pecunia No- [ ecunia ( erat enim plurima, & ut2. pro peccatis oblata facerdotibus, 866 LIBRIIV. REGUM 17. Tunc afcendit Hazael rek Syrize, & pugnabat contra Geth, coepitque ea m, & direxit faciem fuam, ut afcenderet in Ffüz Jerufalem. Sy 18. Quam o b rem tulit Joas -rex Juda onínia fan&tificata , quze confecraverant Jofaphat, & Joram, & Ochezias patres j ejus reges Juda & qu& ip!e obtulerat, & univerfum argentum, quod inveniri potuit in thefauris templi Domini, & in palatio regis : mifitque Hazaeli regi Syrize, & receffit ab TJerufalem. Ib 19. Keliqua autem fermonum Joas, & univería, quae fecit, nonne hac fcripta funt in e Libro verborum dierum regum Juda ? 20. Surrexerunt autem fervi ejus, & conjuraverunt inter I fe, percuiieruntque Toas in domo Mello in defcenfu Sella. Tl 21. joiachar namque filius Semaath, & Jozabad filius Somer, fervi e;jus, peicuíferunt eum , & mortuus eft, & fepelierunt Nn eum cum patribus fuis in civitate David , regnavitque Ama- Q fias filius ejus pro €o. CAPUT e In templam.?) ln gazpphylacium ex- in templum, geminum haberet clivum, & pendenda in farta tecta. alherum ad templum, alterum adre- I Pugauabat contra Gerzb.) Qus giam , videtur Ze/cemjsm Seila peculia- fl olim Philiftheis , nunc Judeis pare- riter vocatum eíle declivitatem illam, bat. Eam enim olim David. ceperat, qu& erat ex parte regix, ubi erat li & pagos ad eam pertinentes, ut ex quedam domus Regis, quam domum ]. Paral. 18. 1. conftat. EY Mello vocat Scriptura in qua &gro- b Direxit faciem ,. 6e.) Omnia fe- tabat, & occifus ett. Cit, per quz crederetur iturus con- 21. Jojachar namque felins Semaatb.) Qi tra Jerufalem. ; Tic ficarius 2. Paral. 24. 26. appel- ^ p5« Omois fastli Ccata.) Omnia dona- 'Jatur Zabad filius Semaath.— Fortaf- tà ria preciofa tai aurea-quam argentea. fe utroque nomine vOcabatur; erant f l QO, Pirc j?runt joss ) MVide Par. enim olim multi binomii, ut patet ex ü l. 2. €. 24. n. 25. ubi poftquam dictum varis Scripture locis. eft Zachariumn. filiom . Jojade interte- Jozabad ffüns Somer. In. Paralipo- Gum fuitie jufía Joas, dicitur,. /zr- -menis;loco citato , dicitur fuiife fi- L - rexerunt autem contra eum fervus jui lius Samarith, que vox cum (iz fc- Pm uirrzonam: [an;Hini: f Jojada faces- minini 5 ceneris , nomen matris eft, q dozi5. Indicat ergo Scriptura voluif- nonpatrs. S$0omer autem, quod hic li fe.eos. ulcifcP necem Zachariz., Ita [ habetur, nomen 'eft patiis. etiam fentit Jofephus l. 9. antiq. c. $. Sepel;eruat emm cuum patiibus þ.z;.r) 6 7o45 , inquit gzav; »morbesmpliciiss ami- Eít quidem fepultus cum — patribüs I cis Zaocharie p&nas decit , qui, ue ff- fuis, quod ad communem locum at« L lus Pontyeis maneret inultas , per dnfe- tinet, fcilicet in Civitate David , non e& dias euma füf ulernat. tunen eodem fepulchro , cvm dicatur D In dome Mello.) Cum vorago , Mel- 2. Paral 24. 25. »ez £m [epuichris Re- l lo, füper quam erat t;runficus 'Regis £um. ^ x u a 567 Oftt C'APUT T XIE [28i7 Sfoachas: rex. Jfrael propter. peccata fua, gravoiffime affli&tus a rege Syrie, comcerjus ad Dominum liberatur ; cui mortuo fuccedit filius Cafa, dt I6 Sfoas, qui juxta Elifei morientis vaticinium Syros ter. devicit : »[Uïï'n moriui autem Elifei fepulebro inje&lus quidam latio mortuus fufcitatur. em I. À Nno vigefimo tertio Joas fülti Ochozize regis Juda, re- ecit, gnavit Joachaz filius Jehu fuper Ifrael in Samaria de- um cem, & feptem annis, * 4. Et fecit malum coram Domi ter no, fecutusque eft peccata Jeroboam filii Nabat H navit ab eis. : c;'ui peccare fecit Ifrael, & non declt- * ety 4. Iratusque eft furor Domini contra Tfrael, & tradidit eos TUni in manu Hazael regis Syride, & in manu Benadad filii Hazael, uf2 cun&tis. diebus, UT 4. Deprecatus eft autem Joachaz faciem Domini, & audivit ym eum Dominus: vidit enim anguítiam Ifrael, quia attriverat eos rex Syriae: dre s. Et dedit Dominus falvatorem Ifraeli, & liberatus eft de lia ]]am, manu regis Syrice :. habitaveruntque filii Ifrael in tabernacu- erat lis fuis ficut heri, & nudiustertius. NU D Y 6. Verumtamen non recefferunt a peccatis domus Tero- /0tO- boam , qui peccare fecit Ifrael, fed in 1pfis ambulaverunt, fi- Atl quidem, & lucus permanfit in Samaria. 7. Et non funt dereli&i Joachaz de populo nifi quinquagin- ppel jtà ta equites, & decem currus, & decem millia peditum : inter- rart fecerat enim eos rex Syrize , & redegerat quafi pulverem in etex tritura arese. g. A eli- U zAis diebus.) Quuibus vixit Joa- Ve- lo $( preffa fic,/ & timor immiffus. o f& chaz, ut habetur infra num. 22 rius videtur fuiffe Joas filium Joachaz, ic 4- Attrruerat eos Rex Syria ) Uter- qui tres clades intulit Syris, urbefque que, Hazael fcilicet, & Benadad fi- recepit, quas Hazael occupaverat, eR, lus ejus. ut dicitur hoc cap. num. 25. | hic Habitzwerunt 42 fabermaculue $. Dedit Dominus faluatorem I[raeli.) i j Quis fuerit hic falvator, Scriptura f&is.) Quiete, & fine bellorum tur- ibüf non exprimit. Jofephus putat fuiffe bis. LXX, habent , federszz $z taser- ipfummet Joachaz, qui placato pre- z:ACULIS finis. f E cibus numine rem in pofterum feli- 6. Lucus.) Pla ntatus in honorem non Baal, jtur cius gefferit, Lyranus exiftimat fuif- Áe fe Angelum lfraelitarum — prafidem, 7. lu tritura area.) Cha, & LXX, a quo virtute occulta hoftium vis re- 12 eonculcationem. - LIBRI IV. REGUM $68 » 8. Reliqia autem fermonum Joachaz , & univerfa , quze fe- cit, & fortitudo ejus, nonne haec fcri fet ptà funt in Libro fermo- num dierum regum Ifrael ? Sa C 9. Dormivitque Joachaz cum patribus fuis, & fepelierunt eum.in Samaria : regnavitque Toss filius ejus pro eo. Pe i0. Anno trigefimo feptimo Joas regis Juda, regnavit Joas fle filius Joachaz fuper 1frael in Samaria fexdecim annis. ir. Et fecit; quod malum eft in confpettu Domin! : non declinavit ab omnibus peccatis Jeroboam filii Nabat , qui pec- qu : €0 care fecit Ifrael , fed in ipfis ambulavit. 12. H eliqua autem fermonum ]oas, & univerfa, quce fecit, q & fortitudo ejus, quomodo pugnaverit contra Amafiam regem juda, nonne hac fcripta funt in Libro Sermonum dierum re- lo gum Ifrael? B t 15. Et dormi vit Joas cum*patribus fuis : ]eroböam autem fedit fuper folium ejus. Porro Joas fepultus eft in Samaria lo cum regibus Ifrael. 14. Elifeus autem zegrotabat infirmitate, qua & mortuus H eft : defcenditque ad eum Joas rex Ifrael, & flebat coram eo, dicebatque : Pater mi, patér mi , currus Ifrael, & auriga ejus. aW Cü 1;. Et ait illi Elifeus: Affer arcum, & fagittas. Cumque attuliffet ad eum arcum, & fagittas, * tat 16. Dixit ad regem lIfrael : Pone imanum tuam fuper arcum. & Ie Et cum pofuiffet ille manum fuam, & fuperpofuit Elifeus ma- ^N Qu nus fuas manibus regis, eu I7.Pt y 14. JEgrótabat infrmitate, qua O Parer mi, pater qnt, cuvrus. Tfrael , 65 m syortsns eft. ) 'Textus Hebrzus, Gr&- auriga ejus.) Vifle di&a fupra c. 2. &us, & Chaldzus fignificant Elifzum n. I2. j obnoxium fuiffe cuipiam infirmitati , & qua crebro afflictaretur ; habent enim : 16. Pene mauum tnam fuper arcum.) Marum finiftram, ut illi faciunt , qui P JFerotavit Enfens egrobatione [na , qua arcum fagittas emifluri accipiunt dex- & morbuns efee. EU De[cenditque ad eum joas Rex Ifraet.) tera ad chordam , & telum reducta. tü Non traditur, ubi &orotaverit prophe- Superpofuit Elifans mautus [uas mani- p ta, neque unde defcenderit Rex. Vide- £us Regis.) Non folum prophetat ver- u tur uterque fuiffe in Samaria, & Regem bis Elifezus, fed. etiam fignis , cx- ex arce in. domum HElifei defcendiffe. remonia hac manus imponendi; nam L: Fiebat eoram eo. ) . Ecce. quomodo familiare fuit prophetis utrumque ad- diligebat eum. - Sed regni quoque fui hibere, ut qu& fignificabantur , altius jacturam flebat , quod fequentia verba auditorum , -ac fpectatorum mentibus Ü oftendunt. inffdexent. C. A.PUTTXHBE 559 t fe uif- 17. ät ait: Aperi feneítram orientalem. Cumique aper Tmo. fet, dixit Elifeus: Jace fagittam. Etjecit. Et ait Elifeus ; Sagitta falutis Domini, & ífagitta falutis contra Syriam: per- TURE cutiesque Syriam in Aphec, donec confümas eam. - 18. Et ait: Tolle fagittas, qui cum tuliffet, rurfum dixit ei: ]s Percute jaculo terram. Et cum percuffiffet tribus vicibus, & ftetiffety T0n 19- lratus eft vi r Dei contra eum, & ait: Si percuffiffes quin- quies , aut fexies, five fepties, percuffilfes Syriam usque ad pe confumptionem ; nunc autem tribus vicibus percuties eam. 20. Mortuus eft. ergo Elifeus, & fepelierunt eum, Clb Latrun- gem culi autem de Moab venerunt in terram in ipfo anno. n 16 21. Quidanit autem fepelientes hóminem, viderunt latruncu- los, & projecerunt cadaver.in fepulchro Elifei. * Quod cum Eccli. item tetigiffet ofla. Elifei, revixit homo, & ftetit fuper pedes fuos. 48-14- 22. lgitur Hazael rex Syriae affiixit lírael cunGtis diebus nama ]oach.a»z : 43, bt LUUS I7. peri fe::zej-irxzm.—);HOC- dicit quendi"modo ; quo ufus fuerat pro- Rüifeus non Regi, cujus. 4nanus pheta, fatis potuerat intellipere mul- 1 60 tis vicibus terram effe feriendam. 6jus, afcu , & fapittis erant. impeditz , fed cuipiam circumftantiurh, Ufoue ad conjumptionem. ) Ut-plane Orieztalem: ) Feneftra orientalis-non viribus fracta refiftere. non polfet. i tan refpiciebat Syriam , quee Hebreis QQ- Sepelierzmt eum.) LIn Samaria, um eft ad. Aquilonem , quamt. [fraelitaramy aut in agro ejus fuburbano , ut ex fe- 14 regionem orientalem trans Jordanem , quentibus coligi poteft. I que tum a Syris occupabatur , & re- Latrzneu j. ) Qui de regione Moa- cuperanda erat. N bitarum venerant, ut hominum , vel hM Sagitta f latis Domini , £. ) Index pecudum predas agerent. videlicet eft hac- fagitta falutis a. Do- lg ipfó anno. ) Guuo mortuus eff Ef« TM mino- de manu Syr«orum obtinendz.- feus. In Hebrao tamen eft, fegzen- 6À Pereuticíque Syriam.) Nimirum ni- re «np» , u5 vertit pagninus , vel ve- fi per te fteteris, ut fletit revera per nienfe amuo, uv habent LXX. eum , quod: f Of. Sepelientes bonzintm.y Deferen- lh J percufterit. pius .jacUl'o térram nom tes ad' fepulchrum. ; qui 1j Aphec. ) Qu locus erat boni o- Proieceruzt cadaver $z fepü!cärd Elb dà ininis; ibi enim Acliab una die cen- € Je:.) Vel celeriter. fevoluto lapide, ( tum: millia.Syrorum deleverat 3. Reg. qui erat ad: oftium monumenti ,— vek H ii 20. preter 27. mi : i, qu& in eadem cafu aliquo - fepulchrum reclufum in- yea urbe murorum ruina oppreffa fuerant. venientes. Hoc miraculum Deus pa- e I9. Iratas eff vir Dtl.) EXX. l- trari voluit reliquiis corpoxis Elifei j bpent zrfézt»e: eff; quot enim vicibus n ut teftimonium. effet illius fanctitatis - ad terram jaculo feriebat, rot cladibus firmiufque crederent Ifraelitz , que de llLlUD Svros affedurus erat ; ea fortaffe de Syrorum cladibus fub vite fu caufa iratus eft Elifeus, quod ex lo- vaticinatus fuerat * fïge&w ibUs Bf&/- $m 5'97/!. Menübo 07 H ecé LIBRI IV. REGUM 570 23. Et mhifertus eft Dominus eorum , & reverfus eft ad eos propter patctum fuum, quod habebat cum Abraham , & lfaac, d & jJacob, & noluit difperdere eos, neque projicere penitus, tü usque in praefens tempus.. -24. Mortuus eft autem Hazael rex S a"' nadad filius ejus pro eo. yris, ,& regnavit Be- h 25. Porro joas filius Joachaz tulit urbes de manu Benadad filii Hazael, quas tulerat de manu Joachaz patris fui jure prze- ] lii,tribus vicibus percuffit eum ]oas, & reddidit civitates If- P rael. C CAPCU T Xb d "Amnafías interfe&lis occiforibus patris fui ;f)f.aas, percutit Edom, fed provocans ad bellum Sfoas regem. lírael, ab eo capitur, & SYeruja- t lem diripitur : at Sfoas vegi I]rael [uccedit filius Sferoboam , qui ab angufHis liberat l/rael, cui fuccedit filius Zacbarias: porro fatta conjuratione adver[us zfmafram regem Sfuda.a fuis oc H ciditur, T cui [uccedit filius zfzarias impius. N anno fecundo Joas filii Joacha Z regis Ifrael : rägnavit H ] Amafias filius Joas regis Juda. . " t 9. Par. .* Viginti quinque annnorum erat, cum reg nare coepiffet z. 25.1. viginti autem, & novem annis regnavit in Jerufalem , nomen ^ qmatris ejus Toadan de Terufalem. . 4. Et fecit re&um coram Dom! n0, verumtamen non ut Da- ä vid pater ejus 5 juxta omnia, quze fecit Joas pater fuus, fecit: h —.4. Nifi hoc tantum, quod excelfa non abftulit : adhuc enim populus immolabat, & adolebat incenfum in excelfis. $. Cumque obtinuiffet regnum, percuffit fervos fuos » qui ä interfecerant ggem patremfuum : 6. Filios fs 25. Revcrþu e/;z) LXX. re[picit. 4.'51*681]; na;-z 4;5/1151?1;) Vide di&a QS. Tulit urbes de manu Bezadad. ) : 3. Reg. 22- 44- P E Eas tantum fecipit , quas amiferat &. Percuffit fervos fuos, &c.) MHinc pater; quas autem amiferac Jehu, re- colligitur eos, qui Regem. Joas per- cufferunt, non fuifte fupitivos quofpiam cepit Jeroboam gjtlgclcïnn Jehu prone- i ficarios, fed viros potentes, quorum familie Hierofolymis notz efient , àn E 'Ecst re(ltiz.) Giaiaidola non co- luit fub initium regni fui ; quam- quibus & liberi é f ent,.q ui penas pof- fent pro nocentibus parentibus luere. quam poftca in idololaziam lql)fus eft. CAPUT . XIV. 571 €0s 6. Filios autem eorum , qui occiderant, non occidit, juxta àit, quod fcriptum eft in libro legis Moyfi, ficut praecepit Dominus; $, dicens: * Non morientur patres pro filiis , neque filii morien- *Deut. tur pro patribus : fed unusquisque in peccato fuo morietur. 24.16. pe. 7. Ipfe percaffit Edom in valle Salinarum decem millia, & &-20 ?ech apprehendit petram in praelio, vocavitque nomen ejus Je£te- dad hel, usque in praeientem diem. 8. Tunc mifit Amafias nuntios a TE d Joas filium Joachaz , £iii If : Jehu regis Ifrael, dicens: Veni, & videamus nos. . Remifitque Toas rex Ifrael . ad Amafiam regem, Juda, di- cens: Carduus L ibani mi fit ad cedrum, qua eít in Libano, dicens : Da filiam tuam fllio meo. uxorem. "Yranfieruntque fi beftize faltus, quse funt in Libano, & conculcaverunt carduum. 10. Percutiens invaluifti fuper Edom, & füblevavit te cor , p tuum : contentus efto gloria, & fede in domo tua, quare pro- vocas malum, ut cadas tu, & Judas tecum ? f 11. Et non acquievit Amafias : afcenditque Toas rex Ifrael, & viderunt fe, ipfe & Amafias rex Juda in Bethfames oppido I2.Frer. Judae. Cccoe 5 - Vatablus. Quia Je&hehel obedien- t 6. Nom morientur patres þ'ra /;lit':, £fc. ) Preceptum hoe habetur in Deu- tiam Dei fignificat: putant aliqui fic teronomio c. 24 16. & apud Ezechie- oppidum illud appellatum quod in il- lad jura, Moyfis conftituitlet. diy lem cap.. 16« 20. quod de humano en judiéio , -non. de divino accipicnidum g. Vidtamus.nos.) Sunt verba pro- eife tota Scriptura teftatur, in qua voeantis 4d pugnam, quafi diceret , ut explicat Jofephus l. 9. antiq. c. 10. - frequenter occurrit Deum vifitare pec- cata parentum in fifios ufque ad ter- aut imperata fac, & mihi pareas , aut ltl tiam, & quartam generationem, bello decernamus de jure imperii. 7. Pereu/frt. Edom. ) Victoriam . re- OCardauds Liäd"i, UC-) APCIOB Iff ortavit . de ÍIdumszis , ceus eft $ folebant enim Hebrzi ffe- qui. tempore i oram regis Juda rebellaverant , ut quenter apologis, & parabolis uti ad jüi paset ex 2. Pariai-lo; id , quod volebant , expreflins fignifi- candum. —dn valle Salinarum. ) lta dictaa put- eis falis, quiibi vifuntur. — Vallis ïyll- Conculeeverutt carduum.) Cum m3a- iï)-s veftris appellantur in Genef. 14 [ xune fuperbiret carduus, & affinita- 1 us tem cedri ambiret, obtrituseft. Jtate a eftqué. ad mare mortuum in conteram exercitu meo, fi me pro. tribus Jude , & regni [dtimzorum. Vide Adrichomium in txibu Jada n. 21 1. vocare pergas. Abprehendit Perram in praio.) Qu lO. Sede ;z.damo fua.) Melut eft in Hebr.. & LXX. G'oeriare feden: in Idumzorum przfidio tenebatur. ^ Pe- domo tua. tras urbs erat in Arabia, unde dicta u eft Arabia Petrea. II. Ip Berhfames oppido 2uda.) Etat in enim altera Bethfames in tribu Neph- ) Jethebel.) Denominefcilicet Ducis, thalim. qui locum illum occupaverat , ut vulk Ü * o 5 T LIBRI.:;Y. REGQM 13. Pé cuiï'u-sque eft Tuda. eoram Ifrael; & fagerunt tinus- quisque in tabernacula fua. p I3. Amafiam vero regem Juda, filium Toas filii Ochoziae, Á R alcd Ccepit Joas 1 u Ifrael in Bethfames, & adduxit eum in Jeru- falem & interrupit murunm ]erufalem, a porta Ephraim, us- . qll que ad po:tam anguli, quadringentis cubitis. Ó14. Tülitque emne aurum, & argentum, & univerfa v. '.:æfa i g quae inventa funt in domo Domini , & in thefauris regis, & g obfides, & reverfus eft in Samariam. 9f 15. Reliqua autem verborum Toas, quze fecit, & fortitudo ejus, qua pugnavit contra Amafiam regem Juda, nonne haec a Ícripta funt in Libro fermonum dierum regum Ifrael ? 16. Dormivitque Joas cum patribus fuis, & fepultus eft in Sa- lo maria cum regibus Hirael:& regnavitJeroboam filius ejus pro eo. li 17.. Vixit autem Amafias, filius Joas, rex Juda, poftquam mortuus eft Joas filiusJoachaz regis Ifrael, (1) quindecim annis. 18. Reiiqua autem fermonum Amafize, nonae heec fcripta funt in Libro fermonum dierum regum ]uda ? I9. Fa&taque eft contra eum conjuratio in Jerufalem: at ille f fugit in Lachis. ,Mifelruntque poft eum in Lachis, & interfe- cerunt eum ibi. ^ 20. Etafportayerunt 1 n equis, fe puïltusque eft in Jerufalem ( €um patribus fuisï in ,ciyi,tgte,])gwd. 21.* 'E'ulit (1) Quindercim annis. Jg Edir.S;xr. legirsr : wigfnti qu-inqäe annis. ÁN Y3. Adidaxit eum 'idm Jeru[zlem. ) dicta eft, quod ea re&o in triDum Minctum , ut vult 'Toftatus, aut. acri Ephraim , & Samariam duceret. otius feptum cuftodia, ut explicat 14- OZffdes.) Voluit enim Joas A- ofephus. mafiam habere vyeéi TR WIMNS T MRSHR UER ia 27 | ralem , ideoque durerrupit murum JTerufalem.) Di- ex prgcipuis familiis H udaorum obfi- ruit murorum partem, ut cum toto 'des adduxit fecum. I9. Fatla efü contra eum conjuratio exercitu ingredi, atque egredi, pro arbitrio offet. Jofephus ait curru im ferwfalem.) Conjuratorum nomi- per inter à itium ,illud triumphabun- na Scripturà non. expreffit. Viden? tur fuiffe viri potentes, ac primarii, um ingreffum effe ! Regem lfrac] in Jerufalem, quibus Rex aufus non eft refiftere, aut plectefe , fed fuga fe fubduxit. t porta Ephraim, t$c.) Portam. E- lo Lachis.) Wrat urbs foxtiffima , hraim Villalpandus conftituit a Se- & munica tribus Judg in forte Dan, ptentrionali urbis parte, ficut & por- ut tradit Adrichomius in tribu Dan, tam Anguli ad turrim. Pfephinam ad n. 4I. apud quem vide plura. eam partem, qua murus feptentriona- Interfecerent eum. ibi.) Ex^quo ap- anoeti- lis occidentali conjungitur, paret conjuratorum potentia, exiguus populi amor in Regem, lum facit. J'orró Po»rca Ephraim fic £ AP u "E NI $73 lQs 21. * Tulit autem univerfus populus Judae Azariam: annos ».Par. natum fedecim, & conftituerunt eum regem pro patre ejug 25.1- $ Amafia. "N TU« 22. Ipfe aedificavit JElath , (1) .& reftituit eam Judee, poft- Use quam dormivit rex cum patribus fuis. f 24. Anno quintodecimo Amafie fi lii- Toas regis juäa ; te- ifo, gnavit Jeroboam filius Joas regis Ifrael in Samaria, quadra- T ginta, & uno anno: 24. Et fecit, quo d malum eft.corem Domino. Non räcefüï ab ydo omnibus peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit I(rael. laC 25. lpfe reftituit terminos lírael, ab. introitu Emath nsque ad mare folitudinis, juxta fermonem Domini Dei I1frael, quem M locutus eft per fervum fuum* Jonam fihium Amathi prophe- *jon. 0 i. Je tam. qui erat dé Geth, queeeftin Opher. i 26. Vidit enim Dominus affii£&tionem Iífrael amaram nimis, Qs & quod confumpti effent usque ad claufos carcere, & extre- j mos, & non effet, qui auxiliaretur Ifraeli. ; j* . deleret -'nonien Ifrael de 27. Nec locutus eft Dominus, ut |lle n manu Jeroboam filii Joas. fub coelo , fed .falyavi;tþ;egs i fe- Ciccc 5 . 538. Re- €1) JElath. Ie Edir. Sixz. legitur : Ailäm, QIT- AMzariam.) -Qui etiam Osias Qui. erat deGetb , gtta efl in Opher-) jl di&us eft, ut patet 2. Paralip. 26. T. Scilicet in tribu. Zabulon, ad diffe- 292. JKdifcawit . JElatb. ) - ugnav it rentiam alterius Geth Philiffhzorum. IN contra Idumzos, & J]lath recepit,, Ex hoc loco difcimus, quo tempore & inftauravit. Erat hec uzbs fitain vixerit Jonas propheta. » um littare maris Rubri. — Vide plura apud o6. Ufagse ad claufos carcere, 6 ex- AV Adrichomium in ,(ïefcriptione deferti fremok. ) Mebr. Er mom erar clau[uss Pharan. n. 37- nec derceli£ius. Chald. &f erz£ difper- que Reflituut enm juda. "4 ) Nam David J« f . deferzz, L.XX. habent. acteaza- eum Idumzos fubjugaffet, etiam /Elath, zo$ , Vel rarefatlos , claufos ,. 6 derei- i & portum ejus in ,'fuam ditionem re- &os. Significat fraelitas eo redactos, degerat. . nj Qs. db s ;zf;:oim Emath.) Quilocus ut nufquam prodire auderent, totis 2 campis hoftibus late .dominantibus , jly prope Damafcum ,. & montem Liba- nec aufum apparere quemquam , nifi num lfraeli ad feptentrionem fuit. : iniferos , inopes, quos hoftis ut ar- I6 Mide Num. 34. 9- Ufque ad mare f(olitudinit. ) "Giuod mis ,& ira fua indignos contemneret, i, Vide 3. Reg. 14. 10- & a1. 21. l, nfque ad I1dumxos ad meridiem u- Ilj d& protendebatur. Q7. Nec locutus eff Dominus, ut ulele- juxia fermonem. Damini , &c. ) De ret , 6c. ) Sicut nomen Amalecitarpm; Cerum ergo eventu a Prophem Jona l. eg. I5. 3. P: j admonitus fuit Jeroboam, & ad cer- le mazu Jeroboawm f"iijm.c., &e.) has de Byris vittoxias animatus. Prius in xrnanu Joas patris ejus. D d 574 LIBRIf-IV. REGUM— 28. Reliqua autem fermonum Jeroboam, & univerfa, quee hi fecit ,& fortitado ejus, qua praeliatus eft, & quomodo refti- T m tuit Damafcum , & Emath Tudae in Ifrael nonne hzec. fcripta funt in Libro fermonum dieram regum Ifrael ? cit 29. Dormivitque Jeroboam cum patribus fuis regibus Ifrael, h & regnavit Zacharias filius ejus pro eo. CAPUT XV. : fil Afearie leprofo fuccedit filius Sfoatban in Studa, Zacharie autem in I/rael [uccedit Sellum, €? buic Manabem qui fit tributarius regi Q "yriorum, & buic Pbaceja ,& buic Pbacee ; cujus temporibus Jbeglatbphbalafar deviflam magnam partem líraelitarum 1rans- [ p tulit in z4flyrios : buic fuccedit Ofee : in S'uda autem r 'mortuo d'oatbam ,. [uccedit - filius Q , "Achag;, fü Nno vigefimo feptimo Jeroboam regis Ifrael , regnavit "A Azarias filius Amafize regis Juda. [ 2. Sedecim annorum erat, cum regnare c ogpiffet , & qüin- uà;inta duobus annis reghavit in Jerufalem : nomen matris K ejus Jechelia de Jerufalem. te 5. Fecitque, quod erat placitum coram Domino, juxta omn:a; quze fecit Amafias pater ejus. 4. Verumtamen excelfa non e ft demolitus: adhuc þOpülus xm facrificabat, & adolebat incenfum in excelfis. i 2,Par. $.* Perculfit autem Dominus regem, & fuit leprofus u:que : Joa- Ó 26.21. in diem mortis fuce; & habitabat in domïo libera feorfum: fe vt»han 23 Ivïcd/i;tuit Damäfcum, 6 Ematb.) fmum ObtilïUEl'zilii:-, fuerant Repes.de Dicitar refti- Kegno fcilicet IHxaelis, tribu Juda, & tribai fux acquifivitíe Tà tuiffe habita ratione Davidis, qui Da- videbantur, quamvis omnibus. tribu- le mafeum , Syriam totam habait tribu- bus imperarent , in Ifrael autem , quia eq tariam. Eimach autem pridem a Sa- non funt facte tributarie Reci Juda, fed lomone occupatam legimus 2. Paral. Jeroboamo, qui in Ifraed imperabat. el $ $ Yi Eft autem. Emath regio , qux 4. .;Xce/f.ïz A6R e/lï denzolitus. ) Vide ab Aquilone terram fanctam terminat. di&a 3. Rég. 22. 44. " geda 4n Efael.) Quomodo Judz xe- $. Fuitlepro[us. ) Leprsz caufam vi- l) ftituit, cum ipfe effet Rex Ifraelis, & de 2. Paral. 29. 19; fibi vicinz effent, a Juda vero lon- Halitabus n domo bbeba fäar/;mz. Y i iffime diftarent? Dicendum videtür $. Par4l. 26. o21. dicitur habitatfeezz (ll feftituilfe 722« i» I/rael, J1de quidem, domo. fcparata. Domus libera eft, p quia Dävild, & Salomon , qui easpri- que alis annexa non eft, fed fepa- 5 CAPUT XV. 575 qUg than vero filius regis gubernabat palatium , & judicabat popu- efti lum terrae, üpta 6. Reliqua autem fermonum Azariz, & univerfa, quae fe- cit, nonne hac fcripta funt 1 n Libro yerborpm dierum regum atl uda ? 7. Et dormivit Azarias cum patribus fuis: fepelieruntque eum cum mgajoribus fuis in civitate David, & regnavit Joathan filius ejus pro eo. Ifent .$. Anno trigefimo o &avo Azarisze ragi"slïuda,, regnavit Za- r ch:rias filius Jeroboam fuper Iírael in Samaria fex menfibus. J . 9. Et fecit, quod malum eft cora m Domino, ficut fecerant If* patres.ejus : non receffit a peccatis Jeroboam filii Nabat, Vq.ui peccaáre fecit Ifrael.. ( " io.' Conjuravit autem contra eum Sellum filiusJabes : pet- cuífitque eum palam , & interfecit, regnavitque pro eo. 1r. Reliqua autem verborum Zacharise, nonne hac fcripta vit funt in libro fermonum dierum regum Ifrael ? * Sup. 13. * 1fte eft fermo Domini , quem locutus eft ad Jehu, di- 10.30. n cens : Filii tài usque ad quartam generationem fedebunt fu- er thronum Tfrael. Fa&ümque eft ita. 1 ttis 15. Sellum filius Jabes regnavit trigefimo nono anno A Za-ïiæ ]:à regis Juda : regnavit autem uno menfe in Samaria. 14. Et a(cendit Manahem filius Gadi de Thería : venitque in Samariam , & percutfit Sellum filium Jabes in Samaria, & lu$ IN interfecit eum , regznavitque pro eo. 15. Reliqua autem verborum Sellum, & conj'u.ï'atio ejus, ne 0d per quam tetendit infidias, nonne hzec fcripta funt in Libro fermonum dierum regum Ifrael? an - 16.Tuhc de ilig ra;a, & fejün&a. Chaldæüs habe't,i IO. Per?ujït eum palam, ) At n.15. b eadem vero fedt extra Teru[alem hujus capitis dicitür tetendiffe infi- !lh1 fed erat ratio caftrorum in defeito , & dias. - Dicendum conjurafle prius , & civitatum in terra Chanaan, Vide Le- de modo occidendi RKegis confultaf- vit. 13. 46. fe; poftea vero palam erupiffe con- idt L 4 Sepelteruntque eum , c.) Inagro jurationem, qux ;Regem oppreflit.- Ut dicitur 2, regalium . [epsulchrorum, IQ. Sermo Domimi, 6c.) Mide fu- v Paral. 26. n. ult. prope fepulchruim pua c 1o.:30. regium , fed non in ipfo fepulchro ; U'que ad quartam, gentrationem. ) ] quafi cadaver leprofi fepulchrum ip- Qus in Zacharia complebatur. 71 Íum, aut ibi conditos contaminare I4. De Toerfa. ;! ) Vide di&a 3. Rteg. poj et, 14- 17 b 576 LIERIJV. REGUM 16. Tunc percufft Manahem Thapfam, & onmnes, qui erant in ea, & terminos ejus de 'Therfa : nolueranr enim a cit petire .&i.; & interfecit omnes praegnantes ejus ; & feidit eas.. i 17. Antfio trigefimo nono Azarize regis luda, regnavit Ma- nahem.filius Gadi füper Ifrael decem annis in Samaria. gn 18. Fecitque ;-quod erat maslum coram Domino :.rior recef- at fit à peccatis Jeroboam filii Nabat, qui pecca i cun&tis diebus eius. 1 re ffecit. Erael: à| 19. Veniebat Phul rex Affyriorum in T herfam, & dabat Ma- nahem Phul mille talenta ar AÍ gen:ti-?— ut effet ei in auxilium, & firmaref regaum ejus. Ce 20. indixitque Manahem argentum fuper Ifrael. cun£tis po- N tentibus, & divitibus,ut daret regi Affyriorum , quinquaginta ficlos argenti per fingulos : reverfusque eft rex Affyriorum , C0 & non eft moratus in '"Fherfa. i 2r. Reliqua aütem fermonum Manahem., & univerfa, quae fecit, nonne hac fcripta fünt in Libro fermonum dierum re- t » gum Hrael 2 lr 23:- E t dormivit Manahem: cum fhaceja filius ejus pro eo« .pafriäbus fuis: regnavitque g 23. Anno quinquagefimo Azarise regis Juda , reg*na?it Pha- ceja filius Manahem fuper Efrael in Samarla. biennio: & 24. Et fecit; quod erat malum coram Domino : non receffit k 4 peccatis Jeroboam £lii Nabat; qui peccare fecit Hrael; /N a5. Coniuravit aurem adverfus eum Phacee filius Romelise; 0f dux ejus, & percuffit eum in Samaria in turre domus regioes juxta Argob, & juxta Arie; & cum eo quinquaginta viros de filiis Galaaditarum j & interfecit eum , regnavitque pro eo. qu [ v 26. R e- POw 16. Percefft Mh;ggzäem' Thoe[a2. ) 90. Quinquasinta ficlos. ) u du- dit Üszbem pofitam in. finibus T herfaejus — eentis Hifpanicis rezgalibus equivalentz Ph &antem.: 25. Dnx ejus) LXX 7'8-'95:7,'777,' PU ii À Maperiim: detre Termius9s ejus de Tierfa. ) Yd eft, u£- Maexor, id eft, "Fribusum few mil- ue ad "Eherfam , veba parte , qux le viris pripofitum. Helfr-æi 'certiurrr b zefpiciebat. " l'herfam:. a Rege. t 1 Veniebat Phul Rex. Affyriorum , Fuxta drgob, 63 insta p 307 Ex Hebrgo, & Chaldeo, & Grzco &/c.) Mille argenti talenta ; quorum fententia eft: Phaceé focios habuife hic mehtio- fit , vídentur fuiffe annua; f hoc enim fignificant voces illz, vezie- coüjurationis Árgob, & Ariam, & n Bat, dabat , €/c. quod ita effe clarius eum iis quinqüaginta viros Galaaditas, da uibus adjutüs facinus perpetravit. fir patet ex LXX. in bibhis Regiis, qui ha- bent: ciadlis diebus ejui vensetbar Pünl ; Jivus Hieronymus ea nominaá tan- Y &* * H CATPUTI: X NT Tit 26. Reliqua autem fermonum Phaceia, & univerfa, quie fe- i cit, nonne hazc fcriptafunt inL P uda ? iþro fermon*'rml d'ie;*um regum Ms 27. Anno quinquagefimo fecundo Azaris regis Juda, re- gnavit Phacee filius xef- Romeliae fuper Ifraelv in Samaria yiginti annis. itael 28. Et fecit quod erat malum coram Domirio: non receffit a peccatis Jeroboam filii Nabat, qui peccare fecit Ifrael. Me- 29. In diebus Phacee regis Tírael venit Teglathphalafar rex ,& Affur, & cepit Ajon, & Abel domu m Maacha, & Janoe, & Cedes, & Afor, & Galaad, & Galilaeam, & univerfàm terram |po- Nephtali: & transtulit eos 1n. Affyrios, ;i;nta 3o. Conjuravit autem ,, & tefendit infidias Ofee filius Ela: Ws contra Phacee filium Romelize, & percuffit eum, & interfecit: regnavitque pro eo vigefimo anno Joatham filii Ozize.. qu ]1 3r. Reliqua autem fermonum Phacee ; & univería quze fe- cit, nonne haec fcripta funt in.Eibro fermonum dierum regum Tfrael? qu 32. * Anno fecundo Phacee, filii Romelize re Sis Ifrael, re- 5 par. gnavit Joatham filius Oziae rezis Juda. 271l- h« 33. Viginti quinque annorum erat, cum regnare coepiffet, ni & fedecim annis regnavit in ( Jerufa, filia Sadoc. Jevufalem : nomen: matrlïS« ejus. tr - /N 34. Fecitque, quod erat placitum: coram Do lig. omnia, quae fecerat Ozias pater fuus , operatus eft.. nino : jþxtaï " 0 n 35 Veru m- T quam locorum propria: accepiffe: vi- Berodac , feptiiaus Benbetodac ,. ota-- vus Nabuchodonofor.. d detur, juxta qu& patrata fit. cxdes.. Poterunt tamen.inter fe conciliari, fi* Cepit: Aiomy,. 6 Mbe domum . &fc. y [ dicamus fenfum eiie , percuffum fuiife: Nomen: eft. utbis unius, vel provin- Phaceiam;, cum juxta: illum: effent: Cig , ut patet ex Hebrzo , & Chal- lante l Argob, & Arie. deo ,. & Graco: hac clade , que me- n Viros.) Verti etiam. poffet ex: He- moratur hoc: verficulo,. atifit Re-- breo wz, utfignificarentur nonin- gnum.Ifraelitarum: duas:tribus cum di-- :ium* terfecti , fed interfectores:. midia:,. quz eranttrans:| Jordanem ,. fr) tribum: feilícet. Ruben,. & Ga!, & 0 29- Thegla:bi balafarrex Afzr. E AE dimidiam. tribum Manaffe ; cis- forda- jl fyriorum. Rex. Phul, de quo n.. Ig. nemv autem totam tribum Nephthalim,. primns fuit. Aflyriorum Rex poft Sar- qua:tota faperior Galilea, qux Gen- [iss danapalum ,. fecundus ,l'eglathphala- tium' dicta: eft, continetur. ilt. far , tertius Salmanafar ,. quartus: Se- Tranffulit' eos 1. Affyrios. Affe nacherib ,. quintus: Affaradon ,. fextus abduxit in. A ffur.. Bi&l. eum Com.Menoch. Tom. Ili. Dddd ) Captivos: IBRIIV. REGU M 578 45. Verumtamen excelfa non abftulit: adhuc populus im- molabat, & adolebat incenfum in excelfis: ipfe aedificavit por- tam domus Doitini fublimiffimam. |..$6. Reliqua autem fermonum Joatham, & univerfía, quae fäcit, nonnehzc fcripta funt in Libro verborum dierum regum]uda? * Ifai. 37. In diebus illis coepit Dominus mittere *in Judam, Rafin .'7.. regem Syric, & Phacee filium Romelis. 38. Et dormivit Joatham cum patribus fuis, fepultusque eft cum eis in civitate David patris fui, & regnavit Achaz filius ejus pro €o. CATU-T XVL v "chag filium fuum per ignem capfecrat idolis: regibus quoque ]racl, & Syrie J'erujalem obfideutibus, auxiliumn a v ege ZAlyriorum miffis muneribus obtinet : in cujus gratiam ablate Dei cultu dis tficat , cui Juccedit piu - ": [lyriorum Jacr 's Jilius Asiechias., Romelize, regnavit y, À Nno decimo feptimo Phacee fili 4 [ Achaz filius Joatham regis Juda. $.Par. 2.* Viginti annorüm erat Achaz, cum regnare coepiffet, & 18-L fedecim annis regnavit in Jerufalem: non fecit, quod erat placitum in confpe&tu Domini Dei fui, ficut David pater ejus. 3. Sed ambulabit in via regum Ifrael: infuper & filium fauff PA * confecravit, transferens.per ignem fecundum idola gentium : E quze diffipavit Dominus coram filiis Hrael. 4. Immolabat quoque viCtimas , & ado lebat vi-n;:e-nfum in excelfis, & id collibus, & fub omni ligno frondofo. E $.*'Tunc 35. Pertam Donus -Do?äini fubtimif- five orientalem faciem veftibuli tem- ffmam.) Hebr. & Chald. vocant per- pli, que ad centum, & vipginti cubi- £a faperiorem , ficus & LXX. Sixt. tos erig*ebatur. ^ in Páralip. eadem porta |vocatur 3 7. Rafim Regtm Syria. ) De quo B excelfa. Vatablus cui confentit $a- fermo erit fequenti capite lianus, ait füiffe portam templi orien- 3* ^ Iiiem [uum con[ecravit tramsferems P '£alem, cui porte merito fublimiffi- per ienem.) Quod fiebat in ho- yne epitheton additur, aut excelíe; norem Moloch idoli -Ammonitarum. nulla etiam erat excelfior , five porte '"TIransferebant autem . per ignem , aut f2omine templi oftium accipiamus , amburendo tantum, aut etiam peni- tüs cremando. cui ufque ad fornicem triginta duos Vox Transferezs lu- cubitos altitudinis tribuit Villalpan- firationem tantum |fuperftitiofam fi- Qus, latitudinis vero quatuordecim ; gnificare videtur, non exuftionem. * Y CAPU'T'XVL 376 s. *'Tune afcendit Rafin réx Syrice, & Phacee filius Itomeliae « Ti or rex Ifrael, in Terufalem ad'preeliandum : cumque obfiderent 7. 1- Achaz, non valuerunt fuperare eum. d 6. In tempere illo reftituit Rafin rex Syriee Ailam Syriz; & ? ejecit Judaeos.de Aila: & TIdumsei venerunt in Ailam, & ha-^ fin bitaverunt ibi*usque in diem hanc 7.. Mifit autem Achaz. nuntios ad Theglatnphalafar *regem »yige: eft Affyriorum,.dicens: Servus tuus, & filius tuus ego füum.: fupra: IU afcende, & falvum me fac de: manu regis Syriee,. & de manu cap- v. 28;- regis Ifrael,.qui confurrexerunt adverfum me.: 8. Et cum collegiffet argentam , & aurum, quod inveniri ftl, potuit in- domo Domini, & in thefauris regis ; mifit. regi Affy- : riorum munera. 9. Qui & acquievit volun iati ejus ::afcendit enim rex Affy- riorum.in Damafcum;,.& vaftavit eam, & transtulit habitatores: ejus Cyrenen Rafin aut&m interfecit. ; 1o.. Perrexitque rex Achaz in occur fum Theglathphaïäfar regi Affrriorum in Damaícum ? cumque vidiffet altare Dama- Vit fci, mifit'rex Acliaz ad Uriam facerdetem. exemplar ejus, & fimilitudinem juxta omne op us Qjus. & pddd o P Ir;EÉx- Mp mafcum. verfus exercitum movit, 4& u 6. 4ilam.), Quse.alio nomine dice- f batur A&làth ,-dé qua uxbe dictum .eft cum Afiyriorum Rege inieliciter con- fapra . C.I4.. ..22. fuerat hxc urbs flixit. 1 /IN ab Ozia Syris erepta 2. Páralipomen. * d0. Mifet exemplar ejus;. €5c. ) 25. n. 2. Ut intempló aliud fieret' juxta' for- in ddumai venerunt m Ailam.) Qui.ai') mam, & imodulüm transmilfum ' ad Pontificem Uxriam.. Noneft dubium illá-fuerant-ejedti ,. ut. dicitur. c. .I4. cit. eodem: n. 22- Achaz vemplüm:profanatle früblato. al- vnc 7. Servus thu5s E6 filinstuus.) Qua- tárile t mo. Amx vero etiam in tém- Ít' dicac clientulüs tuus,. qui fub. tua plo facrificaverit idolis, incertum eft. g làátet tutela. Videtur dicendum ,-fácrificatum vero ]i Alcende , 67 [aloum me fac, Gfc. ) Déo . qnia id fiebat ab Uria-Pontifi- Qua poftulatione auxilit peccavit À* ce, ritu, modoque confüeto, ut patet ]"JO chaz, auxilium petens ab þoxmnep-ro- ex'n. I5: hajas capitis,. Sunt támen, fano , prefertim quià nom tim Déus ' hifcere- qui dicunt , in'eo altart. Damafci fa- tlj illi per Iftiam fecuritatem z crificatum ;. ita docent Abulenf,; Ge-- 10 gibus fpoponderat , &e J P us rei fignum neb» rdas & Adrichonm'us. - Fór- x; erat^ taffe utraque fententia vera eft. Vi- in. obtulerat, quod hic neg detur enim facer textüs n..12. indica- j 9- 4e Dama[cum ) Syrie metropolim. H Oyrenez. ) Id eft; in. (Vediam faz re Régem jipfüm facrificia fuper illo altari ritü. D'amafcenorüm - per fe ip- li periorem , :ut Jofephus interpretatur. j Refín autem inrerfecit. )' QUi ut rez fum obtuliffe; & fuper: eodém etiani ) gnum-fuum. vaftari cognoyit ,; Da- f [ 1crLH£?a-'zæ Pontifice- ofterri. voluiffe 589 LIBRIIV. REGUM 11. Extruxitque Urias facerdos altare : juxta omnia, quae preeceperat rex Achaz de Damafco, ita fecit facerdos Urias, d donec veniret rex Achaz de Damaíco. .12. Cumque veniffet rex de Damafco, vidit altare, & vene- ratus eft illud : aícendit f " ficium fuum ; que, & immolavit hdlocz;tuüa , & facri- 3 . 3. Et libavit libamina, & fudit fanguin em pacificorum , quse obtulerat fuper altare. 14. Porro altare sereum , quod erat coram Domino, trans- tulit de facie templi, & de loco altaris, & de loco templi, Domini, pofuitque illud ex latere altaris ad Aquilonem. 15. Praecepit quoque rex Achaz Urise facerdoti, dicens: Super altare majus offer holocauftum matutinum, & facrifi- cium vefpertinum, & holocauftum regis, & facrificium ejus, & holocauftum univerfi populi terrze,.& facrificia eorum, & libamina eorum, & onmem íanguimem holocauíti, & uni- verfum fanguinem victimze fuper illud effundes, altare vero sereum erit paratum ad voluntatem meam. 16. Fecit igitur U X ria facerdos juxta omnia, quae praeceperat rex Achaz. 17. "Tulit autem, rex Achaz czelatas bafes, & luterem, qui erat defuper: & mare depofuit de bobus zereis, qui fuftenta- bant illud, & pofuit ftïper pavimentum ftratum lap ide. 18. Mufach Á juxta morem Hebreorum, (älïO (ï s lt prafertim a Salomone, de quibus di- L -dixi, babetur ex n. I5. citur 2. Paral. g. I9. z»nc obrzulzz Sa- II. Dezec veniret. ) Interim. dum lomon bolotazf?a, id eft , expenfas pro aberat, necdum reverfus a Damafco, perpetua fundatione- holocauítorum , I3. Pacifrerum.) |n gratiarum a- uioper /lngwla: "dies offerretur 12 eo, &t6. &ionem pro reditu , & pro falute fua, "lrare vero artum.) A Salomone & regni fui profperitate. f&&um. yvum extruxerat. I4. Ex latere ,4lmri:: ) Quod no- Erjt paratum ad veluntatem meam.) Ex eo , quod libuerit , faciam. IS. Adtore majus.) Novufn fcilicet, I7. Po[uit [uper pavimentum ffra- quod ipfe excitari juíferat. um . lapide. ) Ut ibi nulli ufui effe pof- Holocauférem matutinum: — 69 facrift- fent, fed contemptinr jacesent, jux- cinm ve[pertizum.) (uod etiam juge ta illud Paral. l. 2. 28. 22. An[uper facrificium appellatur , & prafcribitur 6 tempore anguffias [ua amxit contem- in lege Moyfis Exxod. 29. 38. & Num. ptum im Dommnunm. Id vero fa&um o eft zezapore anguflie , cum fcilicet ma- á Hr.-l.acm:/r',um Regis: 'Vel quod pro lis respublica premeretur, & peni- Piincipis peccato offertur Levitici 4. tentia potius placandus effet Deus, 22. vel que fundata erant a Reg. ac qvuam Ícelexibus irritandus. ' z C A P U T XVI. & XVII. 58r 18. Mufach quoque fabbati, quod zdificaverat in templo, mæ & ingreffum regis exterius convertit in templum Domini, pro- j pter regem Affyriorum. ii 12. keliqua autem verborum Achaz, quz fecit, nonne hzec cri- fcripta funt in Libro fermonum dierum regum Juda? oo. Dormivitque Achaz cum patribus fuis; & fepultus eft L Dy cum eis in civitate David, & regnavit Ezechias'ülius ejus pro eol hn CAPUT XVIL Ji, Pofl multa filiorum l/rael, que commemorantur, f'acinora , Salma- nSI nafar fub-Ofee recufante antiquum A[[yrio pendere tributum, trans- Ó fert lfrael in Affyrios , & quia Aflyrii in Samariam miffi cultum w5 Dei ignorantes devorabantur a leonibus , mittitur eis Jacerdos & t lfraeliticus , qui ipfos iiflituat : ficque fa&tum ef?, ut [il- €? Deo, & idolis fervirent. T0 i. Nno »du;)decixno Achaz regis Juda, regnavit Ofee filius Tat Ela in Samaria fuper Ifrael novem annis. Dddd 5 2. Fecit- n ju [d* 18. Mufzach quoque Sabbati.) Quod bunal pretiofo conopao defuper .coo- extructum erat in atrio, dejecit, ac pertum, & ad illud patebat ingreffus fuftulit. Id quidam interpretantur ex palatio Regis per templi atria.. Izgreffazm Regis.) Porticum , quk in ich/x pulpitum;. Chaldzus exemplar; alii velum, vel operimentum; alü ajunt templam ibatur ex regio palatio. di fuiffe centorium, fub quo facerdotes, Exteriu$ convertiz.) Occlufit, ita $i aut Levite perfuncti *munere fuz heb- ut a Regia volenti in temmplum ire, non jam recta, ut prius, aditus pate- pl'O domadz , quiefcerent Sabbato , po- "m ftridie abituri, ut ait hoc loco Ema- ret, fed longo circuitu opus etfet, 1 h nuel Sa. LXX. vocant. fundainentum quod ex Hebr&o etiam clarius patet, j cathedre fabbatorum , quod «difica- in quo, ut vertit- Pagninus, habe- verat in domo- Domini. mus Jzgre[[z;m Regis exteriu$ circmire Significare ") videntur sneam quamdam bafim ad fecit- Vel certe Achaz in gratiam ejus fïmilït;udinem—, quam conftruxe- Regis Affyriorum, qui probro fibi rat Salomon orandi caufa , fuper quam duxiffet foris cum populo ftare, tri- Ü )* Regis cathedra, cum in Sabbatis a- bunal hoc convertit in templum Do- K deílet , aut facrificiis , aut expofitioni mini, feu in interius atrium Sacer- divinz legis , componeretur , quam dotum, ex quo factum, ut lonpiori ph' bafim vel ipfe extruxerat, vel ali via, & non re&ta; ut prius, ad Mu- n ï'?iï Iu e prioribus Regibus; nam illud 4 fach , feu tribunal perveniretur. d caverat , Matablus paffive interpreta- Propter regem Aj?jmior;gm.) Ut fei« tur, exzractum erat. ^"Mide fupra c. licet illi gratificaretur , iisque intelli- i » II. I4. ubi appellatur zribuzz/, & geret Achaz plane ad idolorum cul- Ezechiel. 46. 1. Exat porro hoctri- tum ;ranfiviiïe. 582 ïïï, FEÉRT IV REGUM ^ Fecftque* malurt: coram Domino : fed non ficut reges mi Ifrael, qui ante eum fuerant.. *v Infr, 3. " Contra hunc afcendit Salmanafar. rex Affy riorum-? & qu 18-*9. fa&tus eft ei Ofee fervus, reddebatque illi tributa.. 1 : [010 4. 'Cumque deprehendiffet rex Affyrio:um Ofee, quod re- [ P bellare nitens mififfet nuptios ad Sua regem /Egypti, ne prae- ftaret tributa regi Affyriorum, ficut fingulis armis folitus erat; B obfedit eum , & vin&tum mifit in carcerem. Aam a- t 5. Pervagatusque eft omnem terram : & afcendens S Yi riam , obfedit eam tribus annis.. & MInfi. 6.*Anno autem nono Ofee, coepit rex Affyriorum Sama- 18.10. riant,. & transtulit Ifrael in Affyrios: pofuitque eos in Hala, Yi & in Habor, juxta fluvium Gozan , in civitatibus Medorum: 7. Fa&tum eft enim, cum peccaffent filii Ifrael Domino Deo fuo,'qui eduxerat eos de terra JEgypti de manu Pharaonis re- J [] T gis /Egypti, coluerunt deos alienos. ; » H 8. Et ambulaverunt juxta ritum genti üm., quas confumpfe- Q rat Dominus in confpe&tu filiorum Ifrael, & regum lfrael: quia fimiliter fécerant. 9. Et offenderunt filii Ifrael verbis non re&is Dominum Deum fuum: & sedificaverunt fibi excelfa in cun&tis urbibus g fuis?..-a 'Turre cuftodum usque ad Civitatem munitam.. Io. Fe- O. &'Ed non ffeut Reges Ifvael , qui au- vium Gozanm.) Hoc idem repetitür c. N te eum fueramt. ). Chronicon 19. LI: cum nonnulla diverfitate: col- Hebrzor.,c. 22. ait: Ofeam,. cum cer- locavitgue. eos , inquit ,.5m Hala ,. 85 i neret abdu&tos effe-ab Affyris vitu- Habor flsvis. Gozam , m civitatibus ] los. aureos,. qui erant, in Dan, Medserum.. Maque c. 1g.. Hala,. & Háàbor fluvii dicuntur ; hoc. c. 17. op- [ Bethel,. non prohibuitffe,. quo minus fabditi regni fui ter in anno Hierofo- pida; VMerum cumalibi quoque, hoc ( lymaàm afcenderent àd adorandum, eft r. Paralip. 5: 205. Gozan dicatur quod hac&tenus.ab Ifraelis Regibus ve- fluvius,. Halà vero , & Habor civi- titum fuerat,, quod Genebrardus pro- tates, fufpicatur, Salianus gom. 4. an- bat & Salianus.. no mundi 3514. n. IT. in. Joco capitis D 3 Contra bunuc- aftendis Salmana[ar, decimi.oQtavi non effe lezendum /fz- £f7..). Quia Ofee tributa pendére recu- vus Gozan , fed]?þ.wii Gozaz. [»À favit, & defedionem fpecare. vifus 4 . Fatlum eff emim, cum peccaffegt , eft, ut. habetur n. 4. fequenti. €/c.) Enumerantur Hfraelitarum pec- Eatlus. efd ei Ofce fervus. ), Penfita- fam dederunt. cata , qug. Regni illius evex:fioni cau- " tione annui tributi. E bLS IMIO Mowaomo COPPEPLUe . g i at 4 Im carcerem. ) Scilicet capta Sa- 9- SPmiliter. feceraz:. ) Idola illo- maria ,. eft antiöipgtïo , poftea. enim rnm inore colendo. narratur, quomodo id facum. Verbis nou recis. ) Rebus, ope- xibus fceleftis. 6.. 15 Hdlf , & in: Habor: juxta- fü- - CAP ;U 'TS XVIL. 593 p to. Feceruntque fibi ftatuas, & lucos in omni colle fubli- 2 mi, & fubter omne lignum nemorofum: " i. Et adolebant ibi incenfum fuper aras in morem gentium, quas transtulerat Dominus a facie eo rum; feceruntque verbaïf Icr peífima irritantes Dominum. ( 12. Et coluerunt immund - itias, de -qh iiibus praecepit eis Do- minus, ne facerent verbum hoc. b iL 'ï"f*] u 15. Et teftific is eft Dominus in Hrael, & in Tuda, per d« manum omnium'Prophetarum , & Videntium, dicens : * Re- * Jer. vertimini a viis veftris peffimis, &.cuftodite praecepta mea, ?* 5 ld & ceeremoniss , juxta omnem legem., quam praecepi patribus m veftris: & ficut mifi ad vos in manu fervorum mem'um Pro- phetarum. 14. Qui non audieru: it4 Ted induraverunt cervicem fuam £0 [ juxta cervicem patrum fuorum , qui noluerunt obedire Domi- no Deo füo. j [o 15. Et abjecerunt legitima ejus, & pactum , qilod pepigit l cum patribus eorum . & teftificationes ; quibus conteftatus eft eos , fecutique funt vanitates, & vane egerunt: & fecuti funt. j gentes, quze erant per circuitum eorum, fuper quibus praece-. erat Dominus eis, ut non facerent ficut & illee faciebant. üs 16. Er dereliquerunt omnia praecepta Domini Dei fui : fe- cerunt- C /l" A Toire cuftadum. ) Quod fimplici- 19. Jemesnditias.) Id'eft , idola. / citer dixerat, z canélis urbióus, nunc bb5 ralal Hebrais excrementum , ftercus fignificat ; hinc ad contemptum I explicat proverbio , ne quis putet. il- 7 lum de magnis, ac munitis oppidis idola dicta funt t35393 zil/sLiz , fter- & tantum Joqui ; quafi dicat, a mapali cora. "Turres cufto- Ferbum hoc.) Rem hanc. ? ufque ad metropolim. 0C dum ille funt, .que excitabantur in 33. Videntium.) Qui dicantur Vi- il folitudine, ubi fuà mapalia, & peco- dentes , dicitur T. Reg. 9. 9 ! ra habebant paftores, ut hoc quali- Revertimimi &e. ) N1 de Järe;mo €. 25. num..5. cunque munimento a fubitis latrun- b culorum excurfionibus tuti redderen- Caremonias. ) Legesl czremoniales , d- tur. Vide 9. Paralip. 26. 10. ubi di- que ad religionem pertinebant. citur Oziam hujusmodi turres excitaf- Àg zann [ervorum meartm propheta- re- Z fe: Huic Scripture proverbio rum.) Phraüs Hebrea idem fignifi- fpondet Italorum phrafis adagialis, cans., quod per 7prop.hetas. I5. Tefiffcationes.) Neglexerunt, & q.a diceremus, Devasque trago tre & cafe , ed ua forne, pofero gi Idoli. fpreverunt verba prophetarum, II. Trasflulerat? Dominus, ) Sedibus pró deliramentis: habuerunt. , vexturbarat, quas occupabant , aut He- 16. Militiam celi.) Aftra , quxfant breorum gladiis perdiderat. quafi milites Deo famulantes , & pro Ferba peffma.) Kes peflimas. eo, cüm opus eft, depugnantes, s — LIBRI IV. REGUM 594 ceruntque fibi conflatiles duos. vitulos, & lucos, & adorave- runt univerfam militiam coeli : fervxcruntque Baal. La l 17. Et confecraverunt filios fuos , & filias fuas per ignem, & divinationibus inferviebant, & auguriis: & tradiderunt fe, üutfacerent malum coram Dommo ut irritarent eum. 18. lratusque eft Dominus Vehementex Iíraeli , & abftulit Ü eos a confpe&tu fuo, & non remanfit nifi tribus Juda. tantum- modo.. 19. Sed nec ipfe Juda cuftodivit mandata Domini Dei fui : verum ambulavit in erroribus Ifrael, quos operatus fuerat. 20. Projecitque Dominus omne femen Ifrael: & afllixit eos, & tradidit eos in manu. dlrïplentxum donec projiceret eos a facie fua : 3Rerr 21.* Et eo.jam tempore, quo fciffus eft Ifrael a domo Dav1d 12419: & conftituerunt fibi regem. Jeroboam filium Nabat : feparawt enim Jeroboam Ifrael a. Domino, & peccare eos. fecit pecca- tum. magnum.:. 22. Et ambulaverunt filii Ifrae] in unlverfxs , peccatis Jero- boam , quz& fecerat, & non recefferunt ab eis, N Ters. N *Usquequo Dommus auferret Ifrael a facie fua, ficut lo- 259* cutus fuerat in manu omnium fervorüm fuorum Prophetarum, translatusque eft Ifrael de terra fua. in Affyrios, usque in diem hanc. ET ONIS , o t T 24. Adduxit autem rex Affyriorum viros de Babylone, & de Cutha, & de Avah, & de Emath, & de Sepharvaim : & collocavit eos in civitatibus Samarize prO filiis Itrael, qui pof- federunt Samariam, & habitaverunt in urbibus ejus. 25. Cumque ibi habltaj e coepiffent, non timebant Dominum, & immifit in eos Dominus leones , qui interficiebant eos. 26. Nuntia- 1 Per :grem)Vlde dicta c.16. n.3. De:Sepbarvaim.) Videtur oppidum, 2I. Separavir enim: feroboam llrael aut regio ad mare fita; nam voxhzc flfrmf'cat librum ,. vel numerum maris, : Domino, ) A veri Dei cultu ad ido- lolatriam traduxit. vél portum maris, ut Arias Monta- 24.. De Curba, & de Avab.) Quz nus m..erplec'mr in OPU[CUIO de no- regiones dicuntur ad. Arabiam. defer- minum i1inter pr etatione. tam pertinuiffe. 25. Lbuwft imeos Domisus leones.) De Emath.) lerra Emath eft jux- Cur immifii iuermt, dicitur hoc eo- ta montem: Libanum in cornfinio: re- dem verficulo, quiá fcilicet zo» zime- gionis.. Dàmafci. Vide lura. apud bzezt Dominum. At nec doimni fue co- Adrichomium: in. tribu N r lebant Dominum, & tamen nihil ma- ephthahm , num;. 4) li. patiebabtut. — Caufa .ergo cladis hu- C APU T XVIL 395 ( 26. Nuntiatumque eft regi Affyriorum , & dictum : Gentes, quas transtulifti, & habitare fecifti in civitatibus Samariae, bm, ignorant legitima Dei terree, & immifit in eos Dominus leones, [A & ecce interficiunt eos, eo quod ignorent ritum Dei terrze. 27. Preecepit autem rex Affyriorum, dicens: Ducite illuc ht unum de facerdotibus, quos inde captivos addvxiftis, & vadat, ffl. & habitet cum eis, & doceat eos legitima Dei terrae: 28 lgitur cum veniffet unus de facerdotibus his, qui captivi l: du&ti fuerant de Samaria, habitavit i n Bethel, & docebat eos, quomodo colerent Dominum. " 29. Et unaquaque gens fabricata eft deum fuum : pofue- jd runtque eos in fanis excelfis, quae fecerant Samaritae, Gens, & Gens in urbibus fuis, in quibus habitabat. [ 30. Viri enim Babylonii fecerunt Sochothbenoth : viri autem Chutaei fecerunt Nergel: & viri de Emath fecerunt Afima. ïit d- 31. Porro Hevazi fecerunt Nebahaz, & Tharthac. Hi autem, qui erant de Sepharvaim, comburebant filios fuos igni , Adra- 0* melech, & Anaimelech diis Sepharvaim; ! :$2. Et (* E [ jus fuit, quia in: terra pertinente a(ï viebant , & poffe fe ad Servitutem fuant culcores Dei, & quam peculiariter fibi cogere, q"os vellet , ut hos novos re- Deus elegiflet , idololatriam exerce- gni incolas cogebat.«. itaque finis pla- bant. g* immifíz non tam fuit peccatorum Q7. Legitima D-i térra. ) Putabant emendatio , quam oftenfio divinz po- tentie ; qui finis conftabat , etiamfi ä Deum lraelis effe pecaliari loco ad- di&um ; & in ea tantum regione do- Deum Ifraelis non fincero cultu coqle« minari. Vide infra c. feq. n: 35. rent. 2Q. Fabricata eff Deum fuum. ) Qua- h 29. Docebat eos Qmomoda coferezt Do- minsm.) Mel verum Dei cultum do- lem habebant prius in récionibus fuis. cuit, qualis exercebatur Hierofolymis, lg famis excelfés , qua fecerant Sama- velimperfectum , qualis in rezno Ífrae- rit«. ) Ifraelitz priufquam abduceren- lis ante captivitatem ufürpai folebat. tur in captivitatem. Ü Si huncdocuit , videtur Dominus qua- Geus & Gez;. ) Unaquzque gens. lemcun que cultum m aluiffe, quam ie- à O. Scelothbenoth , €'c.) Sunt nomi- rum centilicum , cumplagam leonum na idolorum , quz novi Samarite co- le iafi aliquo modo placatus repreflit.Ita C arthufianus hic , & Genebrardus in ]uerunt juxta patrium ritum. | INomi- Chronico. n m ipterpretationem , qui volet, vi- "T'oftatus putat on folum deat apud Arias Montanum. immiffos. leones a Deo , ut novos.Sa- t maritas idololatras puniret ; fed etiam I. Comiurebent füios. fmos , Ee) ut oftenderet fe Ifraelitas permififfe in Ut fiebat ab Ammonitis in cultum IMoloch. fervitutem abduci, quia fibi non fex- Bibi,cum CGom.Menoch. Tow, IÍ. Egee x $ 58 9 LinRI.IV. REIGUM' 45. Ét nihilominus colebant Dominum. Fecerunt autem fibi de noviffimis facerdotes excelforum , & ponebant eos in s fanis fublimibus. i 34. Et cum Dominum colerent, diis quoque fuis ferviebant juxta confuetudinem gentium, de quibus translati fuerant Sa- l mariam 2 "n ^ 44. Usque 1n pr 91 entem diem morem fequuntur :mj;i& sum: "Infr. 5on * timent Dominum , neque cuftodiunt c&remonias ejus; v.41. judicia, & legem, & mandatumi, quod praeceperat Do-minus * Gen. filiis Jacob,* quem cognominavit lHrael : 32.28. 45. Et perculferat cum eis pactum, & mandaverat eis, di- cens: Nolite timere deos alienos, & non adoretis eos, neque - colatis eos, & non immoletis eis: 46. Sed Dominum Deum veftrum, qui eduxit vos de terra FEgypti in fortitudine magna, & in brachio extento, ipfum ti- mete, & illum adorate, & ipfi immolate. . 37. Ceeremoni às quoque, & judicia, & legem, & manda- tum , quod fcripfit vobis, cuftodite, ut faciatis cunctis diebus: & non timeatis deos alienos. /38. Et pattum, quod per.cufïi-tv vobifcum , nolite þo,bli«vifgi: nec colatis deos alienos, .39. Sed Dominum Deum veftrum timete, & ipfe eruet vos À de manu omrtium inimicorum veftrorum. . 40. lll i vero non audierunt, fed juxta confuetudinem fuam priftinam perpetrabant. H Ar. Fuerunt igitur G entes iftce ,timenteä quidem Dominüan,' fed nihilominus, & idolis fuis fervientes: nam & filit eorum, i & nepotes, ficut fecerunt patres fui,ita faciunt usque in prze- p fentem Qiemp CAPUT o. Nibilemtuus colebant Damt'nm;?.*) que ad Jeremie tempus , quem pleri; hI E vi xiftimabant enim plures Deos fimui que exifttmant hzc fcripfiffe. coli poffe. Quem cognomtsnavit Ifrdel.) Cum De noviffimis.) Viliffimos homun- prius Jacob diceretur. 40. Juxta confuetudimem feam- pri- ciones affumpferunt ad —hæc facerdo- .£ia. fLinam. perpetrabant. ) Idololatrig ad- 94. fque in pro[eutem diem, ) Vi- hxrentes , à qua abduci noluerunt. ä s v:'f *-k*, $87 em C AT UT ïVIIï li Éuecbias pietate eximius , difipatis 'idolorum. delubris, ac eneo df Moyfi [erpeute cwzfmäïo percutit Edom : & eum ab. Aflyrüs re- bellaljet , vex. ztf]yriorum 6Afl$2'iï'dïl.$' eiitatibus Sfuda , Ezecbice veniam precanti, magnam pecunie «oim imponit, mzj/æ quoque manti m ]. valida Sferufalem obfidet , multis probris in Ezecbiam, & * |ü$ ^ blaspbemiis in Deum per Rab[acen ja&iatis. | Nno*tettio Ofx.e filii Ela regis Ifraeb regnavxt erchlas g, Parz. 4-8 Q'7"' . filius Achaz regis Juda. 2. Viginti quinque annorum erat, cum regnare coepiffec: & & ag« ir * viginti novem annis regnavit 1n]erufalæm nomen matris ejus ü Abi filia Zachariae: 3. Fecitque , quod erat bonum:.coram Domino )uxta omnia: l I quie fecerat David pater ejus. A. Ipfe diffipavit' excelífa & contrivit ftatuas, & fuccidit !ucos , confregitque ferpent»m cneum, *quem fecerat Moy- "Num " fes : f;quld m usque ad'illud tempus filii Efrael. adolebant ei ?^ 9* incenfum : vocavitque nomen. ejus Noheftan.: 05 -« In Domino: Deo Hrael fperavit: itaque poít eum non: füit fimilis ei de cunctis regibus Juda,. fed. neque in. his, qui n ante eum . fuerunt. Eeee 3 6. EX : » M UxfA Ommia. que f ecerat- Divid Cm/regthue fixpentem: exiesm. ) ln æ: paser ejus.) Hc laus perpaucis quo xudis populus ahqvxd divinitatis: latere ewtx.m&! at.. Reg*sus tribuitur fcilicet- Afac 3. Reg: 15.11. Jofaphat. 2 Par.17.5. ..;. Jc)fiae Nobeflan.? ld eft,. «* eorsmz, fïxæ 2, Par..34. 2.. & hoc: lib. cap.22. 2. 4. Diffipavit- exc ela, 5:.) Váde- Pdï'ül» 72 $. Ità'contemptim vocat fer- pentem;. quafi diceret, nilil fcrpe"« tur.hoc cum aljiqua. exceptione intel- tem huncefle preter zs, &in Domi- ligendum ;.. nam- infra- cap.. 23. num. 13.. & 14. dicitur. Jofiam fubui dolfe, I- no f*w*:«fu um efle, noti in illo ; un- contriviile-ftagnas a.Salomo- de V:n*v cra- ftatitmi 4"u)d:t i2 Dons- cos & E m Deo. Ifrael: fser eravr. j ne lll moncte O&CH(!O'HS CXCIE?SI» h- zechias. ergo 4- qui, illam» anteceilit, & Non 97 /mz; 4s ei €v.) Idem: & j illa uhq.h nntæ&a., vel-quod- popu- elvgu m.Jofiz tribuitur -ntm e. 292. . fi; lus non- permitteret- auferri ;: vel iuod 25. q*oï intellige. quoad. aliquid , fi-- ^ populus i0n-peccaret. ,- quodea-idola cut & illud , "ofb ipvemtus. fennids non coleret,. quibus-iHe locus jam- Zl qui confervaret legem. excelfi,. N el pridem fuerat.confecyatus; eft hyperbole.: EJ LIBRI IV. R—EGUM 9465 6. Et adhzefit Domino, & non receffit a veftigiis eius, fecit- ht que mandata ejus , quae praeceperat Dominus Moyfi. *7. Unde & erat Dominus cum eo, & in cunétis, ad quae l te procedebat, fapienter fe agebat. Rebellavit quoque contra regem Affyriorum, & non fervivit ei. À 8. Ipfe percutfit Philifthaeos usque ad. Gazam, &-omnes ter- minos corum, a Turre cuftodum usque ad Civitatem munitam. ei * Sup. 9. * Anpno quarto regis Ezechic , qui erat annus feptimus fi E75 "Tob. Ofee filii Ela regis 1frael, afcendit Salmanafar rex Aflyriorum T. 2 in Samariam, & oppugnavit eam, d nno.fexto Ezechize, n IO. Et cepit. Nam poft annos tres, a id eft nono anno Ofee regis ITfrael, capta eft Samaria : I rj. Et transtulit rex Affyriorum Ifrael in Affyrios, colloca- Medorum. vitque eos in Hala, & in Habor fluviis Gozan in civitatibus 12 uia non audierunt vocem Domini Dei fui, fed pra&- D tergre funt pa&um ejus: omnia, quaàe praeceperat Moyfes 01 fervus Domini,'non audierunt, neque fecerunt. t £.Par. 13.*Anno quartodecimo regis Ezechice afcen dit Sennache- 32. t- rib rex Affyriorum ci ad univerías civitates Juda munitas, & ce- pit eas; 8,20. f laiz t4. 'Tunc mifit Ezechias rex Juda nuntios ad regem Affyrio- t 56. r rum in Lachis, dicens: Peccavi, recede a me; & omne; quod impofueris mihi, feram. Indixit itaque rex Affyriorum Eze- chize regi Judae trecenta talenta argenti, & triginta talenta auri. 1;$. Deditque Ezechias omne argentum , quod repertum fuerat in domo Dom!ni, & in theíauris regis. 16. In tempore illo confregit Ezechias valvas templi Domi- i ni, & laminas auri, quas ipfe affixerat, & dedit eas r egi Affy- riorum. 17. Mifit - 7. Relellavit.) Jam enim a tempo- effe legationem , ratus fe, quod ultro "ye Achaz patris Ezechie dederant fe daretur, muléte nomine primo habi- judei Aflyriis, ut patet ex 4.Reg.16.7, turum, deinde reliqua omnia , qus . 44 Turre cuffodum, 66c.) Mide di- invitis effet erepturus. &a c, proxime fuperiori n. 9. Talemta argenti , €5c.) "Tlalentum 09. ao quarto Regis Ezechbia , 6$c.) unum arpenti continet tria millia fi- Hszc explicata funt c.. 17. n. 6. clorumargenteorum, ficlus vero unus, F4. Peccavi, rectde a me, ) ut fzpe dictum eft, «quivalet quatuor 'T'alentum vero Imprudenter egi, cum.tributi jugum Hifpanicis regalibus. excutere conatus. füm. umim auri, continet tria millia ficlorum Indixit itaque. Rex Affyriorum , &c.) aureorum , & ficlus aureus equivlet Sinulayit Affyrius non ingratam fibi quatuor aureis nummis noftratibus. CA P U XVIiI. 589 eCj 17 Mifit autem rex Affyriorum Thartan, & Rabfaris, & Rabfacen, de Lachis ad regem Ezechiam, cum manu valida, qua erufalem : qui cum afcendiffent, venerunt Jerufal.m, & fte- ht terunt juxta aquaedu&um pifcinae —fuperioris, quae eft in via Agri- fullonis. tet- 18. Vocaveruntque rerem : ezref'us eft autem ad eos Elia- tatm cim filius Helcize, preepofizus domus, & Sobna fcriba, &]loahe [1US filius Afaph a commentariis. AU ces: Loquimini Ezechie : Heec 19. Dixitque ad eos R abfa dicit rex magnus , rex Affyriorum : Quae eft ifta fiducia, qua 3 niteris ? 40. Forfitan inifti confili um, ut prapares te ad präelium. X- In quo confidis, ut audeas rebel/are ? DUS 21. An fperas in baculo arundineo , atque confra&to /Egy- * [fai. pto,* fuper quem fi incubuerit homo, comminutus ingredietur [d» . Q: 4« manum ejus, & perforabit eam.? fic eft Pharao Re ffes | x ZEgypti , ? omnibus , qui confidunt in fe. 25. Qüod he« Eeee 5 « Y Rab[acen. ) Quuem Ifraelitsm Multi tamen, & grav"es au&tores , uos idem Salianus recenfet, putant 3 fuifie, fed lexis, & populi fui defer- torem putant Hebrzi. Credibile id n liacim prfepofïcum domus dici , quod d facit lingua Hebrza, qua locutus e it, effet Pontifex, & domui Domini, 1 hoc eft templo ,* prepofitus. & quod ad verba ejus in Deum ma- & Rex Ezechias jti ledica Proceres , Sebna fcriba. ) LXX. . vocanti yea- veftem fuam confciderünt , ut dicitur pE Vatablus Literatum, aut le- ii gis peritum interpretatur. fequentis cap. initio ,. quod, ut vo- A commentariis.) Quale hoc mu- lunt aliqdi, non fiebat, nifi quoties Ti talia verba ab Ifraelitarum aliquo pro- nus eflet, diximus 2. Reg. 9. 16. nuntiata fuiifent. A oo. Ut audeas rebellare ? ) Riü&ei*e, liE & obfidionem expeQCare ; nam jam ili De Lachis.) Quam urbem obfidebat. Qu manu valida.) Cum magno co-. prius rebellaveiat , cum negaverat mitatu. tributa. ita')o Quia oI. m fperas im baculo arundineo , ib Ig. Vocaveruntque Regem. j nimirum in civitatem non admitteban- atque: confratlo ,. &c. ) Super JEgy- qhæ tur, evocant Regem ad colloquium, otum. Alludit ad arundines , que abundant in ripa Nili, quafi dicat : um qui tamen egredi noluit , fibi timens, ficut arundo infirmior eft , quam ut f fed tres mifit, qui hoc verficulo me- morantur. ei incumbentem fuftineat , ut potius Ji$, manum, fe, apprehendentis pungat , t Prapofitus Domus.) LXX. vocant ài- g xoyóp.cy Oecozomu. Jofephus | 2méreo- & perforet: itaerit, Judes /Egvptus, mo» rag BaciNGiaug id eft, procuratorem ejus copig, & auxilium, quod ab il- urtt regia ; quem aliqui prz/e&wz prateris lo fperatur. VXide Delrio to. 1. ada- d Ita Salianuscum aliis. - d interpretantur. giali 21o. 590 B7 I(/B RI IV, REGUM h 22. Quod fi dixeritis mihi: In Domino Deo noftro habemus fiduciam : nonne ifte eft, cujus abftulit Ezechias excelía, & W altaria: & praecepit Judze, & Jerüfalem : Ante altare hoc ado- du tabitis in Jerufalem ? . . 23. Nunc igitur tran fite aid' dominum méum regem Affy- riorum, & dabo vobis duo millia equorum , & videte, an ha- bere valeatis afcenfores eorum. - n E 24. Et quo modo poteftis refiftere ante unum fatrapam de Servis domini mei minimis ? hi An fiduciam habes in ]Egypto propter currus, & equites ? fu 25. Numquid fineDomini voluntate afcendi ad locum iftum, ut demolirer eum ? Dominus dixit mihi: Afcende ad terram 1 bl hàanc, & demolire eam. 26. Dixerunt autem Eliacim filius Helcize & Sobna,& Joahe R abfaci: Precamur, ut loquaris nobis fervis tuis Syriace, fiqui- el fà dem intelligimus hanc linguam: & non loquaris nobis Judaice, audienté populo, qui eft fuper murum. 27. Refponditque eis Rabfaces, dicens: Numquid ad domi- X( num tuum, & ad te mifit me dominus meus , ut loquerer fer- f0ones Dl 22. lm DominoDeo neffro , &c.) Ca- te , Cfc. y Aliud argumentum petitum Y lunniatur Rabfaces Ezechiam ; vitio ex divina voluntate; que Sennacherib. enim ei vertit , quod,erat Jaudi dan- commovit , ut. Judzos perderet ; qua- dum nam excelfa auferri juiferat fi dicat, nec valetis, nec debetis di- Deus,, fed fortafle hoc ignorabat Rab- vine voluntatis: decreto repugnare. T faces: Voluit quidem- Deus. Judsos. per im- I zIntt altare. boc.) Quod in templo pium ilum Regem atterere , fed tan- confütutum erat.. dem populum fuüum ex illius manibus 23. Tranfite ad Dominum aeum. ) In etiam eripere, illo tnale perdito: f Mebrzo eft 353y1 Aibareh , id eft, 26.- Preczmur, ut loquaris nobis fervis commifcere , conjungere, pacifcere, tuis Syriace.^ Quod fignum eft, Jin- ini Éccdus cum. domino : ineo. Pagni- guam Syriacam vulzo ignotam: fuil- nus, & Vatablus vertunt , Fjde j«ze f fe. Cupiebant orationem Rabfacis a Domino. meo: Régi , datis fcilicet obfi- gregarüs miitibus non intelligi , ne & dibus. Forerius lfa. 56. 8. ubi hec offenderentur ,. (& iram continere non : eadem habentur, vertit, O;pigzora do- i id eft.devinci muneri- valentess fagittas in Kabfacem. jacu- miuum meum, Jarentur , aut certe ne nimis terreren- bus.,. vel obfidibus ,. vel te. in' manus tur. j ejus tradendo: 97. AH virosy qui fedent. fuper mz;i« n babere "valeatus. afcen[ores eorzmn.) rum , 6fc.) Rabfaces majori voce He- Quuaft dicat , cum. ad' tantam pauci- braico fermone: ad: populüm:| ozatio- tatem. redà(ti fitis , cur adhuc tanto nem convertit ,. quod' ejus intereffe di- Kegi, & exercitui refiftitis ? ceret hxc noífe, quialioqui fame, & 25. Awm4uid fme Domins colunta- fiti: in obfidione periturus erat; ïg C AP tf T XVIII. 597 ?l"lï us moneä hos, & nen potius ad viros, qui fedent fuper murum, 40 ut comedant ftercora fua, & bibant urinam fuam vobifcum ? ido- 38. Stetit itaque Rabfaces, & exclamavit voce magna Ju- daice, & ait: Audite verba regis magni , regis Affyriorum. ff- 29. Haec.dicit rex : Non vos feducat Ezechias: Non enim P d- poterit eruere vos de manu mea. 3o. Neque fiduciam vobis tribuat fuper Dominum, dicens: | de Eruens liberabit nos Dominus, & non tradetur civitas heec in mánu regis Affyriorum. rpto 31. Nolire audive Ezec hiam. Hzc enim dicit rex Affyrio- um rum. Facite mecum, quod vobis eft utile, & egredimini ad fafll me, & comedet unusquisqué de vinea fua, & de ficu fua, & bibetis aquas de cifternis veftris. ahe 42. Donec veniàm, & transferam vos in terram, qu& fimilis ]u eft terrae veftrae, in terram fru&tiferam, & fertilem vini: ter- iC ram panis, & vinearum , terram olivarum , & olei, ac mellis, Nolite audire Ezechiam, qui & vivetis, & non moriemini. - (f vos decipit, dicens: Dominus liberabit nos. et- 33. Numquid liberaverunt dii gentium terram fugm de ma- D65 nu regis Affyriorum ? - 44. Ubi *eft deus Emat h, & Arphad? ubi eft deus Sephar- * Infr. um vaim, Ana, & Avà*? numquid liberaverunt Samariam d e 10.13- b al. maànu mea ? ud' 33. Quinam illi funt in univerfis diis terrarum, qui erue- & 97 di die runt regionem fuam de manu mea, ut poffit eruer e Dominus r5; u E t Sup. Jerufalem de manu mea? 17.24» a 36. Tacuit itaque popu lus, & non refpondit ei 'quidpiam : bus onderent ei. fiquidem praeceptum r?gis acceperant, ut non refp LA Venne U . ln Domieus liberavit "wos. ) Quafi di- it Ut comedant ftercora fua, 6c.) Qua- $4 fi dicat : qui fi pergant. obfidionem cat: Deus vefter liberare . vos nos& tolerare, eo fames obfcena illos adi- poterit, ficut Dii gentium , quas füb- ne jugavit Affyriorum Rex , cultoresfuos on get, ut à proprii corporis excremen- ul tis non abftineantt ab ejus vi tutos reddere non potue- 2. Donec veniam . E oransferam rufht. j ve;, €&c.) De more Regum Aflyrio- 34. Emath , &6c. ) Vide di&ta cap. proxime füperiori num. 24. ruin, qui, quos fubegerant popïulfos, [o alio migrare jubebant, ne novis re- Aua, O .4v4.) Midentur nominá bus ftuderent , aut jugum fervitutis idolorum , que etiat 0 excutere tentarent. Sic factum cum lerentur. E in Samaria co« ]i« líraelitis vidimus, paulo fupra c. i- 96. Praceptum Regis acteperant, t$c.) mirum 17. Prudenter enim véritus eft, ne inter 592 LIBRIIV REGUM - 47. Venitque Eliacim filius He!ciae, preepofitus domus, & Sobna fcriba, & Joahe filius Afaph a commentariis ad Eze- chiam , fciffis vefüibus, & nuptiäverunt ei-verba Rabfacis. t CAPUT XIX. Eze&bia, &? lfaia comverfis ad Dominum , & pro liberatione pre- cantibus propter Rabfacis blaspbemias , percutit- zIngelus Domini centum octoginta quinque millia Aflyriorum, quare fugie'm' Sennacberib in templo idolorum [uorum a. filüs e Jui£ occiditur. I Uze cum audiffet Ezechias rex , fcidit veifimentzi fua, & opertus eft facco, ingreffusque eft domum Domini. Tfaie ». Et mifit Eliacim przepofitum domus, & Sobnam fcribam, 37l & feres de facerdotibus , opertos faccis, ad liaiam prophetam filium Amos. 2. Qui dixerunt : Hzc dicit erch?aä: Dies tribulartionis, , & increpationis, & blasphemize, dies ifte : venerunt filii usque ad partum , & vires non habet parturiens. 4. Si forte audiat Dominus Deus tuus univerfa verba Rab- facis, quem mifit rex Affyriorum dominus fuas, ut exprobraret Deum viventem, & argueret verbis, quaé audivit Dominus Deus tuus, & fac orationem p:o reliquiis , quae repertae funt. .$. Venerunt ergo fervi regis Ezechise ad Ifaiam. 6. Dixitque eis Ifaias: Haec dicetis domino veftro: Haec * dicit Dominus : Noli timere a facie fermonum , quos audifti, quibus blasphemaverunt pueri regis Aflyriorum me. E 7.Ecce xefpondendum, aliquid inconfulte di- & populus univerfus jufliffimum do- cerent , quod rebus turbatis obeffet lorem , & appetitum vindicte contra potius, quam prodefiet, hoftem exacer- Aílyrios, fed defideria irrita funt at- baret, aut reliquum populum terreret. que inania contra potentem adverfa- rium. 37. S.iffs "veftibus. ) Ut fiebat ab Itaque.ad Deum conflxgigna Mebrais, cum blafphemias in Deum dum eft. audiebant. . $; forte audtat , &c.) Ad.vin- -Mes.) Tempus. dictam fumendam ; cüm enim differt 2 Increpationis.) Quua arguimur ultionem , ita fe gerit, quafi non au- ab Aifyriüs. diat, aut. videat mala, quz perpe- Bislpbemia.) Qua Deum blafphe- trantur. ant. Pro reliquiijs, qua repeita /'n-.nt & Vene unt fs u[gue ad partum , 6c. ) Pro reliquiis-populi ex tribu. juda , Quafi dicat : concepit quidem Rex, Benjamin. * C Lä P U rr XIX- 593 ) [ 7. Ecce éego immittam ei fpiritum , & audiet nuntium , & n Eze- revertetur in terram.fuam & dejiciam eum gladio in terra fua. $. Reverfus eft ergo Rabfaces, & invenit regem Affyriorum expugnantem Lobnam: Audierat enim, quod receffitiet de Lachis. 7 9. Cumque audiffet de Tharaca rege /VEthiopise, dicentes : Itj Ecce, egreffus eft, ut pugnet adverfum te, & iret contra eum, mifit nuntios ad Ezechiam, dicens: x j 10. Hzec dicite Ezechie regi Juda: Non te feducat Deus tuus, in quo habes fiduciam ; neque dicas : Non tradetur Je- L rufalem in manus regis Affyriorüm. LU 1r. Tu enim ipíe audifli, quae fecerunt reges Affyriorum l univerfis terris, quo modo vaftaverunt eas: num ergo folus . i, poteris liberari ? Laf 12. Numquid liberaverunt dii gentium fingulos, quos vafta- . verunt patres mei. Gozan videlicet, & Haran , & hRefeph, & filios Eden , qui erant in Thelatfar ? l$ 13. Ubi eft rex Emath, & rex Arphad, & rex civitatis Se- jué pharvahm, Ana, & Ava? 14. Itaque cum accepiffe t Ezechias l'ittex'as de manu nuntib,. 3b Tet rum , & legiffet eas, afcendit in domum Domini , & expandic 105 eas coram Domino,. y 15. Et oravit in con fpectu ejus;dicens : Domine Deus Hrael, Tit, gum omnium qui fedes fuper cherubim , tu es Deus folus re terrae , tu fecifti eoelum , & terram. 16. in- $C tur Rex civitatis ; quod quafi Reges h g. bumittam & fgititum. ) "Vimoris, & peiturbationis , nuntium fcilicet de idola corona redimita effent, & quod adventu. "Fharaca Regis /Ethyopis, civitati, aut regno , in quo adorabàn- J5 tur, dominafi eredérentur. qui eum ab obfidione Hierofolyme j fübmoveat, ut contra eum pugnet. I4- Expaudit eas.coram' Domino. ) Utj Dejieium. um £ladio 1m terra fta-) Quod exat eximie in Deum fiducie dl fienum. $ic enim filii recitant; " ve Occidetar in regno fuo. fi Q. Expuguantem Lobnam-)Praliantem oftendunt parentibus, qu& in fei velin Erat & 2 adverfus Lobnam, ut dicitur. 1fa.37.8 ^ ipfos dicta , factave fuerint. 1o. Nom fe feducat Denus tuss , G. ) obje&um efficax movendx indignatio- " nis in. blifphemos Áflyrios. lNam i Éadem repetit Affyrius, que fupra t audivimus cap. I8. num. 34. intelli- Deus noftro fefe captui accomodat , gebat enim fpern judeorum Deo niti, quos prafens doloris objectum ad vin- Jj di&tam azrius extimulat. e ideoque eam aliarum gentium exemplo : labefaétare mititur. IS. Qui [edes fuptr. Chersdbim. ) In I Re& civitatis.) ldolum , quod propitiatorio fup colebatur in .civitate. Fortaife dici- 25. I8. er arcam. Vide Exod. Fiff Bti&/. u) Coni, Menuehy Jgnos Hs g 594 LIBRI IV. REGUM 16. Inclina aurem tuam, & addi : aperi Domine, oculoä tuoc, & vide: a:di omnia verba Sennacherib 9 ;qui mifit, ut ex- pfobraret nobis Deum viventem. b 17. Vere, Domine, diffipaverunt reges Affyriorum gentes I & terras omnium. " 18. Et miferunt deos eorum in ignem: non enim erantdii, e fed opera manuum hominum ex ligno, & lapide, & perdide- :j 1Tunt eosS. 19. Nunc igïtur,Domïne Deus nofter, falvos nos fac de ma- nu €us,ut fciant omni folus. * a regna terrae, quia tu es Dominus Deus 20. Mifit autem 1íaias filius Amos ad'Ezechiam, dicens : «2otc Hzec dicit Dominus Deus Ifrael : Quee deprecatus es me fuper Sennacherib rege Affyriorum, audivi. 21. Ifte eft fermo, quem locutus eft Dominus de eo: Sp.r'e- vit te, & fubfannavit te, virgo filia Sion: poít tergum tuum caput movit, filia Jerufalem. li 22. Cui exprobraíli, & quem blasphemafti? contra quem exaltafti vocem tuam -& elevafti vin excelfum oculos t uos ? contra fanttum Ifrael. 25. Per manum fervorum-tuorum exprobrafti Domino, & dixifti : In multitudine curruum meorum afícendi excelfa montium in fummitate Libani, & fuccidi fublimes cedros ejus, & eleétas abietes illius. Et ingreflus fum us que ad terminos ejus, & faltum Carmeli ejus ego fuccidi ; 24. Et Regum þom,vrzr*u;nr terï't;)- In lfaiä e ftus fubfannantis eft, aut minitantis; 37. 15. habetur , oemmium vegnorum terr&. Vide Pfal. 21. g. Matth. 27. 39. 22. Contra fantium Ifrael. ) Deum I6. Exprebraret nobis Denum wviven- Ifrael. fem. ) lnfultavit nobis , & exprobra- 23. Per manum fervorum tuorum, ) vit, quod te coleremus, & fpem in Per Rabfacem, & ejus focios. te locaremus, quem negat poífe nos Succidi fuüblimes cedros , &9c. ) Ad ab hac calamitate vindicare. complanandam viam c exercitui meo. urribus , & 2I. Sprewit te.) Convertit prophe- ta orationem ad Regem Aflyriorum. Eledlas abietes. ) — Excelfas , egre- Virgo flia Si0n.) [erufalem ; nam ias. Scriptura de provinciis, & civitati- Saltum Carmeli ejus.) Montem Car- bus loquitur, ac fi viri , aut potius meli, que eft in Judea. Ve] Carme- mulieres effent, & filiz ob earum pul- lus.non eft hic nomen proprium, fed chritudinem , & luxum. — Sic Ea 7e- loca frugifera fignificat , " qüo fenfu vu[2lez: , hoc eodem verficulo. hec vox' ufurpatur. Ifa. 10 I8. & Caput movit. ) Qui habitus, & ge- 16. 10. & 19. 23- CA.PUT XIX. 595 los 24. Et bibi aquas.alienas - ; & ficcavi veftigiis pedum *meomxm omnes aquas claufas. 25. Numquid non audifti, quid ab initio fecerim ? Ex die- l7: bus antiquis plafmavi illud, & nunc adduxi : eruntque in rui- nam collium pugnaptium civitates munitse. l, 26. Et qui fedentin eis, humiles manu, contremuerunt, & ]e- confufi funt, fa&ti funt velut foenum agri, & virens herba te- &orum, qus arefatta eft, antequam veniret ad maturitatem. ld« 27. Habitaculum tuum, & egreffum tuum, & introitum tuum, [ & viam tuam ego prxefcivi, & furorem tuum contra me. 28. Iníanifti in me, & fuperbia cua afcendit in aures meas : s ponam itaque circulum in naribus tuis, & camum in labíis tuis, KT & reducam te in viam, per quam venifti. * 29. Tibi 4utein,'E2cphia, hoc erit fi fot " gnum: Comede hoc. [os anno, iff QA. Biózaquasalienas, 3j Cumin alie- Yurnarum: crvitates munitas, ) -AMiqui naim ditionem irrupitiem. per colles pugnantes inteiligunt pria- ul Siccavi vefigiis Tedum . wiwecrum.) cipes inter fe diffidentes, aut civitates ) Ubicumque exercitus meus veiïzig;um in collibus fitas, que pugnabant con- poneiet, ficcabat fontes propter mul- tra Aflyrios iliis refiftentes, titudinem. 26. Hwmiles manm. ) Welut eftin O»nes aquas. clau[as. ) In cifternis , Ifaia- 37 27. brevizta mamn , id eft, fa & puteis. 5. Hieron. explicat de xivis ]5 infirmt, imbelles ; ac quafi manci Ju- cor PC fluentibus , qui utrinque ripis , quafï dai contremuerunt am Alï'yriisu 0$ aggeribus concluduntur. In-e. 7* Q7. Habztaculum tuum.5 e d egr cïnf. 7 lfaix n. 25. quz hic dicuntur 43we tuum. 6 inmonum fusss) kdec tria elau[e , appellantut R£ur argerzem, qui fioynificant omnes motus , fitus, & t fcilicet agricolarum ind'ftria in varias actiónes hominis , quafi.dicat : ego 18, partes derivantur ad rigandos agros, prenovií, quidquid acturus eras. & ne temere diflluant , utrinque ag- 28. Cireulum in naribus tuis. ) Quo gefta terraà teountur, quze eft eadem Im te quafi £rzno circumagam , & utfe- explicatio, que Divi Hieron.. ram beftiam, aut bubalum, quo vo- Q5. Quid ab initio fecerim? ) EgO* luero , tré compellam. 'j Deus Hfradl, id eft, facere decreve- Camum. ) Speciesfreni, forfan qua- xim genti Judzorum. le equis iis, qui mordere folent, cir- M Ex diebus antiquis plammavs i/Ind.)) camponitur cancellatum e ferreis bra- & Formavi, finzi , formam rei geren- Geis. Itali vocant /a zzefarola. d« concepi, ordinavi, prefcripfi, ut Redncam te Ín viam, per quam Ut Ícilicet ita fieret , ut fa&um: eft : qua- zifii.C ogam te repetere regnumtuum. xe tibi tribuere non debes victorias, 20. Hoec, erir figmum. ) lNon datur [* aut tux potentiz , fed mez voluntati. hic fignum Ezechie ad confirmanda, 1 Nunc .m'd'zxi.) Effe&ta dedi. ue de Sennacherib. dixerat Ifaias ; Eruntque ip. vuizam ccllium pugsnan- 19* o na enim pio, & fideli Regi non ll gioem crvitates munmita. ) Clare vertit X eraht neceffaria , fed quz hic facer Vaf:ablus. Ad defivuendum im. acerves textus vocat figna , fünt potius effe- - E ( LIBRI IV R-EGUM 596 anno, qui.repereris: in fecundo autem anno, qus fponte naícuntur: porro in tertio anno feminate, & metxte, plantate vineas, & comedite fru&tum earum. 30. Et quodcumque reliquum fuerit de domo Juda, mittet tadicem deorfum, & faciet' fru&tum furfum. 31. De Jerufalem quappe egredientur reliquiae, & quod fal- vetur de monte Sion* zelus Domini exercituum fac*eï hoc. 32. Quamobrem hzc dicit Dominus de rege Affyriorum : Non ingredietur urbem haric, nec mittet in eam fagittam, nec occupabit eam clypeus, nec circumdabit eam munitio. *'Tob 33. Per viam , qua venit, revertetur & civitatem hanc non f I- 21. ingrediétur, d1c1t Dominus. CCl 34- Protegamque urbem hanc, & falvabo eam propter me, 49.24. lfaiz propter David fervum meum. 37:36. ntf 22 * Fattum ett igitnr in no&e illa, venit Angelus Domini, 1Mac & percuffit in caftris A(lyriorum centum o&toginta quinque 741. millia. Cumque diluculo furrexiffet, vidit omnia corpora 2Mac mortuorum , & recedens abiit, 8-1g. 46. Et &4, qu& prædx&xonem prophete, & ad müar arborum , qu& altas agunt radices, & ramos late fundunt, & Lle nam in populum fuum pwvwen- tiam confequuntur, dum quomodo multos fructus proferunt. futurz necejfitati profpicere debeant, 31. De Jerefalem quitpe egrediestur docet. reli4uis. ) lterum germinabit , &.flo- Qu repereris.) Qus tibi, tuoque rebit jelufdlem & quafi novi ex illa populo repofita habes ad bellum , & furculi egredientur. ad obfidionem tolerandam. Biblia Z wod [zheetur. ) Pagminus, & LXX. Compluti edita , & Biblia re- Vatablus ex Hebrzo vertunt, & eva- gia habent, 'J'UW'(H.LSVCL celleiia. fer, & fenfus effe poteft , ex arbore Que fponte na|cuntur, ) Cum . enim hac familiz Juda novos furculos eru- fuo tempore agros ferere non potuif- pturos,' qui falventur, vel qui eva- fent, iis, q"æ fponte nafcebantur, dant, quos fcilicet tempeftas hec, & contenti elfe debebant , quibus tamen calamitas Deo «prote(rente cmrlpere non poffit. 1 Dominus polhcetur fe 11105 futficienter pafturum. Apud Ifaiam c. 57. 30. fe- Zelus Domizi.) Ardens amor Domini. cundo anno poma affienantur in ci- 32. Nec arwp;zätt eam clypeus. ) Va- bum.- Utrumque verum fuit ; ; nam tablus vertit, Noz eccspabit eam cly- exigua ijla fegete, quz ex granis de- peo "unitus. ciduis pnllulavn: & pomis in arbori- Nec ctrcumdabtt CA HRLERHETIO. ) Non bus fponte nafcentxbub victitarunt. cingetur obfidione. Seminate , €* metite , &c.) Hoftium 34 Propter me. ) Qui hanc urbem metu foluti, & periculo liberaci. elegi, utin ea collocarem fanctuarium g0. Mittet radicem deorfum , €$ fa- meum, * ciet f uttur furfum.) Judzorum reliquie 55. Ip note illa.) Quidam putant eefiorefcent, crefcent, propagabuntur, nottem hanc eam effe , quas fubfecu. CAPUT X&A. & XX, 5 E 46. Et reverfus eft Sennacherib rex Affyriorum , &'manüt* (ate in Ninive. . 47. * Cumque ador aret in templo Neíroch deum fuüm., 'Tob. ïrtef erunt eum gladio, fu- .24- Adramelech, & Sarafar filii ejus percuti geruntque in terram Armenorum, & regnavit Aíarhaddon fil- filius ejus pro eo. CAPUT XX m [ieC Jfaias egrotantem Execbiam moriturum der uuntiat, at ille Jua ora- uindecim anuos a Deo 2ione fanitatem cum. prorogatione ite ad q 101 "o per Solis regre[]um ; ZAffyrüs auiem inpetrat, dato Janitatis fie ] munera deferentibus ibe[auros of. £ endit , & ob id per. ljaiam 1 veprebenfo, capiivitas Babylonica denumtiatur, cui impius fuccedit filius Manafes. IQj jue L. TN diebus ilis zegrotavit Ezechias usque ad mortem : OR o Par 3224 0fa venit.ad eum líaias filius Amos, prophetz, dixitque ei: ifaix Hc dicit ominus Deus: Prsecipe domui tuse : morieris 38-1. E enim tu, & non vives. Ffff 3 2. Qui ul t ta. eft editam ab ifaia prophetiam. f. d 7 37- P« ret«j?r;mt eum gladio. ) C;iu- Sed hoc dici non poteft, quia in hac un cedis non expreflit Scriptura. af- f ur eadem prophetia, ut vidimus n. 29. Lyranus ex Rabbi Salomone hanc Il« Aífyriorum clades tertio anno futura fert, quod Sennacherib ad Deos, & li h indicatur, ltaque illud relativum po- »opulos fuos placandos, quos ex cla- fitum eft ad emphafim addendam, ut, de accepta fibi iratos fentiebat , filios in illa nede ,. idem fit, quodin ce- facrificare decreviflet ,. quod illi odo- lebri illa no&te, & miraculi tanti con- rati, confilia Parentis illo interfe&to Ufe ore fcia. Sic apud Ifaiam c. 27. I. dici- preverterunt. It» tur. In die illa vifftabit: Dominns ia yà gl.zdiaj]zm duro ,E5 c. I. JN diebus ills.) Eo fcilicet anno, adngelus Domnt. ) Quem Abulenfis do Sennacherib ab Jerufalem »rofe&us eft contra "Tharaca Regem at Angelum bonum fuiffe exiftimat Ga- brielem,- aut Michaelem $ynagogs JEthiopum. E eo mmorbum 1)ræfïdem. Alü putant tam hunc, JEgrotavt f ,E:;ecbi:zs..) If immittente, ne infolefceret ob victo- /à quam illum, qui percuffit primogeni- riam; vel quia pro eo, ut pár erat, ? £a /Egyptiorum Cut infinnatug. Pf. 77. itudine cor- A9. ) tuiffe Dzmonem. gratus non fuit; velut egr Percufft.) Occidit, quo genere mor- poris purgaretur animus, & pii Re- on tis Occubuerint , non habemus ex fa- is virtus exerceretur. Ita paífim fa- cri interpretes , quos citat Salianus 2u cro textu. '"Tradunt Hebrzi , & pre- j ter hos Abulenf. & Cajet. Affyrios ab anno mundi 3322. n. 67. Ipfe tamen Angelo igne , id eft , peftilentia, ut cum 'Torniello, & alüs putat Eze- chiam egrotaffe , antequam Aílyrio- t ait Jofephus, percuifos. rum 'obfidio folveretur: nam hujus l, Vidit, 9cilicet Sennacherib. LIBAKIIV. EE GUM *593 2. Qui convertit faciem fuam ad parietem , & oravit Domi- fit num, dicens: ur 3. Obfecro, Domine, memento, quafo, quomodo ambulave- rim coram te in veritate, & in corde perfe&to, & quod placi- j tum eft coram te fecerim. Flevit itaque Ezechias fletu magno. [ 4. Et antequam egrederetur Ifaias, mediam partem atrii, E fa£&tus eft fermo Domini ad eum, dicens : [ii 5. Revertere, & dic Ezechice duci populi mei : Haec dicit 1 Dominus Deus David patris tui: Audivi orationem tuam , & vidilacrymas tuas: & e J : cce fanavi te , die tertio afcendes tem- H plum Domin;. e 6. Et addam diebus tuis quindecim annos, fe'dl & de mänu regis Aff y yriorumJliberabo te, & civitatem hanc, & protegam urbem iftam, propter me, & propter David fervum meum. V 7. Dixitque Iíaias : Afferte maffam ficorum. Quam cum attuliffent, & pofuiffent fuper ulcus ejus, curatus eft. H 8. Dixerat autem Ezechias ad Ifaiam : Quod erit fignum, quia Dominus me fanabit,. & quia afceníurus fdffn die tertia . templum Domini ? 9. Cuiait Ifaias : Hoc erit fignum a Dominfo,. qud fa&turus r . fit us 8 Q cap.itis n.6. dicitur: De muma« regis que per[picunm eff poff t,ert'iärn nv ,,4][/1 iorum liberabío te. conceffe vita, Manaffe cffe gneratum. "Praeipe domsi tma. ) Drifpome domum Ergo ifle ompis " £u4 , ut habemus Ifaie , 38. 3- efh flezzs , quod dgþcw;'g- Morieris enim tm, €f nom vjves. ) bnr Chrzffum de fno femigæe nafesturue. [r :5- Die £ertio. ) Àb hoc die com- Scilicet fi naturam , & naturales cau- putando, quo fHaias hec Re gi-dice- fas fpectes ; bat, ut placet "'oftato, licet lii ali- Tis. -morbns enim erat letha- ter numerent. Q. Ad parietem.) Verfus templum, 7- fjerte maffam frcarum. ) Àn ca- vel ut magis quiete Oraret, nec inter taplafma. ex ficubus ulcus illud fanare. ftes habexet. orandum affettus , & lacrimarum te- poflet facultate naturali, incertum eft. o NNon defunt, qui putent potius noce- 23* Im weriuate , 6 ie corde perfe- re potuiffe, adhibert tamen jufliffe 4o. ) Seiio te colens , 1dola deftruens, prophetam , ut magis divina virtus ferpentem zneum comminuens &c. apparefet. Vide Vallefium de facra Flevit itaque Ezechias.flerzm magno. ) Philofophia cap. 59. Pro ger gromiffonem Domini ad. Darvid , [Ed LE n EEes Vale x u Es k ) N 9- Guod erie ffemum, fff ) Noluit ait S. Hieron. queem -"videbat im- [ma Hzechias (igni poftultióne tentare morte perituram eo emim fempore E- Deum, fed prophete fidem explora- zechbias flios mom babelat. Naz poff re, qui tam Drevi tempore contraria moxtem ejes Manaffes cum dnodecioa. cffet ex prodixiffet, & moriturum , & mor- Mnaeruu, regnare cmpsi 1. Judda buim evafuxum. U OL hd- J oTP P CAXPIM E 599 Offi- fitDominus fermoném, quem ïocutus eft: Vis, ut afcendat dye umbra decem lineis, an ut revertatur totidem gradibus? 10. Et ait Ezechias: Facile eft umbram creícere decem li- laci neis: nec hoc volo, ut fiat, fed nt revertatur retrorfum de- £10. tril, cem gradibus. 1. Invocavit itaque Ifaias propheta Dominum, &-reduxit licit umbram per lineas,quibus jam defcenderatin horologio Achaz, retrorfum decem gradibus. "u 12. * In tempore illo mifit Berodach Baladan, filius Baladan,* 15« €It- rex Babyloniorum, litteras, & munera ad Ezech-iäm : audierat 39-1- enim , quod segrotaffet Ezechias. z anu 13. Laetatus eft autem in adventu eorum Ezechias, & ofte- n Il, dit eis domum aromatum , & aurum, & argentum, & pigmenta varia, unguenta quoque,& demum vaforum fuorum, & omnia, AT quae habere poteratin thefauris fuis. Non fuit, quod non 1f monflraret eis Ezechias in 'domo' fua, & in omni poteftate fua. 14.Venit t YO. Facileefd umbram c;'efcexre, U;..) que nimirum regrediendo , & totidem Facilius videtür umbram in momento, rurfus progrediendo. TU$ aut«breviffimo tempore crefcere pro- fit O I2. Berodac. ) QuiIfaie äg. I. Me- o rediendo. juxta motum naturalem, rodac appellatur, filius Baladan. quem habet a Sole, quam egredi Lireras , £ sunera.) Ma. 39. I. eo- nam cum regreditur breviífimo tem- dem fenfu legimus , Jf . ikros, Til Ts pore, aut in momento , duplex ejt 6 munera , nam 5p fépher , He- miraculum , alterum quod ftylus tam breis libros fignificat, & epiftolas. brevi tempore tot horas decurrat, al- ndierat enim , 7iwdægrot;zæt,) Mit- h [o) crediatur more tuntur leeati officii caufa , ut. fcilicet ]u terum, quod non pr d ( naturali, & folito, fe regrediatur. Ezechiz oratularentur , qoud conva- II. Reduxit umbram. ) Non folum uiffet. Alia additur caufa 2.. Par. Jji- umbram , fed Solem etiam ipfum a Deo retroactum communiter docent 32- 31. ubi legimus: Jz egazione Przz- (à eipum Babylonis , qui. ff fuerant ad Patres, & Scriptura fatis clare indi- enm, ut interrogarent deportento , quod a cat. Nam ]fa. 38. 9. dicitur: Rever- aceiderat fuper terrams4 6c.) Cuinfci- Jl ldem diferte jicet fol retroceffit, ut diximus nu- ( fu: eff Sol decem lineis. i afferit Ecclefiafticus c. 49. 26. funt mero przcedenti. tamen, qui fentiant tantum umbram I3- Letatuseff - .. Exechias.) Quod s reductam fuilfe, & Ifaig verba ut- Id a magno Principé fe videret hono- - cumque explicant, ne fuz interpreta- ran. tioni adverfentur. , Pigmenta.) Id eft res odoriferas. "t Decem. gradibus, ) Cajetanlls PO Domum va[orum.). Eiman. $a putat lu alii gradum unum mediam tantumho- intelligi armamentarium,-in quo re- ram habuitfe putant: itaque diei ad- ponuntur vafa: hoc eft, inftrumenta f ditm funt tantum quinque horz, fi bellica. Fortaffe dici poffit-domum [« umbram in momento retroce[fit ; de- vaforum eam- effe , quam' appellant cem vero, fi motu ordinario, quin- ltali 4« gwardarobéa , in qua vafa , & 6oc LIBRIIV. REGUM 14. Venit autem Ifaias propheta ad regem Ezechiam, dixitque ei: Quid dixerunt viri ifti ? aut unde-venerunt ad te? Cui ait ? Ezechias: De terra longinqua venerunt ad me , de Babsylone :4. At ille refpondit: Quid viderunt in domo tua ? Ait Ezechias: Omnia, quzecumque funt in domo mea, viderunt: nihil eft, quod non monfítraverim eis in thefauris meis. 16. Dixit itaque Ifaias Ezechiee : Audi fermonem Domíni: I 17. Ecce dies venient, & auferentur omnia, quae funt in domo tua,& quse condiderunt patres tui usque in diem hanc, f in Babylonem : non remanebit quidquam , ait Dominus. 18. Sed & de filiis tuis, qui egredientur ex te, quos gene- ü rgbis, tollentur, & erunt eunuchi in palatio regis Babylonis. 19. Dixit Ezechias ad If2iam : Bonus fermo Domini , quem T locutus es: fit pax, & veritas in diebus meis f 20. Reliqua autem fermonum Ezechicze, & omnís fortitudo ejus, & quomodo fecerit pifcinam , & aquaedu&tum ; & intro- duxerit aquas in civitatem, nonne hec fcripta funt in Libro 1 fermonum dierum regum Juda ? 21. Dormivitque Ezechias cum patribus fuis, & regnavit : U t Manefles filius ejus pro €o. CAPET M dümed - eniet a R fuppellex pretinfï:m; réconditur ; ta- ínediate ab Eizechia genicis; fratribus bulz picte , & hujusmodi. Manaffis natu tninoribus. ï'/o Eccé dies enient 4 Oe. ) Gravis EÉgtichi.) Cubiculaii, Re gi famu'»* prophete comminatio ; peccaverat Jaütes:; eniin i5 ER 1 Z ;ecliias elationé anim1 cümin- 169. Bezas fermé |Deomimi. ) Verba gratitudine conju&da , de divino be- funt Deo fe fubimiftentis,. & im illius neficio fuperbiens, & glorians, & fi- voluritatis decreto acquiefcentis; bi quodammodo tribuens, quod Dei SzP pax . 65 verifas ;2 diebus z. ) Veritas idem éft , quod ftabilitas j munere poffidebat , quamvis hze ejus fthperbi;i fortaffe tantüm venialis fue- rogat enim ; ut fi quid Dominus pro zi fía juftitia in regno fuo cürbare vo- 18. De flus tuis.) Fortaffe nepoti- luerit; né id contingat tempore vitg bus, quos Scriptura etiam filios ap- fibi 4 Deo mifericorditer promiffe; pellat. Salianus in eam : propendet fä(g firma 10:; Q fïcabilis fi ila promifs fententiun., ut lermo fit -de. filis im- E 601 Wa hE que CAPUT XXI. - L ait Propter abominandam Mana[fis. impietatem. pradicit Dominus fe " Studam ac Sferufalem deleturum : eui mortuo fuccedit ünpius , ht ; mon i €? boc'a ; fervis occifo , regnat [up É .flz'usA —61* — Budam pius filius SFofias. Int; I. 1 Uodecim annorum erat Manaffes, cum regnare coepiffet, 2.Par. li "^ n ) & quinquaginta quinque annis regnavit in Jerufalem : 33 nomen matris ejus Haphfiba. 1 2. Fecitque malum in confpe&tu Domini, juxta idola gen- tium , quas delevit Dominus a facie filiorum lfrael. I$ D ..5* Conver(usque eft, & cedificavit excelía, quae diffipave- 2.Par. rat Ezechias pater ejus: & erexit aras Baal, & fecit lucos, ficut 353 ido fecerat Achab rex Ifrael, & adoravit omnem militiam coeli, & coluit eam. - I0- 4. Extruxitque:aras in domo Domini, de qua dixit Domi- J0 oReg nus:*In Jerufalem ponam nomen meum. l : $. Et exrruxit altaria univeríae militize coeli In duoþus"atriis p9 templi Domini. ..6. Et traduxit filium —fuum..p,er..,ignem :.& ariolatus eft, & obfervavit aüguria, & fecit pythones, & arufpices multiplica- vit, ut faceret malum coram Domino, & irritaret, eum. 7. Pofuit quoque idolum luci, quem fecerat in templo Do- mini: *füper quod locutus'eft Dominus ad David , & * ad Sa- 2Reg -- lomonem filium ejus: Tn templo hoc, & in Jerufalem, quani 7 Xeg elegi de cun&tis tribubus Ifrael , ponam nomen meum in fem- $. ; i 16. piternum. 8. Et 9. S- jus cut fecerat .-!cþaþ Revlfmel) - , D dz)vä:;f viztltn'zf-:- a'amm' Domint ; hoc B-SI Confertur ; Achabo laratfes ,. eiä , n atris éxtimis , ,qporum alte- !t quia uterque idololatrie.| deditiilimus rum appellatur J4trwm geztism, alte- f5 fuit, uterque- etiam -virorum fancto- runr «4z1um- I) K aelitarum : muld ta- uj rum fanguine ctuentatus. men explicant de atrio líraelitarum, I$ & Levitico. Miliriam celi.) Militia ccli funt 4 aftra, que;a Diis.gentihum nomen 6. Traduxit. fil, i) habent Jovis , .Maxtis,. Veneris ; $à- Vide dicafupra c. 16. 3. um feum per zonnz ) $j turni, Apollinis, Latong, &c. ertolatus ef. ) Alü, eb/ervavit tem- o pora. Significatur arufpicum ,. & di- (* .ad4e D domo Domini. ) dn atriis;tem- þl;f, quod patét ex- lib. Paral. 33.. 4* vinorum fuperftitio üt etiam eo., guod' a & 5. ubi fic legitur: J£Z/feawi? quos fequitur: aMervawir auguria. 0j ue Altavia ia domo- Domini, & mox, Pytbones. j Vide dicta I. Reg. dg. 7. Ils adifrcavit amtem ea eunto exercitui C&« " Ma'zng /xci.) Vel idolum falfi Bibl, cum Com. Mentch. Tom. I u E Bs 602 LIBRI IV REGUM 8. Et ultra non faciam commoveri pedem Ifrael dexterra, quam dedi patribus eorum: fi tamen cuftodierint opera omnia. qua praecepi eis, & un vus meus Moyfes. iverfam legem, quam mandayit eis fer- 9- Illi vero non audierunt : fed:fedu&ti funt aà Manaffe, ut facerent malum fuper gentes, quas contrivit Dominus a facie filiorum Ifrael. 10. Locutusque eft Dominus in ,inanu fervorum füorum - Prophetarum, dicens: * Jer. 11. * Quia fecit Manaffes rex Juda abominationes iftas peffi- 15- 4- mas, fuper omnia quae fecerunt Amorrhaei ante eu " m, '&*pec- care fecit etiam Tudam in immunditiis fuis : I2. Propterea hzc dicit Dominus Deus Ifrael : Ecce egó inducam mala fuper Jerufalem & ^ jJudam : ut qlïjcumque au- dierit, tinniant ambze aures ejus. 15. Et extendam fuper Jerufalem funiculum Samaris, & pondus domus Achab: & delebo Jerufalem, ficut deleri folent tabule : & ; delens vertam, & ducam crebrius ftylum f?perï' faciem ejus. 14. Di- E alicujus numinis , verbi gvatia , Baa- fium menforium extendunt. & appli- lis, aut. Priapi, quod prius in loco cant muris, quos "demoliri cogitant, ab ipfo plantato conftituerat, aufus & éx illis fignum aliquod imprimunt, eft in templum transferre, vel priore ne plusquam opus fit,. dejiciant. Id in luco relicto, aliud fimile excitavit patet ex illo Jeremie. "lhren. 2. 9. in templo, quod a prioris illius fimi- cogitavit. Dominus diffipare murum ff litudine /zci 4dolurm diceretur. Va- Jig Stpon , fetendit funiculum funm , €y tablus & Eman. $à idolum luci in- zon «vertit manum fuam. Mel etiam terpretantur, lucum fculptum. funiculus fortem fignificat-, ut fepe Ponaumt nomen meum.) 9anCtuarium in fcriptura , & fenfus erit , eamdein meum, « altare, in quo facrificiis Jude; & Sámarie fortem füturam , lg $ colatur noinen meum. ut eadem erant in Deum peccata. 9. Non factam commoveri pedem Ifr ael Pondus domus Achab.) Punitionem , de ferra4 6c. ) Faciam , ut Ifrael fta- quz pondus, aut omus fepe appellá- biles , & quietas fedes habeat. tur in Scriptura. Vide Ifai. 13. 1. & 9. Swper gentes. ) Plufquam, aut I4. 28.. Jerem. 23. 35. Nahum. r I« pejus, quam gentes, &c. "Lachar. g. 1. In Greco eft x« 79 II. Do nasmunditis [ui. ) Idolis: cáS9puoy oma "'xu ^6 fearera domus vide fupra c. 17. I2. Achab, Id eft non pluris faciam, domum Achàb, I2. Tipniaut amba aures ejus. ) Stu- quam Vide . Dan: pens ,. attonitufque reddatur, D. I3. Extendam fuper fert(/ti/em funi- ózcut deleri folent tabula , &tc.) Smfl- culum Samaris.) Metaphora ducta eft pta videtur metaphora a tabulis'céra- aþ archite&tis , qui etiam- funiculuin tis, in'quibus ftylo characeres exa- CAPU'f XXI. 603 -a, 314.'*Dimittam vero reliquias haereditatis meze, & tradam eas n in manus inimicorum ejus: erunt que in V/aüi/tatem, & in rapi- lr. nam cunétis adverfariis fuis : 15. Eo quod fecerint malum,coram me, & perfeveraverint üt irritantes me, ex die, q l ua egreffi funt patres eorum ex IEgy- pto usque ad hanc d;em. 16. Infuper & fanguinem innoxium * fudit Manaffes multum *Infr. ii nimis, donec impleret Jerufalem usque ad os : absque pecca- 24-4- tis füis, quibus peccare fecit Judam, ut faceret malum coram a [ Donmino. lc. 17. Reliqua autem fermonum Manaffe, & univería quze fe- Cit,.& peccatum ejus quod peccavit, nonne hac fcripta funt 20 in Libro fermonum.dierum regum juda? l- 18. Dormivitque Manaffes cum patribus fuis, & fepultus eft in horto domus fuce, in horto Oza: & regnavit Amon filius ejus pro eo. i 19. Viginti duorum annorum erat Amon cum regnare cce- T piffet : duobus quoque annis regnavit in Jerufalem. Nomen matris ejus Meffaiemeth filia Harus de Jeteba. j -20. Fecitque malum in confpectu Domini, ficut fecerat Ma- naífes pater ejus. li 21. Et ambulavit in omni via, per quam ambulaverat pater t, ejus: fervivitque immunditiis, quibus fervierat pater ejus & lt ld adoravit eas, Ggegc2 . 22. Et rare folebant antiqui , (11165, cum de- I8. I» berte Oza. ) ltà appellatür P lere volebant , converfa pofteriori , hortus palatii Regii , quod fortaffe prius i & latiori parte ftyli ,. exiguos illos hortus viri alicujus fuiffet , qui Oza x fulcos complanabant ; ita ut plane diceretur, vel certe loco huic , ubi non apparerent, mnec kgi polient, fait hortus , nomen fecit infelix Ozz T l, quod izducere charádteres , Latint di- cafus , qui2. Reg. 6. g. vecenfetur. cunt. Eum hortum Adrichomius in arce Faciem.) 'làbule planitiem. Sionis ad. Regis palatium ponit , id- ! r 14. Dimittam. ) foeram , derelin- que textus videtur-exigere ;-nifi dica- quam. mus,iMafiallem. fibi maufoleum ali- I Religuias bereditatis meæv.) Reli- quod in proprio aliquo palatio erexif- quias populi mei. fe, Quare Manaffes in fepulchris Re- u 16. Donec £apleret Yern[alem ulque gum Juda non fuerit fepultus , non n «d os ) Ufque ad fummuim , ut folet hiquet. Abulenf. q. 19. propter fcele- vas, cum impletur. Hebr. 4e/ere 44 ra id a populo ei'negatum putat, es , feu, os zd os , LXX. es fuper. os. uod tamen creditu difhcile eíft, : cum Chald. 42 extremitate ad extiemitaten, 4 lium reliquerit regni fuccefiorem. quafi dicat, totam. 9I. Immunditin.) idolis. Vide di- «a.c. 17. I2: j« Jdbsque peccatis.) Vrater peccata, 604 LIBRIIV REGUM 22. Et dereliquit Dominum Deum patrum fuorum,' &'non ambulavit in via Domini. à ; 25. Tetenderuntque ei infidias fervi fui, & interfecerunt regem in domo fua. 24. Percuffit autem populus terrae omnes qui conjurave- rant contra regem Amon : & conftituerunt fibi regem Jofiam filium ejus pro eo. 25. Reliqua autem fermonum Amon quae fe.ci—t', nonne hzc fcripta fant in Libro fermonum dierum regum Juda? 26. Sepelieruntque eum in fepulchro fuo ;n-horto O2a: & regnavit Jofias filius ejus pro eo. CAPUT XXIL Sofias templum ac Dei cultum inflaurat ; Dominum fuper reperto ADeuteronomii libro confulens, refponfum. accipit , inducenda [uper J'udam [eripta in eo mala propter negletum a patribus Dei eultum , ipfum tamen prius in pace qoriturum. | 2.Par. x, Cto annorum erat Tofias cum regnare cæpüïet, trigin- 34.1. O ta & uno anno regnavit in Jeruífalem : nomen matris * ejus Idida, filia Hadaja de Befecath. 2. Fecitque quod placitum erat coram Domino, & ambula- vit per omnes vias David patris fui: non declinavit ad dexte- " ram, five ad finiftram. 3. Anno autem o&tavo decimo regis Jofize, mifit rex Saphan filium Afaja filii Meffulam, fcribam templi Domini, dicens ei: 4. Vade ad Helciam facerdotem magnum , ut confletur pe- cunia, quze illata eft in templum Domini, quam collegerunt janitores templi a populo; 9. Detur: 23. Tetenderuntque ei. infidias /'äri'i ac theologis; hai]c enimfcientiam fcri- ejus. ) Cedis occafionem, aut caufam bx profitebantur, qui etiam fere erant Scriptura non memorat. ex genere Levitico ,. & hujusmodi do- & 26. Iz borreOxa. ) Vide dictan. rg. &orem fuiffe conjici poteft. ex eo, hujus capitis. quod ille legem Deuteronomii recicacr infra n. IO. $g Vribam templi Domini.) Cui fc- 4- Govfletur pecunia. ) Argentum ru. licet fumptuum , && rationum de, & infeum confletur in pecu- templi cura demandata erat. Velcer- nian. LXX. habent eQe«yifo» ró g« £e unus erat ex divine lepis peritis queio argentum frgg , eodem fenfu. CAPUT XXIL 605 01 "s; Deturque fabris per praepofitos domus Domini: qui & difiribuant eam his qui operantur in templo Domini, ad in- | It ftauranda fartate&ta templi: e 6. "I'ignariis videlicet & caementari ïs; & iis 'qui inferrUpta /e componunt: & ut emantur ligna, & lapides de lapicidiais, ad D " m inftaurandum templum Domini. 7. Verumtamen nou fupputetur eis argentum , quod acci- " C piunt, fed in poteftate habeant, & in fide. -8. Dixit aütem Helcias pontifex ad Saphan fcribam: Librum Legis reperi in ^ domo Domini: deditque Helcias volumen phan , qui & legit illud. d 9. Venit quoque Saphan fcriba ad regem, & renuntiavit ei quod przeceperat, & ait: Conflaverunt fervi tui pecaniam, jl quae reperta eft in domo Domini: & dederunt ut diftribuere- tur fábris a praefettis operum templi Domini. 7 1o. Narravit quoque Saphan ícriba regi, dicens: Librum dedit mihi Helcias facerdos. Quem cum legiílet Saphan co- ram rege, rr. Et audiffet rex verba Libri legis Domini, fcidit vefti- : ii menta fua. 12. Et prsecepit Helcize facerdoti , & Ahicam filio Saphan, [15 & Achobor filio Micha, & Saphan fcribae, & Afajee fervo re- gis, dicens : h Q X3. Ite, & confulite Dominum fuper me, & fuper populo, & fuüper omni Juda, de verbis voluminis iftius quod 1nven- tum eft: magna enim ira Domini fuccenfía eft contra nos: quia i GESP non j S. Sarta tella templi. ) Yebrgus ha- periffe in arcaaliqua pecuniaria, dum e n bet: Sedffuram , fen rupturam. £underetur. Is erat liber Deuteronomii, inde argentum dd templi fabricam ef- 6 Tignaris. ) Lignariisfabris , þma- teriariis. ut paifim - affirmant Interpretes , is i Cumentariis.) Fabris muxariis. enim unus maxime continet, quz ter- Quiinterruptacomponunt.) Quimu- rori effe poffunt violatoribus IMofai- h ros rimas ag'entes, & fatiscentes re- ct legis. n paremt, & inftaurant. Renunciavitej, quod praceperat.) lv . Noz füppztet::r ei$. argentum, Quid fcilicet/ fa&um eifet. circa ea &$c.) Hoc eít, quod alia fimili occa- qu« preceperat. ) Ii. Scidit veffimenta fua.) Prm ze- At fione fa&um legimus fapra c. 12. n. 15. ubi habemus; Ne» frebaz ratio s lo honoris divini, & metu diving vin- " Bominibus , qui accipicbamt - pecumiam , dictw in regnum fuum. üt diffribuerent eam avtificibus , led 12 I2. Servo Regis. ) Aulico Regis. ( fde tratlabant eam. Mide ibi di&ta. 13. Copfulite Dominwm. ) Prophe- 8- Lriru legisreperi, ) Nidetar re- tam aliquem interrogantes. 606 LIBRI IV.. REGUM ut— facerent non audierunt patres noflri verba libri huJus omne quod fcriptum eft nobis. at 14. lerunt itaquey Helcias facerdos, & Ahlcam, & Achobor, & Saphan, & Afaja ad Holdam prophetldem uxorem Sellum, p filii 'hecuee , filii Araas cuftodis veihum, quae habitabat in qu erufalem in Sccunda : locutu ue funt ad eam. 15. Et illa xe(pondlt eis : Hæc dicit Dominus Deus 1frael : Dicite viro qui mifit vos ad me: 16. Hzec dicit Dominus : Ecce ego adducam mala fuper lo- ] J cum , iftum , & fuper habitatores ejus, omnia verba Legis quee J legit rex lea : 17. Quia darehquerunt me , & facrificaverunt diis alienis, irritantes me in cunétis membus manuum fuarum: & fuccen- detur ind:gnatio mea in loco hoc, & non extinguetur. 18. Regl autem Juda , qui mifit vos ut confüleretis Domi- num, fic dicetis: He&c dicit Dominus Deus Ifrael Pro eo quod audifti verba voiuminis, I9. Et perterfitum eft cor tuum, & humiliatus es coram Domino, auditis fermonibus.contra locum iftum, & habitato- : res ejus, quod vmeh.et herent in ftuporem, & in maledlä"tum' 1l I4. 44 Holiam prc];!:e/m'zm "xoreut mure vallabatur, & in tradit. Heb.in a Sel um. ) L)*X editionis Romanz ha- Par. in ea verba Ha£zzabat i feeznda, bent psrfe« s)Jugomatrem Sellum, ità fcribit: Loezs erar Hierojolymis exira five Selium : alii tamen textus habenc murum,id eff , smtey murum ervitatts , (yuvat *« UxOiem. Hunc Sellum He- & antemurale qui; vocatur [ecunda , bigi vocant avunculum patiis )exe- cujus mentio fit jm Sophonia propheta, ä mix. Mifit Rex ad Holdam potius Idem in c. 1. Sophoni« n. Io. aitfuif- quam ad alium prophetam, quia ip- fe fecundam porxtam fecun dlmunpoü Ía vicina erat, ejusdem uxbis incola, »ortam, pifcium. Rx)erd xbxdem, & E & omnibus notiilima alii vel- abe- V 'illalpandus tom. m,. 3* c.-9. ajunt rant,: vel necdum inclaruerant. hanc fecundam portam fuifie . m fe- cundo muro claudente Bezetam , eam- Cuftodis veffinm. ) Sacerdotalium , vel, ut alit volunt, Re"ldl unm. quee regione refpondifle porte pifcium, Habitabat $m Jer ufalem /n Secunda.) per quam. Chaldzi invaferunt Hiero- LXX. retinuerunt. Hebrzum. nómen folymam , ut propterea voce clamo- Maffem , quod. fecundam: fignifcat. ris in porta-pifcium perfonante , ulu- Chaldeus eam lmerpletdtar, Domuna latus ei a fécunda porta refponderit, dotiriss. 'N atab. locum fecandx digni- Sophon 1..1o. tatis a témplo , quoloco dabaturope- 16.. Omnia werba legis.) Omnes ri- ta eruditioni , & 'do&rine. Sà vult nas, qu& Deuteronomii Iibro coram fuilffe nomen. vici. D. Hieron. lib. 2. Rege recitato continentur. ? contra Pelag. &«w4 4s/mm, inquit, I9. dp ffgporem , &* g ma/edzc'ïum) quin urbis partem fignificet, qua darersord Stuporem peregrinorum, qui defola- ( CAPU T XXI.. & XXIII. 6o L u & fcidifti veftimenta tua, & flev1ft1 coram me, & ego audm, ait Dominus: 20. Idcirco colligam te ad patres tuos, & colli ligeris ad fe- !mï u pulchrum tuum in pace, ut non videant oculi tui omnia mala, quae introdu£&turus fum fuper locum 1üum. el CA B.E T. XXIII.. l Sfofias Deuteronomium coram populo legit, j)erwjäqwe cum Dominp Id fæden , 46 defiru&lis abominationibus, pracipit Pafcba celebrari ; quo in Mageddo occifo fuccedit impius filius S'oacbaz; , quem Pharao captum ducit in ZFgyptum , fubflituto Eliacim, quem Sfoakim n :nommat €? ei'gravem mul&am impontt. li 0 T renuntiaverunt regi quod dixerat. Qui mifit: & con- s.Par. "E gregati funt ad eum omnes fenes Juda & Jerufalem. 34.28- 2. Aícenditque rex templum Domini, & omnes viri Juda, univerfique qui habitabant in ]elufalem cum eo facerdotes, & prophetee; & omnis populus a parvo usque ad magnum: M legitque cunttis audientibus omnia verba libri foederis, qui invepntus eft in domo Domini. 3. Stetitque rex fuper gradum: & foedus percuffit coram 4 Dommo, ut ambularent poft Dominum, & cuftodirent prce- 4 & teftimonia, &cæremomas in omni corde, & L cepta ejus, . in tota anima, & fufcitarent verba focderis hujus, quae fcrlpta erant in libro illo : acquievitque populus pa&to. 4. Et precepit rex Helcia pontifici, & facerdotibus fe- il cundl ordinis, & janitoribus, *ut projicerent de templo Do- Eccii. m1n1 omnja vafa, quze fa&a fuerant Baal, & in luco, & uni- 49.3. verfse d ä tionem civitatis videbunt ,. vel audient, Fedus percuffit coram Domino, $. ) & popiili, qui illam. incolebat ,. pec- jurejurando omnes obítringens ad cata, & mgmumdmem deteftabuntur. cultum Dei , & ad fervandas leges Mofaicas, &c. 2 Ropbem ) In his haud dubie fue- Sefcitarent.cverba faderrs.) EFodus runt Jeremias., & Baruch, & inftlaurarent , & renovarent. uophomas ; & Urias, & Holda pro- 4- 84551dotzäu:järundzordmts) Qui | phetiffa., ut non fit.neceffe prophet as fcilicet erant. Pontificesinferiores, & cum Chaldze ifcribas Jnterp1etar1 preerant relique . turbe fácerdotum :8. euper-gradum.). Id e(t ,. in tribu- per 24. claffes diftributorum. mls fno. .Vide di&afupra c. 16.19. Br £m duco. ) ln Hebrao fumitur 608 LIBRI IV.' R E G U M - verfa militioe coeli, & combuffit ea foris Jerufalem in €ón- Y valle Cedron, & tulit pulverem eorum in Bethel. . s. Et delevit arüfpices, quos pofue»ant reges Juda ad facri- . ficandum i n excelfis per civitates Juda , & in circuitu Jerufa- lem: & eos qui adolebant inceníum Baal,.& Solij & Lunse; & duodecim fignis, & omni militia? coeli. 6. Et efferri fecit locum de donio Domini foras Jerufalem in convalle Cedron: & combuffit eum ibi, & redegit. in pul- verem , & projecit fuper fepulchra vulgi. /a . 7. Deftruxit quoque aediculas eff oemi natorum, qu a eraht in domo Domini, pro quibus mulieres .t.exebant gtxafi domqn-,- culas luci. $. Congregavitque omnes facerd óres dé-eiititibus ii1äa : & contaminavit excelía, ubi facrificabant facerdotes de Gabaa usque quafi proprium nomen alicuï,'us idoli . 4Edieslas . effemimatorum ,. €6c.) Scortorum niafculorum. Hos Mon- eOSpaxo lacfcerab, id eftt 19/£ Inco, in Grxco etiam LXX. ubi habemus tanus vocat initiatos , quod fcilicet T& 4^st: Luco ; INotat autera 'T'heo- impüriffimi homunciones 1bi proftitus: doretus và dAcog , five Lacem, Aft- ti eifent ,:& quafi confecrati in. idolo hartem effe, five Venerem. rum ilorum honorem. Vide 'i'in'ednnln Miliie cels. ) Vide dicta c. 21. n. 4- in Job. c. 56. 1. I4- Iu Betbel. ) Quuafi in Jocum immun- Qua erant im domo Domimi.) ln dilfimum , eo quod ibi vitulus aureus atriis Ifraelis, & Gentium. diutilfime adoratus fuiftet. Dom«nculas (uci. ) Domunculas; fiz 5. Vurulpicess): Quos hic D. Hie- ve-«diculas ex cortinis, poft quas ne- zon. vocat Arufpices, apud Sopho- quiffimz libidint opéram dabant. Mel niam C. l. fl 4. «d:uos appellat: eft z intellgit cortinas, que ipfi idolo lu- samen utrobique eadem vox Hebres ci pretendebantur, -iajoris reverens ti& conciliande gratia , cui interpre- E£»on5 cemarim , quam quidam ver- tunt 4zratos , five Tullares , Idolorum tationi fayet.verfio Vatabli, que. fic fcilicet facerdotes nigris veftibus in- e habet ; g . quabus mslieres. texchant dutos, idololatratum prophe::s, qii cortizas Luceo. *-lfziq'uje certis tempori- ex vifcerum hoftiarum infpedione fe bus in sdiculis illis, averfe veneri futura predicere mentiebantur. impuri idololatrie operam dabánt, 6. Efferrà fecit lncum de déme Dosi- & in iisdém mwlieres alio tempore cortinas texebant , 35.) Idolum luci , de quo dictum eft j : quibus. .idþolqm' ve- 3.4. C. QT. 1. e laretur. Super ff])u/c bra velgi.) Non com- 9. Contamina 7;£2 fe,vvctlr,/lz x uä:ljkcnlï. snutia Omnibus .ccmeteria, fed:vul- vdbapt facerdotesi) Quii-non ficrifica- gi, quod coluerat idolum illud ;:;nam bant quidem: idolis ; fed' D&o; verum 2. ar. 34. 4. dicitur; & fwper- tunm- alenis, incoticeflis, &-illeostitmis lo- cis-cóntra- id, 'quod lege- eut;'I 2. dos eorum, qMi eis tmmolave tosueve- rant, fragmenta di/pevfiry quafi dice- ir. mandabatür: verBis-illis: - Czve; *et; Dii tui, & fimulacra tua t ne'offeras bslocanfla tua ;in'-'-p»hz.i-loto, eï .CU m qntm "viderit , fed. snito.y ahemelegeris fac in perdiionem. CAPUT XXIIL 609 usque Berfabee : & deftruxit aras portarum in íntroitu oftij joíue principis civitatis, quod erat ad finiftram portze civitatis. 9. Verumtamen non afcendebant facerdotes excelforum ad altare Domini in Jerufalem : fed tantum comedebant azyma in medio fratrum fuorum. Io. Contaminavit quoque TTopheth, quod eft in convalle fi- lii Ennon : ut nemo confecraret filium ,fqum ,aut filiam per ignem , Moloch. 1I. Abftulit quoque equos, quos dederant reges Juda, Sofi,. in introitu templi Domini juxta exedram Nathanmelech eu- nuchi, qui erat in Pharurim : currus autem Solis combuffit I2. Altaria ;gnr., Dominus, t una tribunm tuarum of- fed tantum Ijusrfacrifïcandi ; quod fferes hoflias , $ factes , quacumaue pra- prius illis fuerat commune cum aliis - eipio 1ibz. Contaminavit autem offa facerdotibus. ä mortuorüm illuc inferendo , ut iafra IO. Coztaminamit quoque üpbefþ,Uc.)ï n- I4- 16. « QO. Pollutum,; & .contaminatum haberi. De Galaa uíque. Berfabee. ) ld eft, voluit , interdixitque, ne quis confe- t quam late patuit Regnum Juda. De hac confecratione vide di&a c. craret filios fuos per ignem Moloch. Zras partzzrum.) Altaria ere&ta in honorém idolorum, quz erecta erant 16. n. 3- "lopheth autem vallis eft ad portas Jerufalem. juxta Jerufalem , qua appell«tur etiam lo imarosu of fe[ue princibzs civi- VMallis Jofaphat, & Vallis Cedron , £atis. id eft, porte urbis vicine do- & Vallis Filiorum Ennoi. Diceba- mus ; ofue pfimarii magiftratus laici , tur l'opheth , quod tympanum figni- five Judicis. ficat, quod fcilicet tympanis fácrifi- sed erat ad fiviffram porte eivita- culi Moloch ftrepere folerent ad ob- :i.) Quod oftium erat ad fíniftram, ruendos vagitus , & ejulatus infan- introeuntibus videlicet , uteftin Chal- dzo, &LXX. transterrentur. tium, quos edebant, dum per ignem 9. Vtrumtamen nv a[tendebant. fa- IiI- Equos a. (quos dederant Solj.) cerdotes excelforum. ad altare Domini im Inpii entm Reges , qui Solis & Lu- Jeru[a'em. ) Sacexdotes hi excelforum, n fimulachra in ipfo templo pofue-. ut Abulenfi placet, & Vatablo , erant rant, equos quoque , «& currus Soli veri facerdotes , Levitici zeneris, qui dicaverant. Per omnem Orientem, in ponamprevaricationis permiffi nom. facrum Soli erat hoc animal, us do- funt afcendere ad. aram Domini in cet Xenophon lib. g. Cyropediz, Ju- ]erufalem: & licet una cum aliis fa- ftinus in Darii hiftoria, & alii €erdotibus comederent de oblatis, li introitu , 6/c.) Pagninus, & Va- privati tamen erant dignitate facrifi- tablus ex Hebrzo vertunt : 142 ;z£ro;- candi in Jerufalem, quod-erat de or- ?u Domus Domini u/que ad cemaculum. dine facerdotali dejeitos ad' Levita- feu cubsculum Nathan Melech , 6fe. r.;- xum ordinem redioi. Nathan Melech Eunuchi.) LXX. ver- T.utum comedebant azyma.) Non tunt, Nathan Regis Eunuchi; acci- excluduntur taimen alie oblationes , piunt enim Melech &on pro nominis Bsll.cnna Cora. Menoch. TW& l. H hhh- 610 LIBRITV. REGUM .12. Altaria quoque, qua erant fuper te&ta coenaculi Ajchaz;, 1 ua3e fecerant reges Juda, & altaria, quze fecerat Manaffes in uobus atriis templi Domini, deftruxit rex: & cucurrit inde, & difperfit cinerem eorum in torrentem Cedron. M 15. Excelfa quoque, quae erant in Jerufalem, ad dexteram 3R«sg. partem montis offenfionis, * quae cedificaverat Salomon rex 117« lfrael Aftaroth idolo Sidoniorum, & Chamos offenfioni Moab,. & Melchom abominationi filiorum Ammon , polluit rex. I4. Et contrivit ftatuas , & fuccidit lucos: replevitque lbcg eorum offibus mortuorum. 3Reg. 15. * Infuper & altare, quod erat in Bethel, & exce!füm, 13.32. quod fecerat Jeroboam filius Nabat, qui peccare fecit Ifrael: & a'tare illud) & excelfum deftruxit, atque combuffit, & com- minuit in pulverem, fuccenditque etiam lucum. 16. Et converfus Jofias, vidit ibi fepulchra quae erant in monte: mifitque & tulit offa de fepulchris, & combuffit ea fuper altare, & polluit illud juxta verbum Domini, quod lo- cutus eft vir Dei, qui praedixerat verba þæc. 1544 Et prol)'rii parte, fed pro nomine appel- torrentem. currit torrens Cedron, & in ipfum lativo, ut fignificetur NNathan eunu- chum, five cubicularium Regis fuiffe, - 13« [» Jerufalem.) In Hierofolymi- cui equorum , & currus-S0lis cura tano fuburbio. credita effet. Montis offenficnis. ) Montis Oliveti lp Pharsrim.) LXX. etiam retinent ut vertit Pagnimus. Chaldeus a5 - tanquam nomen proprium, & Paoeni- Jfro montis olivarum. Vatablus a4- -nus, & Vatablus vertunt: ls fíur- dexteram montis v«flationis , vel de- bazis. ó férufionis. " Mirum eft adhuc ftetitfe I2. Super tetla cenaculi than. ) idola Salomonis poft Ezechiaml, qui . Impii Reges etiam privatas aras idolis ea fuftulit ex regno Judaà, , ut etiam fu- excitarant domi , prafertim in fupre- ftulit Manaffes, fcelerum fuorum pe- ma palatii parte, quod etiam queri- nitens. Dicenduim videtur ab impiis tur Jeremias , cum ait c. I9. I3- 69 regibus extru&4 fuiffe fana, & exci-- eruet domus Torufalem , & domus Re- tata idola iis fimilia, que excitaverat gum Tada ffcut locus Topheth , immun- Salomon in iisdem locis, ideoqueSa- da, emnes domtit , s2 quarum. domati- lomoni tribui primo illorum auc&tori. bus facriftaverust omni militie celi , "Aflaroth , 6$c.) NVide dicia 3- Reg-' & LLaveruut: libamina Diis| alienis , II:n. 5. 6. & 7. 3 & Sophonias c. L. $. . D;fperdam , in- - Offenffoni Moeab. ) Idolo IMoabita- quit, Ze /oco boc reliquias Baal i rum , quod Ifraelitis offenfioni fuit, €0$, qui .ul?raut juper tela militiam & fcandalo. Hebrzus & Chaldaus celz. habent, Abominationis. In torrentem Ce-l;-m;) In Vallem 6. J«xta verbem Domini, ) yide : - Y opheth, imm'un-.cllam , per quam de- 3. Reg. 13.1 2 $ CAPUT XX 61i ]. 17. *Et ait: Quis e&-tifuius ille; quem video ? Refponde- 3Keg. I runtque ei cives urbis illius : Sepulchrum eft hominis Dei, 13 9, d altare Bethel: qui venit de Juda, & przedixit verba haec , quse fecifti fuper 18. Et ait : Dimittite eum,nemoq commoveat offa ejus. Et X intacta manferunt offa illius cum offibus prop þetæ, qui ve- nerat de Samaria. s » 19. Infuper & omnia fana excelforum, quce erant in civita- r tibus Samarize, quse fecerant reges Ifrael ad irritandum Do- minum, abftulit Jofias : & fecit eis 3 feql*gndum omnia opera; ly quze fecerat in Bethel. t 20. Et occidit univerfos facerdotes excelforum , qui erant " ibi fuper altaria: & combuffit offa humana fuper ea: reverfus- que eft Jerufalem. * * o.Par. fl 21. * Et praecepi tomni populo, dicens: Facite Phafe Do- d mino Deo veftro, fecundum quod fcriptum eft in libro foede- 351* je ris hujus. 22. Nec enim fat£tum eft Phafe tale a diebus judicam, qui judicaverunt Ifrael ; & omnium dierum regum Iírael; & regum Juda, n 23. Sicut in octavo decimo anno regis Jofize, fa&um eft Phafe iftud Domino in Jerufalem. & ariolos, & figuras idolorum, & im- 24 Sed & pythones, b Hhkhh 2 ü Dd munditias, f 17. Tieius idie ; anräm' video? ) 22. hec: ezim fatium eft Phafe t(z/e.) pparet erectum fuiffe cippum aliquem Mon numero agnorum Pafchalium , f.per lapidem fcpulchralem cum in- qüi I4. Jana ad vefperam immolabari- t fcriptione tur; fiam certüm efi pluxes occifos , lt fteritacis. z;tï';ï?iam in meimoriam po- ántejuam decem triíbus abdüceren- : Refponderuntque ei cives zn-äi:illi:;z:.) tur in captivitatem , cum eciam plures ld, quod vel ex infcriptione, vel ex tunc efíént Hebreorum familie , qua- " £raditione didicerant. rum fingule fere fuos agnos facrifi- Iu. Er gmtalla manferunt , 6c.) Vi- cabant: fed fermo eft de lioftiis , que i. .Fruftratus non de 5. Reg: 13. feptem diebus azymorum offereban- e(t fpe fua fraudator ilfe* proplieta, tur, quarum plerzque fpontanez erant, & oíla ejus ex aliorumr focietate tuta pro cujüfque pretate, & . facultate. L fuerunt, in mercedem fortaffe fidei fuz, ide g. Paral 35. 7. ubi habemus qua. prophetz vatieinio crediderat. dediffe Regem populo in ftujus fo- " QO. $uper alfaris. ) Juxta predictio- lemnitatis ufum 20. inillia partim agno- &em prophete ^ 2* Rep. 13. 3- * rüm , partim hzdorun, partim alio- $ 2I1. Secundum.. quod ]hvþtzzm e/?) rum pecorum , boum vero tria mijlia, Ex lectione Denteronomii, de qua c. preter ea, que Duces obtulerunt, ut faperiori, excitatus eft Jofias ad Pfrafe ibidem habetur. magna cum Íolemnitate celebrandum:. 24« P5rbenes.) Vide Deut. 18 11« b 612 LIBRI IVAXREGUMI munditias, & abominationes, quse fueran t in terra Juda, & erufalem ; abítulit Jofias: ut ftatueret verba legis, quae fcri- pta funt i n libro quem invenit Helcias facerdos in templo Domini. 25. Similis illi non fuit änte eum rex, qui reverteretur. ad ominum in omni corde fuo, & in tota anima fua, & in uni- vería virtute fua, juxta omnem legem Moyfi: neque poft eum furrexit fimilis illi. 26. Verumtamen non eft averfus Dominus ab ira furoris ui magni, quo iratus eft furor ejus contra Judam : propter irritationes, quibus provocaverat eum Manafles. * Infr. 27. * Dixit itaque Dominus : Etiam Judam auferam a facie 24. 2. mea, ficut abftuli Ifrael ; & projiciam civitatem hanc, quam elegi, Jerufalem 1D1. É , & domum, de qua dixi : Erit nomen meum 28. Reliqua -autem—fermonum. Jofiae, & üniverfa,, quze fecit; nonne hzec fcripta fnntin Libro verborum dierum regum]uda? 2.Par. 35.-20: 29.* In diebus ejus afcendit Pharao Nechao rex /Egypti,con- tra regem Aflyriorum, ad flumen Euphratém : & abiit Jofias rex in occurfum ejus: & occifus eft in Mageddo, cum viditfet €urn. 3o. Et p-brtäve'a*funt eum fervi fui mortuum de Mageddo: & pertulerunt in Jerufalem, & fepelierunt eum in fepulchro (fuo. Tulitque populus terrae. Joachaz filium Jofiee : & unxerunt eum, & conítituerunt eum regem pro paire fuo. 31* Vi- Zaprolss.) Vide üitta Nüm. 22. 5. Cum widifet eum. ) Cum pugnatfet Iumundittas,) Hebr. & Chald. & cum eo. Vide dicta fupra cap.14. n. g. LXX. habent, I4o/;. 30. De Magéddo. ) Quie à campus Statueret. )- Impleret, firmaret. juxta. civitatem ejusdem nominis in Q5. Sipulis 1l nom fuity €6c. ) Mi- fribu Manaffe , ut vult Adrichomius, de di&ta fupra c. 1g. s. vel in tribu Juda, ut volunt alii. Q7. Et Domum.) 'lemplum Jerofo- In fepulehro [no.) 2. Par. 35. dicitur: limicanum. Sepulzus efl m Mamfo'ao patrum fuorum. 29. -4[cendi? Pharao Nedmd.) Jofe- Tyulirque populusterra Yoachaz , €fc.) / phus lib. ro. c. 6. impulfum affirmas Solicitatus populus ab ipfo Joachaz cupiditate regni amplificandi lib. fecundo genito. factione populari ad tamen 2. Paral. c. 55. 22. fignificatur regnum illum admovirt. Et fortaffe jubente, & mittente Deo bellum fu- etiam magis ftrenuus habebatur, & fcepitfe. Vide ibi dicta. magis idoneus bellogerendo,, & reip. Ineccur[zm eius.) Prohibendi tr: TE defendende adverfus regem /Egypti. fitus caufa fuit, vel periculum pro- Usxergzt eum. ) Ungi voluit Joa- prium,v e.l fua cum altero Rege amicitia. chaz ad firmandum fibi apud popu- - € L P UT XXII. 613 31.* Viginti trium annorum erat Joachaz, &um regnare cce- 3 Pa piffet, & tribus menfibus regnavit in Jerufalem : nomen matris 35.2- ejus Amital, filia Jeremice , de Lobna. 32. Et fecit malum coram Domi : n0, juxtg omnia, qu fe- Cerant patres ejus. - 33. Vinxitque eum Pharao Nechao in Rebla, quae eft in terra Emath, ne regnaret in Jerufalem : & impofuit mul&tam terrae; centum talentis argenti, & talento auri. 24 Regemque conftituit Pharao Nechao Eliacim filium To- fize pro Jofia patre ejus: vertitque nomen ejus Joakim. Porro Joachaz tulit, & duxit in J£gyptum, & mortuus eft ibi. 35. Argentum autem, & aurum dedit Joakim Pharaoni, cum indixiffet terrae per fingulos, ut conferretur juxta praeceptum x Pharaonis : & unumquemque juxta vires fuas exegit, tam-ar- gentüm, quam aurum de populo terrae, ut daret Pharaoni Nechao. Ms ctas o 36. *Viginti quinque annorum erat Joakim cum regnare 2.Par. coepiffet : & undecim annis regnavit in Jerufalem : nomen 39:5- matris ejus Zebida filia Phadaja de Ruma. * 37. Et fecit malum coram Domino, juxta omnia, quce fece- rant patres ejus. , : fiähhhg CAPUT lum fuum Regnum, quod fratri fuo 24- Veïtitqm: nomem ejus Joakim. ) Joakim natu majori deberi intelli- Nominis impofitio dominative pote- gat. ftatis fignum eft. Voluit ergo hanc 32. Patres ejws.) Amon , & Ma- mutationem nominis inducere , ut per- nalites. " Y , petuum effet argyumentum , quod a 38. Vinsitque eum Pharac. ) Cum ab Pharaone Rex creatus effet Eliacim , expeditione bellica reverteretur in /E- Hebr. vav',;,x: ; ut Árie Montano gyptum. placet , Dei refurrectionem, aut atfix- I5 Rebla.) Quz, ut aitfacertextus, mationem , aut firmitatem ügnifïcat, eít ;z zerra Emath , in- tribu fcilicet vel idem ceft, quod Deus vindicans. Nephthalim ad montem libanum juxta Joakim, vero Hebr. p5rp Jebeia fuvii Jordanis initia. Adrichomius cbin , eft Dominipreparatio; five Do- T N EE NI lET. eamdem facit Reblam um . Reblata. mini firmitas. Itaque utroque nomine D. tamen Hieronymus diverfa fuiffe exiftimat. idem fere fignificatur: Eliacim ifte, five Joakim, appellatus etiam eft Te- * Cenrum tdlenttly » 6&c. ) Vide dicta chonias ; IMath. c. T. n. II. Vide fupra c. I8. n. I4. que dicemus I, Pax. 3. n. 15. & 16. — 'LIBRI.LIV. REGUM 614. CAPUT XXIV. z 3oakim iriennio [ervit regi Babylonis :- deinde varios patitur la- erunculos : quo smortuo, fuccedit filius Soacbin ; quem cum tbe[auris templi, ac domus vegie , uuiverfoque robore babitatorum Sferufa- lem, ducit Nabucbodonofor in Babylonem , Juffe&to inregem. ülius patruo Mattbania, quem vocavit Sedeciam. * 1.TN diebus ejus afcendit Nabuchodonofor rex Babylonis, & fattus eft ei Joakim fervus tribus annis: & rurfum re- 4 bellavit contra eum. 2. Immifitque ei Dominus latrunculos Chaldaeorum , & là- trunculos Syrise, & latrunculos Moab, & latrunculos filiorum *5UP- Ammon : & immifit eos in Judam, ut difperderent eum,* juxta 25?7- verbum Domini, quod locu Fus :fuerat per ferv"os fuos prophe- tas 3. Fa&tum eft autem hoc per verbum Domini contra Judam, "ut auferret eum coram fe, propter peccata Manaffe univería quae fecit, 4. Et propter fanguinem innoxium ,quem effudit, & iinple'— ' vit Jerufalem cruoré innocentium : & ob hanc rem noluit Do- minus propitiari. $. Reliqua autem fermonum Joakim, & univerfa qus fecit, nonne hzc fcripta funt in Libro fermonum dierum regum ]uda? þEt dormivifjoakim cum patribus fuis: 6. Et F 1. Seendit Nabzscbodonofor. , &e) p&ntes, predam facientes., & regni Caufa belli a NNabuchodono- acem ingentibus illatis damnis tur- for contra. Joachim fufcepti prater di- b antes. N vinam ultionem ea effe videtur, quod J«xta verbom Domini, ) Vide fu- o joachim cliens , & tributarius fa&us periori c. n. -9 eiíet Regis: /Egypti , ut vidimus' ex- 3. Per verbum Deomini.) juxtaver- tremo fuperiore capite ; ciim quo Na- büm Domini, ut habent L XX. buchodonofor gerebat inimicitias. Coram fe.) M confpectu fuo. Servus.) Id eft, tributaxins. 4« Sanguimem innoxium , Efc) Vide Rélellevit cóntra eum. ) lEgyptio- fapra c. 21. n. 16. xuüm auxilüs confifus , quos bellum 5. Untverfa , qua fecit. ) .2; Paral. .tiebat. moliri .contra Nz&chhodonof()r fen- 936. 8. dicitur: Ke/izwa antem verbo- rtwun Joskim, $ AaLemimatiónum ejus , Q. L«trunculos, ) Gui vari l« regni quas operatut c(t, 6* qua ipoenta [ unt partes vexabant, azminatin irraun- £s ee.. D. Mieronymus in traditioni- E $ CAP U. T XXIV. - 6rs 6. Et regnavit Toachin filius ejus pro eo. - 7. Et ultra non addidit rex £gypti, ut egred erefur de terra ' fua : tulerat enim rex Babylonis a rivo JEgypti, usque ad flu- vium Euphratem , omnia, quze fuerant regis /Egypti. .8. Decem, & o€&to annorum erat Joachin/cum regnare cce- piffet, & tribus menfibu s regnavit in Jerufalem: nomen matrig ejus Nohefta, filia Elnathan de Terufalem. 9. Et fecit malum " coram Domino, ju'xta» omnía, quze fecerat : pater ejus. 10. * [In tempore illo afcenderunt fervi Nabuchodonofor re- *Das. gis Bab ylonis in. Jerufalem, & circumfla'ta eft urbs munitioni- 1. 1 bus. 11. Venitque Nabuchodonofor rex Bab yloni; ad civitatem cum fervis fuis, ut oppugnarent eam. 12. Egreffusque eft Joachin rex ]u da ad regem Babylonïs, ipfe, & mater ejus, & fervi ejus, & principes ejus, & eunuchi ejus , & fufcepit eum réx Babylonis anno o€Ctavo regni fui. 15. Et protulit inde omnes thefauros domus Domtini, & the- fauros domus regie : & concidit univería vafa aurea, quae fecerat Salomon rex Ifrael in tem plo Domjni juxta veroum Domini. 14.Et ' bus Hebraicis in 2. Par. c. 36. quem bi obfidibaüs cautum effe , ne Joachim multi , & graves fequuntur au&tores , deficiens, "Tyriis, & ZEgvptiis hofti- ajunt in ejus corpore extincto inven- bus fuis jungeretur, vel tributum ne- ta fuiffe ftigmata, & notas litterarum, garet. Itaque cum fic conventum ef- uz nomen Chodanafirreferrent. Sic B Íet, egreffus eft Joachim ad Regem aalis pfeudoprophete fefe oladjolis , Babylonis. & cultris incidebant, donec fanguinem I2. Sau[cepit ewm Rex — Ba lonis. ) elicereat ; & in magis, ac maleficis Specie tenus, amice, fed po i nodum quotidie diabolice. notz reperiuntur. fidem fefellit ,. ut oftendunt, qua fe- 7U. 4 orrvo ZE0pri. ) Qui etiam tor- quuntur, rens, & fluvius /E»ypti dicitur, cu- I3. Usrverfa vafa aurea.) Ef hy- jus frequeps in facris Litteris mentio perbole , nàm ex . cap. lib. Efdre eft, de eremio veniens , & in. mare conftat longo poft tempore aliqua medic:rraneum inflaens juxta Rhino- adhuc fapertuiffe. coluram. "U ^ cerat Salemom,) Non illa II. Ut oppugnarent edm.) Non fta- eadem , que nimirum amplius non tim admiffus eft Chaldeus , fed per extabant, templo non femel direpto ; internuntios actum eft , dataque tuit fed alia iis fimilia a Jofia prefertim s a Nabuchodonofor fides , nihil fe ina- p io Rege' ad 5 priorum illorum exeme li illaturum civitati, velle tantum fi- plar fa-zbrefa&a, L^ 616 LIBRI IV. REGUM * 14. Et transtulit omnem TJerufalem , & vniverfos principes, & omnes fortes exercitus, decem millia,-in captivitatem : & omnem artificem, & incluforem: nihil que reli&tum eft, ex- - ceptis pauperibus populi terrae. $.Par. 1$. Transtulit *quoque Joachin in | Babylonem, & matrem IO.fegis, & uxores regis, & eunuchos ejus: & judices terr&e L her 2-/6. duxit in captivitatem de Jerufalem in Babylonem. * 16. Et omnes viros robuftos, feptem millia, & ar tifices, & IL 4. inclufores mille, omnes viros fortes, & bellatores : duxitque eos rex Babylonis captivos in Babylonem. * Ter 17.* Et conftituit Matthan iam patruum.ejus pro eo* jmpo- 7-I fuitque nomen ei Sedeciam. & 52 18. Vigefimum & primum annum eetatis habebat Sedecias cum regnare coepiffet, & undecim annis regnavit in Jerufa- lem : nomen matris-ejus erat Amital, filia Jeremiae, de Lobna. I9. Et fecit malum coram Domino rat loachin. ,juxta omnia, quae fecef- z 20. lrafcebatur enim Dominus contra Jeru(alem, & contra Judam, donec projiceret eos a-facie fua: receffitque Sedecias aArege Babylonis.T CAPUT I4. Omnem Jeru[alem.) Præcïpuos Eiühæï.ï. Reg. r3. 19. . Vox Hebr. quosque, ut apparet ex capie 25. fe- U*3n varie explicatur aliis Sacre Scri- quenti n- 18. pture locis; nam: aliquando vertitur Cleforem.) Nel ut.alii legunt zc/s- fculptor, aliquando faber ferrarius, ferem , eum fcilicet axtificem , qui au- lienarius, cementarius , aut ararius. Vide "Thefaurum Pagnini. * xo, & argento gemmas includit. Ita $. Hieronymus explicat , & alii. Va- I7: pro,'ïcifque ez nomem Sedeciam.) sablus, & Emman. Sà, Incla[orens «aftrorum explicant , id eff peritum Vide füpra c. 23 n.54. & 1. Par.16. €aftra metandi, & vallo includendi , 20. Ira[cebatur enim Dominus.) Ideo- quos abduxit Nabuchodonofor , ne ft que permittebat , ut.noóvum pecca- iterum tentaretur rebellio , ufui elfe tum veteris peccati poena effet. pofent. Aliquid fimile fecerunc Phi- Rcæ]i/ äue -,.), Rebellavit. [ E Em & * * A x L e * ROA ü P. 6I 4 , CA "U T XXV. N JObfefja a Nabucbodonofor Sferufalem , Sedecias: cacus. ac « z';zïfus, necatis coram [e filiis , im Babylonem ducitur. cum reliquo. populo, nen ad exercendam terram reliis ; pof? exufta una quibusdam tat se cum Lemplo omnia magnifica edificia , prafecit. INabucbodonofor am ; quo ab Jfmaele interempto, f ugit populus in Babylonem, Qodali Shoacbin autem in-captivitate fublimatur a vege * R Babylonis. " A&um eft autem anno nono regni ejus, menfe decimo, *Jer. ï.ï decima die menfis; venit Nahuchodonofor rex Babylo- 39. r. nis, ipfe & omnis exercitus ejus in Jerufalem , & circumdede- D 52- fUnt eam : & extruxerunt in circuitu ejus munitiones. - 9. Et claufa eft civitas, atque vallata, usque ad undec fmu111 annum regis Sedecize, 3. Nona die menfis: preevaluitque fames in civitate, nec erat panis populo terrae. 4. Etinterrupta eft civitas: & omnes viri bellatores no&te fugerunt per viam portze , quae eft inter duplicem murum ad hortum regis (porro Chaidai obfíidebant in circuitu civita- tem ) fugit itaque Sedecias per viam,quzce ducit ad campeftria folitudinis. $. Et -i ejus.) Sedecix fcilicet. Regis; qui eratin valle Hennon ad I-REg 3. Pravaluitque fames ia civi- torrentem Cedron, fugam intendiffe Sedeciam. 241£.) Quafi diceret: multis modis Erant autem dusz porte contra famem certatum eft, fed fru- civitatis vicine palatio Regis, quxeo fura; nam adeo invaluit, ut paren- ducebant, porta fcilicet equorum , & tes carnibus filiorum vefcerentut , [9) Aquarum ; quarum prior erat in an- "Fhren. 4. 10. & Baruch. T 3. & filü gulo muri civitatis,, & muri Ophel, earnibus parentum, Ezech. ut Villalpandus expreflit in imagine p E jerufalem , ut propterea merito inter Pazis.) Cibus. duos muros dicantur ,,qus& porta.o- 4. Juterrupta 6f civita. ) Rupti mmium erat occultiffüma , & in ima funt urbis muri, vel crebris arietum idibus, quos Chaldei in muros in- Valle "Tyropseon , ideoque fuge op- Videtur autem hoc portuniffima. torquebant, ut vult Abulenf. & Va- tempore obfidionis muro, claufa fuiffe tabl. vel, ut exiftimat. Cajetanus, a hujusmodi porta, noctuque ad egref- Sedecia, & civibus ipfis rupti funt, ur viam fibi aperirent , ad fugam faii Recis perfofium fuifie illum mu- rum, ut Ézechielis -pro longz famis, & belli. 12. impleretur. phetia c.:e i2. Qua eft inter dublicems murum. ) Sa- 4 campefhia [olitudinis. PA »y Ultra utat uta » ex arce $ion ad hortum lianus p JOX&Z*-S] em' orientei y eïqu. Bibl.cum Com. Mentch. ?Tv-m. II lii 618 LIBRI IV. REGUM $. Et perfecutus eft exercitus Cha!daeorum regem , Compre- henditque eum in planitie Jericho : & omnes bellatores, qui érant cum eo , difperfi funt, & reliquerunt eum. - 6. Apprehenfum ergo régem duxerunt ad regem Babylohis in Reblatha: qui locutus eft cum eo judicium. 7. Filios autem Sedeciae occidit coram eo, & oculos ejus - effodit, vinxitque eum catenis, & adduxit in Babylonem. 8. Menfe quinto, feptima die menfis, ipfe eft annus nonus decimus regis Babylonis : venit Nabuzardan princeps exerci- * Pfal. tus ; fervus regis Babylonis, in Jerufalem. 9. * Et fuccendit domum Domini, & domum regis: & do- 727 mos erufalem , omnemque domum combuffit igni. 1o. Et muros Jerufalém in circuitu deftruxit omnis exerci- tus Chaldeeorum , qui erat cum principe militum. - 1r. Reliquam autem populi partem , quae remanferat in ci- vitate, & perfugas, qui transfu gerant ad regem Babylonis, & reliquum vulgus, transtulit Nabuzardan princeps militiae. 12, Et de pauperibus terrae reliquit vinitores & agricolas. $ Jer, I3.* Columnas autem aereas , quae erant in templo Domini, 2719. & bafes, & mare sereum quod erat in domo Domini , con- fregerunt Chaldaei, & transtulerunt &es omne in Babylonem. 14. Ollas quoque eereas & trullas, & tridentes , & fcyphos, & mortariola, & omnia vafa &rea, in quibus miniftrabant, tu- lerunt : I$; Neoc 6. In Reblatha.)V ide dicta c.25. n.33. Pagninus , & Vatablus vertunt, Pra- Locurus eff cum eo judicium.) cu- fectus Lanionum. Ad verbum Rzé za5- ter, & jufte pro nieritis Sedeciam in- bachtm , idem eft,.quod Prizceps ma- fidelitatis , & ingratitudinis arguit, &antium , quales funt laniones , co- fcilicet quod a fe conftitutus Rex pro qui , milites, hocque optime congruit; Joachin fcedus fecum initum vio- agitur enim de bello. laffet. 9. Omnemque domum.) Maenum ad- m / Ocslos ejus effodir. ) Ità duorum dit Hieremias cap. 52. n. I vaticinorum , qux edita ei fuerant, II. Trazfiuli. ) In Babylonem. ca- ac pugnare inter fe videbantur , üt ptivum. I2. Reliquit vinitores , &5 agricolas.) jofephus narrat, quorum alterum erat eum iturum in Babylonem,. alterum Qui pro Chaldzis colerent regionem, non futurum, ut videret Babylonem, ne fcilicet terra lacte, & melle ma- utrumque eventu C')mprob?mim eft. nans agricolàrum inopia redderetur inutilis. 9. Princeps excrcitus, ) In. Hebreo eít t»no9b3» r«b fabbachim, quod 14. Trullas. ) Pagninus, & Va- JLíXX. vertunt Zexipáqitigos , id eft, tablus vertunt fcopas, quod etiàm ha- bet Chaldeus; LXX. retinent vocem Jprefetlus coquormm , quia erat prefe- &us culing regim , ait T'heodoretus. Hebrzam t»y* ia5 , quam vocem —— CAPUT X3V. 619 -r$. Nec non & thuribula, & phialas, quæ aurea, aurea & juae argentea , argentea, tulit princeps militiae: 16. Id eft, columnas dms, mare unum, & bafes quas fece- rat Salomon in templo Domini : non erat pondus aeris omnlum vaforum. 17. *Decem & o&o cubitos altitudinis habebat columna 3Reg. una: & capitellum eereum fuper fe altitudinistrium cubitorum: 7 IS. df & retiaculum,& malogranata fuper capitellum columnae omnia * &rea, üm:lem & columna fecunda habebat ornatum. ]erem. 18. I'uht quoque princeps militiae Sarajam facerdotem pri- $2.21. mum , & Sophoniam facerdotem fecundum, & tres janitores. 19. Et de civitate eunuchum unum, qui 'erat praefectus fu- per bellatores viros: & quinque viros de his, qui fteterant coram rege, quos reperit in civitate, & Sopher principem exercitus, qui probabat tyrones de populo terrae: &,fexagmta viros e vulgo, qui inventi fuerant in civitate. 20. Quos tollens Nabuzardan princeps m:htum, duxit ad - regem Babylonis in Reblatba. 21. Percuffitque eos rex Babylonis, & interfecit eos in Re- blatha in terra Emath : & translatus eft Juda de terra fua. 22. Populo autem qui relittás erat in terra Juda, que*n dimiferat Nabuchodonofor rex Babylonis, praefecit Godoliam filium Ahicam filii Saphan. 23. Quod cum audiffent omnes duces militum, ipfi & viri qui efant cum eis, videlicet quod conftxtmiret rex Babylonis Godo- 19. Ezmuchum umum.) Cubicularium, D Hieronymus varie interpretatur ; nam alibi forcipes , tridentes, & crea- qui erat magifter militum. gras vertíit. Vide que de hujusmodi Qui fleterant coram Rege.) QulRe- inftrnuientis , & fupellectili diximus o cis .mhu fuerant. 3. Reg. 7. 5e- Qui probabat tyrones de populo terra. ) I5. Qgæam*ea aurea , &9c. ) Id eft, Qui confcribebat exercitum , & eos, tam aurea, qudm arrrented vel fencen- qui nomina militiz ddb:mt, vox enim tia eft: fepdrdvtc aurea ab argenteis. *5D fepher non tam proprium nomen, 17. Decem & ollo cubitos, &c.) Vi- quam officium fignificat ; nam , /opher de dicta 3. Reg. 7. 15. idem eft, quod Tcriba. 18. Sdrz'rdatem primum.) Summum DI. lz Raäldt/m ) De quo. di&tum Sacerdotem , Pontificem- fupra c. 23. n. G Sdc:ra'otem ]Ec:mdum ) Ideft, Pon- bo. Godrlptn. ) 30feph'b ait hominis tificis gerentem vices. nobilis filium fuiífe, virum equum, é Et tres janitores. ) Hl omnes facer- bonum, qui vxdetur fuiffe aliquis .de dotes, & janitores , qui erant Levitici Judeorum transfugis, cui Rex multum fideret. generis, videntur in templo delituiffe. — 620 LIBRI IV. KE GUM,.CAPU T XXV. Godoliam : venerunt ad .Godoliam in Mafpha, Ifmahel filius Nathanize, & Johanan filius Caree, & Saraia filius'Thanehumeth Netophathites , & Jezonias filius Maachathi, ipfi & focii eorum. 24. Juravitque Godolias ipfis & fociis eorum, dicens: No-- lite timere fervire Chaldaeis: manete in terra, & fervite regi Babylonis, & bene erit vobis s - $. Fattum eft autem in menfe feptimo, venit Ifmahel filius Nathanize, filii Elifama de femine regio, & decem viri cum eo : percufferuntque Godoliam, qui & mortuus eft: fed & v udaeos & Chald&os qui erant cum eo in Mafpha. 26. Confurgensque omnis populus a parvo usque ad ma- o egnum, & principes militu um venerunt in JÉEgyptum time-ntes Chaldaeos. 27. Fattum eft vero in anno trigefimo feptimo transmigra- tionis Joachim regis Juda, menfe duodecimo, vigefima feptima ) die menfis ; füblevavit Évilmeredach rex Babylonis anno, quo' regnare coeperat, caput Joachim regis Tuda de carcere. 28. Et locutus eft ei benigne: & pofuit thronum ejus fuper thronum regum, qui erant cum eo in Babylone. 29. Et mutavit veftes ejus,quas habuerat In carcere, & come- debàt panem femper in confpectu ejus cunttis diebus vitse fuce. 30.. Annonam quoque contlituit ei fine intermiffione, quze & esS dabàtur ei a rege per fingulos di V 35 mnibus diebus vitze fuze. ^A D Sublevavit a J UrAUitque Godolias. .spfes..) Se- capurt . foachim.) : euritatem fcilicet promittens. /A ffüctum j.(;-ac:him ftatum erexit. S0- Qz. Percefferuntque ! Godoliam. ) Cz- lent eniih captivi , & calamitofi in- " dis caufam Scriptura non expreffit. cedere demiilo: capite. Jofephus lib. ro. c. x 1. indicat Ifmae- 99. Super thronsum Regum.) Aliorut lem , qui de fanguinexegio erat , eam Regurn, quos fubjugaverat, & captivos dignitatem , in qua conftitutus erat a habuerat Nabuchodonofor, honeftius- Chaldzorum Rege, Godoliz invidiffe, que habuit, & benignius tractavit. 29. Comedebat panem . femper 1m con- quam conjeturam: probat Salianffis. Ie Maípha.) Eirat ea civitas, ut fpectu ejus.) IDiumadhibens convivam : putat Adrichomius , in confinio fri- vel alens in ipfa. Regia, in qua ipfe- buum]uda, & Benjamin: itaqueali- degebat. q»ando.in tribu Benjamin efle dici- ^ Vita [us.) Incertum de Joachim ne, tur, aliquando in tribu Juda. an de Evilmexodach intellizendum fit.- du 50. amniuam quogue (0;;/?!!:;;7, 62 - o Figefuna fépétza : die. ) - Biduo Non enim aliun de poftquam de re fa&um fuerat decre- QCs quo viveret, habe- tum. Vide Jerém. c. 42. 31. bat. Per annonam intellipe neceffaria ad victum, veftimentum, domici- Evjbnerodach. ) Nabuchodonoforis flius, & in regno fucceflor. liunr, familiam, $ À BC s z E P 7 ) . à p " ^ A s 08 SNN N Nx ) o& NB L " aW LE M Y em. E . i /Mr : . xnxwüi E. t EY EEgaseme , —— — 1 K h P /, l WN N , & m / ^ Ds -- "n l«ll T Ua A C " W ID /» [ g o^ SS 4'/ / L.. 9. FR - V SS. X -- m ii * * . A * O e ! - * $.* b " Iü H Lj - x wv .".00 i 4 OW BX ! u- 4. Y : m. ;' lu/ * * E d 5 N * um s,// .? " LO CN m — M u VN N — , A m (.. . N m & b w u N " . -/ — b - LSS M .v. N a . - N um - -. — p52 s OM —of, V J X $ Iu CU i N L "— A a — ^ | N SNR , -- : ,9! » MC o: r 1 '4 g - W W. - -u d "$ hn ) u OR r Y A W/lc n Jl ls N N "g L 4 -J.w " * (d : * M. 3 .... ES N o $** E w- r Wf E $el U /' JQG i £. d ' R K n * . 29 N- // ) , ii T. R 'n i " L Y Ms ä PA N Ea DI $ i d À 72£W va€ UR A .. ,k &l 7 $ Ab */9 4 A.. N R. QD Y ;* /! ao u N " n /;» v j $ * m " N // d i EM IN /—1. ESNE * v ] A Ms LE "X * T .& Iu&æ.« Ea * X .. &æ m N T * N .r A ^ g x I'f L » * i RRU cADA - a^ pb . - 1 ( NU vt m 2* p Y - m / - r E n A * ; u A Y iA M 3 d —.— d ,, : N ;x 7 i d "d X Á 4 Y S F Y ." N Gs ; 6* . 204 o 6d h J* 29 - o .'«xx "-— a M d M -- — * ' EY / " A N sb Sie h a P* xXX - .A.'w .TU OR Rs T - G i m 7 C um n.- /r/ ]/ — J U—, f n M 3 i N] Y iesioucu r - N v li oetissd d i -— u- u ^ - - «... : N $* m ^W E J W e€— E 1 $ /, KKX * —— F^ a w&/ " NY : N — J N // * S M W | " M aE rA /A //. ,j Im€- J "n "1 ï .. * j j ,. : M S t | " E «* " Le * P. ) .:' - N -- J 41 h L À Mma, x *- B- 1 N * j SO -t XCS MA -— -- x EL g N l CC N s T NS / d d Bp. n : M " * P i $t x* ,. ü L ag BI 9 a - //!l c . - Y N u- R z4 g r , Pa X* -— — à " T N - od - M d B r 4 [ 3 d Em SS —— N Em V xxï E .,Aw/ T2 : ,.. 1 w t W m d- 2 — ) r .-. * d U* // UR : --- :. A. | [ --- ) vüx.. a a. ; 'l hÀ J N as E Ws —— um s x — um 35 T UE zM A& r E n uD anictR m E s Ls : Es A " E i U Es a aT "ts x d m r -- Á TEeR p GR Un s : ts - R Rn um * E i, us É iM ul WE o T ii ET o u P ais E d IOR ERE um ï«æ 3 EC "w NUA " r r N x : E a v AW- - D a, " u L g x 2 Y x zi U i degm E T Vr * " z 2 m Z : E d LA us u N i D. a 12 zb - ATA " " a pE z u r LUE U EE D s X EE A x P u 7^ * 2 2 v mET - u r E z zy u 2 Lt s VAODEED EC x i P s w O s DC EU 223 v aE H M d Bu FA - N E E : 2 Qu x x de. o m 2 a A z " z * L x A E as i z 9 P m u s E 2 * BY E J *s ts T j z m 2 2 e d M U d v d ts P s z E $ j E 2 E. zl , v " EE z d 7H 4 $ 3 x PO n s N u um a .H.,. IOT 5 H n us b m r w d AE Pb T p & d i. À P L o ( P E o N u Ed T s d M. N at o i o L u p d Z* 2 A 2 A d r * .M« h $s A . EL AR vt p : 4 i 4 : 5 AA A C W "4 r p Jb w PO TAE L p : ROE GA T$* h 7H s v? - . p at H p u P u d CA N £ gf m m L2 o sf J AC L. " u P ER E i E A d. s AL x o Q "i "h d E A 74 o A as e Pa DT * w H As x a 3 — a d pOm u ^ v » TOE É pE 2dec $ as A g v x r MOu d i A o x x s " u ;pnw p E. . g Y ERE 5$ i E m 25 M Ea P 2» i - 14 - xmmm L M i E K UE m f2 ia » W sR d as n AR 3 [ W, ij z * H $s - $: 35 s M o a w. us $ FE A " *l w UT "H P 23 1 d x E s 72 20 4 d Es »" a a us At m E E d MA x ós. At w. E x FO * 1 wmwf z Tv )6; 3 Ri ag 2 A *5 & » s m s 74 x . A UE b Em M »?HWN u i T& E g. cdq s P s KE : - Yi s T. W. C g g. D vt 42 Z ? : D LEc: i -- o as p UE s 39v 2 p iv 23 x * U . Yw- $ d DN - « g Rn £. TE 2v C A Z ^ s. x d i G 25 d 25 x z EM E x a - Y^. * 3 VE u w s * * o n 2 d $À d 2 2 * d -* x v i z Es C E 2 N B » x ? m N P ab s s E d d ET [X * 56 A s d E u E x A la X M N a : m p £ A Ab E i s E x PA g z * - x 2 & AL E a E E ov ? .U.h 0. £ É $x $. 36 ia & z $x 4 Mu d 9d p » * Es J U GR E g E LE E T H 3 g EY 3 w 2 pE um ts A * SuofS. * Ó U 2 $ A d VEU A d x m DT D i x A Yus AE k». Y UE " x E s x - E n w gy ho ss $- v d n us a GE i i A " s xmw D M. $des o d » v z M * k ipro m * L d dari Ua s A P 3 f 1 ? g i v m * W C g p $ 5 As A N d E. d * s £ P 9. Ts EU A D t p Veer - 33 s P PA E äa » * ^s : M as * 06 MA s $ g. A * 4 od 2 s. d s s C UM p 3e L E À t o H E a. * x " 5 * a E - t »- Y ls 23 z u "E z 9s w" E - E d E. E g *s u N as - M AE E E 1 t *s M 3 p 93 23 ia M d PC € » W m i " E * ^s : * UE d * u a or J 5 d r ». Rs m h * yu H » Pa d s m $ 25 QR $ a d us x J As x j s . d ; jWs " d d 3 » - p » E ia "r i d x 4 r M AME d hi "^ A MP M Vs Ls m u £ B p - TA BIBLIA E ; S A CRRA C VN ä P. MENOCHII E ». J E ä «XCOMMENTARIIS EDITIO NOFITER |.KEFISA ä TOMVS Il C ONTIINENS LIBRUM RVFH JOSVAE JVDICVM ä)" REGVM I II III. & IV. ä NXXLEN NATS.AYXSIRIAE ä TvrIS ET SvMTisvs JoaN. 'TuoM. TnaaTTNER, Cars. RzG MAJ]J. AVLAE TvrPocnAPHI ET DBiIbLIOP MDCCLV A B [e D E F G H